Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 596/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,  art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J. J., M. J., A. J. i S. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz J. J., M. J., A. J. i S. J. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Nieruchomość położona w [...] w rejonie ul. [...] i [...], ozn. hip. "[...]", dz. [...], o pow. [...] m2 objęta jest działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

Zgodnie z art. 1 powołanego wyżej dekretu, przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20.03.1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa.

Kolejno, grunt przedmiotowej nieruchomości z dniem 27 maja 1990 r. stał się własnością Dzielnicy - Gminy [...].

Obecnie, zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (tj. Dz. U. z 2015, poz. 1438), grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi własność Miasta [...].

Aktualnie grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi działki ewidencyjne o numerach [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...].

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Powiatowego dla [...], Wydział III Ksiąg Wieczystych z dnia [...] maja 1959 r., nr [...], w dziale I nieruchomości ziemskiej pod nazwą "[...] figuruje wpis, że działki gruntu oznaczone nr [...] o ogólnej powierzchni [...] m2, należące do W. J., wydzielone zostały do księgi pod nazwą "[...]" powiatu [...] na wniosek z dnia [...] lipca 1934 r., w zaświadczeniu nadmieniono, iż księga hipoteczna pod nazwą "[...]" prawdopodobnie zaginęła.

Zgodnie z rozliczeniem powierzchni wykonanym przez geodetę uprawnionego, M. O., w dniu [...] grudnia 2015 r. działka nr [...] pochodząca z nieruchomości "[...]" stanowiła grunt o powierzchni [...] m2 i wchodzi w skład obecnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...].

Były właściciel ww. nieruchomości nie złożył wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do ww. nieruchomości.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 1994 r. M. J. wystąpił o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość. J. J. w dniu [...] czerwca 2013 r. ponowił wcześniejszy wniosek o odszkodowanie.

Prezydent [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r. orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] i [...], ozn. hip. "[...]", dz. [...], o pow. [...] m2.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli spadkobiercy dawnego właściciela przedmiotowej nieruchomości : J. J., M. J., A. J. i S. J..

Wojewoda przywołując treść art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazał, że odszkodowanie za grunt przejęty na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przysługuje dawnemu właścicielowi nieruchomości lub jego następcom prawnym, jeżeli zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Wojewoda wskazał, że pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. Ministerstwo Finansów przekazało informację, że "z dostępnej i opracowanej dokumentacji nie wynika, aby na podstawie międzynarodowych umów indemnizacyjnych ubiegano się lub otrzymano odszkodowanie za nieruchomość znajdującą się w [...], przy ul. [...] i [...].(...) Z opracowanej dokumentacji nie wynika również, aby na podstawie umów indemnizacyjnych następujące osoby ubiegały się lub otrzymały odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość: W. J., M. J., K. J.".

W zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r. orzeczono o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] i [...], ozn. hip. "[...]", dz. [...], o pow. [...] m2 z uwagi na niespełnienie przesłanki związanej z utratą faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Organ I instancji uznał, że w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, nieruchomość powyższa mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Do września 1938 r. teren przedmiotowej nieruchomości znajdował się poza granicami [...] i nie był objęty Planem Zabudowania z roku 1931.

Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 22 września 1938 r. (Dz. U. nr 72, poz. 518) zostało przyłączonych 1230 ha z gminy Wilanów oraz 450 ha z gminy Bródno. Na południu do miasta przyłączono wówczas Służew, Służewiec oraz część Ursynowa z Torem Wyścigów Konnych, których południowa granica stała się granicą miasta. Zatem, od dnia wejścia w życie powyższego rozporządzenia, teren dzielnicy [...], w którym położona była przedmiotowa nieruchomość, został włączony w granice administracyjne stolicy.

Zgodnie z uzupełniającą opinią geodezyjną do mapy z sierpnia 1963 r. lokalizacji nieruchomości hip. [...] przy ul. [...], [...], [...] w dzielnicy [...] autorstwa inż. Z. O. z dnia [...] grudnia 2015 r., powstałą na zlecenie wnioskodawców w niniejszej sprawie, działki [...], pochodzą z podziału nieruchomości hip. Kolonia [...] (część Folwarku [...] wchodzącego w skład Dóbr Ziemskich [...]) na działki budowlane, dokonanego w roku 1932.

Pomimo zatem, że zgodnie z ww. opinią, w roku 1945 działki nr [...] faktycznie stanowiły niezabudowane działki rolne, przeznaczenie pod budownictwo jednorodzinne przed 1945 r. wynikało z celu, w jakim dokonano podziału nieruchomości hip. Kolonia [...], tj. na działki budowlane.

Jak wynika z ww. opinii, "opracowana mapa sytuacyjna lokalizacji działek nr [...]-[...] z dawnej nieruchomości hip. [...] wskazuje na ich położenie w odniesieniu do aktualnej zabudowy oraz rozlicza powierzchnię względem działek ewidencyjnych wykazanych aktualnie w bazie ewidencji gruntów i budynków.

Wojewoda wskazał, że na działkach nr [...] i [...] przewidziano zabudowę 3 budynków bliźniaczych, 2-kondygnacyjnych, z dachami ceramicznymi.

Z uwagi na powyższe, zdaniem Wojewody, prawidłowo uznał organ I instancji, że nieruchomość położona przy ul. [...], hip. "[...]" dz. [...], przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26.10.1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a zatem spełniona została pierwsza przesłanka umożliwiająca przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 u.g.n.

