Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 37/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a ic
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, 8, 77
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, , po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej A. W. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] października 2021 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister, organ) po rozpatrzeniu odwołania A.W., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...].

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia [...] grudnia 2010 r., A.W., zwróciła się do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] z prośbą o podanie podstawy prawnej, na mocy której majątek [...], stanowiący [...] własność S.M., został przejęty na rzecz Skarbu Państwa. W dniu [...] grudnia 2010 r., Wnioskodawczyni została poinformowana, że majątek został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ponadto wskazano, że nie jest możliwe w drodze prowadzonego postępowania podważanie zasadności przejęcia na rzecz Skarbu Państwa [...]. Następnie organ pierwszej instancji pismem z dnia [...] stycznia 2016 r., wezwał Wnioskodawczynię do sprecyzowania wniosku z dnia [...] grudnia 2010 r. Pismem z dnia [...] marca 2016 r., pełnomocnik A.W., podał, że wnosi o wszczęcie postępowania mającego na celu ustalenie, że majątek [...] nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w uzasadnieniu wskazując, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika na jakiej podstawie prawnej majątek [...] został przejęty na rzecz Skarbu Państwa. W toku postępowania nie uzyskano bowiem dokumentów z których wynikałoby, że podstawę przejęcia majątku stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy, brak jest zatem materialnoprawnych podstaw do orzekania co do istoty. Odwołanie od rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji wniosła A.W., zarzucając bezpodstawne umorzenie postępowania. Przy piśmie z dnia [...]marca 2018 r., pełnomocnik A.W., przesłał uwierzytelniony odpis wniosku Wojewódzkiego Urzędu [...]w [...]z dnia [...]września 1946 r., oraz uwierzytelniony odpis decyzji Powiatowego Urzędu [...]z dnia [...]października 1946 r., z których wynika, że podstawą przejęcia majątku [...] był art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...]maja 2018 r, znak: [...], uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi stopnia wojewódzkiego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z przedłożonych przez pełnomocnika strony dokumentów wynika, że majątek [...] został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, Wojewoda [...] powinien więc merytorycznie rozpatrzyć złożony w sprawie wniosek.

Wojewoda [...]decyzją z dnia [...]lutego 2021 r., nr [...], stwierdził, że dawna nieruchomość [...] [...] , [...] gm. [...], o pow. [...]ha, podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł r. pr. M.D., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że majątek nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Rozpatrując niniejszą sprawę Minister wskazał, że w pierwszej kolejności należało ustalić dokładną podstawę przejęcia majątku [...] na rzecz Skarbu Państwa. Zdaniem Minister wprawdzie bezsporne jest, że majątek został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu, jednak poznanie tej podstawy w jej pełnej postaci, tzn. do najniższej jednostki redakcyjnej przepisu, ma podstawowe znaczenie dla ustalenia odpowiedniego trybu postępowania z wnioskiem A.W.. Tryb administracyjny przewidziany został bowiem dla wniosków dotyczących tylko jednej spośród podstaw nacjonalizacyjnych z dekretu, tj. dla art. 2 ust. 1 lit. e. W przypadku pozostałych podstaw nacjonalizacyjnych, mianowicie art. 2 ust. 1 lit. b-d, żądanie spadkobiercy dawnego właściciela rozpoznawane jest przez sąd powszechny. Tym samym wybór jako właściwego administracyjnego trybu orzekania w sprawie z reformy rolnej uzależniony jest od istnienia materialnego dowodu, że to właśnie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu stanowił podstawę nabycia prawa własności przez państwo (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 6.05.2016 r., I OSK 1771/15, z 17.04.2018 r., ł OSK 1278/16, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; z 23.03.2015 r., I SA/Wa 3443/14, z 31.05.2019 r., I SA/Wa 268/19). Minister podniósł, że dowiedzenie takiej, a nie innej podstawy prawnej przejęcia majątku ziemskiego nastąpić może w oparciu o różne dokumenty. Zasadnicze znaczenie Minister przyznał zaświadczeniu wojewódzkiego urzędu ziemskiego, które - biorąc pod uwagę datę wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej - powinno być wydane na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. Nr 34, poz. 204), a także idącemu w ślad za zaświadczeniem wnioskowi do sądu prowadzącego księgi hipoteczne. Minister podniósł, że uwzględniając niezbyt rygorystyczne podejście ówczesnych władz do precyzji dokumentacyjnej, w praktyce wystarczającymi dokumentami mogą być np. ewidencje znacjonalizowanych majątków ziemskich lub dawna korespondencja urzędowa, jeśli tylko pojawia się w nich dokładna podstawa nacjonalizacji. Organ podniósł, że w ocenie pełnomocnika A.W., przeprowadzona kwerenda i analiza wszelkich dostępnych ewidencji wskazuje, że autorzy ewidencji skrupulatnie wpisywali w nich wszelkie inne litery art. 2 ust. 1 niż lit. e. Literę e wpisywano tylko w niektóre ewidencje. W ewidencjach dot. powiatu [...] przy żadnej z nieruchomości nie wpisywano litery art. 2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister podał, że przy piśmie z dnia [...] marca 2018r., pełnomocnik A.W., przesłał uwierzytelniony odpis wniosku Wojewódzkiego Urzędu [...]w [...]z dnia [...]września 1946r., oraz uwierzytelniony odpis decyzji Powiatowego Urzędu [...]z dnia [...]października 1946r. Wymienione dokumenty podają, że majątek [...] został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Objęta wnioskiem nieruchomość została zatem przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z tym przepisem na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź [...]ha powierzchni ogólnej, bądź [...]ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał [...]ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku gdy dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe z dniem [...]września 1944 r. przechodziła z mocy prawa, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa oraz była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Organ wskazał, że strona, na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...]marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia [...]września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, mogła natomiast ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość [...]". Organ podniósł, że Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały Siedmiu Sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06, wskazał, że na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a, b, c, d i e dekretu. Biorąc zatem także pod uwagę przedmiot dekretu, jakim jest reforma rolna, organ uznał, że nieruchomość ziemska w rozumieniu dekretu to taka, która ma charakter rolniczy (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 851/05, 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 287/08, 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 906/08 oraz uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10). Zdaniem Ministra aby nieruchomość mogła być przejęta na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu musiała spełniać następujące przesłanki: musiała to być nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym; stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych; spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu; nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu. Organ wskazał, że postępowania z zakresu rewindykacji napotykają niejednokrotnie trudności związane z pozyskaniem dokumentacji mogącej posłużyć do precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego na dzień [...] września 1939 r. Z tego też względu uzasadnione jest aby jako dowód dopuścić wszelkie dokumenty, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie są sprzeczne z prawem, zgodnie z art. 75 § 1 Kpa. Minister podkreślił, że w tego rodzaju sprawach, które odnoszą się do okresu odległego o ponad 70 lat, nie zawsze organ dysponuje spójnym i kompletnym materiałem dokumentacyjnym. Jego zadaniem jest dokonanie oceny zgłoszonego wniosku w odniesieniu do materiału jaki udało mu się zgromadzić, a nie jakim chciałby dysponować. Taka jest specyfika spraw dotyczących działania dekretu o reformie rolnej.

