Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1827/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6190 Służba Cywilna, pracownicy mianowani, nauczyciele
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Kurator Oświaty
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 96 ust.1 , art. 10 ust. 10
journal: Dz.U. 1982 nr 3 poz 19
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela.
article: art. 156 par. 1 ust. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia del. WSA Jolanta Rudnicka (autor uzasadnienia) Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Małopolskiego Kuratora Oświaty od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 maja 2007 r. sygn. akt III SA/Kr 120/07 w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Małopolskiego Kuratora Oświaty z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Kr 120/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Małopolskiego Kuratora Oświaty w Krakowie z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie stwierdzenia nieważności nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Burmistrz Miasta i Gminy Z. decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...], stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Zespołu Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Z. z dnia [...] lipca 2003 r., nr [...], nadającej E. G. stopień awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego, wskazując, że rozpoczynając staż nie posiadała ona wymaganych kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela – [...].

Małopolski Kurator Oświaty decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...], utrzymał w mocy powyższą decyzję, wskazując, że E. G. otrzymała akt nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego z rażącym naruszeniem art. 10 ust. 10 oraz art. 9b ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela, gdyż rozpoczęła odbywanie wymaganego stażu w dniu [...] września 2002 r., kiedy to nie miała jeszcze wymaganego wykształcenia, a z art. 10 ust. 10 Karty Nauczyciela wynika, że do nauczycieli zatrudnionych bez wymaganych kwalifikacji nie stosuje się przepisów o awansie zawodowym. Rozpoczęcie stażu stało się zatem możliwe dopiero po uzyskaniu wymaganego wykształcenia, a więc po dniu [...] października 2002 r. (kiedy to uzyskała wymagane prawem kwalifikacje), tzn. od początku kolejnego roku szkolnego.

W związku z tym organ uznał, że akt stopnia awansu zawodowego z [...] lipca 2003 r. rażąco naruszał art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela, bowiem E. G. nie miała wówczas prawidłowo odbytego stażu.

Na tę decyzję E. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wskazując, że ponosząc konsekwencje błędnej decyzji swojego pracodawcy czuje się pokrzywdzona unieważnieniem jej postępowania kwalifikacyjnego.

Wyrokiem z dnia 10 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Kr 120/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylając decyzję Małopolskiego Kuratora Oświaty w Krakowie z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, wskazał, że podziela pogląd, iż z uwagi na treść art. 9b ust. 1 w związku z art. 10 ust. 10 ustawy Karta Nauczyciela, rozpoczęcie stażu powinno nastąpić dopiero po uzyskaniu stosownych kwalifikacji, podkreślając jednocześnie, że nie każde naruszenie prawa może skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji administracyjnej. Sąd zwrócił uwagę, że jedną z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada ochrony trwałości aktu administracyjnego, wyrażona w art. 16 § 1 k.p.a., która powoduje, że wzruszenie ostatecznej decyzji administracyjnej jest możliwe jedynie wyjątkowo, w ściśle określonych przez prawo przypadkach.

Powołując się na brzmienie art. 156 k.p.a. Sąd wskazał, że przepis ten stanowi, iż stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić, jeżeli była ona wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Uzależnia zatem możliwość stwierdzenia nieważności od istnienia kwalifikowanej wady decyzji, jaką jest zupełny brak podstawy prawnej do jej wydania, albo rażące naruszenie prawa przy jej wydawaniu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie żadna z tych przesłanek nie zachodziła. Sąd przyznał rację organom, że rzeczywiście, wydając akt nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego doszło do naruszenia prawa, ale nie było to naruszenie, które można by zakwalifikować jako rażące. W ocenie Sądu bowiem żaden z przepisów ustawy Karta Nauczyciela nie przewiduje wyraźnie zakazu rozpoczęcia stażu przed uzyskaniem wymaganych kwalifikacji, zaś w chwili wydawania aktu awansu zawodowego skarżąca już te kwalifikacje posiadała.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że z analizy treści ustawy Karta Nauczyciela, zwłaszcza zaś jej rozdziału 4 wyraźnie wynika intencja ustawodawcy zmierzającego do maksymalnego ograniczenia przypadków zatrudniania nauczycieli nie posiadających stosownego wykształcenia, a jeżeli już do takiego zatrudnienia wyjątkowo dochodzi, ustawodawca wprowadza ograniczenia, które mają zdopingować nauczycieli bez wymaganego wykształcenia do jego uzyskania.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjną złożył Małopolski Kurator Oświaty, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpatrzenie skargi poprzez jej oddalenie, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a to ze względu na uznanie, iż akt nadania E. G. stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego przez Dyrektora Zespołu Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Z. w dniu [...] lipca 2003 r. nie jest obciążony wadą kwalifikowaną, bowiem naruszenie prawa z jakim został on wydany nie jest rażące, co skutkowało uwzględnieniem skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji istnienia podstaw do oddalenia skargi;

2) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 10 ust. 10 i art. 9b ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), polegającą na przyjęciu, że żaden z przepisów ustawy Karta Nauczyciela nie przewiduje wyraźnie zakazu rozpoczęcia stażu przed uzyskaniem wymaganych kwalifikacji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że art. 10 ust. 10 ustawy - Karta Nauczyciela zawiera oczywisty i bezsporny zakaz stosowania przepisów Rozdziału 3 a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela zatytułowanego "Awans zawodowy nauczycieli" do nauczycieli zatrudnionych bez wymaganych prawem kwalifikacji, co jest równoznaczne z zakazem rozpoczynania stażu na stopień awansu zawodowego, odbycie którego jest warunkiem koniecznym - w świetle przepisu art. 9b ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela - nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego.

Organ wskazał, że w niniejszej sprawie E. G. do dnia [...] października 2002 r. była zatrudniona jako nauczyciel w Zespole Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Z. bez kwalifikacji. Skoro zatem przepisy o awansie zawodowym nie mogły być do niej w tym czasie stosowane, to, z uwagi na jego rozpoczęcie w dniu [...] września 2002 r., odbycie stażu w okresie od [...] września 2002 r. do [...] maja 2003 r. nie może być traktowane jako spełnienie jednej z przesłanek nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego, o jakich mowa w art. 9b ust. 1 powołanej ustawy Karta Nauczyciela. W związku z tym, zdaniem Małopolskiego Kuratora Oświaty, naruszenie prawa nastąpiło w sposób oczywisty.

Autor skargi kasacyjnej podniósł, że oceniając stopień naruszenia prawa Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę także okoliczności, że naruszenie, o którym mowa, koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej i zasadami sprawiedliwości społecznej, bowiem E. G. poprzez otrzymanie aktu nadania stopnia nauczyciela kontraktowego z dnia [...] lipca 2003 r. znajdzie się w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych nauczycieli, którzy rozpoczynają staż na stopień awansu zawodowego po uzyskaniu stosownych kwalifikacji.

