Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3350/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 65 pkt 1, art. 68 ust. 4
journal: Dz.U. 2014 poz 635
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 10§ 1, art. 7, art. 77 §1 art. 10§ 1, art. 7, art. 77 §1  art. 10§ 1, art. 7, art. 77 §1 art. 10§ 1, art. 7, art. 77 §1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 4343/14 w sprawie ze skargi Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia uchwały o odmowie wpisu na listę adwokatów oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 maja 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 4343/14, oddalił skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie (dalej: NRA), na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że P. I. 11 kwietnia 2014 r. złożył wniosek o wpis na listę adwokatów Pomorskiej Izby Adwokackiej. Wniosek uzasadnił tym, że od 2003 r. wykonuje zawód radcy prawnego, jest wpisany na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. i spełnia wszystkie wymagania przewidziane w przepisach art. 65 pkt 1-3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r., poz. 635 ze zm.).

Uchwałą z [...] czerwca 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka w G. (dalej: ORA) odmówiła zainteresowanemu wpisu na listę adwokatów, uznając, że nie spełnia on przesłanki z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, tj. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, gdyż w rozmowie kwalifikacyjnej wykazał się nieznajomością przepisów regulujących tryb zaskarżania uchwał wpisowych podejmowanych przez ORA oraz zasad i zakresu tajemnicy zawodowej adwokata.

Prezydium NRA uchwałą z [...] sierpnia 2014 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie ORA. Prezydium NRA wskazało, że ORA ma prawo i obowiązek zweryfikowania okoliczności świadczących o spełnianiu przez kandydata przesłanki rękojmi z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze. Weryfikacja tej przesłanki może nastąpić w toku rozmowy określanej mianem "kwalifikacyjnej", która nie będąc egzaminem z wiedzy prawniczej, jest sprawdzianem podstawowych wiadomości z zakresu praktycznych aspektów funkcjonowania adwokata, warunkujących prawidłowe wykonywanie tego zawodu. Podkreślono fundamentalny charakter tajemnicy adwokackiej i wskazano, że wnioskodawca dopuszczając możliwość jej złamania, wykazał się brakiem wiedzy o adwokaturze w zakresie podstawowym dla jej funkcjonowania. Oznacza to, że osoba taka stwarza realne zagrożenie dla interesów reprezentowanego przez siebie klienta i przeczy zasadzie, że adwokat wykonuje zawód zaufanie publicznego.

Wnioskodawca złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, który decyzją z [...] października 2014 r. uchylił uchwały NRA i ORA. Minister stwierdził, że rozmowa kwalifikacyjna była czynnością postępowania mającą istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, która powinna być zgodnie z art. 67 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm. dalej: k.p.a.), potwierdzona protokołem odpowiadającym wymogom określonym w art. 68 k.p.a. Załączony do akt protokół rozmowy z 9 czerwca 2014 r. nie został przez zainteresowanego podpisany, a brak podpisu nie został omówiony. Minister dodał, że według twierdzeń wnioskodawcy protokół nie został zainteresowanemu odczytany. Dlatego też Minister uznał, że protokół ten nie może stanowić dowodu świadczącego o jej przebiegu, w szczególności w zakresie kwestionowanym przez wnioskodawcę, tj. odnoszącym się do treści zadanych pytań i udzielonych odpowiedzi, a w konsekwencji opisany w protokole przebieg rozmowy nie może być podstawą do oceny czy wnioskodawca swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata określonej w art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze. Oznacza to, że dowód z przebiegu rozmowy, istotny dla rozstrzygnięcia zakres sprawy, został przeprowadzony z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Minister wskazał także, powołując się na wyrok NSA z 29 stycznia 1997 r. sygn. akt II SA 3093/95, że art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze nie daje podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów. Nie pozwala również na wyciąganie ze stopnia znajomości prawa wniosków w zakresie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu.

Sąd I instancji wyrokiem z 28 maja 2015 r., na podstawie 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę Prezydium NRA.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w myśl art. 65 Prawa o adwokaturze, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto:

1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;

2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;

3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

4) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2.

