Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 153/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 2509/17 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 2509/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (w skrócie Prezes IPN) z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że skarżąca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie ustawą o działaczach opozycji.

W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Wskazano, że niekwestionowanym w niniejszej sprawie było, że do skarżącej nie odnoszą się okoliczności, o których mowa w art. 4 pkt 1 ww. ustawy. Sporne natomiast okazało się to, czy w archiwum Instytutu zachowały się dokumenty spełniające kryteria z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

W ocenie Sądu obszerny materiał dowodowy, ujawniony przez Prezesa IPN w toku kwerendy archiwalnej, obligował organ do sformułowania wniosku, że dokumentacja taka istnieje. W świetle tej dokumentacji w okresie kilku miesięcy na przełomie 1980 i 1981 r. skarżąca miała podjąć działania, które z formalnego punktu widzenia należałoby kwalifikować - niezależnie od ówczesnego subiektywnego przekonania skarżącej - jako przekazywanie informacji w charakterze tajnego informatora lub pomocnictwo przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa PRL.

Podkreślono, że kluczowe w sprawie znaczenie miały akta o sygn. akt [...], tj. akta sprawy operacyjnego sprawdzenia krypt. "[...]", prowadzonej przez St. Inspektora Wydziału III KWMO w [...] por. R. B.. W aktach tych zachowały się obszerne notatki z 16 i 28 października, 8 i 28 listopada 1980 r. oraz z dnia 9 stycznia 1981 r. sporządzone przez ww. funkcjonariusza SB. Z treści tych notatek wynika, że miały one relacjonować przebieg rozmów przeprowadzonych przez ich autora ze skarżącą, pełniącą wówczas funkcję Przewodniczącej Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ Nauczycieli w [...] i Kierownika Internatu Zespołu Szkół Medycznych w [...]. W wyżej wymienionym okresie skarżąca została zarejestrowana jako "kontakt operacyjny ("KO")". Fakt rejestracji skarżącej jako KO w dniu [...] listopada 1980 r. do numeru [...] przez Wydział III znajduje potwierdzenie w dzienniku rejestracyjnym WUSW L. o sygn. [...].

Sąd stwierdził, że co do zasady przyjmuje się, że notatka funkcjonariusza organów bezpieczeństwa PRL relacjonująca przebieg rozmowy odbytej z daną osobą, w trakcie której osoba ta, mając pełną świadomość tego, że rozmawia z funkcjonariuszem ww. organów, udziela informacji przydatnych tym organom, spełnia kryteria dokumentu wytworzonego przy udziale tej osoby w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. W rozpoznawanej sprawie notatki funkcjonariusza SB z rozmów, jakie miał on przeprowadzić ze skarżącą nie noszą cech, które w ocenie Sądu w oczywisty sposób dyskwalifikowałyby jego wiarygodność, a tym samym umożliwiałyby organowi pominięcie ich przy rozpatrywaniu sprawy. Zarówno obszerność, duża szczegółowość i spójność tych notatek stawia skarżącą w pozytywnym świetle, jednak sugeruje również na jednoczesne przekazywanie przez stronę szczegółowych informacji, dotyczących działalności związkowej (obszernie zrelacjonowanych w tych notatkach), wyposażających SB w zaawansowaną wiedzę w tym zakresie, przydatną do inwigilacji i prowadzenia wrogich działań przeciwko związkowi. Zaakcentowano przy tym, że fakt zarejestrowania skarżącej nie jako tajnego współpracownika (co wymagałoby podpisania przez skarżącą stosownego zobowiązania do współpracy), a jako kontaktu operacyjnego (nie wymagającego ww. zobowiązania) był stosowany przez SB w odniesieniu do osób, będących członkami PZPR (skarżąca była wówczas jeszcze członkiem PZPR). Zadaniem Sądu powyższe okoliczności obligowały Prezesa IPN do przyjęcia, że działania skarżącej należało traktować jako odpowiadające swoją istotą czynnościom wykonywanym w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Z tych względów nie można było uznać, że ziściła się przesłanka określona w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji warunkująca uzyskanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej wyjaśniono, że przedmiotem kontrolowanego postępowania nie było wszechstronne badanie przez organ, czy skarżąca podjęła świadomą i tajną współpracę z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji (przedmiot zarezerwowany dla postępowania autolustracyjnego), ale wyłącznie tego, czy w archiwum IPN zachowały się dokumenty, formalnie potwierdzające podjęcie przez skarżącą działań opisanych w art.4 pkt 2 ww. ustawy. Z racji regulacji ustawowych organ nie był upoważniony do uwzględniania przy orzekaniu bezspornych i udokumentowanych zasług skarżącej dla opozycji demokratycznej. Nie był upoważniony do weryfikowania treści zebranych materiałów w oparciu o przedłożoną przez skarżącą inną, późniejszą dokumentację, nie stanowiącą zasobu archiwalnego IPN.

