Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 487/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 613  Ochrona środowiska i ochrona przyrody
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 46 poz. 201
law: Ustawa z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych.
article: art. 86
journal: Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196
law: Obwieszczenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 21 marca 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.
Teza: Opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian stanowią niepodatkową należność budżetową w rozumieniu art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 46 poz. 201 ze zm./. Zwolnienie z tych opłat ma charakter podmiotowy /Zakłady Pracy Chronionej/ i jest zwolnieniem generalnym.

Zatem w odniesieniu do każdego podmiotu będącego Zakładem Pracy Chronionej nie występuje obowiązek zapłaty należności objętych treścią art. 20 ust. 1 cyt. ustawy.

TEZY

Opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian stanowią niepodatkową należność budżetową w rozumieniu art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 46 poz. 201 ze zm./. Zwolnienie z tych opłat ma charakter podmiotowy /Zakłady Pracy Chronionej/ i jest zwolnieniem generalnym.

Zatem w odniesieniu do każdego podmiotu będącego Zakładem Pracy Chronionej nie występuje obowiązek zapłaty należności objętych treścią art. 20 ust. 1 cyt. ustawy.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Spółdzielni Niewidomych (...) na decyzję Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 19 lutego 1999 r. (...) w przedmiocie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska - uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; (...).


UZASADNIENIE

Wojewoda L. decyzją z dnia 20 października 1995 r. na podstawie art. 86, art. 86a, art. 86b, art. 86g ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska z dnia 31 stycznia 1980 r. /t.j. Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196/ oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian /Dz.U. nr 133 poz. 638 ze zm./ - ustalił dla Spółdzielni Niewidomych (...) w L. opłatę za 1994 r. w kwocie 2.193,78 zł.

Odwołanie od tej decyzji wniosła Spółdzielnia Niewidomych w L. podnosząc, że jest zakładem pracy chronionej i w związku z tym na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 46 poz. 201 ze zm./ jest zwolniona z odprowadzania podatków i niepodatkowych należności budżetowych. Skarżąca Spółdzielnia powołała się na stanowisko Ministra Finansów, że niepodatkowe należności budżetowe to należności o charakterze publicznoprawnym, których obowiązek rozliczania z budżetem Państwa lub budżetami samorządowymi powstaje w związku z prowadzeniem działalności m.in. o charakterze cywilnoprawnym i sankcyjnym np. kary za naruszenie przepisów o ochronie środowiska.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa decyzją z 19 lutego 1999 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i ustalił dla Spółdzielni Niewidomych w L. opłatę za 1994 r. za emisję zanieczyszczeń w kwocie 340,81 zł. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że opłaty za wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza mają charakter obligatoryjny i przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian, nie przewidują zwolnień dla tego typu spółdzielni. Jednak z uwagi na to, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego kwestionowana była możliwość naliczania opłat za wprowadzanie do powietrza zanieczyszczeń z eksploatacji silników spalinowych oraz wobec nowelizacji ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska dokonanej ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. /Dz.U. nr 133 poz. 885/, organ odwoławczy odstąpił od naliczania opłaty w tym zakresie.

Zgodnie z art. 86b ust. 7 ustawy o ochronie i kształtowania środowiska, jednostki organizacyjne nie posiadające decyzji, o dopuszczalnej emisji zanieczyszczeń ponoszą opłaty o 100 wyższe Jednoznaczne brzmienie tego artykułu wyklucza ustalenie wysokości opłaty w oparciu o inne kryteria.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółdzielnia Niewidomych zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 86, art. 86a, art. 86b ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska oraz par. 1 i par. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian.

Organy orzekające w sprawie, błędnie przyjęły, że skarżący nie spełniał warunków do uzyskania zwolnienia od opłat z tytułu gospodarczego korzystania ze środowiska określone w art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 46 poz. 201 ze zm./. Spółdzielnia jest zakładem pracy chronionej wobec tego jest zwolniona z odprowadzania podatków oraz niepodatkowych należności budżetowych. Do tych niepodatkowych należności budżetowych należą m.in. opłaty z tytułu gospodarczego korzystania ze środowiska.

