Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 31/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zo
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska - Szostak, Sędzi owie Asesor WSA Anna Kuczyńska - Szczytkowska, Protokolant referent stażysta Kamila Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi MM na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 [...] 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 [...] 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu [...] kwietnia 2020 r. M. M. (dalej: strona, skarżący) zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za osoby ubezpieczone za maj 2020 r.

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Legnicy (dalej: Zakład, ZUS, organ) odmówił stronie przyznania wnioskowanego zwolnienia. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 31zo ust. 1 oraz art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (DZ. U. poz. 374 z pózn. zm.) – dalej: ustawa COVID-19 i stwierdził, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania składek było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych w wymaganym terminie tj. do 30 czerwca 2020 r. , chyba że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania. Z ustaleń Zakładu wynikało, że w wymaganym terminie do 30 czerwca 2020 r. skarżący nie przekazał deklaracji rozliczeniowych za okres wskazany we wniosku, zatem skarżącemu nie przysługuje zwolnienie z opłacania składek za ten okres.

Pismem z [...] sierpnia 2020 r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Zakład podnosząc, że dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. zostały wysłane do ZUS w dniu [...] czerwca 2020r., niestety zestaw opisany jako "M. M. rozliczenie za maj 2020" został opatrzony złym inedntyfikatoroem deklaracji – zamiast indentyfikatora 01 05 2020 pojawił się identyfikator 01 06 2020. Dokumenty przesłane w ww. zestawie zawierały dane rozliczeniowe za maj 2020, czego dowodem jest wydruk z programu płatnik z datą sporządzenia i opisu zestawu. W dniu wysyłki deklaracji, do urzędu to jest [...] czerwca 2020 nie było fizycznej możliwości sporządzenia deklaracji rozliczeniowych za miesiąc czerwiec, ponieważ była to pierwsza dekada miesiąca i przekazane dane za miesiąc czerwiec, byłyby niewiarygodne na ten moment. Po wysyłce dokumentów rozliczeniowych za maj z czerwcowym identyfikatorem wielokrotnie skarżący próbował kontaktować się z ZUS w kwestii korekty identyfikatora deklaracji. Ze względu na obciążenie infolinii dopiero w dniu pierwszego lipca uzyskał informację, że korygowanie identyfikatora na deklaracji polega na przesłaniu ponownie deklaracji z identyfikatorem, którego dotyczą dokumenty rozliczeniowe. W tym dniu została ponownie wysłana deklaracja z właściwym identyfikatorem 01 05 2020. Według informacji uzyskanych na infolinii ZUS, w przypadku jeżeli deklaracja z numerem 01 06 2020 będzie zawierała takie same dane rozliczeniowe nie ma potrzeby jej ponownego wysyłania ponieważ nie zostanie przyjęta przez system. W obydwu miesiącach wynagrodzenie było identyczne w związku z czym dane na deklaracji 05 i 06 nie zmieniły się.

Skarżący jednocześnie podkreślił, że pismem z dnia [...] lipca 2020 r. znak [...] Zakład zwolnił go z obowiązku opłacania w/w należności za maj 2020 r. w kwocie [...] zł – co czyni dla niego niezrozumiałą decyzję z [...] sierpnia 2020 r. o odmowie zwolnienia, skoro ZUS w/w pismem z dnia [...] lipca 2020 rozpatrzył już pozytywnie wniosek strony o zwolnienie z obowiązku opłacania należności za maj 2020 r.

Skarżoną obecnie decyzją z [...] września 2020 r. ZUS utrzymał swoje rozstrzygnięcie z [...] sierpnia 2020 r. Stwierdził, że po przeanalizowaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ustalił, iż deklaracja rozliczeniowa za maj 2020 r., do której złożenia skarżący był zobowiązany, wpłynęła do Zakładu dopiero [...] lipca 2020 r., tj. po terminie wynikającym z art. 31 zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19, a tym samym nie został spełniony warunek zwolnienia.

W skardze wniesionej do tutejszego Sądu na powyższą decyzję skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów z przesłanych deklaracji za maj 2020 r. oraz pisma ZUS z [...] lipca 2010 r. i wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu z [...] sierpnia 2020 r., ewentualnie o ich o jej uchylenie. Zarzucił organowi wydanie ww. decyzji z naruszeniem:

