Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1409/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.  a, c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej (spr.) Adam Lipiński Protokolant specjalista Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r. sprawy ze skargi Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w [...] na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uaktualnienia danych osobowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r.; 2. zasądza od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na rzecz Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w [...] kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] dot. [...], na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) oraz art. 18 ust. 1 pkt 2, art. 22, art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1182 ze zm.) nakazał Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] w [...] przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez uaktualnienie danych osobowych M. C., polegające na naniesieniu w księdze chrztów adnotacji o treści zgodnej z jego żądaniem, zawartym w "Oświadczeniu woli" z dnia [...] marca 2014 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Proboszcz Parafii, zarzucił powyższej decyzji naruszenie art. 107 Kpa oraz stwierdził, że nie przytacza ona faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz nie podaje przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ nie wskazał dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej wyjaśnieniom Proboszcza Parafii. Nie wskazał także podstawy prawnej, która daje podstawę do określenia kto należy do Kościoła Katolickiego.

Proboszcz stwierdził ponadto, że organ ochrony danych osobowych nie jest uprawniony do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z Kościoła, a także wydawania nakazów skierowanych do proboszczów, a dotyczących dokonania wpisów w księgach ochrzczonych. Przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby sprzeczne nie tylko z przepisami ustawowymi i konkordatowymi, ale i z unormowaniami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w której Kościołowi Katolickiemu zagwarantowano autonomię i niezależność w sprawach należących do jego własnego zakresu oraz wyrażono zasadę demokratycznego państwa prawnego, której fundamentem jest zasada legalizmu. Proboszcz wniósł o ponowne, szczegółowe i wnikliwe rozpatrzenie sprawy.

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] dot. [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 12 pkt 2, art. 18 ust. 1 pkt 2, art. 22, art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, w związku z art. 2 pkt 2a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancji wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz. U. z 2005 r. r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podał, że M. C. w piśmie z dnia [...] marca 2014 r. zatytułowanym "Oświadczenie woli", poinformował Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] w [...], że występuje z Kościoła Katolickiego – wycofuje zgodę na podleganie jego doktrynie i prawu. Ponadto oświadczył, że nie wyraża zgody na przekazywanie informacji o tej decyzji osobom trzecim, a zwłaszcza członkom rodziny. Strona wniosła również o uaktualnienie danych osobowych w księdze chrztów przez naniesienie adnotacji o treści "Dnia [...] marca 2014 r. formalnym aktem wystąpił z Kościoła Katolickiego".

Organ wskazał, że w odpowiedzi Proboszcz ww. Parafii poinformował zainteresowanego, że nie jest organem kompetentnym do załatwienia przedmiotowego wniosku, ze względu na miejsce zamieszkania strony. Strona nie należy do niniejszej Parafii. Proboszcz poinformował, że Kościół respektuje wolę osób pragnących zerwać z nim formalne więzy. Jednak ze względu na wagę i skutki takiej decyzji zostały określone zasady postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła, przyjęte przez Konferencję Episkopatu Polski w dniu 27 września 2008 r. Proboszcz wskazał, że nie wywołuje skutków kanonicznych oświadczenie woli złożone przed urzędnikiem cywilnym lub przesłane droga pocztową czy elektroniczną. Proboszcz poinformował także do której parafii strona powinna się udać w celu załatwienia sprawy.

Następnie Generalny Inspektor wskazał, że zgodnie z treścią art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, w odniesieniu do zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3 oraz zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1a, przetwarzanych przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne, Generalnemu Inspektorowi nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, art. 14 pkt 1 i 3 – 5 oraz art. 15 – 18. W myśl zaś art. 43 ust. 1 pkt 3 uodo, z obowiązku rejestracji zbioru danych zwolnieni są administratorzy danych dotyczących osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego.

