Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 687/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2012 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi sygn. akt III SA/Łd 946/11 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia Z. M. należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Sąd ustalił następujący stan sprawy:

W dniu [...] Z. M. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP oraz FGŚP. Wyjaśnił, że jego sytuacja materialna oraz zdrowotna nie pozwalają na spłatę zaległych składek.

Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia ww. należności przyjmując, że skarżący posiada majątek, który mógłby przeznaczyć na pokrycie ciążących na nim zaległości. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...], organ utrzymał swoje rozstrzygnięcie w mocy.

Po rozpoznaniu skargi na powyższą decyzję, wyrokiem z 15 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 324/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podniósł, iż organ popełnił błędy w ustaleniu stanu faktycznego oraz zastosowaniu przesłanek umorzenia, przede wszystkim poprzez niewyjaśnienie, czy nieruchomości skarżącego są zabudowane oraz czy na terenie tych nieruchomości znajduje się jego miejsce zamieszkania.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, decyzją z [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł o odpowiedzialności Z. M. za zobowiązania zmarłego ojca – S. M., z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP. W tym samym dniu orzeczono solidarnej odpowiedzialności pozostałych spadkobierców. Przedstawiciel ustawowy małoletnich wnuków S. M. odwołał się od wydanych decyzji. Postanowieniem z dnia 24.09.2008r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi IX Wydział Pracy Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 98 ustawy Ordynacja podatkowa, do odpowiedzialności spadkobierców stosuje się przepisy Kodeksu Cywilnego. Art. 373 k.c. stanowi, iż zwolnienie z długu lub zrzeczenie się solidarności przez wierzyciela względem jednego z dłużników solidarnych nie ma skutku względem współdłużników. Oznacza to, że mimo, iż zwolnienie z długu odnosi skutek wobec dłużnika, którego dotyczy, to współdłużnicy ponoszą nadal solidarną odpowiedzialność wobec wierzyciela za dług.

ZUS wskazał ponadto, że wnioskodawca jest współwłaścicielem w ¼ części działek położonych w obrębie F., gm. K., oznaczonych numerami [...] o powierzchni 0,0535 ha i [...] o powierzchni 0,1843 ha o wartości, zgodnie z jego oświadczeniem, 40 tys. zł. Nieruchomość ta stanowi miejsce zamieszkania wnioskodawcy. Ponadto strona jest współwłaścicielem działki położonej w obrębie R., gm. K., oznaczonej numerem [...] o powierzchni 0,07 ha - [...] (ustalono na podstawie pisma Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Ł. Ewidencja Gruntów w K.). W ocenie organu wyegzekwowanie zaległych należności poprzez sprzedaż jednej z działek, niekoniecznie tej, na której wnioskodawca zamieszkuje, nie jest sprzeczne z jego interesem jak i interesem publicznym. Wobec powyższego, zdaniem organu wnioskodawca nie spełnia warunku określonego w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ wskazał ponadto, że strona nie spełnia także warunków zawartych w art. 28 ust. 3a w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis powyższy umożliwia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku całkowitej nieściągalności w odniesieniu do konkretnej indywidualnej sytuacji majątkowej, umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia: m.in. następcom prawnym, na których w drodze decyzji została przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek. Przy czym na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Pojęcie uzasadnionego przypadku musi uwzględnić nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny. Organ stwierdził, że na ogólną sytuację finansową rodziny wnioskodawcy wpływają dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Z. M. utrzymuje się z pobieranego zasiłku stałego wypłacanego przez Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. w kwocie 255,90 zł. W utrzymaniu pomaga stronie ciotka, której źródłem dochodu jest emerytura w kwocie 1460,62 zł netto. Wnioskodawca nie złożył dowodów istnienia rozdzielności majątkowej z żoną. A. M. jest zatrudniona na stanowisku szwaczki z wynagrodzeniem 319,00 zł brutto (ustalono na podstawie raportu złożonego przez pracodawcę za m-c 10/2009r.). Na leki wnioskodawca wydaje około 150 zł miesięcznie. Wobec Z. M. orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności ze wskazaniem zatrudnienia w Zakładzie Pracy Chronionej z ograniczeniem ciężkiej pracy fizycznej. W ocenie organu strona posiada zatem możliwość spłaty zadłużenia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił, że ZUS ponownie w sposób niewłaściwy rozpatrzył jego stan majątkowy oraz sytuację życiową i finansową, naruszając tym samym art. 28 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 lit. a–b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy rozporządzenia MGPiPS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 17 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Łd 125/10 oddalił skargę Z. M.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik Z. M.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 757/10 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi. NSA stwierdził, że skarga kasacyjna jest zasadna. W sprawie doszło bowiem do naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., gdyż w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji brali udział sędziowie wyłączeni z mocy ustawy.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 października 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 946/11 wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyjaśnił w sposób dostateczny wszystkich okoliczności sprawy. Zgodnie z zaleceniami Sądu, w ponownie prowadzonym postępowaniu, organ miał nie tylko wyjaśnić kwestie własności nieruchomości skarżącego, ale także czy są to nieruchomości zabudowane, na których zobowiązany aktualnie mieszka, przy uwzględnieniu oczywistych konsekwencji przewidywanego pozbawienia go mieszkania, w kontekście sytuacji życiowej i majątkowej zobowiązanego. Sąd zaznaczył, iż wprawdzie organ wyjaśnił, że skarżący jest współwłaścicielem działki w miejscowości F., oraz że zamieszkuje w tej nieruchomości, jednakże nie rozważył, czy sprzedaż udziału w tej nieruchomości nie pozbawi go lokalu, w którym mieszka. Organ nie ustalił także, czy działka położona w miejscowości R., gm. K. jest zabudowana i czy skarżący może tam zamieszkać. Biorąc pod uwagę oświadczenie skarżącego, że nie mieszka z żoną należało też ustalić, gdzie zamieszkuje żona, oraz czy separacja małżonków została orzeczona przez sąd. Wobec powyższych wątpliwości Sąd wskazał, że trudno uznać za prawidłowe stanowisko organu, iż sprzedaż jednej z ww. działek jest w ogóle możliwa, oraz nie jest to sprzeczne z interesem skarżącego.

