Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1850/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 6, art. 8, art. 77 par. 1, art. 76 par. 3, art. 80, art. 84 par. 2, art. 104 par. 2, art. 107 par. 3, art. 136
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwa [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., po rozpoznaniu odwołania Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Pismem z dnia 22 października 2008 r. P. K., wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość o łącznej powierzchni 190,30 ha składająca się na majątek [...] położony w gminie [...], powiat [...], będąca własnością J. B., nie podpadała pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 czerwca 1944 r. i przeprowadzaniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3 poz. 13 z późn. zm).

Wojewoda [...] w oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.) decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] orzekł, że nieruchomość ziemska o powierzchni 190, 20 ha, której właścicielem był J. B., podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest jednoznacznych dokumentów potwierdzających, iż majątek [...] stanowił wyłączną własność J. B..

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2012r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że organ I instancji przedwcześnie uznał, iż przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej (organ I instancji nie ustalił czy grunty określane jako nieużytki do zalesienia mogłyby być wykorzystywane do działalności rolniczej).

Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania dowodowego Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] ponownie stwierdził, że sporna nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit 3) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W wyniku złożonych odwołań przez Skarb Państwa – PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skarg Skarbu Państwa PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] wyrokiem z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 3263/13, stwierdził nieważność decyzji organów administracji obu instancji podnosząc, że orzeczenia te skierowane zostały do osoby zmarłej.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] stwierdził, że nieruchomość o powierzchni 135, 2314 ha, zapisana w księdze wieczystej [...] i nieruchomość o powierzchni 23,4472 ha, zapisana w księdze wieczystej [...], obie stanowiące byłą własność J. B. i M. B. oraz nieruchomość o powierzchni 1,3081 ha i nieruchomość o powierzchni 36,2200 ha, zapisana w księdze wieczystej [...], obie stanowiące własność J. B., wszystkie położone w [...] gm. [...] – nie podpadały pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odwołania Skarbu Państwa – PGL Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] oraz Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] zostały rozpatrzone przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji z uwagi na wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] stwierdził, że nieruchomość o powierzchni 135,2314 ha, zapisana w księdze wieczystej P[...] i nieruchomość o powierzchni 23,2314 ha, zapisana w księdze wieczystej [...], obie stanowiące byłą współwłasność J. B. i M. r. oraz, że nieruchomość o powierzchni 1,3081 ha i nieruchomość o powierzchni 36,2200 ha, zapisana w księdze wieczystej [...], obie stanowiące własność J. B., wszystkie położone w [...] gm. [...] – nie podpadały pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odwołanie wniósł Skarb Państwa PGL Lasy Państwowe reprezentowany przez radcę prawnego A. Ł.. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj.: art. 6, 7, 8, 77, 80 oraz 107 § 1 i 3 Kpa poprzez oparcie decyzji jedynie na podstawie zapisów w księgach wieczystych [...] bez zbadania ustroju majątkowego M. i J. B. oraz na "Ekspertyzie dotyczącej ustalenia, czy grunty o powierzchni 102,5 ha stanowiące część majątki J. B. z [...], na dzień 13 września 1944 roku nadawały się do rolniczego wykorzystania" i uznanie, że wskazuje ona jednoznacznie na niepodpadanie spornej nieruchomości pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Nadto wskazał, że decyzja organu I instancji została nienależycie uzasadniona, wydano ją z pominięciem przepisów prawa, a postępowanie przeprowadzono w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej. Skarb Państwa PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] zarzucił także organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, że nie miały one zastosowania w stosunku do spornej nieruchomości.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. znak [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r.

W wyniku powzięcia informacji o śmierci stron postępowania administracyjnego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] stwierdził z urzędu nieważność swojej decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r.

Na obecnym etapie postępowania administracyjnego do rozpoznania zostało odwołanie Skarbu Państwa PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r.

Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że:

Podstawą przejęcia majątku [...] był art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (wynika to z protokołu z dnia [...] maja 1945 r. w sprawie opisu, inwentaryzacji oraz przejęcia pod Zarząd Państwowy nieruchomości ziemskiej [...]; zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] lipca 1946 r., znak: [...] o przejęciu na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej [...] oraz wniosku z dnia [...] lipca 1946 r. do Sądu Grodzkiego w [...] o przepisanie tytułu własności tego majątku).Zgodnie z tym przepisem pod działanie dekretu podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha powierzchni użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, [...] i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych.

