Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 428/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2, art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant sekretarz sądowy Joanna Ołdakowska po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. L., R. R. L., A. L. i D. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1326/15 w sprawie ze skargi H. L., R. R. L., A. L. i D. L. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejęcia mienia na podstawie umowy międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1326/15, oddalił skargę H. L., R. R. L., A. L. i D. L. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejęcia mienia na podstawie umowy międzynarodowej.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 5 listopada 2010 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65), w związku z przyznaniem I. H. odszkodowania na mocy układu zawartego między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 16 lipca 1960 r. – do 1/2 części prawa własności następujących nieruchomości położonych w Ł., należących uprzednio do I. H., jako spadkobierczyni po rodzicach A. L. i L. L., tj. przy:

- ul. [...] (działka [...], w obrębie [...]),

- ul. [...] (działka [...], w obrębie [...]),

- ul. [...] (działki [...], w obrębie [...]),

- ul. [...] (działka [...], w obrębie [...]),

- ul. [...] (działka [...], w obrębie [...]).

Minister Finansów decyzją z dnia [...] marca 2015 r., na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 w/w ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności w/w nieruchomości.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli R. R. L., A. L., D. L. i H. L. Podnieśli, że I. H. nie była właścicielem nieruchomości przy ul. [...], ul. [...] i ul. [...], natomiast nieruchomości przy ul. [...] i ul. [...] (działka [...], w obrębie [...]), zostały przejęte przez Skarb Państwa na podstawie innych tytułów. Zarzucili brak dowodu zrzeczenia się prawa własności do nieruchomości przez I. H. oraz brak dowodu otrzymania przez nią odszkodowania.

Decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] Minister Finansów utrzymał w mocy w/w decyzję własną z dnia [...] marca 2015 r.

Organ uznał, że – w związku z przyznaniem I. H. przez Komisję Odszkodowawczą Stanów Zjednoczonych odszkodowania za prawo własności nieruchomości – wystąpiła przesłanka do wydania decyzji stwierdzającej przejście tych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Odnośnie określenia momentu przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, Minister Finansów przyjął, iż nastąpiło ono najpóźniej w dacie wejścia w życie ustawy tj. 17 kwietnia 1968 r.

Na w/w decyzję Ministra Finansów z dnia [...] maja 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli H. L., R. R. L., A. L. i D. L.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1326/15, oddalił skargę.

Sąd wskazał, że układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, sporządzony w Waszyngtonie 16 lipca 1960 r. jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Stanowisko takie wyrażone zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku składu siedmiu sędziów z 17 maja 1999 r. OSA 2/98 oraz w licznych wyrokach tego Sądu. Zdaniem Sądu art. 2 ustawy wyraźnie przewiduje wydawanie przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy. W ocenie Sądu sformułowanie użyte w art. 2 ustawy potwierdza, iż decyzja Ministra Finansów ma jedynie charakter deklaratoryjny.

Sąd podkreślił, że Minister Finansów nie jest uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji i dokonywania samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami Komisji. Zarówno bowiem decyzja Komisji, jak i oświadczenie osoby zgłaszającej roszczenia zostały przygotowane na gruncie przepisów prawa amerykańskiego i musiały spełniać wymogi tego prawa. Natomiast zarzuty podniesione przez skarżących mają swoje źródło w przepisach prawa polskiego, które nie miało zastosowania przy wydawaniu decyzji przez Komisję Odszkodowawczą Stanów Zjednoczonych. Wobec tego, Minister Finansów po ustaleniu, że zostały spełnione przesłanki z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. obowiązany był do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności spornych nieruchomości, która jest podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa, jako współwłaściciela określonych nieruchomości. Sąd zaznaczył, że jeżeli w wyniku wydania tej decyzji pomiędzy Skarbem Państwa, a skarżącymi powstał spór co do prawa własności tej nieruchomości, to uprawnionym do jego rozstrzygnięcia w świetle prawa polskiego jest sąd powszechny.

Sąd nie podzielił stanowiska skargi o roli oświadczenia o zrzeczeniu się prawa własności, zaznaczył, że to decyzja Komisji, miała rozstrzygający charakter w całej procedurze przyznawania odszkodowań. Za organem Sąd wskazał, że zrzeczenie się praw przez zgłaszającego roszczenie nie było wymagane w każdym przypadku, a tylko w takich, w których roszczenie nie było oparte na oryginalnych dokumentach. Analiza przepisów układu i Protokołu z 29 listopada 1960 r. jednoznacznie wskazuje bowiem na posiłkowy charakter zrzeczenia.

Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie bezsporną okolicznością w sprawie było przyznanie I. H. odszkodowania na podstawie decyzji Komisji Odszkodowawczej Stanów Zjednoczonych za zgłoszone roszczenia. To decyzja Komisji stanowiła uregulowanie i zaspokojenie roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych wobec Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia. Natomiast kwestia braku dowodu otrzymania przez I. H. odszkodowania nie ma – zdaniem Sądu – w sprawie znaczenia, ponieważ suma zapłacona w ramach układu została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle uznania Rządu Stanów Zjednoczonych.

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że to nie Rząd PRL zapłacił I. H. odszkodowanie, ale Rząd Stanów Zjednoczonych, który był płatnikiem odszkodowania. Rząd Polski uiścił w ratach globalną kwotę zapisaną w Układzie, pozostawiając swobodę co do jej rozdysponowania pomiędzy obywateli amerykańskich.

Sąd wskazał, że zarzut przejęcia niektórych nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie innych tytułów prawnych również nie może być podstawą uznania zaskarżonej decyzji za wadliwą i nie mogło skutkować umorzeniem postępowania administracyjnego, z przyczyn powyżej podniesionych. Ubocznie Sąd wskazał, że nietrafne są zarzuty skargi, iż Komisja przyznała także odszkodowanie za nieruchomość nie należącą do rodziny L., tj. za działkę przy ul. [....] (dawniej ul. [...]). Sąd podał, że nieruchomość ta pochodziła z księgi hip. nr [...] i hip [...]. W księdze tej wpisany był ojciec wnioskodawczyni, a następnie odłączono z tej księgi działkę nr [...] i przeniesiono ją do księgi wieczystej kw. [...] (wpisano jako właściciela Gminę Łódź oraz odłączono działkę nr [...] (wpisano H. L.). Z kolei jak wynika z decyzji Komisji Odszkodowawczej Stanów Zjednoczonych odszkodowanie za nieruchomości przy ul. [...] i ul. [...] (dawna ul. [...]) zostało przyznane I. H. z uwagi na utratę możliwości używania i użytkowania w rozumieniu art. II pkt b) układu - w związku z wejściem w życie ustawy z 12 lutego 1958 r. – prawo lokalowe. W ocenie Sądu skoro układ w art. II pkt b) przewidywał możliwość przyznania odszkodowania obywatelom amerykańskim z tytułu przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów i innych zarządzeń, to niewątpliwie ustawę prawo lokalowe do aktów wymienionych w powyższym przepisie należy zaliczyć. Wobec tego zarzuty skargi w tej kwestii są chybione.

Sąd podkreślił, że celem decyzji wydawanej na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. jest stwierdzenie spełnienia przesłanek przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, które nastąpiło z mocy prawa. Rozstrzygnięcie, jakie zdarzenie prawne powinno być podstawą wpisu do księgi wieczystej, pozostaje poza zakresem niniejszego postępowania.

Sąd I instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie zaistniały wszystkie okoliczności niezbędne do zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., a mianowicie złożenie wniosku do Komisji oraz wydanie przez nią decyzji przyznającej odszkodowanie. Natomiast deklaratoryjny charakter decyzji determinuje czynności Ministra Finansów podejmowane w postępowaniu dowodowym oraz rozstrzygnięcie wydane na ich podstawie, toteż nie jest możliwe dokonywanie analizy stanu prawnego w zakresie innym niż wskazany w ustawie.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyli skarżący, reprezentowani przez adwokata, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a., przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organ administracji w toku postępowania administracyjnego art. 6, art. 7, art. 8 k.p.a. oraz art. 12 § 1 k.p.a., art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., polegający na nierozważeniu całokształtu materiału dowodowego i ujawnionych w sprawie okoliczności, niedochowaniu wymogów działania zgodnie z przepisami prawa, z interesem społecznym i interesem obywateli, pominięciu faktu, że I. H. nie legitymowała się tytułem własności, a nadto w sprawie brak jest informacji o zrzeczeniu się przez nią roszczeń do nieruchomości, których dotyczyło postępowanie o odszkodowanie, a także obrazę art. 76 § 1 w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy i księgach wieczystych i hipotece i pominięcie wpisów w księgach wieczystych osoby H. L., jako wyłącznego właściciela nieruchomości w okresie zaspokajania roszczeń I. H.;

