Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 665/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 11, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 27 ust. 1, art. 28 ust. 1  pkt 1 , 2 i 3 , art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: Art. 24  par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 marca 2021 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2021 r. Burmistrz Miasta, w wyniku ponownego rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 21 września 2020 r., na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 808 z późn. zm., dalej: u.p.o.u.a.), odmówił K. B. (dalej: skarżący), umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych synowi D. B. za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w łącznej kwocie 8 263,90 zł (w tym należność główna: 3 840 zł oraz 4 423, 90 zł tytułem odsetek).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie uzasadnia zastosowania wnioskowanej przez skarżącego ulgi, ponieważ nie znaleziono szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie należności. Organ wskazał, że skarżący nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania. Cierpi on co prawda na różne schorzenia związane z wiekiem, jednak nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ani żadnego innego orzeczenia lub zaświadczenia stwierdzającego, że był i jest obecnie niezdolny do podjęcia jakiejkolwiek pracy. Prowadzący postępowanie egzekucyjne Komornik Sądowy, potwierdził że ostatnią wpłatą, jaką skarżący dokonał była kwota zaledwie 10 zł w sierpniu 2009 r., tj. 12 lat temu. Aktualnie sytuacja wnioskodawcy uległa wprawdzie pogorszeniu, jednak wcześniej nie podejmował on nawet próby spłacania zadłużenia, które powstało na skutek niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, ustalonego wyrokiem sądowym. Organ I instancji stwierdził, że sytuacja materialno-bytowa oraz zdrowotna skarżącego jest niewątpliwie trudna, jednak okoliczność ta nie nakłada na organ administracji automatycznego obowiązku umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka.

Odwołanie od tej decyzji wniósł skarżący, zarzucając organowi I instancji nieuwzględnienie jego faktycznej sytuacji materialnej i życiowej oraz nieuwzględnienie interesu społecznego i potencjalnych kosztów Skarbu Państwa ponoszonych na poczet bezskutecznej egzekucji. Wskazał, że jest osobą bezdomną i bezrobotną oraz borykającą się z zaawansowaną chorobą układu krążenia. Zarzucił także naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z poźn. zm., dalej: k.p.a.), gdyż ta sama osoba wydała zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję poprzednią, uchyloną przez organ Ił instancji. Do odwołania dołączył także decyzję Starostę Powiatu z dnia [...] 2020 r. o utracie z dniem 3.12.2020 r. statusu bezrobotnego z uwagi na ukończenie 65 roku życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium) decyzją z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta, podzielając ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną dokonaną przez organ I instancji.

Kolegium wskazało treść art. 30 ust. 1, 2 i 3 u.p.o.u.a. i podniosło, że przewidziana w art. 30 ust 2 u.p.o.u.a., możliwość umorzenia należności podlegających zwrotowi przez dłużnika alimentacyjnego, pozostawiona zatem została uznaniu organu przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Te zatem elementy powinny stać się punktem odniesienia dokonywanej przez organ oceny, by następnie zostać wyeksponowane w uzasadnieniu decyzji wydawanej w oparciu o przywołany przepis, który stanowi wyjątek od reguły ustalonej przepisem art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a., w myśl którego dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Kolegium wskazało, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że wnioskiem z dnia 21 września 2020 r., skarżący urodzony w dniu [...] 1955 r., zwrócił się o umorzenie należności powstałych z tytułu wypłacenia osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, motywując wniosek faktem, iż jest osobą bezdomną, bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz ma problemy zdrowotne z uwagi na chorobę serca, które uniemożliwiają mu podjęcie zatrudnienia. Wskazał także, że ma wysoką kwotę zadłużenia względem ZUS, w wysokości co najmniej 60 000 zł, zaległości z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 23 303 zł oraz zaległości wobec likwidatora Funduszu Alimentacyjnego ZUS w kwocie 14 909, 59 zł.

