Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1771/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.1 ust.1
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia del. WSA Olga Żurawska - Matusiak (spr.) Protokolant: st. asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Skarbu Państwa P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2804/14 w sprawie ze skargi A. A., M. J., W. M., J. C. i R. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Skarbu Państwa P. na rzecz A. A., M. J., W. M., J.C. i R. J. solidarnie kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 16 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2804/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. A., M. J., W.M., J. C. i R. J.na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Ł. z [...] lipca 2013 r. nr [...].

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Wnioskiem z [...] listopada 2012 r. A. Al. wystąpił do Wojewody Ł. o stwierdzenie, że majątek ziemski [...] gmina S., powiat p., stanowiący uprzednio własność O. A. nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. przeprowadzeniu reformy rolnej.

Rozpatrując powyższy wniosek Wojewoda Ł. decyzją z [...] lipca 2013 r., nr [...], umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wydania decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 z późn. zm.), stwierdzającej, że majątek [...] nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał m.in. że wymieniony majątek ziemski nie przeszedł na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, lecz został znacjonalizowany w trybie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, wobec czego nie ma podstaw do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej niepodpadanie przedmiotowej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Na skutek złożonego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lipca 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody Ł. z [...] lipca 2013 r., w części dotyczącej nieruchomości nieleśnej majątku [...] o pow. [....] ha. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził m.in. że dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego można wywieść, iż przedmiotowa nieruchomość w całości przeszła na własność Państwa w trybie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Świadczą o tym dowody w postaci pisma Ministerstwa Leśnictwa do Dyrekcji Lasów Państwowych z [...] marca 1947 r., z [...] września 1949 r. oraz z [...] października 1947 r., jak również pismo Dyrektora Lasów Państwowych do byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości - O. A. z [...] listopada 1947 r. We wszystkich ww. pismach stwierdzono wprost, że cały majątek ziemski [...] o pow. [...] ha został przejęty w trybie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Minister negatywnie ocenił zarzut skarżących, że organ pierwszej instancji bezpodstawnie umorzył postępowanie w stosunku do części nieruchomości [...] o pow. [...] ha z uwagi na fakt, że powyższa część nieruchomości stanowiła nieruchomość nieleśną i nie mogła zostać przejęta na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Organ II instancji wskazał, że Wojewoda nie oceniał zasadności przejęcia nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r., a decyzja organu I instancji o umorzeniu postępowania była uzasadniona brakiem podstawy prawnej do wydania rozstrzygnięcia oceniającego prawidłowość przejęcia nieruchomości w trybie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. Istniejąca podstawa prawna w postaci § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o reformie rolnej, która przewiduje możliwość dokonania przez organ takiej oceny w odniesieniu do nieruchomości przejętej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, nie mogła zostać w przedmiotowej sprawie zastosowana z uwagi na okoliczność, że przejęcie nieruchomości [...] nie nastąpiło w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli A. A., M. J., W. M., J. C. i R. J. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 dekretu leśnego poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie że tereny nieleśne (role, łąki, pastwiska, zabudowania dworskie) mogły przejść ex lege na własność Skarbu Państwa jako "lasy";

2. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że część nieleśna majątku ziemskiego [...] nie została przejęta na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej;

3. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego oraz niewłaściwe rozpatrzenie materiału dowodowego, które doprowadziło do błędnego uznania, że nieruchomość nieleśna wchodząca w skład byłego majątku [...] której powierzchni wynosiła [...]ha, stanowiła las, w związku z czym przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu leśnego, co doprowadziło do umorzenia postępowania w sprawie, a tym samym pomięcie licznych dowodów zgromadzonych w sprawie świadczących zdaniem skarżących o tym, że:

a) część majątku [...] o powierzchni [...] ha nie stanowiła "lasów";

b) początkowo część nieleśna majątku ziemskiego [...] została przejęta w trybie dekretu rolnego, natomiast później, wskutek wadliwości przejęcia, została przekazana w zarząd Lasom Państwowym, co w niczym nie przesądza o podstawie prawnej przejęcia tej nieruchomości, a w szczególności, ich zdaniem, bezzasadne uznanie niektórych dokumentów za przesądzających o podstawie prawnej przejęcia majątku [...] (korespondencja O. A. z 1947 r., korespondencja pomiędzy Ministerstwem Leśnictwa, a Dyrekcją Lasów Państwowych, wykaz-remanent z [...] lutego 1949 r. gospodarstw poniemieckich).