- art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. i oddalenie skargi, mimo trafnie postawionego zarzutu obrazy art. 1 ust. 1, art. 2 i art. 5 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów ma rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych – w wyniku czego doszło do stwierdzenia przejścia praw na rzecz Skarbu Państwa z osoby fizycznej, mimo, że osoba ta takimi prawami nie dysponowała.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przy rozpoznaniu niniejszej sprawy nie można było pominąć faktu, że prawa własności przedmiotowych nieruchomości, poczynając od wczesnych lat powojennych, przysługiwały H. L. na podstawie protokołów regulacji spadku za dnia 11 maja 1946 r. – nr 10 i z dnia 17 grudnia 1946 r. – nr 12 oraz decyzji Wydziału Hipotecznego z dnia 14 maja 1946 r. i z dnia 23 grudnia 1946 r. Podano, że w oparciu o te czynności został on ujawniony w księgach hipotecznych – nr hip. [...], Rep. Hip. Nr [...] (nieruchomość [...]), nr hip. [...], Rep. hip. [...] (nieruchomość [...]) i nr hip. [...], Rep. hip [...] (nieruchomość [...]). Podkreślono zatem, że I. H. nie mogła przenieść na Skarb Państwa praw, których nie posiadała. Nie mogło więc dojść do ich przejścia na Skarb Państwa. Zdaniem skarżących nietrafne jest także odsyłanie skarżących na drogę sądownictwa powszechnego.

Ponadto podniesiono, że Sąd I instancji podzielił błędny pogląd o tym, że w niniejszym przypadku zbędne było oświadczenie o zrzeczeniu się prawa własności do nieruchomości, gdyż roszczenie o odszkodowanie było oparte na oryginalnych dokumentach. Wskazano, ż dokumenty może były oryginalne, ale nie były aktualne. Nie uwzględniono bowiem wpisów w księgach wieczystych z 1946 r., które zgodnie z treścią art. 3 ustawy o księgach wieczystych stwarzają domniemanie wpisu zgodnego z rzeczywistym stanem prawnym. Wskazano ponadto, że zrzeczenie prawa do przedmiotowych nieruchomości jest tym bardziej istotne, że przyznanie odszkodowania nie było bezpośrednim następstwem utraty prawa własności w wyniku aktów o charakterze nacjonalizacyjnym. Wiązało się ono z uregulowaniami art. II ust. b "Układu między rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych" z tytułu utraty użytkowania nieruchomości. Utrata własności mogła być skutkiem zastosowania tego właśnie przepisu, ale pod warunkiem złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się praw do nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz.U.2018 r. poz.1302), dalej, jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach, o których mowa w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. i zarzuca naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak również przepisów procesowych.

Wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty procesowe zmierzały do wykazania, że sprawa nie została wyjaśniona zgodnie z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż zarówno Sąd pierwszej instancji, jak również orzekający w sprawie organ administracji publicznej pominęły okoliczność, że I. H. nie legitymowała się tytułem własności do nieruchomości objętych zaskarżoną decyzją, a ponadto brak jest informacji o zrzeczeniu się przez nią roszczeń. Również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego miały na celu zakwestionowanie stanowiska Sądu pierwszej instancji dotyczącego oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, która – zdaniem skarżącej – stwierdzała przejście prawa własności opisanych w niej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa "z osoby fizycznej, która takimi prawami nie dysponowała."

Przed odniesieniem się do tak sprecyzowanych zarzutów trzeba mieć na uwadze, co zaakcentował Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że układ z 16 lipca 1960 r. wraz z załącznikiem oraz protokół z 29 listopada 1960 r. sporządzony do tego układu nakładały na stronę amerykańską i polską określone prawa i obowiązki. Z dokumentów tych wynika, że to strona amerykańska była uprawniona do stwierdzenia, czy i komu oraz w jakiej wysokości i za co należne było odszkodowanie na podstawie zawartego układu. Jak wynika z decyzji Komisji Odszkodowawczej Stanów Zjednoczonych z dnia [...] lipca 1965 r. nr [...] Komisja ta uznała, że "wnioskodawczyni jest spadkobiercą wraz ze swoim bratem po A. i L. L.". To stanowisko Komisji, jak słusznie to wywiódł Sąd pierwszej instancji, było wiążące dla Ministra Finansów, który nie jest uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji. Zarówno decyzja Komisji, jak i oświadczenie osoby zgłaszającej roszczenia zostały przygotowane na gruncie przepisów prawa amerykańskiego i musiały spełniać wymogi tego prawa.