Z racji zlokalizowania majątku [...] w dawnym województwie [...], aby ocenić czy podpadał on pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należało zbadać, czy była to nieruchomość ziemska oraz czy jej obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej.

W pierwszej kolejności należało ustalić status właścicielski przejętej nieruchomości, gdyż na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu podlegały te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, które stanowiły własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych. Podstawowym wyznacznikiem określonej nieruchomości ziemskiej, której powierzchnia brana jest pod uwagę w kontekście tego przepisu, jest zatem osoba właściciela. Zastosowanie przez prawodawcę spójnika rozłącznego "albo" świadczy o tym, że konstrukcja przepisu została oparta na alternatywie rozłącznej, dlatego w myśl wykładni literalnej dopuszcza on możliwość łączenia powierzchni różnych nieruchomości, ale tylko takich, które charakteryzują się takim samym, jednolitym statusem właścicielskim tj. będących własnością tych samych podmiotów. Nie jest natomiast dopuszczalne na gruncie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu sumowanie powierzchni nieruchomości o różnym statusie właścicielskim np. nieruchomości będącej własnością jednego podmiotu wraz z nieruchomością będącą współwłasnością. Wniosek z tego organ wywiódł taki, że jedna nieruchomość ziemska może być własnością jednej osoby, może być własnością kilku osób – ale nie może być własnością jednocześnie jednej oraz kilku osób. Badanie normy obszarowej ustalonej wskazanym przepisem może dotyczyć tylko takiej części powierzchni ziemi, której status właścicielski jest jednolity. Za niedopuszczalne zdaniem organu uznać należy łączenie powierzchni dowolnych nieruchomości tylko na tej podstawie, że jednym ze współwłaścicieli jest osoba będąca równocześnie współwłaścicielem innej nieruchomości, której dotyczy postępowanie (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1991/15 oraz z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 377/17; wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Taka niedopuszczalna metodologia została zdaniem organu zastosowana w badanej sprawie. W trakcie postępowania administracyjnego pozyskano dokumenty poświadczające status prawny przejętej nieruchomości. Z odpisu zupełnego księgi wieczystej kw nr [...] (poprzednio: [...]) wynika, że od dnia 31 stycznia 1933 r. do dnia 6 stycznia 1994 r. jako jej właściciel wpisany był J. B.. Z zaświadczenia z księgi wieczystej kw nr [...] wynika, że od dnia 16 czerwca 1911 r. do dnia 29 lipca 1946 r. jej właścicielem był J. (J.) B.. Z zaświadczenia z księgi wieczystej kw nr [...] wynika, że od dnia 16 czerwca 1911 r. do dnia 29 lipca 1946 r. jej właścicielem był J. (J.) B. i jego żona M. (M.) z domu S.. Z zaświadczenia z księgi wieczystej kw nr [...] wynika, że jej współwłaścicielami byli od dnia 16 czerwca 1911 r . do dnia 29 lipca 1946 r. J. (J.) B. i jego żona M. (M.) z domu S..

Dokumenty te jednoznacznie zdaniem organu obrazują, że w istocie przejęte zostały dwie nieruchomości: należąca wyłącznie do J. B. (opisana w księdze wieczystej nr [...] o powierzchni 1,3081 ha oraz kw nr [...] o powierzchni 36,2200 ha) oraz należąca na zasadzie współwłasności do J. B. i jego żony M. z domu S. (opisana w księdze wieczystej kw nr [...] o powierzchni 135,2314 ha oraz kw nr [...] o powierzchni 23,4472 ha). Wobec takiego stanu rzeczy legalność przejęcia majątku [...] na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej musi zostać zdaniem organu poddana kontroli oddzielnie dla każdej z nich.

Majątek [...] usytuowany był w województwie [...], wobec czego kwestią zasadniczą dla oceny przejęcia na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest, czy była to nieruchomość ziemska oraz czy jej obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej.

