Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 634/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Określono, że zaskarżony akt nie może być wykonany
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 2 pkt 1, art.5 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
article: par. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 174 poz 1809
law: Rozporządzenie Rady Ministtrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant st. inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 29 września 2010r., nr [...] przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2005r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Dyrektora Opolskiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu na rzecz skarżącego kwotę 200,00 zł (dwieście złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 30 kwietnia 2005 r. J. K. złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2005. Wnioskowana kwota pomocy wynosiła 64.417,50 zł.

Decyzją z dnia 31 marca 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w O. odmówił wnioskodawcy przyznania tej płatności na rok 2005.

Rozpatrując odwołanie od tej decyzji Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu decyzją z dnia 5 czerwca 2006 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że J. K. nie znalazł się w wykazie producentów prowadzących gospodarstwa ekologiczne przesłanym do ARiMR przez A Sp. z o.o. w K., a zatem wnioskowane płatności mu się nie należą. Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz. U. Nr 93, poz. 898), upoważniona jednostka certyfikująca, która jest organem kontrolnym i certyfikującym w rolnictwie ekologicznym, przekazuje do dnia 31 października każdego roku ministrowi właściwemu do spraw rolnictwa oraz Prezesowi ARiMR wykaz producentów spełniających wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym, wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów w ramach pakietu rolnictwo ekologiczne. Brak certyfikatu zgodności wymaganego przepisami o rolnictwie ekologicznym bądź dokumentu poświadczającego, że gospodarstwo rolne znajduje się w okresie przestawiania na produkcję rolniczą metodami ekologicznymi, powoduje zmniejszenie płatności o 100%, a więc wykluczenie z uzyskania płatności. Organ wskazał ponadto, że wprawdzie strona w 2004 r. uzyskała stosowne zaświadczenie z A Sp. z o.o., lecz jego ważność ustalona została do czasu zakończenia okresu przestawiania gospodarstwa na produkcję rolną metodami ekologicznymi. Z zaświadczenia tego wynika, że gospodarstwo rolne wnioskodawcy ukończyło pierwszy rok przestawiania na produkcję rolną prowadzoną metodami ekologicznymi. Z uwagi na dwuletni okres przestawiania, na dzień złożenia wniosku o wsparcie, tj. na dzień 30 kwietnia 2005 r., dokument ten zachowywał ważność. Wnioskodawca nie znalazł się jednak w przesłanym do ARiMR wykazie producentów rolnych spełniających wymogi rolnictwa ekologicznego i nie wskazał racjonalnych argumentów usprawiedliwiających pominięcie go przez jednostkę certyfikującą, co zdaniem organu oznacza niespełnienie wymogów stawianych takim producentom.

Nadto organ II instancji wskazał, że wizytacja terenowa przeprowadzona w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy w dniach 16, 19 - 22 grudnia 2005 r., oraz 22 - 23 lutego 2006 r. wykryła szereg nieprawidłowości związanych z deklaracją poszczególnych działek rolnych, m.in. zawyżenie powierzchni deklarowanej, stwierdzenie obszarów zadrzewionych, zakrzaczonych i porośniętych dziką różą na części działek rolnych, położonych w województwie dolnośląskim. Pomimo, że wnioskodawca na spornych gruntach deklarował użytki rolne w postaci łąk trwałych, pastwisk trwałych i traw wieloletnich, działki te powyższych warunków nie spełniały. Dlatego też, zdaniem organu, należało uznać, iż roślinność porastająca te działki kwalifikuje te tereny jako lasy, względnie grunty zadrzewione i zakrzewione, do których płatność, w przypadku rolnictwa ekologicznego, nie przysługuje. Z protokołu kontrolnego oraz z dokumentacji zdjęciowej i adnotacji wynikało także, że na części działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego strony nie prowadzono działalności rolniczej, co jest niezbędnym warunkiem przyznania wsparcia w programach rolnośrodowiskowych. Różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną, a powierzchnią uprawnioną do płatności wyliczoną w oparciu o wyniki kontroli na miejscu przekroczyła 20 % i wyniosła 56,50 % dla wariantu uprawy rolnicze i 66,43 % dla wariantu trwałe użytki zielone. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, zasadnie odmówiono przyznania płatności w oparciu o treść art. 70 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. U. L 160 z 26.6.1999) w związku z art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 (Dz. U. L 141 z 30.4.2004r.).

Od decyzji tej strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który wyrokiem z dnia 28 grudnia 2007r., sygn. akt II SA/Op 476/06, uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu z dnia 5 czerwca 2006 roku, jak i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. z dnia 31 marca 2006 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż organy Agencji nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia przyczyn, które spowodowały, że gospodarstwo rolne J.K. nie znalazło się w wykazie jednostki certyfikującej. Wskazując na treść art. 9 ust. 1 ustawy o rolnictwie ekologicznym Sąd stwierdził, że w przepisie tym ustawodawca nałożył na jednostki certyfikujące obowiązek przekazania wykazu producentów rolnych, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym. Obowiązkiem tym nie obciążono producentów, lecz wyłącznie jednostki certyfikujące, upoważniane na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw rolnictwa (art. 4 ust. 4 cyt. ustawy) do przeprowadzania kontroli oraz wydawania i cofania certyfikatów zgodności. Zdaniem Sądu I instancji, nie można wyprowadzać wniosku, iż producent rolny zobowiązany jest, przy dochowaniu należytej staranności, do zadbania o to, aby jednostka certyfikująca, działająca niejako z polecenia i w imieniu organów administracji, dostarczyła wymagany prawem certyfikat w terminie zakreślonym ustawą. Obywatel nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniechań i zaniedbań podmiotów wyznaczonych przez organy państwa do realizacji zadań zleconych ustawą. W rozpoznawanej sprawie skarżący przedłożył dokument Jednostki Certyfikującej A, ważny w okresie składania wniosku, z którego wynikało, że prowadzone przez niego gospodarstwo rolne znajduje się w okresie przestawiania gospodarstwa na produkcję metodami ekologicznymi, a złożony wniosek odpowiadał wymaganiom określonym w § 11 - 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809 ze zm.).