W konkluzji skargi Spółdzielnia wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wniósł o jej oddalenie podnosząc, że w par. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian wymieniono jednostki organizacyjne zwolnione z ponoszenia tych opłat. Spółdzielnia Niewidomych nie znajduje się w tym wykazie i dlatego zdaniem Ministra Ochrony Środowiska nie może być zwolniona z ponoszenia tych opłat.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Strona skarżąca zarówno w odwołaniu jak i w skardze podnosiła zasadniczy zarzut dotyczący zwolnienia Spółdzielni Niewidomych z ponoszenia opłat na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 46 poz. 201 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem strona skarżąca jako zakład pracy chronionej jest zwolniona z podatków oraz z niepodatkowych należności budżetowych. Tymczasem Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa nie ustosunkował się do tego zarzutu ani w zaskarżonej decyzji ani w odpowiedzi na skargę.

Organ ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że par. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian /Dz.U. nr 133 poz. 638 ze zm./ wymienia jednostki organizacyjne zwolnione z ponoszenia opłat i brak jest na tej liście spółdzielni niewidomych. Wobec tego zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.

Z takim stanowiskiem organu nie można się zgodzić. Rzeczywiście podstawą prawną do wymierzenia opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska jest ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /t.j. Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./ oraz przepisy wykonawcze m.in. cyt. rozporządzenie z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian. Przepisy te faktycznie nie przewidują zwolnień dla zakładów pracy chronionej. Nie oznacza to jednak niemożności stosowania uregulowań zawartych w innych przepisach prawa powszechnie obowiązujących regulujących daną, kwestię.

Przepis art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych stanowił podstawę do zwolnienia zakładu pracy chronionej z pewnymi zastrzeżeniami:

1/ z podatków,

2/ niepodatkowych należności budżetowych oraz

3/ z wpłat na Fundusz Pracy.

Zwolnienia te nie dotyczyły:

1/ podatku akcyzowego,

2/ podatku od gier losowych i totalizatorów,

3/ cła.

Zatem opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska nie zostały wyłączone ze zwolnienia na podstawie art. 20 ust. 1 tej ustawy. W doktrynie przyjmuje się, że opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska stanowią daninę publiczną /według M. Mazurkiewicz, Opłaty i kary pieniężne w ochronie środowiska W. 1986 r./. Zarówno podatki jak i niepodatkowe należności budżetowe mają charakter publicznoprawny. Wynika to z tego, że stanowią one przymusowe, jednostronne świadczenia pieniężne pobierane przez Państwo. Ponadto obowiązek ich świadczenia wynika z ustawy.

Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 12 kwietnia 1994 r. SA/Gd 213/94 /Orzecznictwo w sprawach Samorządowych 1994 nr 3 poz. 118/ oraz w wyroku z dnia 11 stycznia 1994 r. SA/Wr 1351/93 /ONSA 1995 Nr 1 poz. 30/.

Oznacza to, że również opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian należy uznać za niepodatkową należność budżetową z uwagi na jej publicznoprawny charakter. Zwolnienie z art. 20 ust. 1 powołanej ustawy o zatrudnianiu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych ma charakter podmiotowy. Przysługuje oznaczonym podmiotom tzn. zakładom pracy chronionej i jest zwolnieniem generalnym. Zatem w odniesieniu do każdego podmiotu będącego zakładem pracy chronionej nie występuje obowiązek zapłaty w zakresie należności objętych treścią art. 20 ust. 1 ustawy.

Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 stycznia 1996 r. VI SA 23/95 /ONSA 1996 Nr 2 poz. 56/.

Również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 1995 r. w sprawie SA/Lu 576/95 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że art. 20 ust. 1 cyt. ustawy, jako przepis szczególny, odnosi się do wszelkich niepodatkowych należności budżetowych, a w tym do państwowych funduszy celowych, do których należy również Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych.

Takim funduszem celowym są również fundusze ochrony środowiska. Wynika to wprost z treści art. 87 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.

Ponadto zgodnie z treścią art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. środki uzyskane z tytułu zwolnień podatkowych są przekazywane na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i na zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych.

Z tych względów należy przyjąć, że opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian stanowią niepodatkową należność budżetową w rozumieniu art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 46 poz. 201 ze zm./.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ - orzekł jak w sentencji.