Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 12/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 250 par. 1-2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia adw. A.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 grudnia 2015 r. sygn. akt I SO/Łd 1/15 oddalające wniosek adw. A.C. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej D.C. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I SO/Łd 1/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek pełnomocnika D.C., tj. adwokat A.C. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w sprawie wniosku D.C. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania.

Sąd I instancji w uzasadnieniu swoich wywodów stwierdził, że D.C. zwrócił się do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wskazując, iż zamierza wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, o odrzuceniu jego skargi o wznowienie postępowania.

Następnie Sąd wskazał, że reprezentujący z urzędu stronę pełnomocnik skierował swoje działania nie w celu wznowienia postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym postanowieniem NSA z 13 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, lecz we wcześniejszej sprawie skarżącego, zakończonej wyrokiem NSA z 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 658/05.

W ocenie Sądu I instancji, wobec powyższego, złożone w imieniu strony środki prawne w postaci wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania oraz sporządzenie skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem NSA z 9 maja 2006 r. nie stanowiły prawidłowo wykonanej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie, w której pełnomocnik został ustanowiony. Dlatego, na podstawie art. 250 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej "P.p.s.a."), Sąd postanowił jak w sentencji.

W złożonym zażaleniu adwokat A. C. zarzuciła powyższemu postanowieniu naruszenie przepisu postępowania, które miało wpływ na treść zaskarżonego postanowienia w postaci:

1. art. 250 § 1, 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż pełnomocnik D. C. nie udzielił faktycznej (rzeczywistej) pomocy prawnej w sprawie, w której został wyznaczony, w sytuacji gdy:

– pełnomocnik podjął czynności zmierzające do przywrócenia terminu do wniesienia skargi do wznowienia postępowania, a postępowaniem, którego miało dotyczyć wznowienie było postępowanie zakończone prawomocnym wyrokiem NSA z 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 658/05, co potwierdzały dotychczasowe czynności D. C.;

– przywrócenie terminu do wniesienia skargi do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem NSA z 13 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, byłoby oczywiście bezzasadne gdyż jego przedmiotem było odrzucenie skargi z uwagi na brak zastosowania rygoru z art. 175 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 276 P.p.s.a.;

– treść postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 24 marca 2015 r. wydanego w niniejszej sprawie przyznającego prawo pomocy wskazywało jako jej przedmiot jedynie przywrócenie terminu do wniesienia skargi do wznowienia postępowania bez wskazania postępowania, którego wznowienia ma tyczyć.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W uzasadnieniu pełnomocnik strony podnosił, że wniosek o udzielenie prawa pomocy dotyczył przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Wskazane w treści uzasadnienia wniosku postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, podawało jedynie aktualny stan sprawy jednak nie było miarodajne dla oceny do czego powinien odnosić się wniosek o przywrócenie terminu, lecz istotne dla oceny kiedy D. C. powziął informację o przymusie adwokacko-radcowskim jako wymogu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W treści postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 24 marca 2015 r., wydanego w sprawie I SO/Łd 1/15 w przedmiocie przyznania D. C. prawa pomocy, wskazane było jedynie, iż udzielone jest ono w zakresie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Miarodajnym jest fakt, iż D. C. dotychczasowymi czynnościami zmierzał do wzruszenia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA z 9 maja 2006 r. sygn. akt I FSK 658/05. Złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, po pierwsze, nie prowadziłoby nawet hipotetycznie do ww. skutku, a ponadto z oczywistych względów wynikających z przyczyny odrzucenia skargi ww. postanowieniem nie było podstaw do wznowienia postępowania.

