Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 361/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1, art. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.), Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska, Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Protokolant: Asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2015r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 201 4r., Nr [...] o uznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od 1 czerwca 2014r. do 31 sierpnia 2014r. w kwocie 1.350,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji

Organ odwoławczy rozstrzygnięcie swe oparł na następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Na mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] grudnia 2013r., Nr [...] skarżący M. W. był uprawniony do świadczeń z funduszu alimentacyjnego - przyznającej mu przedmiotowe świadczenia w kwocie 450,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2013r. do 31 sierpnia 2014r.

Organ I instancji po uzyskaniu w dniu 19 września 2014r. informacji o przyznaniu od dnia 12 kwietnia 2014r. U. W. (matce skarżącego) prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych, ponownie przeanalizował dochód rodziny skarżącego. I tak w toku postępowania ustalono, że w 2012r. U. W. uzyskała dochód w rocznej kwocie 36 204,67 zł. Na dochód ten składał się dochód z tytułu zatrudnienia w A Sp. z o.o. W. - w wysokości 33.075,91 zł. Dochód ten został utracony od 1 września 2013 r. w związku z utratą zatrudnienia w A Sp. z o.o. W. Stąd dochód osiągnięty w 2012 r. przez U. W., brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu, wynosił 3.091,00 zł (36 204,67 zł- 33 075,91 zł = 3.091, 00 zł). Ponadto, w 2012r. rodzina M. W. uzyskała dochód nieopodatkowany z tytułu alimentów wyegzekwowanych na rzecz M. W. w łącznej kwocie 8.209,29 zł oraz z tytułu alimentów na rzecz D. R. - członka rodziny M. W. w kwocie rocznej 3.687,58 zł. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie M. W. za 2012r., po odliczeniu dochodu utraconego wynosił zatem 1.248,99 zł (3.091,00 zł + 8.209,29 zł + 3.687,58 zł =14 987,90 zł /12 =1.248,99 zł).

Również M. W. w związku z podjęciem zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w B z dniem 4 listopada 2013 r. - uzyskał w grudniu 2013 r. dochód w kwocie 157,56 zł. Także U. W. w związku z przyznaniem prawa do zasiłku dla bezrobotnych od 12 kwietnia 2014 r., w maju 2014 r. uzyskała dochód z tytułu przyznanego prawa do przedmiotowego zasiłku w kwocie 844,44 zł.

Wobec powyższego, organ I instancji przyjął, że od 1 czerwca 2014r. miesięczny dochód na osobę w rodzinie M. W. wyniósł 750,33 zł (1.248,99 zł + 157,56 zł + 844,44 zł = 2.250,99 zł/3 = 750,33 zł). Dochód ten przekroczył ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego - kwotę 725,00 zł.

Mając powyższe na względzie, organ I instancji wydał oznaczoną na wstępie decyzję, na mocy, której uznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od 1 czerwca 2014r. do 31 sierpnia 2014r. w kwocie 1.350,00 zł za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązał skarżącego do jego zwrotu wraz z odsetkami.

M. W. odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i uwzględnienie faktu, że jego matka – U. W. pobierała zasiłek dla bezrobotnych jedynie do końca października 2014 r., zaś obecnie Jego rodzina znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Zdaniem odwołującego się, organ nie powinien uwzględniać w dochodzie Jego rodziny należności uzyskanych z tytułu alimentów, z kolei powinien wziąć pod uwagę zajęcie komornicze wynagrodzenia za pracę uzyskane przez U. W. w 2012 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając niniejsza sprawę, stwierdziło, że zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia z tegoż funduszu przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł.

Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2015r., poz. 114), za dochód rodziny uważa się przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Wedle art. 3 pkt 1 lit. a) i c) ustawy o świadczeniach rodzinnych, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, m. in.: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 361, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych: - alimenty na rzecz dzieci.

