Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1037/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 7, art. 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 2 pkt 2, art. 2 pkt 7 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: Par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2013 poz 461
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb  Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - tekst jednolity
article: Art. 134, art. 135, art. 145 par. 1  pkt 1 lit. a oraz lit. c, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Barbara Pasternak Sędziowie NSA Krystyna Kutzner (spr.) WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Asystent Sędziego Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2016 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej G. M. – W. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat A. Ś. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 1 czerwca 2015 r. sygn. akt [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r. nr [...] ustalającą, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013r. znak [...] wypłacone na rzecz A. Z. w okresie od dnia 1 lutego 2014r. do dnia 31 sierpnia 2014r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w łącznej wysokości 33.500,00 zł.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym:

Decyzją z dnia [...] 2013 r. znak: [...] Prezydent Miasta przyznał skarżącej K. Z. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie na rzecz uprawnionego syna A. Z. na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r.

Pismem z dnia 01 września 2014r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w K zawiadomił Urząd Miasta, że postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika S. Z. prowadzone z wniosku skarżącej zostało zawieszone na jej wniosek złożony w dniu 17 stycznia 2014r. w kancelarii ww. komornika . W związku z powyższym organ wszczął z urzędu postępowanie w celu ustalenia zasadności pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego .

Następnie decyzją z dnia [...] 2014r. znak: [...] Prezydent Miasta uchylił swoją decyzję z dnia [...] 2013 r. w całości od dnia 1 lutego 2014r. i jednocześnie wstrzymał jej wykonanie od dnia 1 września 2014r.

W ocenie organu , skarżąca utraciła prawo do świadczenia alimentacyjnego z uwagi na fakt umorzenia (powinno być: zawieszenia) postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu.

Z kolei decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta ustalił , że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz uprawnionego A. Z. w okresie od dnia 1 lutego 2014r. do dnia 31 sierpnia 2014r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w łącznej wysokości 3 .500 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podała, że "omyłkowo" zawiesiła postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego wobec dłużnika alimentacyjnego w całości zamiast wyłącznie w zakresie nieruchomości ; jej zamiarem było jedynie cofnięcie wyceny tej nieruchomości , której dłużnik jest współwłaścicielem . Ponadto skarżąca oświadczyła , że wobec dłużnika jednocześnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W dotyczące nieruchomości, której dłużnik jest jedynym właścicielem.

Skarżąca przyznała , że sugerując się dwoma jednocześnie prowadzonymi wobec dłużnika postępowaniami egzekucyjnymi popełniła błąd składając wniosek o zawieszenie jednego z tych postępowań . O swoim błędzie i jego konsekwencjach dowiedziała się we wrześniu 2014r. w kancelarii komornika po zaświadczenie w związku z kolejnym wnioskiem o świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Błąd swój , jak pisze skarżąca , "zweryfikowała" składając do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego z ruchomości dłużnika .

W odwołaniu skarżąca podniosła również , że znajduje się w trudnej sytuacji , gdyż samotnie wychowuje niepełnosprawnego syna , jest osobą bezrobotną i korzysta z pomocy społecznej .

W wyniku ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W ocenie organu odwoławczego , pojęcie " nienależnego świadczenia" nie jest tożsame z pojęciem " świadczenia nienależnie pobranego". Pierwsze z tych pojęć jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas , gdy świadczenie jest wypłacane bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła , Natomiast pojęcie " świadczenia nienależnie pobranego" to świadczenie pobrane przez osobę , której można przypisać cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) . Obowiązek obciąża tylko tego , kto przyjął świadczenie w złej wierze , wiedząc że mu się nie należy , co dotyczy zarówno osoby , która została pouczona o okolicznościach , w jakich nie powinna pobierać świadczeń , jak też osoby , która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań , dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

Organ odwoławczy stwierdził również , że pouczenie nie może być uznane za należyte , gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia , jak miało to miejsce w decyzji skierowanej do skarżącej z dnia [...] 2013r. przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

Wskazując na powyższe okoliczności Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło , że organ pierwszej instancji podczas prowadzonego postępowania nie wykazał , że skarżąca była świadoma konsekwencji jakie wynikają z zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy wynika, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w K zawiadomił organ I instancji o fakcie zawieszenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela dopiero pismem z dnia 1 września 2014r. Wówczas to dołączono do akt sprawy kopię postanowienia z dnia 17 stycznia 2014r. , sygn. akt [...] zawieszającego postępowanie egzekucyjne .

