Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2462/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt. c w zw. z art. 134 i 135 oraz 153  art. 170
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA Jolanta Bożek, Asesor WSA Andrzej Kania, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] znak [...] .


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej w dniu 27 sierpnia 2007 r. (data nadania pocztowego) przez M. M. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 roku nr [...] znak [...] o odmowie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, oraz ubezpieczenie zdrowotne.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

Pismem, z dnia [...] listopada 2005 roku M. M. zwrócił się o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wniosek motywował tym, że jego rodzina została dotknięta bezrobociem, jego sytuacja finansowa nie pozwala na spłatę pozostałych rat, zadłużenie rozłożone na raty spłaca od października 2003 roku.

Decyzją z [...] grudnia 2005 roku ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

ubezpieczenie społeczne za okres od [....] 2001 roku do [...] 2001 roku, w kwocie [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł,

ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] 2002 roku, [...] 2002 roku -[...] 2002 roku, luty 2003 roku[...] 2003 roku, [...] 2003 roku, w kwocie [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu podniesiono, iż w przedmiotowej sprawie brak jednoznacznych dowodów, które decydowałyby o zaistnieniu przesłanek wynikających z art. 28 ust.3a ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 137, poz. 887 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s.), w zw. z § 3 ust.1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365),

M. M. w dniu [...] stycznia 2006 roku wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniósł, iż do akt sprawy przedłożył szereg dokumentów świadczących o jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Nie wyjaśniono, co oznacza pojęcie -brak jednoznacznych dowodów". Kłopoty finansowe obywateli RP nie wynikają jedynie z ich złej woli, ale z kształtu ogólnej polityki państwa i jej konsekwencji.

Decyzją z [...] marca 2006 roku Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawiono nowych dowodów i okoliczności pozwalających na zmianę stanowiska. Umorzenie należności może mieć miejsce w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Taka sytuacja w odniesieniu do M. M. nie występuje. Brak możliwości zapłaty nie przesądza o trwałej nieściągalności zobowiązań, bowiem należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie występują również okoliczności wskazywane w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), zwanego dalej rozporządzeniem.

Na decyzję organu drugiej instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł M. M., podnosząc argumenty przytaczane we wcześniejszych pismach. Skarżący dodał, iż utrzymuje swoją czteroosobową rodzinę z wynagrodzenia za prace dorywcze. Spłata zaległych należności uniemożliwi zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jego rodziny.

W odpowiedzi na skargę z 24 maja 2006 roku organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w wydanych decyzjach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 września 2006 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1708/06 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. W uzasadnieniu wyroku Sad wskazał, iż doszło do naruszenia art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako k.p.a.), co skutkowało uchyleniem decyzji. Sąd podkreślił, iż lakoniczne uzasadnienie decyzji organu w przedmiotowej sprawie jest niewystarczające w świetle zadań, jakie stawia przed decyzją administracyjną k.p.a. , gdyż nie odnosi się do podniesionych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy konkretnych zarzutów oraz jego sytuacji osobistej i majątkowej, w tym złego stanu zdrowia skarżącego. Zaznaczono, iż wydanie przez organ decyzji bez odniesienia się do zarzutów strony, powoduje, że decyzja taka wymyka się kontroli Sądu pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego. Ponadto Sąd wskazał, iż nie jest również możliwe zbadanie, czy dokonana przez organy obu instancji ocena materiału dowodowego była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Sąd podkreślił także, iż zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji, przed wydaniem decyzji, nie umożliwiły Skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przez co naruszono przepis art. 10 § 1 k.p.a. Z uwagi na zakres postępowania odwoławczego, umożliwiający organowi odwoławczemu wydanie decyzji o charakterze reformatoryjnym, Sąd uznał za wystarczające uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji drugoinstancyjnej.

Pismem z dnia [...] marca 2007 r. M. M. podtrzymał swój wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek, informując Zakład, iż jego sytuacja finansowa pogorszyła się , gdyż ilość godzin na jego umowie - zleceniu została ograniczona z [...] do [...] godzin. Ponadto zaznaczył, iż zły stan jego zdrowia uniemożliwia mu podjąć pracę w innych krajach EU zaś pozostałe dowody w sprawie pozostają nadal aktualne.