Z uzasadnienia decyzji Komisji Odszkodowawczej Stanów Zjednoczonych z dnia [...] lipca 1965 r. wynika, że "Komisja stwierdza na podstawie oficjalnej dokumentacji polskiej i innych posiadanych dokumentów, w tym relacji przedstawiciela Komisji w Warszawie w Polsce, iż zmarli rodzice występującej z roszczeniem, A. i L. L., byli właścicielami czterech nieruchomości zabudowanych, obejmujących trzy budynki mieszkalne położone przy ul. [...] ([...]), [...] i [...] oraz budynek fabryczno- biurowy przy ul. [...] ([...]), wszystkie w Ł., w Polsce, oraz iż po śmierci A. i L. L. przed drugą wojną światową lub w jej trakcie, występująca z roszczeniem i jej brat, H. L., odziedziczyli udziały w wysokości ½ części w wyżej wspomnianych nieruchomościach". Dalej Komisja przedstawiła szczegółowy opis nieruchomości i podała, że przy ustalaniu wartości tych nieruchomości uwzględniła ich opis przedstawiony przez występującą z roszczeniem, sprawozdanie Zespołu Adwokackiego Nr [...] w Warszawie z 1962 r. oraz wyniki, jakie Komisja uzyskała badając niezależnie tę sprawę, w tym także fotografie.

Poza sporem jest, że I. H. wystąpiła o odszkodowanie, złożyła stosowny wniosek, a odszkodowanie zostało jej przyznane w wysokości 63 437,50 USD wraz z odsetkami w wysokości 16 626,19 USD. Jak wynika z pisma T. S. – pełnomocnika A. H., syna I. H. z dnia 11 sierpnia 2014 r. oraz z notatki z dnia 18 lipca 2014 r. odszkodowanie to zostało wypłacone I. H., chociaż nie w pełnej wysokości.

Pełnomocnik skarżących kasacyjnie eksponuje w skardze kasacyjnej okoliczność, że H. L. był jedynym ujawnionym właścicielem w księgach wieczystych nieruchomości i odwołuje się do dokumentów postępowania spadkowego z 1946 r. Nie jest rzeczą sądu administracyjnego kwestionowanie prawomocnych orzeczeń spadkowych, jednakże – dla potrzeb niniejszej sprawy i w celu odniesienia się do zarzutu skargi kasacyjnej, należało dokonać analizy dokumentów dotyczących regulacji spadku po A. L. i Ł. L. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów postępowania spadkowego wynika, że H. L. podał, iż jest jedynym spadkobiercą po swoich rodzicach (dokumentacja Hipotecznego Sądu Okręgowego w Ł.). Ponadto jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Grodzkiego w Ł. z dnia 7 maja 1949 r. dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku po Ł. L.: "Sąd przyjął za wystarczający dowód z zapewnienia złożonego przez wnioskodawcę, że matka testamentu nie pozostawiła oraz, że innych osób uprawnionych do spadku prócz niego nie ma". Potwierdza to protokół rozprawy odbytej w dniu 7 maja 1949 r. w sprawie sygn. Sp. [...]. Dokumenty postępowania spadkowego były następnie podstawą do dokonania wpisów w księgach wieczystych przedmiotowych nieruchomości.

