Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1858/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi Izby Notarialnej w [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Sprawiedliwości z [...] maja 2015 r. nr [...], wydana na podstawie art. 10, art. 11 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r., poz. 164 ze zm.) oraz art. 127 § 3 w związku z art. 129 § 1 i § 2, art. 138 § 1 pkt 1, art. 104 i art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, którą została utrzymana w mocy, po rozpoznaniu wniosku Izby Notarialnej w [...] (dalej też: "Izba", "Skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzja Ministra Sprawiedliwości z [...] maja 2014 r. o powołaniu J. R. na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w J.

Minister Sprawiedliwości ww. decyzją z [...] maja 2014 r. nr [...], na podstawie art. 10 § 1 i art. 11 ustawy – Prawo o notariacie w zw. z art. 104 i art. 107 § 1 i § 4 K.p.a. po rozpatrzeniu wniosku J. R. o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w J., powołał na wnioskodawczynię na ww. stanowisko i wyznaczył siedzibę kancelarii we wnioskowanej miejscowości.

Pismem z [...] czerwca 2014 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] został zawiadomiony, że decyzja jest ostateczna. [...] czerwca 2014 r. J. R. złożyła ślubowanie przed Prezesem Sądu Apelacyjnego w [...], a w piśmie z [...] lipca 2014 r. poinformowała Ministra Sprawiedliwości o uruchomieniu kancelarii notarialnej w J.

Pismem z [...] czerwca 2014 r. Izba Notarialna w [...] wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dołączając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Sprawiedliwości z [...] maja 2014 r., wnosząc o jej zmianę poprzez odmowę powołania J. R. na stanowisko notariusza, ewentualnie o uchylenie tejże decyzji i ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] lipca 2014 r. nr [...], umorzył postępowanie odwoławcze, podając w jej uzasadnieniu, że samorządowi notarialnemu (izbom notarialnym) nie przysługuje status strony w postępowaniu o powołanie na stanowisko notariusza. Decyzja ta została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2907/14, w którym Sąd wskazał, że samorząd notarialny jest stroną, w rozumieniu art. 28 K.p.a., w postępowaniach administracyjnych toczących się w sprawach powołania i odwołania notariuszy.

[...] stycznia 2015 r., w związku z treścią ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, J. R. złożyła pieczęć urzędową do depozytu Prezesowi Sądu Apelacyjnego w [...].

W piśmie z [...] kwietnia 2015 r. Izba Notarialna w [...] wyraziła negatywne stanowisko w zakresie powołania J. R. na stanowisko notariusza. Izba wskazała, że wobec nie zaliczenia przez J. R. kolokwium po II roku aplikacji, nie zrealizowała ona programu aplikacji notarialnej, wobec czego nie spełnia przesłanki określonej w art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie. Zdaniem Izby, uniemożliwia to wydanie decyzji o powołaniu J. R. na stanowisko notariusza. Izba wskazała, że uchwała Rady Izby Notarialnej w [...] Nr [...] z [...] lipca 2012 r. o odmowie wydania J. R. zaświadczenia o odbyciu aplikacji jest ostateczna wobec wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z 3 marca 2015 r. w sprawie II GSK 52/14, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 września 2013 r. w sprawie VIII SA/Wa 450/13 i oddalono skargę J. R. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej Nr [...] z [...] marca 2013 r. utrzymującą w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej w [...] z [...] lipca 2012 r. o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji. Izba podniosła, że w stosunku do wnioskodawcy, która nie spełnia przesłanki odbycia aplikacji notarialnej określonej w art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie, nie występują okoliczności wymienione w art. 12 tej ustawy, wyłączające obowiązek odbycia aplikacji notarialnej, jako jednej z obligatoryjnych przesłanek powołania na stanowisko notariusza.

Minister Sprawiedliwości w decyzji z [...] maja 2015 r., wydanej po rozparzeniu zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z [...] maja 2014 r.

Minister Sprawiedliwości wskazał, że wniosek o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w J., J. R. złożyła do Ministra Sprawiedliwości [...] stycznia 2014 r.

Organ podał, że Rada Izby Notarialnej w [...] pismem z [...] kwietnia 2014 r., negatywnie zaopiniowała wniosek J. R. W uzasadnieniu uchwały Rada wskazała, że J. R. spełnia przesłanki formalne określone w art. 11 pkt 1, pkt 1a, pkt 3, pkt 5, i pkt 7 ustawy - Prawo o notariacie. Wątpliwości Rady budził stopień merytorycznego przygotowania wnioskodawczyni do wykonywania zawodu notariusza, a co za tym idzie - fakt dawania przez nią rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. J. R. nie zdała bowiem kolokwium organizowanego przez Izbę Notarialną w [...], wskutek czego Rada nie miała podstaw do wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji, zatem wnioskodawczyni nie spełniała przesłanki z art. 11 pkt 4 ustawy – Prawo o notariacie. Rada podniosła również, że lokal, w którym wnioskodawczyni zamierza prowadzić kancelarię notarialną, nie spełnia wymogów do prowadzenia kancelarii notarialnej. Przyczyną tego jest trwający w lokalu generalny remont, w związku z czym nie można stwierdzić, że po jego zakończeniu lokal będzie nadawał się do prowadzenia w nim kancelarii.

