Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 303/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 par. 1, art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie Asesor WSA Marta Pająkiewicz – Kremis, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem M. M. (dalej: strona, skarżący) z dnia 13 października 2020 r. (data wpływu do organu I instancji), adresowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. (dalej: organ I instancji), o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. M. (dalej: ojciec strony, skarżącego, osoba wymagająca opieki). W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku pełnomocnik strony wskazał, że jest ona jedyną osobą z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki, która taką opiekę może sprawować i faktycznie sprawuje. Matka strony nie może zajmować się mężem ze względu na zły stan zdrowia. Natomiast w odniesieniu do momentu powstania niepełnosprawności, strona powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020, poz. 111, dalej: u.ś.r.) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób prawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Pismem z dnia 15 października 2020 r. organ I instancji wezwał stronę do złożenia szeregu dokumentów, w tym orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonki osoby wymagającej opieki.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, strona oświadczyła, że:

- nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu i zdrowotnemu, nie jest zarejestrowana jako bezrobotny, nie dysponuje dokumentacją potwierdzającą jego historię zatrudnienia i ubezpieczenia,

- Sąd Rejonowy w Z. wyrokiem z dnia [...] orzekł rozwód małżeństwa strony (na dowód czego strona przedłożyła odpis skróconego aktu małżeństwa),

- małżonka osoby wymagającej opieki, tj. matka strony, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z uwagi na zły stan zdrowia nie jest w stanie partycypować w opiece nad mężem (na dowód czego przedłożono kopię dokumentacji medycznej, której wynika, że matka strony choruje na miażdżycę tętnic kończyn dolnych).

Z przeprowadzonego w dniu 24 listopada 2020 r. wywiadu środowiskowego wynika, że wszystkie czynności związane z opieką wykonuje strona. Małżonka osoby wymagającej opieki jest emerytką, choruje przewlekle na miażdżycę z powikłaniami, jest po amputacji palca kończyny dolnej, ma też dolegliwości bólowe kręgosłupa. Stan zdrowia utrudnia jej poruszanie się i ogranicza możliwości funkcjonowania w życiu codziennym.

Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2020, poz. 256, dalej: k.p.a.), art 17 ust. 1b w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2, art. 20 ust. 3, art. 25, art. 32 ust. 2 u.ś.r., oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. 2017, poz. 1466) , działający z upoważnienia Burmistrza w Z. , Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Badając przesłanki materialnoprawne organ I instancji przytoczył treść art. 17 u.ś.r. wskazując jednocześnie na istnienie w sprawie przesłanek negatywnych wynikających z:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. z tym uzasadnieniem, że niepełnosprawność ojca strony powstała po ukończeniu przez niego 18 roku życia i nie powstała w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej,

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w postaci pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Strona odwołała się od powyższej decyzji , podnosząc zarzut naruszenia przepisów:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi, jako osobie sprawującej faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, należącej do kręgu osób obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym,W

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez dokonanie jego błędnej wykładni, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. poprzez brak uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 ust 1 Konstytucji RP,

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Wskazując na powyższe pełnomocnik strony wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołujący się podniósł, że decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania. Według strony organ zaniechał ustalenia istotnych okoliczności sprawy – stanu zdrowia oraz możliwości finansowych małżonki osoby wymagającej opieki – z uwagi na mylne przeświadczenia, że sam fakt pozostawania osoby niepełnosprawnej w małżeństwie uniemożliwia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz syna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy, SKO) decyzją z dnia [...] nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach decyzji ostatecznej organ przytoczył treść art. 17 u.ś.r. stanowiący materialnoprawną podstawę decyzji. Odnosząc się do ust. 1b tegoż przepisu, organ wywiódł, że skoro Trybunał stwierdził niezgodność w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, to organ administracji nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. W ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. akt. II SA/Ke 731/18 Kolegium wskazało, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, a stanowisko odnośnie wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest jednolite i utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych. Nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Podsumowując tę kwestię , organ II instancji wyraził stanowisko, ze nie można odmówić stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że niepełnosprawność ojca strony istnieje od dnia 27 lutego 2020 r., skoro bez wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje moment powstania niepełnosprawności.