Wedle zaś art. 9 ust. 3-4a ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 18 lit. b) i c) ustawy, uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane: uzyskaniem prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych oraz uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Mając na uwadze zarzuty zawarte w odwołaniu, Kolegium stwierdziło, że stosownie do treści powołanych wyżej przepisów - zajęcia komorniczego zastosowanego wobec wynagrodzenia za pracę nie uwzględnia się przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny branego pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkie odliczenia od przychodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361), w tym od wynagrodzenia z pracę określa ustawa i należą do nich jedynie: koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz alimenty świadczone na rzecz innych osób.

Nadto Kolegium zauważyło, że dochód osiągnięty przez U. W. w 2012r. z tytułu wynagrodzenia za pracę nie został wliczony do dochodu rodziny Odwołującego się z powodu jego utraty.

Dalej Kolegium podkreśliło, że jak wynika z cyt. wyżej przepisów, alimenty na rzecz dzieci należą do kategorii dochodów niepodlegających opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych i jako takie podlegają wliczeniu do dochodu rodziny branego pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z kolei, w myśl art. 9 ust. 4a ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Zdaniem Kolegium, do miesięcznej kwoty dochodu rodziny M. W. za 2012r., tj. 1248,99 zł, należało zatem doliczyć dochód z tytuł uzyskania przez M. W. zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w B - z dniem 4 listopada 2013 r. z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. grudnia 2013 r. w kwocie 157,56 zł oraz dochód w postaci zasiłku dla bezrobotnych uzyskany przez U. W. w maju 2014r. w kwocie 844, 44 zł.

Kolegium podkreśliło, że skoro U. W. była uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych do końca października 2014 r., czyli przez okres pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego (do 30 września 2014 r.), to zasiłek podlega wliczeniu do dochodu rodziny branego pod uwagę przy ustalaniu/weryfikowaniu prawa do świadczeń na okres 2013/2014.

Wobec tego Kolegium stwierdziło, że od 1 czerwca 2014r. miesięczny dochód na osobę w rodzinie M. W. wyniósł 750,33 zł (1.248,99 zł + 157,56 zł + 844,44zł = 2.250,99 zł /3 = 750,33 zł), czyli przekroczył ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a to kwotę 725,00 zł. Oznacza to, że M. W. od 1 czerwca 2014 r. przestał spełniać jeden z wymaganych warunków uzyskania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w postaci ustawowego kryterium dochodowego.

Zdaniem Kolegium, z powyższego faktu nie wynika jeszcze, że wypłacone M. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ww. okres były świadczeniami nienależnie pobranymi. Taka kwalifikacja jest możliwa pod warunkiem stwierdzenia, że w sprawie wystąpiły okoliczności określone w art. 2 pkt 7 ustawy. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy, nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Powołany przepis dotyczy przypadków, gdy z określonych względów, w trakcie pobierania świadczenia odpadły przesłanki przysługiwania do niego prawa albo pojawiły się okoliczności uzasadniające zawieszenie lub wstrzymanie jego wypłaty.

Kolegium podkreśliło przy tym, że uznanie świadczenia za nienależnie pobrane na podstawie cyt. wyżej art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek. Jedną z nich powołany przepis wyraża wprost, stanowiąc o zaistnieniu po przyznaniu prawa do świadczeń rodzinnych okoliczności powodujących jego ustanie albo zawieszenie lub zmiany w zakresie realizacji przyznanego świadczenia - wstrzymanie wypłaty oraz wskazując na konieczność pouczenia osoby pobierającej świadczenie o tym, że zaistnienie określonych okoliczności wywołuje powyższe skutki prawne. Do okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń należy zaliczyć sytuację odpadnięcia pozytywnych lub wystąpienie przesłanek negatywnych, określonych w materialnoprawnych przepisach ustawy (np. w odniesieniu do prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego przesłanką taką jest przekroczenie kryterium dochodowego na skutek uzyskania dochodu). Drugą przesłanka zakwalifikowania świadczenia jako nienależnie pobranego nie wynika wprost z art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy. Niemniej jednak można ją wyprowadzić z łącznej interpretacji art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy i art. 19 ust. 1 ustawy. Otóż dla postawienia osobie zarzutu pobrania nienależnego świadczenia konieczne jest ustalenie, że ta wiedziała o zaistnieniu jednej z okoliczności mających wpływ na ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymania ich wypłaty, a mimo to nie dopełniła niezwłocznie obowiązku zawiadomienia, określonego w art. 19 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia.