Wymieniony dekret nie zawierał definicji legalnej pojęcia "nieruchomości ziemskiej". Rozumienie tego pojęcia budziło wiele kontrowersji w orzecznictwie sądowym do momentu podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z dnia 19 września 1990r. sygn. akt: W 3/89 (OTK z 1990 r. z. 1, poz. 26). Pod pojęciem nieruchomości ziemskiej rozumiano bowiem nie tylko nieruchomości o charakterze rolnym (a więc takie, które mogły być wykorzystywane do produkcji rolnej), ale również i te, które były zabudowane czy zalesione. W omawianej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej przez inne podmioty.

Zgodnie z dwoma protokołami sporządzonymi w dniu [...] maja 1945 r. w sprawie opisu, inwentaryzacji oraz przejęcia pod zarząd państwowy nieruchomości ziemskiej [...] jest to 190,30 ja i 190, 25 ha; w protokole komisji podziału z dnia [...] kwietnia 1945 r. oraz rejestrze pomiarowym, klasyfikacyjno-szacunkowym majątku [...] z dnia [...] grudnia 1951 r. jest to również 190,25 ha. Za najbardziej wiarygodne należy zdaniem organu jednak uznać dane zawarte w księgach wieczystych przejętych nieruchomości dotyczące powierzchni tego majątku, którego łączna powierzchnia wynosi 196,2067 ha. Jest to wielkość zbliżona do wykazanej przez uprawnionego geodetę K. J. w dokumencie "Stan nieruchomości J. B. na dzień 29 maja 1945 r. – przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa", obrazującym zestawienie stanu starego z obecnym (zawiera m.in. numery działek oraz ich powierzchnie).

Powierzchnia nieruchomości opisanej w księdze wieczystej kw nr [...] oraz kw nr [...], która była wyłączną własnością J. B. – wynosiła 37,5281 ha.

Oznacza to, że nie przekraczała ona normy obszarowej 100 ha powierzchni ogólnej określonej w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Z tego powodu nie podpadała ona pod działanie przepisów o reformie rolnej. Wobec tego faktu bezcelowe było zdaniem organu dalsze badanie kwestii czy była ona nieruchomością ziemską, gdyż nie ma to znaczenia do oceny legalności jej przejęcia.

W tym zakresie zdaniem organu odwoławczego organ I instancji podjął prawidłowe rozstrzygnięcie.

Natomiast nieruchomość stanowiąca współwłasność J. B. i jego żony M. z domu S., opisana w księdze wieczystej kw nr [...] oraz kw nr [...] – miała łącznie wielkość 158,6768 ha. W takim przypadku należało ustalić czy wszystkie grunty wchodzące w skład tej nieruchomości można określić zgodnie z definicją wyrażoną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. jako nieruchomość ziemską.

Z protokołów z dnia [...] maja 1945 r. w sprawie opisu, inwentaryzacji oraz przejęcia pod zarząd państwowy nieruchomości ziemskiej [...] wynika, że przejęto 102,5 ha lasów (obszarów zalesienia); taka sama powierzchnia, określona jako nieużytki na zalesienie, wymieniona została w protokole komisji podziału z dnia [...] kwietnia 1945 r. Ustalenie powierzchni lasów jest zagadnieniem o tyle istotnym, że grunty leśne, co do zasady, nie mogły być przejęte w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przejęcie na własność Państwa lasów i gruntów leśnych regulował bowiem odrębny od dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej akt prawny tj. dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 r. Nr 15, poz. 82 z późn. zm.), mający charakter aktu nacjonalizacyjnego, w którym przewidziane przejęcie lasów i gruntów leśnych na rzecz Skarbu Państwa następowało z mocy samego prawa. W zaistniałej sytuacji powierzchnia lasów nie mogła zaliczać się do powierzchni ogólnej przejętego na własność Państwa majątku [...] (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2014r., sygn. akt I SA/Wa 2735/13 oraz 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 738/12; wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W trakcie postępowania administracyjnego pozyskano "Ekspertyzę dotyczącą ustalenia, czy grunty o powierzchni 102,5 ha stanowiące część majątku J. B. z [...], na dzień 13 września 1944 r. nadawały się do rolniczego wykorzystania", która sporządzona została przez uprawnionego rzeczoznawcę w zakresie produkcji i hodowli roślin – A. P.. W ekspertyzie tej wskazano, że obecnie we władaniu Nadleśnictwa [...] znajduje się 84,57 ha, z czego 66,49 ha zalesione było jeszcze przed przejęciem majątku na cele reformy rolnej. Dodatkowe 18,08 ha zostało zalesione w późniejszym okresie, zaś nie zalesiono gruntów o powierzchni 17,93 ha. Poza tym w ekspertyzie zawarto wywód dotyczący możliwości ich wykorzystania w produkcji rolniczej.