Nadto Sąd wskazał, że organy obu instancji nie dokonały analizy i oceny spełnienia, bądź niespełnienia, przez wnioskodawcę warunków określonych w obowiązujących przepisach, a tym samym naruszyły zasady postępowania administracyjnego. Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego była niepełna. Organy zbadały materiał dowodowy w odniesieniu do przepisu art. 9 ustawy o rolnictwie ekologicznym oraz załącznika nr 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich pod kątem zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów. Wskazały, iż zgodnie z przywołanymi przepisami, kod błędu S02 oznacza brak certyfikatu zgodności wymaganego przepisami o rolnictwie ekologicznym albo dokumentu poświadczającego, iż gospodarstwo rolne znajduje się w okresie przestawiania na produkcję rolniczą metodami ekologicznymi, albo dokumentu poświadczającego, że gospodarstwo rolne jest objęte planem kontroli, co skutkuje 100% zmniejszeniem dopłaty. Zdaniem Sądu, wykładnia powyższych przepisów, a w szczególności użytego przez ustawodawcę wyrazu "brak", nie powinna prowadzić do utożsamienia nieposiadania przez wnioskodawcę w ogóle zaświadczenia bądź certyfikatu z brakiem umieszczenia gospodarstwa rolnego skarżącego w wykazie producentów rolnych, przesłanym przez jednostkę certyfikującą, przy posiadaniu przez niego stosownego zaświadczenia.

Wypowiadając się w kwestii prawidłowości przeprowadzonej kontroli na miejscu, Sąd zakwestionował jej skuteczność z uwagi na termin jej przeprowadzenia (okres zimowy, gruba pokrywa śniegu) oraz zarzucił organom Agencji, iż nie wyjaśniły okoliczności wskazywanych przez skarżącego, a dotyczących poczynionych przez kontrolujących zmian w protokole już po jego dostarczeniu do strony.

Od wyroku tego Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu wniósł skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 stycznia 2009r., sygn. akt II GSK 603/08 oddalił, potwierdzając słuszność stanowiska Sądu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym. Zwrócił uwagę, iż J.K. zarówno w postępowaniu sądowym, jak i w postępowaniu administracyjnym, kwestionował niezamieszczenie go w wykazie producentów wskazując, że nie zna powodów niezamieszenia go w tym wykazie, zwłaszcza, iż legitymował się w okresie składania przedmiotowego wniosku ważnym zaświadczeniem jednostki certyfikującej o przestawianiu gospodarstwa rolnego na produkcję metodami ekologicznymi, odpowiadającym wymaganiom zawartym w § 11-12 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolno środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004 r. Nr 174, poz. 1809 ze zm.). Sąd podkreślił przy tym, że stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004r. Nr 10, poz.76 ze zm.) system ten wykorzystuje się m.in. do przyznawania i wypłaty płatności (pkt 1) i identyfikacji producentów (p.5), to jednak nieumieszczenie producenta rolnego w wykazie (zbiorczym zestawieniu producentów) nie stanowi indywidualnego rozstrzygnięcia administracyjnego o niespełnianiu wymagań dotyczących produkcji w rolnictwie ekologicznym, określonych w rozporządzeniu Rady nr 2092/91/EWG z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.Urz. WE Nr L 198, z 22.07.1991 r. ze zm.). W przypadku zakwestionowania przez producenta zasadności nieumieszczenia w wykazie producentów, o którym mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1, organ ARiMR przyznający i wypłacający płatność winien wyjaśnić w postępowaniu administracyjnym przyczyny niezamieszczenia w wykazie producentów przez określoną jednostkę certyfikującą, skoro niespełnienie tych wymagań w postępowaniu certyfikacyjnym skutkuje niezamieszczeniem producenta rolnego w wykazie, a nie odwrotnie. Sąd zwrócił przy tym uwagę, iż w świetle przepisu art. 9 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów (...) istnieje obowiązek zamieszczenia w ewidencji wniosków o przyznanie płatności, m.in. danych dotyczących sposobu rozpatrzenia wniosku o przyznanie płatności, ze wskazaniem przyczyn ewentualnej odmowy przyznania płatności, zastosowania redukcji lub sankcji w odniesieniu do każdego wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie płatności.

Zatem, niezależnie od tego, czy przedmiotowy wykaz ma walor dokumentu w rozumieniu art. 76 K.p.a., czy też w świetle art. 77 § 4 K.p.a. należy go rozumieć jako fakt znany organowi z urzędu (vide: wyrok NSA w sprawie o syg. II GSK 266/08), to organy Agencji nie mogły się uchylić od oceny wiarygodności tego dowodu, a tym samym od dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy w omawianym zakresie (art. 7, 77 § 1, art. 80 K.p.a.). NSA podkreślił przy tym, iż Sąd I instancji trafnie wywiódł obowiązek wyjaśnienia przyczyn nieumieszczenia skarżącego w wykazie, przez upoważnione przez ministra właściwego do spraw rolnictwa jednostki certyfikujące, mające uprawnienie zarówno do przeprowadzania kontroli, jak i wydawania oraz cofania certyfikatów zgodności (art. 4 ust. 4 ww. ustawy). Z akt administracyjnych sprawy, ani też ze stanowiska organu wnoszącego kasację nie wynika, aby organ ARiMR poddał weryfikacji zakwestionowany przez J.K. wykaz. Wyprowadzenie zaś arbitralnego wniosku wyłącznie na podstawie wykazu, iż skoro wymieniony nie został ujęty w wykazie, to tym samym nie spełnia wymagań dotyczących produkcji w rolnictwie ekologicznym, nie dowodzi weryfikacji, która winna zmierzać do ustalenia rzeczywistych przyczyn ewentualnego negatywnego wyniku w zakresie postępowania certyfikacyjnego prowadzonego przez upoważnioną do tego jednostkę.

