Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 524/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 250
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 4 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi E. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia [...], nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. T. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy A kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. ał


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez E.U. od decyzji Burmistrza W. z dnia [...] r. znak: [...], odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem P.U., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 2 pkt 2, art. 4 ust. 2, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220, dalej jako u.ś.r), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2019 r. E.U. zwróciła się do Miejskiego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem P.U., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją znak: [...] z dnia [...] r. Burmistrz W. odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia z uwagi na okoliczność pobierania przez skarżącą emerytury przyznanej z tytułu opieki nad synem na podstawie przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dzieckiem wymagającym stałej opieki, co - w jego ocenie - wyłączało możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji E.U. odwołała się w dniu 11 kwietnia 2019 r. podnosząc, iż takie rozstrzygnięcie jest krzywdzące i niesprawiedliwie, sprzeczne z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP, gdyż pobierana emerytura jest niższa niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca się podała, że pobieranie emerytury w kwocie niższej niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego jest swego rodzaju "karaniem" za wcześniejszą aktywność zawodową. Strona powołała się także na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 lutego 2019 r. (sygn. akt II SA/Go 833/18).

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z dnia

[...] r., znak: [...], odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, iż skarżąca ma przyznane prawo do wcześniejszej emerytury od dnia 1 stycznia 2002 r. na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dzieckiem wymagającym stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 ze zm., dalej rozporządzenia RM z 1989 r.). Świadczenie to spełniało tę samą funkcję i miało taki sam cel jak obecnie ustanowione w ustawie o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Cytowane rozporządzenie przyznawało prawo do wcześniejszej emerytury matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka - jeżeli spełniała warunki wymienione w tym akcie prawnym (§ 1 ust. 1 rozporządzenia). Rozporządzenie to utraciło moc w dniu 1 stycznia 1999 r. w następstwie wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 1998 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353). Z tą chwilą osoba zdolna do pracy, lecz niepozostająca w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, mogła ubiegać się o przyznanie zasiłku stałego na mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414). Ustawa o pomocy społecznej z 1990 r. obowiązywała do 30 kwietnia 2004 r., natomiast regulacja dotycząca rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem znalazła swoje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującym art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który przewiduje z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne.

Przepis art. 17 u.ś.r. ustala generalną zasadę przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ustawodawca szczegółowo ustanowił w nim tryb i zasady przyznawania świadczenia, a organy właściwe w sprawach świadczeń rodzinnych obowiązane są do ich przestrzegania.

Przytaczając treść art. 17 ust. 1 i 1a oraz ust. 5 pkt 1 i 3 u.ś.r. organ odwoławczy podniósł, że mając na uwadze literalne brzmienie cytowanych przepisów uznać należy, że wprost wyłączają one prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i 1a tej ustawy w sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury bądź też gdy na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury. Nie jest więc w takim przypadku możliwe uzyskanie, przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawną osobą, świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wskazało, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. A. Kawecka, K. Małysa-Sulińska, J.Sapeta (w:) K. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych - komentarz do art. 17, lex 2015).

Dalej organ odwoławczy podniósł, iż w podobnym tonie wypowiedział się także Trybunał Konstytucyjny, który stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc "ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym w sytuacji, gdy na osobie tej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dziecka" (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., P 27/07; z 22 lipca 2008 r., P 41/07; cz. III pkt 5.2 uzasadnienia wyroku z 18 listopada 2014 r., SK 7/11).

Z uwagi na wskazany powyżej cel, ustawodawca wyłączył z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które mają już ustalone prawo do świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 i 3 u.ś.r., czyli m.in. gdy na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury. Osoby te nie pozostają bez pomocy ze strony państwa z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Dochód wynikający ze świadczenia pracy został zastąpiony prawem do wcześniejszej emerytury, co w ocenie Kolegium, niewątpliwie ma miejsce w niniejszej sprawie.