Minister Sprawiedliwości, powołując się na treść art. 10 § 1 ustawy - Prawo o notariacie, zgodnie z którym notariusza powołuje i wyznacza siedzibę jego kancelarii Minister Sprawiedliwości, na wniosek osoby zainteresowanej, po zasięgnięciu opinii rady właściwej izby notarialnej, wskazał, że wydając decyzję administracyjną w trybie art. 10 ustawy - Prawo o notariacie, nie jest w żaden sposób związany treścią tej opinii, która podlega ocenie jak każdy inny dowód. Do kompetencji Ministra Sprawiedliwości należy zatem zarówno dobór kandydatów do zawodu notariusza, jak też wyznaczanie siedzib ich kancelarii.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, wnioskodawczyni spełniała wszystkie przesłanki określone w art. 11 ustawy - Prawo o notariacie, co potwierdzają załączone do wniosku dokumenty, w tym dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych, uchwała Nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oraz opinia sporządzona przez notariusz M. K., która zatrudniała wnioskodawczynię, w tym w charakterze aplikanta notarialnego.

Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, że J. R. ma [...] lat, posiada obywatelstwo polskie, korzysta w pełni z praw publicznych i ma pełną zdolność do czynności prawnych. W 2009 r. ukończyła studia na Wydziale Prawa i Administracji [...] i uzyskała tytuł magistra prawa. Odbyła aplikację notarialną w Izbie Notarialnej w [...] w okresie od [...] stycznia 2010 r. do [...] czerwca 2012 r. i uzyskała pozytywny wynik z egzaminu notarialnego przeprowadzonego w dniach [...] listopada 2013 r. [...] stycznia 2014 r. Minister Sprawiedliwości wydał zaświadczenie o uzyskaniu przez J. R. statusu zastępcy notarialnego ([...]). Organ wskazał, że J. R. ukończyła studia prawnicze z wynikiem dostatecznym plus i uzyskała pozytywny wynik z egzaminu notarialnego. Nie była karana oraz nie toczyło się przeciwko niej postępowanie dyscyplinarne. Notariusz M. K., która zatrudniała wnioskodawczynię, w charakterze aplikanta notarialnego, w opinii z [...] stycznia 2014 r. wskazała, że J. R. zapoznała się z pracą notariusza, w tym ze wszystkimi nałożonymi na niego obowiązkami, zasadami etyki zawodowej oraz prowadzeniem kancelarii notarialnej. Przygotowywane przez nią projekty aktów notarialnych, jak również innych czynności notarialnych, dowodziły dużej skrupulatności, dokładności oraz znajomości przepisów prawa i orzecznictwa Sądu Najwyższego. Projekty aktów notarialnych pisane były zwięźle i przejrzyście oraz nie budziły żadnych wątpliwości merytorycznych. Opiniująca podniosła, że wnioskodawczyni wykazała się wysokim zaangażowaniem w wykonywanie powierzonych jej zadań i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił stanowiska zawartego w uzasadnieniu uchwały Rady Izby Notarialnej w [...] nr [...] we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r., w myśl którego niezaliczenie kolokwium w czasie aplikacji notarialnej oraz odmowa wydania przez Radę zaświadczenia o odbyciu aplikacji oznacza, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki określonej w art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie. Organ wskazał, że J. R. odbyła aplikację notarialną w Izbie Notarialnej w [...] w okresie od [...] stycznia 2010 r. do [...] czerwca 2012 r. Wprawdzie Rada Izby Notarialnej w [...] nie wydała wnioskodawczyni zaświadczenia w tym przedmiocie, jednakże fakt odbycia aplikacji notarialnej został jednoznacznie potwierdzony decyzją Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W., dopuszczającą wnioskodawczynię do egzaminu notarialnego.

Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, że zgodnie z art. 74 § 2 ustawy – Prawo o notariacie, do egzaminu notarialnego może przystąpić osoba, która ukończyła aplikację notarialną i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu, które - stosownie do art. 74a § 3, należy dołączyć do wniosku o dopuszczenie do egzaminu notarialnego. Do oceny prawidłowości dokumentów, wymaganych przy składaniu wniosku o dopuszczenie do egzaminu notarialnego, zgodnie z art. 71d § 4 i § 5 w zw. z art. 74a § 5 ustawy – Prawo o notariacie, uprawniony jest przewodniczący komisji egzaminacyjnej. Ustawodawca przyznał przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej także uprawnienie do dopuszczenia kandydata do egzaminu notarialnego, pozostawienia zgłoszenia bez rozpoznania, zwrotu zgłoszenia oraz wydania decyzji odmawiającej dopuszczenia do egzaminu.

Minister Sprawiedliwości podkreślił, że Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. dopuścił J. R. do egzaminu notarialnego przeprowadzanego [...] listopada 2013 r., choć nie legitymowała się zaświadczeniem o odbyciu aplikacji notarialnej. Decyzja ta nie została zakwestionowana, jest wiążąca, a wnioskodawczyni przystąpiła do egzaminu notarialnego i złożyła go z wynikiem pozytywnym.

