Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1629/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6212 Równoważnik za brak lokalu mieszkalnego i za remont lokalu mieszkalnego
Hasła tematyczne: Straż graniczna
Skarżony organ: Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 92 ust. 1 i art. 96 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 234 poz 1997
law: Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej - tekst jednolity
article: par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2002 nr 118 poz 1014
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości i warunków przyznawania  funkcjonariuszom Straży Granicznej równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego oraz szczegółowych warunków jego zwrotu, a także  sposobu postępowania w przypadku wystąpienia zbiegu uprawnień do jego otrzymania.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędziowie sędzia NSA Ewa Dzbeńska sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1931/07 w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie utraty uprawnień do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Łużyckiego Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] lipca 2007r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 5 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1931/07 oddalił skargę T.K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] września 2007 r., w przedmiocie utraty uprawnień do pobierania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności: Komendant Łużyckiego Oddziału Straży Granicznej, decyzją z dnia [...] października 2006 r. przyznał funkcjonariuszowi Straży Granicznej T.K., pełniącemu służbę w Lubaniu równoważnik pieniężny za brak lokalu mieszkalnego. T.K. zamieszkiwał w domu jednorodzinnym w B. wraz z żoną i teściami, do których należał dom.

W dniu [...] maja 2007 r. zmarł teść funkcjonariusza, w wyniku czego żona J.M.K. stała się współwłaścicielką domu jednorodzinnego w B. przy ul. [...].

Według oświadczenia funkcjonariusza jego żona posiada również prawo do części domu jednorodzinnego w B. przy ul. [...].

Po wszczęciu postępowania Komendant Łużyckiego Oddziału SG wydał decyzję w dniu [...] lipca 2007 r., orzekającą o utracie przez T.K. z dniem [...] maja 2007 r. uprawnień do równoważnika za brak lokalu mieszkalnego z uwagi na posiadanie przez jego małżonkę lokalu mieszkalnego w miejscowości pobliskiej pełnienia służby.

Decyzję tę uchylił Komendant Główny Straży Granicznej w dniu [...] września 2007 r., który nie uwzględnił odwołania T.K., lecz uchylił decyzję w części dotyczącej terminu utraty uprawnień i orzekł, że funkcjonariusz utracił prawo do równoważnika z dniem [...] maja 2007 r.

Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 6a pkt 3, art. 96 ust. 1 i art. 101 ust. 5 ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997) oraz § 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości i warunków przyznawania funkcjonariuszom Straży Granicznej równoważnika za brak lokalu mieszkalnego oraz szczegółowych warunków jego zwrotu, a także sposobu postępowania w przypadku wystąpienia zbiegu uprawnień do jego otrzymania (Dz. U. Nr 118, poz. 1014 ze zm., zw. dalej rozporządzeniem z dnia 22 czerwca 2002 r.).

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na wyżej opisany stan faktyczny, organ wskazał, iż zgodnie z art. 96 ust. 1 i art. 99 pkt. 2 i 3 ustawy pragmatycznej, funkcjonariusz Straży Granicznej traci uprawnienie do równoważnika pieniężnego z momentem, kiedy na skutek zmiany okoliczności faktycznych on sam lub członek jego rodziny stanie się posiadaczem lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Z tych przyczyn funkcjonariusz od [...] maja 2007 r. nie posiadał prawa do przydziału lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej, a tym samym do otrzymywania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Zdaniem Komendanta Głównego Straży Granicznej organ pierwszej instancji błędnie określił datę, z jaką funkcjonariusz utracił uprawnienie do tego świadczenia orzekając, iż prawo to utracił z datą wydania przez Sąd postanowienia o nabyciu spadku przez J.M.K. Datę nabycia spadku stanowi data jego otwarcia czyli śmierci spadkodawcy, a nie data wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia praw do spadku. W ocenie organu, nieprawidłowo wskazana data utraty uprawnienia rażąco narusza art. 96 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej oraz § 1 pkt 4 rozporządzenia MSWiA z dnia 28 czerwca 2002 r. i dlatego na podstawie art. 139 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. organ zmienił rozstrzygniecie zaskarżonej decyzji na niekorzyść strony.

