Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 565/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1. ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia 3 grudnia 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 ust. 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24, art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111), dalej powoływanej jako "ustawa" lub "u.ś.r.", art. 130 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), odmówił B. N. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku z opieką nad W. N.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 13 października 2020 r. wpłynął wniosek B. N. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem W. N. (ur. 2 stycznia 1951 r.).

W toku postępowania organ ustalił, że mąż strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe, wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania Niepełnosprawności w G. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 22 czerwca 2016 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od dnia 22 czerwca 2015 r.

Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że W. N. w 2015 r. uległ wypadkowi, miał porażenie czterokończynowe, choruje na nowotwór prostaty, ma problem ze wzrokiem, porusza się po domu o kulach, nie jest osobą leżącą na stałe. Czasami wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, jest to uzależnione od samopoczucia danego dnia. Mąż strony może zostać przez kilka godzin sam w domu, jest zdolny do spożywania posiłków i przyjmowania lekarstw, które wcześniej przygotuje żona. Strona przygotowuje mężowi posiłki, podaje leki, dba o codzienną higienę osobistą, załatwia wizyty lekarskie, sprawując całodobową opiekę nad mężem, który ze względu na zły stan zdrowia i podeszły wiek wymaga pomocy drugiej osoby. W ocenie pracownika socjalnego opieka nad mężem sprawowana jest poprawnie.

Zdaniem organu strona nie może otrzymać jednak świadczenia, ponieważ nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od wieku w jakim powstała niepełnosprawność podopiecznego. Ponadto strona otrzymuje świadczenie emerytalne z ZUS, co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy uniemożliwia wypłatę wnioskowanego świadczenia.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 maja 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy ustali, że W. N. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 22 czerwca 2016 r. Przyczyną niepełnosprawności (10-N i 05-R) są choroby neurologiczne i dysfunkcje narządu ruchu.

Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że maż strony w 2015 r. uległ wypadkowi, doznał porażenia czterokończynowego. Choruje na nowotwór prostaty, ma problemy ze wzrokiem. Chory porusza się o kulach po domu, nie jest osobą leżącą na stałe. Wymaga pomocy w czynnościach higienicznych w zależności od samopoczucia. Może zostać sam w domu przez kilka godzin, w tym czasie żona wychodzi do lekarza, załatwia sprawy urzędowe, itp. Wymieniony samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki wcześniej przygotowane przez żonę. Strona gotuje, dba o higienę osobistą męża, przygotowuje lekarstwa, załatwia wizyty lekarskie i sprawuje opiekę nad mężem wymagającym pomocy drugiej osoby. Strona ma prawo do emerytury z ZUS, a jej ostatnie zatrudnienie ustało w 1990 r.

W aktach sprawy znajduje się spis czynności wchodzących w zakres opieki, z którego wynika, że strona pomaga mężowi w czynnościach higienicznych i pielęgnacyjnych według potrzeb, przygotowuje ubrania, dwa razy dziennie mierzy ciśnienie mężowi, przygotowuje leki, rano i wieczorem wykonuje masaż, prowadzi gospodarstwo domowe - sprząta, pierze, robi zakupy, prasuje. Ponadto opłaca rachunki, załatwia sprawy urzędowe, raz dziennie wychodzi z mężem na spacer lub na działkę, na której w miarę możliwości czynności ogrodnicze wykonuje także mąż.

Organ odwoławczy wskazał, że główną przesłanką wynikającą z art. 17 ust. 1 ustawy jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Przesłanka polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie sprawującej opiekę, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową.

Organ wskazał, że posiadanie prawa do emerytury jest okolicznością wyłączającą możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazaną expressis verbis w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania - nie jest to natomiast świadczenie zastępcze w stosunku do emerytury. Świadczenie pielęgnacyjne przyznane osobie będącej w wieku emerytalnym w istocie rzeczy pełniłoby funkcję nie tyle surogatu wynagrodzenia za pracę, a surogatu świadczenia emerytalnego, co mijałoby się z celem samego świadczenia, jak również naruszyłoby spójność obowiązującego systemu prawnego, bowiem ten sam stan faktyczny, w kontekście zdolności do zatrudnienia, byłby oceniany inaczej na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, inaczej na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ stwierdził nadto, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że w przypadku, gdy emeryt wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to świadczenie takie może mu przysługiwać po zawieszeniu prawa do emerytury.

