Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 328/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 245, art. 246 § 1 pkt. 1 i 2, art. 255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 marca 2015 r., sygn. akt II SAB/Po 117/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w P. w przedmiocie przekazania skargi postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

T. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika.

Uzasadniając powyższy wniosek skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnych dochodów, oszczędności oraz majątku. Od kwietnia 2009 r. pozostaje on na utrzymaniu rodziny u której mieszka. Skarżący zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy, jednak organ odmówił mu nadania statusu osoby bezrobotnej. Nie ma też dostępu do ofert pracy i do pomocy społecznej.

Na skutek skierowanego – w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270, ze zm.) dalej "P.p.s.a" - wezwania do uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych, dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy, stanu jego rodziny, dochodów osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz wysokości kosztów utrzymania, skarżący wskazał, że nie posiada żadnych źródeł dochodów, bo pozostaje na utrzymaniu rodziny.

Odnosząc się do źródeł dochodów rodziny wyjaśnił, że należy zwrócić się do członków jego rodziny z takim pytaniem. Zaznaczył, że wskazany przepis nie stanowi podstawy do żądania od niego podania źródeł dochodów członków jego rodziny, a jedynie źródeł stanu majątkowego samego wnioskodawcy. Skarżący podał, że z uwagi na brak dochodów nie składał zeznań podatkowych, nie ma także oszczędności, więc nie posiada rachunku bankowego. Oświadczył, że nie spłacił w pełni kredytu na łączną kwotę około [...] tys. zł, obecnie spłaca ratalnie grzywnę sądową w wysokości około [...] tys. zł., na co środki otrzymuje od rodziny pożyczając [...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że u rodziny zadłużony jest na kwotę około [...] tys. zł, którą spłaci, gdy uzyska jakiekolwiek zatrudnienie umożliwiające uzyskanie dochodu. Oświadczył również, że nie posiada żadnej nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada samochodów, nie jest także w stanie podać wysokości kosztów swojego utrzymania ponoszonych przez rodzinę, która zapewnia mu wszystkie potrzebne dobra.

W sprzeciwie od wydanego w ww. przedmiocie postanowienia referendarza sądowego skarżący dodatkowo wskazał, że dotychczas przedstawił swoją rzeczywistą sytuację finansową i rodzinną. Wyjaśnił, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie posiada własnej rodziny, a osoby, na których utrzymaniu pozostaje, nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa domowego i też nie są jego domownikami. Stwierdził, że "nie prowadzi własnego domu", a jedynie "od czasu do czasu przybywa do członków" swojej rodziny "celem np. pożywienia się lub przenocowania", których to okoliczności nie sposób traktować jako prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Podtrzymał również stanowisko o braku podstaw do podania informacji na temat sytuacji dochodowej osób, na których utrzymaniu skarżący pozostaje oraz podniósł, że w innych sprawach prowadzonych w tutejszym Sądzie zostało mu przyznane prawo pomocy w tożsamych okolicznościach sprawy.

Zarządzeniem z dnia 18 grudnia 2014 r. T. K. z. ponownie wezwany - na podstawie art. 255 P.p.s.a. - do podania w zakreślonym terminie: (1) gdzie jest zameldowany na pobyt stały lub czasowy, do kogo należy lokal, w którym jest zameldowany, kto w tym lokalu zamieszkuje i czy skarżący zamieszkuje w miejscu swojego zameldowania – jeżeli skarżący nie zamieszkuje w miejscu swojego zameldowania należy podać aktualny adres zamieszkania, dane personalne właściciela lokalu oraz stopień pokrewieństwa, (2) do kogo należy lokal mieszkalny przy ul. U. w P., do kiedy skarżący mieszkał w tym lokalu i do kogo lokal należał w tym czasie, (3) w jakim wieku jest skarżący (w tym podania numeru Pesel), jakie ma wykształcenie (zawód), (4) w jakich latach i pod jaką nazwą prowadził działalność gospodarczą, co było przedmiotem tej działalności, czy działalność została wyrejestrowana czy zawieszona i kiedy, (5) jakie kwoty pieniężne otrzymuje miesięcznie na swoje utrzymanie od członków swojej rodziny, od kogo konkretnie wsparcie takie dostaje i na co je wydatkuje, (6) od kogo konkretnie otrzymuje środki na ratalną spłatę grzywny sądowej, (7) jaki jest stan rodzinny skarżącego, tj. czy skarżący jest żonaty, czy ma dzieci (ile i w jakim wieku), czy ma rodzeństwo, żyjących rodziców, (8) czy skarżący ma jakieś przewlekłe choroby wymagające stałego leczenia – jeżeli tak to na co skarżący choruje, jakie są jego stałe potrzeby z tym związane (np. leki), (9) czy skarżący podejmuje jakieś prace dorywcze – jeżeli tak, to jaki osiąga z tego tytułu dochód, oraz (10) przedłożenia kopii rocznego zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych złożonego do organu podatkowego za ostatni rok, w którym takie zeznanie złożył.