W ocenie organu odwoławczego , organ I instancji nie wykazał , że skarżąca była świadoma , iż od miesiąca lutego 2014r. do dnia 31 sierpnia 2014r. pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego , które de facto jej się nie należą. W związku z tym właściwym jest , aby organ I instancji ponownie przeanalizował , czy pobrane przez skarżącą w tym okresie świadczenia są w istocie świadczeniami nienależnie pobranymi , czy tylko nienależnymi. " W sytuacji gdy organ I instancji uzna , iż w przedmiotowym przypadku nie zachodzą przesłanki pozwalające stwierdzić , iż świadczenia pobrane przez Panią K. Z. są świadczeniami nienależnie pobranymi , winien postępowanie w sprawie umorzyć . Natomiast w przypadku stwierdzenia , iż świadczenie było w istocie świadczeniem nienależnie pobranym , organ powinien ponownie wydać decyzję administracyjną stwierdzającą wysokość nienależnie pobranych świadczeń".

Ponadto , zdaniem organu odwoławczego , z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynikało , dlaczego świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od dnia 1 lutego 2014r. do dnia 31 sierpnia 2014r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w łącznej wysokości 3.500 zł.

W toku ponownego postępowania przed organem I instancji organ ustalił , że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w K nie poinformował Urzędu Miasta o zawieszeniu na wniosek skarżącej postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika alimentacyjnego.

Jak wynika z pisma ww. komornika z dnia 6 lutego 2015r. , skierowanego do skarżącej, zawiadomienie Urzędu Miasta o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego zostało dokonane pismem z dnia 1 września 2014r. tj. dopiero po uzyskaniu informacji od skarżącej , że nie dopełniła ona ciążącego na niej obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo pobierania świadczenia.

Mając na uwadze powyższe okoliczności , Prezydent Miasta decyzją z [...] 2015 r. nr [...] ustalił, iż świadczenie alimentacyjne przyznane decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r. nr [...] wypłacane na rzecz osoby uprawnionej A. Z. w okresie od 1 lutego 2014 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w łącznej kwocie 3.500,00 zł.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i stwierdził , że wydane orzeczenie jest konsekwencją poinformowania organu przez komornika sądowego o zawieszeniu – na wniosek skarżącej - postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika alimentacyjnego .

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca oświadczyła , że się z nią nie zgadza i wniosła o niezwłoczne rozpatrzenie jej sprawy ze względu na trudną sytuację finansową i rosnące odsetki.

Decyzją z dnia 1 czerwca 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności organ wyjaśnił, iż podstawą przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest m.in. fakt bezskutecznej egzekucji zasądzonych alimentów, co oznacza, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych (art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Zatem - zdaniem organu - zawieszenie na wniosek wierzyciela postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu stanowi okoliczność mającą wpływ na wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z powyższym z uwagi na zawieszenie - na wniosek skarżącej -postępowania egzekucyjnego w dniu 17 stycznia 2014 r. wystąpiła okoliczność mająca wpływ na wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem ustała przesłanka bezskuteczności egzekucji zasądzonych alimentów. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego spowodowało zawieszenie egzekucji zasądzonych alimentów.

Z kolei zgodnie z art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Aby właściwy organ mógł żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń strona powinna być prawidłowo pouczona o okolicznościach, których wystąpienie spowoduje brak prawa do przyznanych świadczeń.

W niniejszej sprawie - jak wynika to z treści decyzji z dnia [...] 2013 r. znak: [...] przyznającej skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej A. Z. na okres od dnia 01.10.2013 r. do 30.09.2014 r. w kwocie 500 zł miesięcznie - organ pouczył skarżącą o konsekwencjach niezgłoszenia okoliczności, które mają wpływ na wypłatę przyznanego świadczenia. W pouczeniu powyższej decyzji organ wyliczył okoliczności mające wpływ na wypłatę przyznanego świadczenia, m.in. wskazał : umorzenie lub zawieszenie postępowania egzekucyjnego świadczeń alimentacyjnych.

Ponadto organ I instancji poinformował , że w przypadku niezastosowania się do wskazanego pouczenia świadczenia, wypłacone w okresie wystąpienia jednej z negatywnych przesłanek, zostaną uznane za nienależnie pobrane.

