Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1224/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 1 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Op 121/22 w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej L. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 stycznia 2022 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od Wspólnoty Mieszkaniowej L. w K.na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu kwotę 1458 (słownie: tysiąc czterysta pięćdziesiąt osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 1 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Op 121/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po rozpoznaniu skargi Wspólnoty Mieszkaniowej L. w K., zwana dalej "Stroną", "Wspólnotą", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 stycznia 2022 r., w przedmiocie określenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za maj 2021 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotem skargi wniesionej przez Stronę była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 27 stycznia 2022 r., którą organ ten, działając na podstawie przepisu art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.), zwana dalej "O.p.", utrzymał w mocy decyzję Zarządu Związku Międzygminnego "C." w K.z 11 sierpnia 2021 r., nr [...] określającej Stronie wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości położonej w K.przy ul. L. za miesiąc maj 2021 r. w kwocie 5.383,50 zł.

Kluczowym zagadnieniem, zdaniem WSA, które należało rozstrzygnąć w pierwszej kolejności była kwestia doręczenia przez organ I instancji decyzji z 11 sierpnia 2021 r. oraz wszelkich innych pism procesowych kierowanych do Strony w toku postępowania przed tym organem.

Skarżąca zarzucała bowiem, że organ I instancji wadliwie uznał, że siedzibą Strony jest siedziba spółki: C. sp. z o.o., a także, że podmiot ten jest upoważniony do odbioru korespondencji kierowanej do Wspólnoty Mieszkaniowej, jako strony postępowania (w szczególności postanowienia o wszczęciu postępowania i decyzji organu I instancji), a w konsekwencji uznanie, że Stronie zagwarantowano prawo do czynnego uczestniczenia w toku postępowania i obrony swoich praw. W ocenie Strony taka ocena była nieuprawniona, zwłaszcza, że w podobnych stanach faktycznych organ odwoławczy uchylał rozstrzygnięcie organu I instancji.

W ocenie SKO natomiast organ I instancji prawidłowo wszczął postępowanie podatkowe doręczając stosowne postanowienie Stronie, tj. Wspólnocie Mieszkaniowej L. i zasadnie na adres siedziby Strony wskazany w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości położonej w K.przy ul. L. Organ odwoławczy zaakcentował, że w deklaracji tej, jako adres siedziby Wspólnoty Mieszkaniowej L. w K. wskazano A., K. W deklaracji nie wskazano żadnego innego adresu mającego stanowić adres Wspólnoty właściwy do korespondencji, tym samym potwierdzając, iż wyżej wskazany adres siedziby jest równocześnie adresem do korespondencji Wspólnoty Mieszkaniowej L. Organ II instancji zaznaczył, że Strona z całą pewnością miała możliwość zapoznania się z pismami kierowanymi do niej w toku postępowania, jak i zaskarżoną decyzją. Wynika to nie tylko z zachowania przez nią terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji, lecz także z faktu, że przedstawiciele Strony brali czynny udział w postępowaniu. Stąd, w ocenie SKO, zarzuty niedopuszczenia Strony do udziału w postępowaniu należało uznać za oczywiście bezzasadne. Dodatkowo organ II instancji podniósł, że wbrew twierdzeniom Strony, podczas postępowania podatkowego przed organem I instancji ani Strona, ani jej Zarządca, nie zgłaszali wątpliwości co do doręczania pism na adres do korespondencji wskazany w deklaracji, a wszystkie pisma zostały odebrane za potwierdzeniem odbioru.

Sąd pierwszej instancji stwierdzając, że skarga zasługiwała na uwzględnienie podkreślił, że przy doręczeniu pierwszego pisma w sprawie organ powinien ustalić rzeczywisty adres siedziby podatnika (chyba, że wskazany został inny adres dla doręczeń), korzystając w tym celu z odpowiednich rejestrów, a także z wszelkich dostępnych mu danych i informacji. Wynika to z podstawowego dla postępowania podatkowego postulatu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy (art. 122 O.p.), w zakres którego wchodzi też ustalenie adresu siedziby podatnika.

Mając to na względzie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że z akt sprawy wynika, że w niniejszej sprawie organy nie podjęły wszystkich niezbędnych czynności w celu ustalenia prawidłowego adresu siedziby Wspólnoty. W ocenie WSA, organ I instancji niezasadnie uznał, że adresem siedziby Wspólnoty jest A., K. podany w złożonej 10 czerwca 2021 r. deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Bezspornym jest, jak podkreślił Sąd, że taki adres siedziby wskazano w powołanej deklaracji, jednak analizując powyższy dokument umknąć uwadze nie mogło, że w części G. deklaracji (adnotacje organu) uwidoczniona jest pieczątka Wspólnoty Mieszkaniowej, gdzie wskazano adres: ul. L., K. z podaniem nr NIP i REGON.

