Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 775/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, 8, 9, 77 § 1, 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 1042/21 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 lipca 2021 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2002/2021/9775/AW w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1042/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 lipca 2021 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2002/2021/9775/AW w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu I instancji decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, dalej SKO, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Siemianowice Śląskie z dnia 2 lipca 2021 r., odmawiającą przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej córką [...]. Jako podstawę tej decyzji wskazano m.in. art. 1, art. 17, art. 20 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.). Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej by sprawować opiekę nad niepełnosprawną córką [...], co w świetle treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi konieczny warunek nabycia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym względzie SKO powołało się na zalegające w aktach sprawy orzeczenie orzecznika ZUS z dnia 28 czerwca 2006 r. wskazujące, iż jest ona trwale i całkowicie niezdolna do pracy oraz na orzeczenie z dnia 2 czerwca 2021 r., z którego zdaniem Kolegium wynika, że skarżąca "jest niezdolna do samodzielnej egzystencji". Wobec utraty całkowitej zdolności do pracy w sprawie nie ma zdaniem SKO zastosowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. Zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma m.in. ustalone prawo do renty socjalnej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga nie jest uzasadniona. Sąd wskazał, że prawidłowo SKO przyjęło, że z zatrudnienia lub z wykonywania innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nie może rezygnować osoba, która jest całkowicie i trwale niezdolna do pracy. Sąd sprostował jedynie stanowisko organu w kwestii jego błędu w sformułowaniu odnośnie wynikającej z orzeczenia zdolności skarżącej do samodzielnej egzystencji, którą ta posiada, a którą omyłkowo organ zakwalifikował jako niezdolność.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

I. Naruszenie prawa materialnego, poprzez jego niewłaściwą wykładnię, a to poprzez:

1. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 ppkt a ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej u.ś.r.):

a) poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej by sprawować opiekę nad niepełnosprawną córką [...], co stanowi konieczny warunek nabycia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, z powodu całkowitej niezdolności do pracy skarżącej, z pominięciem okoliczności, iż osoba posiadająca orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej, natomiast stanowisko Sądu I instancji stanowi naruszenie prawa do szczególnej pomocy ze strony państwa dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji), oraz naruszenie zasady równego traktowania, którą wyraża art. 32 ust. 1 Konstytucji.

b) poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku okoliczności dotyczącej obowiązku poinformowania skarżącej o możliwości wyboru przysługujących jej świadczeń, a tym samym pozbawiono ją prawa wyboru świadczenia, podczas gdy z Wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28.06.2019 r., I OSK 757/19, LEX nr 2724028, wprost wynika, że ,,Za prawidłową uznać przyjdzie zatem tezę, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie."

2. naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej rożnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a rentą uzyskiwaną przez stronę, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia, co poskutkowało pozbawieniem Skarżącej w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

3. naruszenie art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń, tj. renty w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń, tj. renty wnioskodawczyni w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadnia przyznanie tego świadczenia chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

II. Naruszenie przepisów postępowania, albowiem uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 1 § 1 i 2 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi [...], a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów II instancji, pomimo że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie przeanalizowano czemu pisemnie nie pouczono skarżącej o prawie wyboru przysługujących jej świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego na córkę [...], co doprowadziło do niepełnego i niewyczerpującego wyjaśnienia skarżącemu w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych, mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego, będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zaskarżonych decyzji obu instancji, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adwokata Magdaleny Kasprzyk kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącej z urzędu według norm prawem przepisanych, wraz z oświadczeniem, iż koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części oraz z oświadczeniem, że pełnomocnik świadczy pomoc prawną w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach dochodząc jej oddalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Już na wstępnie realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej należy przypomnieć, że przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko – konkretnemu – wyrokowi sądu pierwszej, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wadliwość w sformułowaniu zarzutów nie musi jednocześnie uniemożliwiać rozpoznania skargi kasacyjnej i Naczelny Sąd Administracyjny może zbadać jej podstawy, przychylając się do stanowiska, że nie każde nieprawidłowe przedstawienie podstaw kasacyjnych wynikających z art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. dyskwalifikuje skargę kasacyjną (zob. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W ślad za tym stanowiskiem należy przyjąć, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej za stronę, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować, chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyroki NSA: z dnia 27 stycznia 2015 r. sygn. akt II GSK 2140/13; z dnia 22 sierpnia 2012 r. sygn. akt I FSK 1679/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poczynienie powyższych uwag było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna nie odpowiada w pełni omówionym wyżej wymogom, gdyż w ramach naruszenia prawa materialnego np. w zarzucie nr 2 wskazuje – na naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 32 Konstytucji RP – pomijając całkowicie okoliczność, że art. 32 Konstytucji RP obejmuje 2 ustępy (ust.) o odmiennej treści normatywnej. Z kolei w zarzucie nr 3 wskazuje – na naruszenie art. 7, art. 77 k.p.a. – pomijając całkowicie okoliczność, że art. 77 k.p.a. obejmuje 4 paragrafy (§) odmiennej zawartości jurydycznej. Są to przejawy oczywistych usterek konstrukcyjnych środka odwoławczego skierowanego wobec wyroku Sądu I instancji.

