Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 30/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt 2 lit. a; art. 7 ust. 1 i 1a
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1; art. 145a par. 1; art. 149 par. 2; art. 151 par. 1; art. 80; art. 76
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16  art. 124 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza,, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Samcik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014 I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz B. M. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. (nr [...]) Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w H. z dnia [...] października 2017 r. (nr [...]) o uchyleniu w całości decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. (nr [...]) w sprawie przyznania B. M. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014 oraz odmowie przyznania jednolitej płatności obszarowej i nałożeniu sankcji w wysokości 9.928,48 zł, a także przyznającą płatność cukrową na rok 2014 w wysokości 14.410,83 zł oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 129,44 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu 10 kwietnia 2014 r. do Biura Powiatowego ARiMR w H. wpłynął wniosek producenta rolnego B. M. o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ I instancji w dniu [...] stycznia 2015 r. wydał decyzję w sprawie przyznania wnioskodawcy płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014, w tym przyznano: jednolitą płatność obszarową w wysokości 11.042,16 zł, płatność cukrową w wysokości 14.363,54 zł oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 364,45 zł.

W dniu 9 sierpnia 2017 r. do organu I instancji wpłynął prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w H. z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt. II K [...], w sprawie K. M., który skazany został m.in. za czyn z art. 297 § 1 k.k. w zbiegu z art. 286 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. Skazanie nastąpiło za to, że K. M. w dniu 10 kwietnia 2014 r. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz w celu uzyskania dla B. M. płatności bezpośrednich, złożył wniosek o ich przyznanie w Powiatowym Biurze ARiMR w H. zawierający nierzetelne pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wsparcia finansowego związanego z przyznaniem płatności bezpośrednich za 2014 rok, przez co wprowadził w błąd w zakresie faktycznego użytkowania nieruchomości rolnej na dzień 31 maja 2014 r., doprowadzając Agencję do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 9.928,48 zł z tytułu uzyskania jednolitej płatności obszarowej do nieruchomości rolnej oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 10,90 ha, położonej w miejscowości H., przy czym wsparcie finansowe zostało udzielone w postaci wypłaty wskazanej kwoty przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

W takich okolicznościach postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2017 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w H. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. W wyniku postępowania wznowieniowego decyzją z dnia [...] października 2017 r. organ I instancji uchylił w całości swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. oraz odmówił przyznania B. M. jednolitej płatności obszarowej za rok 2014 i nałożył na niego sankcję w wysokości 9.928,48 zł, a także przyznał płatność cukrową w wysokości 14.410,83 zł oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 129,44 zł.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że z materiału dowodowego wynika, że podstawą wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją organu I instancji z dnia [...] stycznia 2015 r. stanowił przepis art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. Wznowienie postępowania z urzędu nastąpiło w związku z prawomocnym skazaniem K. M. jako pełnomocnika producenta rolnego za przestępstwo, w wyniku którego doszło do wydania wskazanej wyżej decyzji o przyznaniu płatności za rok 2014. Wyczerpuje to przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., skoro wyrok Sądu Rejonowego w H. w sprawie sygn. akt II [...] uprawomocnił się w dniu 30 maja 2017 r.

Kluczową kwestią podlegającą wyjaśnieniu w związku ze wznowieniem postępowania w przedmiotowej sprawie było ponowne ustalenie powierzchni kwalifikującej się do przyznania płatności w roku gospodarczym 2014, w oparciu o powołany wyrok Sądu Rejonowego w H., w zakresie prawidłowości prowadzenia działalności rolniczej na działce ewidencyjnej nr [...] o pow. 10,90 ha położonej w miejscowości H..

W przypadku jednolitej płatności obszarowej we wniosku o przyznanie płatności za rok 2014 zadeklarowano następujące działki rolne: działkę rolną A o pow. 1,33 ha położoną na działce ewidencyjnej nr [...] w obrębie H., gmina D., powiat h. , województwo l. oraz działkę rolną B o pow. 10,90 ha, położoną na działce ewidencyjnej nr [...] w obrębie H., gmina D., powiat h. , województwo [...].

