Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 197/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2, 3, 3a;
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant st. inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 lipca 2011r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2011r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy I. oddala skargę, II. przyznaje pełnomocnikowi skarżącego adwokatowi I. G. od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) w tym podatek VAT 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć 20/100) tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 19 marca 2010r. J. W. (zwany dalej skarżącym) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu o umorzenie zadłużenia z tytułu składek oraz koszty egzekucyjne, równocześnie cofając uprzednio złożony wniosek z dnia 18.02.2010 r. o rozłożenie go na raty

W ramach wniosku wskazał, że w dniu 03.03.2010r. został zwolniony z pracy, a od dnia 09.03.2010r. został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Opolu jako bezrobotny i w związku z tym nie jest w stanie obecnie spłacać zadłużenia. Wyłącznym dochodem wnioskodawcy jest emerytura jego żony wynosząca 1037,00zł. miesięcznie, a z uwagi na stan jej zdrowia ponoszone są znaczne wydatki na leki. Wskazał także posiada zadłużenia wobec organów podatkowych i banków, a także prowadzona jest wobec niego egzekucja komornicza.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, wykazano zobowiązania z tytułu; podatków w wysokości 26.547,02 zł., zaciągniętych kredytów 8.745,00 zł. (m.in. w banku P. SA, S., B.), u Komornika Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w Opolu w wysokości 9.354,66zł. Zobowiązania powyższe spłacane są w kwocie 250,00zł miesięcznie komornikowi i 415,00zł. miesięcznie bankom. Miesięcznie stałe wydatki z tytułu opłat wynoszą 450,00zł, a koszty leków to około .l00,00zł miesięcznie.

Jednocześnie przedłożono organowi: kserokopię decyzji Prezydenta Miasta Opola z dnia 2.12.2006r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej zgłoszonej przez Pana J. W. z dniem 31.12.2006r.;kserokopię zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego ( wynagrodzenia) na kwotę 19.844,42 zł; kserokopię decyzji Prezydenta Miasta Opola z dnia 1.02.2007r. o uznaniu J. W. za osobę bezrobotną od dnia 30.01.2007r. i odmowę przyznania prawa do zasiłku; kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2006 (PIT-37) z którego wynikał wykazany przychód 11.944,44zł, koszty uzyskania przychodów 1.886,99zł dochód 10.057,45zł, kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2007 (PIT-37) z którego wynikał wykazany przychód 7698,17 zł, koszty uzyskania przychodów 1.289,40 zł, a dochód 6.408,77 zł; kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2008 (PIT-37) z którego wynikał wykazany przychód 17.963,46 zł, koszty uzyskania przychodów 3.217,18 zł, a dochód 14.746,28 zł; kserokopię zaświadczenia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu stwierdzającego stan zaległości na dzień 25-02-20l0 r. w kwocie 6.702,60zł.

Dodatkowo na etapie rozpoznawania sprawy skarżący przedłożył dokumenty potwierdzające ponoszone opłaty za wodę, gaz, energię, telefon, wywóz nieczystości, polisy na życie w P.SA kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009 r., kserokopię decyzji Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 31.03.2010 r. orzekającej o uznaniu za osobę bezrobotną od dnia 09.03.2010 r., a także przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 17.03.2010 r. w wysokości 860,40 zł. brutto miesięcznie w pierwszych trzech miesiącach posiadania prawa do zasiłku, a następnie w wysokości 675,60 zł. brutto miesięcznie w okresie kolejnych miesięcy posiadania prawa do zasiłku, informację o osobach prowadzących wspólne gospodarstwo, kserokopię umowy kredytowej wraz z harmonogramem spłat (umowa zawarta z dnia 11.03.2010 r. zawarta z E. S.A. na kredyt w kwocie 17 472,51 zł. na 60 rat płatnych od 13.04.2010 r. do 13.03.2015 r. po 425,39zł, ostatnia rata w wysokości 417,74zł.) oraz dokumenty medyczne dotyczące jego i żony- J. W..