Organ wskazał, że wniosek A.W. złożony został na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z jego treścią dotyczy on oceny podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu majątku ziemskiego [...] . Jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym z zapisu w dziale [...]księgi hipotecznej " [...]", właścicielem majątku ziemskiego " [...] ", o obszarze około [...] ha, na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej był S.M.. Wojewoda [...], w zaskarżonej decyzji podkreślił, że w "Ewidencji nieruchomości ziemskich podległych dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej" - województwo [...], powiat [...], (dokument bez daty), jako właściciela majątku [...] , wskazano: "[...]", to jednak dokumenty miarodajne dla stwierdzenia stanu własności nieruchomości na datę wejścia w życie dekretu, tj. wypis działu [...] księgi hipotecznej oraz protokół zdawczo - odbiorczy nieruchomości z dnia [...]stycznia 1945 r., przesądzają o stanie własności na rzecz S.M.. W dziale [...]księgi hipotecznej " [...]" pod nr [...]występuje wzmianka, iż "Z powodu kaucji w ilości złotych w zlocie [...]pod nr [...]działu [...]wykazu na rzecz Z.M. zapisanej, współwłaściciel nieruchomości niniejszej – S.M. poddał się (...) rygorom, a mianowicie, że do czasu wykreślenia rzeczonej kaucji z hipoteki należąca do S.M. współwłasność nieruchomości niniejszej, nie może być w części lub całości wypuszczana w dzierżawę, zastaw lub administrację poręczającą (...)". Na rzecz Z.M., wpisanego prawdopodobnie (jedynie pierwsza litera imienia) w "Ewidencji nieruchomości ziemskich podległych dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej", jako właściciel ustanowiona została jedynie kaucja w dziale [...] księgi hipotecznej. Minister zwrócił uwagę, że A.W. jest następcą prawnym zarówno S.M. jak i Z.M.. W dniu [...]września 2012 r., organ I instancji uzyskał z Archiwum Akt Nowych "Ewidencję nieruchomości ziemskich podległych dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej" - województwo [...], powiat [...] (dokument bez daty), z treści którego wynika, że majątek [...] , został przejęty w dniu [...] stycznia 1945 r., posiadał powierzchnię [...]ha, w tym [...]ha użytków rolnych, [...] ha pastwisk, [...]ha dróg, [...]ha rowów, rozparcelowano [...]ha, a nie rozparcelowano [...] ha oraz dokument "Wykaz majątków państwowych sporządzony wg stanu na dzień [...] października 1946 r.", z treści którego wynika, że obiekt [...], w powiecie [...], posiadał [...] ha, z czego użytki rolne stanowiły [...]ha a użytki orne [...] ha. Natomiast Archiwum Państwowe [...]przysłało m.in. kopie protokołu zdawczo-odbiorczego majątku [...] z dnia [...] stycznia 1945 r., z którego wynika, że S.M. był właścicielem majątku [...] , gm. [...], pow. [...], ogólny obszar majątku wynosił [...]ha, w tym [...]ha ziemi użytkowej, [...]ha łąk, [...]ha nieużytków, [...]ha obszaru pod zabudowę; opis inwentaryzacyjny majątku [...] wg protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...]grudnia 1945 r. oraz protokół z dnia [...] marca 1950 r., dotyczący rozparcelowania majątku w lutym 1945 r. W trakcie gromadzenia materiału dowodowego w omawianej sprawie. Archiwum Państwowe [...]Oddział w [...]przysłało kopie akt, w których mowa o majątku [...] m.in.: wykaz nieruchomości Państwowego Funduszu [...] do których użytkownicy nie nabyli uprawnień do uwłaszczenia (wg stanu na dzień [...] czerwca 1960 r.), położonych na terenie [...], z treści którego wynika, że ogólna powierzchnia nieruchomości [...] wynosi [...]ha, w tym [...]ha gruntów ornych i [...] ha gruntów pod zabudowaniami i innych, nieruchomość jest bez budynków, a grunty określono jako słabe; wykaz nieruchomości stanowiących własność Państwa i pozostających w dyspozycji P.F.Z. jako zapas ziemi wg stanu na dzień [...] czerwca 1960 r.", z treści którego wynika, że ogólna powierzchnia nieruchomości [...] wynosi [...] ha, w tym [...] ha gruntów ornych i [...] ha gruntów pod zabudowaniami i innych, nieruchomość jest bez budynków, a grunty określono jako słabe i wymagające melioracji; rejestr pomiarowy - majątek [...] (dokument bez daty), w którym stwierdzono, że powierzchnia ogólna majątku wynosiła [...] ha, w tym grunty orne stanowiły [...] ha, pastwiska [...] ha, drogi [...] ha i rowy [...] ha. Pełnomocnik strony przy piśmie z dnia [...] marca 2019 r., przedłożył dokument zatytułowany "Rozliczenie dawnej nieruchomości [...] w działkach ewidencyjnych", sporządzony przez uprawnionego geodetę (nr uprawnień [...]), z którego wynika, że "Powierzchnia [...] ha (terenu objętego parcelacją) została podzielona na sześć działek parcelacyjnych o następujących nr i powierzchniach dz. [...] ha, dz. [...] ha, dz. [...] ha, dz. [...] ha, dz. [...] ha, dz. [...] ha. (...). W opracowaniu stwierdzono, że pierwotna powierzchnia [...] rozparcelowanych działek wynosiła [...] ha, zaś suma powierzchni wszystkich działek rozliczeniowych wynosi [...] ha, przy czym: działce nr [...] o pow. pierwotnej [...] ha odpowiadają obecnie: działka nr [...] o pow. [...] ha, część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona; [...] ha), działka nr [...] o pow. [...] ha, działka nr [...] o pow. [...] ha, część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha) oraz część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), suma powierzchni działek rozliczeniowych; [...] ha; działce nr [...] o pow. Pierwotnej [...] ha, odpowiadają obecnie: część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona; [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), suma powierzchni działek rozliczeniowych: [...] ha; działce nr [...] o pow. pierwotnej [...] ha odpowiadają obecnie: część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona; [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), działka nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha) oraz część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), suma powierzchni działek rozliczeniowych: [...] ha; działce nr [...] o pow. pierwotnej [...] ha odpowiadają obecnie: część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha) oraz część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), suma powierzchni działek rozliczeniowych: [...] ha, działce nr [...] o pow. pierwotnej [...] ha, odpowiadają obecnie: część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha) oraz część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), suma powierzchni działek rozliczeniowych: [...] ha; działce nr [...] o pow. pierwotnej [...] ha odpowiadają obecnie: część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), działka nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), działka nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] (pow. rozliczona: [...] ha), część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), działka nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha) oraz część działki nr [...] o pow. [...] ha (pow. rozliczona: [...] ha), suma powierzchni działek rozliczeniowych: [...] ha. Rozliczenie przedstawiono na szkicu, stanowiącym załącznik nr [...] do opracowania. Minister podał, że Wojewoda [...] stwierdził, że z informacji pozyskanych z aktualnej ewidencji z rejestru gruntów i budynków działka ewidencyjna nr [...] została podzielona na dwie działki: nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, zaś działka ewidencyjna nr [...] została podzielona na działki: nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha. Jak podaje geodeta, część działek, które zostały przedstawione na szkicu rozliczeniowym była poddawana pomiarom i ich powierzchnie w operacie ewidencji gruntów podane są z dokładnością do [...] m, natomiast działki dla których powierzchnie wykazano z dokładnością do [...] ara nie były objęte pomiarem. Z opinii wynika ponadto, że suma pierwotnych powierzchni działek parcelacyjnych wynosi [...] ha, natomiast z dokonanych przez geodetę w opracowaniu obliczeń suma powierzchni działek rozliczeniowych w działkach parcelacyjnych wynosi [...] ha. Wyjaśniając rozbieżności, geodeta podaje, że różnica powierzchni wynosi [...] ha i wynika z dokładności pomiaru i obliczenia ich powierzchni. W opinii podano, że do protokołu przejęcia majątku [...] nie sporządzono załącznika graficznego przedstawiającego rozmieszczenie poszczególnych użytków, ani planu na podstawie którego możliwe jest odtworzenie granic dawnej nieruchomości. Do odtworzenia granic wykorzystano dokument "Szkic rozparcelowanych gruntów majątku [...] ", sporządzony przez mierniczego A.H. w dniach [...] marca 1945 r., który sporządzony został na gmncie przy pomocy węgielnicy i taśmy. Jest to jedyny szkic z miarami pozwalającymi na odtworzenie granic majątku. W końcowej części opracowania geodeta stwierdził, że "Obecnie nie sposób przesądzić jaki był areał nieużytków w majątku [...] . Nie mniej jednak nie był on mniejszy niż [...] ha i większy niż [...] ha, gdyż tak wynika z dokumentów urzędowych". Odnosząc się do tej opinii Minister podkreślił, że nawet niepogłębiona analiza tego dowodu wskazuje, że opracowanie S.S. wywołuje wątpliwości, co do jego poprawności. Na wstępie Minister zwrócił uwagę, że w opinii nie określono dla potrzeb jakiego postępowania została ona sporządzona oraz kto był zleceniodawcą. Ponadto, autor opracowania koncentruje się głównie na ustaleniu przyczyn rozbieżności powierzchni łącznej majątku, ostatecznie podając, że różnica powierzchni wynosi [...] ha i wynika z dokładności pomiaru i obliczenia ich powierzchni. Natomiast ustalenia dot. jakiego rodzaju grunty wchodziły w skład objętej wnioskiem nieruchomości są w zasadzie marginalne. Przede wszystkim w ogóle nie odniesiono się do tego, że szkic z 1945 r., na który powołuje się geodeta, oprócz tego, że zawiera powierzchnię działek wchodzących w skład majątku, podaje również oznaczenie rodzajów użytków (ze szkicu tego wynika, że w skład majątku wchodziły: grunty orne: [...] ha, pastwiska [...] ha, drogi [...] ha i rowy [...] ha). Biegły podkreśla jedynie, że w dniu [...] maja 1945 r., komisja klasyfikacyjna szacunkowa przyznała, że część majątku nadaje się raczej do obsadzenia olszyną. W tym miejscu zauważyć należy, że taka charakterystyka nie zmienia jednak klasy gruntów i nie pozwala na przyjęcie, że były one nieużytkami. W końcowej części opracowania stwierdzono, że nie sposób przesądzić jaki był areał nieużytków w majątku [...] , nie mniej jednak nie był on mniejszy niż [...] ha i większy niż [...] ha, gdyż tak wynika z dokumentów urzędowych. Minister zwrócił uwagę także, że w opinii nie przywołano w ogóle dowodów, które podają odmienną klasyfikację użytków, oraz, co podniesiono wyżej, nie odniesiono się do klasyfikacji gruntów zawartej we wskazanym przez geodetę dokumencie, który sporządzony został w dniach [...] marca 1945 r. Minister podkreślił, że dowód z opinii biegłego, jak każdy inny dowód w sprawie, podlega ocenie przez organ administracji z uwzględnieniem całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie (art. 77 § 1, art. 80 Kpa). Organ może opinię przyjąć, jeśli uzna ją za trafną, ale może ją całkowicie zdyskwalifikować i przyjąć odmienną, własną, opartą na nauce lub doświadczeniu. Opinia została przedłożona przez pełnomocnika strony. W opinii organu nie ulega wątpliwości, że przedstawienie prywatnej opinii biegłego przez stronę jest w rzeczywistości przedstawieniem własnego poglądu strony przy zaakcentowaniu, że pogląd ten odpowiada stanowisku rzeczoznawcy. Prywatny biegły może, nawet bez złej woli, informowany tylko przez jedną ze stron, eksponować momenty korzystne dla swego zleceniodawcy i jednocześnie pomijać, nawet nieświadomie, okoliczności mniej korzystne ([...]). Zdaniem organu pogląd autora ekspertyzy co do tego, że w skład majątku [...] wchodziło co najmniej [...] ha nieużytków, nie może jednak, wobec przedstawionych wyżej nieprawidłowości, prowadzić do właściwej kwalifikacji użytków gruntowych. Organ wskazał, że objęta wnioskiem nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z tym przepisem na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź [...] ha powierzchni ogólnej, bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Omawiana nieruchomość położona była na terenie [...]województwa [...], a jej powierzchnia wynosiła co najmniej [...] ha. Organ podniósł, że w sprawie niezbędne jest ustalenie jakie użytki rolne wchodziły w jej skład. Stosownie do § 4 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Organ wskazał, że w protokole z dnia [...] stycznia 1945 r., podano, że powierzchnia majątku wynosi [...] ha, a w jego skład wchodzą: ziemia użytkowa [...] ha, łąki [...] ha, nieużytki [...] ha, obszar pod zabudową [...] ha. Sporządzony natomiast dwa miesiące później na gruncie rejestr pomiarowy majątku " [...] , podaje, że powierzchnia ogólna majątku wynosiła [...] ha, w tym grunty orne stanowiły [...] ha, pastwiska [...] ha, drogi [...] ha i rowy [...] ha. W ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, województwo [...], powiat [...] (stan na dzień [...] grudnia 1947 r.), wskazano, że powierzchnia majątku wynosiła [...] ha, w tym [...] ha użytków rolnych, [...] ha pastwisk, [...] ha dróg, [...] ha. W wykazie majątków państwowych, sporządzonym wg stanu na dzień [...] października 1946 r., podano, że obiekt o nazwie [...]" w powiecie [...] posiadał [...] ha, z czego użytki rolne stanowiły [...] ha a użytki orne [...] ha. Dokument "Wykaz nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi do których użytkownicy nie nabyli uprawnień do uwłaszczenia, wg stanu na dzień [...] czerwca 1960 r., położonych na terenie [...]" oraz "Wykaz nieruchomości stanowiących własność Państwa i pozostających w dyspozycji P.F.Z. Jako zapas ziemi, wg stanu na dzień [...] czerwca 1960 r." zawierają informacje, że ogólna powierzchnia nieruchomości [...] wynosi [...] ha, w tym [...] ha gruntów ornych i [...] ha gruntów pod zabudowaniami i innych, nieruchomość jest bez budynków, a grunty określono jako słabe i wymagające melioracji. Natomiast według "Wykazu rozparcelowanych majątków, na podstawie dekretu z dnia [...] września 1944 r. – powiat [...]", rozparcelowany majątek [...] ma obszar [...] ha, parcelantom przydzielono [...] ha, a zapas ziemi obszaru [...] ha pozostaje w administracji właściciela. Zdaniem organu ze wszystkich wymienionych wyżej dokumentów, poza protokołem z dnia [...] stycznia 1945 r. wynika jednoznacznie, że w skład majątku [...] w gminie [...], na datę jego przejęcia wchodziły użytki rolne o łącznej powierzchni przekraczającej [...] ha. Natomiast odnośnie powierzchni wskazanych w protokole z dnia [...] stycznia 1945 r., organ zwrócił uwagę, że dwa miesiące po wydaniu tego dokumentu sporządzono "Szkic rozparcelowanych gruntów majątku [...] ", z którego wynika, że obszar nieużytków, o których mowa w protokole został zakwalifikowany jako pastwiska. Dokument ten został sporządzony na podstawie pomiaru na gruncie przy pomocy węgielnicy i taśmy, dlatego też większą wartość dowodową należy przyznać temu dokumentowi, tym bardziej, że jego treść znajduje potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Nie budzi, zdaniem organu, wątpliwości, że w omawianej sprawie została spełniona przesłanka normy obszarowej określona w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, użytki rolne przekraczały bowiem [...] ha. Prawidłowe są zatem ustalenia organu I instancji, że majątek [...] podlegał przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister dodał, że w skład majątku nie wchodziły zabudowania ani grunty, które mogłyby podlegać wyłączeniu spod działania przepisów dekretu. Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji podał, że zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu [...] z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe, Jednak katalog ten jest tylko katalogiem przykładowym. Nie można jednak, zdaniem Ministra, zgodzić się z tym twierdzeniem. Minister wskazał, że przepis § 4 rozporządzenia precyzyjnie określa co jest użytkiem rolnym, nie można więc mówić, że jest to katalog otwarty. Nie ma to jednak wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie. W zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] poddał w wątpliwość wiarygodność dowodową protokołu z dnia [...] stycznia 1945 r., wskazując, że jest mało czytelny oraz, że znajdują się na nim pogrubienia niektórych nazw i powierzchni, a pieczątka , jakby była odciśnięta z innego dokumentu", co może świadczyć o tym, że w późniejszym okresie dokonano zmian w tym dokumencie. Minister podkreślił, że zgodnie z art. 76 § 1 Kpa, dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane organy państwowe w zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Natomiast uwzględniając szerokie pojęcie dowodu, wynikające wprost z art. 75 § 1 Kpa, sfałszowanie dowodu może polegać na oparciu rozstrzygnięcia na fałszywych dokumentach, zeznaniach świadków czy też opiniach biegłych. Fałszywy jest dokument podrobiony, przerobiony, ewentualnie dokument, którego treść została sfałszowana, przy czym fałszywość dowodu dla swej prawnej wiarygodności powinna być uprzednio stwierdzona orzeczeniem sądu lub innego organu, chyba że zachodzą przesłanki z art. 145 § 2 Kpa. Pogląd taki jest jednolicie przyjmowany przez doktrynę (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel; Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005, str. 798 i nast.) i orzecznictwo, które podkreśla, że wznowienie nie może nastąpić jeżeli ani sąd, ani inny właściwy organ nie stwierdził prawomocnie sfałszowania dowodu, ani popełnienia przestępstwa przy wydawaniu określonej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 1991 r., II SA 640/91, publ. ONSA 1992/3-4/66). Co istotne, organ administracji nie może przeprowadzić takiego dowodu we własnym zakresie. Innymi słowy, organ administracji publicznej nie może prowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia wystąpienia przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 1 Kpa. Minister podzielił stanowisko A.W., że nieprawidłowe jest podważanie wiarygodności protokołu z dnia [...] stycznia 1945 r., które miało miejsce w decyzji. Odnośnie zarzutów dot. braku spełnienia celów reformy rolnej, Minister podkreślił, że przedmiotem postępowania jest ustalenie, czy dana nieruchomość w chwili jej przejęcia na cele reformy rolnej nadawała się do wykorzystania w działalności rolniczej, nie jest nim natomiast dowodzenie, czy w rzeczywistości została zgodnie z tymi celami wykorzystana w późniejszym okresie. Chodzi o to, czy grunt potencjalnie nadawał się na cele rolne niezależnie, czy istotnie zostały tam osiągnięte cele reformy rolnej lub ważne cele publiczne. Organ wskazał, że ocena, czy wnioskowane działki podpadały pod dekret rolny dotyczy ich przydatności rolnej na dzień [...] września 1944 r., a nie stanu późniejszego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A.W. (skarżąca) zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy to jest:

1. art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm., dalej "rozporządzenie") poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego na skutek niepełnego i wybiórczego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego błędnej interpretacji, a także bezzasadne upośledzenie waloru dowodowego dokumentacji dekretowej na rzecz dokumentacji podekretowej, co doprowadziło do nieuprawnionego uznania, że majątek ziemski [...] podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4 poz. 17, dalej "dekret"), podczas gdy majątek ziemski [...] o powierzchni całkowitej [...] ha, nie posiadał [...] ha użytków rolnych (co jest kryterium kwalifikacji w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e), co wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, poddanego zabiegom interpretacyjnym zgodnie z regułami wnioskowania opartymi na schematach logiki formalnej, prawdopodobieństwa, a także zasadach doświadczenia życiowego oraz typowych (normalnym) związkach przyczynowo skutkowych z uwzględnieniem zasad określających rozkład ciężaru dowodzenia w tej sprawie, a także z uwzględnieniem celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu, a w szczególności na skutek:

1) zdystansowania się Ministra od waloru dowodowego protokołu zdawczo odbiorczego z dnia [...] stycznia 1945 r. (jedynego dokumentu objętego oświadczeniem wiedzy zarówno uprawnionych przedstawicieli realizujących reformę rolną - pełnomocnika i członków komitetu [...] - jak i wstępnych skarżącej, stwierdzający określony stan faktyczny na ten dzień) poprzez błędne uznanie, że:

a) szkice parcelacyjne powstałe na skutek pomiarów dokonanych z [...] marca 1945 r. miałyby stanowić dowód na to, że majątek [...] nie obejmował co najmniej [...] ha nieużytków (a więc, że są dowodem o treści sprzecznej z protokołem z [...] stycznia 1945 r.),

b) wartość dowodowa szkiców parcelacyjnym miałaby być wyższa tylko dlatego, że rzekomo pozostają one zgodne z dokumentacją podekretową, w szczególności wytworzoną przez Państwowy [...] w [...].;

2) uznanie, że teren, który "nadaje się raczej do obsiania olszyną, za mokrem" mógł podlegać przejęciu na cele reformy rolnej i może realizować cele dekretowej reformy rolnej;

3) zaniechaniu dokonania ustaleń (mimo posiadanego materiału dowodowego) dlaczego majątek [...] został poddany parcelacji wyłącznie co do areału [...] ha, natomiast obszar [...] ha nie został rozparcelowany w ramach reformy rolnej, a zgodnie z treścią Decyzji Powiatowego Urzędu [...] w [...] z dnia [...].10.1945 r. był to obszar resztówki ..bez wartości’' i objęty brakiem jakiegokolwiek zainteresowania ze strony potencjalnych użytkowników;

4) zaniechaniu dokonania ustaleń lub przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego, które miałoby wykazać dlaczego do użytków rolnych należałoby zakwalifikowany teren, który bezsprzecznie (zauważa to wszak także Organ):

a) nadaje się do obsiania olszyną, za mokrem,

b) nie został rozparcelowany,

c) został do powierzchni [...] ha uznany jako teren nieużytków na podstawie protokołu przejęcia z [...].01.1945 r.;

d) leżał odłogiem przez dziesięciolecia;

5) błędnej oceny protokołu zdawczo odbiorczego z dnia [...] stycznia 1945 r. w sprawie przejęcia majątku [...] na cele reformy rolnej poprzez zignorowanie faktu, że Skarb Państwa przejął [...] ha nieużytków w ramach ogólnej powierzchni [...] ha przejmowanego majątku;

6) błędnej, nie znajdującej poparcia w zebranym materialne dowodowym tezy jakoby:

a) "ze wszystkich wymienionych wyżej dokumentów, poza protokołem z dnia [...] stycznia 1945 r. wynika jednoznacznie, że w skład majątku [...] w gminie [...], na datę jego przejęcia wchodziły użytki rolne o łącznej powierzchni przekraczającej [...] ha" podczas gdy inne dokumenty, w tym szkice majątku [...] z [...].03.1945 r., protokół z [...].05.1945 r., decyzja z [...].10.1945 r., protokół z [...].03.1950 r., uwiarygadniają tezę, że ww. majątek nie posiadał [...] ha użytków rolnych w chwili wejścia w życie Dekretu tj. na dzień [...].09.1944 r.,

b) "ze szkicu rozparcelowanych gruntów majątku [...] wynika, że obszar nieużytków, o których mowa w protokole z dnia [...].01. 1945 r. został zakwalifikowany jako pastwiska", podczas gdy ze szkicu rozparcelowanych gruntów majątku [...] wynika tylko i wyłącznie dokonana przez Komisję Kwalifikacyjną kwalifikacja rozparcelowanych gruntów tj. działek [...],

7) zignorowaniu treści zawartych w protokole z [...].03.1950 r., który wskazywał, że na nierozparcelowaną "resztówkę" [...] ha składa się leżące odłogiem [...] ha pastwisk i nieużytków, który to stan faktyczny nie pozostaje w sprzeczności, a przeciwnie komponuje się ze stanem faktycznym opisanym w protokole sporządzonym na dzień [...].01.1945 r., zgodnie z którym zdany na stan Skarbu Państwa majątek posiadał [...] ha nieużytków;

8) błędnego przyjęcia, że na niższą moc dowodową dokumentów urzędowych powstałych w toku realizacji dekretu mogą wpływać dokumenty podekretowe powstałe później (wytworzone na cele inne niż określone dekretem i powstałe w stale zmieniającym się stanie prawnym i faktycznym), tylko z uwagi na kryteria "ilościowe";

9) błędnej oceny opracowania geodezyjnego dla nieruchomości " [...] " sierpień-wrzesień 2018 r. wraz z omówieniem, które w zakresie w jakim jest kwestionowane przez Organ nie opiera się na wiedzy specjalnej zastrzeżonej dla biegłego, a opiera się bezpośrednio na treści dostępnych dokumentów powstały w ramach czynności dekretowych (protokół z [...].01.1945 r., szkice z pomiarów z [...].03.1945 r., protokół z [...].05.1945 r.). Gdyby zaś wypowiedzi te były objęte wiedzą specjalną, to Organ nie może samodzielne dezawuować wniosków biegłego i jeśli się z nim nie zgadza, w uzasadnionych wypadkach powinien wystąpić do innego biegłego o opinie w sprawie.

2. art. 79a § 1 w zw. z art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie podjęcia czynności i możliwości odniesienia się do wątpliwości Ministra związanego z opracowaniem geodezyjnym, czy innym materiałem dowodowym (w szczególności jeśli organ przyjmowałby założenie, że dokumenty wytworzone bezpośrednio w ramach realizacji dekretu miałyby być ze sobą sprzeczne, albo ich moc dowodowa wątpliwa), mimo że:

1) opracowanie geodezyjne nie było kwestionowane przez Wojewodę [...];

2) Minister polemizując z opracowaniem "biegłego" nie podjął się jakichkolwiek kroków w wyjaśnieniu swoich wątpliwości, zarówno informując o tym skarżącą, czy uzupełniając jakkolwiek materiał dowodowy np. poprzez przesłuchanie geodety albo wystąpienia o innego "biegłego";

3) Minister miał świadomość działań Wojewody [...], który:

a) prowadził sprawę z rażącym i nieusprawiedliwionym naruszeniem przepisów postępowania w zakresie terminów procedowania sprawy i pozostawania w stanie wieloletniej bezczynności;

b) ignorował przez wiele lat wniosek skarżącej o sporządzenie z urzędu dowodów pomiarowych na jej koszt, co zmusiło skarżącą do sporządzenia samodzielnie takiego opracowania, które nie budziło żadnych wątpliwości Wojewody [...] w ramach postępowania I instancyjnego;

4) Minister miał świadomość, że skarżąca podtrzymuje oświadczenie wiedzy złożone przez jej zstępnych na podstawie protokołu przejęcia z [...].01.1945 r.;

5) Minister, w okolicznościach sprawy miał prawo do przekonania, że skarżąca, zastępowana przez radcę prawnego, mogła przyczynić się do wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości, zwłaszcza, że to wyłącznie działania i wysiłki strony umożliwiły organom administracyjnym ostatecznie uznać, że majątek został przejęty na podstawie "literki e" art. 2 ust. 1 dekretu, jako że dokumenty urzędowe to poświadczające zostały zidentyfikowane i dostarczone właśnie przez stronę. Zaniechanie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skarżąca mając możliwości ustosunkowania się do wątpliwości Ministra na etapie postępowania administracyjnego lub poprzez uzupełnienie materiału dowodowego, mogła w ramach postępowania administracyjnego wykazać bezpodstawność doszukiwania się podstaw do wydania decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy to jest:

1. art. 1 ust. 1 zd. 1 i 2 oraz art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e. oraz art. 2 zd. 3 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, poprzez przyjęcie że majątek [...] o powierzchni ogólnej [...] ha, którego znaczna cześć:

1) nigdy w historii tego majątku nie była użytkowana rolniczo,

2) do takiego rolniczego wykorzystania nie mogła być ta cześć przeznaczona przy dokonaniu rozsądnych z gospodarczych punktu widzenia nakładów (zarówno z chwili wejścia w życie Dekretu jak i wiele dziesięcioleci później).