Organ odwoławczy zwrócił nadto uwagę, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie umożliwiają, przy przyznawaniu świadczeń rodzinnych, dokonywania miarkowania, czy też uwzględniania szczególnej sytuacji finansowej bądź rodzinnej osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną zakładając, że nie jest możliwy zbieg świadczenia emerytalnego i świadczenia pielęgnacyjnego. Co istotne, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, mającym ustalone prawo do emerytury, nie narusza zasady równości, o której mowa w Konstytucji RP. Osoba, której przyznano prawo do wcześniejszej emerytury, na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r., niewątpliwie posiada już dochód (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2573/15, LEX nr 2294962). Co istotne, świadczenia emerytalne oparte na zasadzie wzajemności są stabilne i silniej chronione niż świadczenia pielęgnacyjne.

Kolegium podniosło, że tylko ustawodawca, na podstawie wyraźnej regulacji ustawowej, może wprowadzić normę pozwalającą na przyznawanie osobom, które mają ustalone prawo do emerytury, bądź też gdy na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury i które sprawują opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyrównania lub uzupełnienia świadczenia emerytalnego do wysokości przewidzianej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca nie przewidział jednak takiej możliwości na dzień wydawania przedmiotowej decyzji.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że organy administracji nie są uprawnione do dokonywania oceny zgodności ustaw z Konstytucją. Podmiotem do tego powołanym w myśl Konstytucji jest Trybunał Konstytucyjny. Posiłkując się jednak orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z dnia 10 lipca 2018, sygn. akt I OSK 134/18, LEX nr 2633244, z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2950/15, LEX nr 2290843, z dnia 10 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2573/15, LEX nr 2294962 i z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1831/15, LEX nr 2480583) Kolegium wskazało, że przepisy u.ś.r. stanowiące podstawę orzekania w niniejszej sprawie nie naruszają zasady sprawiedliwości społecznej zawartej w art. 2 Konstytucji, jak i zasady równości z art. 32 Konstytucji.

W ocenie organu odwoławczego prawidłowe i uzasadnione jest stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury na podstawie rozporządzenia RM z 1989 r. wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Powyższe potwierdzają tezy wyroków sądów administracyjnych, w myśl których posiadanie prawa do wcześniejszej emerytury dla pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki, spełnia tą samą funkcję i ma ten sam cel jak ustanowione w ustawie o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. stanowi o odmowie przyznania określonego prawa, ze względu na pobieranie innego świadczenia, które w swojej istocie wynika z tego samego tytułu, a zostało nabyte wcześniej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt IV SA/GI346/08, LEX nr 527867, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 547/17, LEX nr 2436048).

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skargę do sądu administracyjnego złożyła E.U., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez:

I. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. polegającą na oparciu się przez organy obu instancji tylko i wyłącznie na literalnym brzmieniu tego przepisu, a tym samym całkowitym pominięciu celów ustawy i norm konstytucyjnych. W/w organy przyjęły, że ustalone prawo do wcześniejszej emerytury, wyłącza możliwość przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy zastosowanie wykładni systemowej oraz wykładni funkcjonalnej i celowościowej pozwala na zupełnie inne rozumienie tego przepisu, a mianowicie, że wyłącza ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do wcześniejszej emerytury nie w całości, lecz tylko do wysokości tej emerytury.

II. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów u.ś.r. oraz norm konstytucyjnych wyrażonych w art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez skarżącą wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem przyznanej na podstawie rozporządzenia RM z 1989 r., stanowi kryterium negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że sam fakt uzyskania i pobierania przez skarżącą wcześniejszej emerytury ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

III. naruszenie art. 69 Konstytucji RP w zw. z art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami sporządzonej w Nowym Jorku 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169 -dalej KPON), poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opierając decyzję na stwierdzeniu, że nie przysługuje jej prawo do wnioskowanego świadczenia wobec uprawnienia do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki na dzieckiem z niepełnosprawnością

Mając powyższe na uwadze E.U. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Sądy administracyjne, jak stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się zatem kryterium legalności dokonują kontroli zaskarżonego aktu (tu decyzja) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." i zgodnie z jego brzmieniem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Trzeba też wskazać, że na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W świetle art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury.

Organy obu instancji poprzestając na literalnym brzmieniu tego przepisu (wykładni językowej) przyjęły, że ponieważ skarżąca ma ustalone prawo do emerytury na podstawie rozporządzenia RM z 1989 r., to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości.