Sąd podkreślił również, że dokonana przez organ analiza sytuacji finansowej skarżącego, przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie daje podstawy do przyjęcia, że nie wypełnia ona dyspozycji § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Nie budzi bowiem wątpliwości, że miesięczny dochód zobowiązanego, po odliczeniu wydatków, nie pozwala przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ponownie rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] odmawiającą Z. M. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu organ, powołując się na treść art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazał, że przesłanki opisane w tym przepisie w sprawie nie występują. Nadal nie można uznać, że w omawianym przypadku ma miejsce całkowita nieściągalność należności, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie jest także oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ Zakład nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Organ wskazał także, że skarżący jest właścicielem w 1/4 części działek położonych w obrębie F., gmina K. oznaczonych numerami [...] (0,0535 ha) i 189/2 (0,1843 ha) o wartości około 40.000,00 zł (wg kwestionariusza) - jest to nieruchomość zabudowana, w której zamieszkuje skarżący, matka – K. M., ciotka – Z. P. oraz siostra – A. G. z dwojgiem dzieci. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził ponadto, że nieruchomość położona w miejscowości R. (zgodnie z KW w skład nieruchomości wchodzi działka gruntu z budynkiem), którą skarżący posiadał we wspólności z żoną – A. M. została, według ustaleń własnych organu, sprzedana J. M. (wzmianka w KW nr [...] - umowa sprzedaży - [...]). Organ stwierdził brak wpływu jakichkolwiek środków z tytułu sprzedaży na choćby częściowe pokrycie zaległości i jednocześnie zaznaczył, że skarżący w ogóle nie poinformował o dokonanej sprzedaży tej nieruchomości.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał ponadto, że orzeczono wobec skarżącego umiarkowany stopień niepełnosprawności ze wskazaniem zatrudnienia w Zakładzie Pracy Chronionej (orzeczenie z dn. [...]). Zatem w przypadku podjęcia pracy będzie istniała możliwość prowadzenia egzekucji z wynagrodzenia za pracę lub spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. Organ dodał również, iż w przypadku gdyby ewentualnie doszło do sprzedaży nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym, przynajmniej część zadłużenia mogłaby zostać uregulowana.