Organ podkreślił również, że ustawodawca nie uzależnił powołania na stanowisko notariusza, odmiennie niż w przypadku dopuszczenia do egzaminu notarialnego, od przedłożenia zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Zdaniem organu, gdyby zamierzeniem ustawodawcy było uzależnienie powołania na stanowisko notariusza od przedłożenia zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, uczyniłby to wprost. Organ uznał, że wobec braku takiej regulacji nie ma podstaw, by istnienie takiego warunku domniemywać.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, skoro brak zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej nie stanowił przeszkody w dopuszczeniu J. R. do egzaminu notarialnego, w chwili obecnej nie może stanowić przeszkody w powołaniu jej na stanowisko notariusza. Przeciwny pogląd stanowiłby podważenie decyzji przewodniczącego komisji egzaminacyjnej o dopuszczeniu wnioskodawczyni do egzaminu notarialnego, do czego Minister Sprawiedliwości nie jest uprawniony w toku postępowania administracyjnego o powołanie na stanowisko notariusza. W konsekwencji oznaczałoby to, że wnioskodawczyni, mimo złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu notarialnego, powinna ponownie odbyć całą drogę kształcenia - złożyć egzamin wstępny na aplikację notarialną, odbyć, trwające obecnie 3 lata i 6 miesięcy szkolenie, by uzyskać zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej. Przepisy nie przewidują bowiem możliwości ponownego zaliczenia kolokwium, po złożeniu egzaminu notarialnego.

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że J. R. spełniła przesłankę z art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie. Przyjęcie w toku postępowania o powołanie na stanowisko notariusza, że wnioskodawczyni, nie spełnia przesłanki określonej w art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie, stanowiłoby, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, podważenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności, zasady uwzględniania słusznego interesu społecznego oraz interesu strony, a przede wszystkim, mającej swoje umocowanie i źródło w art. 2 Konstytucji RP, zasady pogłębiania zaufania do państwa i prawa (art. 6-8 K.p.a.).

Minister Sprawiedliwości podkreślił, że Rada Izby Notarialnej w [...], mimo że negatywnie zaopiniowała wniosek co do siedziby kancelarii notarialnej w J., w uzasadnieniu uchwały z [...] marca 2014 r. wypowiedziała się jedynie w zakresie lokalu, w którym J. R. zamierzała prowadzić kancelarię notarialną. Rada nie odniosła się natomiast do przedmiotowej strony wniosku, tj. do siedziby kancelarii notarialnej, którą stanowi miejscowość. Również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Izba Notarialna w [...] nie zawarła żadnych zarzutów dotyczących wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej w J.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości możliwe i celowe jest wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w J., które jest wsią położoną w województwie [...], liczącą ok. [...] mieszkańców. Stanowi również siedzibę gminy liczącej ok. [...] osób. Obecnie w J. nie funkcjonuje żadna kancelaria notarialna. Wyznaczenie zatem w J. siedziby kancelarii notarialnej zapewni dostępność do usług notarialnych, zarówno osobom fizycznym, jak też osobom prawnym, a niewątpliwie w interesie społecznym jest, aby popyt na usługi notarialne był zaspokajany w coraz szerszym zakresie, także w J.

Minister Sprawiedliwości powołał się na konstytucyjnie gwarantowaną (art. 65 ust. 1 Konstytucji RP) wolność wyboru wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, która przewidując wyjątki wskazuje, że muszą one być określane w drodze ustawy. Tym bardziej ograniczenia takie nie mogą wynikać z aktów wykonawczych. Wszelkie ograniczenia wolności wykonywania zawodu muszą ponadto spełniać wymogi określone w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który wyznacza ogólne granice ingerencji organów władzy publicznej w sferę praw konstytucyjnych. Ograniczenia te dopuszczalne są tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.

Organ zaznaczył, że na obecnym etapie postępowania bez znaczenia pozostaje fakt, że w dacie lustracji lokalu wskazanego przez wnioskodawczynię na kancelarię notarialną, nie spełniał on wymogów do funkcjonowania kancelarii notarialnej z uwagi na trwający w nim generalny remont. Stanowisko Rady stało się bezprzedmiotowe, bowiem J. R. uruchomiła kancelarię notarialną w lokalu, w którym prowadziła działalność do dnia wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku w sprawie VI SA/Wa 2907/14, a Rada Izby Notarialnej w [...] nie zgłosiła żadnych zastrzeżeń, że po uruchomieniu kancelarii notarialnej, lokal nie spełnił wymogów określonych w art. 4 § 2 ustawy - Prawo o notariacie.