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawili dotychczasowy przebieg postępowania oraz argumentację mającą przemawiać za uwzględnieniem skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

16 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał powołany na wstępie wyrok.

Sąd przyjął, że w niniejszej sprawie wniosek skarżących złożony został na podstawie przepisu § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który stanowił podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Sąd zwrócił uwagę, że dekret nie zawiera definicji pojęcia "nieruchomość ziemska". W orzecznictwie dla interpretacji tego terminu stosuje się wykładnię wyrażoną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89, w której stwierdzono, że "ustawodawca poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemska" miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy." Wniosek taki znajduje uzasadnienie zarówno w tytule dekretu "o przeprowadzeniu reformy rolnej", jak też w treści niektórych przepisów dekretu PKWN z 1944 r. (art.1 ust. 2 lit. a i b, art. 6, art. 11 ust. 1) oraz w przepisach rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (§ 6). Zdaniem Sądu analiza ww. przepisów prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej z tym, że przez inne podmioty.

Sąd I instancji wskazał, że w nawiązaniu do tego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 22 kwietnia 2005 r., II CK 653/04 (OSNC 2006, nr 3, poz. 56) przyjął, że z przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie wynika, aby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości niemające charakteru "ziemskiego", a więc działki budowlane niepozostające w funkcjonalnym związku z gospodarstwem rolnym, a także nieruchomości leśne. Za przyjęciem takiego rozumienia określenia "nieruchomość ziemska" przemawia przede wszystkim treść, a nawet sam fakt wydania dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Sąd zwrócił także uwagę na art. 1 ust. 3 lit. b, na podstawie którego nie przechodziły na własność Skarbu Państwa lasy i grunty leśne podzielone prawnie lub faktycznie przed dniem 1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha, stanowiące własność osób fizycznych, grunty które nie są objęte przepisami artykułu 2 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem Sądu treść tego przepisu w części należałoby uznać za zbędną, gdyby przyjąć, że kompleksy leśne stanowiące własność osób będących właścicielami gruntów objętych przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej także były objęte przepisami wymienionego dekretu.

Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji stwierdził, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na własność Skarbu Państwa, bez żadnego odszkodowania, w całości przechodziły bezzwłocznie tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeśli ich łączny rozmiar przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od powierzchni użytków rolnych. Przy czym przepisy ww. dekretu na cele reformy rolnej przeznaczały te nieruchomości lub ich części, które mogły nadawać się do prowadzenia szeroko rozumianej działalności rolniczej. Nieruchomości leśne, nie przeznaczone do produkcji rolnej, stanowiące część nieruchomości ziemskiej, mogły być wyłączone spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. O ile zaś przekraczały 25 ha przechodziły ex lege na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r.

Sąd I instancji wskazał, że podstawą nacjonalizacji lasów był dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, którego art. 1 ust. 1 przewidywał przejęcie z mocy prawa lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha, stanowiących własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych. Lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich objętych dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej nie przechodziły więc, co do zasady, na własność Państwa na podstawie tego dekretu, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie o przejęciu lasów.

Przejęcie lasów na własność Skarbu Państwa mogło więc nastąpić jedynie na zasadach i warunkach określonych w ww. dekrecie. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej służył innym celom i dotyczył innego rodzaju nieruchomości.

Zdaniem Sądu I instancji jeżeli wobec nieruchomości stanowiących las została spełniona przesłanka wymieniona w art. 1 ust. 1 dekretu o przejęciu lasów, to nie mogły być one przejęte na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a ich powierzchnia nie wliczała się do powierzchni ogólnej przejętej nieruchomości i odwrotnie.

W ocenie Sądu umorzenie przez organy administracji postępowania zainicjowanego przez skarżących znajduje uzasadnienie jedynie w odniesieniu do tej części majątku [...], który bezsprzecznie stanowił las i w konsekwencji podlegał regulacji dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r.

Sąd wskazał przy tym, że z przedłożonego do akt administracyjnych Planu Gospodarczego Lasów Majątku [...] jednoznacznie wynika, że wskazany majątek ziemski zawierał, oprócz lasów, również część nieleśną ([...] ha), tj. grunty rolne, łąki nieleśnie, pastwiska. Minister Rolnictwa winien wymieniony dokument wziąć pod uwagę, jako że część nieruchomości stanowiąca obszar [...] ha z mocy prawa nie mogła przejść na własność Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r., ponieważ nie była lasem.