Odnosząc się do zarzutu zawartego w odwołaniu, iż objęte na mocy spadkobrania udziały w domu mieszkalnym nie odpowiadają przysługującemu funkcjonariuszowi normatywowi metrażowemu, organ podkreślił, iż przepisy nie uzależniają możliwości przydziału lokalu mieszkalnego od wielkości posiadanego przez funkcjonariusza domu jednorodzinnego. Nadto zarzut ten nie jest zgodny ze stanem faktycznym, gdyż ze złożonego przez T.K. wniosku o przydział lokalu mieszkalnego wynika, iż dom położony w B. przy ul. [...] ma 120 m2 powierzchni użytkowej, w tym mieszkalnej 84 m2. W dacie złożenia tego wniosku zamieszkiwało w nim 4 osoby, w tym zmarły teść. Funkcjonariusz posiada uprawnienie do 3 norm, tj. lokalu o powierzchni mieszkalnej od 21 do 30 m2.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając wydanie jej z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 92 i art. 96 ustawy o Straży Granicznej, § 1 pkt. 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości i warunków przyznawania funkcjonariuszom Straży Granicznej równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego, przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie przydziału, opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater przeznaczonych dla funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz norm zaludnienia lokali mieszkalnych, a także art. 1027 K.c. Zarzucił również naruszenie przepisów postępowania art. 7, 8, 9, 39 K.p.a. i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które, w jego ocenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazywał, iż organ pominął fakt zamieszkiwania w przedmiotowym budynku przez kilka rodzin, a także nie obliczył szacunkowej powierzchni przypadającej jego rodzinie do każdego z budynków, w których udziały odziedziczyła jego małżonka. Skarżący w dalszym ciągu podtrzymywał, iż wobec osób trzecich jego małżonka nabyła prawa do spadku dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu spadku, a to nastąpiło znacznie później niż data złożenia wniosku o pomoc finansową, nadto decyzja organu drugiej instancji naruszyła zasadę reformationis in peius.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie stwierdził naruszenia prawa.

W ocenie Sądu organ prawidłowo zinterpretował przepisy art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (jedn. tekst Dz. U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997) i § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r. (Dz. U. Nr 118, poz. 1014 ze zm.). Ustawa o Straży Granicznej jak i wskazany wyżej akt wykonawczy nie definiują pojęcia "posiadanie" lokalu mieszkalnego lub domu mieszkalnego. Zdaniem Sądu pojęcie to należy rozumieć w takim znaczeniu, jakie nadaje mu Kodeks cywilny. Tak więc przez posiadanie rozumie się faktyczne władanie samoistne (właściciel) lub zależne (współwłaściciel, użytkownik, najemca) lub z tytułu innego prawa, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Art. 336 K.c. stanowi "Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny)". Posiadać daną rzecz, nieruchomość może zarówno jej właściciel, współwłaściciel, jak i osoba właścicielem nie będąca. Posiadanie to zatem stan faktyczny, niezależny od stanu prawnego.

Nabycie przez małżonkę funkcjonariusza praw do spadku w skład, którego wchodzi budynek mieszkalny, zgodnie z treścią art. 96 ust. 1 i art. 99 pkt. 2 i 3 ustawy pragmatycznej, wyklucza uzyskanie przez funkcjonariusza uprawnienia do przydziału lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej, a tym samym do otrzymywania równoważnika za brak lokalu mieszkalnego.

Jako trafne ocenił Sąd twierdzenie organu, iż powierzchnia mieszkalna domu, w którym udziały odziedziczyła J.M.K. nie ma w niniejszej sprawie znaczenia.

Pozostałe zarzuty skargi Sad uznał także za chybione. Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 1027 K.c., który stanowi o tym, że stwierdzenie nabycia spadku dowodzi prawa spadkobiercy z tytułu dziedziczenia. Samo nabycie spadku następuje z chwilą otwarcia spadku, z datą śmierci spadkobiercy (art. 924 i 925 K.c.). Prawomocne postanowienie Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku wskazuje datę śmierci spadkodawcy, która jest datą nabycia spadku.

Data wydania postanowienia, które jest aktem deklaratoryjnym nie jest datą nabycia spadku. Organ pierwszej instancji nieprawidłowo przyjął datę wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jako datę utraty przez funkcjonariusza uprawnień do równoważnika. Ta nieprawidłowość stanowiła naruszenie prawa spadkowego (art. 924 i 925 K.c.) i miała charakter rażący, co uzasadniało zastosowanie przez organ odwoławczy art. 139 K.p.a. do zmiany decyzji na niekorzyść strony.