Zdaniem autora zażalenia, za zasadnością skierowania przez pełnomocnika strony skarżącej swoich czynności nie do postanowienia NSA z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, lecz do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 658/05, przemawia także treść art. 247 P.p.s.a., który stanowi, iż prawo pomocy nie przysługuje w razie oczywistej bezzasadności skargi. W niniejszej sprawie przywrócenie wniosku do wznowienia postępowania od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, byłoby bezsprzecznie oczywiście bezzasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Należy wyjaśnić, że przedmiot sporu dotyczy oceny nakładu pracy pełnomocnika strony dokonanej przez Sąd I instancji w toku analizy wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W ocenie WSA w Łodzi złożone przez pełnomocnika strony środki prawne w postaci wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania oraz sporządzenie skargi o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem NSA z 9 maja 2006 r. nie stanowiły prawidłowo wykonanej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie, w której pełnomocnik został ustanowiony. Przeciwnego zdania był pełnomocnik strony, który wywodził, że wykonał w sposób prawidłowy wszelkie czynności, do których został umocowany.

Przed przystąpieniem do omówienia działań pełnomocnika strony w świetle art. 250 P.p.s.a. w pierwszej kolejności należy wskazać na pewne uwarunkowania faktyczne niniejszej sprawy, które rzutowały na ocenę działań autora zażalenia.

Po pierwsze, wyrokiem z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 685/05, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną D.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 lutego 2005 r., w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 24 marca 2004 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za marzec 2000 r.

Po drugie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, odrzucił skargę strony o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 685/05. NSA wskazał bowiem, że skarga o wznowienie postępowania sądowego sporządzona została osobiście przez D.C., który nie posiadał kwalifikacji, o których mowa w art. 175 § 2 P.p.s.a do samodzielnego jej sporządzenia.

Po trzecie, strona zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie adwokata w celu "Przywrócenia terminu o wznowienie postępowania". Co istotne, wniosek ten wpłynął do WSA w Łodzi w dniu 13 marca 2015 r. We wniosku tym strona w pkt 3.1, 3.2 i 3.3 formularza PPF wskazała na postanowienie dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12 – jako na akt podlegający zaskarżeniu.

W świetle tych uwarunkowań można się w pewnym zakresie zgodzić ze stanowiskiem autora zażalenia, że intencją strony wyrażoną we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mogła być chęć wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem NSA z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, gdyż wznowienie tego postępowania prowadziłoby co najwyżej do konieczności ponownej analizy sporządzonej osobiście przez skarżącego skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem NSA z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 685/05.

Z drugiej jednak strony nie można tracić z pola widzenia okoliczności, że między datą wydania przez NSA wyroku o sygn. akt I FSK 685/05, tj. 9 maja 2006 r. a wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, tj. 11 marca 2015 r., w którym strona zwróciła się o ustanowienie adwokata celem sporządzenia skargi o wznowienie postępowania upłynął blisko 9-letni okres, który w świetle art. 278 P.p.s.a. mógł stawiać pod znakiem zapytania skuteczność występowania ze skargą o wznowienie postępowania w sprawie sygn. akt I FSK 685/05. Powyższe, w zestawieniu z okolicznością odwołania się w treści formularza PPF do postanowienia NSA z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, mogło dawać asumpt, że intencją strony była chęć wznowienia postępowania w sprawie I FSK 1540/12.

Jednocześnie należy podkreślić, że Sąd I instancji, oceniając wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, nie mógł wiedzieć jakimi dokładnie przesłankami kierował się skarżący, który sygnalizował jedynie wolę zainicjowania postępowanie wznowieniowego, gdyż nie były one wyraźnie wyartykułowane w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego treść wniosku o udzielenie prawa pomocy wskazywała jedynie, że strona nie była w stanie pokryć kosztów wynagrodzenia adwokata, związanych ze sporządzeniem skargi o wznowienie postępowania.

Mimo powyższych wątpliwości co do treści wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, przy jednoczesnym uwzględnieniu okoliczności sprawy faktycznych Sąd I instancji nie dochodził, jakie były rzeczywiste intencje strony. Miał prawo bowiem zakładać, że strona zamierza wznowić postępowanie w sprawie zakończonej postanowieniem dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, mimo że mogło to, w ocenie autora zażalenia, wydawać się pozbawione sesnu.