Z mocy art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa o adwokaturze, wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się m.in. do: osób, które (...) wykonywały zawód radcy prawnego albo notariusza.

Sąd przypomniał, że organy samorządu adwokackiego nie miały zastrzeżeń do sposobu wykonywania przez Piotra Iwaszkę innego zawodu prawniczego – radcy prawnego. Natomiast przyjęły, że zainteresowany objawił brak wiedzy o adwokaturze w zakresie niezbędnym do codziennego funkcjonowania (dopuścił możliwość złamania tajemnicy adwokackiej, o której mowa w art. 178 pkt 1 k.p.k. w rozmowie kwalifikacyjnej z przedstawicielami ORA). Brak wiedzy wnioskodawcy w tym zakresie oznaczać miał, że kandydat stwarza realne niebezpieczeństwo dla interesów reprezentowanego przez siebie klienta i przeczy zasadzie, że wykonuje zawód zaufania publicznego. Tym samym miał nie dawać rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

W ocenie Sądu w tak prezentowanym stanowisku organów wpisowych występuje wewnętrzna niespójność (jako radca prawny prawidłowo wykonuje zawód, co już nie będzie miało miejsca w przypadku podjęcia przez zainteresowanego zawodu adwokata, o czym wiadomo a priori). Sąd wskazał, że uregulowania co do obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej przez adwokata (art. 6 ust. 3 i 4 Prawa o adwokaturze), jak i przez radcę prawnego (art. 3 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych – Dz. U. z 2014 r., poz. 637) są tożsame.

Sąd dodał, że art. 178 pkt 1 k.p.k. zostaje zmieniony na podstawie art. 1 pkt 54 ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1247 ze zm.). Sąd powołał się na uzasadnienie projektu zmiany, w którym wskazano, że jej celem jest umożliwienie radcom prawnym występowania w charakterze obrońców w sprawach karnych i karnych skarbowych, a profil kształcenia aplikantów radcowskich zakłada kształcenie z zakresu prawa i procesu karnego. Sąd stwierdził, że organy samorządu zawodowego nie rozważyły swego stanowiska w kontekście opisanych uregulowań i nie wyjaśniły, na jakiej podstawie doszły do konkluzji niedawania przez wnioskodawcę rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Oznacza to też, że nieprawidłowo odniosły zapisy art. 17 ust. 1 Konstytucji RP do zawodu adwokata i radcy prawnego, różnicując pozycję obu zawodów, skoro oba zawody są zawodami zaufania publicznego i polegają na świadczeniu pomocy prawnej.

W ocenie Sądu Minister prawidłowo przyjął, że w rzeczywistości rozmowa z zainteresowanym przeprowadzona w ORA miała charakter egzaminu, którego przepisy Prawa o adwokaturze nie przewidują w przypadku kandydatów ubiegających się o wpis na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 Prawa o adwokaturze.

Sąd podkreślił, że rozmowa, którą przeprowadza się z wnioskodawcą na podstawie § 21 ust. 4 uchwały nr 14/02 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 28 września 2002 r. - Regulamin organizacji i funkcjonowania okręgowych rad adwokackich, nie ma charakteru kwalifikacyjnego. Zdaniem Sądu rozmowa taka powinna dotyczyć kwestii związanych z wpisem na listę adwokatów, wynikających z Prawa o adwokaturze, a nie stanowić dodatkowego kryterium wpisu na tę listę.

Sąd zgodził się ze Prezydium NRA, że protokół z przeprowadzonej rozmowy nie ma waloru protokołu w rozumieniu art. 67 i art. 68 k.p.a., a Minister nie wskazał jaki charakter ma czynność rozmowy z wnioskodawcą ubiegającym się o wpis na listę adwokatów, aby musiał być z niej sporządzany protokół według zasad obowiązujących w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nie oznacza to jednak, że rozmowa taka i jej wynik, nie podlega ocenie w postępowaniu o wpis na listę adwokatów. Sąd stwierdził, że dokumenty stanowiące wynik tej rozmowy podlegają ocenie według zasad określonych np. w art. 7, art. 75, art. 77, art. 80 k.p.a. Wobec tego, Sąd nie podzielił stanowiska Prezydium NRA o naruszeniu przez Ministra powołanych przepisów procedury administracyjnej, gdyż w ocenianym postępowaniu przed organami samorządu adwokackiego doszło do naruszenia tychże zasad.