Zdaniem Sądu nie doszło także do naruszenia przepisów K.p.a. i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Decyzja o utracie uprawnień do równoważnika za brak lokalu nie stanowi naruszenia zasady równości wobec prawa, zapisanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Prawo do tego świadczenia nie jest automatycznie przyznawane każdemu funkcjonariuszowi lecz rygorystycznie reglamentowanym uprawnieniem, którego przyznanie regulują określone przepisy. Bez spełnienia przesłanek zawartych w tych przepisach świadczenie to nie może być funkcjonariuszowi przez organ przyznane.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł T.K., prawidłowo reprezentowany i zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

– naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 96 ust. 1, art. 99 pkt 2, 3 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej w związku z § 1 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości i warunków przyznawania funkcjonariuszom Straży Granicznej równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego oraz szczególnych warunków jego zwrotu przez nieuzasadnione uznanie, iż nabycie przez małżonkę funkcjonariusza Straży Granicznej spadku, w skład którego wchodzi budynek mieszkalny "automatycznie" wyklucza uzyskanie przez funkcjonariusza uprawnienia do przydziału lokalu mieszkalnego, a tym samym do otrzymania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego, bez względu na fakt, iż udział w odziedziczonym domu jednorodzinnym nie spełnia norm mieszkaniowych określonych w § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie przydziału, opróżnienia lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater przeznaczonych dla funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz norm zaludnienia lokali mieszkalnych.

Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż Sąd dokonał nieuzasadnionego rozróżnienia pomiędzy posiadaczem lokalu mieszkalnego, a posiadaniem domu jednorodzinnego, uznając iż przysługującą funkcjonariuszowi normę zaludnienia odnosi się tylko do lokalu, a nie do domu jednorodzinnego. Sąd nie uwzględnił faktu, iż małżonka funkcjonariusza odziedziczyła jedynie udziały w budynkach mieszkalnych, które nie spełniają normy zaludnienia lokalu mieszkalnego przysługującej funkcjonariuszowi określonej w § 4 ust. 1, 2 i 3, rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie przydziału, opróżnienia lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater przeznaczonych dla funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz norm zaludnienia lokali mieszkalnych.

Ustawa o Straży Granicznej nie definiuje pojęcia "dom jednorodzinny" ani też pojęcia "lokalu mieszkalnego", dlatego ich znaczenia należy poszukiwać w innych ustawach. Zgodnie z art. 2 ust. 2 zdanie 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (jedn. tekst Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903) – samodzielnym lokalem mieszkalnym, jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o finansowym wsparciu rodzin w nabywaniu własnego mieszkania precyzuje pojęcie domu jednorodzinnego definiując, iż jest to budynek mieszkalny jednorodzinny w rozumieniu art. 3 ust. 2a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 i Dz. U. Nr 170, poz. 1217), w którym znajduje się wyłącznie jeden lokal mieszkalny.

Z powołanych przepisów wynika, iż w domu jednorodzinnym, jak wskazuje sama nazwa – znajduje się jeden lokal mieszkalny. Zarówno lokal mieszkalny jak i dom jednorodzinny służą zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych i w związku z tym ich posiadanie winno być na równi traktowane przy przeliczeniu ich powierzchni mieszkalnej (powierzchni pokoi) na przysługujące funkcjonariuszowi normy zaludnienia. Sąd pierwszej instancji bezzasadnie uznał jednak, iż sam fakt nabycia przez małżonkę funkcjonariusza spadku, w skład którego wchodzi budynek mieszkalny, stanowi negatywną przesłankę do otrzymania przez funkcjonariusza równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego bez względu na jego powierzchnię mieszkalną.

Kasator podnosi, iż Sąd pierwszej instancji rozpatrując niniejszą sprawę nie zastosował wykładni systemowej i celowościowej przepisów oraz nie uwzględnił orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w podobnych sprawach dotyczących uprawnień do równoważnika za brak kwatery służb mundurowych. Przytacza wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2000 r. I SA 658/99 (Lex 55283), z dnia 23 lipca 1999 r. I SA 866/98 (Lex 48581) oraz z dnia 21 sierpnia 2002 r. I SA 177/01 (Lex 141220), które dotyczyły przyznania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego funkcjonariuszy Policji, w których Sąd orzekł, że jeżeli funkcjonariusz posiada lokal mieszkalny (lub udział w budynku mieszkalnym), o mniejszej niż mu przysługuje norma powierzchni mieszkalnej to może otrzymać lokal mieszkalny na podstawie decyzji o przydziale, może zatem otrzymać również równoważnik pieniężny za brak lokalu mieszkalnego odpowiadającego normom powierzchni mieszkalnej. Zarówno stany faktyczne w sprawach funkcjonariuszy Policji, jak i regulacje prawne dotyczące norm mieszkaniowych funkcjonariuszy Policji są bardzo podobne do przypadku skarżącego funkcjonariusza Straży Granicznej, jednak orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zasadniczo różni się od orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i jest ono niekorzystne dla funkcjonariusza Straży Granicznej. Zdaniem skarżącego Sąd pierwszej instancji nie dokonał wnikliwej i rzetelnej oceny podnoszonych przez skarżącego argumentów oraz zastosował błędną wykładnię przepisów, czym naraził się na zarzut naruszenia prawa materialnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem organu podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty są nietrafne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy, a rozpoznając sprawę w jej granicach Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Wskazany jako naruszony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepis art. 96 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej stanowi, iż funkcjonariuszowi przysługuje równoważnik pieniężny, jeżeli on sam lub członkowie jego rodziny nie posiadają lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej.