W ocenie Sądu nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, że dane zawarte w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowiły dla organu I instancji wiążącą podstawę do określenia adresu, na który należy kierować korespondencję do Wspólnoty w ramach prowadzonego postępowania. Zdaniem Sądu, z uwagi na rolę i funkcję rejestrów publicznych, jako instrumentów dla skutecznej realizacji zadań publicznych oraz zapewnienia sprawnego działania w sferze wewnętrznej administracji publicznej i samorządowej - uznać należy, że również organy samorządowe, ustalając dane adresowe strony postępowania, powinny to czynić co do zasady w oparciu o informacje ujawnione w rejestrze publicznym.

Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że wiążącym źródłem informacji co do adresu Skarżącej winny być przede wszystkim dane zamieszczone w rejestrze REGON, do których dostęp, nie nastręcza żadnych trudności (udostępniane na stronie internetowej Głównego Urzędu Statystycznego). Z tych względów, zdaniem Sądu, organ samorządowy, dysponując danymi adresowymi zawartymi w złożonej przez właściciela nieruchomości deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, aby mieć pewność kierowania pism urzędowych na właściwy adres, zobowiązany był co najmniej zweryfikować te informacje co do ich aktualności z zapisami ujawnionymi w rejestrach urzędowych, a w przypadku rozbieżności przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające, w celu ustalenia prawidłowego adresu do doręczeń

W ocenie Sądu pierwszej instancji, organ odwoławczy przed wydaniem zaskarżonej decyzji dysponował wiedzą, że adres: K. ul. A. nie jest adresem, pod którym mieści się siedziba Strony lecz jest miejscem siedziby spółki C. wykonującej czynności zarządcze na rzecz Wspólnoty. Mimo to bezkrytycznie przyjął, że organ I instancji nie miał żadnych przesłanek do powzięcia wątpliwości co do prawidłowości podanego przez stronę adresu. W ocenie Sądu nie może mieć znaczenia podnoszona przez organ odwoławczy okoliczność, że w niniejszym postępowaniu przed organem I instancji ani Strona ani C. Sp. z o.o., odmiennie niż w postępowaniach, których dotyczyły decyzje SKO w Opolu z 19 stycznia 2021 r. załączone do skargi, nie kwestionowały skuteczności doręczenia korespondencji, w tym: postanowienia o wszczęciu postępowania i decyzji organu I instancji. Faktycznie, chociaż Strona wskazuje na takie okoliczności, brak jest w aktach sprawy dowodów potwierdzających, że Strona czy zarządca informowała organ o bezskuteczności dokonywanych doręczeń korespondencji na adres siedziby C. Niemniej Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że jednak, jak wynika z treści załączonych do skargi decyzji SKO w Opolu z 19 stycznia 2021 r. informacje takie zostały przekazane organowi I instancji w piśmie z 6 maja 2021 r. - co prawda w innych postępowaniach, dotyczących innych wspólnot mieszkaniowych, nie zmienia to jednak faktu, że zgłoszone przez zarządcę zastrzeżenia co do prawidłowości adresu, na jaki w tamtych sprawach kierowana była korespondencja organu I instancji (identycznego przecież z tym, jaki wskazano w deklaracji złożonej przez Stronę, jako adres jej siedziby) winny stanowić impuls dla tego organu do podjęcia z urzędu czynności związanych z ustaleniem prawidłowego adresu siedziby Strony, w tym zwłaszcza zapoznania się z danymi adresowymi Wspólnoty zamieszczonymi w bazie REGON. Zatem, skoro w tych odrębnych postępowaniach organ I instancji powziął taką informację w maju 2021 r., to zdaniem Sądu organ powinien był również na podstawie tych okoliczności, wszczynając postępowanie wobec Strony 25 czerwca 2021 r., a zatem miesiąc później, mieć wątpliwości, co do prawidłowości przyjętego wyłącznie na podstawie złożonej deklaracji adresu siedziby Strony. Okoliczność, że Wspólnota ani zarządca nie kwestionowały skuteczności doręczenia, nie może mieć, w ocenie WSA, więc przesądzającego znaczenia. Zwłaszcza, że nie można wykluczyć, że Strona nie wiedziała o toczącym się postępowaniu, a Spółka, do której kierowano korespondencję mogła zaniechać informowania organ o bezskuteczności doręczenia pism na jej adres, skoro i tak informacje takie nie były brane pod uwagę przez organ I instancji w innych postępowaniach.

Wpływu na ocenę skuteczności doręczeń Stronie korespondencji urzędowej nie mają również, w ocenie WSA, podnoszone w zaskarżonej decyzji argumenty, że pisma (odbierane przez E. H.) były każdorazowo przekazywane członkowi zarządu Wspólnoty – A. B. oraz że osoby wchodzące w skład zarządu Wspólnoty czynnie uczestniczyły w postępowaniu (składając pisma i zapoznając się z materiałem dowodowym sprawy) i że Strona wniosła terminowo odwołanie od decyzji organu I instancji.

