Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 318/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2022 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2022 r. nr SKO Gd/4986/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 23 sierpnia 2021 r. nr GOPS.524.63.2021, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej K. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 2 sierpnia 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wpłynął wniosek K. S. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem T. R. (ur. [...] 1954 r.).

Decyzją z dnia 23 sierpnia 2021 r. nr GOPS.524.63.2021 Wójt Gminy S. odmówił K. S. przyznania wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ojciec wnioskodawczyni na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 23 lutego 2021 r. został na stałe zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 29 grudnia 2020 r., czyli w wieku 66 lat. Ponadto z akt sprawy wynika, że współmałżonka T. R. – B. R. również jest niepełnosprawna i została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego została uznana za trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 30 marca 2021 r., oraz nie stwierdza się niezdolności badanej do samodzielnej egzystencji.

Ustalono również, że wnioskodawczyni jest w wieku aktywności zawodowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z przeprowadzonego w dniu 9 sierpnia 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem G., córką, oraz dwoma synami. Oprócz K. S. - do alimentacji wobec niepełnosprawnego ojca zobowiązany jest jej brat Ł. R., który pracuje zawodowo jako kierowca, oraz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwójką dzieci. Ł. R. przedłożył oświadczenie złożone pod odpowiedzialnością karną, że nie może być opiekunem niepełnosprawnego ojca. Ustalenia podczas przeprowadzonego wywiadu potwierdzają, że wnioskodawczyni sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Jak sama oświadczyła nie może podjąć aktywności zawodowej - w żadnym wymiarze czasu pracy, ponieważ stałej opieki wymaga nie tylko ojciec, ale również matka, która choruje na stwardnienie rozsiane i porusza się za pomocą kija rehabilitacyjnego. T. R. złożył oświadczenie w którym potwierdził, że stałą i należytą opiekę nad nim, sprawuje córka.

W ocenie organu pierwszej instancji wnioskodawczyni należycie i starannie sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, niemniej jednak, z uwagi na wiek powstania niepełnosprawności ojca oraz fakt, że małżonka osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane. W sprawie wystąpiły przesłanki negatywne wymienione odpowiednio w art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) -dalej jako "u.ś.r.".

Wnioskodawczyni odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ naruszył art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Ponadto doszło do błędnego zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 20 stycznia 2022 r. nr SKO Gd/4986/21 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji przytoczył przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i podkreślił, że wnioskodawczyni jest zamężna, nie mieszka wspólnie z ojcem, ostatni raz była zatrudniona w roku 2018 r. Z wykazu czynności jakie wykonuje opiekując się niepełnosprawnym ojcem wynika, że są to - codzienna kąpiel i inne czynności związane z utrzymaniem higieny osobistej, przygotowanie ubrań i pomoc w ubiorze, przygotowanie i podawanie leków i posiłków, układanie do snu, w razie potrzeby wnioskodawczyni wykonuje ojcu pomiar ciśnienia, zapewnia ćwiczenia fizyczne, opłaca rachunki, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, sprząta i prasuje, robi ojcu masaże, czyta książki a w razie możliwości wychodzą do kościoła i na spacery. Żona osoby wymagającej opieki otrzymuje rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z uwagi na własny stan zdrowia nie jest w stanie zająć się mężem. Syn osoby wymagającej opieki Ł. R. z powodów zawodowych również nie jest w stanie podjąć się opieki nad ojcem. Z orzeczenia określającego stopień niepełnosprawności ojca wnioskodawczyni wynika, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 29 grudnia 2020 r., przy czym nie da się ustalić momentu powstania niepełnosprawności. W zaświadczeniu lekarskim z dnia 9 sierpnia 2021 r., wskazano, że T. R. w wyniku udaru niedokrwiennego ma niedowład połowiczny lewostronny poza tym choroby współistniejące, tj.: nadciśnienie tętnicze, dyskopatię w odcinku L-K, nie rokuje poprawy.