W skardze z 17 czerwca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] maja 2015 r., Izba Notarialna w [...] wniosła o jej uchylenie w całości, zarzucając naruszenie:

1. art. 6 K.p.a., poprzez naruszenie zasady działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa,

2. art. 7 K.p.a., poprzez naruszenie wymogu podjęcia przez organ administracji wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

3. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez przyjęcie dowolnych ustaleń faktycznych, opartych na nie w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym,

4. art. 107 § 3 K.p.a. w zw. art. 10 § 1 ustawy Prawo o notariacie w zw. z § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego (Dz. U. z 1991 r. Nr 42 poz. 188), poprzez brak wykazania przyczyn, dla których Minister Sprawiedliwości uznał, że w J. istnieje zapotrzebowanie na lokalizację siedziby kancelarii notarialnej;

5. art. 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie w związku z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że ocena realizacji przesłanki dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu nie obejmuje oceny merytorycznego przygotowania do wykonywania zawodu notariusza oraz poprzez jego błędne zastosowanie skutkujące powołaniem na stanowisko notariusza osoby, która nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza;

6. art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie poprzez powołanie na stanowisko notariusza osoby, która nie odbyła aplikacji notarialnej, pomimo, że Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 3 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 52/14 orzekł, że J. R. nie odbyła aplikacji notarialnej, co oznacza nieprawidłowe przyjęcie stanowiska, że spełniona została przesłanka odbycia aplikacji notarialnej, podczas gdy brak jest podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawczyni rzeczywiście spełniła wymagane przesłanki odbycia aplikacji i uzyskania zaświadczenia potwierdzającego tę okoliczność.

Skarżący wskazał w uzasadnieniu skargi, że powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby jego kancelarii stanowi kompetencję Ministra Sprawiedliwości. Ustawodawca zapewnił jednakże radzie właściwej izby notarialnej udział w rzeczonym postępowaniu poprzez przyznanie jej kompetencji do wydania niewiążącej opinii o kandydacie na stanowisko notariusza oraz o lokalizacji siedziby jego kancelarii. Powyższe pozwala izbom notarialnym na realizację ich konstytucyjnych obowiązków poprzez sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Skarżący dodał, że rolą izb notarialnych jest stanie na straży najwyższych standardów w zawodzie notariusza. W rezultacie, opinie rad izb notarialnych w postępowaniach w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej, powinny być traktowane jako istotny dowód w sprawie, co najmniej na równi z innymi dowodami.

W ocenie Izby organ w niniejszej sprawie dokonał niewłaściwej wykładni art. 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie, a w konsekwencji pozbawił normatywnej treści przesłankę dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. W ocenie Izby, przyjęcie poglądu jakoby brak było w ustawie - Prawo o notariacie podstaw do badania przez właściwą Radę Izby Notarialnej oraz Ministra Sprawiedliwości, merytorycznego przygotowania kandydata do wykonywania zawodu notariusza prowadziłoby do negacji uznaniowego charakteru decyzji o powołaniu na stanowisko notariusza, co w konsekwencji skutkowałoby koniecznością powołania na stanowisko każdej osoby spełniającej formalne przesłanki unormowane w art. 11 w zw. z art. 12 ustawy - Prawo o notariacie. Zdaniem Skarżącego, przyjęcie przez organ takiej wykładni art. 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie, podważa sens tej przesłanki i czyni pozornym uczestnictwo samorządu notarialnego w procesie dopuszczania do zawodu zaufania publicznego.

Izba podała również, że zebrany przez Ministra Sprawiedliwości materiał dowodowy służy wyłącznie ustaleniu, czy zachodzą przesłanki pozytywne powołania wnioskodawczyni na stanowisko notariusza. Tym samym organ nie dokonał analizy w zakresie wszystkich koniecznych do ustalenia kwestii.

Izba wyjaśniła, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że wnioskodawczyni nie uzyskała pozytywnej oceny z kolokwium po II roku aplikacji notarialnej organizowanego przez Izbę wskutek czego Rada Izby Notarialnej w [...] nie miała podstaw do wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji. W opinii Izby na gruncie przedmiotowego postępowania kluczowym pozostaje wyjaśnienie znaczenia pojęcia "odbywania aplikacji notarialnej". Izba odwołała się do zdania pierwszego § 1 art. 72 ustawy - Prawo o notariacie, w którym mowa jest o tym, że aplikacja polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza. Ściśle związany z tym unormowaniem jest § 2 pkt 3 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji notarialnej (Dz. U. z 2005 258 poz. 2169), który stanowi, że aplikant notarialny obowiązany jest stale podnosić poziom swojej wiedzy zawodowej, jak również pkt 2 tego przepisu, ustanawiający obowiązek uczestnictwa w zajęciach szkoleniowych. Ponadto § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, stanowi, że rada właściwej izby notarialnej może dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których jest prowadzone szkolenie, przeprowadzić kolokwia i sprawdziany. Natomiast, z uchwały Krajowej Rady Notarialnej Nr [...] z [...] września 2009 r. w sprawie programu aplikacji notarialnej zmienionej uchwałą NR [...] z dnia [...] listopada 2011 r. wynika, że w czasie odbywania aplikacji aplikanci składają dwa kolokwia, które mają na celu sprawdzenie ich wiedzy z przedmiotów objętych dotychczasowym szkoleniem (§ 6 ust. 1), wykonanie przez aplikanta obowiązków objętych programem uprawnia go do uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji (§ 1 zdanie ostatnie).

Izba podkreśliła, że uzyskanie z kolokwiów i sprawdzianów pozytywnych wyników jest potwierdzeniem spełniania przez aplikanta obowiązku stałego podnoszenia poziomu wiedzy zawodowej. Odbycie aplikacji notarialnej oznacza tym samym realizację programu aplikacji, który w przypadku aplikacji notarialnej obejmuje także kolokwia, a przesłanką uprawniającą do przystąpienia do egzaminu zawodowego jest zdobycie odpowiedniego poziomu wiedzy, której nie można zweryfikować w inny sposób jak przez przeprowadzenie i ocenienie kolokwiów.

