Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1868/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 786/12 w sprawie ze skargi W. N. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we Wrocławiu z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 768/12, oddalił skargę W. N. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we Wrocławiu z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę.

Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W. N. w dniu 17 stycznia 2012r. wniósł do Państwowej Inspekcji Pracy skargę na pracodawcę – KGHM Polska Miedź S.A Oddział Zakłady Wzbogacanie Rud w Polkowicach w związku z wykreśleniem stanowiska pracy (elektromonter) z wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. W związku z tym, w dniach 10, 18, 25, 26 i 27 kwietnia 2012 r. Inspektor Pracy przeprowadził kontrolę ww. pracodawcy.

Na podstawie poczynionych ustaleń – inspektor pracy stwierdził między innymi, że w roku 2010 pracodawca ustalił "Wykaz stanowisk pracy, na których pracownicy O/ZWR wykonują prace w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych". Kwalifikacji stanowisk dokonano w oparciu o punkt 1 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, zawierającego wykaz prac wykonywanych w warunkach szczególnych, który brzmi: "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu". Inspektor pracy ustalił ponadto, że w grudniu 2011 r. pracodawca po zweryfikowaniu przesłanek, które zadecydowały o zakwalifikowaniu niektórych stanowisk pracy do wykazu stanowisk pracy wykonywanych w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, zdecydował o wykreśleniu z tego wykazu stanowisk pracy elektromonterów, zajmujących się utrzymaniem ruchu w zakładzie. W rezultacie pracownicy zatrudnieni na tych stanowiskach zostali wykreśleni z ewidencji pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze.

W toku przedmiotowej kontroli inspektor pracy ustalił także, iż skarżący pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku elektromontera w Oddziale Elektrycznym O/ZWR Rejon Rudna (TER) w 4-brygadowej organizacji pracy. Inspektor pracy dokonał również ustaleń w zakresie czynników ryzyka występujących na stanowisku pracy skarżącego. Podkreślono, że w lutym 2006 r. w zakładzie przeprowadzone zostały pomiary wydatku energetycznego na stanowiskach pracy w Oddziale TER (wówczas UER). Wydatek energetyczny pracownika wykonującego prace na stanowisku elektromontera (mężczyzna) wyniósł w ciągu 8-godzinnej zamiany roboczej 2155 kcal, czyli 9029 kJ, co kwalifikowało wykonywaną pracę jako bardzo ciężką pracę fizyczną. W okresie ostatnich lat nastąpiły zmiany, związane z unowocześnianiem urządzeń ruchu elektrycznego. W zakresie obsługi rozdzielnic nastąpiła częściowa modernizacja urządzeń, co pozwoliło wyeliminować potrzebę ręcznego przemieszczania ciężkich elementów. Zmniejszyło to intensywność pracy elektromonterów.

W wyniku przeprowadzonej kontroli na w/w stanowiskach pracy, nie stwierdzono, aby podczas wykonywania pracy przez elektromontera TER występowały pozostałe czynniki ryzyka określone w ustawie o emeryturach pomostowych – tj. warunki mikroklimatu gorącego scharakteryzowanego wskaźnikiem WBGT powyżej 28°C, temperatura w pomieszczeniu pracy poniżej 0º C, ciśnienie powietrza powyżej ciśnienia atmosferycznego oraz bardzo duże obciążenie statyczne połączone z wykonywaniem ciężkiej pracy fizycznej w wymuszonej pozycji ciała, przez ponad 50% zmiany roboczej.

Inspektor pracy, w związku z ustaleniami powyższej kontroli, wydał 30 kwietnia 2012 r. nakaz zobowiązując pracodawcę do przeprowadzenia pomiarów wydatku energetycznego dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach elektromonterów i automatyka w O/ZWR Rejon Rudna, uwzględniając organizację pracy oraz rzeczywisty zakres prac wykonywanych codziennie przez pracownika.