Z informacji udzielonej przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, wynikało, że J. W. prowadził działalność gospodarczą od 07.10.1991r. do 31.12.2006r., a w złożonych zeznaniach rocznych za lata 1999-2009 wykazano dochody: PIT-33 za rok l999 dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej 11.696,22zł., PIT-36 za rok 2000 dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej 6.806,96zł., PIT-36 za rok 2001- dochód: 0,00zł, PIT-36 za rok 2002 dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej 20.279,65zł, PIT-36 za rok 2003 dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej 6.434,00zł, PIT-36 za rok 2004 dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej 10.065,87zł, PIT-36 za rok 2005 dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej 2.014,66zł oraz dochód z tytułu umowy zlecenia bądź o dzieło 979,45zł, PIT-37 za rok 2007 dochody ze stosunku pracy 1.227,25zł, dochód z tytułu umowy zlecenia bądź o dzieło 4.960,92zł, PIT-37 za rok 2008 dochód z tytułu umowy zlecenia bądź o dzieło 14.746,28zł, PIT-37 za rok 2009

dochód z tytułu umowy zlecenia bądź o dzieło 16.151,12zł.

Natomiast z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu, wynikało, że J. W. nie figuruje w bazie jako osoba korzystająca z pomocy Jednocześnie w karcie informacyjnej sporządzonej przez pracownika socjalnego wskazano, że jest osobą bezrobotną pobierającą zasiłek w kwocie 399,20 zł., żona J. W. pobiera emeryturę w kwocie 1.082,74zł. Wysokość dochodu na osobę w rodzinę wynosi 740,97zł. Stałe obciążenia finansowe to: podatek od nieruchomości 60,00zł rocznie, energia elektryczna 128,00zł, gaz 76,91zł (za 2 miesiące), leki ok.l00 zł., miesięczna rata kredytu 425,00zł, składka P. 42,60zł, woda 120,00zł. (za 2 miesiące), wywóz śmieci 66,00zł., telefon stacjonarny 30,00zł.

Skarżący wyjaśnił także, iż właścicielem zajmowanej nieruchomości jest jego żona która odziedziczyła ją po zmarłych dziadkach, przedkładając na tą okoliczność postanowienie Sądu Rejonowego w Opolu o nabyciu spadku.

W tak ustalonym stanie faktycznym, decyzją z dnia 23 sierpnia 2010 r Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu odmówił umorzenia składek za okres od grudnia 1999 r. do września 2003 r. w łącznej kwocie 56.022,05 zł, w tym; ubezpieczenia społeczne w kwocie 42.418,74 zł, ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 10.322,49 zł, oraz Fundusz Pracy w kwocie 3.280,82 zł, powołując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585) – dalej jako: [u.s.u.s.].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ocenił sytuację rodzinną, stan dochodów i majątku skarżącego w aspekcie przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., zawierającym zamknięty katalog przyczyn składających się na pojęcie "całkowita nieściągalność". W ocenie organu w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, a zatem przedmiotowe zaległości nie mogły zostać umorzone w tym trybie.

Sytuację skarżącego oceniono również w aspekcie przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., z którego wynika, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić również w uzasadnionych przypadkach, nawet pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej jako: [rozporządzenie], który wskazuje m.in. na sytuację, gdy uregulowanie wymaganych należności pozbawiłoby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych bądź też, gdy zaistnienie innych nadzwyczajnych okoliczności (klęska żywiołowa, przewlekła choroba uniemożliwiająca uzyskiwania dochodów) w praktyce uniemożliwia pokrycie powstałych zaległości. Żadna z wymienionych w tym przepisie przyczyn, zdaniem organu, w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiła.

Konkludując organ stwierdził, że odmowa umorzenia należności wynika z faktu, iż nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, zobowiązany nie wykazał, aby uiszczenie należności pozbawiło go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych a ponadto istnieje możliwość spłaty zadłużenia w dogodnym układzie ratalnym.

