Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2619/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) sędzia del. WSA Iwona Niżnik - Dobosz Protokolant: starszy asystent sędziego Anita Lewińska - Karwecka po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego im. [...] we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 692/16 w sprawie ze skargi Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego im. [...] we W. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego im. [...] we W. na rzecz Rzecznika Praw Pacjenta kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 lipca 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 692/16, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego im. [...] z siedzibą w W. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z [...] stycznia 2016r. znak: [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów, oddalił skargę.

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy.

Rzecznik Praw Pacjenta w związku z informacją opublikowaną w wiadomościach [...] Radia w dniu [...] września 2014 r. dotyczącą odmowy udzielenia przez Szpital świadczeń zdrowotnych 8-letniemu dziecku poszkodowanemu w wypadku drogowym w dniu [...] września 2014 r. oraz podjęciem czynności kontrolnych przez Narodowy Fundusz Zdrowia w tej sprawie, w dniu [...] września 2014 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. [...] we W. w postaci bezprawnych, zorganizowanych działań lub zaniechań mających na celu pozbawienie pacjentów prawa do świadczeń zdrowotnych udzielanych natychmiastowo ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia.

Przedstawiając przebieg postępowania Rzecznik Praw Pacjenta wskazał m. in., że Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. [...] we W. (ul. [...], REGON: [...], NIP: [...]), prowadzi działalność gospodarczą (leczniczą), będąc zarejestrowany w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą prowadzonym przez Wojewodę D. pod numerem księgi: [...] (wg stanu na dzień [...] września 2014 r. i na dzień [...] stycznia 2016 r.). Jednostką organizacyjną Szpitala jest "Szpitalny Oddział Ratunkowy - Klinika Medycyny Ratunkowej", co wynika z księgi rejestrowej nr [...].

Dalej podał, że w dniu 1 stycznia 2014 r. Szpital zawarł umowę nr [...] z Narodowym Funduszem Zdrowia w zakresie leczenia szpitalnego, co wynika z wystąpienia pokontrolnego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 grudnia 2014 r. (postępowanie kontrolne nr [...]) oraz pisma Szpitala z dnia 6 października 2014 r. Szpital udzielał świadczeń w zakresie leczenia szpitalnego, w szczególności w prowadzonym przez siebie "Centrum Urazowym". Z pisma Szpitala z dnia 6 października 2014 r. wynika, że Centrum Urazowe jest wydzieloną funkcjonalnie częścią szpitala powiązanego organizacyjnie ze Szpitalnym Oddziałem Ratunkowym - Kliniką Medycyny Ratunkowej i innymi oddziałami szpitala oraz zespołami specjalistycznymi. Jednocześnie umowa z Narodowym Funduszem Zdrowia o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej obejmowała produkty kontraktowe m. in.: świadczenia w "Szpitalnym Oddziale Ratunkowym" oraz "Neurochirurgia - Hospitalizacja", co wynika z powyższego wystąpienia pokontrolnego.

Szpital w 2014 roku uczestniczył w ustalaniu tzw. "ostrych dyżurów neurochirurgicznych" dotyczących obsady lekarzy specjalistów w niektórych z wrocławskich szpitali w poszczególne dni. Rzeczone dyżury były pełnione przez Szpital w okresie od maja do września 2014 roku. Dyżury polegały na zapewnieniu w danym dniu przez szpital większej obsady personelu medycznego, tj. dwóch lekarzy neurochirurgów. W dniu [...] września 2014 r. dyżur neurochirurgiczny pełnił [...] Szpital Specjalistyczny z Polikliniką Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej we W. W tym dniu o godz. 18:18 do Szpitala przetransportowano śmigłowcem ratowniczym 8-letniego pacjenta, po wypadku komunikacyjnym z urazem wielonarządowym i dominującymi objawami ciężkiego urazu czaszkowo - mózgowego, któremu Szpital odmówił udzielenia świadczeń zdrowotnych, kierując go do [...] Szpitala Klinicznego z Polikliniką SPZOZ we W. Szpital uzasadnił odmowę zwiększoną obsadą lekarzy neurochirurgów w pełniącym tego dnia "dyżur neurochirurgiczny" w [...] Szpitalu Klinicznym z Polikliniką SPZOZ we W. Po telefonicznym potwierdzeniu (o godz. 18:25) przez lekarza koordynatora zmiany decyzji o docelowym miejscu transportu dziecka, o godz. 18:28 nastąpił start śmigłowca, lądowanie na lądowisku przy [...] Szpitalu Klinicznym z Polikliniką SPZOZ we W. nastąpiło o godz. 18:30. Zgon dziecka stwierdzono o godz. 20:28. W dniu [...] września 2014 r. w składzie zespołu urazowego w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym im. [...] we W. nie było lekarza posiadającego zakończoną specjalizację z medycyny ratunkowej. Powyższe wynika z wystąpienia pokontrolnego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2014 r., znak: [...], wydanego na podstawie postępowania kontrolnego nr [...], pisma prof. W. J. - Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Neurochirurgii dla Województwa D. z dnia [...] grudnia 2015 r. oraz pisma Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] Pogotowia Ratunkowego we W. z dnia [...] września 2014 r.