Organ stwierdził, że z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, iż zainteresowany jest uważany przez Proboszcza za osobę należącą do zbiorowości członków tego związku wyznaniowego z uwagi na niezastosowanie się do wewnętrznych przepisów prawa kościelnego, regulujących kwestię wystąpienia z Kościoła. Tymczasem z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1828/12 wynika, że nie jest rzeczą organu administracji ocenianie zachowania lub niezachowania przez skarżącego zasad prawa kościelnego obowiązujących w razie zgłoszenia zamiaru wystąpienia z Kościoła. Jest natomiast obowiązkiem organu przeprowadzenie oceny złożonego w aktach sprawy dowodu w postaci oświadczenia o wystąpieniu przez niego z Kościoła Katolickiego. Organ wskazał również, że autonomia Kościoła nie oznacza braku jakiegokolwiek podporządkowania kościoła lub związku wyznaniowego przepisom powszechnie obowiązującego prawa np.: o ochronie danych osobowych. Niniejsza sprawa musi zostać oceniona na gruncie przepisów powszechnie obowiązujących: Konstytucji RP i ustaw.

Generalny Inspektor wskazał, że z art. 25 Konstytucji RP wynika, iż kościoły i inne związki wyznaniowe są równouprawnione. Władze publiczne w RP zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym.

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 1989 r., nr 29, poz. 154 ze zm.) w przepisie art. 2 stanowi natomiast, iż Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami.

Analiza ww. przepisów prawa, jak i orzecznictwa sądów administracyjnych, prowadzi do wniosku, że decydującym dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie skuteczności złożenia przez apostatę oświadczenia woli dotyczącego aktualizacji jego danych osobowych w księdze chrztów. Zadaniem GIODO nie jest bowiem ocena skuteczności dokonania formalnego aktu apostazji w świetle wewnętrznych regulacji Kościoła Katolickiego, a jedynie ocena skuteczności oświadczenia woli w świetle przepisów prawa powszechnie obowiązującego.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika zdaniem organu, że Proboszcz Parafii jest administratorem danych osobowych strony zawartych w księdze chrztów w rozumieniu ustawy o ochronie danych osobowych. M. C. wystąpił do administratora swoich danych osobowych o ich sprostowanie, natomiast Proboszcz Parafii nie dopełnił obowiązku, który wynika z art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, stanowiącego, że w razie wykazania przez osobę, której dane osobowe dotyczą, że są one niekompletne, nieaktualne, nieprawdziwe lub zostały zebrane z naruszeniem ustawy albo są zbędne do realizacji celu, dla którego zostały zebrane, administrator danych jest obowiązany, bez zbędnej zwłoki, do uzupełnienia, uaktualnienia, sprostowania danych, czasowego lub stałego wstrzymania przetwarzania kwestionowanych danych lub ich usunięcia ze zbioru, chyba że dotyczy to danych osobowych, w odniesieniu do których tryb ich uzupełnienia, uaktualnienia lub sprostowania określają odrębne ustawy. Strona zatem słusznie wystąpiła do GIODO zgodnie z dyspozycją ust. 2 tego przepisu stanowiącego, że w razie niedopełnienia przez administratora danych obowiązku, o którym mowa w ust. 1, osoba, której dane dotyczą, może się zwrócić do GIODO z wnioskiem o nakazanie dopełnienia tego obowiązku.

Zatem wbrew narzutowi Proboszcza Parafii, że organ ochrony danych osobowych nie jest uprawniony do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z Kościoła, gdyż powyższe należy wyłącznie do kognicji Kościoła Katolickiego, organ stwierdził, że wydając decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r. działał w tym przedmiocie w ramach swoich ustawowych kompetencji.

Bezspornym jest bowiem, że M. C. złożył Proboszczowi Parafii miejsca chrztu, administratorowi swoich danych osobowych, oświadczenie o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego wraz z wnioskiem o uaktualnienie w tym zakresie swoich danych osobowych w księdze chrztów. GIODO uznał zatem, iż strona wyraziła dostatecznie jasno swoją wolę, w przedmiocie aktualizacji jego danych osobowych odnoszących się do jego przynależności do związku wyznaniowego. To nie GIODO, a strona podjęła decyzję o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego składając w tym przedmiocie oświadczenie. Wolność w zakresie przynależności do związku wyznaniowego, zagwarantowana przepisami Konstytucji oraz ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, nie może zostać ograniczona przepisami wewnętrznymi związku wyznaniowego.