W ocenie Sądu I instancji dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, które zacytował organ, tj. dowody pobierania przez O. A. uposażenia, korespondencja Ministerstwa Leśnictwa do Dyrekcji Lasów Państwowych oraz pismo dyrektora Lasów Państwowych do byłego właściciela nieruchomości - O. A., nie mogą kształtować prawa własności ani także zastępować bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. Niezależnie bowiem od treści korespondencji między stronami, nacjonalizacja lasów podlegała wyłącznie pod dyspozycję dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r.

Tym samym Sąd uznał, że organ II instancji przedwcześnie stwierdził, że majątek ziemski [...] w części stanowiącej nieruchomość nieleśną ([...] ha), nie podpadał pod dyspozycję dekretu o reformie rolnej. Wskazał, iż aktach sprawy znajdują się dokumenty z których wynika, że poprzedni właściciel utracił władztwo nad swoją nieruchomością w wyniku działań podjętych w trybie dekretu o reformie rolnej, a dopiero później posiadanie nieruchomości pomiędzy urzędami państwowymi zostało przekazane z powołaniem się na przepisy dekretu o lasach. Zdaniem Sądu organy administracji powinny zbadać z jakich gruntów składała się wymieniona część gospodarstwa oraz ocenić protokół zdawczo-odbiorczy z [...] lutego 1946 r., z którego wynika, że zdającym nieruchomość nie był jej właściciel - O. A., ale Komisarz Ziemski w P. (pracownik Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego przeprowadzającego reformę rolną w latach 40. ubiegłego wieku).

Zdaniem Sądu I instancji słuszny jest także zarzut, że Minister niekonsekwentnie powołał się w swoim uzasadnieniu na dokument z 4 lutego 1949 r. stanowiący wykaz pozostałości - remanent gospodarstw poniemieckich, w którym ujęto majątek [...] jako przejęty w trybie art. 2 ust.1 lit b) dekretu o reformie rolnej - jako nieruchomość ziemską będącą własnością obywateli Rzeczy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Organ II instancji uznał bowiem, z pominięciem jego treści, że nieruchomość rodziny A. przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o nacjonalizacji lasów.

W konsekwencji Sąd I instancji ocenił, że zaskarżona decyzja organu II instancji oraz decyzja ją poprzedzająca nie odpowiadają warunkom określonym w art. 7, 77 i 107 §3 K.p.a., bowiem organy orzekając w sprawie pominęły w swych rozważaniach istotne elementy stanu faktycznego sprawy oraz nie dokonały w tym zakresie jego oceny prawnej oraz pominęły fakt, że dekret o lasach przewidywał możliwość przejęcia na rzecz Państwa jedynie nieruchomości leśnych i tylko takich gruntów dotyczył.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarb Państwa P. ., zaskarżając powyższy wyrok w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) powyższemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego:

a) art. 1 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż tereny nieleśne wchodzące w skład majątku [...] nie są terenami, które zgodnie z treścią art. 1 ust. 2 pkt a powyższego dekretu przechodziły wraz z lasami i gruntami leśnymi na własność Skarbu Państwa, o ile stanowiły własność lub współwłasność tej samej osoby, jako wszelkie śródleśne grunty, łąki i wody, co w konsekwencji powoduje uznanie, iż brak jest podstaw do orzekania w drodze decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, o tym, że majątek [...] nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej, a obecnie obowiązujące przepisy nie przewidują wydawania decyzji administracyjnych w przedmiocie przejęcia na własność Państwa lasów i gruntów z nimi związanych o powierzchni powyżej 25 ha, nawet decyzji o charakterze deklaratoryjnym;

b) art. 2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, iż majątek [...] stanowił majątek ziemski, skoro z dokumentów wynika, iż majątek [...] był majątkiem leśnym o łącznej powierzchni [...] ha, w skład którego wchodziły grunty nieleśne o pow. [...] ha, ale nie stanowiły one mienia nieruchomego o charakterze rolniczym, a były one traktowane jako grunty śródleśne, i w związku z tym cały majątek stanowił jeden kompleks leśny, co w konsekwencji powoduje, iż przedmiotowy majątek nie podlegał przejęciu na podstawie dekretu o reformie rolnej;

2. naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów prawa procesowego, tj. art. 133 §1 P.p.s.a., poprzez dowolną i wybiórczą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, niedokonanie kompleksowej i dogłębnej analizy całego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, oparcie wydanego rozstrzygnięcia na wybranych dokumentach, wskutek czego Sąd a quo przyjął, iż majątek [...] stanowił majątek ziemski a nie leśny, i pomimo tego iż w jego skład wchodziła część nieruchomości o charakterze nieleśnym, to majątek [...] był jednym zwartym kompleksem o charakterze leśnym, zatem nie mógł być przejęty w trybie reformy rolnej, ponadto wprost z pism kierowanych z Ministerstwa Leśnictwa do Dyrekcji Lasów Państwowych w Ł. wynika jednoznacznie, iż przedmiotowy majątek został przejęty na własność Skarbu Państwa w trybie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie wskazał, że z protokołu zdawczo odbiorczego z [...] lutego 1946 r. wynika, iż powierzchnia zalesiona przedmiotowego majątku wynosiła [...] ha, a powierzchnia nieleśna była wielkości [...] ha (pow. nieleśna - [...] ha plus nieużytki [...] ha). Wg Szacunku lasu byłego majątku [...], sporządzonego na potrzeby wyliczenia stosownego zaopatrzenia dla osób fizycznych wywłaszczonych na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia

1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, powierzchnia leśna wynosi [...] ha, natomiast pozostałą część stanowią role, łąki, pastwiska i zarośla, wody dzikie oraz drogi i linie.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie analiza powyższych dokumentów wskazuje, że powierzchnia nieleśna majątku [...] była bardzo niewielka i stanowiły ją śródleśne grunty, łąki i wody, które tworzyły wraz z lasami jeden kompleks leśny. Nie stwierdzono bowiem, aby majątek [...] przynosił jakieś inne dochody, poza dochodami z gospodarki leśnej. Powyższe oznacza, iż majątek w części będącej lasem, jak i grunty pozostałe, stanowiące jedno zwarte gospodarstwo leśne, podlegały przejęciu na podstawie regulacji dekretu z 12 grudnia 1944 r. O zaliczeniu konkretnej nieruchomości do lasu, gruntu leśnego, czy innej nieruchomości wymienionej w art. 1 ust. 2 lit. a-d dekretu z 12 grudnia 1944 r., decyduje sposób jej użytkowania w chwili wejścia w życie przepisów dekretu.

Skarżący kasacyjnie wskazał, że w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że ziemski charakter w rozumieniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej miały tylko te nieruchomości, które mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej, czyli takie które mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. Z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowym postępowaniu nie wynika, aby na nieruchomości stanowiącej majątek [...] poza działalnością leśną, prowadzona była inna działalność o charakterze wytwórczym w rolnictwie.

W związku z powyższym skarżący kasacyjnie stwierdził, iż Sąd I instancji błędnie ustalił, iż umorzenie postępowania administracyjnego znajduje jedynie uzasadnienie w odniesieniu do tzw. części leśnej majątku [...], a nie co do całego majątku, albowiem nie miał on charakteru ziemskiego i nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej w trybie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a podlegał przejęciu na podstawie dekretu z 12 grudnia 1944 r.

W ocenie skarżącego kasacyjnie zarówno Wojewoda Ł., jak i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo ustalili, iż majątek [...] nie podlegał przejęciu na podstawie dekretu o reformie rolnej. Skarżący podkreślił przy tym, że na podstawie dekretu o reformie rolnej wszystkie nieruchomości ziemskie wymienione w art. 2 ust. 1 punktach b, c, d i e niniejszego artykułu przechodziły niezwłocznie bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Z kolei przejęcie na podstawie dekretu z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa na podstawie art. 5 ust. 2 dawało uprawnienie Ministrowi Leśnictwa do ustalenia i wypłacenia stosownego zaopatrzenia miesięcznego dla osób fizycznych wywłaszczonych na zasadzie art. 1 powyższego dekretu.

W przypadku wywłaszczonego O. A. taka właśnie sytuacja miała miejsce, i otrzymywał on za pośrednictwem Dyrekcji Lasów Państwowych stosowne miesięczne zaopatrzenie.