W oparciu o wyrok z dnia 22 lutego 2017 r. Sądu Rejonowego w H., sygn. akt II K [...], stwierdzono, że strona poprzez pełnomocnika złożyła wniosek o przyznanie płatności do działki nr [...] położonej w obrębie H. o pow. 10,90 ha – nie będąc w jej faktycznym posiadaniu i użytkowaniu, a wiec nie spełniła warunku przyznania płatności do tej działki. Następstwem tego działka rolna B winna zostać wykluczona z płatności. W takiej sytuacji powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności na rok 2014 do jednolitej płatności obszarowej wynosiła 12,23 ha, a powierzchnia stwierdzona wynosiła w rzeczywistości 1,33 ha.

Powierzchnia 1,33 ha została ustalona w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 17 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) i nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. WE L nr 30 z 31.01.2009 r., str. 16, z późn. zm.). Zgodnie z art. 7 ust. 1a ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych we wniosku do jednolitej płatności obszarowej a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli administracyjnej wyniosła 100,00%. Zastosowanie bowiem miał art. 58 akapit trzeci rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, według którego jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną do jednolitej płatności obszarowej a powierzchnia stwierdzoną przekracza 50%, płatność zostaje odmówiona, a na rolnika nakłada się stosowną sankcję w wysokości przypadającej na różnicę między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną.

Stawka jednolitej płatności obszarowej do 1 ha uprawy w 2014 roku została określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 listopada 2014 r. w sprawie stawki jednolitej płatności obszarowej za 2014 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 1602) i wynosi 910,87 zł. Mając to na uwadze odmówiono przyznania jednolitej płatności obszarowej i nałożono sankcję w wysokości 9.928,48 zł.

W przypadku zaś płatności cukrowej, stawka płatności cukrowej do 1 tony buraków cukrowych w 2014 r. została określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 listopada 2014 r. w sprawie stawki płatności cukrowej za 2014 rok (Dz. U. z 2014 r. poz. 1600) i wynosi 53,61 zł. Do wniosku o przyznanie płatności cukrowej w poprzednich latach dołączono umowę dostawy buraków cukrowych, o której mowa w art. 24 ust 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Ilość buraków cukrowych objęta umową wynosi 270,299 ton, którą przyjęto do określenia wysokości płatności. Ze względu na stwierdzone nieprawidłowości kwota płatności została pomniejszona poprzez zastosowanie współczynnika korygującego.

Mając na uwadze, że łączna kwota przyznanych wnioskodawcy płatności bezpośrednich po zastosowaniu ewentualnych obniżek z tytułu stwierdzonych nieprawidłowości wynosi 14.490,73 zł, co przy kursie wymiany euro 4,1776 zł stanowi kwotę 3.468,67 euro, należało do kwoty stanowiącej nadwyżkę w wysokości 1.468,67 euro zastosować współczynnik korygujący w wysokości 1,30221400%. Całkowita kwota pomniejszenia wynikająca z zastosowania współczynnika korygującego wynosi 19,13 euro, z czego proporcjonalna kwota pomniejszenia przypadająca dla płatności cukrowej wynosi 79,90 zł, co stanowi 19,13 euro. O kwotę tę pomniejszona została kwota płatności cukrowej należna wnioskodawcy. Kwota przyznanej płatności cukrowej po uwzględnieniu wszystkich pomniejszeń wyniosła zatem 14.410,83 zł.

W przypadku zaś zwrotu dyscypliny finansowej zgodnie z art. 26 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L nr 347 z 20.12.2013 r., str. 549), w drodze odstępstwa od art. 169 ust. 3 rozporządzenia (UE Euratom) Nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE, Euratom) Nr 1605/2002 (Dz. Urz. L nr 298 z 26.10.2012 r., s. 1), państwa członkowskie zwracają środki przeniesione zgodnie z art. 169 ust. 3 rozporządzenia (UE Euratom) Nr 966/2012 odbiorcom końcowym, w odniesieniu do których w roku budżetowym, na który przeniesiono środki, zastosowano współczynnik korygujący. Zgodnie z postanowieniami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 oraz rozporządzenia (UE Euratom) nr 966/2012, zwrot powinien spełniać kryteria równego traktowania i być proporcjonalny do korekty dyscypliny finansowej.

