Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 945/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 5-6
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: Referent- stażysta Katarzyna Gołda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. uchyla zaskarżoną decyzję,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za lipiec 2012 r., od lutego do marca 2013 r., od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. wraz z należnymi odsetkami w łącznej kwocie [...] zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za lipiec 2012 r., od lutego do marca 2013 r., od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł, z powodu nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") oraz z uwagi na brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał na brak stałego źródła dochodu oraz fakt, iż działalność gospodarcza nie przyniosła nigdy dochodów a jedynie straty. Skarżący oświadczył, że toczy się wobec niego wiele postępowań egzekucyjnych, z których cześć została umorzona z uwagi na bezskuteczność egzekucji, gdyż nie posiada on żadnego majątku nieruchomego czy ruchomego. Ponadto zobowiązany podniósł, że wyrokiem Sądu Rejonowego został eksmitowany z mieszkania. Wskazał, że ma problemy ze wzrokiem oraz przepukliną. Podniósł, że matka, która jest w podeszłym wieku, przewlekle choruje i wymaga opieki drugiej osoby.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak jest ustawowych przesłanek przemawiających jednoznacznie za możliwością umorzenia należności, przy czym organ podał, iż rozpatrywał sprawę na podstawie art. 28 ust 3 pkt 5 i 6 oraz ust. 3a u.s.u.s., gdyż inne przesłanki z art. 28 u.s.u.s. nie zaistniały.

W tym zakresie organ wskazał, że wobec majątku skarżącego nie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne. Tym samym nie można stwierdzić, że w niniejszym przypadku zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Zgodnie z pkt 6 cytowanego przepisu, nie jest również oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W związku z powyższym, brak jest podstaw do umorzenia należności Zakładu na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W zakresie przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż faktycznie obecnie zobowiązany pozostaje bez dochodu. Organ wskazał, że od maja 2015 r., kiedy skarżący opuścił areszt, zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Strona nie podaje z czego się utrzymuje. Jednocześnie skarżący nie przedstawił żadnych informacji, że korzysta z pomocy opieki społecznej. Obecnie, po opuszczeniu Aresztu, może zająć się poszukiwaniem źródła dochodu.

Odnosząc się do stanu zdrowia skarżącego, organ podał, że strona boryka się z problemami ze wzrokiem oraz przepukliną. Z przedłożonego na ten fakt zaświadczenia lekarskiego wynika, iż u skarżącego stwierdzono astygmatyzm, wymagający noszenia na stałe szkieł korekcyjnych, jednak brak jest jakiejkolwiek wzmianki w sprawie ograniczeń co do podjęcia zatrudnienia. Zobowiązany nie przedstawił również żadnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, która utrudniałaby znalezienie pracy czy wymagałaby szczególnych warunków zatrudnienia.

W zakresie podnoszonej przez stronę konieczności opieki nad starszą, schorowaną matką organ zaznaczył, że to ją zobowiązany upoważnił do załatwiania wszelkich spraw w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto, brak jest informacji, że skarżący prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe i brak jest innych osób mogących zapewnić opiekę, której matka wymagała również, gdy zobowiązany przebywał w Zakładzie Karnym.

Końcowo, odnosząc się do sytuacji skarżącego organ wskazał, że poza zobowiązaniami ZUS posiada on również inne zadłużenia cywilnoprawne. Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że sytuacja strony ma charakter przejściowy i istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej poprzez podjęcie zatrudnienia. Konkludując organ wskazał, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 u.s.u.s.

W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie jej organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść decyzji, tj. art. 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: "k.p.a.) poprzez nieprzeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, pomimo tego, iż dotychczas zgromadzony materiał dowodowy był niewystarczający do prawidłowego załatwienia sprawy; naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na pobieżnej ocenie zgromadzonych w sprawie dowodów oraz na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, wskutek zebrania niekompletnego materiału dowodowego,

w rezultacie zaakceptowania przez organ odwoławczy prowadzenia postępowania przez organ pierwszej instancji w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, a także błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść decyzji, polegający na nieuzasadnionym przyjęciu, że w niniejszej spawie nie aktualizują się przesłanki przemawiające za umorzeniem kwoty z tytułu składek za okres lipiec 2012 r., od lutego do marca 2013 r. oraz od sierpnia 2013 do marca 2014 r.

