Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 960/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 53,  art. 2,  art. 10,  art. 44
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M. K., A. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] nr : [...] działając na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1, a także na podstawie art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), po rozpatrzeniu wniosków M. K. i A.L., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] znak: [...], którą odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] nr [...].

Prezydent Miasta [...] z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), przejął na własność Państwa, za spłaty pieniężne gospodarstwo rolne od małżonków M. i J. K. w zamian za kwotę [...] zł, oznaczone jako działki gruntu nr [...] i [...], o łącznej powierzchni [...] ha, położone w [...].

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanej wyżej decyzji wystąpili następcy prawni byłych właścicieli przejętej nieruchomości. Skarżący argumentując złożony wniosek podnieśli, że decyzja Prezydenta [...] została podjęta z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na brak zgody współmałżonka – M. K. Podnieśli ponadto, iż brak wniosku podpisanego przez oboje małżonków stanowił o braku podstaw do prowadzenia postępowania w trybie art. 53 ww ustawy.

Dokonując kontroli decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] organ wskazał, że Prezydent nie naruszył w niniejszej sprawie przepisu art. 53 ustawy, który zawierał przesłanki stanowiące podstawę przejęcia przez Skarb Państwa gospodarstwa rolnego. Organ ustalił w oparciu akt własności ziemi z dnia [...] Nr [...] właścicielami nieruchomości objętych decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] byli J. i M. małżonkowie K. Małżonkowie J. i M. K. nie spełniali warunków do uzyskania emerytury, o których mowa art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), jak i nie przysługiwała im renta inwalidzka, o której mowa w art. 10 powołanej ustawy z 27 października 1977 r.

W przedmiotowym przypadku do przejęcia gospodarstwa przez Skarb Państwa na podstawie art. 53 ustawy, w ocenie Organu, wystarczającym było złożenie wniosku przez rolnika J. K. i wyrażenie zgody na powyższe przez jego małżonkę M. K. Organ zaznaczył, że na gruncie ustawy z dnia 27 października 1977 r. wymóg zgody małżonka bez wątpienia niezbędny był do przejęcia gospodarstwa rolnego za emeryturę. W aktach niniejszej sprawy znajduje się wniosek J. K., natomiast zgoda M. K. udzielona została przez nią w formie innej niż pisemna, tj. ustnie, bądź w sposób dorozumiany. O powyższym świadczy, zdaniem Organu, brak zaskarżenia decyzji o przejęciu gospodarstwa pomimo wiedzy o jego przejęciu (por. pkt 1 i 2 oświadczenia H. K. z dnia [...] oraz pkt 1 oświadczenia M. K. i J. K. z dnia [...]). Zgoda wynikająca z ustawy z dnia 27 października 1977 r. nie miała narzuconej formy dla jej ważności. Mogła być zatem, podobnie jak zgoda wynikająca z art. 3 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., wyrażona w dowolnej formie.

Analizując zatem powyższe organ stwierdził, że brak zaskarżenia decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego w połączeniu z wiedzą o istnieniu tej decyzji, jest wystarczające do przypisania M. K. dorozumianej zgody na jego przejęcie. Stąd też, spełnione zostały przesłanki wymagane do przejęcia gospodarstwa rolnego w powołanym trybie co implikuje okoliczność, iż przedmiotowe grunty zostały przejęte bez rażącego naruszenia art. 53 ust. 1 ustawy. Ponadto brak jest podstaw, do przyjęcia, aby przedmiotowa decyzja rażąco naruszała inne obowiązujące wówczas przepisy i zawierała kwalifikowane wady wymienione w art. 156 § 1 k.p.a.

Przedmiotowa decyzja o przejęciu została doręczona obojgu małżonkom, co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru. Wobec niezaskarżenia ww. decyzji, stała się ona ostateczna.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły M. K. i A. L. reprezentowane przez radcę prawnego K.W. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej w całości.

Zaskarżonej decyzji skarżące zarzuciły naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z :

1) przepisami postępowania :

a) art. 7,77,80 k.p.a., poprzez naruszenie zasady oficjalności oraz dokonanie ustaleń nie mających oparcia w materiale dowodowym, iż na dzień złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa (16.10.2013 r.) M. K. wyraziła zgodę (dorozumianą i zapewne ustną) na złożenie takiego wniosku;

b) art. 58 § 2 i 3 i 59 i 97 Kodeksu postępowania administracyjnego (wg stanu prawnego na dzień złożenia wniosku — tj. 16.10.1978 r.) w zw. z art. 44 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U.1977.32.140), poprzez błędne przyjęcie, iż wniosek (podanie) o przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa może być złożony, tylko przez jednego małżonka, a zgoda drugiego małżonka nie wymaga zachowania żadnej szczególnej formy,

2) przepisami prawa materialnego, tj. art. 1, 2, 44, 45 i 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U.1977.32.140) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonych decyzji, w zw. z art. 36 § 2 i 37 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 1964.9.59 ze zm. wg stanu na dzień wydania decyzji) poprzez nieuwzględnienie, iż złożenie wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa (tożsame z wyrażeniem zgody na rozporządzenie nieruchomością) stanowi jednostronną czynność prawną, która nie może być następczo konwalidowana.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] nie narusza przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania.