Odrębnym postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2010 r. odmówiono także umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Nie godząc się z tą decyzją o odmowie umorzenia należności z tytułu składek skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym ponowił uprzednią argumentację dotyczącą jego aktualnej trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej, przemawiającą w jego ocenie za zasadnością udzielenia mu pomocy poprzez uwzględnienie wniosku.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia 15 lutego 2010 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) - dalej jako: [k.p.a.] utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję,

W toku ponownego rozpoznania sprawy dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez pryzmat przesłanek całkowitej nieściągalności opisanych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jak też przesłanek wskazanych w § 3 rozporządzenia, organ przytoczył te same okoliczności faktyczne w zakresie stanu dochodów i majątku, sytuacji rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy, na które wskazywał organ pierwszej instancji i które wątpliwości nie budziły, jako wynikające ze zgromadzonej dokumentacji. Dotyczyło to zwłaszcza wysokości zarobków żony i sytuacji rodzinnej, wysokości stałych wydatków i stanu majątkowego. Ustalenia te zostały zaakceptowane i nie były kwestionowane przez skarżącego. Dodatkowo organ z urzędu stwierdził, że skarżący od dnia 2 sierpnia 2010 r. został zgłoszony jako podlegający ubezpieczeniu, przez płatnika D. w O., z uwagi na zawartą umową na czas określony do dnia 31.12.2010r. z miesięcznym wynagrodzeniem 1.436,00 zł.

Na podstawie tych wszystkich ustaleń stwierdzono, że nie został spełniony żaden z enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przypadków, stanowiących o całkowitej nieściągalności. W tym względzie wskazano, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu 31-08-2001r. oraz w dniu 20-09-2001r. poprzez skierowanie tytułów wykonawczych do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu za okres od marca 1999 do sierpnia 2000 i zostało zakończone w dniu 31.10.2001r. oraz w dniu 13.11.2001r. postanowieniami o jego umorzeniu. W dniu 08.02.2010r. ponownie wdrożono egzekucję poprzez zajęcie wierzytelności, jednakże tytuły egzekucyjne skierowane do firmy G. w Opolu zostały zwrócone z uwagi na rozwiązanie z dniem 03.03.2010r. umowy zlecenie z J. W.. W dniu 28-04-20lOr. dokonano zajęcia rachunku bankowego w Banku P. SA i w tym zakresie zajęcia są nadal w realizacji, a zatem nie można mówić zaistnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności.

W dalszej kolejności rozważając wskazywaną przez dłużnika jako przyczynę umorzenia, a mianowicie niski stan dochodów uniemożliwiający spłatę zadłużenia bez zagrożenia dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, organ ponownie odniósł się do oceny przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy nie stwierdzono zaistnienia sytuacji, gdy uregulowanie wymaganych należności pozbawiłoby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych bądź też, gdy zaistnienie innych nadzwyczajnych okoliczności (klęska żywiołowa, przewlekła choroba uniemożliwiająca uzyskiwania dochodów) w praktyce uniemożliwia pokrycie powstałych zaległości. Według organu żadna z wymienionych w tym przepisie przyczyn, w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiła.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skardze na powyższą decyzję skarżący ponownie odniósł się do przyczyn powstania zalęgłości, upatrując je w radykalnym spadku obrotów w latach 1999-2003, oraz nieskuteczności czasowego wyrejestrowywania działalności przy braku zamówień na świadczone usługi. Trudności te ostatecznie doprowadziły do zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej. Ponowie też skarżący przedstawił szczegółowe wyliczenie ponoszonych miesięcznych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem rodziny oraz wynikających z regulowania należności kredytów bankowych i spłaty zadłużenia z tytułu zalęgłości podatkowych. Wskazał także, że obecnie ponownie jest na zasiłku dla bezrobotnych, wynoszącym brutto 699,30 zł miesięcznie

Do skargi dołączono rachunki dotyczące poniesionych wydatków , oraz umowę o pracę zawartą z D.w O. ( wraz z świadectwem pracy), decyzję Powiatowego Urzędu Pracy w Opolu z dnia 28.01.2011r. o uznaniu za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku,