Zdaniem skarżącego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych, mającego wpływ na treść zaskarżonej decyzji. Nieprawidłowo ustalono bowiem, iż sytuacja materialna strony nie pozwala na umorzenie należnych składek, albowiem sytuacja ta ma charakter przejściowy i istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej poprzez podjęcie zatrudnienia. W tym zakresie skarżący podał, że w dalszym ciągu nie posiada żadnego zatrudnienia i nie osiąga żadnych dochodów, pomimo tego, że starał się podjąć pracę. Potencjalni pracodawcy, z uwagi na jego karalność i stan zdrowia, nie są skłonni do zatrudnienia go. Skarżący obecnie utrzymuję się z emerytury matki, pomagając jej w gospodarstwie domowym i starając się podjąć jakąkolwiek pracę. Matka nie posiada żadnej innej bliskiej osoby, która mogłaby jej pomóc. Stan zdrowia skarżącego w zakresie wzroku oraz przepukliny uległ znacznemu pogorszeniu poprzez pobyt w zakładzie karnym. Zdaniem strony, organ w swojej argumentacji powołuje się na słuszny interes publiczny, nie dostrzegając interesu obywatela. W ocenie skarżącego, niebezpieczeństwo powstania ciężkich skutków dla niego i matki jest znaczne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2014r. poz. 1647 ), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c/ p.p.s.a.).

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

I.Przedmiotem sporu jest kwestia odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Regulacje prawne, normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, zawarte są w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Uzupełniająco trzeba również wskazać, że stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Podstawowym przepisem w sprawie umorzenia składek ZUS, jest powołany uprzednio art. 28 u.s.u.s. umożliwiający umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek ( ust. 1 ), w przypadku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 2 ),

z zastrzeżeniem ust. 3a.

Zgodnie z ust. 3 tego artykułu, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. »uznania administracyjnego«, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."

II. Organ analizując stan faktyczny nie stwierdził ustawowych przesłanek przemawiających za możliwością umorzenia należności ZUS ostatecznie konkludując, ze brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 u.s.u.s. Organ wskazał, że rozpatrywał sprawę w kontekście przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Podał, że wobec majątku skarżącego nie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne, nie można zatem stwierdzić, że zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności, w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy. Wskazał również, że wszczęcie i formalne przeprowadzenie egzekucji oznacza w konsekwencji konieczność stwierdzenia jej bezskuteczności w sposób zgodny z odpowiednimi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

O przesłance "bezskutecznej egzekucji" można mówić wyłącznie, jeżeli nie ma wątpliwości, iż nie zachodzi żadna możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku zobowiązanego, a taką pewność daje tylko stosowny akt organu egzekucyjnego.

Sąd nie zgadza się z oceną organu co do niewystąpienia w analizowanej sprawie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Przypomnieć wobec tego należy, że zgodnie z treścią tego przepisu, całkowita nieściągalność zachodzi gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ustalenie braku majątku może nastąpić alternatywnie, bądź to w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez naczelnika urzędu skarbowego lub przez komornika sądowego. W sytuacji stwierdzenia bezskuteczności egzekucji przez komornika sądowego, ( co w skutkach jest tożsame z brakiem majątku podlegającego egzekucji ), nie jest konieczne dla zastosowania tego przepisu, ponowne jej stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego. Organ wywodząc w ramach tej przesłanki, że "wszczęcie i formalne przeprowadzenie egzekucji oznacza w konsekwencji konieczność stwierdzenia jej bezskuteczności" nie dostrzega jednocześnie, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie komornika sądowego z dnia 16 września 2014 r., umarzające skierowane do majątku skarżącego postępowanie egzekucyjne, wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji ( k. 74 akt administracyjnych ). W jego uzasadnieniu komornik stwierdził, że egzekucja z wszelkich składników majątku wskazanych przez wierzyciela we wniosku egzekucyjnym

( ruchomości, wynagrodzenia za racę, rachunków bankowych, innych wierzytelności – k. 54 akt administracyjnych ) oraz ustalona przez komornika w toku postępowania egzekucyjnego, okazała się bezskuteczna.