Sąd podkreślił także, że kandydat na adwokata powinien mieć możliwość zapoznania się z dokumentami z przeprowadzonej rozmowy, co gwarantuje art. 10 k.p.a. Tymczasem organy samorządu zawodowego nie dotrzymały gwarancji wprowadzonych powołanym przepisem, czym naruszyły art. 10 § 1 k.p.a., nie wyjaśniając przyczyn odstąpienia od niej i to na etapie obu instancji.

Prezydium NRA skargą kasacyjną zaskarżyło wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 68 ust. 4 w zw. z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że to przede wszystkim za pomocą dokumentów ma być wykazane, że kandydat spełnia wymogi pozwalające wpisać go na listę adwokatów oraz iż przepis nie przewiduje przeprowadzenia "rozmowy kwalifikacyjnej" z osobą ubiegającą się o wpis, w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu nie zawęża w jaki sposób ma być wykazane czy kandydat spełnia wymogi wykonywania zawodu, zaś odesłanie w ww. przepisie do dyspozycji art. 65 pkt 2 Prawa o adwokaturze i przesłanki o rękojmi, wskazuje iż powyższa ocena ma zostać dokonana w sposób wszechstronny, poprzez badanie zachowania osoby ubiegającej się o wpis na listę do czasu wpisu na listę, z uwzględnieniem nieskazitelności charakteru i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, co nie wyklucza przeprowadzenia rozmowy z ubiegającym się o wpis;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż dyspozycja ww. przepisu nie daje podstaw do wyciągania ze stopnia znajomości zasad deontologii zawodowej oraz przepisów ustrojowych adwokatury przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów oceny czy kandydat daję rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, zważywszy na fakt, iż osoba wykonująca zawód radcy prawnego posiada tożsame uregulowania w ustawie o radcach prawnych w zakresie tajemnicy zawodowej, co nie pozwala na różnicowanie obu zawodów, w sytuacji gdy dyspozycja ww. przepisu wskazuje, iż badanie przesłanki rękojmi oznacza również przestrzeganie zasad deontologii zawodowej oraz stosowania przepisów ustrojowych adwokatury czy dana osoba wykazuje się znajomością zasad deontologii zawodowej oraz przepisów ustrojowych adwokatury, zaś osoby wykonujące zawód radcy prawnego nie posiadają tożsamych przepisów w zakresie obowiązków zachowania tajemnicy zawodowej w postępowaniu karnym, zaś sama treść ustawy Prawo o adwokaturze pozwala na różnicowanie obu zawodów, skoro wpis nie odbywa się automatycznie, a po badaniu spełnienia przesłanek z ustawy;

3. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wydaną decyzję tj. art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez wydanie orzeczenia na podstawie stanu prawnego nieistniejącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, tj. z uwzględnieniem nowelizacji przepisów prawa karnego i postępowania karnego, które to przepisy weszły w życie 1 lipca 2015 r., tj. po wydaniu decyzji przez organ, jak też po wydaniu wyroku, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wydany wyrok, poprzez uznanie, iż organ nieprawidłowo dokonał różnicowania pozycji zawodu adwokata i radcy prawnego, w sytuacji gdy ich pozycja procesowa w postępowaniu karnym jest tożsama;

4. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i oddalenie skargi z uwagi na naruszenie przez organ art. 10 § 1 k.p.a., w sytuacji, gdy nie zostało wykazane w jaki sposób naruszenie ww. przepisu miało wpływ na zaskarżoną decyzję.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Uczestnik postępowania – P. I. – w trakcie rozprawy z 29 sierpnia 2017 r. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest usprawiedliwiona.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Kasator sformułował zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i zarzuty materialne. W takiej sytuacji należy w pierwszej kolejności rozpoznać zarzuty procesowe.