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W uzupełnieniu skargi, ustanowiony z urzędu na etapie postępowania sądowego pełnomocnik, w piśmie procesowym z dnia 17.05.2011r., podtrzymał ją w całości, jednocześnie podnosząc zarzut wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, oraz art. 11 i 77 § 1 k.p.a., poprzez ich błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przejściu do etapu ocen prawnych, podczas gdy stan faktyczny sprawy nie został dostatecznie wyjaśniony. Spowodowało to w ocenie pełnomocnika, że zarówno kwalifikacja prawna była wadliwa jak i zastosowane w sprawie uznanie administracyjne odbyło się z naruszeniem prawa.

Na poparcie swoich twierdzeń pełnomocnik odwołał się do wskazanych w piśmie poszczególnych wyroków tut Sądu, dotyczących analogicznej problematyki, a wskazujących na obowiązek organów w zakresie ustalenia precyzyjnego stanu faktycznego. W tym aspekcie zwrócił uwagę na nieuwzględnienie przez organ okoliczności, ponownego uzyskania przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej, konieczności regulowania obciążeń kredytowych oraz braku zawinienia w powstaniu zalęgłości z tytułu składek, która wynikła nie z jego błędów biznesowych, ale z praw rynkowych.

W odpowiedzi na powyższe uzupełnienie skargi pełnomocnik organu podtrzymał dotychczasowe stanowisko, w uzupełnieniu wskazując, że w dniu 23.05.2011r skarżący zawarł umowę o rozłożeniu na 60 rat należności składkowych, co także wskazuje na zdolność do uregulowania istniejących zalęgłości składkowych.

Dodatkowo na rozprawie w dniu 6 lipca 2011r. pełnomocnik organu przedstawił do wglądu powyższą umowę o ratalnej spłacie zaległości z tytułu składek, informując też, że za miesiące maj i czerwiec raty po 151 zł zostały uregulowane w terminie. Dodatkowo poinformował też, że z bazy danych ZUS wynika, iż do 1 czerwca 2011 skarżący został ponownie zgłoszony do ubezpieczenia z tytułu zawartej umowy zlecenia, jednakże na chwilę obecną nie jest jeszcze znana wysokość podstawy składki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolując legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - dalej [p.p.s.a.], obowiązany jest je uchylić w razie stwierdzenia, że zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) należało uznać, że podjęte rozstrzygnięcie nie naruszało prawa w stopniu skutkującym koniecznością jego uchylenia.

W niniejszej sprawie obowiązkiem organu było ustalenie stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia kryteriów przewidzianych w materialnoprawnej podstawie rozstrzygnięcia. Zakres postępowania dowodowego zdeterminowany jest bowiem przesłankami wynikającymi z norm prawa materialnego, na których oparte jest żądanie strony, a następnie treść rozstrzygnięcia organu.

Należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z art. 32 u.s.u.s., do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.

Normujący zagadnienie umarzania składek na ubezpieczenia społeczne - i prawidłowo przywołany przez organy jako materialnoprawna podstawa rozstrzygnięcia - przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi w ust. 1, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 – 4, przy czym zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. przez należności z tytułu składek rozumie się składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty egzekucyjne oraz opłatę dodatkową. W myśl ust. 2 artykułu 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 wskazano natomiast, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustawodawca przewidział nadto w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). Kontroli Sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej – lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa procesowego.

Badając zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach prawnych Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej. Dotyczy to w szczególności ustaleń o wysokości dochodów w rodzinie skarżącego, jego stanu rodzinnego, liczbie osób na utrzymaniu, stanu majątkowego, oraz ciążących na skarżącym obciążeń z tytułu zaległości podatkowych oraz kredytów bankowych.