Jak bowiem wynika przepisu art. 2 pkt 2a ww. ustawy, korzystając z wolności sumienia i wyznania obywatele mogą w szczególności należeć lub nie należeć do kościołów i innych związków wyznaniowych. Procedura apostazji, wskazana przez Proboszcza Parafii, nie daje możliwości skutecznego wystąpienia z Kościoła Katolickiego. Zgodnie z zasadą, że osoba, która raz stała się katolikiem będzie nim na zawsze. Tym samym osoba dokonująca aktu apostazji w rozumieniu prawa wewnętrznego Kościoła Katolickiego, pozostaje członkiem tego Kościoła. GIODO nie jest właściwy w przedmiocie rozstrzygania kwestii odnoszących się do oceny skuteczności wypełniania przez stronę formalnych procedur związanych z dokonaniem aktu apostazji w rozumieniu wewnętrznych przepisów Kościoła Katolickiego.

Organ dokonał zatem jedynie oceny skuteczności oświadczenia woli strony w świetle prawa powszechnego w odniesieniu do art. 2 pkt 2a ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, uznając prawo do dokonania aktualizacji danych osobowych.

Organ podkreślił również, że uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji, przywołało fakty, które GIODO ustalił, a co za tym idzie uznał za udowodnione oraz wskazał wyraźnie dowody, na których oparł swoją decyzję. Wobec czego uzasadnienie decyzji w wystarczający sposób argumentuje sentencję decyzji.

Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję z dnia [...] lipca 2015 r. zarzucając jej naruszenie następujących przepisów prawa:

1) art. 7, art. 25 ust. 3 Konstytucji RP,

2) art. 1, art. 5 i art. 27 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską podpisanego 28 lipca 1993 r.,

3) art. 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej,

4) art. 9 ust. 2 pkt 2, art. 10 ust. 1, art. 11 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 2 pkt 1, 4, art. 32 ust. 2 pkt 8 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania,

5) art. 6, art. 7, art. 19, art. 77, art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W obszernym uzasadnieniu przedstawił argumentację przemawiającą za zasadnością podniesionych zarzutów.

W ocenie skarżącego GIODO nie jest uprawniony do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z Kościoła, a także wydawania nakazów skierowanych do proboszczów, a dotyczących dokonania wpisów w księgach ochrzczonych. Brak uwzględnienia przez organ faktu wskazania przez Proboszcza Parafii procedury wystąpienia z Kościoła Katolickiego oraz przyjęcie, że "Oświadczenie woli" strony stanowi skuteczny akt apostazji – jest zdaniem skarżącego błędem co do ustaleń faktycznych. Przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby sprzeczne z przepisami ustawowymi i konkordatowymi oraz z unormowaniami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w której Kościołowi Katolickiemu zagwarantowano autonomię i niezależność w sprawach należących do jego własnego zakresu oraz wyrażono zasadę demokratycznego państwa prawnego.

Proboszcz Parafii stwierdził, że w świetle art. 12 ustawy o ochronie danych osobowych, w którym określone zostały kompetencje GIODO, organ ochrony danych osobowych nie jest uprawniony do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z Kościoła, a także wydawania nakazów skierowanych do proboszczów, a dotyczących dokonania wpisów w księgach ochrzczonych. GIODO ingerując w wewnętrzne sprawy Kościoła, wykroczył poza zakres swoich kompetencji, czym naruszył także przepis art. 19 kpa. Działanie organu w tym zakresie podjęte było bez podstawy prawnej.