Odnosząc powyższe do analizowanej sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 nie została spełniona i organ nie ma możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Analizując natomiast kwestię umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy organ wyjaśnił, że skarżący nadal nie przedstawił żadnych dowodów istnienia rozdzielności majątkowej z żoną. Organ zaznaczył, że wątpliwości może również budzić informacja z MGOPS o braku kontaktu z żoną w odniesieniu do sprzedaży nieruchomości będącej współwłasnością skarżącego i jego żony. Ponadto żona – A. M. była w latach 2004-2010 zatrudniona w zakładzie pracy prowadzonym przez matkę skarżącego z adresem siedziby: F. 27, a więc będącym również adresem zamieszkania strony. Jest to kolejna okoliczność budząca wątpliwości w odniesieniu do informacji przedkładanych przez skarżącego w ZUS oraz w MGOPS - o braku kontaktu z żoną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zakładając jednak, iż faktycznie małżonkowie pozostają w nieformalnej separacji i nie zamieszkują razem (wg KSI żona zameldowana jest w miejscowości P., Gm. B.) to i tak zgodnie z oświadczeniem skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z innymi osobami - tj. matką, ciotką i siostrą. Matka otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 955,70 zł netto, ciotka - świadczenie w kwocie 1.679,91 zł netto, natomiast siostra nie jest zgłoszona jako płatnik ani osoba ubezpieczona. Pani G. ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, jest mężatką. W ocenie Zakładu skarżący ma zatem możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Zakład wyjaśnił, że nie neguje trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego, jednak jak wskazano powyżej, nie ma przeciwwskazań w podjęciu pracy w określonych warunkach. Po ewentualnym podjęciu zatrudnienia, skarżący będzie posiadał środki na spłatę zadłużenia na przykład w ramach układu ratalnego.

W skardze z dnia 5 lipca 2012 r. Z. M. wniósł o uchylenie powyższej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne, mało wnikliwe i nazbyt ogólne wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz jego rodziny, w następstwie braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego na podstawie całokształtu okoliczności w sprawie. Strona zarzuciła także naruszenie art. 11 k.p.a., poprzez brak wskazania dokładnego zestawienia dochodów i koniecznych wydatków wszystkich członków gospodarstwa domowego skarżącego oraz rzetelnego ustalenia, że wskutek braku umorzenia zobowiązania objętego decyzją nie będzie miało rzeczywiści ciężkiego skutku w postaci pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia swych niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie skarżącego organ naruszył również treść art. 153 p.p.s.a. poprzez brak zastosowania się do wyroku WSA w Łodzi z dnia 12 października 2011 r. oraz § 3 rozporządzenia ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niewłaściwe zastosowanie.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w decyzji.

Na rozprawie w dniu 15 listopada 2012 r. skarżący wyjaśnił, iż sprzedana nieruchomość w miejscowości R., należała do jego żony, a on tylko został wpisany do aktu notarialnego. Oświadczył, że po sprzedaży nieruchomości to żona zabrała całą otrzymaną sumę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie zaznaczyć należy, że sprawa ta była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który ostatnim wyrokiem z dniem 12 października 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 946/11, uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 grudnia 2009 r. oraz zasądził zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego od organu. Rozpatrując zatem przedmiotową sprawę Sąd związany jest treścią przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j.), zgodnie, z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Konkluzją (oceną co do zgodności z prawem) określonych spornych kwestii związany jest zarówno organ, którego rozstrzygnięcie zaskarżono, jak i sąd (każdy kolejny skład) orzekający w tej sprawie, w tym również Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku w tej sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II FSK 1299/10, Baza orzeczeń CBOIS).

W ocenie Sądu ponownie rozpoznającego sprawę, skarga Z. M. nie jest uzasadniona, bowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne nie naruszył ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów procesowych w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s." należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej jako "rozporządzenie", wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej Z. M. Organ wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a., a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Organ przy tym wypełnił zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2011 r.

Przedmiotem wniosku skarżącego o umorzenie - i w jego następstwie decyzji administracyjnych - były niezapłacone składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, za które jest on odpowiedzialny jako spadkobierca zmarłego ojca – S. M.

Decydujące znaczenie dla zakresu odpowiedzialności skarżącego za długi S. M. wobec ZUS ma decyzja z dnia [...] nr [...], mocą której Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na skarżącego zobowiązania zmarłego ojca bez ograniczeń. Wprawdzie z uzasadnienia decyzji wynika, że organ rentowy dostrzegł, iż spadek po S. M. został przyjęty przez spadkobierców z dobrodziejstwem inwentarza oraz, że na stan czynny spadku składa się zabudowana nieruchomość we wsi F., o wartości 166.600,00 zł, lecz nie spowodowało to ograniczenia odpowiedzialności skarżącego w trybie przewidzianym w art. 100 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem mającym zastosowanie na podstawie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organy podatkowe właściwe ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy orzekają w odrębnych decyzjach o zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców. Skoro zaś – jak wynika z sentencji decyzji – przeniesiono na skarżącego długi innej osoby w pełnej wysokości oraz ustalono, że wartość stanu czynnego spadku przewyższa wielkość długu, to znaczy, że egzekwowanie należności od skarżącego ma nastąpić bez ograniczeń. Decyzja ta stała się ostateczna. Brak jest również danych, aby przyjąć, iż została zaskarżona do sądu powszechnego, zgodnie z pouczeniem zawartym w jej treści. Sąd administracyjny w takiej sytuacji nie jest uprawniony do wzruszania wymienionej decyzji. Reasumując tę część rozważań zauważyć należy, że omawiana wyżej decyzja upoważnia ZUS do dochodzenia od skarżącego należności za S. M. w pełnej wysokości, z ograniczeniem jedynie do wartości stanu czynnego spadku, zaś sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania wartości tego stanu.