Organ odwoławczy zauważył, że w dacie kiedy ustalony został znaczny stopień niepełnosprawności ojca, wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia ani nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej. Do końca stycznia 2019 r., odbywała staż w szkole podstawowej natomiast z chwilą ukończenia stażu nie mogła podjąć zatrudnienia ponieważ była w 8 miesiącu ciąży i nawet gdyby chciała to żaden pracodawca nie zatrudniłby jej. Ojciec wnioskodawczyni choruje długotrwale, jest po przebytym udarze w 2010 r. W marcu 2020 r. z powodu raka stercza odbył radioterapię. Ojciec ma problemy z poruszaniem się, z uwagi na niezdolność do samodzielnej egzystencji wymaga pomocy i opieki innych osób. Z oświadczeń wnioskodawczyni wynika, że ojciec nie jest w stanie samodzielnie wykonać podstawowych czynności życia codziennego, wymaga stałego nadzoru i pomocy w tych czynnościach. Nie jest w stanie przygotować samodzielnie posiłku, wymaga pomocy przy codziennej higienie osobistej. Wnioskodawczyni 3 x dziennie podaje ojcu leki, raz dziennie mierzy ciśnienie. Większość część dnia spędza w miejscu zamieszkania ojca nad którym należycie sprawuje opiekę.

Co istotne art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku podmiotu wnioskującego o przyznanie świadczenia zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też do niepodejmowania jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki.

Z ustaleń poczynionych w toku sprawy, wynika, że wnioskodawczyni ostatni raz była aktywna zawodowo w roku 2018. Do końca stycznia 2019 r, odbywała staż w szkole podstawowej w P. zaś z chwilą zakończenia stażu nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na fakt, iż była w 8 miesiącu ciąży. Wobec tego trudno powiązać rezygnację z zatrudnienia czy też aktualne niepodejmowanie zatrudnienia z koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu ojcu. Wnioskodawczyni w dniu 21 marca 2019 r., urodziła trzecie dziecko. Tym samym trudno przyjąć, by osoba która w czasie od kiedy jej ojciec wymagał zapewniania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji była jednocześnie w stanie zająć się opieką i wychowywaniem niespełna dwuletniego dziecka. W sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę po ustaniu zatrudnienia nie podejmuje pracy zarobkowej z innych przyczyn, takich jak np. opieka nad dziećmi czy prowadzenie domu, przy czym nie podejmowanie zatrudnienia trwa od kilku lat, brak jest podstaw do przyznania przedmiotowego świadczenia. Niewątpliwie wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że mimo posiadanych schorzeń i związanych ze stanem zdrowia ograniczeń ojciec wnioskodawczyni jest w stanie samodzielnie spożyć wcześniej przygotowane leki czy posiłki, porusza się samodzielnie. Po przebytym udarze i związanym z tym faktem niedowładem lewostronnym jego stan zdrowia i stopień samodzielności nie stanowił przeszkody w codziennym funkcjonowaniu. Z akt sprawy nie wynika też by którykolwiek z członków rodziny ubiegał się wcześniej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego czy też innego warunkowanego od niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Zdaniem organu odwoławczego stopień samodzielności osoby wymagającej opieki nie wyklucza w sposób zupełny możliwości podjęcia przez wnioskodawczynię zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasowym tym bardziej, że wiek i stan zdrowia wnioskodawczyni nie stanowią obiektywnej przeszkody do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, a przy wskazanym zakresie podejmowanych czynności opiekuńczo -pielęgnacyjnych na pogodzenie pracy zarobkowej z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Nie można zgodzić się z tym by czynności opiekuńczo pielęgnacyjne, takie jak: pomoc przy czynnościach związanych z zachowaniem higieny osobistej, monitorowanie ciśnienia, podejmowanie ćwiczeń, podanie wcześniej przygotowanych posiłków czy leków oraz inne podejmowane kilka razy w tygodniu (spacery, załatwianie spraw urzędowych itp.) były czynnościami które zajmują większą część, dnia wykluczając możliwość pogodzenia tych czynności z obowiązkami zawodowymi przez opiekuna.

W ocenie organu potrzeby jak i zakres opieki jaką wnioskodawczyni otacza niepełnosprawnego ojca nie jest w rzeczywistości na tyle absorbujący by jednoznacznie wykluczyć możliwość podjęcia przez nią pracy zawodowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu. Rzeczą normalną jest pomoc członkowi najbliższej rodziny w podeszłym wieku w sprawach takich jak: porządki, zakupy, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, przygotowanie posiłków i leków a także w uczestniczeniu w wizytach lekarskich, które odbywają się w znacznych odstępach czasowych. Taka pomoc jest świadczona nawet gdyby osoba - w tym przypadku -ojciec nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dlatego uznać należało, że zakres świadczonej przez wnioskodawczynię opieki w większości zalicza się do czynności dnia codziennego.