Zdaniem organu Sąd pierwszej instancji dokonał także błędnej interpretacji przepisów Rozdziału 4 Karty Nauczyciela. Wskazano bowiem, że zatrudnienie nauczyciela bez kwalifikacji jest absolutnym wyjątkiem możliwym do zrealizowania tylko w ściśle określonych sytuacjach, to znaczy wtedy, gdy taka potrzeba wynika z organizacji, bądź zastępstwa nieobecnego nauczyciela i tylko za zgodą organu sprawującego nadzór pedagogiczny, o czym stanowi art. 10 ust. 9 w związku z art. 10 ust. 7 powołanej ustawy Karta Nauczyciela, przy czym jest to zawsze zatrudnienie terminowe, a jego potrzeba wynika z sytuacji szkoły i nie ma nic wspólnego z dopingowaniem nauczyciela do uzyskania wykształcenia. Nieuprawnionym jest więc, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, twierdzenie Sądu, że poprzez nadanie stopnia nauczyciela kontraktowego E. G. osiągnięty został cel, jaki przyświeca zatrudnianiu nauczycieli bez kwalifikacji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. G. wniosła o jej oddalenie i o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uczestniczka podzieliła argumentację Sądu pierwszej instancji a ponadto przytoczyła orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, z których wynika, że ocena spełnienia przez nauczyciela ubiegającego się o awans zawodowy wymogów kwalifikacyjnych powinna być dokonana na dzień złożenia wniosku, a nie na dzień rozpoczęcia stażu. Ponadto, w ocenie uczestniczki postępowania, art.10 ust.10 Karty Nauczyciela nie zawiera zakazu rozpoczynania stażu na stopień awansu zawodowego przed uzyskaniem wymaganych kwalifikacji. Stanowi jedynie, iż do nauczycieli zatrudnionych na podstawie art.10 ust.9 nie stosuje się przepisów rozdziału 3a. Przyjęcie takiej rozszerzającej wykładni przepisu, jak wywodzi skarżący w skardze kasacyjnej, doprowadziłoby zdaniem uczestniczki do wyłączenia możliwości awansu zawodowego nauczyciela.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Kontrolując zaskarżony wyrok Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że przedmiotem postępowania przed Sądem pierwszej instancji była decyzja wydana w postępowaniu nadzorczym, prowadzonym w odniesieniu do decyzji Dyrektora Zespołu Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Z. z dnia [...] lipca 2003 r. nadającej E. G. stopień awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego. Sąd pierwszej instancji oceniał zatem legalność decyzji wydanych w postępowaniu nadzorczym wyłącznie w aspekcie istnienia przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. Zadaniem tego Sądu było więc dokonanie kontroli prawidłowości działania i orzekania organu wydającego badaną w postępowaniu nadzorczym decyzję tylko o tyle, o ile było to konieczne dla oceny prawidłowości załatwienia sprawy nieważności decyzji o nadaniu stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego. Kluczowym zagadnieniem w sprawie było dokonanie oceny, czy akt nadania E. G. stopnia awansu nauczyciela kontraktowego jest obciążony kwalifikowaną wadą rażącego naruszenia prawa lub brakiem podstawy prawnej do wydania decyzji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji badając legalność postępowania nadzorczego opartego o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a prawidłowo ustalił, że weryfikowana decyzja nie została wydana bez podstawy prawnej ani z rażącym naruszeniem prawa.