3) faktycznie przez kolejne dziesięciolecia znaczna jego część leżała niewykorzystana rolniczo, przeszedł ex lege na własność Skarbu Państwa z dniem [...] września 1944 r. tj z chwilą ogłoszenia ww. Dekretu, podczas gdy ww. majątek nie posiadał łącznie ponad [...] ha użytków rolnych, a więc użytków, które mogły realizować cele, o których mowa w ww. Dekrecie i poprzedzającym go manifeście politycznym tj. Manifeście [...] z dnia [...] lipca 1944 r., polegające na niezwłocznym przekazaniu (rozparcelowaniu) do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej, co zostało ustalone w protokole zdawczo-odbiorczym z [...].01.1945 r.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy także w zakresie wskazanym w art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art, 135 p.p.s.a. a także przeprowadzenie dowodu z dokumentów dekretowych, określonych w punkcie 4 uzasadnienia oraz uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 2 ust. 1 lit. e dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź [...] ha powierzchni ogólnej, bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale [...], zarówno § 5 rozporządzenia wykonawczego, jak i powołana w nim podstawa ustawowa w postaci art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej nadal powinny stanowić podstawę prawną do orzekania na drodze administracyjnej, czy w sprawach wątpliwych dana nieruchomość odpowiada zakresowi pojęcia nieruchomości ziemskiej we wskazanym przepisie tego dekretu. Niemniej należy zwrócić uwagę, że ewentualne orzekanie na podstawie ww. przepisu miało (i ma) miejsce jedynie w kwestiach związanych z zaprzeczeniem wystąpienia skutku, jaki z mocy dekretu następował w dacie jego wejścia w życie, tj. skutku w postaci przejścia prawa własności objętych jego normą nieruchomości na rzecz Państwa. Zarówno bowiem dekret "o reformie rolnej", jak i wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze nie zawierały uregulowań, które uzależniałyby przejście na własność Skarbu Państwa wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e nieruchomości ziemskich, a w szczególności nie przewidywały wydawania w tym zakresie aktów o charakterze deklaratoryjnym. Przejście nieruchomości ziemskiej na własność Państwa następowało z mocy prawa, bez potwierdzania tego faktu w formie decyzji administracyjnej lecz co najwyżej nie mającego jej mocy zaświadczenia. Rozporządzenie z 6 września 1944 r. w § 6 przewiduje dopuszczalność złożenia wniosku o stwierdzenie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a rozstrzygnięcie w tego typu sprawach następuje na podstawie § 5 omawianego rozporządzenia w formie decyzji administracyjnej. Zwrócić należy także uwagę, że na podstawie tego przepisu w dniu wejścia w życie dekretu (czyli w dniu 13 września 1944 r.) właściciele ziemscy zostali pozbawieni własności majątku z mocy prawa bez jakiegokolwiek odszkodowania. Powoduje to konieczność ścisłej interpretacji przepisów dekretu jako przepisów szczególnych, odstępujących od ogólnych reguł i jako takie nie podlegających rozszerzającej interpretacji. Brak jest podstaw do tego, aby przepisy nacjonalizacyjne, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności, wyjaśniać jeszcze głębiej w kierunku ograniczenia tego prawa i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1116/07). Zatem w myśl art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN (w brzmieniu z daty jego wejścia w życie) na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym i o określonym w tym przepisie areale. Późniejsza nowelizacja, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może jednak oznaczać, że dekret dotyczył wszelkich nieruchomości ziemskich. W związku z brakiem w dekrecie ustawowej (legalnej) definicji pojęcia "nieruchomość ziemska", jego treść powinna być zatem ustalona z uwzględnieniem innych elementów całej tej regulacji, w tym normatywnie określonych w tym dekrecie celów reformy rolnej. Istotną rolę w tym zakresie odgrywa przepis art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, do realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Określenie tych celów dodatkowo czyni zasadnym restrykcyjny charakter wykładni przepisów dekretu. Stanowisko w tej kwestii wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały składu 7 Sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06. Sąd ten wskazał, że na gruncie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a, b, c, d i e dekretu. Dla przyjmowanego dziś pojęcia nieruchomości ziemskiej istotne znaczenie ma także w dalszym ciągu uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] września 1990 r., sygn. akt [...], która zachowuje swoją wartość interpretacyjną pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej. Przyjęto w niej, że pod pojęciem "nieruchomość ziemska", używanym w dekrecie, należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tzn. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej.

Biorąc zatem powyższe pod uwagę, w tym przedmiot dekretu, jakim jest reforma rolna, należy uznać, że nieruchomość ziemska w rozumieniu dekretu to taka, która ma charakter rolniczy (patrz także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 851/05, 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 287/08, 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 906/08 oraz uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10). Wszelkie inne nieruchomości, niemające jednocześnie charakteru rolniczego, przedmiotowo nie mogą podlegać pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Mając powyższe na uwadze, można określić, jakie przesłanki musiała spełniać nieruchomość, aby na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mogła być przejęta na cele reformy rolnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2345/18). Była to więc nieruchomość:

- ziemska o charakterze rolniczym,

- stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych,

- spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

- nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.

