Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 748/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 8 ust. 9, art. 11 ust. 2 art. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8, art. 10 par. 1 , art. 35 par. 3, art. 37 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2019 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 6 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 9 kwietnia 2018 r. J. S. ((zwany dalej: "wnioskodawcą", "stroną" albo "skarżącym") zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu złożonego pisma wnioskodawca powołał się na swoją trudną sytuację życiową związaną z ubóstwem, niepełnosprawnością i długotrwałą chorobą.

Działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją z dnia 7 maja 2018 r. (nr [...]) wydaną na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 38 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.; dalej w skrócie jako: "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej w skrócie jako: "k.p.a."), odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku okresowego. Powodem był brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W postępowaniu spadkowym po zmarłych rodzicach nabył ziemię oraz dom jednorodzinny, w którym zamieszkuje. Większa część ziemi została przez wnioskodawcę sprzedana w 2016 r. Obecnie strona jest właścicielem ziemi o powierzchni 1,51 ha. Strona posiada lekki stopień niepełnosprawności ze wskazaniem na otwarty rynek pracy.

Organ pierwszej instancji wskazując się na konieczność kierowania się zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy oraz uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy wskazał, że wnioskodawca powinien intensywnie poszukiwać pracy, gdyż zasadą życia społecznego jest to, że każdy utrzymuje się z własnej pracy zarobkowej i mając potencjalne możliwości podjęcia zatrudnienia nie może liczyć na to, że będzie się utrzymywać z pomocy społecznej. Zasadą ustawową jest wsparcie osób potrzebujących pomocy (art. 2 i art. 3 u.p.s.), co jednak nie oznacza ich utrzymywania, zaś ustawowym obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej jest współdziałanie z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości (art. 2 i art. 4 u.p.s.).

Organ wyjaśnił, że podczas wywiadów środowiskowych wnioskodawca nie był zainteresowany aktualnymi ofertami pracy, co wskazuje na brak zainteresowania podjęciem zatrudnienia przez stronę w celu polepszenia swojej trudnej sytuacji. Co istotne, oferty dotyczyły pracy w zakładach oddalonych o około 2 do 6 km od miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Brak aktywności czy współdziałania ze strony zainteresowanego z pracownikiem socjalnym uprawnia organ do powstrzymywania się od udzielania pomocy. Pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma bowiem charakter przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonywania życiowych trudności. Nie może ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe źródło utrzymania. Organ zauważył, że strona miesięcznie składa kilka podań, co oznacza, że w istocie próbuje przerzucać wszelkie koszty utrzymania na organ pomocy społecznej, będący dysponentem środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań pomocowych.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. S. wniósł o jej uchylenie i wydanie decyzji przyznającej wnioskowaną pomoc. Jego zdaniem, całe postępowanie od samego początku było nastawione na nieudzielenie pomocy. Odwołujący się zarzucił organowi pomocy społecznej manipulowanie stanem faktycznym poprzez nie opisywanie całej prawdy a wybieranie jedynie części faktów z sytuacji życiowej, które organowi odpowiadają. W ocenie odwołującego jego trudna sytuacja życiowa i finansowa jest spowodowana działaniem urzędników, którzy obecnie wymyślili powód odmowy wsparcia w postaci braku współpracy.

Niezależnie od powyższego odwołujący się wskazał, że organ pierwszej instancji w sposób błędny wyliczył jego dochód. Dochód ten nie został bowiem pomniejszony o kwotę składki uiszczanej do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Decyzją z dnia 6 sierpnia 2018 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 2 i art. 38 ustawy o pomocy społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium omówiło przebieg dotychczasowego postępowania w przedmiotowej sprawie. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (...), nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Z przeprowadzonej w dniu 10 kwietnia 2018 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, że odwołujący ma 48 lat, jest kawalerem i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w domu jednorodzinnym po zmarłych rodzicach. W wyniku postępowania spadkowego odziedziczył ziemię, której większą część sprzedał w 2016 r. Obecnie jest właścicielem ziemi o pow. 1,51 ha przeliczeniowego, co w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej oznacza, że z tego tytułu osiąga dochód w kwocie 434,88 zł miesięcznie. Uprawia lucernę. Legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem o możliwości podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Opłaca składki emerytalno-rentowe i zdrowotne w KRUS.