Organ podał, że podstawę materialno-prawną decyzji stanowi art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy. W tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Przy rozpoznawaniu sprawy Rzecznik uwzględnił system regulacji prawnej obowiązujący w zakresie prawa ochrony zdrowia: przepisy ustawy z 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. z 2013 r., poz. 757 ze zm.), art. 15 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 618 ze zm.).

Mając powyższe na uwadze, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, Rzecznik Praw Pacjenta uznał, iż doszło do stosowania w Szpitalu w dniu [...] września 2014 r. praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów.

Rozpoznając sprawę Sąd wskazał, że przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] stycznia 2016 r. znak: [...], uznająca praktyki stosowane przez skarżący Szpital, a polegające na: nieudzielaniu świadczeń zdrowotnych w dniu [...] września 2014 r. pacjentom urazowym w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, przetransportowanym do Szpitala przez zespół ratownictwa medycznego, wymagających udzielania świadczeń w zakresie neurochirurgii i kierowaniu ich do [...] Szpitala Specjalistycznego z Polikliniką Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej we W. ze względu na pełniony przez ten podmiot leczniczy w tym dniu tzw. "ostry dyżur neurochirurgiczny", za naruszające zbiorowe prawa pacjentów do natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenia zdrowia lub życia, o którym mowa art. 7 ww. ustawy i stwierdzająca zaniechanie ich stosowania po dniu [...] września 2014 r.

Zdaniem Sądu, decyzja ta opiera się na prawidłowo poczynionych ustaleniach faktycznych, właściwych przepisach prawa i prawidłowej ich wykładni. Stąd te zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Podstawę materialno-prawną tej decyzji stanowi art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Prawa Pacjenta, w myśl którego nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy, w tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Przy czym, zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Sąd wyjaśnił, że "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw, o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługującą na szczególną ochronę. Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. Przy czym, o naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach.

Taką też interpretację ww. przepisów zastosował organ orzekając w niniejszej sprawie. Prawidłowo uznał przy tym, że wystarczy jeden dzień, aby stwierdzić, iż stosowane praktyki naruszały zbiorowe prawa pacjentów. Słusznie także zauważył, że bezprawność praktyk należy rozumieć jako sprzeczność z porządkiem prawnym, a to oznacza, iż oceniając konkretne działanie lub zaniechanie zbadać trzeba, czy jest ono zgodne z przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Mając na uwadze ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, prawidłowo zaś stwierdził, iż stosowane przez skarżący Szpital w dniu [...] września 2014 r. praktyki, naruszały zbiorowe prawa pacjentów, bowiem były sprzeczne z art. 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta i art. 15 ustawy o działalność leczniczej.

Wskazane przepisy regulują jedno z podstawowych praw pacjentów, a mianowicie - prawo do natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych. W myśl bowiem art. 7 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta (...), pacjent ma prawo do natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia. Stosownie zaś do art. 15 ustawy o działalności leczniczej, podmiot leczniczy nie może odmówić udzielenia świadczenia zdrowotnego osobie, która potrzebuje natychmiastowego udzielenia takiego świadczenia ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia. W literaturze przedmiotu zauważa się, iż przytoczone przepisy zawierają bezwzględny nakaz udzielenia pacjentowi lub pacjentce świadczeń zdrowotnych, jeżeli zaistniała nagła sytuacja wymagająca natychmiastowej pomocy medycznej ze względu na stan zagrażający życiu lub zdrowiu. Wskazuje się także, iż żadna okoliczność na gruncie tych przepisów nie może być podstawą do odmowy udzielenia świadczeń zdrowotnych.