W ocenie organu odwoławczego , taką okolicznością wymagającą niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie było zawieszenie w dniu 17 stycznia 2014 r. postępowania egzekucyjnego względem dłużnika alimentacyjnego. Mając na uwadze fakt, iż - w ocenie organu - skarżąca była prawidłowo pouczona o konieczności zgłoszenia każdej zmiany mającej wpływ na wypłatę świadczenia z funduszu alimentacyjnego należało uznać, że miała świadomość konsekwencji niezastosowania się do wyraźnego pouczenia w decyzji.

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 23 w zw. z art.2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2012.1228) , poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w niniejszej sprawie świadczenie wypłacone skarżącej w okresie od dnia 1 lutego 2014 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym .

Wskazując na powyższe okoliczności skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W ocenie skarżącej , zaskarżona decyzja jest niezasadna , bowiem organ odwoławczy nie wziął pod uwagę istotnej okoliczności, a mianowicie, że z wniosku skarżącej toczą się dwa postępowania egzekucyjne przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu S. Z. , a to : przed Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w K, sygn. akt [...] oraz przed Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w W , sygn. akt [...]. Obie egzekucja od początku są bezskuteczne.

Skarżąca przyznała , że w dniu 17 stycznia 2014r. na jej wniosek zostało zawieszone postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K, jednak okoliczność ta nie miała jakikolwiek wpływu na skuteczność egzekucji. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu odwoławczego , że "z uwagi na zawieszenie postępowania egzekucyjnego wystąpiła okoliczność mająca wpływ na wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem ustała przesłanka bezskuteczności egzekucji zasądzonych alimentów". Stanowisko to nie znajduje pokrycia w rzeczywistości, a organy obu instancji w toku postępowania administracyjnego nie zbadały , czy ww. zawieszenie miało rzeczywisty wpływ na możliwość faktycznego wyegzekwowania alimentów .

Skarżąca podniosła , że ze względu na brak jakiegokolwiek majątku dłużnika alimentacyjnego , wszczęto egzekucję z nieruchomości , w której dłużnik ma swój udział. W ocenie skarżącej , ze względu na nikłe realne możliwości sprzedaży licytacyjnej udziału w zamieszkałym przez rodzinę dłużnika domu , skarżąca na prośbę dłużnika starającego się o kredyt zawiesiła postępowanie egzekucyjne dotyczące tej nieruchomości.

Skarżąca podniosła, że fakt zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie był spowodowany dobrowolnym spełnieniem świadczeń alimentacyjnych przez dłużnika , ani że świadczenia te dłużnik zaczął spełniać. W skardze zarzucono , że organy obu instancji nie zbadały tych okoliczności .

W ocenie skarżącej , istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest postępowanie egzekucyjne toczące się wobec dłużnika alimentacyjnego przed Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w W, który jest właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości dłużnika (sygn. akt [...]). Postępowanie to jest prowadzone na wniosek skarżącej od dnia 26 lipca 2012 r. , także w okresie objętym zaskarżoną decyzją i także jest bezskuteczne . Okoliczność ta nie została jednak uwzględniona przez orzekające organy, które oparły swe rozstrzygnięcia na stanie faktycznym ustalonym jedynie częściowo.

Wskazując na powyższe okoliczności skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie .

Pismem z dnia 15 stycznia 2016 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uzupełnienie skargi zarzucając:

- naruszenie przepisów postępowania, a to art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 K.p.a. poprzez brak podjęcia jakichkolwiek czynności w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W do sygn. akt [...] oraz w zakresie okoliczności i skutków zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego w K do sygn. akt [...], a w szczególności świadomości skarżącej co do zakresu i skutków zawieszenia egzekucji oraz sytuacji uprawnionego A. Z.;

- naruszenie przepisu postępowania, a to art. 107 § 1 i 3 K.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji przyczyn pominięcia faktu prowadzenia bezskutecznej egzekucji przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W, sygn. akt [...], w okresie objętym skarżoną decyzją;

- naruszenie prawa materialnego, a to art. 24 w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że ustała przesłanka bezskuteczności egzekucji,

- naruszenie prawa materialnego, a to art. 24 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że świadczenie objęte zaskarżoną decyzją jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Pełnomocnik skarżącej wniósł również o przeprowadzenie dowodów z dokumentów na okoliczność istnienia bezskuteczności egzekucji w całym okresie objętym zaskarżoną decyzją oraz na okoliczność intencji skarżącej zawieszenia egzekucji jedynie w zakresie egzekucji z nieruchomości oraz dobrej wiary skarżącej dotyczącej pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie objętym ww. decyzją.

