Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 331/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 62 u8st. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 199 poz 1227
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Borkowska Sędziowie: Sędzia WSA Kaja Angerman (spr.) Sędzia WSA Aneta Dąbrowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 maja 2018 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oddala skargę


UZASADNIENIE

1 U Z A S A D N I E N I E

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska postanowieniem z [...] listopada 2017 r. po rozpatrzeniu zażalenia [...] S.A. utrzymał w mocy postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z [...] kwietnia 2017 r. stwierdzające obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz określające zakres raportu dla przedsięwzięcia polegającego na rozbudowie infrastruktury odkrywki węgla brunatnego "[...]".

Postanowienie było wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej.

Postępowanie prowadzone było na wniosek [...] z dnia [...].09.2015 r., do którego dołączono kartę informacyjną przedsięwzięcia, następnie uaktualnioną w toku postępowania.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. organ I instancji stwierdził obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz określił zakres raportu dla planowanego przedsięwzięcia.

Od postanowienia spółka wniosła zażalenie.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiotem oceny oddziaływania na środowisko - kluczowym dla przedmiotowej sprawy, jest rozbudowa infrastruktury osadnika nr 1 i samo funkcjonowanie tego osadnika po jej wykonaniu, jak również zrzut wód z odwodnienia wgłębnego do nowych odbiorników. Celem ww. oceny jest więc m. in. zapewnienie, że po rozbudowie infrastruktury osadnik nr 1 będzie funkcjonować w sposób bezpieczny dla środowiska przyrodniczego.

Infrastruktura osadnika nr 1 ma być zrealizowana na przedpolu odkrywki i w pasie technicznym bezpośrednio przyległym do wyrobiska, na terenie obecnie użytkowanym rolniczo jako grunty orne i użytki zielone, lub zabudowania mieszkalno - gospodarcze w miejscowościach [...], [...], [...] (s. 23 KIP), poza formami ochrony przyrody. Z akt sprawy wynika, że obecnie wody z osadnika są odprowadzane rowem [...] ([...] z [...]), do rzeki [...], oraz [...] z [...]. W KIP stwierdzono, że po realizacji inwestycji wody z osadnika nr 1 będą odprowadzane do rowu [...] (s. 3) poprzez 17,5 km system cieków (rów [...] - [...] - [...] - [...]) do południowej części Jez. [...] (s. 3 uzupełnienia kip). Jezioro to znajduje się w całości w obszarach Natura 2000: [...] ([...]), Jezioro [...] ([...]) i stanowi typ siedliska przyrodniczego [...] natomiast jego płn.-wsch. część stanowi rezerwat przyrody [...]. Powyższy układ hydrograficzny cieków i jeziora wchodzi w skład [...]: [...], [...] od Dopływu z Jez. [...] do Dopływu [...], [...] od Dopływu [...] do wypływu z Jez. [...], [...]. Natomiast Dopływ z [...], dopuszczony ww. pozwoleniem wodnoprawnym jako odbiornik wód z odwodnienia powierzchniowego [...], stanowi [...] do Dopływu z jez. [...]. Przewidywany nowy kierunek odprowadzania wód z odwodnienia wgłębnego (do Kanału [...] - [...] oraz Dopływu z [...]) znajduje się w obrębie [...]: [...], [...] - jez. [...], wraz z dopływami [...].

Organ podkreślił, Jez. [...] jest zbiornikiem wodnym o charakterze przepływowym, stanowiąc układ ekologiczny funkcjonujący w okolicznościach przepływu wraz z wodą materii (w tym zanieczyszczeń) z cieków zasilających (w tym z opisanego wyżej systemu: rów [...] - [...] - [...] - [...], którym odprowadzane są wody kopalniane), a następnie ich akumulacji (na podst. Bajkiewicz-Grabowska E., 2002, "Obieg materii w ekosystemach rzeczno jeziornych", Uniwersytet Warszawski, Warszawa). Zanieczyszczenia transportowane ciekami są zatrzymywane w jeziorach, przez które przepływają: do 90% całkowitej ilości dopływającej do nich materii z cieków, do 52% fosforanów, do 65% azotanów ("Rzeka. Cieki. Jezioro. Interakcje i skutki wzajemnego oddziaływania na przykładzie Jeziora [...] i jego zlewni", Ł. Bryl, R. Wiśniewski, materiały z konferencji Funkcjonowanie i ochrona wód płynących, Szczecin, 2017 r., s. 246 - 247). Powyższe oznacza, że stan ekologiczny Jez. [...] zależy od jakości dopływających do niego wód rzecznych, która z biegiem czasu (przy dużym ładunku zanieczyszczeń) będzie destabilizować zdolność do samooczyszczania się akwenu. Akta sprawy wskazują zatem zdaniem organu na możliwość natywnego oddziaływania inwestycji, polegającego na wpływie wód kopalnianych oczyszczonych w osadniku nr 1 (po rozbudowie jego infrastruktury) na jakość wód Jez. [...] (chronionego jako siedlisko przyrodnicze [...] w obszarze Natura 2000 Jezioro [...]), a także na ekosystemy cieków [...], [...] i [...]. Po rozbudowie ww. infrastruktury zawartość zawiesiny w wodzie wprowadzanej do cieków ma nie przekraczać 35 mg/dm3, jednak może ono wpływać na obniżenie stanu ochrony siedliska przyrodniczego [...] - przynajmniej w południowej części Jez. [...]. Planowana maksymalna ilość wód kopalnianych wprowadzanych do rowu [...] (65 m3/min.) zwiększy gwałtownie przepływ w ciekach: Dopływ z [...], odcinku [...], odcinku [...] i może przyczynić się do zwiększenia procesów erozyjnych (zwłaszcza rzeki [...]), skutkujących obrywaniem skarp brzegów i wprowadzaniem do wód materiałów ilastych i torfu. Substancje zawieszone w wodzie (pochodzące z [...], jak i z erozji brzegów cieków) będą sedymentować głównie w odcinku Kanału [...] i w południowej części Jez. [...], gdzie prędkość przepływu wody jest mniejsza (zgodnie z krzywą Hjulstroma obrazującą zależność wielkości uruchamianych ziaren od prędkości przepływu). Zakładane obciążenie zawiesiną wód powierzchniowych odprowadzających wody kopalniane z [...] może pogorszyć stan siedliska przyrodniczego [...] w Jez. [...], na skutek obniżenia przezroczystości wody i wzmożonej sedymentacji zawiesiny, co może wywołać ustępowanie roślinności dennej (ograniczającej procesy resuspensji osadów) i w konsekwencji prowadzić do przywracania do obiegu substancji biogenicznych zdeponowanych w osadach jeziornych, a więc przyczynić się do hypertrofizacji zbiornika. Osiadanie na dnie zwiększonej ilości zawiesiny może być także przyczyną zakłócenia przebiegu procesów chemicznych w osadach dennych, zamulenia i wypłycania się południowej części jeziora, a więc może ograniczyć zdolności do samooczyszczania się jeziora (a przynajmniej jego południowej części). Co do zasady bowiem, im jezioro jest płytsze, tym jego odporność na degradację jest mniejsza "Ocena możliwości oddziaływania zlewni na jeziora [...] oraz podatności tych jezior na degradacji, J. Grochowska, M. Teodorowicz, Acta Sci. Pol., Formatio Circumiectus 5 (1) 2006, s. 102). Z akt sprawy wynika, że po rozbudowie infrastruktury osadnika nr 1 do ww. systemu cieków będą odprowadzane wody mogące charakteryzować się również podwyższoną zawartością azotanów (s. 29 kip; s. 20 dokumentu "Badanie w zakresie diagnozy stanu ekologicznego systemu cieków: [...] — [...]— [...] oraz południowej części jeziora [...]. Potencjalne źródła zagrożeń, konsekwencje środowiskowe i propozycje przeciwdziałań", M. Gąbka i in., 2015 r. - dalej Opracowanie). Nie są natomiast znane dokładne stężenia fosforu w wodach kopalnianych, poza tym że są niższe niż 0,25 mg/dm3 (dane KWB [...]). Organ wskazał, że związki fosforu i azotu stanowią biogeny w głównej mierze odpowiedzialne za intensyfikowanie procesów eutrofizacji i hypertrofizację jezior ("Związki biogenne a proces eutrofizacji wód [...] Zbiornika Wodnego", E. Jachniak, Infrastruktura i ekologia terenów wiejskich, Nr [...], PAN, s. 33). Zwłaszcza związki mineralne (w większym stopniu niż organiczne) ww. pierwiastków mają duży wpływ na tempo przebiegu tych procesów, gdyż są natychmiast wykorzystywane w procesie produkcji pierwotnej w jeziorach (publikacja: "Rzeka. Cieki. Jezioro. Interakcje i skutki wzajemnego oddziaływania na przykładzie Jeziora [...] i jego zlewni"). Związki w tej formie są więc natychmiast przyswajane przez fitoplankton, którego nadmierny rozwój powoduje zaburzenia w funkcjonowaniu ekosystemów jeziornych, przejawiające się w zachwianiu równowagi łańcucha troficznego, tj. dominacji fitoplanktonu nad organizmami żywiącymi się planktonem roślinnym, co dotyczy również siedliska przyrodniczego [...] w Jez. [...]. Nadmierny rozwój fitoplanktonu powoduje również pogorszenie warunków świetlnych i tym samym ogranicza rozwój roślinności dennej, która wbudowując związki biogeniczne w swoją strukturę, stanowi konkurencję dla fitoplanktonu i której obecność w przeważającym stopniu odpowiada za dobry stan jezior eutroficznych (takich jak Jez. [...]). Może on także prowadzić do intensyfikacji procesów mineralizacji materii organicznej na dnie jeziora, prowadzącej do wyczerpywania tlenu w warstwie przydennej, co skutkuje brakiem zatrzymywania związków fosforu i azotu w formie niedostępnej dla roślin (w osadach dennych) i uruchomieniem procesów wtórnego, wewnętrznego zasilania jeziora (w efekcie bezdenowego rozkładu materii organicznej) w formy związków biogenicznych dostępnych dla organizmów wodnych, tj. wewnętrzną eutrofizacją jeziora ("Wpływ jeziora [...] na parametry chemiczne rzeki [...]", G. Wiśniewski i in. s. 307-320). Stan jeziora zdominowanego przez fitoplankton przeważnie jest przejawem jego degradacji ("[...] - Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami [...], [...]" E. Wilk -Woźniak i in. Monitoring siedlisk przyrodniczych. Przewodnik metodyczny". Część druga. Red. W. Mróz, 2012 r., s. 134-135). Wskazane powyżej zagrożenia związane z hypertrofizacją znajdują swoje odzwierciedlenie w planie zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Jezioro [...], ustanowionym zarządzeniem RDOŚ w [...] z dnia [...].03.2014 r. w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Jezioro [...] ([...]), gdzie wśród zagrożeń dla siedliska [...] wymieniono eutrofizację wód i zanik roślinności makrofitowej, a także nagromadzenie materii organicznej i wypłycanie misy jeziornej.