Jak wynika z akt sprawy, okoliczność mogąca skutkować utratą prawa do świadczeń od 1 czerwca 2014 r., tj. przekroczenie kryterium dochodowego, wystąpiła w trakcie pobierania przez M. W. świadczeń z funduszu na podstawie wskazanej wyżej decyzji, przyznającej te świadczenia na okres od 1 października 2013r. do 31 sierpnia 2014r.

Zdaniem Kolegium, w rozpatrywanej sprawie może mieć zastosowanie powołany wyżej przepis art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy. Przepis ten bowiem odnosi się do sytuacji, które zaistniały przesłanki utraty prawa w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie, jak wynika z twierdzeń organu I instancji, organ ten informację o uzyskaniu dochodu w rodzinie odwołującego się uzyskał dopiero we wrześniu 2014r. Ponadto odwołujący się był odpowiednio pouczony o obowiązku niezwłocznego informowania o każdej okoliczności mającej wpływ na prawo do. świadczeń, o warunkach uzyskania prawa do świadczeń oraz o przesłankach uznania pobranych świadczeń za nienależne. Pouczenie takie znajdowało się zarówno w decyzji przyznającej mu świadczenia, jak i w formularzu wniosku o świadczenia.

Kolegium stwierdziło, że można zatem jednoznacznie przyjąć, iż w rozpatrywanej sprawie wystąpiła przesłanka uznania wypłaconych świadczeń, przyznanych na podstawie decyzji z [...] grudnia 2013r., Nr [...] za okres od 1 czerwca 2014r. do 31 sierpnia 2014r. za świadczenia nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję M. W. ponawiając argumentację i zarzuty podniesione w odwołaniu, stwierdził, że zaskarżona decyzja jest dla Niego krzywdząca, z tego przede wszystkim względu, że Jego mama U. W. i brat D. R. mieli identyczną sytuację, a Kolegium (w innym składzie orzekającym) uchyliło im decyzje i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy decyzje te oznaczone numerami: [...] z dnia [...].01.2015r. i [...] z dnia [...].01.2015r były wydane w związku z przekroczeniem dochodu, równocześnie wskazując, aby organ - MOPS ponownie zbadał i przeliczył dochody rodziny. Po ponownym przeliczeniu dochodów skarżącego i Jego rodziny, organ umorzył postępowanie dotyczące nienależnie pobranych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647), w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. /t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270 ze zm./, Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza.

Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Oceniając - według powyższych kryteriów - prawidłowość zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, mieszczących się w granicach rozpoznawanej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a.).

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 1228 ze zm.), a zwłaszcza jej przepis art.23 ust.1 w związku z art.2 pkt 7 ustawy.

I tak zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 w/w ustawy - osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.

Za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego uważa się natomiast świadczenia enumeratywnie określone w art. 2 pkt 7 ustawy.

Podkreślić należy, że w treści przytoczonego art. 23 ust. 1 ustawy, ustawodawca wskazał, iż do zwrotu świadczenia jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie.

Z powyższej regulacji wynika zatem, iż obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Zatem tylko wówczas, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot.

Nie jest tym samym możliwe jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach, w jednej decyzji administracyjnej.

O rozgraniczeniu decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, świadczy również zapis art. 23 ust. 2 ustawy, w którym jest mowa wprost o decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenia .

Również w art.23 ust.5 omawianej ustawy, ustawodawca postanowił, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potraceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu.

Natomiast, gdy ustawodawca reguluje kwestię zwrotu przedmiotowych świadczeń, to jak ma to miejsce w art.23 ust.4 ustawy - używa sformułowania "decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń".

Zważyć przy tym również należy, że z regulacji cyt. wyżej przepisu art.23 ustawy w związku z art.2 pkt 7 ustawy wynika, iż inny jest zakres postępowania w postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń, gdzie zgodnie z przepisem art.2 pkt 7 ustawy należy zbadać, a tym samym wykazać, że w danej sprawie zachodzą przesłanki określone tymże przepisem, gdy zaś w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń ocenia się zgodnie z art.23 ust.2 i 4 ustawy przesłanki związane m.innymi z terminami.