Z uregulowań zamieszczonych w tej ustawie wynika, iż prawo to ma charakter pochodny, gdyż jako podstawowe kreuje ustawa w art. 92 ust. 1 prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której funkcjonariusz pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej z uwzględnieniem liczby członków rodziny i przysługujących uprawnień.

W przypadku niemożności przydziału lokalu ustawodawca przewidział dwie zastępcze formy realizacji tego prawa – prawo do równoważnika pieniężnego i prawo do uzyskania pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych.

W zaskarżonym wyroku Sąd wyraził pogląd, iż sam fakt posiadania domu jednorodzinnego przez współmałżonka niezależnie od powierzchni mieszkalnej takiego domu, stanowi negatywną przesłankę do przydziału lokalu mieszkalnego decyzją administracyjną, a tym samym i negatywną przesłankę do przyznania prawa do równoważnika pieniężnego za brak lokalu. Z poglądem tym nie można się zgodzić.

Wprawdzie art. 96 ust. 1 ustawy wiąże uprawnienie funkcjonariusza do równoważnika pieniężnego z okolicznością, iż funkcjonariusz lub członkowie jego rodziny nie posiadają lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, a nie z tym, że nie posiadają lokalu o powierzchni odpowiadającej normom zaludnienia lokali mieszkalnych, przeznaczonych na lokale mieszkalne dla funkcjonariuszy, o których mowa w art. 94 ustawy, to niemniej jednak należy zważyć to, że prawo funkcjonariusza do przydziału lokalu mieszkalnego zostało określone jako prawo do lokalu o określonej powierzchni według norm zaludnienia (art. 92 ust. 1 ustawy i przepis § 4 rozporządzenia z dnia 21 czerwca 2002 r.). Natomiast prawo do równoważnika pieniężnego zostało związane z faktem, że funkcjonariusz (członkowie jego rodziny) nie posiada lokalu mieszkalnego. Wobec powiązania prawa do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego z uprawnieniem funkcjonariusza do przydziału lokalu mieszkalnego, należy w konsekwencji przyjąć, że w art. 96 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej zbędne było dodanie zastrzeżenia, iż wskazany w tym przepisie lokal mieszkalny ma spełniać wymagania, o których mowa w art. 92 ust. 1 tejże ustawy.

Uprawnienie funkcjonariusza do otrzymania lokalu jest powiązane z przesłanką niezaspokojenia potrzeb mieszkaniowych funkcjonariusza z uwagi na nieposiadanie lokalu w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. W tej sytuacji trzeba podkreślić, że w myśl art. 99 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej, lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej nie przydziela się funkcjonariuszowi "w razie skorzystania z pomocy finansowej, o której mowa w art. 98, posiadającemu w miejscowości, w której pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej lokal mieszkalny odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej albo dom jednorodzinny lub dom mieszkalno-pensjonatowy, którego małżonek posiada lokal mieszkalny lub dom, w razie zbycia przez niego lub jego małżonka własnościowego prawa do spółdzielczego lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość albo domu, z wyjątkiem przypadków określonych na podstawie art. 100 ust. 3". Funkcjonariuszowi nie przyznaje się zatem równoważnika pieniężnego z tytułu braku lokalu mieszkalnego, jeżeli nie przysługuje mu prawo do uzyskania przydziału lokalu mieszkalnego w drodze decyzji administracyjnej ze względu na wystąpienie jednej z przesłanek negatywnych przewidzianych w przytoczonym art. 99 ust. 1 ustawy.