Informacja dotycząca zalesienia przed przejęciem majątku [...] znajduje odzwierciedlenie w planie gospodarczym dla lasu J. B. z dnia [...] listopada 1930 r. gdzie podano, że las ten obejmował powierzchnię 66,49 ja ( wtym 62,75 ha gleby zadrzewionej i 3,74 ha halizn). Organ zauważa, że ustalenia w tym zakresie są bezsporne, czego dowodzą pisma skarżącego Nadleśnictwa [...] z dnia 13 lutego 2013 r. i 25 czerwca 2013 r., z treści których wynika, że przedmiotem ustalenia przydatności gruntów do produkcji rolniczej jest jedynie powierzchnia 36,01 ha (wielkość ta stanowi sumę opisanych wyżej 18,08 ha i 17, 93 ha gruntów). Nie jest to również kwestionowane w odwołaniu od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2015r.

W celu ustalenia czy lasy znajdowały się na nieruchomości będącej współwłasnością małżeństwa B., czy na nieruchomości, którą władał wyłącznie J. B., oparto się na dokumencie "Stan nieruchomości J. B. na dzień 29 maja 1945 r. – przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa" z którego wynika, że wszystkie działki, które obecnie znajdują się we władaniu Nadleśnictwa [...], objęte były księgami wieczystymi kw nr [...] oraz kw nr [...]. Uprawnione zatem zdaniem organu jest stwierdzenie, że las o powierzchni 66,49 ha zlokalizowany był na nieruchomości stanowiącej współwłasność J. B. i jego żony M..

Uwzględniając opisane ustalenia, należało bezsporną powierzchnię lasu (66,49 ha) odjąć od powierzchni nieruchomości małżeństwa B. (158,6786 ha), co daje wynik 92,1886 ha. Oznacza to, że nie przekraczała ona normy obszarowej 100 ha powierzchni ogólnej określonej w art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wobec tego faktu bezcelowe było zdaniem organu dalsze badanie, czy pozostałe grunty wchodzące w skład tej nieruchomości miały charakter nieruchomości ziemskiej, gdyż nie ma to już znaczenia dla oceny legalności ich przejęcia.

Organ I instancji również w podanym zakresie podjął prawidłowe rozstrzygnięcie.

Dlatego też organ nie podzielił zarzutów podniesionych w odwołaniu przez skarżącego.

Wobec zasady rękojmi wiary ksiąg wieczystych oraz braku jakichkolwiek wątpliwości mogących rzutować na poprawność umieszczonych w nich zapisów dotyczących statusu właścicielskiego poszczególnych nieruchomości, organ administracji nie miał obowiązku badania jakiemu ustrojowi małżeńskiemu podlegało małżeństwo B. oraz takiej kwestii czy nabyte one zostały z majątku wspólnego czy osobistego. Na marginesie organ wskazał, że zgodnie z obowiązującym na Ziemiach Zachodnich Rzeczpospolitej Polskiej Kodeksem Cywilnym (Z.U.Z.Z.1923.1.10.1) zasadą była rozdzielność majątkowa małżonków z systemem jedynie zarządu przez męża majątkiem "wniesionym" żony (§ 1363 i następne kodeksu cywilnego niemieckiego). Uregulowanie to zostało uchylone dopiero na mocy art. IV dekretu z dnia 29 maja 1946 r. – przepisy wprowadzające prawo małżeńskie majątkowe (DZ.U. z 1946r. Nr 31 poz. 197 z późn. zm.). W takiej sytuacji za nieuprawnione i nie mające oparcia w przepisach, należałoby zdaniem organu uznać ewentualne ustalenia, że sporny majątek stanowił współwłasność majątkową małżeńską, skoro przepisy obowiązujące w dacie przejęcia majątku nie przewidywały takiej wspólności (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 76/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Organ odwoławczy nie podzielił zarzutu, że organ pierwszej instancji wydał swoją decyzję w oparciu o niekompletną, nierzetelną i kwestionowaną przez skarżącego "Ekspertyzę dotyczącą ustalenia, czy grunty o powierzchni 102,5 ha stanowiące część majątku J. B. z [...], na dzień 13 września 1944 r. nadawały się do rolniczego wykorzystania do rolniczego wykorzystania". Dokument ten – jak zauważył również skarżący – koncentrował się głównie na ustaleniu czy gruntu określane jako "nieużytki do zalesienia" mogły nadawać się do wykorzystania do działalności rolniczej.