Organ wskazał, że podczas wcześniejszych wywiadów wielokrotnie przedkładano stronie oferty pracy, umożliwiające mu podjęcie działań zmierzających do polepszenia sytuacji bytowej i finansowej. Jednak strona nie wyraziła zainteresowania i nie zabrała ze sobą oferowanych ofert pracy. Takie zachowanie skutkowało uznaniem przez organ pierwszej instancji, że strona nie wykazuje chęci podjęcia działań w celu uzyskania zatrudnienia. Odwołujący się dysponuje nadto dwoma samochodami, które umożliwiają dojazd do pracy.

Organ odwoławczy podniósł, że - jak słusznie wskazano w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji - zadaniem ośrodka pomocy społecznej jest przede wszystkim udzielanie wsparcia, pomocy i aktywizowanie osoby zgłaszającej wniosek o pomoc finansową w przezwyciężaniu trudnej sytuacji finansowej we własnym zakresie w miarę możliwości takiej osoby. Mając na względzie wiek i stan zdrowia, a także kwalifikacje zawodowe odwołującego się, organ przedłożył stronie wiele ofert pracy, w tym oferty podjęcia pracy w miejscu oddalonym od miejsca zamieszkania o 2 – 6 km przy zapewnieniu przez pracodawcę dojazdu do miejsca pracy. Mimo, że strona spełnia przesłanki określone art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to niestety brak zainteresowania podjęciem zatrudnienia skutkuje odmową przyznania zasiłku okresowego z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 11 ust. 2 u.p.s. Pomoc przyznawana na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej ma bowiem charakter przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonywania życiowych trudności.

Przyznanie pomocy jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny ubiegającej się o jej przyznanie, a także od zakresu środków przeznaczonych na ten cel. Nie oznacza to jednak, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby spełniającej wymogi dla jego przyznania jest prawem bezwarunkowym i wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organ pomocy społecznej, który jest dysponentem środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań pomocowych.

Fakt, że strona posiada gospodarstwo rolne nie może przesądzać o całkowitym braku możliwości podjęcia działań we własnym zakresie w celu podjęcia zatrudnienia i polepszenia własnej sytuacji bytowej tym bardziej, że wiek i stan zdrowia nie dyskwalifikują jej jako osoby, która jest w stanie do podjęcia pracy zawodowej. Ponadto skarżący nie wykazał zainteresowania i nie wykorzystał udostępnionych mu przez GOPS ofert pracy, a więc nie wykazał aktywności w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji bytowej przy wykorzystaniu własnych możliwości i zasobów.

Organ odwoławczy dodał, że decyzją z dnia 17 stycznia 2018 r. stronie zostało przyznane świadczenie pieniężne na zakup żywności od stycznia do maja 2018 r. w wysokości 120 zł miesięcznie. Ponadto wydano inne decyzje przyznające zasiłki celowe na pokrycie kosztów leczenia i zakupu leków zatem strona nie pozostaje bez wsparcia ośrodka pomocy społecznej.

Powyższą decyzję organu odwoławczego J. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie w całości, a także uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zdaniem skarżącego decyzja organu odwoławczego wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 10 § 1, 2 i 3 oraz art. 35 § 3 k.p.a. poprzez: nieustosunkowanie się organu do stawianych w odwołaniu zarzutów; niezachowanie terminu rozpatrzenia odwołania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i brak informacji o przedłużeniu terminu rozpoznania sprawy; niepoinformowanie o wpłynięciu dokumentów wysłanych przez ośrodek pomocy w sprawie odwołania skarżącego i nadanie biegu administracyjnego, w tym nadanie sygnatury sprawy; niepoinformowanie przez ośrodek pomocy przed zakończeniem postępowania o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego i materiałów przed wydaniem decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że organ pierwszej instancji tak naprawdę wykreował na potrzeby postępowania powód uniemożliwiający udzielenie pomocy, czyli brak współpracy w związku z niezainteresowaniem się ofertami pracy. Tymczasem pracownik socjalny nie utrwalał czynności w notatkach urzędowych (nie wskazywał na żadne wypowiedzi skarżącego w tym zakresie), co daje duże możliwości manipulacji.

W ocenie skarżącego jeżeli organ żąda jakiś czynności - w tym wypadku dojazdów do zakładów pracy w związku z dostarczonymi ofertami - to winien zagwarantować środki na wykonanie tych czynności, to jest udzielić w tym wypadku pomocy w formie biletu kredytowego na dojazdy do tych zakładów pracy.