W rozpoznawanej sprawie powołano się na obie podstawy kasacyjne, co generalnie wymusza rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów prezentowanych w ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania. W związku z realizowaną sądowoadministrcyjną kontrolą Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż uchybienia tym przepisom były wynikiem wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego, dlatego w pierwszej kolejności zajął się oceną zasadności tej podstawy.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.

W niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła [...], zdolna do samodzielnej egzystencji jednak trwale niezdolna do jakiejkolwiek pracy matka niepełnosprawnej córki [...], na którą wnosiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Bezspornie również [...] ma przyznane prawo do renty socjalnej, którą pobiera.

W aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS Oddział w Chorzowie z dnia 28 listopada 2006 r. z którego jednoznacznie wynika, iż u skarżącej; "(...) na podstawie badania podmiotowego, przedmiotowego, przedstawionej dokumentacji medycznej stwierdzono utratę zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy stąd orzeczono całkowitą niezdolność do pracy. (...)". Wskazywane wyżej orzeczenie jest odmianą dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 k.p.a., którego treścią związany jest organ administracji stosujący prawa (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 545–552). Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy (podmioty) w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone (zob. wyroki NSA: z dnia 8 listopada 2022 r. sygn. I OSK 82/22; z dnia 8 listopada 2022r. sygn. I OSK 85/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższa okoliczność nie była kwestionowana przez stronę w toku postępowania i w związku z tym Sąd odwoławczym również uznaje ją jako niesporną.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Założeniem i celem przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do całości świadczenia pielęgnacyjnego osób mających ustalone prawo do emerytury bądź pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie - powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (również tak jak ma to miejsce w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego). Istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w nim normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest zarówno sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jak i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może mieć zastosowanie do osób spełniających warunki pozytywne uzyskania prawa do świadczenia. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem wyłącznie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie tych przesłanek pozytywnych jest warunkiem koniecznym. Świadczenie ma na celu dostarczać środków utrzymania tym opiekunom osób niepełnosprawnych, którzy z powodu sprawowanej opieki nie mogą podjąć pracy. W piśmiennictwie wskazuje się, że "istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania" (zob. B. Chludziński, Komentarz do art. 17, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021).

Przenosząc powyższe w okoliczności rozpoznawanej sprawy Sąd kasacyjny podziela stanowisko Sądu wojewódzkiego, że prawidłowo ustaliło SKO, a co wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad wymienionymi w tym przepisie osobami. Aby nabyć prawo do tego świadczenia nie wystarczy zatem, że dana osoba sprawuje opiekę, jak to ma miejsce w odniesieniu do skarżącej, nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, ale również aby z koniecznością sprawowania tej opieki (w celu sprawowania) nie podejmowała lub rezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Nie można, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, podważyć ustalenia Sądu I instancji, że tego drugiego koniecznego warunku skarżąca jednak nie spełnia, a to w sytuacji gdy jest całkowicie i trwale niezdolna do jakiejkolwiek pracy. Wynika to z przywoływanego wyżej, znajdującego się w aktach administracyjnych orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 28 listopada 2006 r., którego aktualności skarżąca nie zanegowała. Dokument ten stanowi, że u skarżącej "(...) stwierdzono utratę zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy stąd orzeczono całkowitą niezdolność do pracy. (...)".