Należy przy tym zwrócić również uwagę, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uległa poprawie, gdyż po wyjściu z zakładu karnego ma on trudności z podjęciem pracy, nie osiąga dochodu, na podstawie wyroku sądowego został eksmitowany z zajmowanego mieszkania, a ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego. Natomiast w złożonej skardze podał, że obecnie utrzymuje się z emerytury matki, pomagając jej jako jedyna bliska jej osoba w gospodarstwie domowym i nieustannie stara się podjąć jakąkolwiek pracę.

W ocenie Sądu, powyższe okoliczności, w tym umorzenie przez komornika sądowego postępowania egzekucyjnego oraz brak jakiegokolwiek majątku umożliwiającego skuteczną windykację należności prowadzi do wniosku, że w dacie orzekania przez organ, istniała ustawowa przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Sąd dostrzega, że w aktach sprawy znajdują się również dokumenty świadczące o otwartych jeszcze postępowaniach egzekucyjnych prowadzonych przez innych komorników sądowych. Jednakże sam fakt wszczęcia egzekucji, czy nawet podjęcie w jej toku określonych czynności egzekucyjnych nie oznacza, że postępowania te są prowadzone efektywnie, a stosowane środki egzekucyjne skuteczne. Tym bardziej, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy wskazuje na tezę przeciwną, a ZUS nie uzasadnił w wydanej decyzji, że prowadzona przez komorników sądowych egzekucja jest skuteczna, bądź, że istnieje majątek, do którego można by skutecznie skierować egzekucję.

Wobec tego, prowadząc ponownie postępowanie, przy braku innych ustaleń wskazujących, że egzekucja jest skuteczna, bądź, że istnieje majątek umożliwiający skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego - organ przyjmie, że w sprawie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Niezależnie od tego, faktyczny brak jakiegokolwiek majątku i zatrudnienia, w powiązaniu ze stwierdzoną przez komornika sądowego bezskutecznością egzekucji powoduje, że organ również powinien należycie rozważyć wystąpienie przesłanki wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., a więc, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ będzie miał na uwadze, że wystąpienie choćby jednej przesłanki ustawowej umorzenia zaległości z tytułu składek, wyklucza wydanie tzw. decyzji związanej. W takim wypadku, organ wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nie może stanowić jej uzasadnienia argumentacja o braku wystąpienia przesłanek ustawowych. Innymi słowy, wykazanie przez skarżącego ustawowej przesłanki umorzenia oznacza, że organ orzeka w sprawie w ramach uznania administracyjnego.

Sąd zwraca uwagę, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wobec tego, organ orzekając w ramach uznania może odmówić umorzenia wnioskowanych należności, jeżeli należycie wykaże i konkretnie, odnosząc się do realiów tej sprawy umotywuje, że mimo wystąpienia przesłanki ustawowej umorzenia należności, interes publiczny przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony.

III. Kolejną kwestią, która pozostaje do rozważenia jest przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały określone w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Z przepisu tego wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Katalog przesłanek zawarty w tym przepisie ma charakter otwarty, a zwrot w szczególności oznacza, że w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie stany faktyczne, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. sytuacje, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy, zdrowotny i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym także, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Także w oparciu o tą regulację, zaistnienie którejkolwiek z przesłanek w niej określonych, stwarza możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności. Jednakże zdaniem Sądu, w okolicznościach tej sprawy, istnieją podstawy do zakwestionowania oceny organu odnośnie braku przesłanki o umorzenie, o której mowa w § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia.