Ponadto - jak zauważył skarżący - w uzasadnieniach decyzji odmownych organy powołują się na brak współpracy ze strony skarżącego, podczas gdy równocześnie wydawane są decyzje pozytywne dla skarżącego z innym uzasadnieniem (np. decyzja z dnia 17 stycznia 2018 r.), co w ocenie skarżącego świadczy o tym, że podawany przez organy powód odmowy przyznania zasiłku celowego zgodnie ze złożonym wnioskiem, jest pozorny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości rzeczowej ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zakwestionowanego aktu. Sąd administracyjny nie ma przy tym podstaw prawnych aby oceniać rozstrzygnięcie organu administracji publicznej pod kątem jego słuszności, bądź też celowości. Nie rozpatruje również danej sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego.

Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazało, że nie są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie.

Przedmiotem kontroli sądowej skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 sierpnia 2018 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 7 maja 2018 r. (z którego upoważnienia działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.), którą odmówiono wnioskodawcy przyznania świadczenia w postaci zasiłku okresowego z uwagi na brak współdziałania osoby ubiegającej się o pomoc społeczną w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: pkt 1 - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; pkt 2 - rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny (ust. 1). Zasiłek okresowy – stosownie do art. 38 ust. 2 u.p.s. - ustala się: pkt 1 - w przypadku osoby samotnie gospodarującej do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; pkt 2 - w przypadku rodziny do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. W myśl natomiast art. 38 ust. 3 u.p.s. kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: pkt 1 - kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; pkt 2 - kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Stosownie do art. 38 ust. 4 u.p.s. kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy – stosownie do dyspozycji art. 38 ust. 5 u.p.s. - ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy.

Należy mieć jednakowoż na uwadze, że zgodnie z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Należy zatem przyznać rację organom orzekającym, że celem pomocy społecznej nie jest wyręczanie poszczególnych osób (ich rodzin) w zaspokajaniu wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta udzielana jest na podstawie przepisów wskazanej ustawy, w tym w postaci zasiłków okresowych.

Z kolei stosownie do treści art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (tak w art. 11 ust. 2 u.p.s.).

Z przywołanego powyżej art. 38 ust. 1 u.p.s. wynika wprost, że zasiłek okresowy jest świadczeniem obligatoryjnym w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnił przesłanki konieczne do jego przyznania. Natomiast odmowa przyznania pomocy społecznej, w tym zasiłku okresowego, jest uzasadniona wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych, a także w sytuacji wystąpienia którejkolwiek przesłanki negatywnej, określonej w art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. Pomoc państwa ma bowiem charakter subsydiarny i pozwala na interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie mają możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych.

Przedstawione stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych i wynika chociażby z wyroków: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2008 r. (sygn. akt I OSK 1910/07) i z dnia 21 marca 2012 r. (sygn. akt I OSK 1920/11) oraz z wyroków Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Krakowie - z dnia 18 lutego 2014 r. (sygn. akt III SA/Kr 978/13) oraz z dnia 25 lutego 2014 r. (sygn. akt III SA/Kr 1067/13); w Gliwicach - z dnia 20 stycznia 2012 r. (sygn. akt IV SA/Gl 130/11); w Warszawie - z dnia 9 lutego 2012 r. (sygn. akt I SA/Wa 1946/11); w Olsztynie - z dnia 7 października 2010 r. (sygn. akt II SA/Ol 734/10) oraz z dnia 15 stycznia 2014 r.; (sygn. akt II SA/Ol 1213/13); w Łodzi - z dnia 25 stycznia 2011 r. (sygn. akt II SA/Łd 846/10); Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl.

Jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie, w tym z przeprowadzonego w dniu 10 kwietnia 2018 r. wywiadu środowiskowego, skarżący (urodzony w 1970 r.) jest kawalerem, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodu z gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,51 ha. Z tego tytułu osiąga dochód w kwocie 434,88 zł miesięcznie. Uprawia lucernę i nie prowadzi żadnej produkcji zwierzęcej. Mieszka w domu jednorodzinnym po zmarłych rodzicach. W wyniku postępowania spadkowego odziedziczył również ziemię, której znaczną część sprzedał w 2016 r. w celu spłacenia rodzeństwa. Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem na możliwość podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy. W celu polepszenia sytuacji finansowej wnioskodawca wielokrotnie był motywowany przez pracowników społecznych do podjęcia zatrudnienia. Z ustaleń wywiadu środowiskowego (aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 10 kwietnia 2018 r.) wynika, że wnioskodawca nie był zainteresowany propozycjami zatrudnienia. Podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego przedłożono mu kolejne oferty pracy (k. 6 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Mając na uwadze ustalenia poczynione przez organy orzekające w niniejszej sprawie uznać należy, że organy te poddały ocenie wszystkie okoliczności, od których uzależnione jest objęcie zainteresowanego pomocą społeczną, w tym udzielenie tej pomocy w formie zasiłku okresowego. Organy rozpoznając żądanie skarżącego i wydając zaskarżone rozstrzygnięcia w sposób jak najbardziej uzasadniony zwróciły uwagę na fakt, iż skarżący nie wykorzystuje własnych możliwości dla poprawy swojej sytuacji, co w świetle art. 11 ust. 2 u.p.s. uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.