W dniach 5, 26 i 29 czerwca 2012 r. inspektor pracy przeprowadził kontrolę z zakresu zagadnień dotyczących wydatku energetycznego i oceny ryzyka zawodowego w kontekście wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Przeprowadzony w maju 2012 r. pomiar wydatku energetycznego ukształtował się na poziomie 7027 kJ, co kwalifikuje wykonywaną pracę jako ciężką pracę fizyczną w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.

Inspektor pracy wydał w dniu 29 czerwca 2012 r. decyzję, którą odmówił nakazania umieszczenia W. N. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Okręgowy Inspektor Pracy, po rozpatrzeniu odwołania W. N., decyzją z dnia [...] września 2012 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że aby można było mówić o pracy w szczególnych warunkach, konieczne jest, aby praca ta była związana ze wskazanymi w ustawie o emeryturach pomostowych czynnikami ryzyka. Jednym z tego rodzaju czynników jest bardzo ciężka praca fizyczna, która zgodnie z art. 3 ust 2 c ustawy o emeryturach pomostowych powoduje w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn powyżej 8400 kJ. Wykonany i udokumentowany przez pracodawcę pomiar wydatku energetycznego pracownika zatrudnionego na stanowisku "elektromonter" wykazał natomiast wydatek energetyczny na poziomie 7027 kJ. Oznacza to, że praca świadczona przez odwołującego się nie może być zaliczona do bardzo ciężkich prac fizycznych. Uwzględniając fakt, iż kontrola inspektora pracy, jak i przedłożona przez pracodawcę ocena ryzyka zawodowego stanowiska elektromonter nie potwierdziła faktu występowania pozostałych wymienionych w ustawie o emeryturach pomostowych czynników ryzyka, praca świadczona przez odwołującego się nie może być uznana za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach.

Odwołujący się wskazał, iż praca przez niego świadczona może zostać zaliczona do prac wskazanych w załączniku nr 1 pkt 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, czyli "prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu". Strona wskazuje ponadto, że świadczy pracę bezpośrednio przy urządzeniach należących do ciągu technologicznego wzbogacania rud metali – miedzi, które to wzbogacanie nie byłoby możliwe bez świadczonej przez niego pracy.

OIP podkreślił, że zgodnie z dokonanymi ustaleniami, zadaniem elektromonterów Oddziału TER jest zapewnienie bezawaryjnej pracy urządzeń energoelektrycznych w Rejonie ZWR Rudna. Inspektor pracy ustalił bowiem, że zadaniem odwołującego się jest cyt.: "usuwanie awarii i naprawy urządzeń energoelektrycznych, w celu zapewnienia sprawności i ciągłości przebiegu procesu produkcji koncentratów oraz utrzymanie stanu technicznego tych urządzeń, jest podstawowym obowiązkiem pracowników Oddziału Elektrycznego ZWR Rejonu Rudna".

W celu ustalenia zakresu obowiązków elektromonterów inspektor pracy poddał kontroli między innymi następujące dokumenty: charakterystyka procesu technologicznego w ZWR Polkowice, raporty dobowe Oddziału TER, pisemne polecenie wykonania prac. Z analizy raportów dobowych zawierających opisy prac wykonanych wynika, iż prace świadczone przez odwołującego się polegają na: kontroli, regulacji, wykonywaniu przeglądów, wymianach. O charakterze świadczonych prac pisze sam odwołujący się w treści odwołania cyt.: " odwołujący świadczy pracę, od której zależy utrzymanie ruchu i nadzór nad urządzeniami, obejmuje prace naprawcze i konserwacyjne". Powyższe prace mają związek z prowadzonym procesem technologicznym wzbogacania rudy miedzi, jednakże ograniczają się do czynności związanych z utrzymaniem ruchu (przeglądów, napraw, konserwacji). Praca ta jest konieczna i odpowiedzialna, ale żadnej z czynności wykonywanych przez pracownika nie można utożsamiać z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej rud metali i ich wzbogacaniu, o której mowa w pkt. 1 wykazu prac w szczególnych warunkach zał. nr 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Prace spełniające ustawowy warunek bezpośredniości wykonują między innymi pracownicy zatrudnieni na stanowiskach: operator urządzeń kruszących i przeróbczych, operator zespołu maszyn i urządzeń przeróbczych.