Z akt sprawy wynika, że po wykonaniu rozbudowy infrastruktury osadnika nr 1 odprowadzane z niego wody będą charakteryzować się takim stężeniem zawiesiny, związków azotu i fosforu, że po przedostaniu się do Jez. [...] mogą wpływać na stan ochrony przynajmniej południowej części płatu siedliska [...], o powierzchni ok. 124 ha (Opracowanie, s. 63-65). Możliwym oddziaływaniem inwestycji może więc zostać objęte ok. 5,6% powierzchni ww. siedliska w obszarze Natura 2000 Jezioro [...]. Należy wskazać również, że nie jest jasne czy i w jaki sposób inwestycja może pośrednio wpłynąć na równowagę ekosystemu całego Jez. [...], które stanowi 98% siedliska przyrodniczego [...] w ww. obszarze Natura 2000, a także jest chronione w rezerwacie przyrody [...]. W związku z powyższym, w ocenie GDOŚ w analizowanej sprawie konieczne jest przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w szczególności uwzględniając oddziaływanie na ww. siedlisko przyrodnicze.

Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza [...] (Dz.U.[...]), Jez. [...] ([...]) stanowi typ abiotyczny 3a - jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, stratyfikowane. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2016 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz.U.2016.1187 j.t.) wartość graniczna stężenia azotu ogólnego dla bardzo dobrego i dobrego stanu ekologicznego wód ww. typu abiotycznego jeziora wynosi < 1,5 mg/dm3. Z kolei analogiczna wartość graniczna zawartości fosforu wynosi odpowiednio: < 0,045 mg/dm3 i < 0,08 mg/dm3. Z danych Opracowania (s. 20) wynika, że w 2015 r. notowano stężenia azotu ogólnego rzędu 0,7-2,5 mg/dm3 (w [...]) oraz 1,7-1,8 mg/dm3 (w [...]).

Organ II instancji zwrócił uwagę, że nie jest jasne czy i w jaki sposób funkcjonowanie osadnika nr 1 po dokonaniu rozbudowy będzie wpływać na parametry stanu/potencjału ekologicznego jakimi są stężenia ww. pierwiastków biogennych. Podobnie nie jest wiadome, w jaki sposób pozostałe pierwiastki (w tym z grupy substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego) zawarte w wodach kopalnianych będą oddziaływać na elementy biotyczne, na podstawie których oceniany jest stan/potencjał ekologiczny JCWP. Jezioro [...] stanowi silnie zmienioną część wód, dla której nie ustalono derogacji na podstawie art. 4.7 Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U.UE.L.2000.327.1) - dalej RDW. Nie jest znany jej aktualny potencjał ekologiczny i stan chemiczny, jednak w rozporządzeniu w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza [...] stwierdzono, że jest zagrożona nieosiągnięciem celów środowiskowych (dobrego potencjału ekologicznego i dobrego stanu chemicznego). W ocenie GDOŚ, na obecnym etapie postępowania nie można z całą pewnością stwierdzić, że inwestycja będzie pozostawać bez wpływu na osiągnięcie celów środowiskowych dla JCWP [...] ([...]).