W ocenie Izby wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki formalnej odbycia aplikacji notarialnej wymienionej w art. 11 ust. 4 ustawy - Prawo o notariacie, co czyni niemożliwym nie tylko pozytywne zaopiniowanie Jej wniosku, ale w ogóle wydanie pozytywnej decyzji o powołaniu Jej na stanowisko notariusza.

J. R. nie ukończyła aplikacji notarialnej, a co za tym idzie nie daje przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Izba podkreśliła, że zagadnieniem odbycia aplikacji notarialnej przez wnioskodawczynię zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 3 marca 2015 r. oddalił skargę J. R. skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej o utrzymaniu w mocy uchwały Rady Izby Notarialnej w [...] w przedmiocie odmówienia wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej wobec jej nieodbycia (sygn. II GSK 52/14).

W związku z powyższym kwestia odbycia aplikacji notarialnej przez J. R. została prawomocnie rozstrzygnięta przez sąd administracyjny co oznacza, że uchwała Krajowej Rady Notarialnej w [...] Nr [...] z [...] marca 2013 r. - utrzymująca w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej w [...] Nr [...] z [...] lipca 2012 r. o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej - jest ostateczna i nie zaskarżalna przed sądami administracyjnymi i wobec tego wywołuje skutki w niej określone.

Izba wyjaśniła również, że decyzja Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. była wiążąca w postępowaniu w przedmiocie dopuszczenia do egzaminu notarialnego, jednakże nie leży w kompetencji tego organu orzekanie o odbyciu aplikacji notarialnej przez osoby przystępujące do egzaminu notarialnego, dlatego jego decyzja nie może zastępować zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Kompetencja do potwierdzenia odbycia aplikacji przez danego aplikanta należy do właściwej rady izby notarialnej, bowiem tylko ten organ posiada wiedzę o spełnieniu przez aplikanta przesłanek do wydania takiego zaświadczenia.

Zdaniem Izby, nie jest prawdą, że Minister Sprawiedliwości nie ma prawa do badania wypełnienia przesłanki zawartej w art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie jeśli przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W., dopuścił J. R. do egzaminu notarialnego. Art. 11 ustawy - Prawo o notariacie zawiera katalog przesłanek, które powinien spełniać kandydat na notariusza, aby mógł zostać powołany na to stanowisko. Skoro Minister Sprawiedliwości jest organem powołującym notariuszy to znaczy, że do jego obowiązków należy weryfikacja spełniania przez kandydata każdej z tych przesłanek. Organ nie może się od tego obowiązku uchylać, wskazując, że decyzja została podjęta przez inny organ.

Zdaniem Izby, Minister w swojej decyzji wymijająco powołał się na zasadę wolności wykonywania zawodu wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, pomijając podnoszone przez RIN ustrojowe aspekty statusu prawnego notariusza, które eliminują możliwość zastosowania tej zasady w stosunku do notariuszy. Mając na uwadze uzasadnienie zaskarżonej decyzji Izba uznała, że Minister traktuje kwestię wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej jako zagadnienie uboczne w stosunku do powołania na notariusza, deprecjonując jego wagę. Miejsce, w którym Minister wyznaczy siedzibę kancelarii notarialnej (jej lokalizacja) będzie bowiem oddziaływało na całą dalszą praktykę zawodową danego notariusza, dlatego jest dokonanie przez organ wnikliwej i rzetelnej analizy wszystkich okoliczności związanych z wydaniem decyzji w tym zakresie.

W ocenie Izby, Minister Sprawiedliwości wybiórczo w jednym akapicie odniósł się do okoliczności związanych z kwestią wyznaczenia siedziby kancelarii w J., wskazując na liczbę mieszkańców oraz ilość notariuszy wykonujących w/w zawód w danej miejscowości. Uzasadnienie w zakresie siedziby nie zawiera żadnego odniesienia do indywidualnych okoliczności sprawy wyznaczenia siedziby kancelarii notarialne, przez J. R. w J.

W ocenie Izby, odwoływanie się przez Ministra Sprawiedliwości do danych statystycznych dotyczących liczby mieszkańców nie dotyczy kwestii zapotrzebowania na usługi notarialne na obszarze izby notarialnej. W tym celu konieczne byłoby odniesienie się do ilości czynności notarialnych dokonywanych przez notariuszy z uwzględnieniem podziału na poszczególne czynności. Co więcej, samo wskazanie tego rodzaju danych tylko na obszarze J. bez porównania z danymi z całej izby czy nawet kraju nie daje punktu odniesienia, który pozwoliłby wyobrazić sobie przez strony postępowania różnic w zapotrzebowaniu na usługi notarialne na obszarze izby. Jedynym miarodajnym wyznacznikiem zapotrzebowania na czynności notarialne pozostaje zatem z roku na rok zmniejszająca się liczba dokonywanych czynności notarialnych. Zgromadzony materiał dowodowy powinien być zatem adekwatny do konkretnie rozpatrywanej sprawy.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r., poz. 1647, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; dalej: "P.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c P.p.s.a.), czy też stwierdzenie, że akt ten dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja I instancji nie naruszają przepisów prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie.