Dalej Sąd wskazał, iż zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia przy ponownym rozstrzyganiu sprawy nie jest jednak błąd w przyjęciu przez organ Agencji właściwej podstawy prawnej w sprawie, a wyłącznie dokonanie na jej podstawie wszechstronnej oceny prowadzonego gospodarstwa przez stronę tego postępowania w miejscowych warunkach regionalnych. W świetle zaleceń zawartych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1257/1998 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia, program pomocy rolno-środowiskowej powinien być kontynuowany m.in. w celu kontynuowania stosowania praktyk gospodarki rolnej, zgodnych z rosnącą potrzebą ochrony środowiska, utrzymania krajobrazu i obszarów wiejskich (31), a nadto "biorąc pod uwagę zróżnicowanie wspólnotowych obszarów wiejskich, polityka rozwoju powinna być zgodna z zasadą pomocniczości". Przy czym stosownie do treści art. 29 rozporządzenia Komisji (WE) nr 445/2002, dla celów należytego rozstrzygnięcia sprawy określenie "zwykłej stosowanej dobrej praktyki rolnej" oznacza normy gospodarowania, których racjonalnie postępujący rolnik przestrzegałby w danym regionie. Odnosząc się do argumentów przytoczonych w skardze kasacyjnej Sąd wskazał, iż zarówno pojęcie "dobrej kultury rolnej", jak i "zwykłej dobrej praktyki rolniczej" nie mogą być rozumiane statycznie, a zastosowanie w sprawie normatywnie niedookreślonego wymogu "zwykłej dobrej praktyki rolniczej" wymaga ustalenia w postępowaniu administracyjnym znaczenia w odniesieniu do określonego standardu gospodarowania uzależnionego od miejscowych warunków, z dochowaniem zaleceń, o których mowa w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1257/1998 z dnia 17 maja 1999 r. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny podzielił ocenę Sądu I instancji, iż organy Agencji obu instancji z naruszeniem art. 7, 77 i 80 K.p.a. nie dokonały przedmiotowej analizy i oceny spełnienia bądź nie przez wnioskodawcę warunków określonych w przytoczonych przepisach.

Ponownie rozpoznając sprawę, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania mającego na celu wyjaśnienie powodów nieumieszczenia gospodarstwa J.K. w wykazie producentów spełniających wymagania dotyczące produkcji w gospodarstwie ekologicznym w roku 2005, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. decyzją z dnia 17 września 2009r., odmówił J.K. przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2005.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji, po obszernym przedstawieniu stanu faktycznego oraz prawnego, wskazał, iż decydujące znaczenie dla odmowy przyznania płatności w niniejszej sprawie miał fakt niezamieszczenia gospodarstwa rolnego J.K. w wykazie przekazanym przez Jednostkę Certyfikującą A do Prezesa Agencji w roku 2005. Zdaniem organu, z wyjaśnień uzyskanych od Jednostki Certyfikującej A oraz Głównego Inspektora IJHARS wynika, iż przyczyniły się do tego zaniedbania strony, a nie (jak twierdził J.K.) nieprawidłowości w działalności A Sp. z o.o. W ocenie organu I instancji, J.K. zaniechał dokonania czynności, do której był zobowiązany, a która była niezbędna do przeprowadzenia kontroli – nie uiścił wymaganej przepisami opłaty za przeprowadzenie kontroli. Tym samym nie poddał się wymaganym procedurom kontroli, o których mowa w art. 8-9 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2092/91. Producent ze swej winy nie spełnił wymagań postępowania certyfikującego. Nie dokonał również zmiany zgłoszenia działalności Wojewódzkiemu Inspektorowi Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Organ wskazał także, iż z uwagi na zakwestionowanie przez stronę, jak również sądy administracyjne obu instancji, wiarygodności ustaleń kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie strony, dowód ten został pominięty podczas rozpatrywania niniejszej sprawy.