Pomimo powyższego, w ocenie Kolegium, strona nie spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w sprawie zachodzi negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Organ II instancji, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt. I OSK 599/20, wskazał, że wykładnia językowa wskazanego wyżej przepisu pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ administracji ani Sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.

Zatem w ocenie Kolegium, uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnienie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych lub może mieć wymiar finansowy, tj. może polegać na sfinansowaniu. Powyższe znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżący wniósł o uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji, zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi skarżący powielił argumentację i stanowisko zawarte w odwołaniu. Jednocześnie skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu , przedkładając zaświadczenie lekarskie wydane przez lekarza specjalistę medycyny rodzinnej o stanie zdrowia małżonki osoby wymagającej opieki, z którego wynika, że "ze względu na własne schorzenia pacjentka nie może opiekować się mężem".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z uzasadnieniem zawartym w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 21 kwietnia 2021 r. skarżący poinformował o śmierci ojca, tj. osoby wymagającej opieki, na dowód czego przedłożył kopię skróconego odpisu aktu zgonu, wnosząc jednocześnie o przyznanie świadczenia za okres od pierwszego dnia miesiąca wniesienia wniosku w sprawie do dnia śmierci osoby wymagającej opieki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się do zbadania legalności, tj. zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego. Powyższa zasada wynika z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021, poz. 137). Jedynie w przypadku istnienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019, poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) następuje uchylenie decyzji administracyjnej lub stwierdzenie jej nieważności przez sąd. Jednocześnie rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zawartymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a.

W badanej sprawie spór między stroną a organami dotyczy spełnienia przez skarżącego przesłanek do otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikających z art. 17 u.ś.r. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest bowiem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Zdaniem organów obu instancji skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jedynie dla porządku podkreślić należy, że w kwestii niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W tym zakresie organ II instancji trafnie zauważył, że w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje powyższe stanowisko wraz z uzasadniającą je argumentacją.

Przechodząc do spornej w badanej sprawie kwestii, zauważyć należy ,że punktem wyjścia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji była prawidłowość zastosowania przez organy administracji przepisów prawa materialnego w kontekście wystąpienia negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Stwierdzenie jej zaistnienia uniemożliwiała przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym zakresie wypada przytoczyć treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na które powołały się organy obu instancji, określone zostały w ustępie 5 pkt 2 cytowanego przepisu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje zatem, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymaga w tym miejscu zaakcentowania , że w momencie zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Dopóki istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są rygorom prawnym ze względu na istnienie między nimi więzi małżeństwa. Rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

W materiale aktowym analizowanej sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów na to, że matka skarżącego nie jest w stanie opiekować się swoim mężem. W kontrolowanej sprawie pozostaje poza sporem fakt , że wymagający opieki ojciec skarżącego był osobą niepełnosprawną od 77 roku życia (luty 2020 r.). W tym czasie jego małżonka była w wieku 73 lat. Z dołączonych do wniosku kart informacyjnych ze szpitala wynika, że w 2015 roku zdiagnozowano i leczono u niej miażdżycę tętnic kończyn dolnych, nadciśnienie tętnicze i chorobę wieńcową przewlekłą. Za późniejsze okresy brak jest jednak jakiejkolwiek dokumentacji medycznej. Przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył w październiku 2020 r. Nie ma natomiast w materiale aktowym jakichkolwiek innych dowodów i zaświadczeń lekarskich za okres wskazanych pięciu lat. Matka skarżącego w związku ze stanem swojego zdrowia nie wystąpiła również z wnioskiem o orzeczenie stopnia jej niepełnosprawności. Również dołączone do skargi zaświadczenie od lekarza rodzinnego w żaden sposób nie wskazuje z jakich obiektywnych przyczyn żona nie może sprawować opieki nad chorym mężem.

Jak wynika z ujawnionych okoliczności sprawy , wraz z osobą wymagającą opieki zamieszkiwała wspólnie nie tylko jego małżonka, ale również dorosły syn. Zatem - w ocenie Sądu- nic nie stało na przeszkodzie , aby w ramach stworzonej przez nich rodziny i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego , podzielić opiekę nad ojcem/ mężem bez konieczności niepodejmowania pracy przez skarżącego (który jak sam podaje jest bezrobotny i nie dysponuje dokumentacją potwierdzającą historię jego zatrudnienia i ubezpieczenia).