Decyzją nr [...] znak Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 roku nr [...] znak [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż w związku z ,,nakazem-- Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2006 r. wniosek o umorzenie zadłużenia spłacanego w układzie ratalnym został skierowany do ponownego rozpatrzenia. Organ zaznaczył, iż umorzenie należności nie podlegających restrukturyzacji spowodowałoby, że decyzja umarzająca z dnia [...] kwietnia 2004r. znak [...] stałby się bezprzedmiotowa, ponieważ należności z tytułu składek mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności osobom fizycznym niepodlegającym przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Zakład wskazał, iż argumentacja podnoszona we wniosku dłużnika jest mu znana, jednak nie wpływa na możliwość umorzenia pozostałych składek. Ponadto organ podkreślił, iż nie kwestionuje trudnej sytuacji skarżącego jednakże w świetle postępowania restrukturyzacyjnego podczas, którego umorzono część należności z tytułu składek w jego ocenie brak jest podstaw do dalszych umorzeń.

Pismem z dnia [...] maja 2007 r. zainteresowany wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu pisma wskazano, iż organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zignorował wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co do sposobu i możliwości umorzenia składek określonych w art. 28 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W związku z rozporządzeniem Ministra gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Dłużnik zwrócił uwagę iż organ w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do informacji zawartych w jego piśmie o jego obecnej sytuacji materialnej, wskazując iż jest osobą bezrobotną i schorowaną . Ponadto zobowiązany podkreślił, iż nie zapewniono mu czynnego udziału w postępowaniu , zaś organ ponownie zignorował zebrany materiał dowodowy w sprawie.

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] kwietnia 2007 r. o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2006 r. organ rentowy został zobligowany do ponownego rozpatrzenia sprawy ze względu na uchybienia proceduralne w związku z tym dłużnik został wezwany do dostarczenia nowych dowodów w sprawie przedstawiających aktualną sytuację materialną. Organ zaznaczył, iż zobowiązany nie ujawnił faktu rozpoczęcia przez jego żonę pozarolniczej działalności gospodarczej i osiąganych z tego tytułu przychodów. Organ odniósł się również do podnoszonego przez dłużnika braku możliwości zatrudnienia w regionie, wskazując, iż z poprzedniej pracy zobowiązany zwolnił się na własną prośbę tłumacząc to odległością oraz złym stanem zdrowia. Prezes Zakładu zaznaczył również, iż zainteresowany nie przedłożył żadnych zaświadczeń lekarskich potwierdzających fakt istnienia u niego chorób przewlekłych uniemożliwiających mu podjęcie zatrudnienia. Organ wyjaśnił, iż nie zostało przesłane zobowiązanemu zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów po zakończeniu postępowania przed wydaniem decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. jednak błąd ten został sprostowany pismem z dnia [...] maja 2007 r. Prezes Zakładu wskazał, iż w dniu [...] kwietnia 2004 r. została wydana decyzja umarzająca część należności pod warunkiem uregulowania pozostałych składek, które nie podlegały umorzeniu. Prezes Zaznaczył, iż umorzenie należności nie podlegających restrukturyzacji spowodowałoby, że wymieniona decyzja stałaby się bezprzedmiotowa, ponieważ należności z tytułu składek mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności osobom fizycznym nie podlegającym przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Prezes Zakładu podkreśli, iż argumentacja dłużnika nie wpływa na możliwość umorzenia pozostałych skałek, ponieważ w świetle postępowania restrukturyzacyjnego, podczas którego zostało umorzonych część należności z tytułu składek brak jest podstaw do dalszych umorzeń. Organ II instancji wskazał, iż obecny brak możliwości zapłaty nie przesądza o trwałej nieściągalności zobowiązań gdyż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia w którym stały się wymagalne. Ponadto wskazano, iż nie zachodzą wobec zainteresowanego okoliczności i sytuacje przewidziane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i polityki Społecznej z dnia31 lipca w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ. U. Nr 141, poz. 1365 ).

Pismem z dnia 24 sierpnia 2007 r. M. M. złożył skargę na powyższą decyzję Prezesa Zakładu z dnia 29 czerwca 2007 r. W uzasadnieniu pisma wskazał, iż informował ZUS o jego aktualnej sytuacji finansowej. Ponadto zaznaczył, iż odmówiono mu prawa do czynnego udziału w postępowaniu.