Podkreślenia wymaga, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, jednakże ze wskazaniem możliwości podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy, natomiast w posiadanym gospodarstwie rolnym uprawia lucernę, nie prowadząc przy tym żadnej produkcji zwierzęcej, co należy ocenić jako okoliczności obiektywnie umożliwiające mu podjęcie pracy zarobkowej. W zasadzie skarżący nie wskazał żadnych okoliczności, które mogłyby usprawiedliwiać brak podejmowania przez niego zatrudnienia. Zauważyć należy, że przepisy prawa pracy dają także możliwość podjęcia pracy w niepełnym wymiarze godzin (np. na pół etatu), co w przypadku podjęcia przez skarżącego choćby takiego zatrudnienia, mogłoby, z jednej strony umożliwić skarżącemu realizację ww. prac w gospodarstwie, a z drugiej – stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. - polepszyć jego sytuację życiową (finansową) przy udziale jego osobistego zaangażowania, a więc z wykorzystaniem własnych możliwości (a w konsekwencji zasobów), bez potrzeby przerzucania całego ciężaru wsparcia na barki organów pomocy społecznej. Działanie takie pozostawałoby zresztą w zgodzie z jednym z celów pomocy społecznej, jakim jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).

W sprawie należy również podkreślić, że skarżący pomimo tego, iż sam nie szukał pracy na własną rękę, to również nie wyraził jakiegokolwiek zainteresowania możliwością podjęcia przedstawionych przez ośrodek ofert pracy. Rolą ośrodka pomocy społecznej jest wspieranie osób potrzebujących w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb (w tym wypadku polepszenia swojej sytuacji finansowej z uwzględnieniem posiadanych możliwości). Organy pomocy społecznej nie mogą zastępować organów zatrudnienia działających w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1065 ze zm.), a zatem oczekiwania skarżącego co do szczegółowej treści ofert pracy czy oceny posiadania konkretnych kwalifikacji umożliwiających wykonywanie konkretnych prac, nie mogą być kierowane pod adresem ośrodka pomocy społecznej.

W ocenie Sądu osoba bezrobotna powinna podejmować kroki mające na celu podjęcie każdej pracy zarobkowej, która nie odbiega zakresem obowiązków i wymagań od kwalifikacji (umiejętności) posiadanych przez tę osobę, czy też jej możliwości, w tym z uwagi na jej "możliwości zdrowotne". W tym kontekście należy mieć na uwadze, że stan zdrowia skarżącego również nie uzasadniał rezygnacji z podjęcia starań w zakresie "zaproponowanej pracy", gdyż orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, którym legitymuje się skarżący, nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy, natomiast w toku postępowania administracyjnego skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, które uzasadniałyby odmowę podjęcia zatrudnienia z uwagi na jego obecny stan zdrowia.

Zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy sytuacji bytowej określonej osoby. Zasiłek stały i zasiłek okresowy, o których mowa odpowiednio w art. 37 ust. 1 oraz w art. 38 ust. 1 u.p.s., spełniają taką właśnie funkcję. Przepis art. 3 u.p.s. nie dopuszcza zaś możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności na jakie napotkały, lub też realizowania tylko takiej formy pomocy jakiej strona subiektywnie oczekuje. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. W rozpoznawanej sprawie zachowanie skarżącego nie czyni zadość wskazanym oczekiwaniom i celom pomocy społecznej. Sądowi wiadomo z urzędu (sprawy o sygn. akt III SA/Gd 207-210/18; III SA/Gd 418-419/18 oraz III SA/Gd 464/18), że skarżący systematycznie wnosi o przyznanie mu pomocy, nie podejmując jednocześnie jakichkolwiek efektywnych działań mających na celu samodzielną poprawę sytuacji życiowej (zawodowej, finansowej).