Ponadto skarżący kasacyjnie podniósł, że Sąd I instancji w sposób dowolny wybrał i ocenił znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy. W konsekwencji, Sąd nie uwzględnił dokumentów w postaci Szacunku lasu byłego majątku [...] oraz dokumentów potwierdzających okoliczność wypłaty stosownego odszkodowania za przejętą nieruchomość, które są dowodem, iż majątek ten stanowił jeden kompleks leśny. Sąd pominął okoliczności, które można wywieść z wyżej wymienionych dokumentów, co w ocenie skarżącego kasacyjnie doprowadziło do wadliwej, a tym samym dowolnej oceny materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. A., M.J., W. M., J. C. oraz R. J. wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione enumeratywnie w § 2 art. 183 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.

Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego wyroku z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli, nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego wyroku wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw i ich uzasadnienie. Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest przedstawienie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych naruszonych przez sąd zaskarżonym wyrokiem i wyjaśnienie, na czym polegała błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie. W przypadku powołania jako naruszonych przepisów postępowania, niezbędne jest dodatkowo opisanie istotnego wpływu naruszenia tych przepisów na wynik sprawy. Podkreślić należy, że samo wskazanie przepisu prawa, który miał zostać naruszony przez zaskarżony wyrok, bez podania w tym zakresie uzasadnienia, jest niezgodne z art. 176 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest bowiem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej w jej całokształcie, gdyż jak wyżej wskazano jest związany granicami skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej powołał obydwie podstawy kasacyjne wymienione w art. 174 P.p.s.a.

W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego. Gdyby bowiem ta podstawa kasacyjna okazała się usprawiedliwiona, to co do zasady zbędne byłoby rozpatrywanie zarzutów składających się na podstawę wymienioną w art. 174 pkt 1 P.p.s.a.

W ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania, wskazano jedynie na art. 133 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Naruszeniem obowiązku określonego w przywołanym przepisie jest takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, które doprowadza do przedstawienia przez Sąd Wojewódzki stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym. Rzeczą sądu kontrolującego legalność zaskarżonej decyzji administracyjnej jest ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem. Jednakże nie jest naruszeniem art. 133 § 1 P.p.s.a. odmowa zaakceptowania przez sąd, jako niezgodnej z przepisami postępowania, oceny materiału dowodowego oraz odmowa przyjęcia za prawidłowe ustaleń będących konsekwencją tej oceny. W ramach zarzutu art. 133 § 1 P.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować dokonanej przez Sąd oceny zaskarżonego aktu oraz innych dokumentów, o ile dokumenty te znajdują się w materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Analizowany przepis nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego (por. wyrok NSA z 9 listopada 2011 r., I OSK 1350/11, LEX nr 1149159; wyrok NSA z 17 listopada 2011 r., II OSK 1609/10, LEX nr 1132105).

W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji, rozstrzygając jedynie co do części dotyczącej nieruchomości nieleśnej o powierzchni [...]ha, odniósł się do całego materiału dowodowego sprawy, dokonując jego kompleksowej analizy i oceny, w wyniku której nie podzielił ustaleń faktycznych poczynionych przez organ. Jednocześnie wskazał dlaczego dowody powołane przez organ nie mogły stanowić podstawy dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, w oparciu o które organ zdecydował o umorzeniu postępowania. Sąd stwierdził natomiast, odwołując się do Planu Gospodarczego Lasów Majątku [...], że majątek ten zawierał oprócz lasów, również część nieleśną ([...] ha), tj. grunty rolne, łąki nieleśne, pastwiska i ta część majątku nie mogła przejść na własność Skarbu Państwa w trybie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, ponieważ nie była lasem. Nadto przyjął, że z protokołu zdawczo-odbiorczy z [...] lutego 1946 r. w sprawie przekazania Ministerstwu Lasów Państwowych enklaw i półenklaw przewidzianych w § 44 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego z dnia 1 marca 1945 r. do dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wynika, że poprzedni właściciel utracił władztwo nad swoją nieruchomością w wyniku działań podjętych w trybie dekretu o reformie rolnej, a dopiero później posiadanie nieruchomości pomiędzy urzędami państwowymi zostało przekazane z powołaniem się na przepisy dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Te ustalenia poczynione w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie mogą zostać podważone w ramach zarzutu naruszenia art. 133 P.p.s.a. O naruszeniu tego przepisu nie świadczy uznanie przez Sąd, że dowody na których opierał się organ czyniąc ustalenia faktyczne, nie mogą kształtować prawa własności ani też zastępować bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. Zarzut naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. nie mógł skutecznie spowodować kontroli kasacyjnej przyjętych przez Sąd I instancji ustaleń w sprawie, ani podważyć wyrażonej przez ten Sąd oceny prawnej, także wówczas gdyby była ona błędna. W rozpatrywanej sprawie zainicjowanie skutecznej kontroli kasacyjnej prawidłowości przyjętych przez Sąd Wojewódzki ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej wymagało powołania w skardze kasacyjnej innych niż art. 133 § 1 P.p.s.a. przepisów prawa, co jednak nie nastąpiło.