Organ odwoławczy podkreślił, że B. N. ma prawie 70 lat, trudno zatem z góry założyć, że byłaby obecnie aktywna na rynku pracy, gdyby nie sprawowała opieki nad mężem, w szczególności, że jej kwalifikacje dotyczą prac fizycznych, które co do zasady pracodawcy powierzają osobom znacznie młodszym. Wnioskodawczyni nie pracuje od około 39 roku życia (od roku 1990). Organ wskazał, że wezwał stronę do złożenia dowodów mogących uprawdopodobnić zamiar podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym do wyjaśnienia czy poszukiwała pracy mimo pozostawania na emeryturze. W piśmie procesowym z dnia 19 kwietnia 2021 r. strona nie wskazała jednak w jakikolwiek sposób, aby po ustaniu ostatniego zatrudnienia w 1990 r. poszukiwała pracy, w tym także po nabyciu prawa do emerytury. Organ stwierdził, że skoro strona nie jest czynna zawodowo od ponad 30 lat, to nie można przyjąć, że rozpoczęcie sprawowania opieki nad mężem po 2015 r. przeszkodziło jej w realizacji zamiaru podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zrezygnowała ona też z posiadanego zatrudnienia w chwili rozpoczęcia opieki. Nadto organ wskazał, że rozmiar sprawowanej opieki także nie wyklucza hipotetycznego podjęcia zajęć zarobkowych w niepełnym wymiarze, bowiem większość opieki polega na pracach domowych, które stanowią zwykłe rutynowe zajęcia także osób pracujących w pełnym wymiarze czasu pracy. Związek przyczynowy pomiędzy nieaktywnością zawodową strony istniejącą od 1990 r. a sprawowaną opieką nie istnieje, co oznacza niespełnienie głównej przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymienionej w art. 17 ust. 1 ustawy.

Organ wskazał, że zawieszenie prawa do emerytury usuwałoby przesłankę negatywną uregulowaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, jednak prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni nie przysługuje z uwagi na niespełnienie przesłanki zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy.

Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji co do braku spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy. Powołał się przy tym na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych. Organ stwierdził, że zgodnie z poglądami wyrażanymi przez sądy administracyjne nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem przedmiotowego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest stwierdzenie niekonstytucyjności powołanego przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W podsumowaniu organ odwoławczy stwierdził, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego następuje z uwagi na niespełnienie podstawowej przesłanki pozytywnej wymienionej w art. 17 ust. 1 ustawy w postaci istnienia związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony a sprawowaną przez nią opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W sprawie zachodzi również przesłanka negatywna zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy - osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Strona nie wykazała, że w przypadku zawieszenia prawa do tej emerytury podjęłaby pracę zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy, zaś jedyną przeszkodą w realizacji tego zamiaru była konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

B. N. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, to jest:

- błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca podkreśliła, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia.

Skarżąca wskazała, że dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy organy winny zastosować dyrektywy wykładni systemowej oraz dyrektywy wykładni funkcjonalnej i celowościowej, co prowadziłoby do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego, organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że orzecznictwo sądów administracyjnych rozstrzygnęło już spór prawny co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów, opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką nie powstała we wskazanych w nim okresach.

Zgodnie ze stanowiącym podstawę orzekania przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji było w analizowanym zakresie nietrafne i słusznie zostało w decyzji organu odwoławczego ocenione jako niezasadne.

Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą a niepodejmowaniem przez nią aktywności zawodowej. Dokonana przez organ w tym zakresie ocena jest w ocenie Sądu prawidłowa.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z unormowania tego wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/1). Omawiane świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu ona wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19).