Z uwagi na powyższe OIP stwierdził, iż nie został spełniony również drugi konieczny warunek umożliwiający zaliczenie wykonywanej przez odwołującego się pracy do prac w szczególnych warunkach, z uwagi na fakt, iż zakres prac świadczonych przez odwołującego się nie wypełnia znamion prac wskazanych przez ustawodawcę w załączniku nr 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Ustosunkowując się do zarzutu, że Państwowa Inspekcja Pracy opiera się na "niebędącym źródłem prawa Poradniku do ustawy o emeryturach pomostowych wydanym przez Centralny Instytut Ochrony Pracy, a więc nie przez ustawodawcę albo właściwe ministerstwo", organ odwoławczy wskazał, że inspektor pracy w spornej decyzji wyraźnie zaznaczył, że Poradnik CIOP nie stanowi źródła prawa i podstawy prawnej wydanej decyzji, pełni jedynie rolę pomocniczą w związku z koniecznością ustalenia zakresu pojęć niezdefiniowanych w ustawie o emeryturach pomostowych.

Dalej organ podkreślił, że prace wymienione w pkt. 13 i 14 załącznika nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych, na które powołuje się skarżący, nie obejmują prac wykonywanych przez elektromontera zatrudnionego w Oddziale Elektrycznym ZWR Oddział Rudna, zgodnie z zakresem ustalonym w czasie kontroli. Do obowiązków pracownika nie należą bowiem prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi lub prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi. Zakres prac odwołującego się obejmuje czynności mające na celu utrzymanie parametrów prowadzonego procesu na określonym poziomie i zapewnienie pełnej kontroli nad jego przebiegiem. Sterowanie związane jest z obsługą maszyn, urządzeń i instalacji w zakresie dotyczącym kontroli parametrów ich pracy, nie obejmuje natomiast czynności związanych z ich konserwowaniem i naprawianiem. Zatem nie został spełniony żaden z warunków określonych w art. 3 ust. 1-2 lub ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, dlatego praca wykonywana przez skarżącego nie jest pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.

W konsekwencji powyższego, organ odwoławczy stwierdził, że aby praca mogła być uznana za pracę w warunkach szczególnych, muszą być spełnione jednocześnie dwa warunki: praca danego rodzaju musi zostać wymieniona w załączniku nr 1 do ustawy, oraz jej wykonywaniu musi towarzyszyć przynajmniej jeden z czynników ryzyka, o których mowa w art. 3 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych. Natomiast, aby praca mogła być uznana za pracę o szczególnym charakterze musi być spełniony warunek zgodności wykonywanej przez pracownika pracy, z pracami określonymi w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

W. N. w skardze na powyższą decyzję zarzucił naruszenie:

– art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych, poprzez stwierdzenie, iż skarżący nie wykonuje pracy w szczególnych warunkach;

– art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, poprzez stwierdzenie, iż skarżący nie wykonuje pracy w szczególnym charakterze.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy we Wrocławiu wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał na treść art. 3 ust. 1 i ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych definiującego "pracę w szczególnych warunkach" i stwierdził, że w świetle tej regulacji aby praca mogła być uznana za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach, a tym samym możliwe było umieszczenie pracownika w przedmiotowej ewidencji muszą zaistnieć jednocześnie dwie przesłanki, tj. wykonywanie pracy w warunkach związanych z określonymi czynnikami ryzyka, o których jest mowa w art. 3 ust. 2 ustawy oraz wymienienie wykonywanej pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach, stanowiącym załącznik nr 1 do ustawy.