Mając na uwadze, że w dniu 10 kwietnia 2014 r. do organu I instancji skarżący złożył za pośrednictwem pełnomocnika wniosek o przyznanie płatności na rok 2014 oraz to, że kwoty przyznanych mu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego objęte zostały zmniejszeniem z tytułu dyscypliny finansowej zgodnie z art. 11 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 oraz zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym do tego rozporządzenia w sprawie ustalenia współczynnika korygującego do płatności bezpośrednich przewidzianych w rozporządzeniu (WE) nr 73/2009 w odniesieniu do roku kalendarzowego 2014, to podlega on zwrotowi dyscypliny finansowej za rok obrotowy 2014 na mocy art. 26 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 oraz § 14g rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 22, poz. 121, z późn zm.). Uwzględniając powyższe oraz mając na uwadze wyliczony na podstawie § 14g ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2009 r. wskaźnik zwrotu, przyznana została wnioskodawcy płatność z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 129,44 zł.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w H. nie mógł pominąć w tej sprawie treści dokumentu w postaci zapadłego przed sądem karnym prawomocnego wyroku skazującego, którego nie można przez to obalić. Dlatego nie można było podzielić zarzutu skarżącego, że organ zaniechał zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. W związku z tym zaskarżona decyzja została wydana bez naruszeniem przepisów art. 6, 7 i 12 k.p.a.

W wyniku ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy organ odwoławczy stwierdził, że rozstrzygnięcie organu I instancji wydane w niniejszej sprawie jest prawidłowe i uzasadnione zostało stanem faktycznym, ustalonym w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

W skarga na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] grudnia 2017 r. (błędnie datowanej w skardze na 20 grudnia 2017 r.), strona zaskarżyła powyższą decyzję w całości, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy art. 6, 7 i 12 k.p.a. poprzez: niezweryfikowanie ustaleń w zakresie faktycznego użytkowania nieruchomości rolnej oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 11 ha, położonej w obrębie H.; nieustalenie za pomocą środków dowodowych, również dokumentów w postaci zeznań świadków, w sprawie II K [...] przedłożonych do akt postępowania administracyjnego przez K. M., faktycznego sposobu oraz zakresu użytkowania działki nr [...] o pow. 11 ha położonej w miejscowości H., przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja dotknięta została uchybieniami, które uzasadniały jej uchylenie. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim wymaga zwrócenia uwagi, że do wydania zaskarżonej decyzji doszło po uprzednim wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną. Wznowienie postępowania administracyjnego jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie w którym ona zapadła dotknięte było kwalifikowaną wadliwością prawną określoną przepisami art. 145 § 1 lub art. 145a § 1 k.p.a. Granice wznowionego postępowania wyznaczone są zakresem sprawy administracyjnej, która została rozstrzygnięta w toku instancji przez wydanie ostatecznej decyzji podlegającej weryfikacji.

Postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.). Po wznowieniu postępowania organ dokonuje najpierw ustaleń odnośnie rzeczywistego zaistnienia przesłanek stanowiących podstawę wznowienia, a następnie w razie ich wystąpienia, w kolejnym etapie postępowania przeprowadza postępowanie wyjaśniające w celu merytorycznego rozpoznania sprawy będącej przedmiotem weryfikowanej decyzji.

Zgodnie z przepisem art. 151 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia sprawy wydaje decyzję, w której:

1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, albo

2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

W niniejszej sprawie organ I instancji wznowił postępowanie administracyjne z urzędu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w H. z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II K [...]. Zgodnie z przywołanym przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została w wyniku przestępstwa.

Wznowienie postępowania na tej podstawie dopuszczalne jest zatem wówczas, jeżeli łącznie zostaną spełnione dwie przesłanki:

1) musi mieć miejsce fakt popełnienia przestępstwa,

2) stwierdzony jest on prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu.

Organ prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka stanowiąca podstawę wznowienia postępowania albowiem przywołany przez organ wyrok Sądu Rejonowego w H. z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II K [...], dawał wystarczającą podstawę do uznania, że decyzja wydana została w wyniku przestępstwa. W tym zakresie ustalenia i ocena organów jest prawidłowa.

Kolejnym etapem postępowania winno być przeprowadzenie przez organ postępowania wyjaśniającego w celu merytorycznego rozpoznania sprawy dotyczącej przyznania B. M. płatności bezpośrednich na rok 2014: jednolitej płatności obszarowej, płatności cukrowej oraz kwoty z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej.