W okresie prowadzonego postępowania, doszło do wielokrotnych zmian sytuacji zawodowej skarżącego, który w tym czasie był zarówno osobą bezrobotną z prawem do zasiłku, jak i podejmował zatrudnienie, co niewątpliwie pozytywnie świadczy o dużej aktywności skarżącego, który stara się w miarę swoich możliwości poprawić sytuację swojej rodziny. Wprawdzie jak słusznie zwrócił uwagę pełnomocnik, skarżący na krótko przed wydaniem zaskarżonej decyzji ponownie nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych, który to fakt nie był znany organowi, jednakże również ten stan uległ już zmianie, z uwagi na podjecie przez skarżącego ponownego zatrudnienia w ramach umowy zlecenia.

Również już po wydaniu zaskarżonej decyzji, skarżący zawarł w dniu 23.05.2011r. umowę o rozłożeniu na 60 rat należności składkowych, regulując bieżące raty w wysokości po 151 zł, co niewątpliwie wskazuje na zdolność do uregulowania istniejących zalęgłości składkowych. Zawarcie tego układu wpłynie też na stabilizację bieżącej sytuacji rodziny, jak również, co ma istotne znaczenie również dla przyszłej sytuacji skarżącego, zwiększy jego ewentualne świadczenia emerytalne.

Sąd ma przy tym pełną świadomość, że również aktualna sytuacja skarżącego może w przyszłości ulec kolejnej zmianie powodującej pogorszenie jego sytuacji finansowej, jednakże z uwagi na charakter decyzji dotyczących ulg w płatności należności składkowych które nie powodują generalnie res iudicata, skarżący nadal zachowa prawo do ewentualnego ponownego zwrócenia się z wnioskiem o umorzenie składek, wskazując na istniejącą wówczas jego sytuację rodzinną i materialną, czy też wystąpienie przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Mając te okoliczności na względzie na względzie słusznie przyjęto, że żadna z enumeratywnie wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności nie została spełniona, skoro wobec dłużnik prowadzone są skuteczne czynności pozwalające na zaspokojenie wierzytelności organu. To ustalenie jest prawidłowe i jako wynikające z ustaleń opartych na informacjach i dokumentach nie może być kwestionowane. Z ustaleń tych jednoznacznie wynikało, że przypadki opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. w sprawie nie występują.

Organ zobligowany był wobec tego ustalić, czy skarżący wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w tym w szczególności przesłanki opisane w punktach od 1 do 3 par. 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia.

Mając na względzie ustalone okoliczności faktyczne sprawy prawidłowo stwierdzono brak przesłanki opisanej w pkt (1), wskazującej na sytuację, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym względzie została przeprowadzona szczegółowa analiza stanu dochodów w rodzinie skarżącego.

Wprawdzie, jak już powyżej zważono, w dacie orzekania organ nie dysponował wiedzą o ponownym nabyciu przez skarżącego, parę dni wcześniej, statusu bezrobotnego, jednakże jeśli o danym fakcie wiedzę posiada strona i zaniedbuje powinność powiadomienia o nim organu prowadzącego postępowanie, nie może następnie czynić skutecznego zarzutu nienależytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. W sprawie takiej jak przedmiotowa wiedzę o okolicznościach faktycznych mających znaczenie prawne, a więc dotyczących sytuacji rodzinnej, stanu dochodów i majątku, posiada przede wszystkim strona. Nie informując o nich organu nie może stawiać następnie zarzutu błędnych ustaleń faktycznych, gdyż w istocie oznaczałoby to nałożenie na organy nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów przemawiających na korzyść strony, mimo braku jej aktywności dowodowej i mimo wcześniejszego oświadczenia o braku zastrzeżeń do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych i zebranego materiału dowodowego. Wskazać też należy, że Sąd ocenia legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania. W dacie tej organ nie dysponował informacją o nabyciu przez skarżącego prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Natomiast ten materiał dowodowy, który znajdował się w aktach sprawy, został należycie rozpatrzony i oceniony zgodnie z regułą swobodnej oceny dowodów. Nadmienić przy tym należy, na co zwrócił już uwagę Sąd, iż zmiana okoliczności faktycznych może stać się podstawą kolejnego wniosku strony o udzielenie ulgi w spłacie należności.