Istota zarzutów podnoszonych przez Skarżącego w niniejszej sprawie sprowadza się do stanowiska, iż J. R. w związku z tym, że nie otrzymała zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, gdyż nie zdała kolokwium organizowanego przez Izbę po drugim roku aplikacji, nie odbyła aplikacji notarialnej, nie spełniając w związku z tym przesłanki z art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie, niezbędnej do powołania Jej na stanowisko notariusza, co skutkowało również okolicznością niedawania przez J. R. rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, a więc brakiem kolejnej przesłanki warunkującej powołanie na stanowisko notariusza, z art. 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie.

Zgodnie z powołanymi przepisami notariuszem może być powołany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza (art. 11 pkt 2), odbył aplikację notarialną w Rzeczypospolitej Polskiej(art. 11 pkt 4).

Odnosząc się do powyższych zarzutów należy zauważyć, że J. R. odbywała aplikację notarialną w okresie od [...] stycznia 2010 r. do [...] czerwca 2012 r., kiedy to obowiązywało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. Nr 258, poz. 2168 ze zm.). Zgodnie z § 13 tego rozporządzenia - rada izby notarialnej może dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie, przeprowadzać kolokwia i sprawdziany. Powołany przepis uprawniał jedynie radę izby notarialnej do przeprowadzenia kolokwiów i sprawdzianów pozostawiając jej uznaniu, czy z tego uprawnienia skorzysta. Inaczej zatem kształtowałaby się sytuacja prawna aplikantów notarialnych, gdyby przepis ten nakładał obowiązek weryfikacji stopnia opanowania wiedzy z dziedzin prawa, z których prowadzone były szkolenia i powiązał ten obowiązek z obowiązkami aplikanta określonymi w § 2 pkt 3 rozporządzenia. Jednakże prawodawca tak tego przepisu nie sformułował. Przepis § 13 rozporządzenia został uchylony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2012 r. (Dz. U. poz. 1449) zmieniającego rozporządzenie z dniem 29 grudnia 2012 r. Powodem derogacji przez Ministra Sprawiedliwości § 13 rozporządzenia z 22 grudnia 2005 r. była niezgodna z jego wolą (jako prawodawcy) praktyka rad izb notarialnych, która nadto nie była jednolita. W niektórych izbach notarialnych wydanie zaświadczenia o ukończeniu aplikacji nie uzależniano od zdania kolokwiów, co nie było bez znaczenia dla oceny standardu równego traktowania.

Przedstawione argumenty znajdują swoje potwierdzenie w treści uzasadnienia do projektu rozporządzenia z 2012 r., w którym stwierdzono, że "Potrzeba uchylenia § 13 została podyktowana wykorzystywaniem tego przepisu do blokowania dostępu do zawodu, poprzez to, że niezależnie od wprowadzonej nim możliwości przeprowadzania kolokwiów i sprawdzianów, organy samorządu notarialnego, uzależniały fakt odbycia aplikacji i uzyskania stosownego zaświadczenia od uprzedniego zaliczenia kolokwiów przeprowadzanych w toku aplikacji".

W tym aspekcie sprawy podkreślenia wymaga okoliczność, że Minister Sprawiedliwości zainicjował postępowanie przed Sądem Najwyższym, zaskarżając uchwałę nr [...], która zastąpiła uchwałę nr [...] (obowiązującą w niniejszej sprawie), nie zmieniającą w istocie regulacji dotyczącej obowiązku złożenia przez aplikanta dwóch kolokwiów. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 8 maja 2013 r., sygn. akt III ZS 5/13 utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy, jednakże w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że "uchwała Krajowej Rady Notarialnej nie zawiera przepisu umożliwiającego niewydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej po negatywnym sprawdzianie lub kolokwium. Nieprawidłowa praktyka w tej kwestii, wskazana w skardze Ministra Sprawiedliwości, nie wynika jednak z brzmienia omawianego przepisu uchwały. Kwestie te należą bowiem do domeny organizacji aplikacji notarialnej i zgodnie z art. 75 Prawa o notariacie reguluje je rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Przepisu tego nie można interpretować w ten sposób, że może stanowić on przyczynę odmowy wydawania zaświadczeń o odbyciu aplikacji".

Zgodnie z § 6 ust. 1 uchwały nr VII/48/2009, w czasie odbywania aplikacji aplikanci składają dwa kolokwia. Zdanie drugie tego przepisu jest powtórzeniem dalszej części § 13 rozporządzenia. Zgodnie z § 6 ust. 2 i ust. 3 tej uchwały, pierwsze kolokwium aplikant składa po odbyciu pierwszego roku aplikacji, a drugie kolokwium aplikant składa po odbyciu co najmniej dwóch lat aplikacji i po zaliczeniu, z pozytywnym wynikiem, pierwszego kolokwium. W myśl natomiast § 6 pkt 16 uchwały, w razie negatywnego wyniku aplikant powtarza kolokwium, w terminie nie krótszym niż trzy miesiące i nie dłuższym niż sześć miesięcy przed komisją powołaną przez radę właściwej izby notarialnej. Podkreślenia jednak wymaga, że omawiana uchwała nie określała konsekwencji niezłożenia kolokwiów z wynikiem pozytywnym. Na tą kwestię zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w powołanym wyroku, w odniesieniu do uchwały, która ją zastąpiła, niezmieniającej w istocie obowiązku złożenia przez aplikanta dwóch kolokwiów.