W odniesieniu do pojęcia "rażącego naruszenia prawa" w nauce prawa administracyjnego prezentowano trzy różne stanowiska. Według pierwszego z nich naruszenie prawa ma charakter rażący wtedy, gdy przepis prawa ma treść nie budzącą żadnych wątpliwości, jego treść może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu słów, z których się składa. Zgodnie z drugim stanowiskiem naruszenie prawa będzie miało charakter rażący dopiero wtedy, gdy skutki społeczno – gospodarcze naruszenia prawa są nie do pogodzenia z zasadą praworządności, co oznacza, że nie ma przesądzającego znaczenia kwestia oczywistości naruszenia, ani charakter przepisu, który został naruszony. Według kolejnego poglądu rażące naruszenie prawa oznacza podjęcie rozstrzygnięcia negującego jakiś element normy prawnej i dlatego zawsze powoduje usunięcie decyzji administracyjnej z obrotu prawnego. Z kolei w praktyce orzeczniczej przeważa pogląd, zgodnie z którym rażące naruszenie prawa materialnego zachodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest ewidentnie sprzeczne z wyraźnym i niebudzącym wątpliwości przepisem. Nie stanowi rażącego naruszenia prawa błędna interpretacja przepisów składających się na podstawę prawną, jeżeli jest to jedna z możliwych interpretacji przepisu, jak również rozbieżność w wykładni prawa. Zaprezentowany pogląd podziela również Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie. Odnosząc tak rozumiane pojęcie " rażącego naruszenia prawa" do zarzucanego w skardze kasacyjnej naruszenia art.9 b ust.1 i art.10 ust.10 Karty Nauczyciela stwierdzić należy, że treść wskazanych przepisów nie jest tak jednoznaczna, jak uważa skarżąca. Art.9 b ust.1 Karty Nauczyciela, w brzmieniu na dzień wydania badanej decyzji, określał wymogi od spełnienia, których uzależnione jest uzyskanie stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego. A to w przypadku nauczyciela ubiegającego się o stopień nauczyciela kontraktowego: wykształcenie wyższe, odbycie stażu, przestrzeganie podstawowych zasad moralnych, uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po przeprowadzonej rozmowie. Staż w przypadku ubiegania się nauczyciela o awans na stopień nauczyciela kontraktowego wynosi 9 miesięcy (art. 9c ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela). Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji ocenił, że ze wskazanych powyżej przepisów nie wynika wprost, iż koniecznym warunkiem rozpoczęcia stażu jest ukończenie studiów wyższych. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że E. G. rozpoczęła odbywanie stażu w dniu [...] września 2002 r., natomiast studia wyższe ukończyła [...] października 2003 r. Kluczowe znaczenia w sprawie ma wyjaśnienie, czy w świetle powołanych powyżej przepisów nauczyciel ubiegający się o nadanie stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego powinien spełniać wymagania określone we wskazanych przepisach w dniu rozpoczęcia stażu, w dniu złożenia wniosku o nadanie stopnia nauczyciela kontraktowego, czy w dacie aktu nadania. Należy mieć na uwadze utrwaloną już linię orzeczniczą, stanowiącą, iż dokonując kontroli decyzji w postępowaniu nadzorczym uwzględnia się stan faktyczny i prawny istniejący w dacie podejmowania weryfikowanej decyzji. Obowiązujące w dacie aktu nadania E. G. stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego, a wskazane powyżej przepisy, po pierwsze nie określają w jakiej kolejności przesłanki w nich wskazane mają być spełnione, po drugie nie przewidują wydawania decyzji o dopuszczeniu do rozpoczęcia stażu, gdyż jedynym warunkiem jego rozpoczęcia jest złożenie wniosku, po trzecie dotyczą nadania stopnia awansu zawodowego, a nie rozpoczęcia stażu. Wspomniano powyżej, że o rażącym naruszeniu prawa nie można mówić, gdy treść przepisu ma niejednoznaczną treść i jest przedmiotem odmiennej wykładni. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na temat będącego przedmiotem skargi kasacyjnej naruszenia przepisów art.10 ust.10 i art.9b ust.4 Kart Nauczyciela prezentowano różne stanowiska. Według pierwszego z nich spełnienie przesłanek umożliwiających uzyskanie stopnia awansu nauczyciela kontraktowego należy oceniać na datę złożenia wniosku o nadanie stopnia awansu zawodowego (tak: w wyrokach z dnia 13 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 541/06, niepubl.; z dnia 4 lipca 2008, sygn. akt I OSK 1186/07, niepubl.),a według innych orzeczeń na datę wydania aktu nadania stopnia awansu zawodowego (tak: wyrok z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 1340/06, niepubl.). Mając na uwadze, że dokonując oceny kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji uwzględnia się stan faktyczny i prawny w dacie jej wydania Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, iż ocena spełnienia przez nauczyciela przesłanek uprawniających do uzyskania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego winna być dokonana według daty wydania weryfikowanej decyzji. Dlatego też nieuprawnione jest twierdzenie zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że poddany kontroli w postępowaniu nadzorczym akt nadania stopnia awansu zawodowego dotknięty jest wadą rażącego naruszenia prawa. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tym samym odmiennego poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 25 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1465/07, iż rażąco narusza prawo akt nadania stopnia nauczyciela kontraktowego wydany w sytuacji, gdy rozpoczęcie stażu nastąpiło przed ukończeniem studiów wyższych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro w chwili wydania poddanego weryfikacji aktu nadania E. G. spełniała kryteria do uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego, to nie doszło do rażącego naruszenia prawa. Oceną prawną w niniejszej sprawie, prowadzonej w trybie postępowania nadzorczego, nie mogą być objęte fakty, które miały miejsce przed wydaniem badanej decyzji, lecz ta właśnie decyzja. Dodatkowo skoro omawiana kwestia jest przedmiotem odmiennej wykładni, istnieje rozbieżność orzecznictwa, to nie może być mowy o zaistnieniu rażącego naruszenia prawa.

Z powyższych względów, na podstawie art.184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w wyroku.


ZDANIE ODRĘBNE

Zdanie odrębne

sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Marka Stojanowskiego

do wyroku z dnia 08 grudnia 2008 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1827/07

Istotą rozstrzyganej niniejszym wyrokiem sprawy było to czy decyzja Dyrektora Zespołu Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Z. z dnia [...] lipca 2003r., nr [...], nadająca E. G. stopień awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego, była dotknięta jedną z wad wymienionych w art.156 kpa , a jeśli tak, to czy naruszenie to miało rażący charakter. Zarówno w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (jak też większości składu orzekającego w niniejszej sprawie) pomimo wystąpienia przy wydawaniu omawianej decyzji uchybień prawnych, nie można mówić o tym, że mają one kwalifikowany charakter skutkujący koniecznością stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji.