Na podstawie akt sprawy nie można także wykluczyć, że planowana inwestycja pozostanie bez wpływu na osiągnięcie celów środowiskowych rzecznych JCWP ([...] [...], [...] od Dopływu z Jez. [...] do Dopływu spod [...] [...] oraz [...] od Dopływu spod [...] do wypływu z Jez. [...] [...]), gdyż po rozbudowie infrastruktury osadnika nr 1 do ww. JCWP odprowadzana będzie duża ilość wód kopalnianych zawierających zawiesinę oraz substancje biogeniczne, co może wpływać na parametry elementów biologicznych w ciekach, np. obecność roślinności makrofitowej. Nie można także wykluczyć wpływu innych związków chemicznych zawartych w wodach kopalnianych (np. stront lub bor) na makrozoobentos (s. 49 Opracowania). Z akt sprawy wynika, że zrzut wód kopalnianych (w maksymalnej ilości 65 m3/min.) może powodować wzmożenie erozji w [...] i nadmierną sedymentację zawiesiny w odcinku Kanału [...], co może mieć wpływ na ocenę parametrów elementów hydromorfologicznych. Wpływ na hydromorfologię cieków może mieć również wskazywana w KIP przebudowa lub przełożenie cieków (s. 23). Problematyczne mogą być również duże różnice temperatur pomiędzy zrzucanymi wodami niesionymi przez [...] i [...], a wodami Kanału [...], wynoszące maksymalnie 7°C w okresie letnim (s. 17 Opracowania). Natomiast stosowanie koagulantów żelazowych w procesie strącania zawiesin w osadniku nr 1 może powodować istotną dla organizmów wodnych zmianę jakości wód stanowiących odbiorniki ścieków. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza [...], dla ww. JCWP nie ustalono derogacji na podstawie art. 4.7 RDW dla [...].

Zdaniem organu zasadność przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko wynika również w faktu zaplanowanego zrzutu wód wgłębnych w nowych kierunkach: do Kanału [...] - [...] ([...]) oraz Dopływu z [...] (s. 3 uzupełnienia KIP), które stanowią odpowiednio [...]: [...] - jez. [...], wraz z dopływami [...] i [...] (pomimo że w samej KIP stwierdzono, że po realizacji inwestycji nie zmienią się kierunki odprowadzania wód - s. 10). W aktach sprawy brak jest informacji dotyczących obciążenia wód wgłębnych związkami chemicznymi, które mogą wpływać na stan ekologiczny tych JCWP, a także szczegółowych danych dotyczących ewentualnej konieczności przełożenia lub przebudowy cieków (s. 23 KIP).

GDOŚ uznaje za zasadne nałożenie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, w szczególności biorąc pod uwagę (art. 63 ust 1 ustawy OOŚ):

- rodzaj i charakterystykę przedsięwzięcia — przede wszystkim rozbudowę infrastruktury do odprowadzania wód z odwodnienia wgłębnego, a także infrastruktury osadnika nr 1 i powiązania tej inwestycji z funkcjonowaniem samego osadnika;

- usytuowanie przedsięwzięcia powodujące, że wody z odwodnienia JCWP trafiać będą do ww. JCWP oraz Jez. [...] (chronionego w obszarach Natura 2000: Jezioro [...] i [...] oraz częściowo w rezerwacie przyrody [...]), mającego ograniczone zdolności samooczyszczania

- rodzaj, cechy i skalę możliwego oddziaływania w ujęciu skumulowanym z funkcjonowaniem samego osadnika: substancji (w tym zawiesin i związków biogenicznych) niesionych w wodach kopalnianych na istotną część siedliska przyrodniczego [...] (5,6%) w obszarze Natura 2000 Jezioro [...] i na elementy biologiczne oraz hydromorfologiczne JCWP.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia Organ II instancji nie podzielił przekonania KWB [...] o braku możliwości wydania zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy RDOŚ w [...] zajął uprzednio stanowisko odmienne, innym postanowieniem. Zmiana stanowiska organu w przedmiocie nałożenia obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko była nie tylko dopuszczalna, ale konieczna, w sytuacji ujawnienia nowych dowodów w sprawie, dotyczących negatywnego wpływu wód kopalnianych odprowadzanych z [...] do systemu cieków: [...] — [...] — [...] oraz południowej części jeziora [...] oraz zmianie przez KWB [...] zakresu wniosku (rezygnacja z budowy osadnika nr 2 oraz zastosowanie osadnika nr 1 do zmodyfikowanego systemu odwodnienia kopalni). Pismem z dnia 09.02.2017 r. organ I instancji powiadomił wnioskodawcę, że z uwagi na ww. zmianę zakresu przedsięwzięcia oraz fakt, iż ograniczenie zakresu inwestycji nie może być utożsamiane z ograniczeniem skutków jej oddziaływania, niezbędna jest ponowna analiza dotycząca obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, zwłaszcza w kontekście informacji o braku skuteczności eksploatowanego osadnika nr 1. Kolejnym istotnym aspektem przemawiającym za prawidłowością wydanego przez RDOŚ w [...] postanowienia jest fakt ewidentnego rozmijania się danych prognostycznych (na etapie decyzji Wójta Gm. [...] z 2007 r.) z aktualnymi danymi empirycznymi w terenie (obserwacje z 2017 r.). Zapisy ww. decyzji, zawierające wnioski analiz przeprowadzonych przez organ:

- "Odprowadzenie wód podziemnych z rejonu omawianego złoża do cieków powierzchniowych nie spowoduje więc pogorszenia jakości wód w tych ciekach oraz nie powinno mieć wpływu na ich rybostan.",

- "Jakość odprowadzanych wód jest dobra, co korzystnie wpłynie na stan środowiska",

nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistości (np. Opracowanie), co również czyni absolutnie koniecznym przeprowadzenie oceny dla modyfikacji systemu odwodnienia [...]. GDOŚ zwrócił uwagę, że zawarta w art. 156 § 1 pkt 3 kpa przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji (stosowana analogicznie do postanowień — art. 126 kpa), dotyczy sytuacji ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, co w przedmiotowym postępowaniu nie miało miejsca, ponieważ zmianie uległy: zakres wniosku KWB [...], zakres stron postępowania, oddziaływania planowanego przedsięwzięcia oraz dane o narażonym na nie środowisku przyrodniczym. Ponadto zauważył, że ze względu na niezaskarżalność postanowienia RDOS w [...] z dnia [...].01.2016 r. (dotyczącego braku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisk), jego hipotetyczne wyeliminowanie z obrotu prawnego jest niemożliwe.

Zdaniem organu prawidłowe było uwzględnienie przez RDOŚ w [...] skutków funkcjonowania osadnika nr 1 w kontekście oddziaływań kopalni na cieki powierzchniowe i Jez. [...], przy nakładaniu obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, mimo, że ten element infrastruktury jest urządzeniem istniejącym i nie stanowi zakresu wniosku. Akta sprawy wyraźnie dowodzą, że osadnik ten ma funkcjonować w połączeniu z planowaną infrastrukturą techniczną, stąd jego efektywność jest sprawą kluczową dla oddziaływań całej [...] na wody powierzchniowe stanowiące odbiorniki wód kopalnianych.