W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania kasator zarzucił naruszenie: art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez wydanie orzeczenia na podstawie stanu prawnego nieistniejącego w dacie wydania decyzji oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, z uwagi na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., w sytuacji, gdy nie zostało wykazane w jaki sposób naruszenie tego przepisu miało wpływ na zaskarżoną decyzję.

Przystępując do rozpoznania zarzutów procesowych należy przypomnieć, że Sąd I instancji oddalając skargę Prezydium NRA na decyzję Ministra Sprawiedliwości, nie tylko stwierdził, że organ prawidłowo uchylił uchwały NRA i ORA z uwagi na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., ale także uznał, że uchwały te naruszają przepisy art. 7, art. 75, art. 77, art. 80 k.p.a. Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu swej decyzji wskazał bowiem wprost, że dowód z przebiegu rozmowy kwalifikacyjnej ORA w G. z P. I. przeprowadzonej 9 czerwca 2014 r., istotny dla rozstrzygnięcia zakresu sprawy, został przeprowadzony z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. (naruszeniem zasady prawdy obiektywnej i oficjalności postępowania dowodowego). Tymczasem zarzuty skargi kasacyjnej swym zakresem nie obejmują tych naruszeń przepisów postępowania, co oznacza, że kasator nie zakwestionował, iż Sąd I instancji również z tych powodów uznał uchylenie przez Ministra Sprawiedliwości uchwał NRA i ORA jako prawidłowe. Konsekwencją tego jest to, że stan faktyczny w sprawie dotyczący przebiegu rozmowy kwalifikacyjnej z P. I. – jak przyjął organ – nie został ustalony w sposób prawidłowy.

Powyższe oznacza, że nawet uznanie zarzutów procesowych sformułowanych w skardze kasacyjnej, nie może spowodować przyjęcia, że przebieg przeprowadzonego postępowania przez NRA i ORA był prawidłowy. Niemniej jednak wykonując powinność odniesienia się do wszystkich sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do pozostałych zarzutów procesowych sformułowanych w tejże skardze.

W punkcie 3 petitum skargi kasacyjnej kasator zarzucił naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia na podstawie stanu prawnego nieistniejącego w dacie wydania decyzji. Jest to zarzut o tyle słuszny, że dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, sąd ocenia ją, biorąc pod uwagę stan faktyczny, który istnieje w chwili wydawania lub podejmowania czynności. Niewątpliwie wskazana przez Sąd I instancji zmiana przepisu art. 178 pkt 1 k.p.k. dotyczącego tajemnicy adwokackiej, weszła w życie 1 lipca 2015 r., a więc nie obowiązywała w momencie wydawania uchwał ORA i NRA, decyzji organu, jaki i zaskarżonego wyroku. W związku z tym słusznie kasator zarzuca, że organy samorządu adwokackiego nie miały obowiązku brania pod uwagę tego, że od 1 lipca 2015 r. radcowie prawni będą uprawnieni do występowania w charakterze obrońców w sprawach karnych, a zatem nie może czynić organom samorządowym adwokatury zarzutów o braku odniesienia się do tych przepisów. Przy czym zauważyć należy, że Sąd I instancji w swym uzasadnieniu nie tyle powołuje się na treść nowego brzmienia art. 178 k.p.k., co cytuje treść projektu zmiany uchwalonej już ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmienia ustawy – Kodeks postępowania karnego (...) i jej argumentację odnoszącą się do profilu kształcenia aplikantów radcowskich z zakresu prawa i procesu karnego.

W punkcie 4 petitum skargi kasacyjnej kasator zarzucił naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i oddalenie skargi z uwagi na naruszenie przez organ art. 10 § 1 k.p.a., w sytuacji, gdy nie zostało wykazane w jaki sposób naruszenie ww. przepisu miało wpływ na zaskarżoną decyzję.

Jest to zarzut nieusprawiedliwiony.

Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W myśl § 2 tego artykułu – organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

Przypomnieć należy, że Sąd I instancji stwierdził, że organy samorządu zawodowego nie dotrzymały gwarancji wprowadzonych powołanym przepisem, czym naruszyły art. 10 § 1 k.p.a., nie wyjaśniając przyczyn odstąpienia od niej i to na etapie obu instancji. Podkreślić należy, że ta konstatacja Sądu I instancji była wynikiem oceny innych naruszeń przepisów postępowania, m.in.: art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez kwestionowanie przez kandydata na adwokata przebiegu rozmowy z przedstawicielami ORA opisanymi w protokole z 9 czerwca 2014 r. Dlatego też nie można zgodzić się z kasatorem, że to uchybienie w przedstawionym zakresie nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Reasumując ocenę zarzutów procesowych, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że kasator nie zakwestionował skutecznie stwierdzonego przez Sąd I instancji, a wcześniej przez Ministra Sprawiedliwości, naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Przechodząc do zarzutów merytorycznych przypomnieć należy, że drugą przyczyną uchylenia uchwał ORA i NRA przez Ministra Sprawiedliwości, zaakceptowanego przez Sąd I instancji, było to, że art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, nie daje podstaw organom samorządowym adwokatury do sprawdzenia znajomości prawa przez osobę wykonującą zawód radcy prawnego, która ubiega się o wpis na listę adwokatów, a także nie pozwala na wyciąganie ze stopnia znajomości prawa wniosków w zakresie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Kasator w ramach zarzutów materialnych zarzucił naruszenie: art. 68 ust. 4 w zw. z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że to przede wszystkim za pomocą dokumentów ma być wykazane, że kandydat spełnia wymogi pozwalające wpisać go na listę adwokatów oraz iż przepis nie przewiduje przeprowadzenia "rozmowy kwalifikacyjnej" z osobą ubiegającą się o wpis; a także naruszenie art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, poprzez błędną wykładnię i uznanie, iż dyspozycja tego przepisu nie daje podstaw do wyciągania ze stopnia znajomości zasad deontologii zawodowej oraz przepisów ustrojowych adwokatury przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów oceny czy kandydat daję rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Przechodząc do rozpoznania powyższych zarzutów wskazać należy, że zgodnie z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze – na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Stosownie zaś do art. 68 ust. 4 Prawa o adwokaturze – okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3. (...)

Ponadto pamiętać należy, że w myśl art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa o adwokaturze – wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które zajmowały stanowisko sędziego, prokuratora lub wykonywały zawód radcy prawnego albo notariusza.

Kluczowe znaczenie dla oceny zasadności podniesionych zarzutów ma rozumienie pojęcia "swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata ", o jakim mowa w art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, które to pojęcie było już przedmiotem rozważań sądów na tle przepisów korporacyjnych o adwokaturze i radcach prawnych. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, wbrew oczekiwaniom kasatora, że pojęcie to nie obejmuje swym zakresem elementów wiedzy i umiejętności specjalistycznych, właściwych dla nowego zawodu. Na pojęcie "dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu" składają się bowiem dwa elementu, tj. cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej wykonywać zawód prawniczy. W orzecznictwie przyjmuje się, że o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem (por. wyrok NSA z 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 725/00; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane tamże), natomiast mówiąc o umiejętnościach zawodowych należy mieć na uwadze jedynie te, które kandydat prezentował wykonując dotychczasowy zawód prawniczy (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 1994 r., sygn. akt II SA 860/93).

Należy także zauważyć, iż do umiejętności prawniczych jako elementu rękojmi należytego wykonywania zawodu w przypadkach przepływu pomiędzy poszczególnymi korporacjami odniósł się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, wyrażając pogląd, że dopuszczalne są regulowane ustawowo dwa sposoby nabywania i weryfikacji wiedzy i umiejętności prawniczych, które należy postrzegać jako elementy rękojmi prawidłowego wykonywania nowego zawodu. Jednym z nich jest odbywanie aplikacji i składanie egzaminów w ramach przygotowania do konkretnego zawodu. Drugim jest przepływ z innego zawodu. Jako modelowe Trybunał uznał takie rozwiązanie, w którym ustawodawca dopuszczając przepływ kandydatów z innego zawodu określa czas i charakter wykonywania zawodów innych niż ten, do którego wykonywania aspiruje.