Na wstępie podkreślić należy, że zaskarżona decyzja wydana została w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, które jest postępowaniem nadzwyczajnym, odrębnym od postępowania, w którym weryfikowana decyzja została wydana. Instytucja ta będąca w opozycji do zasady trwałości decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 k.p.a. może być stosowana jedynie w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, ograniczonym do oceny legalności decyzji w aspekcie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie jej wydania. Organ nie orzeka zatem co do istoty sprawy rozstrzygniętej w badanej decyzji, lecz jako organ kasacyjny w oparciu o zamknięty materiał dowodowy, weryfikuje samo orzeczenie. Organ administracji orzekający w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest związany wnioskiem strony i z urzędu musi zbadać, czy zakwestionowana decyzja nie jest dotknięta chociażby jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Wzruszenie ostatecznej decyzji administracyjnej możliwe jest tylko w ściśle określonych przypadkach. Jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji jest wydanie jej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wtedy, gdy naruszenie to, w jednoznacznie ustalonym i bezspornym stanie prawnym, jest oczywiste oraz wyraźne. Z kolei, bezsporny stan prawny oznacza istnienie przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. O rażącym naruszeniu prawa można mówić jedynie wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią przepisu wskazuje na ich oczywistą niezgodność. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy decyzja została wydana wbrew nakazom, zakazom ustanowionym w przepisie, a także wtedy, gdy wbrew przesłankom przepisu nadano prawa, obowiązki lub ich odmówiono.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że podstawę prawną decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stanowił przepis art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( z. U. Nr 32, poz.140), zwanej dalej ustawą.

W sytuacji gdy nie mogło dojść do przekazania przez rolnika gospodarstwa rolnego jego następcy lub Państwu w zamian za emeryturę lub rentę inwalidzką, a w takiej sytuacji byli poprzednicy prawni skarżących, mogło wchodzić w rachubę nabycie nieruchomości przez Państwo lub przez jednostkę gospodarki uspołecznionej, przesłanki nabycia były takie same.

Zgodnie z powołanym przepisem jeżeli właściciel nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ww ustawy, albo spełniał warunki do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy, ale prawo do emerytury lub renty nabył na podstawie innych przepisów, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego rolnika mogły być na jego wniosek w całości lub w części przejęte odpłatnie przez Państwo. Powyższe miało miejsce w niniejszej sprawie.

Zgodnie ze znajdującym się w materiale dowodowym sprawy aktem własności ziemi z dnia [...] Nr [...] właścicielami nieruchomości objętych decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] byli J. i M. małżonkowie K.

Zgodnie z treścią pisma ZUS z dnia [...] znak : [...] J. K. od [...] pobierał emeryturę przyznaną na podstawie dekretu z dnia 25 czerwca 1956 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 23 poz. 97), czyli świadczenie przyznane na podstawie innych przepisów niż przepisy powołanej ustawy. M. K. w dacie przejęcia nieruchomości nie nabyła prawa do emerytury lub renty. Zgodnie z pismem ZUS-u z dnia [...] renta rodzinna po zmarłym mężu została jej przyznana dopiero po śmierci męża J. K. w 1986 r.

Odnosząc się do drugiej przesłanki wynikającej z art. 53 ustawy, a dotyczącej złożenia stosownego wniosku przez rolnika stwierdzić należy, iż została ona spełniona. W aktach sprawy znajduje się wniosek podpisany przez J. K. z dnia [...] skierowany do Urzędu Miejskiego w [...] z którego treści wynika, że wolą dawnych właścicieli było odpłatne przekazanie posiadanych nieruchomości (działka gruntu nr [...] i [...]) Państwu. We wniosku jako wnioskodawcy zostali wskazani oboje małżonkowie K., a wniosek podpisany został przez J. K. Brak podpisu M. K., w ocenie Sądu, nie mógł skutkować uznaniem, że zaskarżona decyzja z dnia [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Przepisy ustawy nie przewidywały bowiem, aby w sytuacji gdy współwłaścicielami nieruchomości pozostawali małżonkowie, wniosek o przejęcie tych nieruchomości na własność Państwa musiał zostać złożony przez każde z nich osobno. W przypadku złożenia wniosku przez jednego ze współmałżonków drugi małżonek powinien był wyrazić na powyższe zgodę. Biorąc pod uwagę okoliczność, że w ustawie z dnia 27 października 1977 r. dla wyrażenia zgody przez współmałżonka nie była przewidziana żadna szczególna forma, uznać należy, że samo postępowanie M. K., która nie kwestionowała faktu odpłatnego przekazania przez swojego męża J. K. nieruchomości Państwu, nie zaskarżyła przedmiotowej decyzji, stanowi uzasadnioną podstawę do stwierdzenia, że przekazanie gospodarstwa było zgodne z jej wolą. Nadto oboje małżonkowie przyjęli odszkodowanie za przekazane nieruchomości, które z mocy ówcześnie obowiązujących przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wchodziło do ich majątku wspólnego.

W ocenie Sądu, organ dokonał prawidłowej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i prawidłowo uznał, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] była zgodna z wolą obojga małżonków K. i nie naruszała prawa.

Skoro zatem kontrolowanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] nie można skutecznie postawić zarzutu rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jak również nie jest ona obarczona żadną inną kwalifikowaną wadą prawną opisaną w art. 156 § 1 k.p.a., należy uznać, iż zaskarżona decyzja Ministra jak i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają prawu, a skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze wskazać należy, że nie mogą one prowadzić do zmiany zaskarżonej decyzji, bowiem, w ocenie Sądu, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie naruszył przepisów prawa materialnego jak i procesowego.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.