a) art. 7 w zw. z art. 77 § 4 i art. 7a §1 ustawy 14.06.1960 r. kodeks postępowania administracyjnego poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu w zaskarżonej decyzji, że istniały należne składki za maj 2020 r. i pominięcie faktu znanego organowi rentowemu z urzędu, jakim jest prawomocne zwolnienie skarżącego z obowiązku zapłaty składek za maj 2020 r., udzielone skarżącemu w dniu [...] lipca 2020 r. o czym został poinformowany pismem z dnia [...] lipca 2020 r. znak [...] a więc w czasie wydawania zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej znak [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nie istniały zobowiązania wobec ZUS za maj 2020 r. i w konsekwencji organ rentowy nie mógł zaskarżoną decyzją odmówić zwolnienia z opłacania składek, skoro takiego zwolnienia udzielił już wcześniej na podstawie wniosku o zwolnienie z opłacenia składek z dnia [...] kwietnia 2020 r. oraz dokumentów rozliczeniowych złożonych do [...] lipca 2020 r., co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji co do sprawy, która była już wcześniej rozstrzygnięta pismem z dnia [...] lipca 2020 r. znak[...], a więc wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 kpa oraz decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania bo nie było składek, co do których organ rentowy mógłby odmówić zwolnienia a więc została spełniona przesłanka z art. 156 §1 pkt 5 kpa powodująca nieważność decyzji;

b) art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy 14.06.1960 r. kodeks postępowania administracyjnego poprzez jego zastosowanie jako podstawy prawnej odmowy udzielenia zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r. poprzez błędne uznanie, że skarżący nie złożył w terminie do 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. i tym samym zaszła przesłanka do odmowy zwolnienia, podczas gdy ustawowy termin do złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. przypadał do dnia 15-go czerwca 2020 r. i skarżący na podstawie wypłat zrealizowanych w maju 2020 roku sporządził miesięczną deklarację rozliczeniową za maj 2020 r. i wysłał ją do ZUS w dniu [...] czerwca 2020 r. a następnie skorygował ją we wskazany przez ZUS sposób wysyłając w dniu [...] lipca 2020 r. ponownie deklarację rozliczeniową za maj 2020 r. i w konsekwencji organ rentowy na podstawie tych dokumentów złożonych do dnia [...] lipca 2020 r. zwolnił skarżącego z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. w kwocie [...] zł, o czym poinformował skarżącego pismem z dnia [...] lipca 2020 r. znak[...].

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, wskazując , podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Organ zaznaczył, że skarżący właściwe deklaracje winien złożyć w terminie do dnia [...] czerwca 2020 r., a zgodnie z zapisami ustawy COVID-19 mógł to zrobić nawet do 30.06.2020 roku. W tych terminach zakład przyjmował klientów w poniedziałki w godzinach od 08:00 do 18:00 oraz od wtorku do piątku w godzinach od 08:00 do 15:00. Ponadto, jak wskazał ZUS, ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2020 r., poz. 266 ze zm.) dokładnie precyzuje sposób dokonania korekty. Zgodnie z art. 47 ust. 3 w/w ustawy płatnik składek jest zobowiązany złożyć, z zastrzeżeniem ust. 3a, deklarację rozliczeniową korygującą w formie nowego dokumentu zawierającego wszystkie prawidłowe dane określone w art. 46 ust. 4 w każdym przypadku, o którym mowa w art. 41 ust. 6, łącznie z raportem miesięcznym korygującym - czego skarżący w ustawowym terminie nie zrobił. Deklarację za miesiąc maj 2020 r., złożył dopiero w dniu [...] lipca 2020 roku. Zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy systemowej płatnik przesyła deklarację rozliczeniową nie później niż do 15 dnia następnego miesiąca. Ustawa wskazuje maksymalny termin złożenia deklaracji, ale nie wskazuje najwcześniejszego, więc złożenie deklaracji wcześniej nie powoduje jej nieważności. Skarżący podnosi, że nie składa się deklaracji z góry za dany miesiąc, lecz dopiero po zamknięciu miesiąca i po dokonaniu wpłat za dany miesiąc, przez co mimo błędnego identyfikatora deklaracji, tj. 06.2020, złożenie jej [...] czerwca 2020 r. sugerowałoby, że dotyczy ona maja 2020 roku. Idąc tym tokiem rozumowania, Zakład mógł również przypuszczać, iż płatnik złożył do Zakładu deklarację wcześniej. Potwierdzeniem tego jest fakt, że obie deklaracje, tj. za maj 2020 r. i czerwiec 2020 r. są w takiej samej wysokości, skarżący nie dokonał żadnej korekty za czerwiec 2020 r., potwierdzając, że złożona w dniu [...] czerwca 2020 r. deklaracja z identyfikatorem 06.2020 jest jak najbardziej prawidłowa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Wskazać również należy, że stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd orzeka na podstawie akt sprawy, a więc w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez organ w aktach administracyjnych.

Dokonując sądowej kontroli zaskarżonej decyzji według wskazanych kryteriów, sąd uznał, że skarga jest zasadna. W toku kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził bowiem, że obie decyzje Zakładu w niniejszej sprawie zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy podkreślić, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. tj. Z 2020 r., poz. 2020) mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).