Prawidłowo przyjęło zatem SKO, co zaakcentował Sąd wojewódzki, że z zatrudnienia lub z wykonywania innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nie może rezygnować osoba, która jest całkowicie i trwale niezdolna do pracy. Nie można też w związku z takim stanem zdrowia skarżącej przyjąć, aby nie podejmowała ona pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką [...].

Oznacza to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wbrew zarzutom środka odwoławczego, w świetle treści art. 17 ust. 1 ustawy, w tym zawłaszcza art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, co przesądza o legalności zaskarżonej decyzji.

Z wniesionego środka odwoławczego wynika również, że zaskarżony wyrok WSA zaaprobował rozstrzygnięcie organu, które nie uwzględniało w szczególności słusznego interesu strony postępowania oraz zostało wydane na podstawie niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, nie wskazując jednocześnie – co wymaga uwypuklenia – jakichkolwiek dowodów popierających własne stanowisko.

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, co w pełni podziela rozpoznający sprawę Naczelny Sąd Administracyjny, przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i nast. k.p.a.), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (zob. wyroki NSA: z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18; 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3581/18; z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2148/15; z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II GSK 3719/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżąca kasacyjnie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zwłaszcza podnosząc możliwość zatrudnienia skarżącej w warunkach pracy chronionej mogła uprzednio ewentualnie wnioskować o odpowiednie zastosowanie np. art. 78 k.p.a., w celu uformowania swojej sytuacji, czego jednak nie uczyniła.

Jednocześnie odmówić słuszności należy zarzutom w szczególności naruszenia art. 1 § 1 i 2 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji co do zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stan faktyczny sprawy oraz wyrażona na jego tle ocena prawna są prawidłowe. Wbrew twierdzeniu skarżącej kasacyjnie organ wyjaśnił sprawę dostatecznie i poprawnie ją rozważył, a uczynił to w sposób nie uchybiający zasadom postępowania administracyjnego, nadto swe rozstrzygnięcie właściwie umotywował. W sprawie nie budzi zastrzeżeń, że u skarżącej stwierdzono utratę zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy stąd orzeczono całkowitą niezdolność do pracy. Toteż Sąd I instancji nie miał podstaw do wzruszenia kwestionowanej ostatecznej decyzji administracyjnej. Ustalony stan faktyczny w sprawie znajduje odzwierciedlenie w zebranych dowodach, które zostały wskazane i omówione w uzasadnieniu tejże decyzji. Należy podkreślić, że ustalenie stanu faktycznego obejmuje tylko te fakty, które są istotne z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy, zwłaszcza przesłanek z mającego w niej zastosowanie przepisu materialnoprawnego. Nieskuteczny jest również zarzut naruszenia art. 134 § 1 ppsa. Przepis ten określa granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby Sąd I instancji wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo – mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku – nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącą, a które WSA zobowiązany był uwzględnić z urzędu (zob. wyrok NSA z 30 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 792/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd I instancji rozpoznając skargę niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, oceniając zaskarżoną decyzję zarówno pod kątem zarzucanych jej przez skargę kasacyjną naruszeń, jak i kontrolując jej poprawność per se. A zatem WSA nie orzekał w granicach (w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym) innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga.

Przyjętą wykładnia i zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., w realiach rozpoznawanej sprawy zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie narusza przytaczanym w środku odwoławczym normom Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny – w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS/22 – opierając się w szczególności na dotychczasowym własnym dorobku orzeczniczym oraz Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego podkreślił, że językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, natomiast do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych. Formułując warunki odstąpienia od literalnego rozumienia przepisu, w orzecznictwie wskazuje się, że może to mieć miejsce, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania w jakieś sprawie albo gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku objętych rozpoznawaną sprawą przepisów, tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania. Tym samym zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione zarzuty nieuwzględnienia odnośnych norm Konstytucji są nieuzasadnione.

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że zarzuty środka odwoławczego są nieuprawnione.

Z powołanych względów Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił bowiem nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest bowiem przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–261 ww. ustawy, po złożeniu przez tego pełnomocnika stosownego oświadczenia.