Zdaniem skarżącego wszystkie aspekty przynależności do Kościoła Rzymskokatolickiego, w tym związane z wstąpieniem i wystąpieniem z niego, zawsze pozostają "sprawą wewnętrzną" danej osoby i Kościoła. Przynależność ta i jej zmiany nigdy nie podlegają upublicznieniu, inaczej, jak tylko z inicjatywy i wyłącznie na skutek bezpośredniego działania osoby zainteresowanej. Żadna inna osoba w strukturach Kościoła, duchowna bądź świecka, nie jest uprawniona na gruncie prawa obowiązującego w Kościele, do ujawniania tych danych bez wiedzy i zgody osoby zainteresowanej jakiejkolwiek osobie trzeciej. Oznacza to, że kwestia przynależności lub jej braku do Kościoła Rzymskokatolickiego w żadnym przypadku nie dotyczy uprawnień lub obowiązków danej osoby "o charakterze zewnętrznym", gwarantowanych przepisami powszechnie obowiązującego prawa.

Jednocześnie, status przynależności (lub jej braku) do Kościoła w świetle prawa kanonicznego oraz prawa polskiego nigdy nie wywiera żadnego wpływu na jakiekolwiek obowiązki danej osoby w sferze "zewnętrznej", czyli poza strukturami Kościoła. Z tych względów nie można podzielić poglądu zawartego w skarżonej decyzji, iż sprawa dotyczy ochrony danych osobowych oraz wolności sumienia i wyznania.

Ponadto w uzasadnieniu skargi Proboszcz Parafii podniósł, że wewnętrzne prawo Kościoła Katolickiego nie ogranicza prawa do wolności wyznania, w tym wolności wystąpienia ze związku wyznaniowego, ale wprowadzając reguły administracyjne przynależności, ustanawia formę, w jakiej dokonuje się wystąpienia, aby mogło być ono uznane za skuteczne.

Nie można uznać, iż regulacje prawa państwowego dotyczące formy składania oświadczeń woli ograniczają prawo danej osoby do dokonywania czynności prawnych: np. wymóg formy aktu notarialnego przy sprzedaży nieruchomości nie ogranicza konstytucyjnego prawa własności, a jedynie ustala formę, w jakiej ta czynność się musi dokonać, aby była skuteczna prawnie. Tak jak prawo państwowe zna i stosuje ograniczenia pewnych praw poprzez definiowanie wymogów dotyczących formy, tak i prawo wewnętrzne Kościoła Katolickiego może je stosować w odniesieniu do swoich członków.

W podsumowaniu uzasadnienia skargi skarżący stwierdził, że GIODO nie jest uprawniony do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z Kościoła, a także wydawania nakazów skierowanych do proboszczów, a dotyczących dokonania wpisów w księgach ochrzczonych. Brak uwzględnienia przez organ faktu wskazania przez Proboszcza Parafii M. C. procedury wystąpienia z Kościoła Katolickiego oraz przyjęcie, że "Oświadczenie woli" z dnia [...] marca 2014 r. stanowi, skuteczny akt apostazji - jest błędem co do ustaleń faktycznych.

W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Jednocześnie w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "Ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Stan faktyczny niniejszej sprawy nie jest sporny, albowiem nie budzi wątpliwości okoliczność, że M. C. w piśmie z dnia [...] marca 2014 r., zatytułowanym "Oświadczenie woli", skierowanym do Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] w [...] stwierdził, że będąc w pełni świadomy swojej decyzji oraz jej konsekwencji z własnej nieprzymuszonej woli poświadcza przez ten dokument, że nie chce być uważany za członka Kościoła Rzymskokatolickiego. Wniósł także o pisemne potwierdzenie dokonania stosownej adnotacji w księdze chrztu. Stwierdził jednocześnie, że wykonuje akt apostazji w obecności dwóch świadków.

W odpowiedzi na powyższe, Proboszcz Parafii poinformował zainteresowanego, że nie jest organem kompetentnym do załatwienia przedmiotowego wniosku, ze względu na miejsce zamieszkania strony nie należy on bowiem do niniejszej Parafii. Proboszcz poinformował, że Kościół respektuje wolę osób pragnących zerwać z nim formalne więzy. Jednak ze względu na wagę i skutki takiej decyzji, zostały określone zasady postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła, przyjęte przez Konferencję Episkopatu Polski w dniu 27 września 2008 r. Proboszcz wskazał, że nie wywołuje skutków kanonicznych oświadczenie woli złożone przed urzędnikiem cywilnym lub przesłane drogą pocztową czy elektroniczną. Proboszcz poinformował, także do której parafii strona powinna się udać w celu załatwienia sprawy.