Orzekając w niniejszej sprawie organ prawidłowo stwierdził, że zachowanie Szpitala stanowiło o naruszeniu tych norm. Prawidłowo przy tym zaznaczył, że w ich kontekście chodzi o wydarzenia, które dzieją się nagle, niespodziewanie, szybko i w związku z którymi zachodzi konieczność udzielenia pacjentowi szybkiej pomocy. Dokonując oceny słusznie zaś wskazał, że realizacja prawa pacjenta określonego w ww. przepisach, następuje przez system ratownictwa medycznego, a wobec tego ważne są w tym zakresie przepisy ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym.

W konsekwencji, prawidłowo wskazał na naruszenie ww. art. 7 ustawy o prawach pacjenta (...) i art. 15 ustawy o działalności leczniczej, mając przy tym na względzie art. 44 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym.

Dokonując takie oceny przyjął, że Szpital uczestniczył w ustalaniu tzw. ostrych dyżurów neurochirurgicznych, dotyczących niektórych z wrocławskich podmiotów leczniczych. W dniu [...] września 2014 r. Szpital odmówił udzielenia świadczenia małoletniemu pacjentowi po wypadku komunikacyjnym w stanie zagrożenia życia, kierując go do [...] Szpitala Klinicznego z Polikliniką SPZOZ we W., mającego pełnić tego dnia tzw. ostry dyżur neurochirurgiczny. Po telefonicznym potwierdzeniu (o godz. 18:25) przez lekarza koordynatora zmiany decyzji o docelowym miejscu transportu dziecka, o godz. 18:28 nastąpił start śmigłowca, lądowanie na lądowisku przy [...] Szpitalu Klinicznym z Polikliniką SPZOZ we W. nastąpiło o godz. 18:30. Zgon dziecka stwierdzono o godz. 20:28. Organ uznał, że sama obecność jednego lekarza neurochirurga na dyżurze czy – uczestniczenie w tzw. ostrych dyżurach (polegających na zwiększeniu w tym dniu w podmiocie leczniczym obsady lekarskiej), nie jest naruszeniem prawa. Niemniej, nie jest dopuszczalna sytuacja odmowy przyjęcia pacjenta znajdującego się w stanie nagłym i odesłania go do innego podmiotu leczniczego, z uwagi na pełniony przez ten podmiot dyżur neurochirurgiczny.

Ocenę tę Sąd w pełni podzielił zwracając ponownie uwagę na bezwzględny charakter prawa pacjentów wynikający z ww. przepisów (art. 7 i art. 15 odpowiednich ustaw).

Sąd stwierdził przy tym, iż argumentacja skargi nie daje podstaw do podważenia ustaleń organu poczynionych w sprawie. Wskazane powyżej zdarzenie niewątpliwie miało miejsce. Wynika to m. in. z wystąpienia pokontrolnego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2014 r., znak: [...], wydanego na podstawie postępowania kontrolnego nr [...], pisma prof. W. J. - Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Neurochirurgii dla Województwa D. z dnia 2 grudnia 2015 r. oraz pisma Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] Pogotowia Ratunkowego w W. z dnia [...] września 2014 r. Nie ma więc wątpliwości w sprawie co do tego, iż w dniu [...] września 2014 r. Szpital uczestniczył w tzw. ostrych dyżurach, jak również, że tego dnia do Szpitala został przetransportowany przez lotnicze pogotowie ratunkowe, pacjent będący w stanie zagrożenia życia. Bezspornym jest również, iż pacjentowi temu nie udzielono w Szpitalu pomocy medycznej a przekierowano go do innego podmiotu leczniczego, tłumacząc to faktem zwiększonej obsady lekarskiej w tym podmiocie z uwagi na pełniony tego dnia przez ten podmiot ostry dyżur. Zdaniem Sądu, nie ma znaczenia w sprawie, kto ostatecznie podjął decyzję o dalszym przekierowaniu pacjenta do kolejnego podmiotu leczniczego (lekarze Szpitala czy koordynator ratownictwa medycznego). Istotnym jest, iż w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego ważny jest czas, w jakim świadczenie medyczne zostanie udzielone. Stąd też ww. przepisy nakładają na podmioty lecznicze, lekarzy obowiązek udzielenia w takiej sytuacji natychmiastowej pomocy, a żadna okoliczność (wobec bezwzględnego charakteru tych przepisów) nie może stanowić usprawiedliwienia dla niewywiązania się z tego obowiązku. Zatem, skoro pacjent wymagający natychmiastowej pomocy został przetransportowany do Szpitala i znalazł się na płycie lotniska przy Szpitalu - nawet jeśli było to wynikiem błędnego działania koordynatora ratownictwa medycznego, obowiązkiem Szpitala było udzielenie mu niezwłocznie pomocy medycznej niezależnie od tego, czy Szpital pełnił w tym dniu tzw. ostry dyżur, czy też nie. Należy przy tym zaznaczyć, iż Szpital prowadzi Centrum Urazowe, a małoletni pacjent (któremu to nie udzielono pomocy) był pacjentem urazowym w rozumieniu art. 3 pkt 12 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Szpital miał więc obowiązek niezwłocznego udzielenia mu świadczenia. Niespornym pozostaje, iż pomoc ta nie została udzielona i w tym też zakresie słusznie stwierdzono naruszenie prawa.