Nie godząc się z tą decyzją strona wniosła odwołanie, w którym podkreśliła, że organ nie wskazał, dlaczego wyjaśnienia spółki COBICO zostały uznane za bardziej wiarygodne od jego wyjaśnień, oraz stwierdził, że jego gospodarstwo było i jest nadal prowadzone metodami ekologicznymi, co zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ma znaczenie decydujące dla rozstrzygnięcia sprawy.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu decyzją z dnia 30 listopada 2009 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że warunkiem koniecznym przyznania J.K. płatności rolnośrodowiskowych za rok 2005 było m.in. przeprowadzenie przez Jednostkę Certyfikującą kontroli w jego gospodarstwie, a następnie zamieszczenie wyników kontroli w wykazie przekazywanym każdego roku do Prezesa Agencji. Tylko w takim przypadku można uznać, że strona prowadzi działalność rolniczą o charakterze ekologicznym oraz, że dołączone przez stronę do wniosku rolnośrodowiskowego zaświadczenie nr 76/03/E/RE-05/2004, wydane przez Jednostkę Certyfikującą A, jest nadal ważne. Tymczasem w roku 2005 gospodarstwo rolne strony nie znalazło się we wskazanym wykazie, co oznacza, że nie odbyła się w nim kontrola, o której mowa w przepisach rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007. Podniesiono, iż rozpatrując niniejszą kwestię organy Agencji - zarówno organ I instancji, jak i Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu - uwzględniły stanowiska sądów administracyjnych wyrażone w wyrokach z dnia 28.12.2007 r. (sygn. akt II SA/Op 476/06) oraz z dnia 13.01.2009 r. (sygn. akt. II GSK 603/08). Organ I instancji wystąpił do Jednostki Certyfikującej A z pisemną prośbą o wyjaśnienie i wskazanie powodów, dla których gospodarstwo rolne J.K. nie znalazło się na wykazie przekazanym w 2005 roku do Prezesa Agencji. W odpowiedzi na powyższe organ uzyskał pisemne wyjaśnienia, z których wynikało, iż powodem nieobjęcia gospodarstwa strony planem kontroli w roku 2005 było niedopełnienie przez nią obowiązków wynikających z deklaracji w zgłoszeniu [...] do WIJHARS oraz procedur A. Zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu, fakt ten ma decydujące znaczenie dla ustalenia, dlaczego J.K. nie znalazł się w wykazie Jednostki Certyfikującej. To nie pomyłka firmy certyfikującej, czy jej zaniechania doprowadziły do takiego stanu, ale zaniedbanie strony i nie zmienia tego fakt dokonania przez skarżącego przelewu w dniu 1 marca 2005 r. na kwotę 100 zł. Z dołączonych na wniosek strony do akt sprawy procedur firmy A wynika bowiem, iż dokonanie opłaty wstępnej jest tylko jednym z kilku wymogów, jakie producenci rolni muszą wypełnić, aby zostali objęci planem kontroli przez tę jednostkę certyfikującą (inne to m.in. złożenie wniosku wraz z odpowiednimi załącznikami). Organ podkreślił przy tym, że innych dowodów potwierdzających fakt dopełnienia przez stronę obowiązków wynikających z procedur A w aktach sprawy nie ma, a nadto takim dowodem nie może być również zaświadczenie wystawione przez firmę certyfikującą w dniu 1 sierpnia 2004 r., gdyż zawarto w nim zastrzeżenie, iż traci ono ważność w sytuacji nieprzeprowadzenia kontroli w gospodarstwie strony. Organ stwierdził także, iż nie bez znaczenia dla takiej oceny zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów pozostaje fakt, że strona nie zgłosiła żadnych zmian ani korekt działalności w rolnictwie ekologicznym do Inspekcji Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Organ odniósł się również do kwestii przeprowadzonych w gospodarstwie strony kontroli na miejscu i podzielił w tym względzie stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, który nie uwzględnił przy podejmowaniu rozstrzygnięcia wyników tychże kontroli z uwagi na fakt, iż były one wielokrotnie kwestionowane przez stronę na wcześniejszych etapach postępowania, a także przez sądy administracyjne obu instancji.

Od decyzji tej J.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, a Sąd skargę uwzględnił i wyrokiem z dnia 6 maja 2010r. sygn. akt I SA/Op 52/10 uchylił zaskarżoną decyzję, albowiem organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania (art. 7, 77 i 80 K.p.a.). Jak podkreślił Sąd, organy nie przeprowadziły niezbędnego postępowania pozwalającego wyjaśnić wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Sąd wskazał przy tym, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Rozstrzygając skargę Sąd był związany ustaleniami, które zapadły w toku rozpoznawania skargi J.K., zakończonej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2009 r. ( IIGSK 603/08).

Zdaniem WSA, organy w przedmiotowym postępowaniu przede wszystkim nie uwzględniły wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w cytowanym orzeczeniu. Nie wyjaśniły bowiem, dlaczego producent rolny nie został umieszczony we wskazanym wykazie, a swoje ustalenia oparły wyłącznie na stanowisku jednostki certyfikującej A, wyrażonym w bardzo ogólnikowym piśmie z dnia 18 marca 2009r., w którym jednostka wskazała, że gospodarstwo J.K. nie zostało objęte planem kontroli w 2005r. ze względu na brak dopełnienia obowiązków przez producenta rolnego, wynikających z deklaracji zgłoszenia [...] do WIJHARS oraz procedur A. Dodano również, iż jedynie dopełnienie procedur (złożenie wniosku do jednostki certyfikującej i uiszczenie opłaty za kontrolę) powoduje rejestrację wniosku i objęcie gospodarstwa planem kontroli. Nie wyjaśniano jednak, jakich to obowiązków wynikających z deklaracji zgłoszenia[...] do WIJHARS oraz procedur A J.K. nie dopełnił. Sąd podkreślił przy tym, że jest to istotne, bowiem A sugerowała, iż jedną z przyczyn był brak uiszczenia opłaty za kontrolę, a niewątpliwie skarżący taką opłatę (wstępną) uiścił - przy czym jak wynika z "procedur" A - tylko taka właśnie wstępna opłata wymagana była na etapie rejestracji wniosku. Skoro jednostka certyfikująca myliła się w kwestii opłaty, tym bardziej wymaga wyjaśnienia podnoszona przez skarżącego okoliczność złożenia stosownego wniosku wraz z załącznikami. Zatem organy winny zbadać wszystkie okoliczności istotne w tej sprawie, a wskazywane w toku postępowania przez stronę, m.in.: czy strona była zapoznana ze zmianą opisu systemu certyfikacji (jak wynika z opisu systemu Wydanie 3 z 01.05.2004r., w przypadku zmiany przepisów, zasad i procedur certyfikacji w trybie pilnym jednostka przekazuje informacje swoim klientom, a zapisy dokumentujące powyższe działania przechowywane są w aktach wnioskodawcy (pkt 3.1)), a także dlaczego jednostka nie zareagowała, otrzymując opłatę wstępną bez stosownego wniosku producenta, zwłaszcza w sytuacji, kiedy kolejny rok J.K. był klientem A. Sąd zauważył przy tym również pewną niekonsekwencję organów w przyjętej argumentacji: organ I instancji wskazał, iż: "J.K. zaniechał dokonania czynności do której był zobowiązany, a która była niezbędna do przeprowadzenia kontroli – nie uiścił wymaganej przepisami opłaty", natomiast organ II instancji uznał, iż opłata wstępna jest tylko jednym z kilku wymogów, jakie mają spełnić producenci rolni, inne to m.in. złożenie wniosku wraz z załącznikami, a takich dowodów w aktach sprawy brak".

Uzupełniająco Sąd stwierdził, iż ustalenia poczynione przez organy w zakresie niezgłoszenia przez producenta rolnego zmiany firmy certyfikującej do WIJHRS, czy zaniechania powiadomienia nowej jednostki certyfikującej o fakcie uczestnictwa w programie ekologicznych gospodarstw rolnych, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. To, iż skarżący dopuścił się ewentualnych zaniedbań w roku 2006 nie może dowodzić popełnienia nieprawidłowości również w okresach wcześniejszych.