Rozpoznając złożony wniosek, organ I instancji uzyskał informację od pracowników socjalnych, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma aktualnie własnego źródła dochodu i utrzymuje się z pomocy finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w postaci zasiłków okresowych i celowych. Skarżącemu ostatnio udzielono pomocy w formie zasiłku okresowego od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" od marca do sierpnia 2020 r. w łącznej kwocie 736 zł oraz zasiłku celowego w sierpniu 2020 r. w kwocie 150 zł. Z zaświadczenia wystawionego w dniu 2 lipca 2020 r. przez Powiatowy Urząd Pracy wynika, że skarżący był zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 2 stycznia 2019 r. bez prawa do zasiłku z tego tytułu.

Kolegium podało, że z przedłożonych do akt sprawy kart informacyjnych leczenia szpitalnego wynika, że skarżący był hospitalizowany w okresach: 17-19 czerwca 2015 r., 21 grudnia 2015 r., 13-14 sierpnia 2019 r., 8-11 października 2019 r., 18-19 listopada 2019 r, 1-4 lipca 2020 r., 8-11 października 2020 r. W trakcie leczenia rozpoznano schorzenia w postaci utrwalonego migotania przedsionków, chorobę wieńcową, stabilną dusznicę bolesną, nadciśnienie tętnicze, stan po operacji przepukliny pępkowej, kamicę pęcherzyka żółciowego, wodniak jądra prawego oraz łojotokowe zapalenie skóry.

Kolegium wskazało, że pierwotnie wydana decyzja Burmistrza Miasta z dnia [...] 2020 r. odmawiająca umorzenia skarżącemu należności, w wyniku jej zaskarżenia, została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt [...], a sprawa przekazana organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Organ kontrolny wydając decyzję kasatoryjną wytknął organowi I instancji, że nie odniósł się on do kwestii stanu zdrowia skarżącego, podnoszonej we wniosku o ulgę oraz popartej dokumentacją medyczną, który jego zdaniem uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej. Równie istotną i wymagającą wyjaśnienia była także podawane przez skarżącego kwestia braku przesłanek do uzyskania przez niego prawa do emerytury, co może mieć wpływ na możliwości ewentualnej egzekucji należności ze świadczeń emerytalno-rentowych. Organ I instancji nie poczynił żadnych ustaleń w przedmiocie wydatków jakie skarżący ponosi na swoje utrzymanie oraz związanych z leczeniem rozpoznanych u niego schorzeń.

W trakcie ponownego prowadzenia postępowania przez organ I instancji, decyzją z dnia [...] 2020 r. Burmistrz Miasta przyznał skarżącemu zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej od dnia 3 grudnia 2020 r. na czas nieokreślony w kwocie 645 zł, wskazując w uzasadnieniu, że skarżący jest osobą niezdolną do pracy z powodu wieku oraz nie osiąga żadnych dochodów. Ustalono, że skarżący jest osobą bezdomną (pomieszkuje u swoich znajomych), nie posiada własnego mieszkania i jest na liście osób oczekujących na mieszkanie socjalne. Skarżący od marca 2019 r. objęty jest pomocą MOPS w formie zasiłków celowych, okresowych oraz świadczenia pieniężnego na zakup żywności. Z jego oświadczenia wynika, iż nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS ani KRUS. Na zakup leków wydaje około 200-250 zł miesięcznie.

Kolegium wskazało, że w rozpoznawanej sprawie brak jest szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie należności. Wprawdzie sytuacja materialno-bytowa skarżącego jest niewątpliwie trudna, co jest związane z występowaniem różnych schorzeń związanych z wiekiem, tym niemniej nie legitymuje się on orzeczeniem o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy, co oznacza, iż nie jest osobą niemogącą podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia i spłacać zaległości. Ponadto, nie jest pozbawiony pomocy MOPS i otrzymuje zasiłek stały z pomocy społecznej, przyznany mu na czas nieokreślony.

Kolegium podkreśliło, że w judykaturze przyjmuje się, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy wskutek obiektywnych okoliczności, sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, przez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka.