Podobnie ma się sprawa z możliwością umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 omawianej ustawy). I tu również praca ta musi spełniać nie tylko przesłanki określone w art. 3 ust. 3 ustawy, lecz musi być ona zamieszczona w wykazie stanowiącym załącznik nr 2 do omawianej ustawy.

Ustawodawca zadecydował o określeniu prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze. Oznacza to, że katalog prac "w szczególnych warunkach", jak i "o szczególnym charakterze", jest katalogiem zamkniętym.

Przeprowadzona w tym zakresie kontrola wykazała, że brak jest podstaw do umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach, bowiem praca wykonywana przez niego na stanowisku elektromontera z Zakładach Wzbogacania Rudy (ZWR) na Oddziale Elektrycznym – nie spełnia wyżej wskazanych kryteriów (brak czynników ryzyka), jak również brak jest spełnienia wymogu pracy bezpośredniej przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu – poz. 1 wykazu prac w szczególnych warunkach (załącznik nr 1 ustawy o emeryturach pomostowych).

Zdaniem Sądu skoro niesporna jest okoliczność, że przeprowadzony w kwietniu 2012 r. pomiar wydatku energetycznego na zajmowanym przez skarżącego stanowisku pracy "elektromonter" – kształtuje się na poziomie 7027 kJ, czyli na poziomie niższym od wartości minimalnej 8400 kJ – ustalonej w art. 3 ust. 2 pkt 2 lit. c/, to nie można przyjąć, iż świadczona przez skarżącego praca jest pracą w szczególnych warunkach, już chociażby z tego względu, że nie ma miejsca czynnik ryzyka w postaci efektywnego wydatku energetycznego powyżej 8400 kJ. Natomiast powoływanie się przez skarżącego na wydatek energetyczny na poziomie 6727 kJ i wywodzenie z tego, że świadczona przez Niego praca na stanowisku elektromontera jest ciężką pracą fizyczną, nie ma w okolicznościach niniejszej sprawy istotnego znaczenia, gdyż nawet gdyby przyjąć, że powoływana przez skarżącego wielkość wydatku energetycznego mieści się w ustalonej w art. 3 ust. 2 pkt 2 lit. e/ omawianej ustawy wielkości, to ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika i nie wykazuje tego również sam skarżący, że świadczona praca na stanowisku elektromontera wykonywana jest w warunkach określonych w ww. art. 3 ust. 2 pkt 2 lit. e/ ustawy.

Istotną przy tym okolicznością jest także i to, że w 2006 r. dokonane pomiary wydatku energetycznego pracownika wykonującego prace elektromontera wyniosły 9029 kJ, co kwalifikowało wykonywaną prace na tym stanowisku jako bardzo ciężką pracę fizyczną. Jednakże z dniem 1 stycznia 2012 r. pracodawca zdecydował o wykreśleniu z wykazu stanowisk pracy (art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy) m.in. elektromonterów, przyjmując, że nie jest to praca w warunkach określonych w poz. 1 załącznika nr 1 do omawianej ustawy.

Trafnie akcentują organy, że postanowienie zawarte w poz. 1 wykazu prac w szczególnych warunkach (załącznik nr 1 ustawy) – wymaga, aby związek pracy przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu był bezpośredni. Wprawdzie w omawianej ustawie ustawodawca nie zamieścił definicji pojęcia "bezpośrednio", tym niemniej przeprowadzona w niniejszej sprawie analiza i ocena czynności należących do zakresu obowiązków skarżącego – nie pozwala na przyjęcie, iż pracownik na opisanym wyżej stanowisku elektromontera pracuje bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu.