Decyzją z dnia 29 września 2009r., po przeprowadzeniu postępowania uzupełniającego, Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Uwzględniając wskazania WSA w Opolu Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu zwrócił się w dniu 10.06.2010r. do Głównego Inspektora Jakości Rolno-Spożywczej w Warszawie o przeprowadzenie w jednostce certyfikującej A inspekcji w celu ustalenia przyczyn niezamieszczenia gospodarstwa rolnego J.K. w wykazie przekazanym do Prezesa w roku 2005. Pismem z dnia 10 sierpnia 2010r. zastępca Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych stwierdził, iż z przesłanych przez A pisemnych wyjaśnień wynika, że postępowanie jednostki wobec producenta J.K. było zgodne z procedurami obowiązującymi w jednostce w 2005 roku. Wraz z powyższym pismem przekazano komplet dokumentów zawierający: pismo JC A z dnia 13.06.2010r. wyjaśniające przyczyny braku kontroli w gospodarstwie rolnym J.K. oraz wskazujące jakich czynności producent nie dopełnił i opisujące okoliczności zwrotu wpłaconej przez J.K. zaliczki, a także pisma skierowane przez JC A do J.K. z dnia: 15.12.2004r., 4.01.2006r., 12.12.2005r., 2.08.2010r. oraz protokół nr 333/04 z kontroli gospodarstwa J.K. przeprowadzonej w dniu 4.09.2004 r. przez JC A.

Dalej organ wskazał podstawę prawną dotyczącą warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych - przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 174, poz. 1809 ze zm.) i odwołał się do treści § 1 ust. 2 pkt 2 oraz § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia. Wskazał, że na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999r., ze zm.) oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1257/1999/WE (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004r.), zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej.

W dalszej kolejności organ zdefiniował działalność rolniczą, o której mowa we wskazanych przepisach oraz zasady zwykłej dobrej praktyki rolniczej, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE i które określono w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657). Organ podkreślił, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, użytkowanych jako grunty orne, łąki lub pastwiska, a w przypadku pakietu, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 2 (rolnictwo ekologiczne), użytkowanych również jako sady. Jeżeli zostaną stwierdzone uchybienia w realizacji poszczególnych pakietów, to stosownie do § 16 wskazanego rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa podlega w danym roku zmniejszeniu o wysokości określone w załączniku nr 5 do rozporządzenia. Zgodnie z załącznikiem nr 5 do rozporządzenia, zmniejszenie płatności rolnośrodkowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów w ramach pakietu rolnictwo ekologiczne (S02) o 100% następuje gdy brak jest :

1) certyfikatu zgodności wymaganego przepisami o rolnictwie ekologicznym albo

2) dokumentu poświadczającego, że gospodarstwo rolne znajduje się w okresie przestawiania na produkcję rolniczą metodami ekologicznymi,

3) dokumentu poświadczającego, że gospodarstwo rolne jest objęte planem kontroli.

Następnie organ wskazał na treść art. 27 rozporządzenia Rady (WE) Nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych, a odnoszącego się do systemu kontroli i zwrócił uwagę, iż w myśl ust. 5 wskazanego artykułu, właściwy organ może przekazać konkretnej jednostce certyfikującej zadania związane z kontrolą tylko wtedy, gdy spełnione są warunki określone w art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 882/2004. Z kolei zgodnie z art. 29 rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007, organy kontrolne i jednostki certyfikujące, o których mowa w art. 27 ust. 4, wydają świadectwo każdemu podmiotowi gospodarczemu, który podlega ich kontroli i który w obszarze swojej działalności spełnia wymogi określone w niniejszym rozporządzeniu. Świadectwo to umożliwia przynajmniej identyfikację podmiotu oraz rodzaju lub asortymentu produktów, a także okresu ich ważności. Nadto organ odwołał się do regulacji zawartych w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r., ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. U. L160 z 26.6.1999r.), w tym art. 67 i 68 dotyczących sprawdzania wniosków o płatności i przeprowadzanych kontroli oraz rozporządzenia (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. U. L 327 z 12.12.2001r.). Organ wskazał również, że w myśl art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 25.06.2009r. o rolnictwie ekologicznym (Dz. U. Nr 116, poz. 975) Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych sprawuje nadzór nad jednostkami certyfikującymi oraz nadzór nad produkcją ekologiczną. Stosownie do ust. 2, w ramach nadzoru nad jednostkami certyfikującymi Główny Inspektor sprawdza prawidłowość działania jednostek certyfikujących w zakresie przepisów dotyczących rolnictwa ekologicznego.

Zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu, zgromadzony materiał dowodowy pozwala ustalić stan faktyczny sprawy w zakresie wskazanym przez Sąd Administracyjny w Opolu.

Odnośnie ustaleń faktycznych organ wskazał, iż gospodarstwo rolne J.K. nie zostało objęte planem kontroli w roku 2005, ponieważ nie złożył on wymaganych dokumentów, tj. wniosku o certyfikację ekologicznego gospodarstwa rolnego (dokument P-15/1) i "opisu jednostki oraz rocznego planu produkcji (dokument P-15/2)". Dokumenty te, zgodnie z obowiązującymi wówczas w J.C. A procedurami, należało złożyć do dnia 31 stycznia 2005 r. w przypadku Rocznego Planu Produkcji (zapis taki zawarty jest zarówno w Procedurze Jakości Nr P-15 ważnej od dnia 05.12.2004 r., jak i Procedurze ważnej od dnia 15.02.2005 r.). Nadto, w przypadku wniosku o certyfikację, wnioski należało złożyć do dnia 30 kwietnia 2005 r. (termin ten został wprowadzony w Procedurze Jakości Nr P-15 z dnia 15.02.2005 r., wcześniej na podstawie Procedury z dnia 05.12.2004 r. obowiązywał termin do dnia 15 kwietnia).