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było ustalenie, czy skarżąca w celu sprawowania opieki zrezygnowała z zatrudnienia bądź go nie podejmuje a jeżeli tak ustalenie, czy co do zasady, wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

Organ prawidłowo ocenił, że w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, w której osoba sprawująca opiekę zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że zatrudnienie skarżącej ustało w 1990 r., niepełnosprawność męża skarżącej powstała w 2015 r., przy czym znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 2016 r. Z uwagi na znaczny odstęp czasowy między ustaniem zatrudnienia a powstaniem okoliczności uzasadniających konieczność sprawowania opieki, niewątpliwym jest, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem.

Organ prawidłowo rozważył, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nie tylko w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia z powodu rozpoczęcia sprawowania opieki, lecz także w sytuacji niepodejmowania zatrudnienia z tego powodu.

W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała w toku postępowania, że podjęłaby zatrudnienie gdyby nie sprawowała opieki nad mężem.

Skarżąca ma 70 lat, od ponad trzydziestu lat nie podejmuje zatrudnienia, utrzymując się ze świadczenia emerytalnego. Organ przed wydaniem decyzji, na podstawie art. 79a k.p.a. zobowiązał skarżącą, działającą przez pełnomocnika, do wykazania, że skarżąca mimo pobierania emerytury miała zamiar podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobową, podania kwalifikacji i doświadczenia zawodowego, wskazania czy skarżąca pracowała w okresie pobierania świadczenia emerytalnego. W odpowiedzi na powyższe zobowiązanie skarżąca wyjaśniła jedynie, że po zakończeniu pracy jako pracownik fizyczny w 1990 r. przeszła na emeryturę.

W ocenie Sądu, długotrwały (trzydziestoletni) brak zatrudnienia, wiek skarżącej oraz okoliczność, że pobierając emeryturę od wielu lat nigdy nie podejmowała ona zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przemawiają za uznaniem, że skarżąca nie wykazała, że gdyby nie konieczność opieki nad mężem obecnie podjęłaby zatrudnienie. Dokonana w zaskarżonej decyzji ocena w tym zakresie jest prawidłowa.

Brak przesłanki związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki wykluczał możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W tej sytuacji ocena czy zakres sprawowanej opieki uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia była w zasadzie zbędna.

Na marginesie jedynie wskazać należy, że okoliczność, iż w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, zgodnie z którym mąż skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki zostanie przez organ uznany za wykluczający możliwość zatrudnienia. Nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy osoba która ubiega się o przyznanie świadczenia sprawuje opiekę w takim wymiarze, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15).

Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad mężem, z uwagi na czas wykonywania czynności wspomagających męża w jego codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że W. N. nie jest osobą leżącą, porusza się przy użyciu kul, może zostać kilka godzin sam w dom, jest zdolny do przyjmowania posiłków oraz leków, które wcześniej przygotowuje mu żona. Na czynności skarżącej związane z opieką nad mężem w znacznym zakresie składa się szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego - zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem, co do zasady, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Świadczenie pielęgnacyjne nie może jednak zostać przyznane w sytuacji gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze zajmuje jedynie część dnia i umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy w uwagi na konieczność sprawowania opieki. Organ prawidłowo ocenił, że zakres realizowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych, co do zasady, nie wykluczałby możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Nawet zatem gdyby skarżąca wykazała zamiar podjęcia zatrudnienia, okoliczność, że może je ona pogodzić ze sprawowaniem opieki, wykluczałaby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd uznał za niezasadny podniesiony w skardze zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wbrew stanowisku skarżącej, organ co do zasady, dopuścił możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie pobierającej emeryturę w przypadku zawieszenia przez nią tego prawa.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono stanowisko, iż mimo brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, który wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku ustalenia prawa do emerytury, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do świadczenia emerytalnego jest możliwe w przypadku zawieszenia prawa do emerytury. Do wniosku takiego doprowadziło uzupełnienie wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej (por. wyroki NSA z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20 oraz przytoczona w nich argumentacja).

W niniejszej sprawie zastosowanie takiego rozwiązania było jednak niezasadne, z uwagi na fakt, że skarżąca nie spełniła pozytywnych przesłanek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).