Kwestia ta nie miała jednak decydującego znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia wobec bezspornego faktu, że na terenie majątku [...] znajdowało się bezspornie 66,49 ha lasów. W tym kontekście bez znaczenia jest, czy na pozostałych 18,08 ha można było prowadzić np. wypas zwierząt albo zasiać grykę, co ma stanowić dowód na ich potencjalne wykorzystanie w rolnictwie. Ekspertyza ta nie została jednak przyjęta automatycznie, gdyż orzekające w sprawie organy administracji znalazły potwierdzenie wielkości powierzchni lasów w innym dokumencie, jakim jest sporządzony w dniu 24 listopada 1930 r. plan gospodarczy dla lasu J. B.. Z tego też powodu nie można zarzucić organowi, że oparł się jedynie na dokumencie, który został sporządzony przez bezstronnego biegłego. Organ podkreślił, że wielkość lasów nie była kwestionowana przez strony postępowania.

Z tego też powodu organ II instancji nie podzielił zarzutu, że została naruszona zasada swobodnej oceny dowodów wyrażona w art. 80 Kpa. Materiał dowodowy zgromadzony w trakcie postępowania administracyjnego był zdaniem organu odwoławczego kompletny, a stan faktyczny ustalony poprawnie. Organ I instancji dokonał oceny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego oraz poddał go stosownemu komentarzowi, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie doszło zatem również do naruszenia art. 107 1 i 3 Kpa.

Kwestia naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 2 ust. 2 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy wyjaśniona została wyżej.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 sierpnia 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] zarzucając jej naruszenie:

I. przepisów postępowania:

1. art. 7 i 77 Kpa w związku z art. 76 § 3 Kpa – poprzez oparcie swej decyzji jedynie na podstawie zapisów ksiąg wieczystych [...], podczas gdy wnikliwe rozpoznanie sprawy wymagało zbadania następujących okoliczności: kiedy M. B. i J. B. zawarli małżeństwo, kiedy J. B. nabył nieruchomości stanowiące rzekomo wyłącznie jego własność, jaki łączył ich ustrój majątkowy w dniu wejścia w życie dekretu, co doprowadziło do niewyczerpującego zebrania materiału dowodowego, niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do jej niewłaściwego załatwienia.

2. art. 7 i 77 k.p.a. – poprzez oparcie swojej decyzji między innymi na podstawie niekompletnej, nierzetelnej i kwestionowanej przez skarżącego "Ekspertyzy dotyczącej ustalenia, czy grunty o powierzchni 102,5 ha stanowiące część majątku J. B. z [...], na dzień 13 września 1944 roku nadawały się do rolniczego wykorzystania" sporządzonej w dniu 19 października 2012 r. poprzez mgr. inż. A. P. z Ośrodka Rzeczoznawców [...] (zwanej w dalszej części skargi: "Ekspertyzą") oraz uznanie, iż od powierzchni nieruchomości należącej do J. i M. B. należy odjąć 66,49 ha lasu, co doprowadziło do niewyczerpującego zebrania materiału dowodowego, niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do jej niewłaściwego załatwienia,