Sąd podzielił stanowisko organów, iż skarżący choć ma pewien wpływ na proces technologiczny, to sam ten fakt nie może zmienić oceny, że nie pracuje on bezpośrednio przy przeróbce rud metali lub ich wzbogacaniu. Również praca skarżącego na stanowisku elektromontera nie jest pracą rozumieniu cyt. wyżej art. 3 ust. 3 omawianej ustawy, czyli nie jest pracą o szczególnym charakterze, z tej to przede wszystkim przyczyny, że nie została ujęta w załączniku nr 2 do ustawy.

Jako nietrafne Sąd ocenił powoływanie się skarżącego na prace wskazane w poz. 13 i 14 w załączniku nr 2 do omawianej ustawy, ponieważ do obowiązków pracownika na stanowisku elektromontera nie należą prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi. Zakres takich prac obejmuje czynności mające na celu utrzymanie parametrów prowadzonego procesu na określonym poziomie i zapewnienie pełnej kontroli nad jego przebiegiem. Sterowanie związane jest z obsługą maszyn, urządzeń i instalacji w zakresie dotyczącym kontroli parametrów ich pracy, nie obejmuje natomiast czynności związanych z ich konserwowaniem i naprawianiem.

Zdaniem Sądu zgromadzony w sprawie obszerny materiał dowodowy, pozwala na przyjęcie stwierdzenia, że orzekające w niniejszej sprawie organy dokonały właściwej analizy zakresu wykonywanych przez skarżącego czynności, powołując się na charakterystykę procesu technologicznego w ZWR Polkowice, raporty dobowe Oddziału TER, pisemne polecenia wykonania prac, aktualną kartę pomiaru energetycznego opartą na chronometrażu, jak i zakres obowiązków skarżącego wynikający z karty stanowiska pracy i na tej podstawie prawidłowo wywiodły, że brak jest podstaw do nakazania umieszczenia stanowiska skarżącego – elektromontera w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W. N. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przypisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 2 i art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, poprzez przyjęcie, iż skarżący nie wykonuje pracy w szczególnych warunkach lub charakterze.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że warunkiem koniecznym dla uznania, że pracownik wykonuje pracę w warunkach szczególnych jest jednoczesne spełnienie dwóch warunków: po pierwsze, wystąpienie w środowisku pracy przynajmniej jednego z czynników ryzyka wymienionych w ustawie, po drugie zaś ujęcie danej pracy w wykazie prac w załączniku nr 1 do Ustawy.

Warunkiem koniecznym do uznania, że pracownik wykonuje pracę w szczególnym charakterze jest wykonywanie pracy wymagającej szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się oraz ujęcie takiej pracy w załączniku nr 2 do ustawy.

Stanowisko pracy skarżącego, elektromonter, ujęte było od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 1 stycznia 2012 r. wykazie stanowisk pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Przeprowadzone pomiary wykazały, iż wydatek energetyczny pracownika wykonującego prace elektromontera pracującego w czterobrygadowej organizacji pracy wyniósł w ciągu 8-godzinnej zmiany roboczej 1607 kcal, czyli 6726 kJ zaś wydatek energetyczny automatyka pracującego w jednozmianowej organizacji pracy wyniósł w ciągu 8-godzinnej zmiany roboczej 1835 kcal czyli 7680 kJ – co kwalifikuje pracę elektromontera jako ciężką pracę fizyczną.

W związku z tym stanowisko pracy skarżącego związane jest z jednym z wskazanych wyżej czynników ryzyka, co stanowi realizację pierwszej przesłanki do uznania pracy skarżącego jako pracy w warunkach szczególnych.

Wskazano, iż praca wykonywana przez skarżącego może zostać zaliczona do prac wskazanych w załączniku nr 1 do Ustawy o emeryturach pomostowych – punkt 1 załącznika – "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu".