Należy pamiętać, że celem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc państwa w sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną w przypadku konieczności rezygnacji ze źródła utrzymania, tj. kiedy praca zarobkowa uniemożliwia sprawowanie tej opieki, bardzo często całodobowo. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że nie było celem ustawodawcy przyznanie tego świadczenia dowolnemu członkowi rodziny, któremu w danym czasie (nie pracuje, ma czas i możliwości) odpowiada opiekowanie się osobą niepełnosprawną. Wskazanie szeregu obligatoryjnych przesłanek ma zatem za zadanie wyeliminować sytuacje, w których rodzina się umawia kiedy i komu opieka nad osobą wymagającą opieki opłaca się najbardziej.

Ma zatem rację Kolegium , kiedy wywodzi, że brak było podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi na niepełnosprawnego ojca, gdy ten pozostawał w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Inaczej przedstawiałaby się sytuacja, gdyby oboje małżonkowie byli niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wykluczałoby dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Na takie sytuacje ustawodawca wprowadził wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Jednakże w stanie faktycznym badanej sprawy nie budzi wątpliwości, że pozostawanie ojca skarżącego w związku małżeńskim, gdy małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (vide wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020r., sygn. akt. I OSK 599/20).

Odnosząc się do przywołanych przez pełnomocnika skarżącego orzeczeń na poparcie zarzutu zastosowania przez organ błędnej wykładni, Sąd aprobuje pogląd wyrażany w orzecznictwie, wedle którego możliwe jest niekiedy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi będącemu członkiem rodziny, nawet jeżeli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli zachodzą wyjątkowe okoliczności, że małżonek niepełnosprawnego (najczęściej z uwagi na bardzo zły stan zdrowia) nie może tej opieki faktycznie nad niepełnosprawnym świadczyć. W takich okolicznościach za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego innemu niż małżonek członkowi rodziny przemawia to, że w zupełnym braku możliwości wsparcia niepełnosprawnego przez małżonka, bieżący obowiązek alimentacyjny opieki przechodzi w świetle ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) na najbliższą rodzinę. Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 764/21, zgodnie z którym istnieją racje, które nakazują rozważyć, czy najbliżsi członkowie rodziny nie są prawnie przymuszeni do rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na pilną konieczność opieki nad niepełnosprawnym, a w konsekwencji, czy nie powinni być wobec tego wsparci przez Państwo w formie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wartości wynikające z samej Konstytucji (art. 69).

Zdaniem Sądu z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie . Sąd nie dopatrzył się w rodzinie skarżącego takich szczególnych i wyjątkowych okoliczności rodzinnych i osobistych, zwłaszcza w kontekście zaistnienia ustawowej przesłanki rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia celem opieki nad ojcem.

Przede wszystkim należy wskazać, że skarżący nie był i nie jest osobą pracującą. Nie był zmuszony do bezwzględnej rezygnacji z pracy. Choroba ojca nie powinna również wpłynąć na jego możliwość poszukiwania zatrudnienia. Osoba wymagająca opieki miała małżonkę, która nie legitymuje się stopniem niepełnosprawności. Sąd zdaje sobie sprawę, że matka skarżącego zapewne nie była w stanie wykonywać wszystkich czynności opieki nad mężem, lecz - z powodu braku stosownych dowodów - jej stanu zdrowia nie można traktować jako tożsamego ze znaczącą niepełnoprawnością. W okolicznościach badanej sprawy, potrzeba wsparcia matki skarżącego przy kompleksowej opiece nad mężem, nie powinna być utożsamiana z sytuacją, w której skarżący nie może podjąć pracy zarobkowej.

Konkludując , w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu organy obu instancji prawidłowo uznały, że w kontrolowanej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca uzyskanie przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zdaniem Sądu , wskazywanie na zły stan zdrowia i jednoczesne nielegitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może być w żadnym razie uznawane za przesłankę niemożności świadczenia opieki przez żonę nad niepełnosprawnym mężem. Zważywszy , że sprawowanie opieki nie musi ograniczać się tylko do osobistych starań, lecz może polegać również na finansowaniu usługi opieki, bądź dzieleniu jej z bezrobotnym synem, który jednocześnie może próbować podejmować zatrudnienie w różnych formach.

Z tych względów skarga przedstawia się jako bezzasadna, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.