Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3527/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54, art. 1a pkt 12, art. 68 par. 1 i par. 2, art. 53, art. 97 par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sylwester Golec, Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Gurba, sędzia WSA Artur Kuś (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2017 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Jak wynika z akt sprawy, Dyrektor Izby Celnej w K. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A. sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej Skarżąca/Spółka) celem wyegzekwowania należności z tytułu nieuregulowanej kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł za grudzień 2014 r., objętej tytułem wykonawczym o nr [...]. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w dniu 18 czerwca 2015 r. dokonano pobrania od Skarżącej kwoty 150 zł w gotówce w lokalu położonym przy ul. C. w G..

2. Skarżąca wniosła skargę na czynności egzekucyjne polegające na otwarciu urządzeń Spółki w postaci automatów do gier i pobraniu znajdujących się w nich środków pieniężnych w kwocie 150 zł. W ocenie Skarżącej, zastosowanie tego środka egzekucyjnego było zbyt uciążliwe, ponieważ automaty do gier nie stanowiły jedynego majątku, z którego można było prowadzić egzekucję, a poza tym opróżnione automaty nie działają, co przyczynia się do niemożności zarobkowania Spółki i uniemożliwia jej prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto, zdaniem Skarżącej, prowadzona wobec niej egzekucja była niedopuszczalna, gdyż zmierzała do przymusowego wykonania art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 471 ze zm., dalej "ustawa o grach hazardowych"), który w świetle orzecznictwa TS jest przepisem prawa krajowego o charakterze technicznym, co powoduje z kolei, że wobec braku dopełnienia obowiązku notyfikacyjnego Komisji Europejskiej, nie może być stosowany przez organy administracji oraz sądy. Spółka wniosła także o wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

3. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej DIS/organ I instancji) oddalił skargę na czynności egzekucyjne jako nieuzasadnioną. W ocenie organu I instancji, zaskarżone czynności egzekucyjne zostały dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, tj. zastosowano egzekucję z pieniędzy, z pobrania zajętej kwoty 150 zł wystawiono pokwitowanie nr [...], zaś przebieg czynności został utrwalony w protokole. DIS dodał, że orzekając w trybie art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej "upea") nie ma możliwości badania kwestii podstawy prawnej wystawienia tytułów wykonawczych w kontekście obowiązywania przepisów prawnych, jak również oceny legalności prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej. W postępowaniu prowadzonym w tym trybie organ nie może odnieść się także do kwestii zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, bowiem w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości zakwestionowanych czynności przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę ich dokonania. Organ I instancji dodał, że środek egzekucyjny w postaci egzekucji z pieniędzy jest najprostszym i najmniej uciążliwym spośród wszystkich przewidzianych w przepisach upea środków egzekucyjnych, a ponadto Spółka nie wskazała żadnych innych składników majątkowych, do których organ egzekucyjny mógłby skierować egzekucję.

W związku z uznaniem zarzutów skargi za nieuzasadnione, organ I instancji nie znalazł także podstaw do wydania postanowienia o wstrzymaniu postępowania egzekucyjnego w trybie art. 56 § 6 upea.

4. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając organowi I instancji naruszenie:

a) art. 97 § 2 upea w zw. z art. 55 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm., dalej "kc") poprzez skierowanie egzekucji na przedmioty nie będące własnością Skarżącej,

b) art. 45 § 1 upea poprzez niedopuszczalne przeprowadzenie czynności egzekucyjnych na automacie do gry,

c) art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm., dalej "Konstytucja) w zw. z art. 89 § 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych poprzez dokonanie egzekucji z wartości pieniężnej, która stanowiąc dochód z czynności uznanej za nielegalną, powinna ulec przepadkowi oraz poprzez naruszenie zasady niemożności czerpania korzyści przez państwo z popełnionego czynu niedozwolonego, bezprawnego lub nielegalnego,

d) art. 68 § 1 i 3 w zw. z art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 upea poprzez zastosowanie przymusu w celu dokonana egzekucji przy braku podstaw faktycznych i formalnoprawnych do zastosowania takiego przymusu oraz brak spełnienia przesłanki bezpośredniości podczas przeprowadzania czynności egzekucyjnych.

5. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r. Minister Finansów (dalej Minister/organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, zaskarżone przez Spółkę czynności egzekucyjne zostały dokonane w sposób prawidłowy.

Minister podniósł, że wbrew twierdzeniom Skarżącej nie można przypisać dokonanym czynnościom egzekucyjnym braku bezpośredniości oraz znamion działania przymusowego w znaczeniu wskazywanym przez Skarżącą, tj. odebrania pieniędzy na skutek przeszukania. Organ odwoławczy zauważył, że Skarżąca błędnie utożsamia wezwanie poborcy skarbowego do zapłaty należności i otwarcia automatów do gier z dokonaniem faktycznego przeszukania pomieszczenia i automatu do gry. Jak wyjaśnił Minister, otwarcia automatu do gry dokonał pełnomocnik Spółki, zatem nie było konieczności wdrożenia trybu przewidzianego w art. 47 upea. Odnosząc się z kolei do przymusowego charakteru dokonanych czynności organ odwoławczy zwrócił uwagę, że okoliczność przekazania poborcy skarbowemu części lub całości należności pieniężnej będącej przedmiotem egzekucji, nie zmienia faktu, iż przekazanie to nie jest dobrowolną zapłatą zobowiązania, lecz następuje w ramach czynności egzekucyjnych. W ocenie Ministra, sugerowanych przez Skarżącą skutków w postaci konkludentnego przyznania, iż przeprowadzone czynności nosiły znamiona odebrania pieniędzy na skutek przeszukania, nie może wywołać sporządzenie przez poborcę skarbowego protokołu z przeprowadzonych czynności egzekucyjnych. Sporządzenie tego protokołu uzasadniał bowiem fakt, iż informacje udzielone w toku czynności przez Skarżącą nie mogły zostać udokumentowane na wydanym przez poborcę kwitariuszu.

W ocenie organu odwoławczego, na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty Spółki dotyczące pobrania w ramach czynności egzekucyjnych środków, które nie stanowiły własności Skarżącej jako część składowa dzierżawionego automatu. Odnosząc się do argumentacji Spółki w tym przedmiocie Minister stwierdził, że gdyby przyjąć, iż o podmiocie uprawnionym do korzystania z rzeczy i pobierania z niej pożytków rozstrzygał wyłącznie art. 55 § 1 kc, to wówczas jedynie podmiotowi wydzierżawiającemu automaty do gry przysługiwałoby prawo żądania zwolnienia spod egzekucji zajętej gotówki w trybie art. 38 § 1 upea.

Za chybiony organ odwoławczy uznał również zarzut naruszenia art. 45 § 1 upea. Minister zaznaczył, że Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających np. wykonanie, umorzenie czy nieistnienie obowiązku, ograniczając się wyłącznie do zarzutów zmierzających do zakwestionowania podstaw prawnych decyzji w przedmiocie egzekwowanej należności. Organ odwoławczy podkreślił, że jak słusznie wskazał organ I instancji, argumentacja Spółki w tym zakresie nie podlega rozpatrzeniu w ramach skargi na czynności egzekucyjne, gdyż w jej ramach nie mogą być rozpatrywane kwestie materialnoprawne stanowiące podstawę czynności poprzedzających egzekucję (działań wierzyciela).

6. Skarżąca złożyła skargę do WSA w Warszawie na powyższe postanowienie, w której zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie:

a) art. 68 § 1 upea poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności, w wyniku której wydano Spółce pokwitowanie odbioru pieniędzy,

b) art. 67 § 1 upea poprzez jego niezastosowanie i niewydanie zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego Skarżącej oraz nie sporządzenie protokołu z czynności egzekucyjnej według ustalonego w rozporządzeniu wzoru,

c) art. 97 § 2 upea poprzez skierowanie egzekucji na przedmioty nie będące własnością Skarżącej,

d) art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 upea poprzez zastosowanie przymusu w celu dokonania egzekucji przy braku podstaw faktycznych do jego zastosowania,

e) art. 45 § 1 upea poprzez niewzięcie pod uwagę słusznego stanowiska Skarżącej i przedstawianych przez nią dowodów, faktów i okoliczności.

7. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje ustalenia oraz wcześniejsze stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie jest zgodne z obowiązującym prawem.

1. Przedmiot sporu dotyczy prawidłowości dokonanej przez poborcę skarbowego czynności egzekucyjnej polegającej na pobraniu od Skarżącej gotówki w kwocie 150 zł znajdującej się w automatach do gier dzierżawionych przez Skarżącą.

2. Zgodnie z art. 54 upea zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 1a pkt 2 upea definiuje pojęcie "czynności egzekucyjnych", stanowiąc, że są to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny i egzekutora, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Owe działania, jak podkreśla się w doktrynie, to czynności faktyczne (a nie akty prawne). Ten środek prawny służy wyłącznie zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają zatem tylko zastrzeżenia odnoszące się do czynności egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjny (por. wyroki WSA w Warszawie z: 6 listopada 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 1433/07, z 3 grudnia 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 1580/07, z 21 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 885/15). Przedmiotem skargi zatem nie mogą być kwestie materialnoprawne. W wyroku z dnia 18 sierpnia 2015 r. (sygn. akt II FSK 1688/13) NSA stwierdził, że przedmiotem skargi mogą być tylko zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych.

3. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 1 upea, tj. egzekucję z pieniędzy. Podstawą prawną zajęcia pieniędzy był art. 68 § 1 upea który stanowi, że jeżeli zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy, które wywiera ten sam skutek prawny, co pokwitowanie wierzyciela. Za pokwitowaną należność pieniężną organ egzekucyjny ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela. Zgodnie zaś z art. 68 § 2 upea do czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 nie stosuje się przepisów art. 53. Natomiast art. 53 ustawy egzekucyjnej stanowi, że jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, egzekutor sporządza protokół z czynności egzekucyjnych, który zawiera: 1) oznaczenie miejsca, czasu i rodzaju czynności, 2) imiona i nazwiska osób uczestniczących w czynności, 3) sprawozdanie z przebiegu czynności, 4) zgłoszone przez obecnych wnioski i oświadczenia, 5) podpisy obecnych lub wzmiankę o przyczynie braku podpisów, 6) podpis egzekutora (§ 1). Odpis protokołu, o którym mowa w § 1, doręcza się niezwłocznie zobowiązanemu (§ 2).

Wykładnia art. 68 § 1 i § 2 w zw. z art. 53 upea prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w przypadku określonym w art. 68 § 1 upea nie sporządza się protokołu z czynności egzekucyjnych. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do art. 67 upea. Taki charakter tego przepisu potwierdza również treść art. 68 § 3 upea, zgodnie z którym w przypadku odebrania pieniędzy w wyniku przeszukania pomieszczeń i schowków, środków transportu oraz odzieży, teczek, waliz i podobnych przedmiotów stosuje się odpowiednio przepis § 1. Zatem w zakresie obowiązku sporządzenia protokołu ustawodawca odmiennie uregulował dwa przypadki. Pierwszy, gdy odebranie pieniędzy przez poborcę następuje w wyniku przeszukania. W takiej sytuacji poborca – poza wystawieniem pokwitowania – jest obowiązany jeszcze sporządzić protokół. Natomiast w drugim przypadku, gdy zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia tylko pokwitowanie odbioru pieniędzy. Nie ciąży na nim obowiązek sporządzenia protokołu.

W przypadku zastosowania tego środka egzekucyjnego przyjmuje się, że z chwilą jego zastosowania zobowiązany zostaje jednocześnie zawiadomiony o tym fakcie. Przyjęcie należności pieniężnej przez poborcę skarbowego nie wymaga odrębnego zawiadomienia, ani przed dokonaniem czynności (o planowanym przyjęciu należności), ani po jej dokonaniu.