Kolegium wskazało, że z art. 30 ust. 2 ustawy wynika również, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, co do zasady, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Argumentacja skarżącego, jak również podnoszone przez niego okoliczności, nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku, gdyż okoliczności tych w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można zakwalifikować jako szczególnych.

Na decyzję Kolegium K. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzucił nieuwzględnienie jego wyjątkowo niekorzystnej sytuacji oraz zignorowanie faktu, że ze względów zdrowotnych nie ma, zarówno obecnie, jak i w przyszłości nie będzie miał możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Podkreślił, iż aktualnie jest osobą bezdomną, chociaż formalnie oczekującą na przydział mieszkania socjalnego, co trwa kilka lat. Podniósł, że przy wydawaniu rozstrzygnięcia, organ II instancji pominął fakt, że jedynym jego przychodem od dnia 3 grudnia 2020 r., jest zasiłek stały wypłacany przez MOPS i jako beneficjent pomocy społecznej znajduje się w niedostatku.

Zarzucił też zaskarżonej decyzji, nieuwzględnienie kosztów społecznych ponoszonych przy egzekwowaniu zaległych należności alimentacyjnych, poprzez generowanie kosztów komorniczych oraz angażowanie w sprawę szeregu osób i instytucji. Wskazał także, iż obie decyzje organu I instancji zostały sporządzone przez osobę z nim skonfliktowaną.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

W toku postępowania, pełnomocnik skarżącego przedłożył wyrok Sądu Okręgowego z dnia 15 marca 2021 r. sygn. [...] z uzasadnieniem, którym Sąd umorzył wobec skarżącego należności likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego z tytułu wypłaty świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego oraz 5% opłaty na pokrycie kosztów związanych z działalnością Funduszu w łącznej kwocie 22 394, 94 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Zgodnie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Wyjątek od zasady, że dłużnik winien dokonać spłaty długu w pełnej wysokości został przewidziany w art. 30 wymienionej ustawy, zgodnie z którym:

1. Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

2. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

3. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Decyzja, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy należy do kategorii decyzji uznaniowych, co wynika z posłużenia się przez ustawodawcę w tym przepisie sformułowaniem "może". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano, że "w ramach uznania administracyjnego organ może zatem, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Zwrócić przy tym należy uwagę, że w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2020 r., sygn. I OSK 2391/19, LEX nr 3230284). W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Należy przyjąć, że stan faktyczny sprawy w zakresie sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, został ustalony prawidłowo. Organ I instancji dokonał ustaleń odnośnie stanu zdrowia skarżącego i wysokości środków finansowych, którymi dysponuje on na swe utrzymanie. Dopuszczalne jest stwierdzenie, że ustalenia organów pokrywają się z twierdzeniami skarżącego. Skarga wniesiona do Sądu administracyjnego nie zawiera zarzutów, z których wynikałoby, że ustalenia w tej mierze zostały dokonane w sposób wadliwy. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że ustalona przez organy kwota zadłużenia, została określona nieprawidłowo. Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 4 października 2021 r. przedstawił twierdzenia, które w jego ocenie prowadzą do powstania wątpliwości czy w wyniku wydania wyroku z dnia 15 marca 2021 r. sygn. akt [...] przez Sąd Okręgowy, nie nastąpiło wygaśnięcie długu, co do którego organy w niniejszej sprawie odmówiły jego umorzenia. Organ I instancji w decyzji z dnia [...] 2021 r. wskazał, że kwota długu głównego skarżącego w wysokości 3 840 zł znajduje podstawę w rozstrzygnięciu Sądu Rejonowego z dnia 16 kwietnia 2003 r., sygn. akt [...], zasądzającego od skarżącego alimenty w kwocie 320 zł miesięcznie. Od kwoty 3 840 zł zostały naliczone przez organ I instancji ustawowe odsetki w kwocie 4 423,90 zł, co znalazło odzwierciedlenie w treści decyzji z dnia [...] 2021 r. Z treści zawiadomienia dłużnika o stanie zadłużenia z wezwaniem do zapłaty z dnia 21 kwietnia 2020 r., sporządzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym M. D. wynika, że skarżący w dniu wydania decyzji przez organy był dłużnikiem także z innych tytułów. Skarżący posiadał zadłużenie wobec Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwotach: 7 485,35 zł i 14 909,59 zł. Suma tych kwot wynosi 22 394, 94 zł. Z przedłożonej przez pełnomocnika skarżącego kserokopii wyroku Sądu Okręgowego z dnia 15 marca 2021 r. sygn. akt [...], wynika że rozstrzygnięcie tego Sądu dotyczy umorzenia należności w kwocie 22 394, 94 zł, a więc tożsamej do kwot wskazanych przez Komornika. Brak jest wobec tego podstaw do przyjęcia, że organy administracyjne wadliwie ustaliły kwotę zadłużenia, co do której umorzenia, skarżący złożył wniosek w dniu 21 września 2020 r. (data wpływu wniosku do organu I instancji).

