Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 668/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "G." sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. (obecnie: Syndyk Masy Upadłości G. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N.) od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2089/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "G." sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. (obecnie: Syndyk Masy Upadłości G. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2014 r. nr ... w przedmiocie podatku od gier za czerwiec 2011 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 16 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt III SA/Wa 2089/14) odmówił G. sp. z o.o. w upadłości układowej w N. (obecnie: Syndyk Masy Upadłości G. sp. z o.o. z siedzibą w N.) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Wniosek o zwolnienie z zapłaty kosztów sądowych spółka motywowała trudnościami w kontynuowaniu działalności z uwagi na "działania różnych organów państwa". Wskazała, że nabyte przez nią w znacznych ilościach automaty o niskich wygranych stały się rzeczami bez wartości. Podkreśliła, że jej przychody zmalały znacząco w stosunku do lat 2009-2010. Podwyżka podatku od gier spowodowała, że przychody te przeznaczone są na regulowanie danin publicznych. W efekcie brak jest środków na bieżącą działalność. Skarżąca podniosła, że wysokość wydatków przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Podała, że kapitał zakładowy wynosi 2.500.000 zł. Wartość środków trwałych określiła na 4.657.599,66 zł, zaś stan rachunków bankowych na 0 zł.

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 17 września 2014 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd pierwszej instancji odmawiając stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wyjaśnił, że głównym tego powodem było nieprzedstawienie przez spółkę dokumentacji, o którą była wzywana. Skarżąca nie przedstawiła zestawień faktur VAT za ostatnie sześć miesięcy prowadzenia działalności, a także sprawozdania finansowego za 2013 r., mimo że w świetle przepisów ustawy o rachunkowości miała obowiązek sporządzenia tego sprawozdania.

Sąd dodał, że z dokumentów finansowych za lata wcześniejsze (2012 r.) wynika, że przychody skarżącej wyniosły 148.552.333,43 zł, zaś koszty ich uzyskania 149.633537,81 zł. Zaś z zeznania CIT-8 wynika, że strata podatkowa na koniec 2013 r. wyniosła 112.487,38 zł. Uznał, że w tej sytuacji w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia fakt wystąpienia za poprzedni rok straty.

W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zaskarżyła je w całości i zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. w związku z art. 10 i art. 11 p.n.u., poprzez bezzasadne odmówienie zastosowania wobec skarżącej dobrodziejstwa zwolnienia z obowiązku z uiszczenia wpisu od skargi w sytuacji, gdy strona w stanie upadłości obiektywnie nie dysponuje kwotą wymaganą od niej do zapłaty wpisów sądowych w wielu sprawach i w żadnym razie kwoty tej nie jest w stanie zgromadzić. Spółka wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Uzasadniając zażalenie spółka podniosła, że przywołane przez Sąd pierwszej instancji wielomilionowe obroty spółki w ostatnim okresie działalności, wykazane przy wniosku o przyznanie prawa pomocy, mają tak dużą wartość tylko w ujęciu księgowym, a w żadnym razie nie w realnym wymiarze wpływów do spółki.

Pismem z dnia 2 stycznia 2015 r. (data wpływu) syndyk masy upładłości spółki przedłożył kopię sentencji postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Środmieścia w Krakowie z dnia 14 listopada 2014 r., ..., którym postanowiono: (1) zmienić sposób prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego, (2) odwołać dotychczasowego nadzorcę sądowego, (3) powołać syndyka w osobie M. S., (4) oddalić wniosek wierzyciela spółki o uchylenie zarządu własnego upadłego oraz ustanowienie zarządcy.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2015 r. w sprawie ze skargi "G." sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. (obecnie: Syndyk masy upadłości G. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N.) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2014 r., III SA/Wa 2089/14 w przedmiocie prawa pomocy – zawiesił postępowanie sądowe do momentu wyraźnego wstąpienia Syndyka do postępowania i zajęcia przez niego stanowiska procesowego w sprawie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 124 § 1 pkt 4 w związku z art. 193 i art. 197 § 2 P.p.s.a.

W związku z zawieszeniem postępowania sądowego zarządzeniem z dnia 23 czerwca 2015 r. Przewodniczący Wydziału II Izby Finansowej NSA zwrócił się do Syndyka z zapytaniem, czy wstępuje do postępowania sądowego.

Pismem z dnia 13 lipca 2015 r. (data wpływu – k. 85 akt sądowych) Syndyk oświadczył, że wstępuje do postępowań sądowych w sprawie II FZ 1893/14-1894/13 (III SA/Wa 2089/14 – III SA/Wa 2090/14).

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2015 r. podjął zawieszone postępowanie sądowe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela rozstrzygniecie i pogląd wyrażony w postanowieniu tego Sądu z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 2107/14.

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Przed rozpoznaniem zażalenia zaznaczyć trzeba, że celem tego środka odwoławczego jest zakwestionowanie postanowienia Sądu pierwszej instancji. Wobec tego przy rozpoznawaniu zażalenia co do zasady miarodajny jest stan sprawy, jaki istniał w dacie wydawania rozstrzygnięcia WSA. Zdarzenia, które nastąpiły po wydaniu wspomnianego rozstrzygnięcia – skoro, co oczywiste, nie były znane WSA – nie mogą zasadniczo stanowić argumentu przemawiającego za wadliwością zaskarżonego postanowienia. Zatem fakt ogłoszenia upadłości skarżącej spółki obejmującej likwidację jej majątku (postanowienie Sądu Rejonowego w Krakowie z dnia 14 listopada 2014 r., ...) sam z siebie nie miał znaczenia dla oceny zgodności z prawem postanowienia Sądu pierwszej instancji.

Stosownie do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10 i z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publ. CBOSA).

Oceniając zasadność zgłoszonego żądania, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił argumentację prezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. Rację miał Sąd pierwszej instancji wskazując na brak podstaw do zwolnienia strony z obowiązku pokrycia kosztów sądowych z uwagi na rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej, w tym znaczną wysokość osiąganych przez spółkę przychodów. Sam fakt wykazania straty, będącej wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie mógł przesądzać o wyniku rozstrzygnięcia. Strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza bowiem realnego braku środków finansowych (por. w tej kwestii postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011 r., II FZ 43/11, publ. CBOSA). Nie bez znaczenia dla oceny zasadności tego stanowiska jest również okoliczność, że spółka uchyliła się od wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej, mimo precyzyjnego wezwania referendarza sądowego. W tym zakresie należy podzielić pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym nieprzedłużenie stosownej dokumentacji uniemożliwiło weryfikację złożonych przez spółkę oświadczeń, co z kolei uznać należy za przeszkodę wykluczającą przyznanie jej prawa pomocy.

Odnosząc się do podnoszonej w zażaleniu okoliczności, iż spółka znajduje się w stanie upadłości (aktualnie likwidacyjnej) Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony m. in. w postanowieniach tegoż Sądu z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 2107/14, z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1937/14, z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14, zgodnie z którym ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Nie powoduje również automatycznego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. W świetle wykładni systemowej ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, a w szczególności przepisów ogólnych tej ustawy, tj. art. 10 i art. 11 ust. 1, należy dojść do wniosku, że przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań z uwagi na to, że nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 ust. 1 p.u.n.

Wymaga podkreślenia, że wszczęcie wobec wnioskodawcy postępowania upadłościowego (układowego czy likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Jedynie wykazanie – zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 P.p.s.a. – zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.