Z tych przyczyn uznano, że przy orzekaniu w sprawie Prezes IPN nie naruszył przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) zwanej dalej w skrócie K.p.a. Organ poczynił niezbędne kroki w celu zgromadzenia niezbędnego materiału dowodowego, a następnie w wyczerpujący sposób go rozpatrzył. Stosownie do wymogów art. 107 § 3 K.p.a., zaskarżona decyzja została wyczerpująco uzasadniona.

Sąd zwrócił nadto uwagę, że z akt kontrolowanego postępowania wynika, że archiwalny materiał dowodowy został zgromadzony nie w formie dokumentów oryginalnych (papierowych lub mikrofilmów), lecz w formie kopii, naniesionej na płytę CD, przekazanej przez Archiwum Instytutu przy piśmie z dnia 21 marca 2017 r. wraz z wnioskiem skarżącej. W takiej formie przekazano następnie ww. materiał sprawy Sądowi. Taki sposób zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie nie budzi jednak zastrzeżeń w sytuacji, w której w świetle art.7 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r., poz.1575) dokumentami są nie tylko wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, ale również kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji.

Podniesiono, że nie miały charakteru uchybień dyskwalifikujących przeprowadzone postępowanie także podniesione w skardze uchybienia Prezesa IPN, polegające na nieokazaniu skarżącej protokołów ze sporządzenia mikrofilmu, czy też kopii elektronicznych oraz nieprzedstawieniu wykazu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Skarżąca miała bezspornie w toku postępowania możliwość zapoznania się i wypowiedzenia co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (pismo organu z dnia 30 marca 2017 r.), do którego odniosła się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (powołując tam własne, szczegółowe stanowisko przedstawione w piśmie z dnia 22 stycznia 2017 r., skierowanym do Dyrektora Oddziału IPN we [...]).

Również zaniechanie przez organ zawiadomienia skarżącej, na zasadach przewidzianych w art. 10 K.p.a. o uprawnieniu do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, nie stanowiło o istotnym naruszeniu przepisów postępowania, ponieważ strona nie wykazała, że uchybienie to uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych.

Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., ją oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. K., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 54 § 2 P.p.s.a. i art. 66a K.p.a. poprzez zignorowanie braku metryki akt postępowania oraz nieuporządkowanych akt;

b) art. 3 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, abstrahujące od przepisów art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1 K.p.a. zignorowanie faktu pomięcia istotnego dowodu w sprawie;

2) naruszenie prawa materialnego obejmującego art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

Pismem z dnia 25 stycznia 2021 r. K. K. podtrzymała swoje stanowisko w sprawie i sprostowała zarzut naruszenia prawa materialnego zawarty w skardze kasacyjnej wskazując, że zarzut dotyczy naruszenia art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działacza opozycji a nie art. 4 ust. 2 tej ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

W tej sprawie Sąd nie stwierdza wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania, a tym samym rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżąca kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.

Sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych zasadach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) rozpoznanie sprawy jest konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zarzut naruszenia art. 54 § 2 P.p.s.a. i art. 66a K.p.a. poprzez zignorowanie przez Sąd pierwszej instancji braku metryki akt postępowania oraz nieuporządkowanych akt nie może odnieść zamierzonego skutku.