Odnosząc się do tej argumentacji Sąd stwierdził, że ani czynny udział Strony w postępowaniu, ani zapoznanie się przez Stronę z treścią korespondencji, czy brak jej zastrzeżeń co do kierowania przesyłek na niewłaściwy adres, ani też terminowe złożenie przez Stronę odwołania - nie mogą sanować uchybień w zakresie procedury doręczeń. W ocenie Sądu nie można więc podzielić stanowiska, że skutki naruszenia procedury doręczeń winny być oceniane w aspekcie wpływu tego uchybienia na wynik sprawy i że wadliwe doręczenie jest skuteczne, jeżeli nie wywołuje dla strony ujemnych skutków procesowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając przez pełnomocnika – radcę prawnego - zaskarżyło powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi pierwszej instancji:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", naruszenie prawa procesowego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 121, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., w zakresie, w jakim uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu wskutek uznania, że organ odwoławczy dokonał błędnej oceny zebranego materiału dowodowego, czym naruszył wskazane przepisy postępowania i wadliwe przyjęcie, że doręczenie pism, w tym decyzji podatkowej, pod adresem wskazanym w złożonej deklaracji jako siedziba Wspólnoty Mieszkaniowej L., było nieprawidłowe i doprowadziło do nieskutecznego doręczenia pism w prowadzonym postępowaniu.

W oparciu o tak postawione zarzuty, pełnomocnik organu, zrzekając się rozprawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Strona nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy i dlatego została uwzględniona.

Trafnie bowiem we wniesionym środku zaskarżenia zarzucono, że wyrok Sądu pierwszej instancji został wydany z naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z punktu widzenia istoty rozpatrywanej sprawy kluczowe staje się wskazanie sposobu rozumienia art. 151 § 1 O.p. Stosownie do tego unormowania ustawodawca określa sposób doręczenia pism osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej. Zgodnie z art. 151 § 1 O.p. osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji lub prokurentowi. Przy czym w zdaniu drugim tej regulacji ustawodawca odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów art. 146, art. 148 § 2 pkt 1 oraz art. 150 i art. 150. W przypadku zatem jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej ustawodawca wskazuje, że pisma doręcza się w lokalu siedziby tych jednostek lub też w miejscu prowadzenia ich działalności osobie, która została upoważniona do odbioru korespondencji lub prokurentowi. Kluczowe zatem dla zastosowania regulacji dotyczącej doręczeń ww. jednostkom staje się wskazanie lokalu siedziby danej jednostki organizacyjnej lub też miejsca prowadzenia jej działalności, gdyż w tym przypadku ustawodawca posługuje się alternatywą łączną. Jednocześnie oprócz wskazania miejsca, gdzie należy doręczyć pismo normodawca wskazuje osobę, która dane pismo odbiera, a zatem osobę upoważnioną do odbioru korespondencji lub prokurenta. Należy jednocześnie zauważyć, że normodawca nie precyzuje zakresu pojęciowego osoby upoważnionej. Rozpatrując konstrukcję tej regulacji i jej istotę należy przyjąć, że chodzi o taką osobę, która została upoważniona do odbioru korespondencji w sposób instytucjonalny, a zatem, biorąc pod uwagę względy funkcjonowania danej jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej. W konkretnym przypadku do zakresu pojęciowego osoby upoważnionej do odbioru korespondencji można także zakwalifikować taką osobę, która nie została w sposób instytucjonalny upoważniona do odbioru korespondencji, jednakże biorąc pod uwagę specyfikę funkcjonowania danego podmiotu taka osoba pełni rolę osoby upoważnionej. Stąd też charakter upoważnienia do odbioru korespondencji ma tutaj kluczowe znaczenie i może mieć uzasadnienie instytucjonalne, bądź też wynikać ze specyfiki funkcjonowania danej jednostki organizacyjnej i okoliczności faktycznych.