Dalej podniesiono, że zgodnie z ustaleniami inspektora, pracownicy zatrudnieni na stanowisku skarżącego posiadają bardzo szerokie uprawnienia i kwalifikacje zawodowe, zakres ich prac jest bardzo różnorodny, stawia się im niezwykle wysokie wymagania. Właściwe wykonywanie zadań przez skarżącego wymaga od niego bardzo dużej sprawności psychofizycznej i odpowiedzialności, co z natury rzeczy ulega pogorszeniu wraz z wiekiem. Obowiązuje ich szereg szczegółowych instrukcji oraz przechodzą obowiązkowe badania psychofizyczne. W tej sytuacji spełniony jest pierwszy z warunków uznania wykonywanej pracy za pracę w szczególnym charakterze.

Co do spełnienia drugiego z warunków (tj. zaliczenia pracy do stanowisk wskazanych w załączniku 2 do ustawy), wskazano na pkt 13 i pkt 14 załącznika.

Skarżący świadczy pracę, od której zależy utrzymanie ruchu i nadzór nad urządzeniami, obejmuje prace naprawcze i konserwacyjne, polega na codziennej kontroli i obsłudze nadzorowanych urządzeń, usuwaniu usterek i awarii, w celu zapewnienia sprawności i ciągłości przebiegu produkcji koncentratów rudy miedzi. Ze względu na specyfikę swej pracy i jej ogromną rolę we właściwym funkcjonowaniu zakładu pracy, skarżący ponosi ogromną odpowiedzialność za zapobieganie zagrożeniom bezpieczeństwa publicznego.

Awaria w obrębie urządzeń obsługiwanych przez skarżącego spowodować może bardzo poważane skutki w ramach całego zakładu pracy, co ze względu na jego specyfikę, grozi potencjalnie wielkimi zagrożeniami dla życia i zdrowia ludzkiego oraz mienia w znacznych rozmiarach.

Wskazano ponadto, że niezależnie od wykreślenia jego stanowiska z wykazu stanowisk pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze cały czas wypłacany jest taki sam dodatek za pracę w warunkach szkodliwych. Jedyną okolicznością, która uległa zmianie, jest sposób przeprowadzenia pomiaru wydatku energetycznego na stanowisku. Pomiary przeprowadza firma wewnętrzna, podległa pracodawcy, badania stanowiskowe zaś przeprowadzane są na pracowniku 20-letnim – stąd ich wyniki nie muszą idealnie odpowiadać okolicznościom osobistym skarżącego.

Zdaniem skarżacego świadczona przez niego praca może, z powyższych względów zostać zaliczona do katalogu prac wskazanych w pkt 13 i 14 załącznika 2 do ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.

Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonej w niej podstawy.

Jako niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów art. 3 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Wyjaśnić przy tym trzeba, że wprawdzie w petitum skargi kasacyjnej przytoczono tylko art. 3 ust. 2 i 3 wym. ustawy, to jednak z jej uzasadnienia wynikało, że skarżący kwestionuje ocenę prawną Sądu również w zakresie art. 3 ust. 1 ustawy. Przytoczona przez autora skargi kasacyjnej argumentacja wskazuje, że w sprawie nie jest sporna wykładnia wymienionych przepisów, lecz ich zastosowanie.

Mianowicie nie budzi wątpliwości to, że w świetle art. 3 ust. 1, 2 i 3 ustawy wykonywanie pracy w szczególnych warunkach ma miejsce wówczas gdy jednocześnie spełnione zostaną dwie przesłanki: 1) wykonywanie pracy w warunkach związanych z określonymi czynnikami ryzyka, 2) wymienienie wykonywanej pracy w wykazie prac stanowiącym załącznik nr 1 do ustawy.

Z kolei prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku odmowa nakazania pracodawcy umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nastąpiła zasadniczo z tej przyczyny, że stanowisko jego pracy nie zostało wymienione w załączniku nr 1 oraz nr 2 do ustawy, a ponadto nie wystąpił żaden z czynników ryzyka – w szczególności ujęty w art. 3 ust. 2 pkt 2 lit. e/ ustawy.