Organ stwierdzł, że kwestie wyników strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (dla studiów zagospodarowania przestrzennego i mpzp) i braku ograniczeń w aktach prawa miejscowego odnośnie rodzaju planowanej działalności, stanowią jedynie punkt odniesienia dla organu wydającego decyzję środowiskową, w tym nie determinują jego ustaleń w zakresie obowiązku nałożenia oceny oddziaływania na środowisko. Organ ten jest zobowiązany zweryfikować zgodność planowanej inwestycji z mpzp, jednak samo jej ujęcie w planie nie ma wpływu na analizę w powyższym zakresie. Z tego względu za niezasadne w przedmiotowej sprawie uznał argumenty KWB [...] o braku zasadności przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko, ze względu na uwzględnienie funkcjonowania odkrywki węgla brunatnego wraz z jej infrastrukturą techniczną w uchwale Nr [...] Rady Gminy [...]. Ponadto zauważył, że ocena strategiczna przeprowadzana jest na dużo większym stopniu ogólności i dopiero etap wydawania decyzji środowiskowej służy szczegółowej i wnikliwej analizie wszystkich oddziaływań konkretnego przedsięwzięcia oraz sposobów ich minimalizacji.

Organ ocenił, że błędna jest retoryka KBW [...] dowodząca braku zasadności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedmiotowej inwestycji, ze względu na uprzednie objęcie jej infrastruktury technicznej oceną przeprowadzoną dla [...], w ramach postępowania zakończonego decyzją Wójta Gm. [...] z dnia [...].08.2007 r. ([...]) oraz wykonaniem analizy porealizacyjnej. GDOŚ zwrócił uwagę, że postępowanie zakończone ww. decyzją charakteryzowało się znacznym stopniem ogólności w stosunku do infrastruktury technicznej (sam inwestor przyznaje w KIP, że elementy objęte decyzją środowiskową zostały określone "w sposób ramowy"), a ponadto było prowadzone ponad 10 lat temu, a więc w oparciu o dane wymagające aktualizacji (np. w zakresie stanu środowiska przyrodniczego, dotychczasowych oddziaływań [...] itd.). Zatem, wbrew opinii wnioskodawcy, nie jest to "taka sama ocena", a podejście zaprezentowane w KIP, że "przyjęcie wód kopalnianych przez odbiorniki przeanalizowano w raporcie dla [...]", należy uznać za błędne. Organ II instancji zwrócił uwagę, że w piśmie z dnia 26.11.2015 r. KWB [...] przyznało, że uwzględnienie oddziaływania wszystkich planowanych elementów infrastruktury na środowisko w raporcie dla [...] zostało dokonane "z taką dokładnością, na jaką pozwalała faza projektowania (Plan Generalny)". Fakt, że planowane przedsięwzięcie ma charakter rozbudowy inwestycji już istniejącej nie przesądza automatycznie o braku konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, bowiem samo ujęcie takiej rozbudowy w § 3 ust 2 pkt. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko świadczy, że taki typ inwestycji może być źródłem znaczącego oddziaływania. W ramach postępowania w sprawie wydania decyzji środowiskowej dla przedmiotowego przedsięwzięcia przedmiotem analizy jest funkcjonowanie istniejącego osadnika nr 1 w ujęciu skumulowanym z planowaną rozbudową, nie zaś jego aktualnych oddziaływań jako urządzenia istniejącego.

Zdaniem organu bezzasadna jest również próba sugerowania przez KWB [...], że zakres planowanej inwestycji stanowi etapową realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie [...]: "nie budzi wątpliwości, że przedsięwzięcie jest jedno, a jego wpływ na środowisko był już kompleksowo oceniony w decyzji z 2007 r". Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 46 ust. 4b i 4c ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U.2013.1232) - stanowiącej podstawę wydania decyzji z 2007 r., termin używalności decyzji środowiskowej Wójta Gm. [...] z dnia [...].08.2007 r. wynosił maksymalnie 6 lat (dla inwestycji realizowanych etapowo). Zatem termin ten bezpowrotnie upłynął i nie ma podstaw prawnych do uznania przedmiotowego przedsięwzięcia (zamierzenia inwestycyjnego realizowanego po tym terminie) za część inwestycji realizowanej etapowo. GDOŚ zwrócił uwagę, że ograniczenie czasowe objęcia jedną decyzją środowiskową przedsięwzięcia realizowanego etapami jest uzasadnione zmianami m.in. zachodzącymi w środowisku przyrodniczym, jak również postępem w wiedzy i dostępnych technologiach.

Organ uznał, że KWB [...] błędnie interpretuje art. 2 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (Dz.Urz.UE.L.2012.26.1), próbując dowieźć, że istotą "zintegrowanego charakteru" oceny wpływu na środowisko jest zdeterminowanie stanowiska organu orzekającego w zakresie obowiązku nałożenia oceny oddziaływania na środowisko wynikami ocen dokonywanych w innych postępowaniach. Wymieniony przepis określa jedynie dowolność legislacyjną/systemową dla Państw Członkowskich UE w zakresie implementacji oceny oddziaływania na środowisko, a dokonana przez inwestora interpretacja nie wynika z jego literalnego brzmienia (stanowisko RDOŚ w [...] nie było zdeterminowane wynikami ocen strategicznych lub oceny dokonanej w ramach wydania decyzji dla [...]). GDOŚ oceniło także za bezzasadny pogląd KWB [...] uznający, że stwierdzenie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko stanowi ograniczenie konstytucyjnie gwarantowanego prawa własności oraz zasady swobody prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem jest przewidziane przepisami prawa. Odnosząc się do zarzutu pominięcia przez RDOŚ w [...] całkowitym milczeniem wyników analizy porealizacyjnej, organ stwierdził, że brak bezpośredniego odniesienia do tego opracowania w zaskarżonym postanowieniu nie dowodzi niewzięcia przez organ I instancji jego wyników pod uwagę. W piśmie z dnia 11.05.2017 r. RDOŚ w [...] wyjaśnia, że ww. analiza nie zawierała istotnych informacji (przesądzających o jej przydatności w przedmiotowym postępowaniu), przy czym KWB [...] nie odniosła się do "miażdżących wyników" ekspertyzy zleconej przez organ I instancji dotyczącej tego opracowania.

Z dokumentacji sprawy wynika ponadto, że rozbudowa osadnika nr 1, realizowana w 2016 r. na podstawie pozwolenia na budowę Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w [...] z dnia [...].05.2015 r. ([...]), nie została poprzedzona uzyskaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Istotne dla przedmiotowej sprawy są również informacje zawarte w Opracowaniu oraz piśmie Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...]11.04.2017 r. ([...]), wskazujące na negatywne skutki funkcjonowania osadnika nr 1 dla środowiska wodnego cieków oraz Jez. [...] - odbierających wody kopalniane. GDOŚ zwrócił również uwagę, że wydobycie węgla metodą odkrywkową z [...] jest przedmiotem postępowania o uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego przed Komisją Europejską, co także pozostaje nie bez znaczenia dla analizy w przedmiocie nałożenia oceny oddziaływania na środowisko dla rozbudowy infrastruktury technicznej.

GDOŚ nie podzielił zarzutu braku adekwatności zakresu nałożonych w zaskarżonym postanowieniu obowiązków do skali planowanego przedsięwzięcia. Pomimo, że stanowi ono wyłącznie rozbudowę infrastruktury technicznej, to oddziaływania związane z jej funkcjonowaniem mają istotne przełożenie na oddziaływanie całej kopalni. Nie sposób bowiem zakwestionować, że przeznaczenie planowanej do rozbudowy infrastruktury dotyczy zrzutu wód kopalnianych do środowiska (wód powierzchniowych), stanowiącego jedno z zasadniczych negatywnych oddziaływań [...].