Wnioskodawca nie ustosunkował się do ww. wezwania.

Postanowieniem z dnia 2 marca 2015. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd stwierdził, że wskazane przez wnioskodawcę okoliczności nie mogły skutkować przyznaniem mu prawa pomocy. T. K. twierdził bowiem wprawdzie, że od 2009 r. jest osobą bezrobotną, pozbawioną jakiegokolwiek majątku i nie dysponuje również żadnym źródłem dochodu ale okoliczności te nie zostały jednak przez niego poparte żadnymi dowodami.

Sąd Wojewódzki zwrócił też uwagę na okoliczność, że z dokumentów znajdujących się w aktach, równolegle zainicjowanej przez tego samego skarżącego i rozpoznawanej pod sygnaturą II SAB/Po 138/13 sprawy, wynika, że skarżący figurował w rejestrze przedsiębiorców i prowadził działalność gospodarczą pod firmą "B." na ul. J. w P. Fakt ten znajdował m. in. potwierdzenie w wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2015 r. Z kolejnego wypisu z rejestru ewidencji działalności gospodarczej z dnia [...] stycznia 2015 r. wynika zaś, że skarżący prowadzi również działalność gospodarczą pod firmą "P.". Zawieszenie wspomnianej działalności gospodarczej nastąpiło przy tym dopiero w dniu [...] sierpnia 2013 r. Skarżący posiada również dla firmy pod nazwą "P." oficjalną stronę internetową, na której ostatnia aktywność miała miejsce co najmniej w 2012 r. Na wspomnianej stronie internetowej znajduje się też informacja, że skarżący zarejestrował dwa znaki towarowe ("S ") oraz umieścił zastrzeżenie o zakazie ich używania bez jego zgody.

Powyższe informacje – jak zauważył Sąd Wojewódzki - uzupełniało dodatkowo również pismo Naczelnika Urzędu Pocztowego Nr [...] w P. z dnia [...] stycznia 2015 r., z którego wynika, iż skarżący jest najemcą skrytki pocztowej na podstawie umowy zawartej w dniu [...] kwietnia 2002 r. Przedstawił on zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej należących do niego firm ("M." i "P.") oraz zaświadczenie o rejestracji znaków towarowych ("P.", "E." i "D."). Na adres wynajmowanej przez niego skrzynki pocztowej przychodzi korespondencja adresowana na wskazane firmy oraz nazwy wymienionych znaków towarowych. Z treści wpisów do ewidencji działalności gospodarczej wynikało ponadto, że siedziba przedsiębiorstw skarżącego znajduje się pod adresem ul. J. M. w P. Informacje te miały swoje potwierdzenie w danych, zawartych w internetowej bazie GUS. Pod numerem NIP skarżącego we wspomnianej bazie figuruje bowiem przedsiębiorstwo "M." T. K., z siedzibą na ul. J. w P. Z danych tych nie wynika zarazem by działalność ta została zawieszona lub wyrejestrowana. Jednocześnie według internetowej Bazy Przedmiotów Ochrony Urzędu Patentowego RP skarżący zarejestrował [...] znaków towarów.

Powyższe okoliczności – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – świadczyły o nierzetelnym zaprezentowaniu przez skarżącego informacji, dotyczących prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Z przedstawionych dowodów wynikało bowiem, że przedsiębiorstwo "B." posiada nadal status aktywny, a zawieszenie działalności przedsiębiorstwa "P." nastąpiło dopiero w 2013 r. Ponadto z materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy wynikało, że skarżący prowadzi także działalność gospodarczą pod firmą "M." i nie została ona zawieszona lub wyrejestrowana. Oznacza to, że nie można przyjąć za wiarygodne oświadczeń T. K. o nieprowadzeniu przez niego żadnej działalności, z której mógłby uzyskiwać dochód. Niemożliwe stało się zatem dokonanie rzetelnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, co w rezultacie uzasadniało odmowę przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy.

Wątpliwości Sądu budziły ponadto wywody skarżącego, w świetle których korzysta on jedynie sporadycznie z możliwości zamieszkania przy rodzinie i otrzymania wsparcia polegającego w szczególności na otrzymaniu jedzenia i noclegu. Z pisma Sędziego Wizytatora w Sądzie Okręgowym w P. z dnia [...] lipca 2013 r., sygn. akt [...], wynikało bowiem, że T. K. informował wspomniany Sąd, że adres ul. U. w P. nie jest już adresem do doręczeń, a korespondencja powinna być kierowana pod adres "P." Jak wynika z wymienionego wyżej pisma Naczelnika Urzędu Pocztowego Nr [...] w P. z dnia [...] stycznia 2015 r., adres ul. U. w P. został również wskazany jako adres zamieszkania skarżącego w umowie najmu skrytki pocztowej. Uwagi te podważały zatem twierdzenia skarżącego jakoby od 2009 r. tylko zamieszkiwał przy rodzinie od czasu do czasu. Pozwalały zaś domniemywać, że skarżący zamieszkuje pod ww. adresem.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, z treści zgromadzonego materiału dowodowego wynikało również, że skarżący nie jest osobą nieporadną życiową dla której zasadne byłoby ustanowienie fachowego pełnomocnika. Posiada odpowiednie umiejętności organizacyjne oraz zdolność do dbania o swoje interesy.