3. art. 80 Kpa – poprzez uznanie, że materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie jednoznacznie wynika, że nieruchomości nie podpadały pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i w konsekwencji naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów,

4. art. 7, 77 i 80 Kpa w związku z art. 84 § 2 i 24 § 3 Kpa – poprzez oparcie swej decyzji między innymi na podstawie niekompletnej, nierzetelnej i kwestionowanej przez skarżącego Ekspertyzie, która została sporządzona przez biegłego podlegającego wyłączeniu z uwagi na brak jego bezstronności,

5. art. 7 i 77 Kpa w związku z art. 136 Kpa i art. 84 § 1 Kpa – poprzez brak przeprowadzenia z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi I instancji pomimo oczywistych, wskazanych przez skarżącego braków i nieprawidłowości Ekspertyzy, na podstawie której organ II instancji w zasadzie oparł swe orzeczenie i braku bezstronności biegłego sporządzającego tę Ekspertyzę,

6. art. 104 § 2 Kpa w związku z art. 140 Kpa – poprzez brak odniesienia się w zaskarżonej decyzji do wszystkich zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu,

7. art. 107 § 1 i 3 Kpa w związku z art. 11 Kpa – poprzez nienależyte uzasadnienie, dlaczego zarzuty skarżącego powołane w odwołaniu od decyzji organu I instancji nie zostały uwzględnione oraz poprzez nienależyte sformułowanie uzasadnienia faktycznego,

8. art. 138 § 1 Kpa – poprzez brak uchylenia decyzji organu I instancji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że nieruchomość o powierzchni 135,2314 ha, zapisana w księdze wieczystej [...] i nieruchomość o powierzchni 23,4472 ha, zapisana w księdze wieczystej [...] oraz nieruchomość o powierzchni 1,3081 ha i nieruchomość o powierzchni 36,2200 ha, zapisana w księdze wieczystej [...], wszystkie położone w [...], gmina [...], podpadały pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej,

9. art. 138 § 2 Kpa – poprzez brak uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji,

10. art. 6 Kpa – poprzez wydanie decyzji z pominięciem przepisów prawa,

11. art. 8 Kpa – poprzez przeprowadzenie postępowania odwoławczego w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej,

II. przepisów prawa materialnego – art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 Nr 3, poz. 13) – poprzez przyjęcie, że nieruchomość o powierzchni 135,2314 ha, zapisana w księdze wieczystej [...], obie stanowiące byłą współwłasność J. B. i M. B. oraz nieruchomość o powierzchni 1.3081 ha, zapisana w księdze wieczystej [...] i nieruchomość o powierzchni 36,2200 ha, zapisana w księdze wieczystej [...], obie stanowiące własność J. B., wszystkie położone w [...], gmina [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 Nr 3, poz. 13), zwanego w dalszej części skargi "dekretem", a w konsekwencji brak jest podstaw do uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. ([...]),

wnosząc o jej uchylenie w całości.

W obszernym uzasadnieniu skarżący rozwinął przedstawione powyżej zarzuty skargi.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dodając, że zarzuty skargi są powieleniem zarzutów odwołania, do których odniósł się już w uzasadnieniu decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., 1647) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym badana jest wyłącznie prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Dokonując kontroli w takim zakresie, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) zwanej p.p.s.a., Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną i bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów. Rozstrzyga jednak tylko w granicach danej sprawy, co oznacza, że nie może oceniać innej sprawy administracyjnej niż ta, której dotyczyło postępowanie administracyjne i w której wniesiono skargę.

Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. stwierdzająca, że nieruchomość o powierzchni 135,2314 ha zapisana w księdze wieczystej [...] i nieruchomość o powierzchni 23,4472 ha zapisana w księdze wieczystej [...] obie stanowiące byłą współwłasność J. B. i M. B. oraz nieruchomość o powierzchni 1,3081 ha zapisana w księdze wieczystej [...] i nieruchomość o łącznej powierzchni 36,220 ha zapisana w tej samej księdze wieczystej [...] obie stanowiące własności J. B., wszystkie położone w [...] gmina [...] nie podpadały pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę podzielił w pełni stanowisko organu, że zgodnie z literalną wykładnią treści art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o reformie rolnej nie jest dopuszczalne sumowanie powierzchni nieruchomości o różnym statusie właścicielskim, tj. nieruchomości będącej własnością jednego podmiotu wraz z nieruchomością będącą współwłasnością jak ma to miejsce w niniejszej sprawie.