Akta administracyjne zostały przygotowane przez organ administracyjny w sposób wystarczający na swobodne poruszanie się po materiale dowodowym i nie są one nieuporządkowane. Karty akt administracyjnych zostały ponumerowane. Zarzut przekazania Sądowi pierwszej instancji nieuporządkowanych akt administracyjnych tylko wówczas mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyby strona skarżąca kasacyjnie wykazała wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy wynikające jedynie z samego faktu nieuporządkowania akt administracyjnych. Skoro w tej sprawie akta administracyjne nie są nieuporządkowane, a strona skarżąca kasacyjnie także nie wykazała wpływu na treść zaskarżonego wyroku tak przekazanych akt administracyjnych, to zarzut ten nie może być uznany za zasadny. Zarzucając nieuporządkowanie akt administracyjnych nie można skutecznie polemizować z ustaleniami stanu faktycznego opartymi na zgromadzonym materialne dowodowym.

Także fakt braku metryki sprawy, o którym stanowi art. 66a § 1 K.p.a. nie stanowi w tej sprawie istotniejszej wady. Wprawdzie każde akta administracyjne powinny mieć metrykę, to jednak w tej sprawie taka metryka nie stanowi, wbrew stanowisku strony skarżącej kasacyjnie, istotnego dokumentu. Z akt sprawy wynika, jakie czynności były podejmowanie w toku postępowania administracyjnego i pod każdym pismem pochodzącym od organu w toku postępowania administracyjnego znajduje się podpis z wyraźną pieczątką informującą o konkretny pracowniku. Nie jest więc zasadnym zarzut istotnego naruszenia art. 66a K.p.a. w tej sprawie w postaci braku metryki sprawy jako mogący mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Wbrew argumentacji strony skarżącej kasacyjnie z akt administracyjnych w sposób nie budzący wątpliwości wynika, jakie czynności dowodowe zostały podjęte i kto te czynności podejmował.

Nie jest zasadnym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 3 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1 K.p.a. oraz zignorowaniem pomięcia istotnego dowodu w sprawie.

Wprawdzie sama strona skarżąca kasacyjnie w zarzucie skargi kasacyjnej nie wskazuje, jaki to istotny dowód w tej sprawie został zignorowany, to z uzasadnienia skargi kasacyjnej można wywnioskować, że takim dowodem miałoby być postanowienie z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt [...] Strona skarżąca kasacyjnie podnosi, że w tym postanowieniu stwierdzono, że funkcjonariuszowi Służby Bezpieczeństwa nie udało się zwerbować skarżącej, a tym samym odmówiła ona współpracy.

Oceniając zarzut pominięcia ww. dowodu należy stwierdzić, że jest to postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa w sprawie psychicznego i fizycznego znęcania się nad skarżącą kasacyjnie w latach 1981-1989 na terenie [...] i w [...] przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej. Jak wynika z uzasadnienia tego postanowienia dotyczyło ono okresu od września 1981 r. do 1989 r., a więc innego niż okres przyjęty w tej sprawie przez organ administracyjny i Sąd pierwszej instancji jako wskazujący na działanie skarżącej kasacyjnie na rzecz organów bezpieczeństwa Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej w okresie od października 1980 r. do lutego 1981 r. Zawarte w uzasadnieniu ww. postanowienia z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt [...] zeznania funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa wskazywały, że w czasie jej aresztowania w 1982 r. nie chciała podpisać "lojalki" przez co rozumiano "akt poddaństwa państwu komunistycznemu i jego władzy" (strona 3 uzasadnienia postanowienia z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt [...]).

Ww. postanowienie z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt [...] nie dotyczyło swoim zakresem sprawy rozstrzyganej zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją, ani też nie obejmowało ustaleniami tego okresu, jaki został uznany w tej sprawie za istotny w przedmiocie odmowy stwierdzenia spełnienia przez skarżącą kasacyjnie warunków pozwalających na uznanie jej w rozumieniu art. 4 ustawy o działaczach opozycji za osobnę represjonowaną z powodów politycznych lub działacza opozycji antykomunistycznej.

Nie jest zasadnym zarzut wadliwego sporządzenia przez Sąd pierwszej instancji uzasadnienia zaskarżonego wyroku naruszającego art. 141 § 4 P.p.s.a.

Powołany przepis może być naruszony wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku było pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Ponadto naruszenie tego przepisu ma miejsce także wtedy, gdy sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wprawdzie wszystkie elementy wynikające z art. 141 § 4 P.p.s.a., ale jest ono wewnętrznie niespójne lub zawiera nie dające się wyjaśnić sprzeczności, innymi słowy nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku. Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może skutecznie strona skarżąca kasacyjnie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd.

Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie te elementy. Ponadto zawiera szczegółowe omówienie zebranych w sprawie dowodów w oparciu o które dokonano istotnych ustaleń w sprawie. Sąd pierwszej instancji na stronach 18-25 uzasadnienia zaskarżonego wyroku szczegółowo ocenił prawidłowość dokonanych przez organ administracyjnych ustaleń stanu faktycznego w tej sprawie, w tym także dokumentów na podstawie których tych ustaleń dokonano. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie może naruszać art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 75 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. ponieważ sporządzając uzasadnienie wyroku Sąd nie mógł stosować przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które skierowane są do organów prowadzących postępowanie administracyjne, a sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zastosowania w toku postępowania administracyjnego przepisów procedury administracyjnej.

Także wskazany w podstawie kasacyjnej zarzut naruszenia art. art. 3 § 1 P.p.s.a. nie jest zasadny. Jest to przepis ogólnym o charakterze kompetencyjnym stanowiący, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Norma ta określa zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, tj. zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne. Art. 3 P.p.s.a. wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji i żadna z jednostek redakcyjnych wskazanego przepisu nie odnosi się, przynajmniej wprost, do obowiązku sądu administracyjnego w zakresie sposobu procedowania przed tym sądem (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2008 r. sygn. akt I OSK 266/08, opub. w Lex nr 490087). Naruszenie art. 3 § 1 P.p.s.a. ma miejsce w sytuacji, gdy sąd rozpoznający skargę uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie a okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, jak to ma miejsce w realiach niniejszej sprawy, nie oznacza naruszenia tego przepisu (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 635/16, opub. w Lex nr 2450637; wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1636/11).

Nie jest zasadnym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego polegający na błędnej wykładni art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

Zgodnie z tym przepisem status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Zgodnie z tym przepisem prowadząc postępowanie dowodowe Prezes IPN zobowiązany jest to potwierdzenia lub zaprzeczenia istnienia co do zainteresowanej osoby przesłanek z art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W przypadku odnalezienie dokumentów dotyczących danej osoby ubiegającej się o status osoby represjonowanej lub działacza opozycji antykomunistycznej, Prezes IPN ma dokonać ich oceny co do tego, czy są to dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 820/18, opubl, w Lex nr 2632855; por. wyrok NSA z z dnia 14 października 2020 r. sygn. akt II OSK 2065/18, opubl. w Lex nr 3098174). Nie ma podstaw do prowadzenia ustaleń, czy taka współpraca przyniosła określone korzyści operacyjne lub inne. W orzecznictwie sądowym wyrażono stanowisko, że nawet ocena wiarygodności dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej została zastrzeżona dla właściwego sądu lustracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 232/18, opubl. w Lex nr 2761308; por. wyrok NSA z z dnia 14 października 2020 r. sygn. akt II OSK 2065/18, opubl. w Lex nr 3098174; wyrok NSA z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt II OSK 3835/18, opubl. w Lex nr 2748824).

W tej sprawie organ administracyjny szczegółowo omówił w wydanych decyzjach w toku postępowania administracyjnego materiały zgromadzone w teczce o sygnaturze [...] jak również wpis dotyczący rejestracji skarżącej kasacyjnie w teczce IPN [...]. Z treści zgromadzonych w ww. teczkach dokumentów wynika, że dotyczą one przede wszystkim okresu od października 1980 r. do lutego 1981 r. Prezes IPN nie dokonywał oceny zachowania skarżącej kasacyjnie po tym okresie i jej zasług w działalności opozycji antykomunistycznej po tym okresie.

W ww. teczkach IPN odnaleziono notatki sporządzone przez funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa z których wynika, że skarżąca kasacyjnie mając wiedzę i świadomość kto przeprowadza z nią rozmowy, w sposób otwarty udzielała wielu informacji dotyczących funkcjonowania struktur opozycyjnych na danym terenie. Wynika z nich nie tylko pozytywne ustosunkowanie się do organów Służby Bezpieczeństwa, ale i zobowiązanie się samej skarżącej kasacyjnie do przekazywania, o ile funkcjonariusz organów bezpieczeństwa będzie tym zainteresowany, informacji o działalności opozycyjnej. Takie zachowanie skłoniło do zarejestrowania skarżącej kasacyjnie jako kontaktu operacyjnego. Treść tych notatek została szczegółowo opisana w wydanych w sprawach decyzjach jak również przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