GDOŚ zwrócił dodatkowo uwagę, że wnioskodawca nie zakwestionował żadnej merytorycznej kwestii dotyczącej nałożenia oceny oddziaływania na środowisko, ograniczając zakres swoich zarzutów do kwestii proceduralnych.

[...] S.A. wniosła skargę na postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r. organ stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na rozbudowie infrastruktury odkrywki węgla brunatnego "[...].

Rozstrzygnięcie w tej kwestii wydawało się oczywiste, gdyż planowana inwestycja w ostatecznym kształcie (po zmianie wniosku i rezygnacji z budowy [...]) związana była jedynie z wybudowaniem infrastruktury do odprowadzania wód z odwodnienia (ułożenie rur odprowadzających wody, zasilanie elektryczne, linie światłowodowe i system monitoringu). Postępowanie w żaden sposób nie dotyczyło oddziaływania na środowisko w kwestii odwodnienia działającej już odkrywki, gdyż takie było przedmiotem oceny przed wydaniem decyzji środowiskowej na budowę tej odkrywki, a nadto jest pośrednio oceniane w trakcie wydawania pozwoleń wodno-prawnych. Dodatkowo ocena odwodnienia przeprowadzana jest na bieżąco w raportach porealizacyjnych, wykonywanych w związku z ustaleniami decyzji środowiskowej wydanej na budowę odkrywki [...].

W związku z tym wydawać by się mogło, że w takim postępowaniu, oceniającym faktycznie jedynie oddziaływanie instalacji przedsięwzięcia budowlanego, powinna być już wydana decyzja kończąca postępowanie. Jednak RDOŚ zaczął wzywać wnioskodawcę do przesłania kolejnych informacji uzupełniających w szczególności o oddziaływaniu planowanego osadnika. Dlatego też [...].06.2016r. Zarząd [...] S.A. ograniczyła wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na rozbudowie infrastruktury odkrywki węgla brunatnego "[...]" o osadnik terenowy wód brudnych nr 2 (działanie to zostało podjęte w celu wyeliminowania wątpliwości organu co do oddziaływania osadnika nr 2. Uznano bowiem, że po rozbudowie, która już była wykonana wszystkie jego funkcje przejmie działający już osadnik nr 1). Ograniczenie to miało na celu wyeliminowanie wątpliwości artykułowanych przez organ prowadzący postępowanie. W dalszym ciągu występowała jednak tożsamość przedmiotu postępowania.

Zdziwienie wzbudziło zatem wydanie kwestionowanego postanowienia stwierdzającego obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia polegającego na rozbudowie infrastruktury odkrywki węgla brunatnego "[...]". Po pierwsze bowiem w ocenie wnioskodawcy ten etap postępowania został zakończony już wydaniem postanowienia z dnia [...] stycznia 2016 r., a nie doszło w żaden sposób do wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego. Po drugie organ dokonał zmiany kwalifikacji przedsięwzięcia w stosunku do tej określonej we wniosku. Po trzecie zakres nałożonych obowiązków określono tak jakby przedmiot postępowania stanowiła budowa nowej odkrywki węgla brunatnego, a nie budowa obiektów infrastruktury na już funkcjonującej odkrywce, których samodzielne oddziaływanie na środowisko jest więcej niż ograniczone.

Z uzasadnienia wynika, że przedmiotem oceny organów administracji było w praktyce całe przedsięwzięcie związane z wydobyciem węgla brunatnego z Odkrywki [...], a nie jedynie wykonanie infrastruktury związanej z funkcjonowaniem przedsięwzięcia, dla którego ocena była już przeprowadzana w przeszłości zarówno na etapie określania uwarunkowań środowiskowych jak i uchwalania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Podstawowym problemem interpretacyjnym wymagającym rozstrzygnięcia jest ustalenie, czy w analizowanym przypadku mamy do czynienia z jednym przedsięwzięciem, które jest realizowane etapowo, czy też z kilkoma przedsięwzięciami, które co najwyżej są ze sobą wzajemnie powiązane. Rozwiązanie tego problemu jest istotne z powodu konieczności oceny, czy zrealizowanie któregoś faktycznym przedsięwzięć bez przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko mogłoby być potraktowane jako dzielenie jednego przedsięwzięcia, które zmierza tylko do uniknięcie konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.

W analizowanym przypadku nie budzi wątpliwości, że przedsięwzięcie jest jedno, a jego wpływ na środowisko był już kompleksowo oceniony w decyzji z 2007r., która cały czas wywołuje skutki prawne. Nie można pomijać także milczeniem przedłożonej organowi analizy porealizacyjnej, w której opisano wpływ przedsięwzięcia na środowisko już po rozpoczęciu jego realizacji (co niestety zostało pominięte całkowitym milczenie).

W związku z tym prowadzone aktualnie postępowanie nie może go zastępować, a jedynie uzupełniać w zakresie w jakim planowane obiekty infrastruktury mogą dodatkowo oddziaływać na środowisko, a których wpływ nie był uwzględniony w pierwotnym postępowaniu. W takim przypadku w żadnym razie podmiotowi zainteresowanemu ich realizacją nie można postawić skutecznego zarzutu, że stosuje metodę postępowania które określane jest mianem "salami - slicing", czyli dzielenia w sposób sztuczny jednego przedsięwzięcie na kilka, w celu uniknięcia konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.

W analizowanym przypadku budowy odkrywki [...] w żadnym razie nie można mówić o stosowaniu tej metody, gdyż nie budzi najmniejszej wątpliwości, że realizacja głównego przedsięwzięcia polegającego na budowie odkrywki została poprzedzona przeprowadzeniem pełnej oceny oddziaływania na środowisko.

Natomiast budowa obiektów infrastruktury zgodnie z postanowieniami par. 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko została zakwalifikowana do grupy przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. W związku z tym w analizowanym przypadku będzie zbadany wpływ planowanych przedsięwzięć na środowisko. Kwestią sporną jest zaś jedynie sposób w jaki ocena ta będzie przeprowadzana.

W przypadku przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko okoliczności jakie powinny być brane pod uwagę przez organ administracji przy ewentualnym nakładaniu obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko zostały wskazane w art. 63 ust. 1 ustawy ocenowej. Dlatego też dokonując ustaleń co do konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na Środowisko organ administracji powinien dokonać wszechstronnej oceny czynników wymienionych, w tym przepisie, uwzględniając powiązania występujące między nimi (co niestety w ocenie j wnioskodawcy nie miało miejsca).

Źródłem informacji dla organu dokonującego oceny co do konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko powinna być oczywiście w głównej mierze karta informacyjna opracowana zgodnie z postanowieniami art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy ocenowej.

Mając wątpliwości co do oceny informacji zawartych w karcie informacyjnej przedsięwzięcia organ administracji nie musi koniecznie od razu orzekać o obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, ale kierując się wynikającą z art. 7 K.p.a. zasadą prawdy obiektywnej może podjąć z urzędu działania zmierzające do wyjaśnienia pojawiających się wątpliwości, albo jeżeli odnoszą się one do okoliczności przedstawionych w karcie informacyjnej przedsięwzięcia wezwać do ich usunięcia podmiot zainteresowany skorzystaniem ze środowiska.