Rozważając zastosowanie trybu wnikającego z treści art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Sąd stwierdził, iż organ administracji, zgodnie z zaleceniami wyroku z dnia 12 października 2011 r., wyjaśnił, że skarżący jest właścicielem ¼ części nieruchomości położnej pod adresem F. 27. W nieruchomości tej zamieszkuje razem z matką – K. M., ciotką – Z. P. oraz siostrą – A. G. z dwojgiem dzieci. Zgodzić się należy z organem, iż zgromadzona dokumentacja nie potwierdza, aby rodzina skarżącego pozbawiona została środków finansowych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto, oświadczenia składane przez stronę w trakcie toczącego się od 2008 r. postępowania były niepełne i niespójne, co w rezultacie prowadzi do wniosku, iż organ mógł nie posiadać pełnej informacji, na temat łącznej kwoty dochodów, jakimi dysponuje gospodarstwo domowe skarżącego. Z. M.otrzymuje zasiłek z MGOPS w wysokości 444,00 zł, który zgodnie z oświadczeniem przeznacza na leki. Strona nie przedłożyła jednak rachunków potwierdzających takie wydatki. Matka skarżącego otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 955,70 zł netto, a ciotka świadczenie w kwocie 1679.91 zł netto. Zamężna siostra nie jest zgłoszona jako płatnik albo osoba ubezpieczona i według oświadczenia jej mąż nie łoży na jej utrzymanie lecz ponosi wydatki związane z zakupem dzieciom ubrań, leków i obiadów w szkole. Nie zostały jednak załączone przez stronę do akt sprawy dokumenty i informacje dotyczące męża siostry i wysokości otrzymywanych od niego środków. Za mało wiarygodne należy również uznać oświadczenia skarżącego, iż pozostaje on w nieformalnej separacji z żoną, która przebywa w Szwecji i brak jest z nią kontaktu (pismo z dnia 30 lutego 2012 r.). Jednocześnie organ we własnym zakresie ustalił, że skarżący wraz żoną dokonali w dniu [...] sprzedaży nieruchomości położonej w miejscowości R., ale o tym fakcie organ administracji nie został przez stronę powiadomiony. Na konto ZUS nie wpłynęły także żadne środki ze sprzedaży ww. nieruchomości tytułem uregulowania ciążących na stronie zaległości. Oświadczenie złożone przez skarżącego na rozprawie, iż nieruchomość w miejscowości R. należała do żony – A. M. i to ona zabrała całą kwotę z tytułu transakcji, uznać należy za niewiarygodne, skoro zgodnie z zapisem w Księdze wieczystej, nieruchomość ta stanowiła przedmiot współwłasności jego oraz żony. Z. M. był stroną transakcji z dnia [...], dotyczącej sprzedaży omawianej nieruchomości J. M. Należy podkreślić również, iż w wyroku z dnia 12 października 2011 r., WSA opisując stan faktyczny sprawy nie miał wątpliwości, iż skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej położonej w miejscowości R. oraz nieruchomości zabudowanej w miejscowości F., nakazał jednak organom ustalenie, w której z nich skarżący mieszka oraz czy sprzedaż jednej z nieruchomości jest w ogóle możliwa. Skarżący nie czekając na przeprowadzenie przez organ ustaleń zgodnych z wytycznymi Sądu, poprzez dokonanie w dniu [...] sprzedaży nieruchomości w miejscowości R., sam potwierdził słuszność stanowiska w przedmiocie możliwości sprzedaży jednej z nieruchomości w celu spłaty zadłużenia.

Ponadto, w toku ponownie prowadzonego postępowania skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na istnienie rozdzielności majątkowej z żoną. Skarżący mieszka wspólnie i prowadzi gospodarstwo domowe z matką – K. M., ciotką – Z. P. i siostrą A. G. wraz z jej małoletnimi dziećmi w miejscowości F. 27. Z niekwestionowanych przez stronę ustaleń organu wynika również, iż A. M. w latach 2004 – 2010 zatrudniona była w zakładzie prowadzonym przez matkę skarżącego – K. M., którego siedzibą było miejsce zamieszkania Z. M., tj. F. 27. Prawidłowo zatem organ przyjął, iż biorąc pod uwagę fakt zatrudnienia żony skarżącego w firmie prowadzonej przez matkę, w miejscu jego zamieszkania oraz sprzedaż nieruchomości, będącej wspólną własnością małżonków M., uzasadnione wątpliwości wzbudza udzielona informacja o braku kontaktu z żoną.