W wystąpieniu do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych M. C. wniósł o wydanie decyzji administracyjnej nakazującej Proboszczowi uaktualnienie danych osobowych na podstawie art. 12 pkt 2 i art. 32 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie danych osobowych.

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny skuteczności oświadczenia skarżącego z dnia [...] marca 2014 r., jako aktu formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego, relacji wewnętrznych przepisów kościelnych regulujących procedurę występowania z Kościoła i przepisów prawa powszechnie obowiązującego zapewniających wolność sumienia i wyznania oraz kompetencji nadzorczych Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w kontekście konstytucyjnych gwarancji autonomii i wzajemnej niezależności stosunków między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi.

W pierwszej kolejności należy wskazać na liczne w polskim prawodawstwie gwarancje autonomii Kościoła Katolickiego i jego niezależności od państwa. Zgodnie z przepisem art. 25 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, lecz również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Natomiast w myśl ust. 4 powołanego przepisu, stosunki między Rzecząpospolitą Polską a Kościołem Katolickim określają umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy. Zasadę autonomii i niezależności w odniesieniu do Kościoła Katolickiego wyrażają postanowienia w szczególności art. 1 i art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisanego 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318) oraz przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1169), a szczególnie jej art. 2 stanowiący, iż Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami.

Należy zgodzić się ze skarżącym, iż z powołanych przepisów wynika, że Kościół Katolicki (podobnie jak i inne kościoły i związki wyznaniowe), ma prawo do samoorganizacji i samorządności. Może więc m. in. stanowić normy obowiązujące w ramach własnych struktur organizacyjnych, a w ich stanowieniu i stosowaniu jest wolny od ingerencji władz państwowych. Z regulacji tych wynika w szczególności, że określenie przesłanek nabycia przynależności osoby (wiernego) do Kościoła, faktycznych i prawnych skutków tego faktu oraz utraty przynależności ("wystąpienia" w różnych postaciach normowanych przez prawo kanoniczne), pozostaje wewnętrzną sprawą Kościoła, wolną od reglamentacji prawnej ze strony państwa. Stanowisko to potwierdzają pośrednio także przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.). Obligują one do tego, aby określenie sposobu nabywania i utraty członkostwa w grupie religijnej, która ma być wpisana do rejestru Kościołów i innych związków wyznaniowych, zostało dokonane w statucie tej grupy (art. 32 ust. 2 pkt 8), a więc w sposób niezależny od jakichkolwiek władz państwowych. Niezależność tę zauważono również w sądownictwie, bowiem Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 sierpnia 2003 r., sygn. akt VI ACa 81/03 (Wokanda 2005, nr 1) przyjął, iż "odmowa przyjęcia do społeczności danego wyznania, podobnie jak wykluczenie, nie podlegają kontroli sądu powszechnego".

Zasadne jest przy tym wskazanie że, podstawowym (choć nie jedynym) źródłem prawa wewnętrznego Kościoła Katolickiego jest Kodeks Prawa Kanonicznego z dnia 25 stycznia 1983 r. (AAS75: 1983, pars. II, z późn. zm.), zaś organem uprawnionym do dokonywania autentycznej interpretacji ustaw kościelnych jest Papieska Rada Tekstów Prawnych, której kompetencje określa Konstytucja Apostolska ("Pastor Bonus" z dnia 29 czerwca 1988 r. (AAS 80: 1988, s. 841-912, z późn. zm.) (art. 154 i 155). Z uwagi na powyższe, podstawę prawną odnoszącą się do kwestii wystąpienia z Kościoła Katolickiego, oprócz ogólnych przepisów Kodeksu Prawa Kanonicznego (kan. 751), stanowi Obwieszczenie Papieskiej Rady Tekstów Prawnych "Actus formalis defectionis ab Ecclesia catholica" z dnia 13 marca 2006 r. (Prot. N. 10279/2006), zatwierdzona przez papieża Benedykta XVI. Zawiera ono przepisy nadrzędne w stosunku do jakiegokolwiek dokumentu zarówno o charakterze wykonawczym, jak i duszpasterskim, i stanowi podstawę prawną do rozpatrywania przedmiotowych spraw. Zostały w nim określone elementy materialne aktu formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego, tj. wewnętrzna decyzja opuszczenia Kościoła Katolickiego, realizacja i zewnętrzna manifestacja tej decyzji, przyjęcie tej decyzji przez kompetentną władzę kościelną oraz formalne, tj. wystąpienie musi stanowić prawnie skuteczny (ważny) akt prawny dokonany w sposób osobisty, świadomy i wolny, w formie pisemnej wobec kompetentnej władzy kościelnej (tzn. wobec ordynariusza lub własnego proboszcza), która jest jedynym organem uprawniającym do wydania osądu dotyczącego zaistnienia lub niezaistnienia przedmiotowego wystąpienia.