Spełnienie zatem nie tylko norm obszarowych decydowało o podpadaniu nieruchomości pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dopiero spełnienie przez nieruchomość wszystkich wyżej wymienionych przesłanek pozwalało uznać, że nieruchomość podpadała pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W tej sytuacji, rozpatrując przedmiotową sprawę, organ był zobowiązany ustalić w oparciu o analizę całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, czy w stosunku do przedmiotowej nieruchomości spełnione zostały na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej kumulatywnie wszystkie wyżej wymienione przesłanki, poczynając od norm obszarowych. W sytuacji bowiem, kiedy część nieruchomości nie spełniała powyższych przesłanek, a w szczególności jeżeli nie spełniała norm obszarowych, nie miała charakteru rolniczego i nie nadawała się na realizację celów reformy rolnej, nie powinna przejść na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę, Sąd orzekający stanął na stanowisku, że w rozpatrywanej sprawie organ nie przeprowadził należycie postępowania wyjaśniającego i dowodowego a w konsekwencji przedwcześnie ocenił, że w dniu wejścia w życie dekretu sporna nieruchomość spełniała normy obszarowe i w całości była nieruchomością o charakterze rolniczym i nadawała się do realizacji celów reformy rolnej. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach nie pozwalał bowiem na dokonanie w tym zakresie tak zdecydowanej, jak uczynił to organ, oceny bez skorzystania z wiadomości specjalnych przy tak znacznych i istotnych rozbieżnościach w dokumentach wymagających analizy przeznaczenia gruntów. W zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dostrzegł wprawdzie, że materiał dowodowy zawiera wiele odmiennych, sprzecznych ze sobą informacji dotyczących właśnie przeznaczenia gruntów i obszaru spełniającego warunki do objęcia nieruchomości regulacjami dekretu jednak nie dokonał ich analizy w sposób prawidłowy gdyż ich wyjaśnienie wymagało wiadomości specjalnych, zwłaszcza, że zakwestionował złożoną przez stronę prywatną opinię geodezyjną. Wprawdzie rację ma organ, że opinia ta nie mogła stanowić podstawy rozstrzygania ale gównie z tego powodu, że wnioski geodety nie są oparte na rzetelnej analizie dokumentów dotyczących przedmiotowej nieruchomości w zakresie zarówno jej obszaru jak i przeznaczenia gruntów. Sąd zwraca bowiem uwagę, że ewidencja nieruchomości ziemskich podległych dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej" - województwo [...], powiat [...] (dokument bez daty), wskazuje, że majątek [...] , został przejęty w dniu [...] stycznia 1945 r. i posiadał powierzchnie [...] ha, w tym [...] ha użytków rolnych, [...] ha pastwisk, [...] ha dróg, [...] ha rowów, z czego rozparcelowano [...] ha, a nie rozparcelowano [...] ha. Z kolei z wykazu majątków państwowych sporządzonego wg stanu na dzień [...] października 1946 r. wynika, że obiekt [...] , w powiecie [...], posiadał [...] ha, z czego użytki rolne stanowiły [...] ha a użytki orne [...] ha (wartość ta raczej wskazywałaby na podaną wyżej część nierozparcelowaną). Z kolei z kopi protokołu zdawczo-odbiorczego majątku [...] z dnia [...] stycznia 1945 r. wynika, że S.M. był właścicielem majątku [...] , gm. [...], pow. [...], ogólny obszar majątku wynosił [...] ha, w tym [...] ha ziemi użytkowej, [...] ha łąk, [...] ha nieużytków, [...] ha obszaru pod zabudowę; opis inwentaryzacyjny majątku [...] wg protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] grudnia 1945 r. oraz protokół z dnia [...] marca 1950 r., dotyczący rozparcelowania majątku w lutym 1945 r. Następnie wykaz nieruchomości [...] do których użytkownicy nie nabyli uprawnień do uwłaszczenia (wg stanu na dzień [...] czerwca 1960 r.), położonych na terenie [...], wskazuje, że ogólna powierzchnia nieruchomości [...] wynosi [...] ha, w tym [...] ha gruntów ornych i [...] ha gruntów pod zabudowaniami i innych, nieruchomość jest bez budynków, a grunty określono jako słabe i wymagające melioracji. Wszystkie wymienione dokumenty, to dokumenty o charakterze urzędowym, w związku z czym ich analiza powinna być dokonana w kontekście całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oparciu o wiadomości specjalne. Tym samym w ocenie Sądu organy nie sprostały obowiązkowi zarówno zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, pomimo, że z dokumentów wynikały istotne rozbieżności w zakresie przeznaczenia gruntów wchodzących w skład tego majątku jak również ich faktycznego wykorzystania. Organ zlecił bowiem, jak już wskazano wyżej, uprawnionemu geodecie dokonania analizy dokumentów w celu ustalenia przeznaczenia gruntów na datę wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, lecz dokonał samodzielnie, wybiórczej oceny, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego Sąd uznał, za zasadne zarzuty skargi dotyczące zwłaszcza naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 8, 77 k.p.a.), które mogło mieć wpływ na wynik postępowania i skutkowało naruszeniem przepisów prawa materialnego. Zasadne są w szczególności zarzuty skargi sprowadzające się do braku precyzyjnego określenia przez organy wielkości majątku i rodzaju użytków wchodzących w jego skład, na datę wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - tj. na dzień [...] września 1944 r. w sposób, który pozwoli stwierdzić, że nieruchomość ta niewątpliwie spełniała wskazane wyżej przesłanki – była to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym należąca do osób fizycznych, spełniająca normy obszarowe i nadająca się do realizacji celów reformy rolnej.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę Sądu i zleci biegłemu geodecie sporządzenie opinii w której zostanie ustalony na bazie dokumentów znajdujących się w aktach, rodzaj użytków wchodzących w skład majątku, a w konsekwencji jego obszar nadający się do realizacji celów reformy rolnej.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt. 2 ppsa.