Powyżej wskazane okoliczności stanowiły podstawę odmowy umorzenia powstałego zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie Sądu, organ prawidłowo i dostatecznie wyjaśnił sytuację majątkową i osobistą strony w oparciu o zgromadzone w toku postępowania dokumenty. Daje to podstawy do twierdzenia, że skarżący jest w stanie po zawarciu układu ratalnego z organem w odpowiednim przedziale czasowym spłacić powstałą zaległość. Niesporne jest również, iż organ nie prowadził w niniejszej sprawie postępowania egzekucyjnego, a zatem brak jest urzędowego potwierdzenia nieściągalności w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto, jak wskazano wyżej skarżący jest nadal współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej w obrębie F., gmina K. zatem organ będzie miał możliwość zabezpieczenia swoich należności.

W zakresie natomiast przesłanek wynikających z treści przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie zasad umarzania należności to podkreślić należy, że w tym zakresie decyzja oparta jest na uznaniu administracyjnym. Organ przeprowadził prawidłową analizę sytuację skarżącego odnosząc ją do sformułowania zawartego w przepisie art. 28 ust. 3a ustawy, tj. "uzasadnionego przypadku". Jest oczywiste, że ze zgromadzonego materiału dowodnego wynika, że skarżący znajduje się trudnej sytuacji zdrowotnej i z tego tytułu część środków pieniężnych musi przeznaczać na leki, jednak orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] wskazuje, że skarżący może podjąć pracę w Zakładzie Pracy Chronionej i z tego tytułu uzyskiwać wynagrodzenie. Organ podkreślił, że skarżący nie wymaga stałej opieki lub pomocy w samodzielnej egzystencji.

Dokonana przez organ analiza sytuacji majątkowej skarżącego nie pozwala na postawienie zarzutu błędnej konkluzji, iż nie zachodziły wyżej wspomniane nadzwyczajne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności. Regulowanie należności, przypadających ZUS stanowi niewątpliwie obciążenie dla budżetu domowego skarżącego, jednak nie można przyjąć, aby systematyczna spłata tych zaległości (nawet w niewielkich wygospodarowanych kwotach) była nadmiernym obciążeniem finansowym, które zagraża egzystencji skarżącego. Jak podkreślono wyżej skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólne z innymi członkami rodziny, a zatem przy ocenie jego sytuacji materialnej należy również uwzględniać dochody pozostałych osób należących do tego gospodarstwa. Biorąc zatem pod uwagę łączne dochody członków rodziny prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe oraz fakt uzyskania przez skarżącego środków finansowych z tytułu sprzedaży nieruchomości w miejscowości R., uznać należy, że posiada możliwość chociażby ratalnej spłaty zadłużenia.

Wskazać przy tym trzeba, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny. Rzeczą skarżącego było wykazać, czego nie uczynił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami dla skarżącej i jej rodziny. Jednocześnie podkreślić należy, że skarżący nie dochował należytej staranności opisując swoją sytuację materialną i życiową, bowiem pominął istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, które organ administracji ustalił w ramach swoich kompetencji z urzędu.

Za niezasadny należy przy tym uznać zarzut skarżącego, iż organ nie dokonał dokładnego zestawienia dochodów i koniecznych wydatków wszystkich członków gospodarstwa domowego skarżącego oraz rzetelnego ustalenia, że wskutek braku umorzenia zobowiązania objętego decyzją nie będzie miało rzeczywiści ciężkiego skutku w postaci pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia swych niezbędnych potrzeb życiowych. Jak zaznaczono wyżej organ nie mógł tego uczynić, skoro Z. M. nie złożył informacji na temat wartości świadczeń otrzymywanych przez siostrę skarżącego od męża oraz podważył wiarygodność twierdzenia skarżącego, iż nie ma on żadnych kontaktów ze swoją żoną.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności.

Reasumując, Sąd nie stwierdził zarzucanego naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a, bowiem jak już wyżej wskazano, organ wnikliwie zbadał zebrany w sprawie materiał dowodowy, ustalił sytuację osobistą i majątkową skarżącego i na tej podstawie wyciągnął logiczne wnioski zawarte w decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykonał zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sygn. akt III SA/Łd 946/11, zatem Sąd nie dopatrzył się również naruszenia treści art. 153 p.p.s.a.

Oceniając zaskarżoną decyzję jako zgodną z przepisami prawa materialnego i procesowego, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

b.a.