Dokumentem zawierającym przepisy wykonawcze, jednakże jedynie o charakterze duszpasterskim, dotyczące Kościoła Katolickiego w Polsce, są przyjęte przez Konferencję Episkopatu Polski "Zasady postępowania w sprawie apostazji dokonanej poprzez formalny akt wystąpienia z Kościoła" z dnia 27 września 2008 r. ("Akta KEP" 14: 2008, s. 89 – 91).

Wspomniany kan. 751 KPK stanowi zaś, że aktu odstępstwa, który wywołuje skutki kanoniczne, może dokonać tylko osoba pełnoletnia (kan. 98 § 1 i 2 KPK), zdolna do czynności prawnych, osobiście, w sposób świadomy i wolny (kan. 124 – 126), w formie pisemnej, w obecności proboszcza swego kanonicznego miejsca zamieszkania (stałego lub tymczasowego) i dwóch pełnoletnich świadków.

Niewątpliwie z powyższego wynika, iż wewnętrzne przepisy kościelne zastrzegły dla aktu formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego formę szczególną, co nie jest niczym nadzwyczajnym także na gruncie polskiego prawa powszechnie obowiązującego. Przykładem takiej szczególnej formy dokonania czynności prawnej jest np. wymóg formy aktu notarialnego przy sprzedaży nieruchomości, co nie oznacza przecież ograniczenia konstytucyjnego prawa własności.

Analogicznie, wbrew stanowisku GIODO z powołaniem się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazana forma szczególna aktu apostazji nie może być postrzegana jako ograniczenie wolności sumienia i religii, w tym w szczególności wolności wystąpienia z kościoła lub innego związku wyznaniowego. Podkreślić bowiem wypada, że Kościół Katolicki nie tylko nie wyklucza dopuszczalności wystąpienia z Kościoła, ani tej możliwości nie czyni złudną lub iluzoryczną (co jest cechą tzw. nieliberalnych kościołów i religii), ale uznaje tę instytucję i poddaje ją zracjonalizowanej procedurze. W tej sytuacji nie sposób uznać, by przedstawione regulacje wewnętrzne naruszały konstytucyjnie zagwarantowaną w art. 53 wolność sumienia i religii. O takim naruszeniu można by było mówić wtedy, gdyby przepisy Kościoła Katolickiego ustanowiły zakaz apostazji lub w inny sposób uniemożliwiałyby lub znacznie utrudniały realizowanie konstytucyjnego prawa do zmiany wyznania.

Skoro zatem M. C. nie dokonał aktu apostazji w formie przewidzianej przez wewnętrzne prawo Kościoła Katolickiego, to niezrozumiałe jest przyjęcie przez Generalnego Inspektora, iż wymieniony skutecznie w oświadczeniu z dnia [...] marca 2014 r. wyraził swoją wolę wystąpienia z Kościoła, pomimo, że Proboszcz Parafii wyraził jasne stanowisko co do bezskuteczności dokonanego w takiej formie wystąpienia.