Z uwagi na okoliczność, że rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej przez organy nastąpiło w ramach uznania administracyjnego, rolą Sądu administracyjnego jest ocena, czy organy te nie przekroczyły granic tego uznania. W ocenie Sądu, taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Organy w pierwszej kolejności prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Następnie dokonały wyboru w zakresie możliwych dwóch rozstrzygnięć sprawy tj. umorzenia długu lub odmowy jego umorzenia. Uzasadnienie organów spełnia wymogi z art. 107 k.p.a. W uzasadnieniach decyzji organów zwrócono w pierwszej kolejności uwagę na fakt, że umorzenie długu winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych, wynikłych na skutek okoliczności, na których powstanie dłużnik nie miał wpływu. Tego rodzaju wykładnia przepisu art. 30 ust. 2 ustawy w ocenie Sądu zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że "sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Rzecz jednak w tym, że stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu. Art. 30 ust. 2 ustawy 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2017 r. I OSK 3474/15, LEX nr 2406441). W omawianym zakresie należy mieć na względzie fakt, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi.

Skarżący na podstawie prawomocnego wyroku sądu rodzinnego był zobowiązany do spełnienia świadczeń alimentacyjnych na rzecz swego syna. Należy przyjąć, że sąd rodzinny ustalając wysokość alimentów kierował się możliwościami zarobkowymi skarżącego. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że sytuacja skarżącego po wydaniu wyroku przez sąd rodzinny uległa zmianie. Skarżący nie przedstawia w tym zakresie żadnych twierdzeń, w tym nie twierdzi aby podejmował starania o zmianę wysokości ustalonych alimentów. Skoro skarżący był w stanie płacić należności alimentacyjne to zasadnie organy przyjęły, że powstałe zadłużenie, którego umorzenia domaga się skarżący, powstało z przyczyn od niego zależnych. Zarzuty skarżącego koncentrują się na jego obecnej sytuacji, co do której organy administracyjne przyjęły, że jest ona trudna. Jednakże zasadnie organ II instancji zwrócił uwagę, że umorzenie powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja skarżącego jest wyjątkowa i szczególna na tle innych dłużników alimentacyjnych. Tymczasem powstanie zadłużenia, jest wynikiem wieloletnich zaniedbań skarżącego. We wniosku o umorzenie długu skarżący wskazał, że w przeszłości prowadził warsztat kamieniarski, malował obrazy, będąc z zawodu plastykiem. Z treści odwołania skarżącego z dnia 9 lutego 2021 r., wniesionego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wynika że skarżący w okresie od 2015 r. do 2018 r. przebywał w zakładzie karnym, natomiast z treści wniosku o umorzenie długu wynika, że w trakcie odbywania kary przez skarżącego, jego warsztat został rozkradziony. Z twierdzeń samego skarżącego wynika zatem, że przed 2015 r. prowadził warsztat kamieniarski, aczkolwiek nie wiadomo w jakiej dacie miało miejsce rozpoczęcie tej aktywności zawodowej. Równocześnie te twierdzenia skarżącego należy zestawić z informacją, że ostatni przypadek spłaty zadłużenia przez skarżącego miał miejsce w dniu 27 sierpnia 2009 r., gdzie wpłacono kwotę 10 złotych. Należy mieć na względzie okoliczność, że skarżącemu przysługiwała inicjatywa dowodowa umożliwiająca wykazanie, że brak spłaty zadłużenia był wynikiem okoliczności od niego niezależnych. Z treści art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Brzmienie tego przepisu wskazuje, że strona postępowania nie jest zwolniona od współudziału w realizacji obowiązku wyczerpującego zebrania i zbadania całego materiału dowodowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1011/20, LEX nr 3080238). Skarżący z tej możliwości nie skorzystał, w konsekwencji czego brak jest podstaw do kwestionowania założenia organów, że tego rodzaju okoliczności nie wystąpiły w tej sprawie.