Odnosząc te uwagi ogólne do niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że trafnie podkreślił Sąd pierwszej instancji, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie podatkowe jest ustalenie rzeczywistego adresu siedziby podatnika, co wynika z art. 122 O.p. statuującego zasadę prawdy materialnej. Prawidłowo uznał zatem Sąd pierwszej instancji, że należy w tym względzie posłużyć się danymi wynikającymi z właściwego rejestru. Należy jednakże zauważyć, że regulacja na podstawie, której ustawodawca wprowadził jedną z kluczowych zasad ogólnych prowadzenia tego postępowania nie może być rozumiana w taki sposób, aby narzucać na organy podatkowe nieograniczony obowiązek poszukiwania adresu dla danego podmiotu, jeżeli w rzeczywistości adres taki nie istnieje, zaś ze złożonej przez podatnika deklaracji wynika jaki jest adres jego siedziby. Trzeba bowiem zauważyć, że w ramach sformułowania tej zasady ogólnej ustawodawca wskazuje na obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Posłużenie się w początkowej części tego przepisu wyrażeniem "wszelkich" normodawca wiąże jednocześnie z działaniami niezbędnymi, a zatem takimi, których niezbędność wynika z okoliczności danej sprawy i nie ma wymiaru nieograniczonego. Przy zastosowaniu tej zasady w okolicznościach konkretnej sprawy należy zatem, dokonując oceny czynności prowadzonych przez organ, w ramach zakresu wszelkich czynności dokonywać tego poprzez zastosowanie kryterium niezbędności. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie ,,(...)wynikająca z art. 122 o.p. zasada prawdy obiektywnej, nie może oznaczać obciążenia organów podatkowych nieograniczonym obowiązkiem poszukiwania faktów mających znaczenie dla sprawy(...)’’ – wyrok NSA z 16 listopada 2023 r., sygn. akt III FSK 1707/21.

Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego, skoro ze złożonej przez Wspólnotę deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości położonej w K.przy ul. L. wynika, że jako adres jej siedziby wskazano A., K. uprawnione było przyjęcie przez organ, że jest to adres, na który należy doręczyć pisma w tej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takie działanie organu mieściło się w zakresie znaczeniowym odpowiadającym wszelkim niezbędnym działaniom zgodnie z art. 122 O.p. po pierwsze z uwagi na fakt, że adres ten został zadeklarowany przez Wspólnotę jako adres jej siedziby, a po drugie ze względu na to, że widniejący na pieczątce Wspólnoty adres zawiera jedynie nazwę ulicy i numer budynku wielolokalowego, a zatem bez wskazania konkretnego adresu w odniesieniu do lokalu, na który możliwe byłoby doręczenie korespondencji.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa ponadto, że w okolicznościach niniejszej sprawy korespondencja była każdorazowo odbierana przez E. H. i przekazywana osobie, która była upoważniona do reprezentowania Wspólnoty, tj. członkowi Zarządu Wspólnoty (A. B.), co zostało potwierdzone m.in. w piśmie Wspólnoty z 20 lipca 2021 r. sporządzonym w odpowiedzi na postanowienie organu I instancji z 6 lipca 2021 r. o wyznaczeniu siedmiodniowego terminu na zapoznanie się z materiałem dowodowym sprawy. Należy dodatkowo zauważyć, że po przekazaniu Wspólnocie decyzji organu I instancji z 11 sierpnia 2021 r. kończącej postępowanie w sprawie złożone zostało na tę decyzję odwołanie z zachowaniem ustawowego terminu.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sposób doręczenia przyjęty przez organ pozwala uznać, że doręczenie to zostało dokonane osobie upoważnionej w rozumieniu art. 151 § O.p. W tym bowiem przypadku upoważnienie do odbioru korespondencji nie miało charakteru instytucjonalnego, lecz było uzasadnione okolicznościami tej konkretnej sprawy i swoistością podmiotu jakim jest Wspólnota. Jednocześnie należy zauważyć, że z uwagi na specyfikę tej sprawy przyjęcie, że doręczenie zostało dokonane osobie upoważnionej nie stanowi ,,oderwania’’ pojęcia tej osoby od adresu siedziby wskazanego w art. 151 § 1 O.p. Należy bowiem ponownie zauważyć, że adres, na który była doręczana korespondencja był wskazany przez Wspólnotę w złożonej deklaracji jako adres siedziby, zaś widniejący na pieczątce adres zawierał jedynie nazwę ulicy i numer budynku wielolokalowego, a zatem nie dawał podstaw do stwierdzenia, że został wskazany konkretny inny adres.

W konsekwencji powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela argumentacji zaprezentowanej przez Sąd pierwszej instancji dotyczącej kwestii doręczenia w tej sprawie postanowienia o wszczęciu postępowania i decyzji organu pierwszej instancji. Trafnie zatem, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we wniesionym środku zaskarżenia zarzuciło naruszenie prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 121, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. W konsekwencji bowiem uznania, że czynności organu mieściły się w ramach wyznaczonych w art. 122 O.p. było również niezasadne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że organ odwoławczy dokonał błędnej oceny zebranego materiału dowodowego, czym naruszył wskazane przepisy postępowania.

Biorąc pod uwagę zasadność zarzutów skargi kasacyjnej oraz uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 151 w zw. z art. 193 p.p.s.a. uchylił w całości zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.

Paweł Borszowski(spr) Bogusław Dauter Jolanta Sokołowska