Organ odwoławczy uznał zatem, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną.

K. S., reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej rzez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca zauważyła, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S., którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym organ pierwszej instancji wskazywał na wiek powstania niepełnosprawności ojca skarżącej (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) oraz fakt, że współmałżonka ojca nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Organ odwoławczy z kolei nie wypowiadając się merytorycznie na temat wyżej wymienionych przesłanek uznał, że w sprawie nie zachodzi podstawowa przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. to znaczy brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

matce albo ojcu,

opiekunowi faktycznemu dziecka,

osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wy przewiduje kolejną przesłankę negatywną, gdyż stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że organ pierwszej instancji - jak zresztą słusznie wskazało w uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium - błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Skład orzekający w pełni aprobuje ukształtowaną i ugruntowaną w tym zakresie linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wydaniu ww. wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji organów administracji w przypadku nierespektowania przy ich wydawaniu skutków prawnych ukształtowanych ww. wyrokiem Trybunału (zob. np. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16).

W aktualnym stanie prawnym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego następuje zatem bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej i kwestia wieku, w jakim powstała niepełnosprawność ojca skarżącej nie mogła być podstawą odmowy przyznania świadczenia. Organ pierwszej instancji nie uwzględniając skutków powoływanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego naruszył przepis prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Z kolei w odniesieniu do faktu, że osoba niepełnosprawna (ojciec skarżącej) ma współmałżonka, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, należy podkreślić, że obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że w takich przypadkach organy nie powinny poprzestawać jedynie na wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Jak podkreślają sądy administracyjne sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tego świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą - niejako w zastępstwie małżonka -sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć (por. NSA w wyroku z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2103/20). Na konieczność uwzględnienia w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zasady praworządności i zasady równości - art. 2 i art. 32 Konstytucji - wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny również w wyrokach z 11 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1113/15; z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09.

Sąd podziela powyższy pogląd i uważa, że obowiązkiem organu pierwszej instancji było również rozważenie czy małżonek osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, mimo braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest w stanie obiektywnie sprawować opiekę nad współmałżonkiem.

W rozpatrywanej sprawie małżonka osoby wymagającej opieki – B. R. jest osobą uznaną za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym orzeczeniem KRUS z dnia 8 czerwca 2021 r. Ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego, wynika, że cierpi ona na stwardnienie rozsiane i ma problemy z zachowaniem równowagi, korzysta z kija rehabilitacyjnego. Posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności umiarkowanym. Taka sytuacja niewątpliwie pozwala uznać, że obiektywnie nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem, sama bowiem potrzebuje opieki i pomocy. W ocenie Sądu również w tym przypadku doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego przez organ pierwszej instancji (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Przechodząc dalej, zauważyć trzeba, że z treści przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi być rezygnacja lub niepodejmowanie przez opiekuna (wnioskodawcę) zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) pozostające w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w zakresie niepozwalającym na podjęcie jakiejkolwiek pracy, a między tymi obiema okolicznościami (rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy, a koniecznością sprawowania wymaganej i koniecznej opieki) zachodzić powinien bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa doświadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Sprawowana opieka ma być stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej.

Rozważenia zatem wymagały dwie kwestie: po pierwsze, czy zakres sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej oraz po drugie, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

O istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z jej stanu zdrowia.

W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że sprawowana przez skarżącą opieka nad ojcem nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu takie twierdzenia nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Podstawowym źródłem wiedzy na temat sytuacji zdrowotnej i życiowej osoby podopiecznej i zakresu wymaganej przez nią opieki jest wywiad środowiskowy sporządzany przez pracownika socjalnego, który ma możliwość zapoznania się z realiami życiowymi i sytuacją osoby niepełnosprawnej w jej miejscu zamieszkania. W rozpatrywanej sprawie pracownik socjalny nie miał wątpliwości co do tego, że zakres sprawowanej nad ojcem opieki uniemożliwia skarżącej podjęcie aktywności zawodowej.