W tym zakresie organ dokonane w sprawie ustalenia oparł w całości na przedstawionym mu odpisie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w H. z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II K [...], co w realiach niniejszej sprawy nie było wystarczające, choć nie z przyczyn wskazywanych przez skarżącego w skardze.

Wskazanym wyrokiem uznano oskarżonego K. M. winnym tego, że:

I. w dniu 10 kwietnia 2014 r. w H. województwa [...], działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz w celu uzyskania dla B. M. płatności bezpośrednich złożył wniosek o przyznanie tych płatności w Powiatowym Biurze Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zawierający nierzetelne pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wsparcia finansowego związanego z przyznaniem płatności bezpośrednich za 2014 rok, przez co wprowadził w błąd w zakresie faktycznego użytkowania nieruchomości rolnej na dzień 31 maja 2014 r., doprowadzając tę agencję do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 9.928,48 zł z tytułu uzyskania jednolitej płatności obszarowej do nieruchomości rolnej oznaczonej nr [...] o powierzchni 10,90 ha położonej w miejscowości H., przy czym wsparcie finansowe zostało udzielone w postaci wypłaty wyżej wskazanej kwoty przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, tj. o czyn z art. 297 § 1 k.k. w zb. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.;

II. w dniu 20 maja 2015 r. w H. województwa [...], działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz w celu uzyskania dla B. M. płatności bezpośrednich złożył wniosek o przyznanie tych płatności w Powiatowym Biurze Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zawierający nierzetelne pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wsparcia finansowego związanego z przyznaniem płatności bezpośrednich za 2015 rok, przez co wprowadził w błąd w zakresie faktycznego użytkowania nieruchomości rolnej na dzień 31 maja 2015 r. doprowadzając tę agencję do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 9.699,87 zł z tytułu uzyskania jednolitej płatności obszarowej w kwocie 4.990,70 zł, płatności za zazielenienie w kwocie 3.347,41 zł i płatności dodatkowej w kwocie 1.361,76 zł do nieruchomości rolnej oznaczonej nr [...] o powierzchni 11 ha położonej w miejscowości H., przy czym wsparcie finansowe zostało udzielone w postaci wypłaty wyżej wskazanej kwoty przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, tj. o czyn z art. 297 § 1 k.k. w zb. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Za opisane czyny – wyczerpujące w pkt I i II dyspozycję art. 297 § 1 k.k. w zb. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. – w konsekwencji skazano oskarżonego: za czyn z pkt I na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art.37a k.k. w zw. z art. 33 § 1 i § 3 k.k. – na karę grzywny w wymiarze 120 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 zł; za czyn z pkt II na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 37a k.k. w zw. z art. 33 § 1 i § 3 k.k. – na karę grzywny w wymiarze 140 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 zł.

Sąd Rejonowy w H. orzekł również wobec K. M. obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwoty 19.628,35 zł.

Jak trafnie wskazał organ, kluczową kwestią, która wymagała ustalenia w związku ze wznowieniem postępowania i merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy było ustalenie rzeczywistej powierzchni kwalifikującej się do otrzymania płatności w roku 2014. Zgodnie bowiem z art. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 1164, z późn. zm.), ustawa określa m.in. zasady i tryb przyznawania rolnikom płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej, płatności do pomidorów oraz wsparcia specjalnego. Według art. 7 ust. 1 ustawy, rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Nadto zgodnie z art. 7 ust. 1a ustawy, jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Z akt sprawy wynika, że skarżący zadeklarował we wniosku o przyznanie płatności na rok 2014 działkę rolną A o powierzchni 1,33 ha położoną na działce ewidencyjnej nr [...] w obrębie H., gmina D. oraz położoną tamże działkę rolną B o powierzchni 10,90 ha. Organ przyznał pierwotnie stronie – na jej wniosek złożony przez pełnomocnika płatności za rok 2014, które objęły obie wymienione działki w całości. Rozstrzygając zaś sprawę po wznowieniu postępowania, organ – powołując się na wyrok Sądu Rejonowego w H. z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II K [...], którym skazano za opisane wyżej przestępstwa pełnomocnika skarżącego – wykluczył z płatności wymienioną wyżej działkę rolną B o powierzchni 10,90 ha. Konsekwencją zaś wykluczenia z płatności tej działki było przyjęcie, że powierzchnia gruntów uprawnionych do płatności stwierdzona w toku postępowania wynosiła w roku 2014 jedynie 1,33 ha. Skutkiem takiego stanu rzeczy było zaś – ze względu na zakres nieprawidłowości – odmówienie przyznania stronie jednolitej płatności obszarowej i nałożenie sankcji, co szczegółowo opisał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Choć przywołane przez organ reguły są takie jak je przedstawiono, to w ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w niniejszej sprawie przedwcześnie, bowiem organ nie ustalił w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy. Jak już wyżej wskazano, kluczową kwestią w rozpoznawanej sprawie pozostawało ustalenie powierzchni kwalifikowanej do płatności na rok 2014. Istotne było zatem ustalenie, czy w posiadaniu producenta rolnego, czyli skarżącego B. M., znajdowały się grunty o powierzchni wskazywanej przez organ.