Jak ustalił organ I instancji, na przedmiotowej działce znajduje się budynek w zabudowie bliźniaczej powstały na podstawie pozwolenia na budowę z dnia [...] grudnia 1957 r. Powyższe koresponduje z przeznaczeniem planistycznym działki.

Wyżej przedstawione ustalenia świadczą w ocenie organu odwoławczego o tym, że dawny właściciel przedmiotowej nieruchomości utracił faktyczną możliwość władania nią przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Dla określenia zaś momentu utraty faktycznej możliwości korzystania z nieruchomości, znaczenie mają działania faktyczne, podjęte na nieruchomości, nie zaś czynności formalne, zmierzające do zmiany jej stanu prawnego.

Reasumując, Wojewoda uznał, że prawidłowo orzeczono o odmowie ustalenia odszkodowania, z uwagi na niespełnienie przesłanki utraty faktycznej możliwości władania przedmiotową nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: J. J., M. J., A. J. i S. J. zarzucając jej: naruszenie przepisów tj.:

1. art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy poprzez zaniechanie zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy i wydanie rozstrzygnięcia mimo nienależytego wyjaśnienia sprawy;

2. art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i błędne przyjęcie, że ze zgromadzonego przez organ materiału dowodowego wynika, że przeddekretowi właściciele nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką przed 5 kwietnia 1958 r., podczas gdy z akt sprawy nie wynika w sposób jednoznaczny, że dotychczasowi właściciele utracili możliwość władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. i to na skutek przejęcia jej przez podmiot władzy publicznej.

3. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu wskazujących na brak dokumentów w sposób jednoznaczny stwierdzających utratę posiadania nieruchomości przez przeddekretowych właścicieli przed 5 kwietnia 1958 r. jak też poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji, tj. niewskazanie dowodów, którym organ dał wiarę oraz dowodów, którym odmówił wiarygodności, w tym przede wszystkim niewskazanie dowodów, z których wynika, że utrata faktycznej możliwości władania nieruchomością nastąpiła po 5 kwietnia 1958 r. i to na skutek przejęcia działki przed podmiot władzy publicznej, tym bardziej w sytuacji, gdy dowody zgromadzone przez organ w ogóle nie wskazują na datę utraty posiadania przez przeddekretowych właścicieli;

4. art. 215 ust. 2 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do wypłaty odszkodowania bowiem dawni właściciele nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką przed 5 kwietnia 1958 r. podczas gdy powyższe nie znajduje potwierdzenia w urzędowych dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę uznać należy za zasadną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2204, ze zm.), który reguluje kwestie związane z możliwością przyznania odszkodowania za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z jego treścią przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Przepis ten przewiduje dwa kryteria, od których uzależnione jest uzyskanie odszkodowania: po pierwsze – działka (zabudowana lub niezabudowana), przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, po drugie - poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak spełnienia jednej z przesłanek z art. 215 ust. 2 powołanej ustawy uniemożliwia ustalenie i przyznanie odszkodowania za przejętą nieruchomość.

Poza sporem w rozpoznawanej sprawie pozostaje zaistnienie pierwszej z przesłanek zawartej w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przedmiotowa nieruchomość mogła być bowiem przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne.

Kwestią sporną natomiast jest, że nie została spełniona, jak uznały organy orzekające, druga przesłanka wynikająca z treści art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wymagająca, aby poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Jak wynika z akt sprawy, omawiana nieruchomość została przejęta na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Wniosek byłego właściciela o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu nie został złożony.

Organy orzekające ustaliły, że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się budynek w zabudowie bliźniaczej powstały na podstawie pozwolenia na budowę z [...] grudnia 1957 r., które koresponduje z przeznaczeniem planistycznym działek [...] i [...] pod zabudowę bliźniaczą.

Powyższe okoliczności, zdaniem organów orzekających świadczą o tym, że właściciel przedmiotowej nieruchomości został pozbawiony faktycznej możliwości władania nią przed 5 kwietnia 1958 r.

Sąd w składzie orzekającym tego stanowiska nie podziela, a podziela pogląd zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt I OSK 3451/15, że w rozumieniu art.215 ust. 2 u.gn. – poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni nie mogą legitymować się faktyczną możliwością władania działką na skutek pozbawienia ich tego przymiotu przez inny podmiot a nie na skutek własnego działania. W założeniu zaś ustawodawcy chodzi w tym wypadku o podmiot władzy publicznej, a nie np. pozbawienie kogoś posiadania przez (przykładowo) posiadacza samoistnego działającego w złej wierze, który wbrew woli właściciela dokonuje zaboru jego mienia.

W zgromadzonym materiale dowodowym brak jest jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego by przedmiotowa nieruchomość pozostawała w dyspozycji podmiotu władzy publicznej i kiedy przystąpiono do zabudowy działki. Samo bowiem wydanie pozwolenia na budowę jest aktem formalnoprawnym, który nie może skutkować stwierdzeniem o pozbawieniu dawnego właściciela faktycznej możliwości władania nieruchomością. Nie wiadomo kiedy działka została zabudowana i przez kogo. Z uzasadnienia decyzji organów powyższe nie wynika.

W tym zakresie organy nie poczyniły żadnych ustaleń faktycznych, co należało potraktować jako niedokładne wyjaśnienie sprawy. Fakt ten Sąd ocenił jako naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., co prowadziło do uchylenia obu wydanych w tej sprawie decyzji.

Ponownie rozpatrując sprawę niniejszą organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania, przedstawioną wykładnię art. 215 ust. 2 u.g.n., a po przeprowadzeniu postępowania zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.