Należy w tym miejscu podkreślić, że chociaż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się do nich ograniczać. Dyrektywy wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej mają równorzędny charakter i nie można zakładać prymatu określonych reguł nad innymi. Nawet zatem jeżeli rezultat wykładni językowej wydaje się jasny, należy po pierwsze, kontynuować wykładnię i po drugie, w razie konfliktu dać pierwszeństwo rezultatowi otrzymanemu wedle dyrektyw funkcjonalnych, jeśli rezultat językowy burzy podstawowe założenia o racjonalności prawodawcy, zwłaszcza o jego spójnym systemie wartości, co wiąże się z dopuszczeniem w tej sytuacji wykładni rozszerzającej albo zwężającej (por. M. Zieliński: Wybrane zagadnienia wykładni prawa. PiP 2009 nr 6 s. 6 i nast., M. Zieliński: Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki. W-wa 2012, s. 212 i nast.). Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała NSA (7) z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s.204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. W-wa 2017 s. 275 i nast. i powołana w tych publikacjach literatura i orzecznictwo). Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (L. Morawski: Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń 2002 s. 65).

W rozpoznawanej sprawie istotna zmiana sytuacji, skutkująca zmianą trendów orzeczniczych (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19), spowodowała zdaniem składu orzekającego, konieczność weryfikacji jasnych wydawałoby się rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. w oparciu o reguły wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Wynikało to ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kiedy ustawodawca uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie i była to kwota niższa niż ówczesna wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już niemal dwukrotnie wyższe od otrzymywanej przez skarżącą najniższej emerytury (wysokość świadczenia pielęgnacyjnego - 1583 zł, wysokość najniższej emerytury - 878 zł). Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Jednak odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, wymagałoby jednoznacznego potwierdzenia przez dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej.

Jeżeli chodzi o wykładnię systemową to współcześnie jej dyrektywy, które odnoszą się do nakazu interpretacji zgodnie z Konstytucją mają status równorzędny z dyrektywami językowymi i w istocie współokreślają podstawowe reguły wykładni. Szczególną rolę przypisuje się tym regulacjom zawartym w Konstytucji, które określają prawa i wolności jednostki. Reguły te uznawane są za wyrażające zasady prawa, które stanowią jeden z podstawowych elementów wpływających na proces wykładni. Wyznaczają standard, wedle którego w każdym przypadku rezultat wykładni powinien prowadzić do uwzględnienia w największym możliwym stopniu praw i wolności oraz zagwarantować najszerszą ich realizację w procesie stosowania prawa (M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. s. 256 i nast. i powołana tam literatura). Z punktu widzenia ochrony konstytucyjnych praw obywateli szczególnie istotne jest rozważenie czy wykładnia przepisu nie narusza wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasady równości oraz wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady sprawiedliwości społecznej.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie, choć w istocie przesłanki ubiegania się o każde z tych świadczeń są analogiczne.

Sądowi znane jest przy tym odmienne stanowisko prezentowane w orzecznictwie, które z kolei popiera wykładnię wskazanego wyżej przepisu dokonaną w kwestionowanym rozstrzygnięciu ( por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15).

Jeżeli chodzi o cel świadczenia pielęgnacyjnego to, zdaniem składu orzekającego, nie budzi wątpliwości, że jest nim rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podobny cel przyświeca prawu do wcześniejszej emerytury z uwagi na konieczność sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną. Pozbawienie prawa do całości świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej ( również tak jak ma to miejsce w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego). Przykładem jest skarżąca, która gdyby nie sprawowała opieki nad synem mogłaby "dorobić" do minimalnej emerytury, a nawet normalnie zarobkować nie korzystając z tego świadczenia.

Mając na uwadze powyższe należało przyjąć, aprobując pogląd prezentowany w wyroku NSA z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, że skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej emerytury.

Rozstrzygając sprawę ponownie organy zastosują się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Wezmą zatem pod uwagę, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że pozbawia ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 tej ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. Innymi słowy, organy przyjmą, że posiadanie przez skarżącą uprawnienia do emerytury nie stanowi przeszkody do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie uzasadnia przyznanie go w wysokości pomniejszonej o tę emeryturę, przy czym chodzi o emeryturę faktycznie otrzymywaną przez skarżącą, czyli w tzw. wysokości netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne).

Mając powyższe na uwadze, a także uznając, iż organy dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., w pkt 1 sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.).

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18).

E.S.