Z tych względów, w ocenie składu Sądu orzekającego w sprawie, z uprawnienia do przeprowadzenia kolokwiów i sprawdzianów, o którym była mowa w § 13 rozporządzenia z 22 grudnia 2005 r., nie sposób wywieść uprawnienia do odmowy wydania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji, a w konsekwencji stwierdzenia, że aplikant aplikacji nie odbył.

Na marginesie można zauważyć, że kwestię kolokwium reguluje następne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji notarialnej (Dz. U. poz. 1668). Rozporządzenie to zastąpiło rozporządzenie z dnia 22 grudnia 2005 r., określając w § 1 pkt 6 organizację i przebieg aplikacji notarialnej, w tym tryb, formę i sposób przeprowadzenia kolokwium, o którym mowa w art. 71 § 12 ustawy - Prawo o notariacie, oraz skład i tryb powołania komisji przeprowadzającej kolokwium. Zgodnie z powołanym art. 71 § 12 ustawy - Prawo o notariacie, dodanym mocą art. 6 ustawy z 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. poz. 829), przed upływem 2 lat i 6 miesięcy aplikacji rada izby notarialnej przeprowadza kolokwium dla aplikantów ubiegających się o otrzymanie upoważnienia, o którym mowa w art. 22a § 1, w celu sprawdzenia umiejętności wykonywania czynności notarialnych, o których mowa w art. 79 pkt 2, 4, 7 i 8. Przepis zaś art. 22a § 1 p.n. stanowi, że notariusz może upoważnić aplikanta notarialnego objętego jego patronatem do wykonywania czynności notarialnych określonych w art. 79 pkt 2, 4, 7 i 8, jeżeli aplikant odbył co najmniej 2 lata i 6 miesięcy aplikacji oraz uzyskał pozytywny wynik z kolokwium, o którym mowa w art. 71 § 12. Wyłącznie zatem z tych względów, a nie jak określono w § 13 uprzedniego rozporządzenia (ze względu na możliwość sprawdzenia wiedzy aplikanta), aplikant zamierzający ubiegać się o otrzymanie upoważnienia, o którym mowa w art. 22a ustawy, jest obowiązany przystąpić do kolokwium sprawdzającego umiejętność dokonywania czynności notarialnych wymienionych w art. 79 pkt 2, 4, 7 i 8 ustawy przeprowadzanego przez radę właściwej izby notarialnej (§ 9 ust. 1 rozporządzenia z 17 grudnia 2013 r.). Jednakże również w rozporządzeniu zmieniającym nie uzależniono odbycia aplikacji od zdania takiego kolokwium, gdyż od jego zaliczenia uzależniono jedynie możliwość zastępowania notariusza przez aplikanta.

Ponadto, należy zwrócić uwagę, co podkreślał Minister Sprawiedliwości, na jakim etapie i do czego służy zaświadczenie o odbyciu aplikacji. Zgodnie z art. 74 § 2 ustawy – Prawo o notariacie, do egzaminu notarialnego może przystąpić osoba, która ukończyła aplikację notarialną i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu. Zgodnie natomiast z art. 74a § 3 ustawy - Prawo o notariacie, zaświadczenie to jest wymagane, jako załącznik do wniosku o dopuszczenie do egzaminu notarialnego, a nie do wniosku o powołanie na notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej. Z ustaleń organu administracji wynika, że Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości dopuścił J. R. do egzaminu notarialnego, pomimo braku zaświadczenia o ukończeniu aplikacji.

Przedmiotem niniejszej sprawy nie jest jednak egzamin notarialny, lecz powołanie na stanowisko notariusza. Egzamin notarialny w stosunku do J. R. nie został zakwestionowany, jak i nie zakwestionowano jego wyniku. Zgodnie z art. 13 ustawy – Prawo o notariacie, wniosek o powołanie na stanowisko notariusza (art. 10 § 1) powinien zawierać dane o kwalifikacjach osoby zainteresowanej, wymienionej w art. 11 lub art. 12 § 1, oraz wskazywać lokal przewidywany do prowadzenia kancelarii i termin jej uruchomienia z załącznikami wskazanymi w tym przepisie. W załącznikach tych nie wymieniono zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej. Zasadnie zatem wskazano w decyzji, że dla oceny przez Ministra Sprawiedliwości spełniania przez uczestniczkę postępowania warunku z art. 11 pkt 4 ustawy, nie miało istotnego znaczenia to, czy wydano jej zaświadczenie o ukończeniu aplikacji notarialnej.

W tym stanie rzeczy prawomocne rozstrzygnięcie kwestii odmowy wydania zaświadczenia w sprawie o sygn. akt II GSK 52/14, nie odnoszące się jednak do kwestii powołania J. R. na stanowisko notariusza, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy niniejszej.