Z przepisów art. 92 i 99 ustawy o Straży Granicznej wynika, że funkcjonariuszowi nie przydziela się lokalu mieszkalnego, a więc nie przysługuje mu prawo do lokalu w razie zaistnienia określonych przesłanek. Nie ulega wątpliwości, że funkcjonariusz nie ma prawa do przydziału lokalu, jeżeli w miejscowości, w której pełni służbę lub miejscowości pobliskiej, posiada lokal mieszkalny odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej (art. 99 pkt 2) albo gdy taki lokal posiada małżonek funkcjonariusza (art. 99 pkt 3). Oznacza to, że w sytuacji gdy funkcjonariusz albo jego małżonek nie posiadają takiego lokalu, mają prawo do przydziału lokalu mieszkalnego, a gdy lokal mieszkalny nie zostanie przydzielony, funkcjonariuszowi przysługuje równoważnik pieniężny, gdyż nie posiada lokalu mieszkalnego, w rozumieniu art. 96 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej. Posiadanie lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 99 pkt 2 i 3 ustawy o Straży Granicznej, nie jest powiązane z określonym tytułem prawnym do tego lokalu, a więc może to być także lokal stanowiący odrębną nieruchomość, której właścicielem lub współwłaścicielem jest funkcjonariusz lub jego małżonek. Istotne jest to, czy posiadany lokal ma odpowiednią powierzchnię mieszkalną przysługującą funkcjonariuszowi.

Uwzględniając treść art. 99 pkt 2 i 3 ustawy o Straży Granicznej oraz cel tych przepisów (tj. zamieszkiwania funkcjonariuszy w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej) należy przyjąć, iż posiadanie domu jednorodzinnego lub domu mieszkalno-pensjonatowego w rozumieniu tych przepisów oznacza możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych funkcjonariusza przez posiadanie w takim domu mieszkania o odpowiedniej powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszowi.

Kwestia posiadania domu jako przesłanki wyłączającej prawo do przydziału lokalu, bądź uprawnienia do równoważnika pieniężnego, łączy się z zaspokojeniem lub niezaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych funkcjonariusza poprzez posiadanie odpowiedniego mieszkania w takim domu.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy, gdy żona funkcjonariusza w drodze dziedziczenia stała się współwłaścicielką 1/3 udziału w połowie domu mieszkalnego o pow. 84 m2 powierzchni mieszkalnej (stanowiącego uprzednio współwłasność małżeńską Zbigniewa Władysława i Marii małż. Moroz) to udział J.M.K. wynosił zaledwie 14 m2 powierzchni mieszkalnej, przy przysługującym T.K. uprawnieniu do trzech norm powierzchni mieszkalnej wynoszącej 21-30 m2.

Jeśli chodzi o udział J.M.K. we współwłasności w drugim domu mieszkalnym przy ul. Ceramicznej 47, to organ administracji nie czynił ustaleń co do wielkości powierzchni mieszkalnej tego domu, a z akt postępowania wynika jedynie to, iż udział J.M.K. wynosił tylko 1/9. Okoliczności tej jednakże ani organy, ani Sąd nie brały pod uwagę, wychodząc z założenia, że wielkość udziału nie ma znaczenia przy ocenie uprawnień do równoważnika za brak lokalu.

W tej sytuacji zarówno Sąd pierwszej instancji jak i organy błędnie zinterpretowały przedstawione wyżej normy prawa materialnego, co niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy.

Dodać należy, iż wobec rozbieżności w orzecznictwie, kwestia prawidłowego rozumienia art. 96 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej była przedmiotem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OPS 7/09 z dnia 18 listopada 2009 r., w której Sąd ten przyjął, iż równoważnik pieniężny, o którym mowa w powołanym przepisie, przysługuje funkcjonariuszowi Straży Granicznej, który (jego małżonek) jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego, jeżeli zajmowana przez funkcjonariusza część domu (mieszkania) nie odpowiada co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej według norm zaludnienia określonych w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie przydziału, opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater przeznaczonych dla funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz norm zaludnienia lokali mieszkalnych (Dz. U. Nr 99, poz. 898 ze zm.). (ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 6).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę powyższy pogląd podziela, jak również zawartą w uzasadnieniu uchwały argumentację.

Z uwagi na to, iż zasadne zarzuty skargi kasacyjnej dotyczyły naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił nie tylko zaskarżony wyrok lecz także na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ tej ustawy obie decyzje.