W polskim systemie prawnym najściślejsze powiązania pomiędzy indywidualnymi przedsięwzięciami, a aktami planowania, których wejście w życie musi być poprzedzone przeprowadzeniem strategicznej oceny oddziaływania występują na gruncie planowania przestrzennego. Zgodnie bowiem z postanowieniami art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego musi być poprzedzone opracowaniem studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, które zgodnie z postanowieniami ust. 4 tego przepisu ma charakter wiążący przy opracowywaniu planów miejscowych. Opracowanie tego aktu planowania zgodnie z regułami wynikającymi z art. 46 pkt 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko musi być poprzedzone przeprowadzeniem strategicznej oceny oddziaływania. Dlatego też w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że "Zarówno studia uwarunkowań jak i m.p.z.p. prezentują bardzo wysoki poziom szczegółowości ustaleń dotyczących ochrony środowiska w zagospodarowaniu przestrzennym. Tym samym analizy w zakresie SOOŚ podejmowane na tym etapie procesu inwestycyjnego będą stanowiły bardzo ważny wektor ocen indywidualnych, a informacje wyjściowe czerpane będą z tych samych materiałów źródłowych (np. opracowań fizjograficznych) (M . Pchałek, Procedura strategicznych ocen planów i programów o oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięć (w:).

W związku z tym w tych przypadkach, w których dla terenu, na którym planowana jest realizacja przedsięwzięcia wymagającego obligatoryjnego lub fakultatywnego przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowiska, opracowano studium uwarunkowań przestrzennych zagospodarowania przestrzennego gminy lub miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego organ prowadzący postępowanie w indywidualnej sprawie będzie związany wynikającymi z nich rozwiązaniami, oraz będzie miał możliwość sięgnięcia do opracowań źródłowych w oparciu, o które zostały one uchwalone, (czego niestety w przedmiotowej sprawie nie uczyniono).

Jeżeli zatem w przypadku przeprowadzania obligatoryjnej oceny oddziaływania na środowisko uwzględniono wpływ na środowisko, związany z realizacją innego przedsięwzięcia, dla którego przeprowadzenie oceny ma charakter fakultatywny, to ustalenia dokonane w tym postępowaniu mogą przemawiać za brakiem konieczności dokonania praktycznie takiej samej oceny w innym. Skoro bowiem w ramach jednego postępowania uwzględniono j skumulowane oddziaływania i stwierdzono, że nie ma przeciwwskazań do realizacji planowanego przedsięwzięcia, dla którego ocena oddziaływania na środowisko ma charakter obligatoryjny, to jego realizacja nie powinna stanowić automatycznej podstawy do nałożenia obowiązku przeprowadzenia takiej oceny w przypadku przedsięwzięć, dla których ma ona charakter fakultatywny i ich wpływ na środowisko, gdyż jego wpływ był już oceniany w ramach innego postępowania.

W analizowanym przypadku okolicznościami bezspornymi jest to, że planowane przedsięwzięcie polegające na budowie infrastruktury niezbędnej do funkcjonowania odkrywki [...] kwalifikowane jest do grupy tych mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, dla których przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko ma charakter fakultatywny i uzależnione jest od oceny okoliczności faktycznych przez organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Nie budzi również wątpliwości, że dla terenu na którym planowana jest budowa obiektów infrastruktury opracowano miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, którego uchwalenie zostało poprzedzone opracowaniem "[...]". Zarówno na etapie opracowywania Studium jak i planu przeprowadzona została strategiczna ocena oddziaływania na środowisko w ramach, których opracowane były prognozy oddziaływania na środowisko.

Z opracowań tych oraz wyników przeprowadzonej strategicznej oceny oddziaływania na środowisko wynika jaki wpływ na środowisko wywrze realizowane przedsięwzięcie. Również z przeprowadzonej przed wydaniem decyzji Wójta gminy [...] z 2007 r. oceny oddziaływania na środowisko nie wynika aby planowane obiekty infrastruktury mogły stanowić źródło znaczących negatywnych oddziaływań na środowisko, nawet jeżeli uwzględni się skumulowane oddziaływanie przedsięwzięć wzajemnie powiązanych. Z opracowanego w ramach tego postępowania raportu oddziaływania na środowisko nie wynika aby realizacja kolejnych przedsięwzięć na tym terenie mogła stanowić źródło znaczących negatywnych oddziaływań na skutek ich kumulacji. Znajduje to swoje potwierdzenie także w będącej w posiadaniu organu "Analizie porealizacyjnej".

W związku z tym nie występują żadne obiektywne przesłanki, które wskazywałyby na to aby zasada przezorności obligowała RDOŚ do orzeczenia obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na budowie obiektów infrastruktury towarzyszącej odkrywce (sprowadzającej się do budowy kolejnego etapu rurociągu i jego wyposażenia w sieci elektroenergetyczne i telekomunikacyjne).

Zgodnie z tymi kryteriami było wydane pierwsze, cały czas obowiązujące postanowienie z 2016 r. orzekające o braku konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Dlatego też wydanie nowego postanowienia narusza dodatkowo wynikającą z art. 8 K.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów ora przytoczone rozwiązania wprowadzające kryteria jakimi należy się kierować przy nakładaniu obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko administracji, naruszenia te dodatkowo pogłębia występowanie do innych organów administracji (OUG w [...]) z prośbą o udostępnienie dokumentów będących w ich posiadaniu bez poinformowania o tym wnioskodawcy.

Osadnik nr 1 , do którego taką dużą wagę przywiązują organy obu instancji jest składnikiem infrastruktury zrealizowanym i zmodernizowanym na podstawie wydanych wcześniej decyzji określających uwarunkowania środowiskowe realizacji przedsięwzięcia. Nie zmienią się ani kierunki zrzutu wód ani ilości w stosunku do tych jakie zostały uwzględnione w postępowaniach, w których zostały przeprowadzone oceny oddziaływania na środowisko.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uczestnicy postępowania wnieśli o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, jak też postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...], nakładające obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz ustalające zakres raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, nie naruszają przepisów prawa.

Postanowienie organu pierwszej instancji zostało wydane w związku ze złożeniem przez [...] wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla planowanego przedsięwzięcia. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska jako organ właściwy według art. 75 ust. 1 pkt 1lit. j) ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko do wydania tej decyzji, stwierdził potrzebę przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko mimo, że pierwotnie postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. wyraził odmienne stanowisko.

Skarżący podważa prawidłowość działania organu i zarzuca, że rozstrzygnął ponownie tą samą kwestię, bez wyeliminowania z obrotu wcześniejszego postanowienia, którego wydanie kończyło ten etap postępowania.