Organ ustalając, że działka rolna B nie znajdowała się w 2014 roku w faktycznym posiadaniu i użytkowaniu wnioskodawcy oraz wykluczając tę działkę z płatności, oparł się wyłącznie na treści sentencji wyroku sądu powszechnego skazującego pełnomocnika skarżącego, z którego w istocie nie wynikają powyższe okoliczności w sposób jasny i nie budzący wątpliwości.

Wbrew odmiennym zarzutom skargi wskazać należy, że – co do zasady – sądy administracyjne oraz organy administracji są związane ustaleniami wyroku karnego, w zakresie ustaleń odnoszących się co do stwierdzonego wyrokiem faktu popełnienia przestępstwa. W przypadku sądów związanie takie wynika wprost z art. 11 p.p.s.a., który stanowi, że ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Natomiast związanie takim wyrokiem organów administracji wynika z dyspozycji art. 76 k.p.a. Wyrok sądowy jest zaś dokumentem urzędowym i w myśl art. 76 § 1 k.p.a., stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Dlatego wbrew odmiennym wywodom skarżącego stwierdzić trzeba, że prawomocny wyrok skazujący, może stanowić – co do zasady – samodzielną i wystarczającą podstawę do dokonania ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym także ustaleń dotyczących posiadania i użytkowania gruntów przez rolnika.

W sprawie tej wadliwość w procedowaniu organu polegała nie na tym, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on ustalenia wynikające z wyroku karnego, lecz z tego, że ustalenia zawarte w samej sentencji tego wyroku były niewystarczające do jednoznacznego i stanowczego stwierdzenia, że w dniu 31 maja 2014 r. wnioskodawca nie posiadał i nie użytkował działki rolnej B.

Jak już wyżej wyjaśniono, odnośnie płatności na rok 2014 z sentencji wyroku Sądu Rejonowego w H. z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II K [...] wynika, że K. M. (będący pełnomocnikiem strony) został skazany za to, że w dniu 10 kwietnia 2014 r. w H. województwa [...] działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz w celu uzyskania dla B. M. płatności bezpośrednich złożył wniosek o przyznanie tych płatności w Powiatowym Biurze Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zawierający nierzetelne pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wsparcia finansowego związanego z przyznaniem płatności bezpośrednich za 2014 rok, przez co wprowadził w błąd w zakresie faktycznego użytkowania nieruchomości rolnej na dzień 31 maja 2014 r. doprowadzając tę agencję do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 9.928,48 zł z tytułu uzyskania jednolitej płatności obszarowej od nieruchomości oznaczonej nr działki nr [...] o powierzchni 10,90 ha położonej w miejscowości H., przy czym wsparcie finansowe zostało udzielone w postaci wypłaty wyżej wskazanej kwoty przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Z powyższego wyroku wynika więc przede wszystkim to, że K. M. złożył wniosek o przyznanie płatności zawierający nierzetelne pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wsparcia finansowego związanego z przyznaniem płatności bezpośrednich za 2014 rok, przez co wprowadził w błąd w zakresie faktycznego użytkowania nieruchomości rolnej na dzień 31 maja 2014 roku.