Nie zgadzam się z tym poglądem. Dla przedstawienia mojego stanowiska należało poczynić kilka uwag dotyczących kształtowania się systemu awansu zawodowego nauczycieli.

W unormowaniach nauczycielskiej pragmatyki służbowej mających miejsce przed nowelizacją Karty Nauczyciela (jt. Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) z dnia 18 lutego 2000 r., podstawowym wyznacznikiem statusu nauczyciela była forma nawiązania stosunku pracy. Akt mianowania oznaczał więc wyłącznie czynność nawiązania stosunku pracy z nauczycielem spełniającym warunki określone w art. 10 Karty (w brzmieniu przed nowelizacją), dokonywaną każdorazowo przez dyrektora szkoły zatrudniającego nauczyciela. W związku z tym nauczyciel, który uzyskał mianowanie w określonej szkole, w przypadku zmiany miejsca pracy był zatrudniany w tej formie w nowej szkole, jeżeli spełniał wszystkie warunki niezbędne do mianowania. W sytuacji zaś kiedy nie było możliwe zatrudnienie go w pełnym wymiarze zajęć, następowało ono na podstawie umowy o pracę, a tym samym nauczyciel tracił status nauczyciela mianowanego.

Aby uporządkować istniejący stan rzeczy w 2000 r. nastąpiła głęboka reforma całego systemu awansu zawodowego nauczycieli. Wprowadzenie do Karty Nauczyciela nowelizacją z dnia 18 lutego 2000 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 239 ze zm.) systemu awansu zawodowego nauczycieli stanowiło poważną modyfikację w tej materii. Nowy system awansu oddzielił kwestię formy nawiązania stosunku pracy od nadawania stopni awansu zawodowego. Nowela ta powiązała rodzaj nawiązywanego z nauczycielem stosunku pracy z posiadanym przez niego stopniem awansu zawodowego. Przyjęto, że począwszy od stopnia nauczyciela stażysty warunkiem nawiązania stosunku pracy jest posiadanie wymaganych kwalifikacji. Tylko w szczególnych przypadkach dopuszczono zatrudnienie osoby mającej wymagany poziom wykształcenia, lecz nieposiadającej przygotowania pedagogicznego. Stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje bowiem pracodawca, natomiast stopnie awansu zawodowego (z wyjątkiem stopnia nauczyciela kontraktowego), nadają organy zewnętrzne w stosunku do szkoły. Powołana ustawa nowelizująca wprowadziła czteroszczeblowy system stopni awansu tj. od nauczyciela stażysty do nauczyciela dyplomowanego. Następuje to w formie decyzji o charakterze konstytutywnym (tworzącą nowy stan prawny); organ nadaje stopień awansu z dniem określonym w decyzji.

Nowela ta powiązała rodzaj nawiązywanego z nauczycielem stosunku pracy z posiadanym przez niego stopniem awansu zawodowego. Przyjęto, że począwszy od stopnia nauczyciela stażysty warunkiem nawiązania stosunku pracy jest posiadanie wymaganych kwalifikacji. Tylko w szczególnych przypadkach dopuszczono zatrudnienie osoby mającej wymagany poziom wykształcenia, lecz nieposiadającej przygotowania pedagogicznego.

Powodem wprowadzenia tych zmian była m.in. potrzeba wprowadzenia motywacyjnego systemu zatrudniania i wynagradzania nauczycieli oraz niejako "wymuszającego" podnoszenie kwalifikacji zawodowych.

Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, iż akt nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela jest rodzajem certyfikatu zawodowego potwierdzającego pewne uprawnienia w tym zakresie, pochodzącego od władzy publicznej, mającego formę decyzji administracyjnej i skutkującego wobec wszystkich pracodawców - obecnych i przyszłych (A. Kisielewicz, Stopnie awansu zawodowego nauczycieli, Pr. Pracy 2001, nr 7-8, s. 27). Za takim charakterem aktu nadania stopnia awansu przemawia również fakt, że stopień jest nadawany nauczycielowi na stałe (zawsze jest możliwe uzyskanie wyższego stopnia, aż do stopnia nauczyciela dyplomowanego). Podobne stanowisko prezentowane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wskazał, że akt nadania stopnia awansu zawodowego jest rodzajem certyfikatu zawodowego wydawanego w trybie administracyjnym decyzją organu administracji publicznej (wyroki z dnia 6 października 2004 r., II SA/Wa 4048/03, Lex, nr 160331, oraz z dnia 4 marca 2005 r., II SA/Wa 1289/04, Lex, nr 164729). Nie jest to wobec tego akt pracodawcy podejmowany w ramach łączącego go z nauczycielem stosunku pracy. Certyfikat ten daje uprawnienie do zatrudnienia w określonych rodzajach szkół. Zgodnie z przepisami, nadanie stopnia awansu zawodowego nie powoduje bezpośredniej zmiany warunków pracy (treści stosunku pracy) nauczyciela.

Generalnie w zasadzie wszyscy nauczyciele podlegający przepisom ustawy Karta Nauczyciela zostali objęci systemem uzyskiwania stopni awansu. Oznacza to, że każdy nauczyciel zatrudniany w szkole powinien posiadać stopień awansu, a jeżeli jest zatrudniany po raz pierwszy - z dniem zatrudnienia otrzymuje z mocy prawa stopień nauczyciela stażysty. Jednakże nowelizacja Karty Nauczyciela i ustawy o systemie oświaty dokonana w ustawie z dnia 23 sierpnia 2001 r. wprowadziła pewne wyjątki. Przepisów o awansie, zawartych w rozdziale 3a Karty Nauczyciela, nie będzie stosowało się do zatrudnionych w szkole, za zgodą organu nadzoru pedagogicznego, nauczycieli nieposiadających wymaganych kwalifikacji (art. 10 ust. 10). Analogiczne rozwiązanie dopuszczono w odniesieniu do nauczycieli posiadających kwalifikacje, ale zatrudnianych w szkołach na czas określony ze względu na doraźne potrzeby szkoły ( art. 10 ust. 11) (w przypadku tych nauczycieli odstąpienie od stosowania przepisów awansowych następuje tylko na ich wniosek).

Stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami materialnoprawnymi, a zatem wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, iż weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania - skutek ex tunc (por. J. Borkowski [w:] B.Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996, s.699 ).

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą winno być ustalenie, czy dana decyzja dotknięta została jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., a nie ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty, jak w postępowaniu odwoławczym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 maja 1987 r., IV SA 1062/86, ONSA 1987 r., nr 1, poz. 35 i z dnia 28 maja 1985 r., I SA 89/85, GAP 1987, nr 23, s. 43).

Rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa w dniu wydania tej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 1987 r., III SA 1134/96, ONSA 1998/3/101 ).

"Rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną formę "naruszenia prawa". Utożsamianie tego pojęcia z każdym "naruszeniem prawa" nie jest słuszne. Naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. A zatem dla uznania, że wystąpiło takie kwalifikowane "naruszenie prawa", konieczne jest stwierdzenie i wykazanie, iż miało ono charakter rażący. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 grudnia 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/ 23 ).

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy uważam, że poglądy prezentowane w zaskarżonym wyroku nie są uzasadnione. Trafnie przyjęły organy administracyjne uznając, że decyzja nadająca E. G. stopień awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art.156 kpa i to naruszenie ma kwalifikowany charakter skutkujący stwierdzeniem nieważności tej decyzji.

Kurator Oświaty, orzekając o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] lipca 2003 r. - aktu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego E. G., zarzucił tej decyzji, że wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Dyrektor Zespołu Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Z. nadał bowiem skarżącej stopień awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego w sytuacji, gdy nie spełniała ona w dacie rozpoczęcia stażu wymaganych kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela – bibliotekarza.

Stosownie do uregulowania art. 9 ust. 1 powołanej ustawy Karta Nauczyciela (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania ocenianej w trybie nadzorczym decyzji) stanowisko nauczyciela (...), może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje;(...).