Sąd podkreślił przy tym, że zarządzaniem z dnia [...] grudnia 2014 r. wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień umożliwiających pełniejsze zobrazowanie jego sytuacji materialnej. T. K. do dnia wydania niniejszego orzeczenia jednak na nie nie odpowiedział.

T. K. w zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, podnosił, że jest ono nieprawidłowe.

Skarżący stwierdził, że zaprezentował swoją sytuację majątkową w sposób rzetelny i wyczerpujący. Nie mógł zaś przedstawić dokumentów potwierdzających okoliczności, które nie istnieją. Skarżący podkreślił, że wyraźnie zaznaczył, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego i nie posiada własnej rodziny. Osoby, na których utrzymaniu pozostaje, nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa. Nie są też jego domownikami. Skarżący tylko od czasu do czasu przybywa do członków swojej rodziny w celu "np. pożywienia się lub przenocowania", niesienia pomocy schorowanej matce czy sporządzenia pisma do sądu.

Skarżący zakwestionował także twierdzenia Sądu odnoszące się do prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, której w rzeczywistości aktualnie nie prowadzi. Fakt prowadzenia w przeszłości działalności gospodarczej nie może zaś mieć wpływu na obecnie rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy. Tak samo wpływu na ocenę ww. wniosku nie mogła mieć okoliczności cechowania się przez skarżącego zaradnością życiową.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone bowiem postanowienie pomimo częściowo nieprawidłowego uzasadnienia odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Według art. 246 § 1 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub częściowym - gdy udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wymieniony przepis jednoznaczne określa kryterium dokonywanej przez sąd w tym zakresie oceny. Wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego, bez znaczenia zatem przy rozpoznaniu przedmiotowego wniosku pozostawała okoliczność, czy skarżący jest osobą zaradną życiowo.

Powyższe stanowisko nie miało jednak wpływu na prawidłowość zaskarżonego orzeczenia. Z treści przytoczonego przepisu wynika bowiem, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia (252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych w wezwaniu danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, lub mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia.

T. K., pomimo dwukrotnego skierowania do niego (przez referendarza sądowego i Przewodniczącego) wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów niezbędnych dla oceny jego sytuacji majątkowej, nie wykonał nałożonych na niego w tym zakresie obowiązków w sposób prawidłowy. W przedmiotowej sprawie należy zaś podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż z podanych przez skarżącego informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, nie można było stwierdzić, iż nie posiada on środków na pokrycie kosztów postępowania. Trudno jest bowiem zaakceptować, jako wiarygodne, twierdzenie skarżącego, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a przy tym nie ponosi żadnych wydatków i kosztów utrzymania oraz nie osiąga żadnych dochodów.

W świetle powołanych wyżej przepisów, nie może również budzić wątpliwości, że – z uwagi na przedstawione przez T. K. twierdzenia – istniały podstawy, aby żądać od niego m. in. przedstawienia źródeł i wysokości uzyskiwanych dochodów przez osoby prowadzące wspólnie z nim gospodarstwo domowe. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązany był bowiem zbadać nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim w takim gospodarstwie. Całokształt bowiem uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, jak również wielkość ponoszonych wydatków, pozwala dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym.

Nie podważają zasadności wezwań w tej części twierdzenia, iż osoby, na których utrzymaniu skarżący pozostaje, nie tworzą z nim takiego gospodarstwa. Ocena, czy osoba "pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym" zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Za uznaniem, że określone osoby pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym może przemawiać udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, czy też – jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie - niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi.

Zaprezentowane wyżej stanowisko, w konfrontacji z ustalonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanem faktycznym, w pełni uzasadniało zatem twierdzenie, iż skarżący, pozostając na utrzymaniu członków swojej rodziny, mieszkając u nich, czy też – jak sam wskazał w zażaleniu – opiekując się schorowaną matką, w rzeczywistości prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Jako osoba bezrobotna pozostaje na ich utrzymaniu. W konsekwencji zatem również żądanie przedstawienia przez niego wskazanych w wezwaniu wydanym – na podstawie art. 255 P.p.s.a. - informacji było uzasadnione. Nieprzedstawienie ich było z kolei równoznaczne z niewykazaniem przez skarżącego w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej, co musiało skutkować uznaniem, iż nie kwalifikuje się on do grona osób legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa.

W świetle powyższego, zbędnym zatem było wykazywanie, że T. K. przedstawił nierzetelne informacje związane z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą.

W tym stanie rzeczy, uznając zażalenie za nieuzasadnione Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.