Podstawowym wyznacznikiem określonej nieruchomości ziemskiej, której powierzchnia brana jest pod uwagę w kontekście art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu jest zatem osoba właściciela. Jedna nieruchomość ziemska może być własnością jednej osoby, może być własnością kilku osób – ale nie może być własnością jednocześnie jednej osoby i kilku osób. Badanie normy obszarowej ustalonej wskazanym przepisem może być własnością jednocześnie jednej oraz kilku osób, Badanie normy obszarowej ustalonej wskazanym przepisem może dotyczyć tylko takiej części powierzchni ziemi, której status właścicielski jest jednolity. Za niedopuszczalne należy uznać łączenie powierzchni dowolnych nieruchomości tylko na tej podstawie, że jednym ze współwłaścicieli jednej z nieruchomości jest osoba będąca również właścicielem innej nieruchomości, której dotyczy postępowanie.

W rozpoznawanej sprawie tylko nieruchomości o powierzchni 135, 2314 ha oraz o powierzchni 23,4472 ha stanowiły współwłasność małżonków J. i M. B.. Bezspornym jest, że z tych nieruchomości (o łącznej powierzchni 158,6786 ha) 66,49 ha stanowiły lasy (istniejące jeszcze przed przejęciem majątku na cele reformy rolnej). Potwierdzają to dokumenty znajdujące się w aktach sprawy w tym pisma Nadleśnictwa [...] z dnia 1 lutego 2013 r. i z dnia 25 czerwca 2013 r. oraz plan gospodarczy dla lasu J. B. z [...] listopada 1930 r. Odejmując zatem bezsporną powierzchnię lasów od ogólnej powierzchni przejętego majątku stanowiącego współwłasność małżonków B. wynika, że pozostały obszar wynosił 92,1886 ha i nie przekraczał normy 100 ha określonej w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej właściwej dla województwa [...], a tym samym nie podpadał pod przepisy tego dekretu. Stan prawny powyższych nieruchomości wynika z ksiąg wieczystych i wobec zasady rękojmi wiary tych ksiąg nie może podlegać negocjacji. Natomiast lasy podlegały przejęciu na podstawie odrębnego dekretu. Dlatego też Sąd zgadza się także ze stanowiskiem organu, że zgodnie z obowiązującym na ziemiach zachodnich RP Kodeksem Cywilnym zasadą była rozdzielność majątkowa małżeńska z systemem jedynie zarządu przez męża majątkiem "wniesionym" żony (§1363 i następne Kodeksu Cywilnego niemieckiego). Uregulowanie to zostało uchylone mocą art. IV dekretu z 29 maja 1946 r. – przepisy wprowadzające prawo małżeńskie majątkowe (Dz. U. z 1946 r. Nr 31, poz. 197 ze zm.).

Natomiast nieruchomość o powierzchni 36,2200 ha stanowiła wyłączną własność J. B. (1,3081 ha i 36,2200 ha) i jako nie spełniająca kryterium obszarowego również nie mogła podlegać przepisowi art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

W związku z powyższym należy zgodzić się z organem, że żadna z przejętych nieruchomości nie spełniała normy obszarowej przewidzianej dla województwa [...] tj. 100 ha powierzchni ogólnej.

Organ zdaniem Sądu rozpoznając przedmiotową sprawę wbrew zarzutom skargi nie naruszył art. 6, art. 8, art. 77 § 1, art. 76 § 3, art. 80, art. 84 § 2, art. 136, art. 104 § 2 oraz art. 107 § 3 Kpa, ponieważ zebrał i rozpatrzył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, dokonał analizy art. 2 ust. 2 dekretu o reformie rolnej, a swoją decyzję w sposób właściwy uzasadnił. Dlatego też zarzuty skargi dotyczące powyższych kwestii Sąd uznał za nieuzasadnione.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w sentencji.