W złożonym wniosku o umorzenie składek, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący wskazał m.in. że odbywał karę pozbawienia wolności w wymiarze jednego roku, na terenie jednostki penitencjarnej nie posiadał żadnego zatrudnienia. Od kilkunastu miesięcy nie posiada żadnego stałego dochodu ani źródła utrzymania. Wobec niego toczy się wiele postępowań egzekucyjnych, niektóre zostały umorzone z powodu bezskuteczności egzekucji. Skarżący wskazał, że postępowanie egzekucyjne wszczęte przez Komornika Sądowego D. W. zostało postanowieniem z [...] r. umorzone z powodu bezskuteczności egzekucji. Podał również, że matka jest w podeszłym wieku i przewlekle choruje, cierpi na przewlekłą chorobę serca, przechodzi obecnie intensywne leczenie kardiologiczne i jak wynika z treści zaświadczenia lekarskiego z 3 lutego 2015 r. wymaga opieki osoby drugiej. Skarżący osobiście również boryka się z trudnościami natury zdrowotnej związanymi z problemami ze wzrokiem oraz przepukliną. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, ze nie pracuje zarobkowo i nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego, nie korzysta z żadnej z form pomocy. Na podstawie wyroku sądowego został eksmitowany z zajmowanego mieszkania. W złożonej skardze podał, że obecnie utrzymuje się z emerytury matki, pomagając jej jako jedyna bliska jej osoba w gospodarstwie domowym i nieustannie stara się podjąć jakąkolwiek pracę, nie mniej pracodawcy z uwagi na karalność i stan zdrowia nie są skłonni zatrudnić skarżącego.

W ocenie Sądu, w kontekście przedstawionych okoliczności organ ponownie rozpatrując sprawę powinien rozważyć, czy w sprawie nie zachodzi, co najmniej przesłanka umorzenia wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., a więc, że ze względu na aktualny stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić należnych składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego, w tym pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przeszkodą do rozpatrzenia wniosku w tym aspekcie prawnym, nie jest ewentualna pomoc uzyskiwana od matki skarżącego.

Kwestię tą dostrzegł organ ponownie rozpatrujący sprawę, stwierdzając w końcowej części decyzji z dnia [...] r. że "chociaż dostrzegam trudną sytuację płatnika składek, zobowiązany jestem przede wszystkim stosować obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa". Stwierdzenie organu nie jest czytelne, szczególnie w konfrontacji z bardzo ogólnym stwierdzeniem, o powinności stosowania obowiązujących przepisów prawa, a także równie ogólnym, zawartym w uzasadnieniu decyzji sformułowaniem o pierwszeństwie zaspokajania należności publicznoprawnych, ryzyku związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą i koniecznością dochodzenia przez Zakład należności składkowych.

Co więcej, Dyrektor ZUS stwierdza, że sytuacja skarżącego ma charakter przejściowy i istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej poprzez podjęcie zatrudnienia. Tymczasem organ powinien ocenić sytuację skarżącego w kontekście przesłanek umorzenia, istniejących na dzień orzekania w sprawie, a nie opierać ją na przyszłych i niepewnych założeniach. Tym bardziej, że inaczej można by oceniać perspektywy zatrudnienia osoby młodej, posiadającej wysokie kwalifikacje, inaczej natomiast sytuację skarżącego, zważywszy jego wiek i pobyt w jednostce penitencjarnej. W takim wypadku, jakakolwiek antycypacja, co do przyszłych, ewentualnych możliwości płatniczych i poprawy sytuacji majątkowej skarżącego jest nieuprawniona. Organ powinien rozważyć, czy istnieje realna, a nie hipotetyczna, domniemywana tylko możliwość spłaty zaległości.

W ocenie Sądu, także i w tym przypadku, organ dostrzegając trudną sytuację zobowiązanego, powinien rozważyć i jednoznacznie stwierdzić, czy spełnia ona ustawową przesłankę umorzenia wskazaną w § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia, a jeśli tak, to odmawiając umorzenia, powinien przeciwstawić jej i należycie umotywować istnienie interesu społecznego, przemawiającego za odmową umorzenia wnioskowanych należności.

Rozważenie przedstawionych kwestii należy do organu, który powinien podjąć działania niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a zawartą w tym zakresie ocenę powinien zawrzeć w uzasadnieniu decyzji, o treści zgodnej z art. 107 § 3 k.p.a., zawierającej wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa.

Jednocześnie Sąd nie znalazł podstaw do przeprowadzenia postępowania w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., o co organ wnosił w odpowiedzi na skargę.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. Jednocześnie Sąd nie orzekł o kosztach, ponieważ skarga w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zwolniona jest od kosztów sądowych.

M. Łent J. Szulc U. Wiśniewska