Stwierdzić zatem należy, iż zarzut naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. nie zasługuje na uwzględnienie oraz że autor skargi kasacyjnej nie podważył skutecznie istotnych okoliczności stanu faktycznego przyjętego za miarodajny przez Sąd pierwszej instancji. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest ustaleniami faktycznymi przyjętymi za podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku.

W sprawie na szczególne zaakcentowanie zasługuje, że kwestią podstawową jest w niej ustalenie, czy do przejęcia nieleśnej części nieruchomości doszło w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż tylko wtedy zastosowanie mógłby mieć § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a tego dotyczy wniosek inicjujący niniejsze postępowanie. Dlatego też Sąd nakazał ponowne badanie tej okoliczności.

Pozbawione usprawiedliwionych podstaw są także zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 1 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa i nieprawidłowe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Naruszenie prawa materialnego, będące następstwem błędnej jego wykładni, można określić jako nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu, czyli polega na mylnym zrozumieniu poszczególnego zwrotu lub treści i tym samym znaczenia przepisu lub też tylko pojęcia występującego w jego treści. Błędna wykładnia przepisu ma miejsce wówczas, gdy dany przepis ma w sprawie zastosowanie i sąd dokonuje niewłaściwej jego interpretacji, czyli takiej, która nie odpowiada żadnej z dopuszczalnych reguł wykładni prawa.

Zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, jak i jego uzasadnienie nie zawierają stanowiska autora skargi kasacyjnej przedstawiającego na czym polegała błędna interpretacja wskazanego przepisu prawa materialnego, a także wskazania właściwego znaczenia interpretowanego przepisu. W istocie w ramach tego zarzutu kasator nie podważa nieprawidłowej wykładni powyższego przepisu, lecz kwestionuje jego zastosowanie. Neguje ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd i przedstawia własną wersję stanu faktycznego sprawy, opartą m.in. na dowodzie z dokumentu pod nazwą Szacunek lasu byłego majątku [...] który to dowód nie był uwzględniany przez orzekające w sprawie organy, jak również nie odnosił się do niego Sąd. Dokumentu tego nie ma w aktach sprawy nadesłanych Sądowi. Został złożony do akt na rozprawie odbywającej się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Również w ramach kolejnego zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, skarżący kasacyjnie kwestionuje ustalenia poczynione przez Sąd Wojewódzki. Tak sformułowane zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, albowiem w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego, co nie budzi wątpliwości w orzecznictwie, nie można podważać ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd. Temu celowi służą zarzuty procesowe (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2014 r., I OSK 178/13). Zauważyć jedynie można, w nawiązaniu do zarzutu naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu i przyjęcia przez Sąd Wojewódki, że majątek [...] stanowił majątek ziemski, że w zaskarżonej decyzji, odnosząc się do majątku [...] sam organ używa określenia majątek ziemski, i taką też nomenklaturę w ślad za organem stosuje Sąd. W okolicznościach przedmiotowej sprawy posłużenie się tym określeniem nie wywołuje żadnych implikacji prawnych, albowiem jest to określenie pozaprawne. W dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej, oznaczając jego przedmiot, posłużono się pojęciem "nieruchomości ziemskiej" i to właśnie pojęcie było przez Sąd interpretowane.

Nadto zważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja i decyzja utrzymana nią w mocy zostały uchylone z powodu naruszeń przepisów postępowania. Sąd we wskazaniach co do dalszego postępowania nakazał organowi uwzględnić istotne elementy stanu faktycznego, na które Sąd zwrócił uwagę w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia oraz dokonanie ich oceny prawnej. W tych okolicznościach odnoszenie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłowe jego zastosowanie jest przedwczesne. Zarzuty te mogą być oceniane przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy.

Mając wszystkie wskazane względy na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postepowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 204 pkt 2 P.p.s.a.