Sąd Wojewódzki odnosząc się do ww. przepisu przyjął prawidłowo, że dla zaistnienia przewidzianego w nim czynnika ryzyka istotne jest nie tylko ustalenie wydatku energetycznego powyżej 6300 kJ, ale też praca musi być wykonywana w warunkach określonych w art. 3 ust. 2 pkt 2 lit. e/ ustawy, których wystąpienie nie zostało wykazane na stanowisku elektromontera. Wnioskowanie Sądu Wojewódzkiego w tym zakresie nie zostało w skardze kasacyjnej podważone, zwłaszcza że autor skargi kasacyjnej nie odniósł się konkretnie do unormowania zawartego w art. 3 ust. 2 pkt 2 lit. e/ ustawy, a wyraził jedynie ogólnikowo przekonanie, iż "stanowisko pracy skarżącego związane jest z jednym ze wskazanych czynników ryzyka (...)". Ponadto wbrew twierdzeniu skarżącego wykonywana przez niego praca nie mogła być zaliczona do prac wymienionych w pkt 1 załącznika nr 1, w którym ujęto: "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogaceniu". Wypowiadając się w przedmiocie tej przesłanki, Sąd Wojewódzki słusznie zaakcentował, że kwalifikacja do pkt 1 wykazu jest możliwa tylko wówczas, gdy występuje bezpośredni związek danej pracy z przeróbką mechaniczną węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu.

Organy obu instancji, opierając się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym przeprowadziły wyczerpującą analizę co do charakteru czynności wykonywanych na stanowisku elektromontera i ustalenia w tym zakresie szczegółowo przedstawiły w uzasadnieniach decyzji.

Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że wprawdzie wykonywana przez skarżącego praca jest konieczna i odpowiedzialna, to jednak żadnej z czynności wchodzących w zakres jego obowiązków nie można utożsamiać z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej rud metali i ich wzbogacaniu.

Oceniając zakres prac świadczonych przez skarżącego organ odwoławczy wykazał również, że nie mogły być one również zaliczone do wykazu stanowiącego załącznik nr 2 (pkt 13 i 14), bowiem do jego obowiązków nie należą prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi lub prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi.

Wobec rzeczowej i logicznej argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, brak było podstaw do zakwestionowania stanowiska organu odwoławczego przez Sąd Wojewódzki. Skoro nie został spełniony warunek związany z zaliczeniem stanowiska elektromontera do wykazu zawartego załączniku nr 2, to tym samym wykonywana przez skarżącego praca nie mogła być zakwalifikowana według przepisu art. 3 ust. 3 ustawy. Oceny tej nie mogła zmienić okoliczność podnoszona w skardze kasacyjnej, iż skarżący przy wykonywaniu pracy na stanowisku elektromontera musi spełniać wysokie wymagania zawodowe a właściwa realizacja zadań wchodzących w zakres jego obowiązków wymaga dużej sprawności psychofizycznej i odpowiedzialności.

Zaznaczyć należy, że zarówno wykaz prac w szczególnych warunkach, jak też wykaz prac o szczególnym charakterze – zawierają zamknięte katalogi, co oznacza, że tylko dany rodzaj pracy ściśle określony w obu załącznikach stanowi podstawę do umieszczenia konkretnego stanowiska pracy w ewidencji. Z uwagi na charakter przepisów art. 3 ust. 1, 2 i 3 ustawy przyjąć należy, że ich interpretacja oraz stosowanie musi być dokonywane w sposób ścisły. W rezultacie przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej charakterystyka pracy świadczonej przez skarżącego nie mogła podważyć oceny przyjętej w zaskarżonym wyroku, bowiem Sąd Wojewódzki kontrolując zaskarżoną decyzję musiał się kierować kryteriami prawnymi określonymi w przepisach stanowiących podstawę umieszczenia danego stanowiska pracy w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddalenia na podstawie art. 184 p.p.s.a.