Odnosząc się do twierdzeń strony, iż dopełniła wszelkich obowiązków dotyczących zgłoszenia, wysłała odpowiednie dokumenty i dokonała opłaty wstępnej, organ wskazał, że brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających taki stan rzeczy. W aktach sprawy znajduje się jedynie potwierdzenie dokonania przelewu zaliczki za certyfikację, nie ma natomiast żadnych dowodów świadczących o wysłaniu stosownych dokumentów, a uiszczenie jedynie zaliczki na certyfikację nie wystarczało do tego, aby objąć gospodarstwo kontrolą w 2005 r., bowiem oprócz dokonania wpłaty części kosztów certyfikacji, koniecznym było również złożenie odpowiednich dokumentów, co zdaniem organu odwoławczego nie nastąpiło.

Nadto organ podkreślił, że materiały dowodowe dostarczone przez GIJHARS, pozwalają ustalić, czy strona była informowana przez jednostkę certyfikującą o wszelkich zmianach procedur m.in. w zakresie terminów składania i rodzajów wymaganych do zgłoszenia dokumentów. I tak, zdaniem organu, już w Procedurze Jakości Nr P-15 z dnia 05.12.2004 r. zawarte były zapisy określające, jakie dokumenty należy corocznie składać i w jakich terminach, aby gospodarstwo rolne zostało objęte Planem Kontroli (punkt 3.2.1.2 i 3.2.1.3). Regulacje te nie uległy większym modyfikacjom z chwilą wprowadzenia kolejnej Procedury, tj. w dniu 15.02.2005 r., a jedyną zmianą w tym zakresie było wydłużenie terminu składania wniosku o certyfikację do 30 kwietnia danego roku. Zasady te znalazły również swoje odzwierciedlenie w dokumencie "Opis systemu certyfikacji ekologicznych gospodarstw rolnych", wydanie 4 z dnia 21.04.2005 r. (punkt 3.2.1.2), przy czym we wcześniejszej wersji tego dokumentu (wydanie 3 z dnia 01.05.2004r.) nie wskazano terminów do złożenia wymaganych dokumentów. Mając na względzie te regulacje organ doszedł do przekonania, że nawet gdyby przyjąć, iż strona nie miała możliwości zapoznania się z aktualnie obowiązującymi procedurami (zamieszczanymi na bieżąco na stronie internetowej jednostki) i bazowała na zapisach dokumentu z kwietnia 2004 r., to nie można uznać, iż nie wiedziała, że dokumenty takie należy złożyć. Obowiązek złożenia wniosku wraz z odpowiednimi załącznikami istniał już w roku 2004, a nadto w grudniu 2004r. Jednostka Certyfikująca wysłała stronie komplet dokumentów z prośbą o wypełnienie i odesłanie. W tej sytuacji należy uznać, iż zachowanie jednostki było zgodne z zapisanym w pkt 3.1 Opisu systemu certyfikacji (...), obowiązkiem niezwłocznego informowania klientów o wszelkich zmianach w zasadach i procedurach certyfikacji.

Dalej, odnosząc się do braku reakcji ze strony jednostki certyfikującej w sytuacji, gdy otrzymała jedynie zaliczkę bez stosownych wniosków, organ wskazał, że brak taki wynikał wprost z zapisów obowiązujących wówczas procedur. Przewidywały one, iż pismo takie (lub kontakt telefoniczny) wysyłane jest tylko w przypadku, gdy dostarczone przez klienta dokumenty byłyby niekompletne lub nieprawidłowe. Skoro J.K. nie złożył żadnych dokumentów, to nie było obowiązku, ani podstaw do informowania go o wykrytych nieprawidłowościach. Jednocześnie Dyrektor podkreślił, że z wyjaśnień jednostki certyfikującej wynika, iż dwukrotnie jej pracownik kontaktował się ze stroną telefonicznie, informując o konieczności złożenia stosownych dokumentów (luty i maj 2005 r.), a potwierdza to strona, chociaż wskazuje na inne okoliczności tych rozmów (zdaniem strony dotyczyły one przesłanego wniosku). Dodatkowo Dyrektor zwrócił uwagę, iż 12.12.2005r. JC A poinformowała pisemnie stronę o nieobjęciu jej gospodarstwa rolnego systemem kontroli w 2005 roku i poprosiła o wskazanie rachunku bankowego, na który należy zwrócić dokonaną wpłatę. W związku z odwołaniem strony od tego pisma, jednostka wystosowała kolejne pismo z dnia 04.01.2006r., w którym szczegółowo wskazała, jakie dokumenty nie zostały złożone oraz jeszcze raz wyjaśniła powody nieprzeprowadzenia kontroli w gospodarstwie J.K. w roku 2005.

Z tych względów Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu uznał, że postępowanie J.C. A w stosunku do J.K. w roku 2005 było prawidłowe i zgodne z obowiązującymi wówczas procedurami.

Dodatkowo Dyrektor podkreślił, że przedstawione przez jednostkę certyfikującą wyjaśnienia wydają się być spójne, konsekwentne (od pierwszego pisma wystosowanego do skarżącego jednostka wskazywała na te same przyczyny nieobjęcia planem kontroli gospodarstwa strony) i znajdują potwierdzenie w posiadanej przez organy Agencji dokumentacji (Procedury Jakości, pisma kierowane do strony). Natomiast w przypadku twierdzeń podnoszonych w toku postępowania przez J.K., to z wyjątkiem kopii potwierdzenia przelewu zapłaty zaliczki na certyfikację, nie przedstawił on żadnych dowodów, które przynajmniej uprawdopodobniłyby, iż wywiązał się z obowiązku przesłania stosownej dokumentacji do jednostki. W ocenie organu odwoławczego, nie można uwzględnić także argumentów strony dotyczących nieprawidłowego postępowania jednostki wobec niej w okresie późniejszym, tzn. w czasie, gdy minął już termin składania wniosków i dokument taki nie wpłynął, a jedynie dokonano wpłaty 100 zł tytułem zaliczki, bowiem jak wykazano wcześniej, A nie miała obowiązku pisemnego informowania strony o zaistniałej sytuacji, a żadna procedura nie regulowała, jak należy postępować, gdy klient nie złoży wniosku o certyfikację na kolejny rok. W tej sytuacji kontakt telefoniczny, potwierdzony zarówno przez jednostkę, jak i J.K., był wystarczający i właściwy.