Faktem bezspornym jest to, że w wydanym w dniu 24 marca 2015 r., postanowieniu o sygn. I SO/Łd 1/15 przyznano stronie prawo pomocy w zakresie całkowitym, nie precyzując w jego treści w jakim konkretnie zakresie, czy też do jakich konkretnie czynności przydzielono stronie pełnomocnika z urzędu. Z treści sentencji tego postanowienia wynika bowiem jedynie, że wniosek strony dotyczył "przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienia postępowania".

Te wszystkie okoliczności rzutują zatem na ocenę działań ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Należy przy tym wskazać, że pełnomocnik strony z chwilą, w której zapoznał się z aktami sprawy winien zorientować się jak przedstawiała się sytuacja strony skarżącej i jakie są realne możliwości realizacji jej żądań. Powinien zatem dostrzegać zarówno względy, na których opierała strona swoje żądania, a zarazem mieć na uwadze uwarunkowania faktyczne, jak i prawne towarzyszące sprawie. W tym ostatnim przypadku pełnomocnik strony powinien uwzględniać ratio legis norm wyrażonych w: art. 87 § 5 P.p.s.a., który stanowi, że po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych, jak również art. 278 P.p.s.a., który stanowi, że po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możliwości działania lub nie była należycie reprezentowana.

Analiza ogółu okoliczności sprawy winna skłonić go do rozważenia tego czy w ogóle istnieje faktyczna możliwość realizacji wniosków strony skarżącej, a co za tym idzie czy istnieją podstawy do złożenia skargi o wznowienie postępowania oraz czy jest możliwe przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Pełnomocnik skarżącego zdecydował się na podjęcie działań zmierzających do wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 685/05, mimo wskazanych wyżej uwarunkowań. W ich efekcie NSA w postanowieniach z dnia 5 października 2015 r., o sygn. akt I FSK 748/15, odrzucił zarówno wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie, jak i odrzucił samą skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 685/05.

W związku z powyższym powstaje pytanie, czy w takiej sytuacji Sąd I instancji zasadnie postąpił, oceniając działania pełnomocnika strony jako niestanowiące prawidłowo wykonanej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie, do której pełnomocnik został ustanowiony.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko zajęte przez Sąd I instancji, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienia NSA: z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93; z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Warto wskazać, że stanowisko wskazujące, że czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu nie uzasadniają przyznania mu kosztów nie opłaconej pomocy prawnej jest również prezentowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (vide postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 lutego 1999 r., sygn. akt II CKN 341/98, OSNC 1999/6/123 i z dnia 18 marca 1999 r., sygn. akt I CKN 1046/97, OSNC 1999/10/178).

Niemniej jednak, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozbawienie pełnomocnika strony skarżącej wynagrodzenia za pomoc udzieloną z urzędu nie znajduje w pełni uzasadnienia w okolicznościach niniejszej sprawy. Należy mieć bowiem na uwadze zarówno okoliczności, w jakich doszło do ustanowienia stronie pełnomocnika z urzędu, w tym treść wydanego w tym przedmiocie postanowienia Sądu I instancji, jak również to, że pełnomocnik strony faktycznie podjął się określonych działań, które w jego ocenie, mogły przynieść zamierzony efekt. Sporządził bowiem zarówno wniosek o przywrócenie terminu, jak i skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 685/05, nadając im zarazem bieg. Odstąpił przy tym od podejmowania czynności celem wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem NSA z 13 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 1540/12, podnosząc na etapie zażalenia, że działania podejmowane w tym zakresie były pozbawione w jej ocenie sensu. Z całą pewnością pełnomocnik strony poniósł określony nakład pracy, mimo że mógł spodziewać się tego, że w świetle ogółu okoliczności sprawy podjęte czynności mogą nie przynieść spodziewanych efektów.

Z uwagi na wszystkie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił wątpliwości WSA w Łodzi dotyczących oceny czynności podjętych przez pełnomocnika strony w toku wykonanej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W związku z czym, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.