Ponadto, wbrew interpretacji dokonanej przez Izbę w skardze, braku zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej nie można w żaden sposób utożsamiać z pojęciem rękojmi. Na pojęcie "dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu" składają się dwa elementy, tj. cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej wykonywać zawód prawniczy. O nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem, natomiast mówiąc o umiejętnościach zawodowych należy mieć na uwadze jedynie te, które kandydat prezentował wykonując dotychczasowy zawód prawniczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 610/10, LEX nr 1083315).

Należy w tym miejscu podkreślić również, że weryfikacja wiedzy i przydatności kandydata do zawodu notariusza odbywa się od strony praktycznej w toku aplikacji notarialnej. Notariusze (patroni) obserwując aplikanta, w wydawanych opiniach określają przydatność aplikanta notarialnego do zawodu notariusza. Z ustaleń organu administracji wynika, że notariusz M. K., która zatrudniała wnioskodawczynię, w charakterze aplikanta notarialnego, w opinii z [...] stycznia 2014 r. wskazała, że J. R. wykazała się wysokim zaangażowaniem w wykonywanie powierzonych jej zadań i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Ponadto zakres merytorycznej wiedzy J. R., został zweryfikowany zdaniem egzaminu notarialnego.

W tych okolicznościach Sąd doszedł do wniosku, że Minister Sprawiedliwości utrzymując w mocy zaskarżoną decyzją, decyzję I instancji o powołaniu J. R. na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w J., nie naruszył przepisów prawa materialnego: art. 11 pkt 2 i pkt 4 ustawy – Prawo o notariacie oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP.

W ocenie Sądu, nie doszło też do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy, tj.: art. 6, art. 7 art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 10 § 1 ustawy - Prawo o notariacie w zw. z § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego.

Zgodnie z art. 10 § 1 ustawy – Prawo o notariacie, notariusza powołuje i wyznacza siedzibę jego kancelarii Minister Sprawiedliwości, na wniosek osoby zainteresowanej, po zasięgnięciu opinii rady właściwej izby notarialnej. Zgodnie natomiast z art. 10 § 3 ustawy – Prawo o notariacie, Minister Sprawiedliwości może odmówić powołania na stanowisko notariusza osoby, o której mowa w § 1, tylko wtedy, gdy kandydat nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 11-13, a także jeżeli dotychczasowe postępowanie kandydata budzi wątpliwości co do jego rzetelności, uczciwości lub przestrzegania wartości demokratycznego państwa prawnego. Ministrowi Sprawiedliwości oraz organom samorządu notarialnego opiniującym kandydata na notariusza przysługuje prawo wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych osoby składającej wniosek. W świetle powyższego przepisu, Minister Sprawiedliwości może odmówić powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii, przede wszystkim, tylko wtedy, gdy kandydat nie spełnia wymogów z art. 11-13 ustawy. Organ nie badał przesłanek z art. 12 ustawy – Prawo o notariacie, ponieważ nie miały ona zastosowania w sprawie, skoro zainteresowana spełniała przesłanki z art. 11 tej ustawy. Z treści przywołanych przepisów wynika, że zakres przyznanej Ministrowi Sprawiedliwości swobody powołania notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii ograniczają postanowienia art. 10 § 3 i art. 11 –13 ustawy – Prawo o notariacie. Z regulacji tej również wynika, że Minister Sprawiedliwości, nie może odmówić powołania na stanowisko notariusza, które łączy się z wyznaczeniem siedziby kancelarii, gdy kandydat spełnia wymogi, o których mowa w art. 11–13 ustawy – Prawo o notariacie, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Niezależnie od powyższego Minister Sprawiedliwości rozważył ponadto słuszny interes strony, jak i interes społeczny w postaci zapewnienia zwiększonej dostępności do usług notarialnych, lepszej obsługi notarialnej obywateli wynikającej z lokalizacji kancelarii notarialnej w miejscowości, w której takiej kancelarii nie było.

Podkreślenia wymaga również, że stosownie do § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego (Dz. U. Nr 42, poz. 188) w Ministerstwie Sprawiedliwości czynności z zakresu nadzoru nad notariatem w szczególności polegają na ustalaniu planu siedzib kancelarii notarialnych. Z przepisów ustawy - Prawo o notariacie, jak i z przepisów wymienionego rozporządzenia nie wynikają obowiązki Ministra Sprawiedliwości do przeprowadzania badań w zakresie zaspokojenia potrzeb na usługi notarialne w danej miejscowości. Plan siedzib kancelarii notarialnych, ustalany na podstawie § 11 pkt 4 rozporządzenia, jest czynnością Ministra Sprawiedliwości z zakresu nadzoru nad notariatem i nie ma charakteru bezwzględnie wiążącego w sprawie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii.

Omawiając tę kwestię Minister Sprawiedliwości miał także na względzie zasadę konstytucyjną wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W szczególności Minister Sprawiedliwości zasadnie podniósł, że zagwarantowana konstytucyjnie wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, jak wynika to z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczy również zawodu notariusza. Wszelkie ograniczenia wolności wykonywania zawodu i wyboru miejsca pracy muszą spełniać wymogi określone w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który wyznacza ogólne granice ingerencji organów władzy publicznej w sferę praw konstytucyjnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.