Z tych wszystkich względów - zdaniem Sądu - na podzielenie zasługuje ocena organów, w której wskazano, że postawa skarżącego potwierdza, iż nie tylko nie współdziała on z GOPS w S. w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, ale też samodzielnie nie czyni efektywnych starań o zmianę zaistniałej sytuacji. Roszczeniowa postawa skarżącego, który ze swej strony nie czyni żadnych skutecznych starań, aby polepszyć swoją sytuację życiową nie zasługuje na akceptację. Trudno tym samym uznać, że postawa ta winna zasługiwać na wsparcie ze strony organów pomocy społecznej.

Reasumując, w ustalonym stanie faktycznym i prawnym brak jest w ocenie Sądu orzekającego podstaw prawnych do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego i przerzucania ciężaru pomocy w jego utrzymaniu na Państwo. Organy obu instancji rzetelnie zbadały stan faktyczny sprawy oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia decydowała obiektywna ocena dotycząca postawy skarżącego.

W odniesieniu do podniesionego w skardze zarzutu dotyczącego "niekonsekwencji" organów raz przyznających pomoc a raz odmawiających przyznania takiej pomocy z uwagi na brak współpracy (niepodejmowanie pracy), Sąd pragnie wyjaśnić, że stosownie do brzmienia art. 11 ust. 2 u.p.s. okoliczność braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej czy też nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną mogą (a więc nie muszą) stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W tej sytuacji sam fakt przyznania skarżącemu inną decyzją pomocy na zakup żywności, a więc pomocy mającej na celu zapewnienie podstawowej i egzystencjalnej potrzeby, nie kłóci się w żadnym stopniu z faktem odmowy przyznania przez organy skarżącemu pomocy "w innym zakresie", z uwagi na stwierdzenie faktu braku jego współdziałania w działaniach zmierzających do poprawy jego sytuacji, poprzez - nieznajdującą uzasadnienia w ocenie organów i Sądu - odmowę podjęcia jakichkolwiek kroków mających na celu znalezienie czy też podjęcie przez skarżącego pracy.

Finalnie wskazać także należy, że zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej dochód z gospodarstwa rolnego ustala się z 1 ha przeliczeniowego posiadanego gospodarstwa rolnego, który do dnia 1 października 2018 r., zgodnie z § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) wynosił 288 zł i według tej stawki z wielkości gospodarstwa został wyliczony. Jest to dochód wyliczony ryczałtowo niezależnie od tego czy i w jaki sposób prowadzone jest gospodarstwo rolne i czy przynosi jakieś dochody. Ustalenie dochodu w formie ryczałtu wyklucza zatem możliwość odliczenia od niego kosztów związanych z jego uzyskaniem w tym także opłacanej składki do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Te koszty uwzględnione są bowiem przy ustalaniu wysokości ryczałtu.

Mając to wszystko na uwadze Sąd uznał zaskarżoną decyzję za prawidłową, a zarazem stwierdził, że nietrafne są podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów odnoszących się do postępowania wyjaśniającego (art. 7 i art. 8 § 1 i 2 k.p.a.).

W kwestii zarzutu naruszenia przez organy art. 10 § 1 k.p.a. Sąd zauważył, że organ winien stronie postępowania zapewnić możliwość aktywnego udziału w postępowaniu. Postawiony w tym zakresie zarzut uznać należy za zasadny jedynie co do postępowania organu odwoławczego, bo istotnie brak jest zawiadomienia strony o zebraniu materiału dowodowego przez Kolegium (organ pierwszej instancji natomiast w piśmie z dnia 12 kwietnia 2018 r. powiadomił stronę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań). Należy przy tym zwrócić uwagę, że zarzut ten może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2018 r.; sygn. akt II OSK 1253/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Ponadto stwierdzone uchybienie nie miało żadnego wpływu na merytoryczną poprawność wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia przepisu art. 35 § 3 k.p.a. Sąd wskazuje, że skarżącemu przysługiwał środek w postaci wniesienia do Kolegium na mocy art. 37 § 1 k.p.a. ponaglenia, a następnie skargi do tut. Sądu na bezczynność tego organu. Ze środków tych skarżący nie skorzystał. Samo zaś naruszenie przepisów dotyczących terminów załatwienia spraw określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego nie miało wpływu na zgodność z prawem rozstrzygnięć w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu żądanego zasiłku

Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.