Państwo w żaden sposób nie może ingerować w sferę przynależności do kościoła lub związku wyznaniowego, bowiem naruszałoby to nie tylko wspomnianą chronioną konstytucyjnie autonomię Kościoła Katolickiego, ale wkraczałoby w sferę wolności religii i wyznania. Nie sposób zaakceptować sytuacji, w której o przynależności do kościoła, lub jej braku, rozstrzygałby organ państwowy, jakim jest GIODO, na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących. Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy zagadnienie wystąpienia z Kościoła Katolickiego jest jedną z przesłanek wykonywania kompetencji przez organ administracji publicznej, to organ ten ustala przynależność do Kościoła wyłącznie w oparciu o dowody przedstawione przez stronę kościelną, w tym przede wszystkim na podstawie aktu chrztu z dokonaną adnotacją o wystąpieniu z Kościoła. Ustalanie tego faktu z powołaniem się na inne dowody jest niedopuszczalne. Nie jest przy tym wystarczające odwołanie się do oświadczenia o woli wystąpienia z Kościoła, a sprawy sporne na tym tle są sprawami kościelnymi, które winny być rozstrzygane na zasadach i w trybie określonych przez prawo kościelne.

Dokonując ustaleń w zakresie przynależności M. C. do Kościoła Katolickiego w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego i wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie przetwarzania jego danych osobowych przez Proboszcza Parafii, Generalny Inspektor wkroczył w sferę autonomii Kościoła Katolickiego w tej materii, czym niewątpliwie dopuścił się naruszenia art. 6, art. 7 i art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej Kpa, jak również wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP, Konkordatu, ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej oraz ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Ponadto organ naruszył art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 Kpa poprzez błędną ocenę dowodów i oparcie uzasadnienia prawnego swojego rozstrzygnięcia w większości na tezach uzasadnień wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Odnieść wypada się również do, problemu zbioru, jakim jest księga chrztów w znaczeniu bądź jedynie zbioru osób należących do Kościoła, bądź też zbioru zawierającego także wyodrębniony zbiór osób nienależących do Kościoła.

Dokładna analiza treści art. 7 w związku z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych wskazuje na zasadność twierdzenia, że parafialna księga chrztów stanowi jeden zbiór danych dotyczących osób należących do Kościoła, natomiast zawierać może także informacje (adnotacje) o tym, że określone osoby, formalnym aktem wystąpiły z Kościoła. Nie bez znaczenia dla powyższego poglądu ma etos jaki każda religia chrześcijańska nadaje aktowi chrztu.

Z definicji zawartej w art. 7 ustawy wynika, że zbiór danych musi spełniać trzy kryteria: 1) istnienie zestawu danych; 2) posiadanie przez ten zestaw struktury – rozumianej jako jednorodna budowa zbioru; 3) dostępność danych w zbiorze według określonych kryteriów, przy czym irrelewantne pozostaje rozproszenie danych bądź funkcjonalny podział zbioru. Także w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy księgi wskazane zostały jako przykład tzw. tradycyjnych (papierowych, przetwarzanych manualnie) zbiorów danych. Uznanie, iż w zależności od zawartości danych w księdze chrztu, możemy mieć do czynienia z wieloma zbiorami danych, pozostaje w sprzeczności ze wskazanymi powyżej przepisami ustawowymi. W praktyce zdarza się często, iż w jednym zbiorze przetwarzane są dane odnoszące się do różnych grup osób, co nie oznacza, że prowadzi to do uznania danych o poszczególnych grupach osób za odrębne zbiory danych.

Wskazać także należy, iż administrator danych decyduje w jaki sposób dany zbiór będzie prowadził i ustalone przez niego zasady traktowane powinny być jako fakty, które z kolei należy odnosić do zawartych w art. 7 i pośrednio w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy definicji zbioru danych osobowych, a nie odwrotnie.

Wobec stwierdzonych naruszeń zarówno przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania, koniecznym było uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji.

Rozpoznając sprawę ponownie, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych winien uwzględnić ww. rozważania Sądu, ze szczególnym uwzględnieniem zasady autonomii kościołów i związków wyznaniowych w Rzeczypospolitej Polskiej.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 powołanej ustawy.