Konsekwencją braku kontroli w gospodarstwie strony w roku 2005 była utrata ważności wydanego przez A w dniu 01.08.2004r. zaświadczenia potwierdzającego, że gospodarstwo rolne znajduje się w okresie przestawiania na produkcję rolniczą metodami ekologicznymi, o którym mowa w załączniku nr 5 do rozporządzenia. Skoro zaświadczenie to utraciło ważność, to zasadnym było pomniejszenie należnej stronie płatności o 100% - co de facto prowadziło do odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2005. Odnosząc się z kolei do argumentu strony, iż wykaz producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym (określone w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 2092/91), nie jest dokumentem, na podstawie którego właściwy organ nalicza płatność z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, organ wskazał, że chociaż pogląd taki wyraziły sądy administracyjne w powołanych przez stronę orzeczeniach, to jednak nie mogą one mieć zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ dotyczą zupełnie innego stanu faktycznego. Wyroki te zapadły w sprawach, w których gospodarstwa rolne skarżących były objęte planem kontroli, podlegały corocznej kontroli jednostki certyfikującej i znalazły się w wykazie przekazanym przez jednostkę Prezesowi Agencji, a spór dotyczył jedynie rozbieżności co do danych zamieszczonych w wykazie. Odnosząc się natomiast do zarzutów i argumentów strony podnoszonych w toku postępowania odwoławczego, organ wskazał, iż wystąpienie do Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych podyktowane było faktem, iż jest to organ sprawujący nadzór nad jednostkami certyfikującymi oraz nadzór nad produkcją ekologiczną. Celem takiego postępowania było skonfrontowanie twierdzeń strony ze zgromadzonym w A materiałem dowodowym przez bezstronny w sprawie organ nadzoru. Dyrektor podkreślił przy tym, że twierdzenia strony, iż daje się wiarę jedynie twierdzeniom jednostki certyfikującej, są chybione, gdyż poczynione w sprawie ustalenia mają odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, w tym w pismach przedłożonych przez A, natomiast strona na poparcie swoich twierdzeń nie przedłożyła żadnych dokumentów.

Odnosząc się do kontroli na miejscu przeprowadzonych w gospodarstwie strony w okresie 16, 19-22 grudnia 2005 r. oraz 22-23 lutego 2006 r., organ odwoławczy podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O., który nie uwzględnił przy podejmowaniu rozstrzygnięcia wyników tychże kontroli na miejscu z uwagi na fakt, iż były one wielokrotnie kwestionowane przez stronę na wcześniejszych etapach postępowania, a także przez sądy administracyjne obu instancji.

Nie godząc się z wydaną decyzją, J.K. wniósł skargę do tutejszego Sądu, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy wskutek niezastosowania lub błędnego zastosowania przepisów dotyczących rolnictwa ekologicznego i domagał się uchylenia decyzji wydanych w obu instancjach oraz zasądzenia kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Uzasadniając skargę wskazał, że winę za brak przeprowadzenia kontroli w jego gospodarstwie w roku 2005 ponosi jednostka certyfikująca A, która nie dopełniła wszystkich obowiązków wynikających z procedur przez siebie wprowadzonych. Podkreślił, że w pierwszej wersji procedur o wszelkich nieprawidłowościach jednostka certyfikująca obowiązana była do powiadomienia strony listem poleconym, a dopiero późniejsze procedury dopuszczały możliwość powiadomienia telefonicznego, jednak skarżący nie wiedział o tym, gdyż nie poinformowano go o zmianie procedur. O problemach związanych z jego wnioskiem dowiedział się dopiero w listopadzie 2005r., kiedy pracownik A zadzwonił z informacją, iż minął termin na przesłanie do ARiMR listy rolników objętych kontrolą. Podkreślił, że dokonał wcześniej wpłaty zaliczki na poczet kontroli. Podniósł także, że posiadał ważne zaświadczenie z firmy certyfikującej i nie może ponosić konsekwencji błędów popełnionych przez powyższą jednostkę. Zwrócił również uwagę, że pismo Zastępcy Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych nie zawiera odpowiedzi na pytania i prośby zawarte w piśmie organu odwoławczego, skierowanym do tej instytucji, a nadto odpowiedź ta jest oparta wyłącznie na wyjaśnieniach udzielonych przez A. Jednocześnie wskazał, iż Agencja bez zastrzeżeń przyjmuje twierdzenia A i nie podaje, dlaczego nie dała wiary jego wyjaśnieniom. Podkreślił przy tym, że od roku 2003 prowadzi gospodarstwo ekologiczne, co potwierdziły kontrole przeprowadzone w latach 2003, 2004, 2006, 2007, 2008 i 2009.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżenie rozstrzygnięcie narusza prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269, ze m.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2).

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Jak już podkreślił WSA w Opolu w wyroku z dnia 6 maja 2010r., odwołując się do komentarza do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Jana Pawła Tarno - Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2008r., przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu komentowanego przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Zarówno w orzecznictwie sądowym jak i w doktrynie przyjmuje się, że przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treść przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku.

Zatem przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 stycznia 2010r., sygn. akt II FSK 1365/08 przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie tak długo, jak długo wyrok sądu nie zostanie uchylony w trybie określonym przez prawo, bądź nie ulegnie zmianie stan prawny będący podstawą orzekania. Wyrażając ocenę prawną w uzasadnieniu swojego orzeczenia oraz przedstawiając wskazania co do dalszego postępowania sąd determinuje zarówno rozstrzygnięcie administracyjne, jak i kolejny wyrok sądu w tej sprawie.