Dlatego też Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa i nie podzielił zarzutów skargi.

Rację ma przy tym organ wskazując, że choć opisane zdarzenie dotyczyło jednego i konkretnego pacjenta, to jednak każdy potencjalny pacjent znajdujący się w podobnej sytuacji co ww. małoletni mógłby być w ten sam sposób, w tym dniu, tj. [...] września 2014 r., potraktowany przez Szpital, a więc – mogłoby dojść do odmowy przyjęcia go do Szpitala i skierowania go do [...] Szpitala Klinicznego z Polikliniką SPZOZ we W., pełniącego w danym dniu tzw. ostry dyżur neurochirurgiczny.

Rację ma także organ wskazując, że uczestnictwo Szpitala w wyznaczaniu tzw. ostrych dyżurów było zorganizowane i, co istotne, skutkowało odmową udzielenia świadczenia i odesłania pacjenta urazowego do innego szpitala, który w dniu [...] września 2014 r. pełnił dyżur neurochirurgiczny. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Szpital w dniu [...] września 2014 r. realizował ustalony z góry grafik dyżurów neurochirurgicznych na terenie W. w ten sposób, że pomimo nałożonego obowiązku udzielania świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia, odsyłał pacjentów urazowych, wymagających udzielenia świadczeń w zakresie neurochirurgii do innego podmiotu, który pełnił dyżur w tym dniu. Tym samym przewidywał, że może dojść do naruszenia prawa pacjentów, o którym mowa w art. 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Zdaniem Sądu, Rzecznik Praw Pacjenta prawidłowo uznał też, że nastąpiło zaniechanie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez Szpital po dniu [...] września 2014 r. Przy czym, z obszernych akt sprawy wynika, iż organ badał w trakcie postępowania, czy doszło do naruszenia zbiorowych praw pacjentów do uzyskania natychmiastowej pomocy w innych dniach, w związku ze stosowanymi dyżurami neurochirurgicznymi, niemniej jednak nie znalazł podstaw i dowodów, aby uznać, że praktyki te były stosowane w podobnych sytuacjach poza dniem [...] września 2014 r.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, iż w sprawie nie doszło ani do naruszenia przepisów procesowych, ani naruszenia norm prawa materialnego. Sąd nie stwierdził m. in., aby w sprawie naruszono art. 73 k.p.a. Skarżący Szpital był informowany, że akta sprawy są prowadzone w formie elektronicznej oraz, że istnieje możliwość wglądu do elektronicznego systemu zarządzania dokumentacją.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. [...] we W. wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości.

Skargę kasacyjną oparł na zarzutach:

I. naruszenia prawa materialnego, to jest:

1. błędną wykładnię art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z art. 64 ust. 3 i 4 ustawy, skutkującą zastosowaniem tych przepisów przez Sąd, podczas gdy ustalony stan faktyczny:

a) nie wskazuje na bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania skarżącego Szpitala mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw;

b) nie wskazuje na naruszenie przez Szpital zbiorowych praw pacjentów;

c) wskazuje, że uczestniczenie przez Szpital w " dyżurach neurochirurgicznych" ustalanych przez konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie neurochirurgii i D. Urząd Wojewódzki we W. w miesiącu wrześniu 2014r. nie było sprzeczne z prawem.