Należy mieć na względzie, iż "umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2020 r. sygn. I OSK 2269/20, LEX nr 3107108). Istotnym jest, że zasadą jest zwrotność wypłacanych świadczeń, a umorzenie długu wyjątkiem od tej zasady. Uznanie, że już same trudności w spłacie zadłużenia przez dłużnika uzasadniają umorzenie długu, w praktyce regulację ustawową, zgodnie z którą dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, czyniłoby praktycznie martwą.

Niezasadny jest zarzut skarżącego naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, "intencją wprowadzenia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. było uniknięcie sytuacji, w której ten sam pracownik orzekałby w sprawie i rozpoznawał środek zaskarżenia od decyzji, w wydaniu której brał udział. Przepis ten stanowić ma gwarancję bezstronnego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji, a także przez organ; ma chronić bezstronność i obiektywizm orzekania. Nie można bowiem akceptować sytuacji, w której pracownik biorący udział w wydaniu zaskarżonej decyzji następnie będzie brał udział w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. przesłankę wyłączenia pracownika organu wiąże bezpośrednio z wniesieniem środka zaskarżenia, co oznacza, że osoba wydająca decyzję w pierwszej instancji nie może rozpoznać środka zaskarżenia od decyzji, w której wydaniu brała udział. Powyższa reguła nie odnosi się jednak do sytuacji ponownego rozpatrzenia sprawy przez pracowników organu, których wcześniejsze rozstrzygnięcie zostało uchylone na skutek kontroli sądowej bądź na skutek rozpatrzenia środka odwoławczego. Zgodnie z treścią przywołanej normy, pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" (wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. I OSK 570/18, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Omawiany przepis stosuje się do sytuacji, gdy ta sama osoba uczestniczy w wydaniu decyzji w sprawie zarówno w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, jak i w postępowaniu prowadzonym przez organ odwoławczy, a także do przypadków, kiedy zaskarżenie decyzji ostatecznej realizowane jest w trybach nadzwyczajnych (por. wyroki NSA: z dnia 26 października 2017 r., sygn. II OSK 3003/15, z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. I OSK 1993/14; z dnia 12 lipca 2016 r., sygn. II OSK 2469/15; z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. II GSK 135/15, z dnia 11 lipca 2014 r., sygn. II OSK 297/13, opubl. w CBOSA).

Skarżący zarzucił, że brak umorzenia długu jest w głównej mierze efektem negatywnego nastawienia do jego osoby jednego z pracowników organu I instancji. Akta sprawy nie potwierdzają zarzutów skarżącego. Z kolei lektura pism skarżącego prowadzi do wniosku, że wykracza on poza merytoryczne zarzuty do stanowiska organów. Przykładem może być wypowiedź skarżącego: "jak domniemywam takie argumenty nie docierają do pani Kierownik (...), bo dla niej najważniejsze jest blokowanie etatu przed młodszymi i lepiej wykształconymi pracownikami (...)" (odwołanie skarżącego z dnia 9 lutego 2021 – data wpływu pisma do organu). Dodać należy, że jeżeli w ocenie skarżącego istniały okoliczności, które mogły wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika organu, to był on uprawniony do żądania wyłączenia tego pracownika od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 k.p.a., czego jednakże nie uczynił.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną. Rozpoznanie wniosku o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu opłaty za czynności adwokackie, nastąpi w trybie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.