Należy zauważyć, że ocena oddziaływania na środowisko jest tylko częścią postępowania o wydanie decyzji środowiskowej. Według art. 62 ust. 1 ustawy ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia:

1) bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na:

a) środowisko oraz ludność, w tym zdrowie i warunki życia ludzi,

b) dobra materialne,

c) zabytki,

ca) krajobraz, w tym krajobraz kulturowy,

d) wzajemne oddziaływanie między elementami, o których mowa w lit. a-ca,

e) dostępność do złóż kopalin;

1a) ryzyko wystąpienia poważnych awarii oraz katastrof naturalnych i budowlanych;

2) możliwości oraz sposoby zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko;

3) wymagany zakres monitoringu.

Celem przeprowadzenia tej oceny jest w istocie zgromadzenie materiału dowodowego stanowiącego podstawę do określenia warunków lub wymagań realizacji planowanej inwestycji w decyzji środowiskowej.

Wydawane w tym przedmiocie postanowienie nie rozstrzyga o istocie sprawy, a jedynie określa zakres postępowania wyjaśniającego koniecznego do przeprowadzenia przez organ w celu rozpoznania wniosku i dowody, które w tym postępowaniu będą analizowane.

Na postanowienie niestwierdzające obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko nie przysługuje zażalenie, dlatego nie może podlegać zmianie lub uchyleniu w trybie nadzwyczajnym lub samokontroli. Jednak zdaniem sądu nie ma przeszkody, by organ w toku postępowania w sprawie wydania decyzji środowiskowej w sytuacji, gdy nastąpi zmiana stanu faktycznego w kierunku uzasadniającym potrzebę ponownego rozważenia kwestii przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, mógł wydać postanowienie nakładające taki obowiązek. Wydane wcześniej postanowienie nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia dostosowującego potrzebę zgromadzenia materiału dowodowego do nowej sytuacji. Niewątpliwie błędem organu I instancji było przedwczesne wydanie postanowienia z [...] stycznia 2016 r., w sytuacji gdy wątpliwości co do przydatności informacji zawartych w karcie informacyjnej powinna wzbudzić już zarówno informacja przekazana organowi w dniu 11 stycznia 2016 r. przez Zespół Parków Krajobrazowych Województwa [...] o negatywnym oddziaływaniu zrzutu wód kopalnianych wraz z opracowaniem, postulowane przez Komisję Europejską wątpliwości co do rzetelności wydanej w 2007 r. decyzji środowiskowej dla kopalni, a także termin jaki upłynął od wydania decyzji środowiskowej, którego organ jednak nie poddał ocenie. Nie ma jednak wątpliwości co do tego, że w toku postępowania nastąpiła zmiana stanu faktycznego spowodowana zmianą wniosku (rezygnacja z planowanej budowy osadnika nr 2, dostosowanie do niej planowanej infrastruktury w postaci stanowisk pompowych, rowów, rurociągów, linii elektroenergetycznych, światłowodowych, teletechnicznych, pasów komunikacyjnych) i wynikającą z tego zmianą zakresu oddziaływania na środowisko, liczby stron postępowania, a także spowodowana pozyskaniem danych o narażeniu środowiska na negatywne oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia. Zaskarżone postanowienie dotyczy więc innej sytuacji środowiskowej.

Przedmiotowe przedsięwzięcie należy do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko według wskazań zawartych w § 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, stanowiąc rozbudowę infrastruktury przedsięwzięcia polegającego na wydobywaniu kopalin ze złoża metodą odkrywkową na powierzchni obszaru górniczego nie mniejszej niż 25 ha, wymienionego w § 2 ust. 1 pkt 27 lit. a) tegoż rozporządzenia.

Po analizie zmienionego w toku postępowania wniosku, dołączonej do niego karty informacyjnej i zgromadzeniu przez organ materiału dowodowego wskazującego na możliwość występowania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko organ I instancji określił obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko i jednocześnie zakres raportu o oddziaływaniu na środowisko. Zakres raportu organ ustalił zgodnie z art. 66 ustawy wskazując na konieczność zawarcia w nim szczegółowych informacji wskazanych w art. 66 ust. i w jakim zakresie w raporcie mają zostać uszczegółowione. Uszczegółowienie zakresu raportu dotyczy kwestii istotnych z punktu widzenia planowanej rozbudowy infrastruktury nie zaś całej kopalni, a więc informacji z zakresu hydrogeologii, gospodarki wodno – ściekowej, ochrony wód powierzchniowych, konieczności identyfikacji tych elementów środowiska, które mogą być narażone na możliwe negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego co do oceny prawidłowości nałożonych przez organ pierwszej instancji obowiązków. Wbrew zarzutom skarżącej organ nie odnosił nałożonych postanowieniem obowiązków do oddziaływania na środowisko całej kopalni w innym aspekcie, niż tylko zagadnienie związane ze zrzutem wód kopalnianych. Celem zarządzonej oceny oddziaływania na środowisko jest wyłącznie ustalenie funkcjonowania rozbudowywanego osadnika nr 1 i zrzutu wód kopalnianych do nowych odbiorników, a w wyniku tych ustaleń uzyskanie pewności, że odprowadzanie wód przez planowaną infrastrukturę będzie bezpieczne dla środowiska.

Nie ma racji skarżąca strona twierdząc, że nie występowały w sprawie żadne obiektywne przesłanki obligujące organ ze względu na zasadę przezorności do stwierdzenia obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Otóż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności opracowanie "Badanie w zakresie diagnozy stanu ekologicznego systemu cieków: [...] – [...] – [...] oraz południowej części jeziora [...]. Potencjalne źródła zagrożeń, konsekwencje środowiskowe i propozycje przeciwdziałań" M.Gąbka i inni z 2015 r., a także informacje pochodzące od Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska wskazują, że ryzyko zagrożeń dla środowiska istnieje już obecnie w związku z funkcjonowaniem dotychczasowej infrastruktury odwodnieniowej odkrywki.

Wadliwe działanie osadnika nr 1 powoduje, że nie są skutecznie zatrzymywane znajdujące się w wodach kopalnianych zawiesiny, koagulanty oraz substancje biogenne, które przedostają si do wód powierzchniowych. Rzeczywistość jest zatem odmienna od prognozowanych ocen wynikających z decyzji środowiskowej wydanej dla kopalni w 2007 r. i raportu wówczas sporządzonego (kwestionowanego przez Komisję Europejską), także podtrzymywanego przekonania skarżącej o braku negatywnego oddziaływania i aktualności ówczesnej pełnej oceny oddziaływania. Jednocześnie należy podkreślić, że skarżąca w toku postępowania w istocie nie zakwestionowała ustaleń dokonanych przez organ, gdyż po zapoznaniu się z opracowaniem wyjaśniła, że w celu poprawy jakości wód cieków prowadzi rozbudowę istniejącego osadnika w kierunku zwiększenia jego wydajności w zakresie sedymentacji zawiesiny(pismo z 17.08.2016r., k. 519 tom 3/5 akt admin.).

Nie może być wątpliwości, że są to nowe okoliczności, które organ musi wziąć pod uwagę rozważając możliwość dopuszczalności wydania decyzji środowiskowej dla infrastruktury odkrywki stanowiącej nowe przedsięwzięcie powiązane z istniejącym już osadnikiem nr 1, jako jej elementem (a więc modyfikowanym w stosunku do stanu ocenianego w decyzji środowiskowej z 2007r.). Umniejszanie przez stronę skarżącą roli planowanej inwestycji dla oddziaływania na środowisko jest nielogiczne, w sytuacji gdy tak naprawdę to właśnie ta inwestycja stanowi jedno z zasadniczych oddziaływań kopalni na środowisko.