W cytowanym art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa o adwokaturze, ustawodawca wyraźnie określa, odnoszące się do sfery wiedzy i umiejętności, wymogi dotyczące osób ubiegających się o powołanie na stanowisko adwokata wykonujących wcześniej zawody radcy prawnego i notariusza, a także zajmujących stanowisko sędziego i prokuratora. Z przepisu tego wynika, że kandydaci powinni legitymować się jedynie uprawnieniami do wykonywania określonych zawodów. Tym samym przydatność do zawodu adwokata w zakresie wiedzy prawniczej i umiejętności kandydata wolą ustawodawcy badana jest na podstawie zdarzeń z okresu wykonywania poprzedniego zawodu. Do tego też okresu odnieść należy te elementy jako składające się na przesłankę "daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata", o jakiej mowa w art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze. W ramach badania tej przesłanki dopuszczalna jest ocena okoliczności dotyczących przebiegu dotychczasowej pracy w zawodzie prawniczym we wszystkich aspektach cech charakteru i sposobu zachowania oraz wykazywanego w tym okresie poziomu świadczenia usług prawniczych. Innymi słowy pod pojęciem dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata nie można dopatrywać się, iż zawiera ono elementy wiedzy i umiejętności dalej idące niż należyte wykonywanie innego zawodu prawniczego, a tym samym brak jest podstaw do przyjęcia istnienia usprawiedliwionych podstaw prowadzenia weryfikacji wiedzy i umiejętności z uwzględnieniem specyfiki nowego zawodu w drodze rozmowy kwalifikacyjnej z przedstawicielami ORA.

W tym miejscu wskazać należy, że Sąd I instancji nie zakwestionował samego prawa odbycia przez przedstawicieli ORA rozmowy kwalifikacyjnej z kandydatem na adwokata, choć oczywiście prawidłowo wskazał, że wprost przepisy ustawy Prawa o adwokaturze, takiej rozmowy nie przewidują. Wynika ona z § 21 ust. 4 Regulaminu organizacji i funkcjonowania okręgowych rad adwokackich, przyjętego w drodze uchwały na podstawie art. 58 pkt 12 lit. c Prawa o adwokaturze. Sąd I instancji stwierdził jedynie, z czym zgadza się Naczelny Sąd Administracyjny, że w rzeczywistości rozmowa z P. I. przeprowadzona 9 czerwca 2014 r. miała charakter egzaminu, którego przepisy Prawa o adwokaturze nie przewidują w przypadku kandydatów ubiegających się o wpis na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa o adwokaturze. Rozmowa taka nie miała bowiem w istocie charakteru kwalifikacyjnego, która powinna dotyczyć kwestii związanych z wpisem na listę adwokatów, wynikających z Prawa o adwokaturze, a nie stanowić dodatkowego kryterium wpisu na tę listę. Jeszcze raz podkreślić należy, że ustawodawca założył, że należyte wykonywanie określonego w art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa o adwokaturze zawodu, w przypadku wnioskodawcy zawodu radcy prawnego, wystarczająco potwierdza uzyskanie wiedzy prawniczej i pozyskanie umiejętności pozwalających na wykonywanie zawodu adwokata. Rozwiązanie to pozostaje w zgodzie z art. 17 ust. 1 i innymi normami Konstytucji RP.

Z tego też powodu nie zasługują na akceptację przedstawione w skardze kasacyjnej wywody dotyczące specyfiki zawodu adwokata i zasad znajomości deontologii zawodowej. Okoliczności takich, w tym dotyczące pozycji ustrojowej adwokata jako osoby zaufania publicznego, ustawodawca był świadomy określając w miarę precyzyjnie sposób naboru do zawodu. Gdyby uznawał za celowe, by kandydaci poddawani byli dodatkowemu egzaminowi lub innej formie sprawdzania przydatności do zawodu, ustanowiłby odpowiednie w tym zakresie regulacje.

Mając na uwadze powyższe należało uznać za nieusprawiedliwione zarzuty sformułowane w punkcie 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.