Tymczasem z samej sentencji omawianego wyroku nie wynika, na czym faktycznie polegała nierzetelność tego oświadczenia. Co więcej, z sentencji wyroku nie wynika także, na czym dokładnie polegało wprowadzenie w błąd organu w zakresie faktycznego użytkowania nieruchomości rolnej na dzień 31 maja 2014 r., w tym w szczególności, czy dotyczyło to tego, że według oświadczenia pełnomocnika rolnik użytkował działkę oznaczoną w ewidencji gruntów nr [...], w sytuacji, gdy faktycznie grunty te nie znajdowały się w jego posiadaniu i użytkowaniu.

Okoliczności tych w sposób jasny i jednoznaczny nie rozstrzygają również zawarte w sentencji wyroku sformułowania jak: "działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej", czy "doprowadzenie Agencji do niekorzystnego rozporządzenia mieniem z tytułu uzyskania jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie i płatności dodatkowej". Powyższe wątpliwości potęguje i to, że przedmiotowy wyrok skazujący został wydany nie wobec samego rolnika, lecz przeciwko jego pełnomocnikowi.

Oczywiście, biorąc pod uwagę treść obowiązujących przepisów prawa można się domyślać, że najprawdopodobniej nierzetelne pisemne oświadczenie wprowadzające organ w błąd w zakresie faktycznego użytkowania nieruchomości rolnej na dzień 31 maja 2014 r. polegało właśnie na tym, że według oświadczenia pełnomocnika rolnik użytkował działkę nr [...] w sytuacji, gdy grunty te w rzeczywistości nie znajdowały się w jego posiadaniu.

Jednakże stanowiące podstawę decyzji administracyjnej ustalenia faktyczne nie mogą opierać się na domysłach, czy też przypuszczeniach organu. Ustalenia takie muszą wynikać wprost z przeprowadzonych w postępowaniu dowodów.

Tymczasem w niniejszej sprawie z samej sentencji wyroku Sądu Rejonowego w H. z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II K [...], nie można w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości wyprowadzić wniosku co do tego, że pełnomocnik wnioskodawcy został skazany za to, że nierzetelne pisemne oświadczenie wprowadzające organ w błąd w zakresie faktycznego użytkowania nieruchomości rolnej na dzień 31 maja 2014 r. polegało na tym, iż według oświadczenia pełnomocnika wnioskodawca użytkował działkę nr [...], w sytuacji, gdy grunty te nie znajdowały się w faktycznym posiadaniu wnioskodawcy.

Organ w celu wyjaśnienia tej kwestii obowiązany był zwrócić się do sądu karnego o nadesłanie uzasadnienia wyroku, jak również – w sytuacji gdy wyrok skazujący został poddany kontroli instancyjnej – winien ustalić treść wyroku sądu odwoławczego, zwracając się do sądu okręgowego o nadesłanie odpisu tego wyroku wraz z pisemnym uzasadnieniem (o ile uzasadnienie zostało sporządzone).

Istota związania wynikającego z mocy urzędowej wyroku skazującego za popełnienie przestępstwa dotyczy – co do zasady – jego sentencji, a nie uzasadnienia. Tego rodzaju orzeczenie sądu karnego stanowi zatem dokument urzędowy, o jakim mowa w art. 76 § 1 k.p.a., w zakresie elementów sentencji wyroku, zaś w zakresie uzasadnienia – tylko i wyłącznie co do faktów stanowiących konieczną i istotną podstawę skazania. Dla dokonania zatem pełnych ustaleń dotyczących istoty czynu przypisanego K. M. w sentencji wydanych w postępowaniu karnym wyroków sądowych, niezbędne było zatem sięgnięcie również do uzasadnień tych orzeczeń.

Zaniechanie dokonania tych czynności, niezbędnych do wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego, świadczy o naruszeniu przez organ dyspozycji art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Według tej ustawy, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. (art. 3 ust. 1 ustawy).

Między innymi, w sposób odmienny od zasad określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, ustawa o płatnościach bezpośrednich reguluje kwestie związane z gromadzeniem materiału dowodowego.

Zgodnie z ustawą na organy nałożono jedynie obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący (art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy). Natomiast to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 3 ust. 3 ustawy).