Powołany par. 3 ust. 1 rozporządzenia stanowi ponadto wyraźnie, iż kryterium pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) musi być oceniane nie tylko w aspekcie aktualnych dochodów, ale także posiadanego majątku. Wynika z niego jasno, iż niemożność opłacenia należności musi być oceniana przez pryzmat sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego. Ten bowiem może stać się sposobem całkowitego lub częściowego zaspokojenia należności wierzyciela, bez zagrożenia dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. Wniosek wyprowadzony z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych należy ocenić jako w pełni prawidłowy i został w pełni oparty na zebranym w sprawie materiale dowodowym i dokonanej jego ocenie Z uwzględnieniem przysługującego organowi uznania administracyjnego. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe obejmowało zarówno ustalenia udokumentowane przez samą stronę jak i dowody przeprowadzone z urzędu przez sam organ. Równocześnie zapewniono stronie możliwość zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wniesienie ewentualnych zastrzeżeń jak i przedłożenie nowych dowodów. Organy dopełniły zatem w pełni obowiązek pełnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i ustalenia w oparciu o ten materiał stanu faktycznego sprawy.

Biorąc pod uwagę te wszystkie okoliczności, prawidłowo ustalone i rozpatrzone zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a., zasadnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, iż nie zostały w sprawie spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. Organ odwoławczy dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego w aspekcie przewidzianych w/w przepisami warunków udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności. Prawidłowo ustalono brak całkowitej nieściągalności, jak też nieistnienie "uzasadnionych przypadków" udzielenia tej ulgi przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a skonkretyzowanych w § 3 rozporządzenia

Jeśli chodzi o trzecią z rozważanych przesłanek umorzenia (§ 3 ust. 1 pkt 3) w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia), to stwierdzić należy, iż okoliczność ta – wbrew obciążającego stronę ciężaru dowodu – nie została w sposób dostateczny wykazana w toku postępowania. Skarżący nie przedłożył w tym zakresie jakiejkolwiek dokumentacji medycznej określającej stan jego zdrowia, w tym pozwalającej na ocenę, czy dotknięty jest chorobą przewlekłą. Sąd wskazuje, że w przypadku tej przesłanki nie jest wystarczające samo wystąpienie takiej choroby, lecz musi być ona tego rodzaju, że – poza przewlekłym charakterem – pozbawia płatnika składek możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. "Pozbawienie" zawiera w sobie element trwałości, a tego rodzaju okoliczność w sprawie nie została przez skarżącego wykazana. Co więcej, wskazywany stan zdrowia niewątpliwie nie spełnia powyższej przesłanki, skoro skarżący w okresie prowadzonego postępowania w sprawie pozostawał w zatrudnieniu.

W ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy obu instancji, nie popełniły błędu uznając, że nie było podstaw do udzielenia wnioskowanej ulgi. Okoliczności co do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego ustalono na podstawie dowodów z dokumentów, zebranych przez prowadzące postępowanie organy z urzędu jak i przedłożonych przez skarżącego, które następnie zostały szczegółowo omówione i rozważone. Choć wynika z nich, że sytuacja skarżącego jest niewątpliwie trudna ze względu na wysokość dochodów w rodzinie oraz stan jego zdrowia, to jednak skarżący i członkowie jego rodziny nie są pozbawieni możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast niezadowolenie skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie oznacza, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Z przedstawionych powyżej przyczyn skargę jako nieuzasadnioną należało na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalić.

W zakresie kosztów zastępstwa procesowego strony reprezentowanej z urzędu przez pełnomocnika będącego adwokatem orzeczono stosownie do §18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.), przy czym z uwagi na specyfikę pełnomocnictwa opartego na przyznanym prawie pomocy, nie uznano za niezbędny wydatek dla prowadzenia sprawy kwotę 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od złożonego do akt sprawy odrębnego pełnomocnictwa.