2. błędną wykładnię art. 44 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym i art. 7 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez przyjęcie, że:

a) to personel Szpitala, a nie dyspozytor medyczny lub koordynator ratownictwa medycznego decyduje o miejscu transportu pacjenta przez zespół ratownictwa medycznego,

b) obowiązek niezwłocznego udzielenia pomocy medycznej jest spełniony przez sam fakt przyjęcia pacjenta przez Szpitalny Oddział Ratunkowy nawet, gdy z przyczyn obiektywnych nie jest możliwe niezwłoczne rozpoczęcie udzielenia specjalistycznej opieki medycznej;

3. art. 15 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej przez przyjęcie, że przejawem odmowy udzielenia świadczenia zdrowotnego było uczestniczenie przez Szpital w " dyżurach neurochirurgicznych" ustalanych przez konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie neurochirurgii i D. Urząd Wojewódzki we W. w miesiącu wrześniu 2014 r.

II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 133 § 1 ppsa poprzez sporządzenie uzasadnienia niepełnego, pominięcie i nieodniesienie się do niektórych zarzutów skarżącego oraz zawarcie stwierdzeń wewnętrznie sprzecznych oraz nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy;

2. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a. prowadzących do błędu w ustaleniach faktycznych i przekroczeniu swobodnej oceny dowodów polegającym na przyjęciu, że:

a) w dniu [...] września 2014r. Szpital miał odmawiać udzielenia świadczeń zdrowotnych z zakresu neurochirurgii pacjentom i kierować pacjentów do innego podmiotu leczniczego, czym dopuścił się naruszenia art. 7 ustawy oraz art. 15 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej;

b) nie udzielanie świadczeń w dniu [...] września 2014 r. miało dotyczyć pacjentów urazowych w stanie nagłego zagrożenia życia;

c) Szpital miał wprowadzić bezprawne działania ograniczające dostępność do udzielanych świadczeń;

d) pominiecie faktu, że decyzję o ustaleniu miejsca transportu małoletniego pacjenta przez zespół lotniczego pogotowia ratunkowego podejmował lekarz koordynator ratownictwa medycznego, a nie personel Szpitala;

e) pominięcie gotowości personelu medycznego Szpitala do przejęcia pacjenta od zespołu lotniczego pogotowia ratunkowego na płycie lądowiska przy Szpitalnym Oddziale Ratunkowym Szpitala;

f) wadliwe przyjęcie, że sam fakt lądowania śmigłowca pogotowia ratunkowego na lądowisku Szpitala stanowił przesłankę bezwarunkowego udzielenia pomocy medycznej pacjentowi znajdującemu się na pokładzie śmigłowca.

Na tych podstawach wnosił o :

1)

a) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,

b) w wypadku uznania przez Sąd, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, jednakże doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego – na podstawie art. 188 ppsa wnoszę o wydanie wyroku reformatoryjnego i zmianę zaskarżonego wyroku oraz uwzględnienie skargi w całości,

2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu poniesionych, a niezbędnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