Na organie nie ciąży zatem obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że organ nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania i twierdzeń wnioskodawcy. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa bowiem na stronie. Organ nie miał więc obowiązku weryfikowania ustaleń wynikających z dokumentu urzędowego, jakim był wyrok skazujący, jak też nie miał obowiązku przeprowadzenia z urzędu dowodów z zeznań świadków w celu ustalenia, czy wnioskodawca posiadał i użytkował faktycznie w 2014 roku działkę rolną B. Dlatego już z tych względów stawiany w skardze zarzut dotyczący niedokonania ustaleń w oparciu o zeznania świadków, uznać należało za niezasadny.

Natomiast obowiązkiem organów pozostawało jednakże rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, z czego organ nie wywiązał się należycie. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Skoro z ustaleń zawartych w złożonym do akt sprawy wyroku skazującym nie wynikały w sposób jasny i jednoznaczny okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a dotyczące braku posiadania i użytkowania w 2014 roku przez wnioskodawcę działki rolnej rolną B (oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]), to obowiązkiem organu pozostawało wyjaśnienie tej okoliczności, czego jednakże organ zaniechał. Zaniechanie zaś dokonania czynności niezbędnych do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego świadczy o naruszeniu dyspozycji art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Z art. 3 ust. 3 zdanie drugie tej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Reguła wyrażona w tym przepisie oznacza zatem, że ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne. Skoro organ uznał, że wnioskodawca nie posiadał i nie użytkował w 2014 roku działki rolnej B, to obowiązany był tę okoliczność wykazać. Ustalenie zaś faktu (zespołu poszczególnych faktów), następuje – co do zasady – przez udowodnienie każdego z nich (wykazanie prawdziwości lub nieprawdziwości określonych twierdzeń o faktach).

Ustalanie istnienia lub nieistnienia faktów następuje w postępowaniu administracyjnym w określonej formule procesowej. W szczególności ustalenia takie muszą wynikać z dowodów przeprowadzonych w sprawie, a ocenionych w sposób wymieniony w art. 80 k.p.a. Wyprowadzenie przez organ z wyroku Sądu Rejonowego w H. z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II K [...] ustaleń, które nie znajdują wystarczającej podstawy w treści sentencji tego orzeczenia, świadczy o naruszeniu art. 80 k.p.a., to jest naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów.

Opisane wyżej naruszenia zakwalifikować należało jako naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Jak wykazano powyżej, naruszenia przepisów postępowania dotyczyły okoliczności, które zadecydowały o odmowie przyznania płatności oraz nałożeniu sankcji, a zatem były to naruszenie, które ocenić należało jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skutkiem wyroku będzie zaś zatem powrót sprawy do etapu postępowania przed organem odwoławczym, celem ponownego jej rozpatrzenia. Obowiązkiem organu będzie wówczas ponowne rozstrzygnięcie sprawy, przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej oceny prawnej (art. 153 p.p.s.a.), w tym w szczególności, z uwzględnieniem stwierdzonej wyżej wadliwości w zakresie wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego.

W pierwszej kolejności organ zwróci się do Sądu Rejonowego w H. o nadesłanie uzasadnienia wyroku skazującego wydanego w sprawie sygn. akt II K [...] oraz odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem (o ile uzasadnienie zostało sporządzone) sądu drugiej instancji. Następnie organ rozpatrzy cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i uwzględni przy rozstrzyganiu sprawy wszystkie przeprowadzone dowody, dbając o to, by dokonane ustalenia faktyczne wynikały z przeprowadzonych dowodów. Organ oceni w szczególności, czy wynikające z wyroku karnego ustalenia co do popełnienia przestępstwa dotyczą kwestii braku posiadania i użytkowania przez wnioskodawcę w roku 2014 działki rolnej B. Sporządzając zaś uzasadnienie decyzji organ zadba o to, by należycie i wyczerpująco wyjaśnić podstawę faktyczna i prawną rozstrzygnięcia, wskazując w sposób jednoznaczny te ustalenia faktyczne, które zadecydowały o treści rozstrzygnięcia (przyznaniu, bądź odmowie przyznania wnioskowanych płatności).

Mając powyższe rozważania na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania znajduje podstawę w przepisach art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na koszty te składała się kwota 200 zł z tytułu uiszczonego przez skarżącego wpisu od skargi.