Jak z kolei wynika ze skróconego odpisu aktu urodzenia B. L. ur. 1 marca 1916 r. była córką A. L. i Ł. L. z domu O. Według ustaleń Ministra Finansów zmieniła swoje dane osobowe (na imię I.) oraz nazwisko H. W aktach sprawy znajduje się także dokumentacja dotycząca I. H. ( akt zgonu, akt małżeństwa i związane z tymi odpowiednie wpisy dotyczące danych osobowych). Celem powyższych wywodów i z konieczności odniesienia się do zarzutów skargi kasacyjnej - było jedynie wskazanie prawdopodobnych przyczyn powstania sytuacji, gdy Komisja Amerykańską przyznała I. H. odszkodowanie w udziale wynoszącym ½ części we własności poszczególnych nieruchomości wymienionych w decyzji Ministra Finansów, podczas gdy w księdze wieczystej wpisany był H. L. Rację ma Sąd pierwszej instancji, który uznał, że po pierwsze - Minister Finansów nie jest uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji i dokonywania samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami Komisji, a po drugie - jeżeli w wyniku wydania decyzji Ministra Finansów pomiędzy Skarbem Państwa, a skarżącymi powstał spór co do prawa własności nieruchomości, to uprawnionym do jego rozstrzygnięcia w świetle prawa polskiego jest sąd powszechny. Organ administracji, tak samo zresztą jak sąd administracyjny przeprowadzający kontrolę jego działalności, nie może "wypowiadać się co do przyszłych zdarzeń podlegających ocenie sądu powszechnego", wobec czego nie może również samodzielnie analizować skutków dokonanych wcześniej wpisów. Może to stanowić przedmiot postępowania przed sądem powszechnym, który władny jest rozważyć tak kwestie formalne związane z wpisem do księgi wieczystej, jak i okoliczności faktyczne i prawne mające go uzasadniać ( por. wyrok SN z dnia 15 października 2010 r., sygn. V CSK 3/10, Lex 1615405).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela również stanowisko Sądu I instancji, że zrzeczenie się praw przez zgłaszającego roszczenie nie było wymagane w każdym przypadku, a tylko w takich, w których roszczenie nie było oparte na oryginalnych dokumentach. Analiza przepisów układu i Protokołu z [...] listopada 1960 r. jednoznacznie wskazuje na posiłkowy charakter zrzeczenia. To Komisja decydowała w jakich sprawach takie zrzeczenie się jest konieczne. Ponadto, zgodnie z art. III Układu, suma zapłacona stronie amerykańskiej została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle jej uznania.

Art. V lit. C Układu stanowi, iż "odnośnie każdego roszczenia, które zostało przez rząd Stanów Zjednoczonych uznane za ważne, Rząd Stanów Zjednoczonych dostarczy Rządowi Polskiemu oryginalne dokumenty odnoszące się do mienia znacjonalizowanego lub przejętego przez Polskę, z których wynika roszczenie (...). W przypadku, gdy roszczenie nie jest oparte na takich dokumentach, Rząd Stanów Zjednoczonych dostarczy Rządowi Polskiemu zwolnienie z zobowiązania podpisane przez wnoszącego roszczenie".

Jak wynika z powyższego, zrzeczenie się praw przez zgłaszającego roszczenie nie było wymagane w każdym przypadku, a tylko wtedy, gdy roszczenie nie było oparte na oryginalnych dokumentach. Stanowisko takie wynika również z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 2160/14, z dnia 24 kwietnia 2012 r., sygn. I OSK 595/11, z dnia 16 października 2015 r., sygn. I OSK 80/14). W orzeczeniach tych Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że decydujące znaczenie ma fakt wystąpienia o odszkodowanie i przyznania odszkodowania, bez względu na to, czy wnioskodawca podpisał oświadczenie o zrzeczeniu się jakichkolwiek dalszych roszczeń, gdyż zrzeczenie takie nie stanowi koniecznej przesłanki wydania decyzji na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. Stanowisko to podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

W kwestii dotyczącej nieruchomości położonej przy ul. [...] (dawniej ul. [...]) wypowiedział się Sąd pierwszej instancji i wyjaśnił skarżącym, że nieruchomość przy ul. [...] (dawniej ul. [...]) pochodziła z księgi hip. nr [...] i hip [...]. W księdze tej wpisany był ojciec wnioskodawczyni, a następnie odłączono z tej księgi działkę nr [...] i przeniesiono ją do księgi wieczystej kw. [...] (wpisano jako właściciela Gminę Ł. oraz odłączono działkę nr [...] (wpisano H. L.). Do tego stanowiska Sądu nie odniósł się pełnomocnik skarżących kasacyjnej, ale przede wszystkim stanowiska tego nie podważył.

Prawidłowo wywiódł Sąd pierwszej instancji, że Minister Finansów na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, był obowiązany do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości wymienionych w zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.