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 pkt 13 w/w ustawy jako jedno przedsięwzięcie podlegające regulacjom tej ustawy kwalifikuje się przedsięwzięcia powiązane technologicznie, także jeżeli są one realizowane przez różne podmioty. Z zasady tej wynika zakaz nieuzasadnionego dzielenia przedsięwzięć na poszczególne inwestycje w celu uniknięcia rzetelnej oceny oddziaływania na środowisko całego zamierzenia. Nie dotyczy on sytuacji realizacji przedsięwzięć z natury rzeczy etapowych, których poszczególne etapy powinny być oceniane w ramach jednego postępowania, chyba że nie jest to już możliwe ze względu na zbyt odległy termin realizacji poszczególnych zadań. Tego rodzaju przypadek zachodzi w przedmiotowej sprawie, dlatego nie ma znaczenia, że budowa kopalni i podążającej za jej rozwojem infrastruktury jest z zasady inwestycją etapową, bowiem planowaną inwestycję dzieli zbyt odległy czas od wydania decyzji środowiskowej z 2007 r., by mogła być realizowana na podstawie tej decyzji. Strona skarżąca ma tego świadomość skoro wystąpiła z wnioskiem o wydanie decyzji środowiskowej dla tego przedsięwzięcia.

Należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 72 ust. 3 i 4 ustawy o ocenach oddziaływa w brzmieniu obowiązującym przed dniem 4 września 2015 r. decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dołącza się do wniosku o wydanie decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 ustawy, a złożenie wniosku powinno nastąpić w terminie 4 lat od dnia, w którym decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach stała się ostateczna (ust.3). Złożenie wniosku może nastąpić w terminie 6 lat od dnia, w którym decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach stała się ostateczna, o ile strona, która złożyła wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, lub podmiot, na który została przeniesiona ta decyzja, otrzymali, przed upływem terminu, o którym mowa w ust. 3, od organu, który wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, stanowisko, że realizacja planowanego przedsięwzięcia przebiega etapowo oraz nie zmieniły się warunki określone w tej decyzji. Zajęcie stanowiska następuje w drodze postanowienia (ust.4).

Według powyższego przepisu warunkiem wyrażenia pozytywnego stanowiska co do możliwości dalszego wykorzystania decyzji środowiskowej po upływie podstawowego terminu określonego w ust. 3, była ocena organu wydającego decyzję środowiskową, że realizacja planowanego przedsięwzięcia przebiega etapowo oraz że nie zmieniły się warunki określone w tej decyzji.

Należy wskazać, że stan prawny w powyższym zakresie uległ dwukrotnej zmianie. Przepis art. 72 ust. 3 i 4 z dniem 4 września 2015r. został zmieniony przez art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 lipca 2015r. o zmianie ustawy udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2015r., poz. 1211), a następnie przez art. 32 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych (Dz.U. z 2015r., poz. 1265). Od dnia 4 września 2015r. terminy określone w art. 72 ust. 3 i 4 wynoszą odpowiednio 6 i 10 lat, a zajęcie stanowiska przez właściwy organ w przedmiocie etapowej realizacji planowanego przedsięwzięcia i aktualności warunków jego realizacji zawartych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach następuje w drodze postanowienia na podstawie informacji na temat stanu środowiska i możliwości realizacji warunków wynikających z decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

W sytuacji strony skarżącej zastosowanie znajduje jednak przepis obowiązujący przed dniem 4 września 2015r., a więc w brzmieniu, które nie dookreślało przesłanek dokonania przez organ oceny możliwości wydłużenia terminu wykorzystania decyzji środowiskowej. Wynika to z artykułu 3 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, który pełni rolę przepisu przejściowego. Wynika z niego, że jedynie w przypadku przedsięwzięć w zakresie dróg publicznych lub linii kolejowych, dla których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach obowiązują nowe, wydłużone terminy umożliwiające wykorzystanie decyzji środowiskowych. A zatem do decyzji środowiskowych wydanych przed zmianą przepisów dla przedsięwzięć innego rodzaju, zastosowanie znajdują dotychczasowe regulacje.

Oznacza to, że skarżąca mogła na podstawie uzyskanej wcześniej decyzji środowiskowej realizować przedsięwzięcie objęte wnioskiem w terminie 6 lat od daty, w której decyzja środowiskowa stała się ostateczna, o ile uzyskałaby potwierdzenie, że nie zmieniły się warunki w niej określone. Skoro wystąpiła o nową decyzję środowiskową to znaczenia w postępowaniu dotyczącym jej wydania nie ma ani uprzednia decyzja środowiskowa, ani stanowiący podstawę jej wydania raport, jak też analiza porealizacyjna. Organ w przedmiotowej sprawie nie jest więc związany tamtymi prognozami czy też ocenami. Wprowadzony przez ustawodawcę okres, w którym możliwe jest wykorzystanie wcześniejszej decyzji środowiskowej zakłada więc możliwość istnienia tożsamych warunków środowiskowych, ale tylko w tym okresie i konieczność ponownej oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia, którego realizacja wykracza poza ten okres. Na marginesie tylko należy wskazać, że analiza porealizacyjna dotycząca kopalni pochodzi z 2014 r., a wynikające z niej wnioski nie są zgodne z późniejszymi informacjami wynikającymi z wcześniej wskazanego opracowania, czy też protokołu kontroli przeprowadzonej przez WIOŚ, dlatego organ tym bardziej zobowiązany jest do dokonania wnikliwej analizy oddziaływania na środowisko przy uwzględnieniu dotychczasowych doświadczeń.

Nie znajduje także uzasadnienia podnoszony przez skarżącą zarzut pominięcia obowiązku uwzględnienia wyników strategicznej oceny oddziaływania na środowisko przeprowadzonej dla potrzeb uchwalenia planu zagospodarowania przestrzennego i braku ustaleń ograniczających przedsięwzięcie w tym planie. Słuszne jest stanowisko organu odwoławczego, że kwestie te nie determinują działań organu w zakresie ustalenia obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Strategiczna ocena służy określeniu jak realizacja ustaleń planu wpłynie na środowisko, a więc prognoza oddziaływania na środowisko nie jest wystarczająco wnikliwa i szczegółowa, by mogła posłużyć za wystarczającą w przedmiotowym postępowaniu, w którym organ musi odnieść się do przedstawionych we wniosku zamierzeń inwestora. Zgodność lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami planu zagospodarowania będzie zaś stanowiła konieczną przesłankę do wydania pozytywnej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia, jeżeli wyniki przeprowadzonej oceny oddziaływania nie wykażą przesłanek do odmowy uwzględnienia wniosku (art. 80 ust. 2 i art. 81 ustawy).

Działania organu wynikają ze stosowania przepisów prawa i znajdują usprawiedliwienie w konieczności zapewnienia ochrony środowiska oraz wolności i praw innych osób, a zatem nie naruszają zasad wynikających z Konstytucji RP.

W ocenie sądu organy pierwszej i drugiej instancji nie naruszyły w przedmiotowej sprawie przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego.

Z tych względów sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 3 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.

-----------------------

22