Rzecznik Praw Pacjenta w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. ), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Postawiony zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta ( tj. Dz. U. z 2016r. poz.186 ze zm.) w związku z art. 64 ust.3 i 4 tej ustawy nie jest zasadny. Według art. 59 ust.1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta " Przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się : 1) bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, (...), mające na celu pozbawienie pacjentów lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych". Przy wykładni przesłanek, których wystąpienie stanowi praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nie ma podstaw prawnych, do stosowania przepisów prawa karnego, w tym konstrukcji prawnej winy umyślnej. Podstawą wykładni przepisów materialnego prawa administracyjnego mogą być przyjęte reguły wykładni przepisów prawa karnego tylko gdy przepis materialnego prawa administracyjnego tak stanowi. Takiego odesłania w regulacji administracyjnoprawnej postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów nie przyjęto. Przy wykładni zatem przesłanki bezprawnego zorganizowanego działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie lub ograniczenie praw pacjentów należy oprzeć się na wykładni systemowej uwzględniającej całokształt regulacji materialnoprawnej prawa administracyjnego wyznaczającej prawa pacjentów, w tym i przyjętych standardów konstytucyjnych, do których należy prawo każdego do ochrony zdrowia ( art. 68 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Naruszeniem praw pacjentów jest zatem takie działanie, które narusza prawa pacjentów ustanowione w art. 7 ust.1 ustawy o prawach pacjentów, który stanowi " Pacjent ma prawo do natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia". Działania organizatorskie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które pozbawiają podmiot zdolności do realizacji tego prawa pacjenta przez niezapewnienie obsady personalnej mającej zdolność do natychmiastowego udzielenia świadczenia ratującego pacjentowi życie jest praktyka naruszającą zbiorowe prawa pacjenta. Wykazana w skardze kasacyjnej praktyka przez organizację dyżuru jednego lekarza, przy obciążeniu zabiegami świadczy, że była to praktyka naruszająca zbiorowe prawa pacjentów, przy tym naruszająca nie tylko prawa pacjenta, któremu podmiot nie był zdolny udzielić świadczeń ale też każdego pacjenta, który znalazłby się w takiej samej sytuacji [...] września 2014 r. o godz. 18 . Działania organizatorskie polegające na kierowaniu się ustaleniami grafika dyżurowego nie dają podstaw do zwolnienia podmiotu udzielającego świadczeń leczniczych od takiej organizacji, która gwarantuje zdolność tego podmiotu do natychmiastowego udzielenia świadczenia dla ratowania życia pacjentów. Wprowadzenie systemu tzw. " ostrych dyżurów neurologicznych" nie uzasadnia praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjenta przez działania organizatorskie nie zapewniającej gotowość do udzielenia świadczenia ratującego życie.

Obowiązek takiej organizacji działania nakłada na podmiot leczniczy ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 1638), która w art. 15 w brzmieniu obowiązującym bez zmian, stanowi : " Podmiot leczniczy nie może odmówić udzielenia świadczenia zdrowotnego osobie, która potrzebuje natychmiastowego udzielenia takiego świadczenia ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia". Działania organizatorskie pozbawiające podmiot leczniczy zdolności do realizacji podstawowego obowiązku udzielenia natychmiastowego świadczenia ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia jest praktyką bezprawnego zorganizowania działania jak i zaniechania naruszającą zbiorowe prawa pacjentów.

Nie jest zasadny zarzut wyprowadzający błędną wykładnię art. 44 ustawy z 8 września 2006r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym ( tj. Dz.U. 2016r. poz. 1868) w brzmieniu obowiązującym w dniu wykonywania świadczenia . Według art. 44 " Zespół ratownictwa medycznego transportuje osobę w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego do najbliższego pod względem czasu dotarcia, szpitalnego oddziału ratunkowego lub do szpitala wskazanego przez dyspozytora medycznego lub lekarza koordynatora ratownictwa medycznego ( ust.1). Odmowa przyjęcia osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego przez szpitalny oddział ratunkowy lub szpital, o którym mowa w ust. 1, skutkuje zastosowaniem kary umownej określonej w umowie o udzielenie świadczeń zdrowotnych lub niezwłocznym rozwiązaniem tej umowy ( ust.2)". Regulacja kolejności wyboru miejsca transportowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego przesądza o wyborze, bez oczekiwania na dyspozycje medycznego dyspozytora lub lekarza koordynatora ratownictwa medycznego, miejsc: najbliższy pod względem czasu dotarcia szpitalny oddział ratunkowy. Wykonanie tego nakazu prawnego przez zespół ratownictwa medycznego nie może stanowić podstaw do odstąpienia od wykonywania obowiązku przez podmiot leczniczy z przyczyn organizacyjnych. Zmiana wyboru miejsca transportu przez brak gotowości podmiotu leczniczego udzielenia świadczenia ratującego życie, nie może stanowić okoliczności uzasadniającej ocenę praktyki podmiotu leczniczego jako nie naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

Nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W zaskarżonym uzasadnieniu Sąd w pełni przedstawił i ocenił ustalenia stanu faktycznego w oparciu o materiał dowodowy zawarty w aktach sprawy. Tym samym nie naruszył art. 141 § 4 w związku z art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz dokonując oceny ustaleń organu nie naruszył art. 6 , art. 7 , art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego.

Nie został naruszony art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Ustalenie naruszenia zbiorowych praw pacjentów w oparciu o regulację art. 59 ust. 1 pkt 1 tej ustawy uzasadniało w pełni zastosowanie art. 64 ust. 4 i wydania decyzji o uznaniu praktyki Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego im. [...] z siedzibą we W. za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 204 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.