Zgodnie zaś z treścią art.9b. ust. 1 powołanej ustawy Karta Nauczyciela warunkiem nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego jest spełnianie wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 i 3, odbycie stażu, z zastrzeżeniem art. 9e ust. 1-3, zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela, o której mowa w art. 9c ust. 6, oraz:

1) w przypadku nauczyciela stażysty - uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po przeprowadzonej rozmowie;

2) w przypadku nauczyciela kontraktowego - zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną;

3) w przypadku nauczyciela mianowanego - uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej.

Z kolei przepis art.10 ust. 10 tej ustawy stanowi, że do nauczycieli zatrudnionych na podstawie ust. 9 (przy uwzględnieniu ust.5 i ust.7) nie stosuje się przepisów rozdziału 3a, dotyczącego awansu zawodowego nauczycieli co oznacza, że do nauczycieli zatrudnionych bez wymaganych kwalifikacji nie stosuje się przepisów o awansie zawodowym.

W świetle powyższych rozważań uważam, że przytoczone unormowania są jasne, czytelne i nie budzą wątpliwości interpretacyjnych. Aby otrzymać stopień awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego muszą zostać spełnione w całości wynikające z cytowanych przepisów kryteria m.in. dotyczące odbycia stażu. Staż zaś można rozpocząć jedynie po spełnieniu podstawowego warunku jakim jest posiadanie wyższego wykształcenia (czego E. G. nie spełniała w dacie jego rozpoczęcia tj. w dniu 1 września 2002r.). Nie ma w mojej ocenie przy tym znaczenia, że strona uzyskała wyższe wykształcenie po około dwóch miesiącach czasu od chwili rozpoczęcia stażu, ponieważ decydujące znaczenie, zgodnie z prawem, ma chwila jego rozpoczęcia, a w tej dacie warunek posiadania wyższego wykształcenia nie był przez E. G. spełniony.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2002r. I PKN 406/01 posiadanie wyższego wykształcenia (art. 9 ust 1 pkt 1 powołanej ustawy Karta Nauczyciela) oznacza legitymowanie się odpowiednim dyplomem ukończenia studiów na określonym kierunku (OSNP – wkł. 2003/7/10).

W związku z tym, dla oceny czy zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a. nie mają znaczenia okoliczności faktyczne i prawne powstałe później. Tak więc w niniejszej sprawie nie mógł mieć znaczenia fakt, iż E. G. w niespełna dwa miesiące po dacie rozpoczęcia odbywania stażu spełniała warunki formalne konieczne do jego rozpoczęcia.

Podsumowując powyższe rozważania należało dojść do wniosku, że w celu uzyskania określonego stopnia awansu zawodowego nauczyciela (w omawianym przypadku kontraktowego) należy odbyć staż. Aby zaś przystąpić do jego odbywania należy spełniać odpowiednie kwalifikacje. Muszą one być spełnione już w chwili przystępowania do stażu. Chodzi tu bowiem o pojęcie stażu w specyficznym znaczeniu, a mianowicie "w celu uzyskania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego" tj. swoistego certyfikatu, a nie zaś o staż jako taki. W tym celu, jak już była wyżej o tym mowa, utworzono system ustawowy zdobywania awansów przez nauczycieli. Przy koncepcji prezentowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku ten system ulega rozbiciu.

Ponadto wskazać należy, iż jako podstawę wydania zakwestionowanej decyzji przyjęto rażące naruszenie przepisu art. 10 ust. 10 oraz art. 9b ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela. Powołane przepisy są jasno sformułowane i nie budzą wątpliwości interpretacyjnych. Uzyskanie stopnia nauczyciela kontraktowego uzależnione jest bowiem od posiadania wymaganych kwalifikacji w dniu wejścia w życie powołanej ustawy tj. 6 kwietnia 2000 r. Jeżeli nauczyciel takich kwalifikacji nie posiadał, a mimo to uzyskał stopień nauczyciela kontraktowego, nie budzi wątpliwości, iż w takim przypadku rażąco został naruszony powołany przepis. Ponieważ przepis ten odwołuje się do kwestii kwalifikacji, to oczywiście zawarte w nim unormowania stanowiły podstawę oceny, czy E. G. takie kwalifikacje posiada.

Powyższe rozważania upoważniają do stwierdzenia, iż organy obu instancji prawidłowo uznały, że istniały podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Uzasadnienie zdania odrębnego sporządzono na podstawie art. 137 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.