W świetle powołanych wyżej regulacji, równoczesne orzekanie jedną decyzją o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o obowiązku jego zwrotu, a co ma miejsce w niniejszej sprawie, stanowi naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne bowiem było uprzednie przeprowadzenie i ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. To ostatecznie zakończone postępowanie, otwierało dopiero możliwość orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia.

Zauważyć przy tym należy, że taki sam pogląd został wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego na tle analogicznej regulacji instytucji zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2015r., sygn.akt I OSK 669/14; wyrok NSA z dnia 9 października 2015r., sygn.akt I OSK 671/14 (dostępne w CBOSA) oraz wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010r., sygn.akt I OSK 619/10 ( publ. ONSAiWSA 2011, nr 4, poz. 989), zawartej w art. 30 ust. 1 i następnych ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.).

W przekonaniu orzekającego w niniejszej sprawie Sądu, brak jest racjonalnych podstaw, aby cyt. wyżej przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz powołane wyżej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych – zbieżne zarówno treściowo (konstrukcyjnie), jak i funkcjonalnie (celowościowo) – interpretować i stosować w różny sposób, a potwierdzeniem tegoż stanowiska jest aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych (por. np. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 marca 2015r., sygn.akt IV S.A./Wr 663/14: wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 kwietnia 2013r., sygn.akt II S.A./Rz 114/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 marca 2013r., sygn.akt I S.A./Wa 2314/12 ( dostępne w CBOSA).

Nadto zauważyć należy, że nadal aktualne pozostaje spostrzeżenie, że z treści przytoczonych przepisów art. 23 ust. 1 i art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. wynika, iż obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko "nienależnym świadczeniem", lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego", przy czym pojęcia te nie są tożsame. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę na konieczność rozróżnienia pojęć "nienależnego świadczenia" oraz "świadczenia pobranego nienależnie". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostało przyznane i wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy.

Pogląd o konieczności przeprowadzenia takiego rozróżnienia pojęciowego oraz o związanej z tym dopuszczalności orzekania o zwrocie świadczeń jedynie co do świadczeń nienależnie pobranych w powyższym rozumieniu, Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela. W konsekwencji za uprawniony uznaje wniosek, że na tle definicji "nienależnie pobranego świadczenia" z art. 2 pkt 7 lit.d u.p.o.u.a. - nie wystarczy samo tylko stwierdzenie, iż konkretne świadczenia zostały nienależnie wypłacone, ale konieczne jest ponadto wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością ich "nienależności". Dopiero takie ustalenie może być podstawą zobowiązania tej osoby do zwrotu pobranych świadczeń, na podstawie art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a.

Godzi się przy tym także zauważyć, że podobne stanowisko - co do konieczności badania świadomości "nienależnego" (a więc w złej wierze) pobierania świadczeń przez beneficjenta, który ma zostać zobowiązany do ich zwrotu - wyrażane jest także w doktrynie, gdzie przyjmuje się, że "organ nie może orzekać o zwrocie nie zbadawszy uprzednio udziału winy strony w braku powiadomienia o zdarzeniach, które skutkują ustaniem bądź wstrzymaniem świadczenia" (por. A. Korcz-Maciejko, A. Brzeźna, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Warszawa 2014, art. 2 Nb 28, s. 38).

Mając na uwadze powyższe ustalenia, niedopuszczalnym jako przedwczesnym, byłoby dokonywanie przez Sąd merytorycznej oceny, czy w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne było przyjęcie przez organy, że przedmiotowe świadczenie, którego dotyczyły zaskarżone decyzje, zostało przez skarżącego pobrane "nienależnie" w rozumieniu art. 23 ust.1 w związku z art.2 pkt 7 omawianej ustawy.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonych powyżej naruszeń przepisów, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań Sądu. Nadto stwierdzić należy, że zgodnie z art.152 p.p.s.a., wobec uwzględnienia skargi uchylone decyzje nie wywołują skutków prawnych, który stanowi, że w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba, że sąd postanowi inaczej.

H.B.11.01.2016 r.