Rozstrzygając niniejszą skargę Sąd był związany zarówno ustaleniami, które zapadły w toku rozpoznawania skargi J.K. zakończonej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2009 r. ( IIGSK 603/08), jak i oceną prawną oraz wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 6 maja 2010r. (I SA/Op 52/10).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy odnieść się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w tych wyrokach i ocenić, czy organ uwzględnił je w zaskarżonej decyzji.

Jak wskazał WSA w wyroku z dnia 6 maja 2010r., co szczegółowo opisano w pierwszej części niniejszego uzasadnienia, organy nie wyjaśniły dlaczego producent rolny nie został uwzględniony w spornym wykazie, w szczególności nie wyjaśniono jakich to obowiązków, wynikających "z deklaracji zgłoszenia FZ-01/04 do WIJHARS oraz procedur COBICO", J.K. nie dopełnił. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR problem ten zauważył, co znalazło swoje odzwierciedlenia na stronie 14 zaskarżonej decyzji, w której wskazał, iż według Sądu do najważniejszych spraw niewyjaśnionych przez organy Agencji należało: określenie jakich obowiązków wynikających z deklaracji zgłoszenia FZ-01/04 do WIJHARS oraz procedur A nie dopełnił J.K., zwłaszcza w zakresie złożenia stosownego wniosku wraz załącznikami, ustalenie, czy J.K. został zapoznany ze zmianami procedur certyfikacji oraz wyjaśnienie, dlaczego jednostka nie zareagowała otrzymując opłatę wstępną bez stosownego wniosku producenta, w sytuacji, gdy kolejny rok J.K. był klientem A.

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organy nie poczyniły żadnych ustaleń dotyczących wyjaśnienia kwestii zaniechania przez stronę obowiązków wynikających z deklaracji w zgłoszeniu FZ -01/04 do WIJHARS, chociaż potrzebę taką widział Sąd rozstrzygający wcześniej tę sprawę, co dostrzegł organ na stronie 14 zaskarżonej decyzji. Jednak prowadząc postępowanie uzupełniające, organ skupił się na dowodach dostarczonych przez jednostkę certyfikującą, natomiast całkowicie pominął deklarację zawartą w zgłoszeniu FZ -01/04 do WIJHARS, pomimo, że WSA w wyroku z dnia 6 maja 2010r. wyraźnie wskazał, iż naruszenie przepisów postępowania (art.7, 77 i 80 K.p.a.) polegało m.in. na niewyjaśnieniu, jakich to obowiązków wynikających z deklaracji w zgłoszeniu FZ-01/04, skarżący nie dopełnił.

Uzupełniająco zauważyć należy, iż to właśnie jednostka certyfikująca A wskazywała w piśmie z dnia 18 marca 2009r., że gospodarstwo J.K. nie zostało objęte planem kontroli w 2005r., bowiem wnioskodawca nie dopełnił m.in. obowiązków wynikających z deklaracji w zgłoszeniu FZ-01/04. Argumentacja ta została powtórzona przez A w piśmie skierowanym do Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia 13 czerwca 2010r.

W aktach sprawy brak jest tej deklaracji, a organ nie wyjaśnił, jakich obowiązków z niej wynikających skarżący nie dopełnił. Zaniechanie to skutkuje naruszeniem art. 153 P.p.s.a., a jak wskazano wyżej przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, zatem ani organ administracji publicznej, ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W tej sytuacji nie można również uznać, że organy przeprowadziły niezbędne postępowanie pozwalające wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, że wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy podejmując wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia spawy. Zatem naruszyły także przepisy postępowania tj. art. 7, 77 i 80 K.p.a.

Odnosząc się z kolei do materiałów zgromadzonych w sprawie, a dokumentujących ustalenia dotyczące zaniechania przez stronę wypełnienia obowiązków wynikających z procedur A, w tym dotyczących złożenia stosownego wniosku wraz załącznikami i ustalenia, czy J.K. został zapoznany ze zmianami procedur certyfikacji oraz wyjaśnienia, dlaczego jednostka nie zareagowała, otrzymując opłatę wstępną bez stosownego wniosku producenta, w sytuacji, gdy kolejny rok J.K. był klientem A, Sąd zauważa, że materiały pozyskane od jednostki certyfikującej są niekompletne. Organ swoje rozstrzygnięcie oparł wyłącznie na pismach przekazanych przez A oraz treści pisma Zastępcy Głównego Inspektora jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych sporządzonego w oparciu o te pisma. W aktach administracyjnych brak pełnej dokumentacji dotyczącej tych kwestii, gdyż organy nie dokonały żadnych ustaleń dotyczących zawartości akt J.K. w A, a jak wskazał WSA w wyroku z dnia 6 maja 2010r., organy winny zbadać wszystkie okoliczności istotne w tej sprawie, biorąc pod uwagę i to, co wynika z opisu systemu Wydanie 3 z 01.05.2004r., a mianowicie, że w przypadku zmiany przepisów, zasad i procedur certyfikacji w trybie pilnym jednostka przekazuje informacje swoim klientom, a zapisy dokumentujące powyższe działania przechowywane są w aktach wnioskodawcy (pkt 3.1). W tej sytuacji konieczne będzie także podjęcie działań w celu ustalenia obiegu dokumentacji w jednostce certyfikującej A, dokumentowania przeprowadzanych rozmów telefonicznych, wpływu poczty oraz wysyłki korespondencji. Bez tych ustaleń zebrany materiał dowodowy jest niepełny, a więc wydana decyzja i w tym zakresie narusza przepisy postępowania tj. art. 77 i 80 K.p.a.

Stwierdzone naruszenia przepisów postępowania, skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, nie pozwalają na odniesienie się do zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 tejże ustawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 P.p.s.a.