4. W rozpoznawanej sprawie poborca skarbowy dokonał pobrania gotówki w kwocie 150 zł. Pełnomocnik Spółki na wezwanie poborcy skarbowego otworzył automaty do gry, w których znajdowała się wskazana kwota. Następnie poborca skarbowy wystawił pokwitowanie odbioru pieniędzy. Organ egzekucyjny poza pobraniem gotówki żadnych innych czynności egzekucyjnych w tej sprawie nie podjął. Zdaniem Sądu, organ egzekucyjny nie miał w przedmiotowej sprawie obowiązku wydania zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego ani sporządzenia protokołu zajęcia i odbioru nieruchomości, wbrew temu na co wskazuje Strona. Zdaniem Sądu, jednakże dodatkowe sporządzenie protokołu nie skutkuje wadliwością przeprowadzonej czynności egzekucyjnej. Czynność poborcy skarbowego ma bowiem oparcie w treści art. 68 § 1 upea. Nie można się zgodzić z argumentacją pełnomocnika Skarżącej, że skoro czynność otwarcia automatów do gry została wykonana na wyraźne polecenie poborcy skarbowego to uiszczenie kwoty nie było dobrowolne, a w konsekwencji działanie poborcy skarbowego w rozpoznawanej sprawie nosiło znamiona działania przymusowego oraz, że takie działanie poborcy skarbowego, który nakazuje otworzyć automat, trudno inaczej interpretować niż dokonanie faktycznego przeszukania pomieszczenia i automatu do gry. Wbrew bowiem twierdzeniom autora skargi, ani pomieszczenie, ani automaty do gry nie zostały przeszukane a pełnomocnik Spółki dysponując kluczami sam otworzył automaty do gry, a więc dobrowolnie wydał rzeczy w postaci znajdujących się w tych urządzeniach pieniędzy. Posiłkowo w tym zakresie można się także odwołać do regulacji Kodeksu postępowania karnego (art. 224 § 1 kpk), który określa, że każde przeszukanie poprzedzone jest wezwaniem do dobrowolnego wydania rzeczy. Jeżeli zaś rzecz zostanie dobrowolnie wydana to przeszukanie nie następuje i jest bezprzedmiotowe (por. P. Hofmański (red.), E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego, Tom I. Komentarz, Warszawa 2004, s. 936-937; R. A. Stefański w pracy zbiorowej pod red. Z. Gostyńskiego, Kodeks postępowania karnego, Komentarz, Tom I, ABC 1998, s. 581).

W świetle powyższych rozważań niezasadne okazały się więc zarzuty naruszenia art. 68 § 1 upea oraz art. 47 § 2 w związku z art. 7 § 2 upea.

5. Całkowicie chybiony jest także podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 67 § 1 upea. Przepis ten nie ma bowiem zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Wskazuje na to chociażby treść § 1 wskazanego przepisu, który stanowi, że z zastrzeżeniem art. 68 § 1, podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Określając wzór, minister uwzględni uwarunkowania wynikające z elektronicznego przetwarzania danych zawartych w tym zawiadomieniu lub protokołach.

Przepis ten nie ma zastosowania w egzekucji z pieniędzy, o której mowa w art. 68 § 1 upea. Zatem organ egzekucyjny nie miał w przedmiotowej sprawie obowiązku wydania zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego ani sporządzenia protokołu zajęcia i odbioru ruchomości.

6. Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 97 § 2 upea. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika, pieniądze znajdujące się w automatach do gry należały do Skarżącej. Potwierdza to treść umowy dzierżawy z dnia 3 sierpnia 2015 r., znajdującej się w aktach sprawy. Ponadto, wskazać należy, iż celem zaskarżonej czynności egzekucyjnej było zajęcie gotówki, która znajdowała się w automatach, a nie samych automatów, które dla celów zarobkowych Spółka wydzierżawiła. Nie budzi wątpliwości fakt, iż gotówka znajdująca się w przedmiotowych automatach należała do zobowiązanej Spółki, a jak już wyżej zaznaczono, egzekucja była ograniczona tylko do egzekucji z pieniędzy (art. 1a pkt 12 lit. a tiret 1 upea).

7. Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 45 § 1 upea. W sprawie nie nastąpiła żadna z okoliczności wskazanych w tym przepisie. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu organ egzekucyjny i egzekutor są obowiązani odstąpić od czynności egzekucyjnych, jeśli zobowiązany okazał dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych, albo gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Skarżąca żadnych dowodów wskazujących na zaistnienie okoliczności wymienionych w tym przepisie w momencie przeprowadzania czynności egzekucyjnej nie przedstawiła.

8. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.).