Skarżący odniósł się do okoliczności podniesionych przez Prezesa Zakładu dotyczących rozpoczęcia przez jego żonę pozarolniczej działalności gospodarczej wskazując, iż do tej pory nie osiągnięto z tego tytułu żadnego dochodu. Skarżący odniósł się także do faktu rozwiązania jego umowy o pracę wskazując, iż odległość dojazdu do pracy wynosiła [...] kilometrów, do której jechał z przesiadkami [...] godziny w jedna stronę, zaś ze względu na [...] nie był w stanie kontynuować pracy. Zobowiązany zaznaczył, iż jest schorowany ,nie ma pracy jak i jego żona. Ma na utrzymaniu dwójkę uczących się dzieci, zaś egzystuje dzięki rodzinnej solidarności.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Zgodnie zaś z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu z dnia [...] kwietnia 2007 r. naruszają przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] kwietnia 2007 r., która została wydana po uchyleniu prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1708/06. ,,Skutkiem prawomocnego uchylającego wyroku sądu administracyjnego jest powrót do sytuacji, która miała miejsce przed wydaniem zaskarżonego aktu lub podjęciem czynności. Dalszy tok postępowania w sprawie, już przed organami administracji publicznej, zależny jest od stwierdzenia, czy w danym konkretnym przypadku istnieje możliwość i potrzeba wydania nowego aktu lub podjęcia czynności w sprawie, czy też przeciwnie- wydanie takiego aktu lub podjęcie czynności jest niedopuszczalne.-- Zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże strony jak i sąd, który je wydał. ,,Skutkiem prawomocnego wyroku jest jego oddziaływanie na zakończone postępowanie administracyjne, w którym został wydany zaskarżony akt lub podjęta czynność. Oddziaływanie tego orzeczenia nie ogranicza się jednak jedynie do postępowania, które już się toczyło. Ma ono zakres szerszy i obejmuje związanie organów administracji publicznej i sądu administracyjnego w przypadku ponownego orzekania w sprawie (po uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności aktu albo stwierdzeniu bezskuteczności czynności przez sąd administracyjny) (,,Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi komentarz-- pod. red. T. WOŚ. Warszawa 2005 r. s.508 i 509)

Należy podkreślić, iż w/w wyrokiem z dnia 14 września 2006 WSA uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. pozostawiając w obrocie prawnym decyzję pierwszoinstanycyjną z uwagi na zakres postępowania odwoławczego, umożliwiający organowi odwoławczemu wydanie decyzji o charakterze reformatoryjnym. Tymczasem w przedmiotowej sprawie niezgodnie z powyższym wyrokiem WSA sprawę skarżącego rozstrzygnięto ponownie tak, jak gdyby nie została wydana żadna decyzja odnosząca się do wniosku skarżącego z dnia [...] listopada 2005 r. Niezgodnie z wyrokiem WSA została wydana nowa decyzja Zakładu wydana w dnu [...] kwietnia 2007 r. w przedmiocie w/w wniosku skarżącego. Prezes Zakładu, który zobowiązany był do wydania decyzji odnoszącej się do decyzji Zakładu nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] kwietnia 2007 r, która w przedmiotowej sprawie nie powinna znaleźć się w obrocie prawnym. W wyniku wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku z dnia 14 września 2006 r., którym została uchylona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń z dnia [...] marca 2006 r. w obrocie prawnym pozostaje decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. W związku z powyższym organ odwoławczy ma obowiązek rozpoznania sprawy na nowo w oparciu o stan prawny i faktyczny sprawy obejmując zarówno legalność rozstrzygnięcia sprawy przez organ pierwszej instancji (decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r.), jak i ocenę przez ten organ stanu faktycznego sprawy. oraz realizując ponadto wytyczne zawarte w prawomocnym orzeczeniu Sądu z dnia 14 września 2006 r. Organ II instancji w ogóle nie wypowiedział się o "losach" decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. mimo, iż bez wątpienia na mocy wyroku WSA z 14 września 2006 r. był zobowiązany do rozpoznania wniosku w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy załatwionej decyzją Zakładu z [...] grudnia 2005 r.. W tych warunkach ponowne orzeczenie przez Zakład co do wniosku skarżącego z dnia [...] listopada 2005 r. jest rażącym naruszeniem prawa. Również decyzja Prezesa Zakładu z dnia [...] czerwca 2007 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] kwietnia jest dotknięta tą wadą, gdyż utrzymuje w mocy decyzję, która jest wadliwa w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności.

Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. m.in. wyroki NSA z dnia 21.08.2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, Legalis, z dnia 26.09.2000 r., sygn. akt V SA 2998/99 oraz z dnia 05.10.2000 r., sygn. akt III SA 2244/99). W ocenie Sądu z takim przypadkiem naruszenia prawa mamy do czynienia w sprawie będącej przedmiotem skargi.

Tym samym wskazana powyżej wada zaskarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz decyzji Zakładu z dnia [...] kwietnia 2007 r. stanowi okoliczność przesądzającą o treści niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie może w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi, ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego.

Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. c w zw. z art. 134 i 135 oraz 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.