Zwolnienie, o udzielenie którego zwracał się skarżący zostało uregulowane w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19, według stanu prawnego na dzień 22 kwietnia 2020 r. wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020r. do dnia 31 maja 2020r., płatnik składek przekazywał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Stosownie natomiast do treści art. 31zq ust. 2 i 3 ustawy COVID-19, Zakład powinien zwolnić z obowiązku opłacania należności z tytułu składek w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Warunkiem zwolnienia było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Jeśli chodzi o formę rozstrzygnięcia wniosku o zwolnienie z opłacania składek na powyższej podstawie, to w myśl art. 31zq ust. 5 i 6 ustawy COVID-19 Zakład zobowiązany był poinformować płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, przy czym płatnika posiadającego utworzony profil w systemie teleinformatycznym Zakładu informowało się wyłącznie poprzez ten profil. Natomiast odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek następowała w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19). Od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługiwało prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra (art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19) . Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z przywołanych regulacji wynika więc, że o ile w przypadku odmowy przyznania wnioskowanego zwolnienia Zakład był obowiązany wydać decyzję, od której służył stronie środek odwoławczy - wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to w przypadku przyznania zwolnienia, organ dokonywał tego w drodze czynności materialno-technicznej, której wyrazem zewnętrznym jest udzielenie płatnikowi informacji o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, zaś materialnoprawnym skutkiem – przyznanie wnioskodawcy uprawnienia w postaci braku obowiązku opłacania składek za dany okres. Podkreślić jednak trzeba, że obydwie te formy stanowią sposób rozpoznania wniosku strony o zwolnienie z opłacania składek, wszczynającego przed organem postępowanie administracyjne. Są to dwa alternatywne sposoby załatwienia tego rodzaju spraw, które wykluczają się nawzajem, bowiem każdy z nich kończy postępowanie administracyjne zainicjowane wnioskiem o zwolnienie. W wyroku z 9 grudnia 2021 r. (sygn. akt I SA/Rz 794/21, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie sformułował pogląd, który tut. Sąd w pełni podziela, że "instytucja zwolnienia ze składek, w kształcie w jakim funkcjonuje na gruncie regulacji ustawy COVID-19, ma charakter definitywny i nieodwracalny. Ustawodawca w tym wypadku dał prymat zasadzie szybkości postępowania, redukując w sposób maksymalny jego wymogi i towarzyszące mu formalności, o czym świadczy chociażby zastrzeżenie formy decyzji jedynie do sytuacji, w których dochodzi do odmowy uwzględnienia wniosku".

Konsekwencją zatem poinformowania skarżącego pismem z [...] lipca 2020 r. o udzieleniu mu wnioskowanego zwolnienia, z tytułu składek za maj 2020 r. było zakończenie w tym zakresie postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem złożonym przez niego w dniu [...] kwietnia 2020 r. i nabycie przez skarżącego określonego zakresem tego zwolnienia uprawnienia. Tym samym organ nie mógł następnie wydać decyzji, którą ponownie rozstrzygnął wniosek skarżącego w odniesieniu do maja 2020 r., tym razem negatywnie. Wydając w dniu [...] sieronia 2020 r, decyzję odmawiającą skarżącemu przyznania zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r. organ, podobnie jak w analogicznej sytuacji przedstawionej przez WSA w Gdańsku w wyroku z 5 października 2021 r., całkowicie w ten sposób zbagatelizował skutki, zarówno te procesowe, jak i materialnoprawne, wynikające z czynności materialno-technicznej zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacania składek, potwierdzone w informacji z dnia [...] lipca 2020r. Co więcej, w wydanej decyzji, podobnie jak w utrzymującej ją w mocy decyzji z [...] września 2020 r., ZUS nie tylko nie przywołał żadnej podstawy prawnej swojego działania, ale w ogóle nie odniósł się do okoliczności wcześniejszego poinformowania skarżącego o zwolnieniu go z opłacania składek za maj 2020 r.,mimo że była to okoliczność znana organowi z urzędu i którą skarżący podnosił we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Sąd w orzekającym składzie podziela stanowisko WSA w Olsztynie (wyrok z 31 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Ol 22/22, CBOSA), że treść art. 31 zq ust. 5 i ust. 7 ustawy COVID-19 nie pozostawia wątpliwości co do tego, że w ustawie tej przyjęto dwa przeciwstawne sposoby załatwienia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek i nie przewidziano w niej możliwości uchylenia się przez organ od skutków przyznania zwolnienia (czynności materialnoprawnej). Dla oceny opisanego naruszenia prawa jako kwalifikowanego, znaczenie mają także jego skutki dla skarżącego, który otrzymał wnioskowane zwolnienie, a następnie został go pozbawiony. Jak podkreślono na wstępie, organ zobowiązany jest do stosowania zasad ogólnych k.p.a., w tym m.in. zawartej w atr. 6 k.p.a. zasady praworządności oraz zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Zaufanie do organów władzy publicznej to przekonanie, że postępowanie administracyjne prowadzone jest zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów prawa, że respektowane są uprawnienia jego uczestników, że organ wywiązuje się ze swoich obowiązków i dąży do sprawnego i efektywnego zakończenia sprawy. Przepisy art 7 k.p.a. i art.8 k.p.a. podkreślają służebną rolę organów administracji publicznej wobec Państwa i zarazem jego obywateli i innych podmiotów działających na jego obszarze. Od jakości prawnej działania tych organów zależy zatem autorytet samego Państwa i jego instytucji. Zasada zaufania uznawana jest za klamrę, która spina całość ogólnych zasad postępowania (wyrok WSA we Wrocławiu z 29 kwietnia 2021 r. ,sygn. akt I SAB/Wr 87/21, CBOSA) .