W związku z tym Sąd pierwszej instancji dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie dopuścił się naruszenia art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Trafnie ocenił, że w aktach archiwalnych IPN odnaleziono dokumenty o cechach wskazanych w tym przepisie. Obowiązkiem organu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącej ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy powstały jakieś dokumenty przy jej udziale. Skoro świadomie i dobrowolnie przekazywane informacje pozwoliły na wytworzenie dokumentów dotyczących działalności rodzących się struktur opozycyjnych, to przesłanka z art. 4 pkt 2 ww. ustawy została spełniona.

W toku postępowania skarżąca nie przedstawiła okoliczności mogących kwestionować tę ocenę. Nie zanegowano ani faktu odbywania rozmów, ani przekazywania informacji starając się jedynie bagatelizować takie informacje jako powszechnie dostępne. Trafnie jednak Prezes IPN nie uznał tych informacji jako potocznie znanych, skoro dotyczyły one np. planowanych akcji solidarnościowych, które już z tej racji, że były dopiero planowane, to nie mogły mieć charakteru powszechnego.

W związku z tym nie można uznać za trafną argumentację strony skarżącej kasacyjnie, jakoby rozmowy i sporządzane na ich podstawie notatki w okresie od października 1980 r. do lutego 1981 r. nie wynikały ze świadomego przekazywania informacji funkcjonariuszowi Służby Bezpieczeństwa i nie wskazywały w tym zakresie na współdziałanie samej skarżącej kasacyjnie. Wprawdzie funkcjonariusz sporządzał z tych rozmów notatki służbowe opisując sam przebieg spotkania, zachowanie samej skarżącej kasacyjnie i przekazywane przez nią informacje, ale w tak specyficznych postępowaniach dotyczących współpracy organów bezpieczeństwa z osobami przekazującymi im informacje nie można do gromadzonych dowodów takiej współpracy stosować wzorców procedury administracyjnej. Nawiązywanie takiej współpracy nie było załatwianiem sprawy administracyjnej i nie przebiegało w drodze prowadzenia postępowania administracyjnego. Tym samym także i ta argumentacja strony skarżącej kasacyjnie wskazująca na oparcie się na notatkach funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa jako naruszające art. 7 i art. 8 K.p.a. w okolicznościach tej sprawy nie jest zasadna, skoro notatki te pozwoliły na dokonanie ustaleń za okres październik 1980 r. – luty 1981 r. Także przywoływane przez stronę skarżącą kasacyjnie poglądy dotyczące znaczenia notatek w postępowaniach prowadzonych w ramach procedur karnych nie mogą stanowić argumentacji pozbawiających znaczenia notatek znajdujących się w ww. teczkach IPN. Powołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrok NSA z 11 sierpnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1374/09 dotyczył nieporównywalnego z tą sprawą stanu faktycznego, w którym przebieg granicy między nieruchomościami ustalony na podstawie większości dowodów był kwestionowany notatką służbową i wówczas NSA wyraził pogląd o nietrafności oparcia się przez Sąd pierwszej instancji jako na tejże notatce wbrew innym dowodom.

Należy przy tym jeszcze raz podkreślić, ta sprawa nie obejmuje oceny działalności samej skarżącej kasacyjnie po ww. okresie, a w szczególności po maju 1981 r.

Niedopuszczalnym był zawarty w piśmie procesowym z 25 stycznia 2021 r. wniosek zawierający modyfikację zarzutu skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. strona nie może po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej modyfikować zarzutów, ale jedynie może przytaczać nowe uzasadnienia podstaw kasacyjnych. Przy czym należy wskazać i to, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie zawiera podziału na ustępy. Podział art. 4 na dwa ustępy wszedł w życie z dniem 12 czerwca 2019 r. na mocy art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 992). Nie ma racji strona skarżąca kasacyjnie wskazując w piśmie procesowym z 25 stycznia 2021 r. na zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, skoro w oryginale tej skargi znajdującej się w aktach sądowych jest zarzut naruszenia art. 4 pkt 2 ww. ustawy.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a w związku z tym, że zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.