Nie można wprawdzie wykluczyć możliwości podważenia ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego w wywiadzie środowiskowym, lecz mogłoby to opierać się wyłącznie na konkretnych dowodach prowadzących do przeciwnych wniosków.

Dokonana w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy ocena dowodów musi być uznana za wybiórczą i naruszającą przepisy art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Organ administracji zgodnie z tymi przepisami jest zobowiązany do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego oraz oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W toku postępowania organ administracji publicznej stoi zaś na straży praworządności i zobowiązany jest do załatwienia sprawy mając na względzie interes publiczny i słuszny interes obywateli.

Jak wynika ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów lekarskich przyczyną znacznego stopnia niepełnosprawności ojca skarżącej jest udar, który miał miejsce w 2010 r. i spowodował niedowład połowiczny lewostronny, a ponadto cierpi on na nadciśnienie tętnicze, dyskopatię, i był poddawany radioterapii z uwagi na nowotwór. Lekarz wystawiając zaświadczenie z dnia 9 sierpnia 2021 r. wskazał, że stan zdrowia ojca skarżącej nie rokuje poprawy, natomiast orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wskazuje na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Ponadto skarżąca oświadczyła, że ojciec pozostaje pod jej stałą opieką, ze względu na jego stan zdrowia. Podobnie ojciec skarżącej złożył oświadczenie, że córka sprawuje nad nim stałą i należytą opiekę.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy opisał dokładnie zakres czynności wykonywanych przez skarżącą w związku z opieką nad ojcem ale ocenił, że większość czynności nie stanowi czynności opiekuńczych. Uznał, że są to czynności wynikające z prowadzenia gospodarstwa domowego oraz potrzeby pomocy starszym rodzicom. Podkreślił też, że ojciec skarżącej sam się porusza i sam spożywa posiłki. W tym zakresie Sąd uznaje, że w skład czynności opiekuńczych wchodzą też czynności związane z zapewnieniem normalnego funkcjonowania w środowisku, takie jak porządki, zakupy, wizyty lekarskie, spacery, przygotowywanie lekarstw i podawanie posiłków. Skarżąca bezspornie wykonuje szereg czynności związanych z opieką nad ojcem, takich jak pomoc w czynnościach dnia codziennego jak i dbanie o jego zdrowie. Charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one wykonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia ojca. Czynności te wyczerpują pojęcie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak już wskazywano niejednokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 u.ś.r. nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

W świetle powyższych uwag przedwczesne i nie uzasadnione jest stanowisko organu odwoławczego, że rezygnacja z podjęcia aktywności zawodowej wynika z innych przyczyn niż konieczności opieki nad ojcem.

W odniesieniu do twierdzeń organu odwoławczego Sąd wskazuje, że organy powinny uwzględniać stan faktyczny sprawy z dnia złożenia wniosku, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Stąd argument o tym, że ojciec miał udar w 2010 r. i do chwili złożenia wniosku skarżąca mogła pogodzić opiekę nad ojcem z opieką nad dziećmi nie może znaleźć uznania. Nie sposób nie dostrzec oczywistej różnicy pomiędzy opieką nad dziećmi w warunkach domowych i pracą zarobkową wykonywaną poza domem - w kontekście możliwości sprawowania równocześnie opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną.

Nie może mieć też znaczenia to, że skarżąca ostatni raz pracowała w 2018 r. gdyż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z pracy traktuje niepodejmowanie pracy w związku ze sprawowaną opieką. Przy czym w przepisach prawa nie ma jakiegokolwiek ograniczenia czasowego dotyczącego tego w jakim okresie od zaprzestania aktywności zawodowej można ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Musi to być oceniane w konkretnej sprawie w sposób indywidualny, na podstawie całokształtu okoliczności.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu decyzji organów obydwu instancji (punkt pierwszy sentencji wyroku).

O kosztach postępowania (punkt drugi sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. W szczególności ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. uznał za niezgodną z Konstytucją RP. Jednocześnie organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonają ustaleń dających podstawę do pełnej (faktycznej) oceny możliwości skarżącej do jednoczesnego sprawowania należytej i efektywnej opieki nad niepełnosprawnym ojcem oraz podjęcia aktywności zawodowej.

Niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej pod internetowym adresem "orzeczenia.nsa.gov.pl".