W rozpatrywanej sprawie wyżej wskazane zasady ogólne nie były przestrzegane, bowiem organ wydał decyzję wbrew literalnej treści przepisów prawa materialnego, zaś wydanie zaskarżonej decyzji i sposób procedowania przed jej wydaniem należy ocenić jako godzące w praworządność i podważające zaufanie do organu. Skarżący, otrzymawszy pismo przyznające zwolnienie z obowiązku uiszczania składek za cały wnioskowany okres tj. od marca do maja 2020 r., miał pełne prawo pozostawać w przekonaniu, że jego wniosek został załatwiony pozytywnie, wobec czego późniejsze bezprawne wydanie przez organ decyzji odmownej należy postrzegać jako naruszenie zasady zaufania do organów. W tej sytuacji wydanie zaskarżonej decyzji naruszało prawo materialne oraz godziło w interes prawny skarżącego, powodując, w kontekście stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, nadal trwające negatywne konsekwencje, niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.

Wskazane naruszenie prawa stanowi dostateczną podstawę uzasadniającą uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji ZUS. Niezależnie od powyższego należy jednak odnotować, że poza naruszeniem wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady praworządności uzasadnienie skarżonej decyzji świadczy także o naruszeniu przez organ zasady prawdy obiektywnej oraz zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.), a także nie spełnia podstawowych wymagań stawianych decyzji w świetle art. 107 § 4 k.p.a. Organ za podstawę odmowy przyznania stronie zwolnienia uznał okoliczność niezłożenia przez nią w terminie (tj. do 30 czerwca 2020 r.) deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. Skarżący zakwestionował tę okoliczność we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy powołując się na dokumentację złożoną w organie i obszernie przedstawiając okoliczności w jakich doszło do przesłania przez niego 10 czerwca deklaracji z błędnym identyfikatorem (06 zamiast 05) oraz w jakich doszło do skorygowania tego błędu, a także podkreślając, że o skuteczności tej korekty świadczyło właśnie pismo organu o przyznaniu mu zwolnienia za maj 2020 r. W wydanej na skutek wniesionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzji organ w ogóle się do powyższych okoliczności i argumentów strony nie odniósł i nie poddał ich ocenie. Narusza to nie tylko zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.), ale podważa dopełnienie przez organ obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji (art. 77 k.p.a.). Należy też zauważyć, że nawet w wypadku stwierdzenia, że skarżący uchybił terminowi złożenia deklaracji, o którym mowa w art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19, organ był obowiązany dopełnić ciążących na nim obowiązków infromacyjnych, realizując zasadę infromowania, wyrażoną w art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r. sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158, teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r. sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Konkretyzację zasady informowania stanowi treść art. 79a k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Prowadząc zatem postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem złożonym jeszcze w kwietniu 2020 r., organ powinien był zatem - mając na uwadze zasadę informowania stron zawartą w powyższym przepisie - udzielić skarżącemu w toku tego postępowania należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Kierując się treścią art. 9 k.p.a., Zakład powinien bowiem czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w sprawie, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku brakuje. Z akt sprawy nie wynika jednak, by ZUS wypełnił obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a., i poinformował stronę o braku deklaracji rozliczeniowych za maj 2020 r., a wedle twierdzeń skarżącego z informacji pracownika organu wynikało, że złożone 1 lipca dokumenty będą potraktowane jak korekta, o czym upewniło go pismo o przyznaniu mu zwolnienia (w którym poinformowano go, że kwota zwolnienia została ustalona na podstawie dokumentów złożonych do 5 lipca oraz stanu konta na ten dzień). Podkreślić trzeba, że organ miał wystarczająco dużo czasu, by dokonać wstępnej oceny wniosku i poinformować stronę o braku wymaganych prawem dokumentów jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., dając jej możliwość dotrzymania terminu i złożenia wymaganej dokumentacji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2020 r. nr [...].