Wskazując na powyższe okoliczności pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r., znak [...] i umorzenie postępowania, względnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Ponadto pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w wysokości 150% stawki podstawowej oświadczając , że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części .

W ocenie pełnomocnika skarżącej organy obu instancji nie podjęły żadnych czynności w celu wyjaśnienia okoliczności i skutków zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego w K, a w szczególności świadomości skarżącej co do zakresu i skutków zawieszenia egzekucji , a nadto wpływu zawieszenia na sytuację uprawnionego do alimentów A. Z. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego podnosiła okoliczności , że zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości , zamiast w części dotyczącej nieruchomości , spowodowane było jej pomyłką .

W ocenie pełnomocnika , powyższa okoliczność nie wpłynęła w żaden sposób na sytuację uprawnionego , gdyż syn skarżącej nie otrzymał od zobowiązanego alimentów za okres objęty decyzją. Okoliczność ta nie została wyjaśniona ani przez organ I , ani II instancji .

Kolejny zarzut skargi dotyczy niepełnego uzasadnienia, a mianowicie z uzasadnienia decyzji nie wynika , na jakiej podstawie organ uznał , że ustała przesłanka bezskuteczności egzekucji w sytuacji , gdy toczyła się i nadal toczy bezskuteczna egzekucja przed Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w W – sygn. akt [...] . W związku z tym zaskarżona decyzja w tym zakresie narusza art.107 § 3 K.p.a.

Zarzut naruszenia prawa materialnego , a to art. 24 i 23 ustawy o pomocy społecznej uprawnionym do alimentów – w związku z zawartymi w ustawie definicjami bezskuteczności egzekucji i nienależnie pobranymi świadczeniami. Naruszenie wskazanych przepisów , w ocenie pełnomocnika skarżącej , polega na tym , że w sytuacji , gdy toczy się kilka postępowań egzekucyjnych przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu , zawieszenie jednego z nich , przy bezskuteczności pozostałych nie powoduje ustania przesłanki bezskuteczności egzekucji. Wykładnia przeciwna byłaby sprzeczna z celem ustawy , którym było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów.

Zdaniem pełnomocnika , wedle definicji z art.2 pkt.7 a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów , nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. W ocenie organu okolicznością taką jest zawieszenie postępowania egzekucyjnego, jakkolwiek przyczyna ta nie wynika wprost z ww. definicji.

Pełnomocnik zarzucił , że organ nie odniósł się ani do bezskuteczności egzekucji przed komornikiem w W, ani do okoliczności zawieszenia postępowania egzekucji przed komornikiem w K, a w szczególności do przyczyn zawieszenia i świadomości skarżącej co do zakresu zawieszenia , a nadto do skutków tego zawieszenia i jego wpływu na sytuację uprawnionego .

Za dowolne pełnomocnik uznał stanowisko organów , że sam fakt zawieszenia jednej z toczących się egzekucji , bez względu na przyczyny i skutki zawieszenia dla sytuacji uprawnionego , powoduje , iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego są w tym okresie nienależnie pobrane.

Niezależnie od powyższego pełnomocnik zarzucił , że organ ponownie wydając decyzję ustalającą nienależnie pobrane świadczenia powielił swoją pierwotną decyzję z dnia [...] 2014r. nie uwzględniając przy tym wskazówek zawartych w pierwszej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie dokonując żadnych ustaleń i ocen dotyczących zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika z K .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje :

Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i prawa procesowego .

Na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U.2012.270) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności , Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza , skarga zasługuje na uwzględnienie , bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu, który uzasadnia ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organy prawidłowo uznały, że świadczenia pobrane przez skarżącą z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej syna A. Z. w okresie od dnia 1 lutego 2014 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r., w łącznej kwocie 3.500,00 zł były świadczeniami nienależnie pobranymi.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2012r.1228) –dalej jako: ustawa. Jako podstawę prawną ustalenia, że sporne świadczenie zostało pobrane nienależnie, organy wskazały art. 2 pkt 7 lit "a" ustawy. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Definicja powyższa jest tożsama z definicją nienależnie pobranego świadczenia zawartą w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że od "nienależnie pobranego świadczenia" należy odróżnić "świadczenie nienależne".

"Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2013r., sygn. akt II SA/Po 782/12 oraz z dnia 22 października 2010r., sygn. akt II SA/Po 478/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Pogląd ten został przytoczony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu swej decyzji z dnia [...] 2015r. . , nr [...] .

Z powyższego wynika zatem, że do wydania decyzji o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane nie wystarczy ustalenie, że świadczenie zostało przyznane bez podstawy prawnej, bądź że ta podstawa prawna odpadła. Ustalenie tych okoliczności pozwala jedynie na wniosek, że świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Natomiast dla zastosowania wskazanej przez organy podstawy prawnej (art. 2 pkt 7 lit. "a" ww. ustawy ) niezbędne jest wykazanie, że osoba, która to świadczenie pobrała miała lub powinna mieć świadomość tego, że świadczenie jej nie przysługiwało. Innymi słowy dla skutecznego postawienia stronie zarzutu nienależnie pobranego świadczenia należy wykazać, że osoba uprawniona została prawidłowo poinformowana, jakie okoliczności powodują ustanie prawa do świadczeń . Na "bycie pouczonym" w rozumieniu tego przepisu składają się zatem dwa elementy:

- świadomość, w jakich (przyszłych) sytuacjach traci się prawo do świadczeń,

- wiedza, że jedna z tych sytuacji właśnie zaistniała.

Naczelny Sąd Administracyjny oraz wojewódzkie sądy administracyjne wielokrotnie wypowiadały się w kwestii prawidłowego pouczenia prezentując stanowisko, że pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Pouczenie winno być jasne i czytelne ; celem pouczenia jest nie tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej.

Warunkiem uznania wypłaconego świadczenia za świadczenie nienależne jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, iż uprawnienie do jego otrzymywania ustało. Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia , czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie pouczony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie posiadanego uprawnienia. (por.: wyroki NSA z dnia 1 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 2078/10, Lex nr 957287, z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt I OSK 762/11, Lex nr 1069676 oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 30 marca 2011 r., II SA/Łd 220/11, LEX nr 957344).

Na powyższe okoliczności wskazywało również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu swej decyzji z dnia [...] 2015r.

W rozpatrywanej sprawie okolicznością bezsporną jest , że w decyzji z dnia [...] 2013r. nr [...] przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego , organ administracyjny w pouczeniu zawarł informację , że okolicznością podlegającą zgłoszeniu mającą wpływ na pobieranie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest m.in. umorzenie lub zawieszenie postępowania egzekucyjnego świadczeń alimentacyjnych.

Jak wykazała analiza akt niniejszej sprawy , informacja ta nie była dostatecznie zrozumiana przez skarżącą , co potwierdzają okoliczności , w jakich doszło do zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K, sygn. akt [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] 2015r. stanęło na stanowisku , że organ w pierwotnie prowadzonym postępowaniu nie wykazał , iż skarżąca była świadoma konsekwencji , jakie wynikają z zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Mimo , iż organ I instancji był zobowiązany do ponownej analizy , czy świadczenia pobrane przez skarżącą były świadczeniami nienależnie pobranymi , organ nie dokonał takiej analizy . Skarżąca w toku całego postępowania konsekwentnie twierdziła , że do zawieszenia postępowania egzekucyjnego doszło w wyniku błędu z jej strony - inny był bowiem jej zamiar i cel (jej intencją było zawieszenie postępowania egzekucyjnego jedynie w odniesieniu do nieruchomości ) , niezrozumienia przepisów w tym zakresie i działania pod wpływem informacji uzyskanych w kancelarii komornika sądowego .

Ani organ I instancji , ani organ II instancji nie odniosły się do tych okoliczności , mimo iż były do tego zobowiązane wytycznymi zawartymi w decyzji kasacyjnej z dnia [...] 2015r.

W ocenie świadomości skarżącej nie sposób pominąć również jej późniejszego działania , kiedy to - jak twierdzi skarżąca - zgłosiła się we wrześniu 2014r. w kancelarii komornika po kolejne zaświadczenie konieczne do wniosku o świadczenia z funduszu alimentacyjnego ; dopiero wówczas skarżąca powzięła informację o konsekwencjach zawieszenia postępowania i niezwłocznie złożyła wniosek " o podjęcie zawieszonego postępowania co do wierzytelności rzeczy ruchomych stanowiących własność dłużnika".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie od decyzji organu I instancji , nie odniosło się do okoliczności zawieszenia postępowania na wniosek skarżącej i mimo wcześniej zajętego w tej kwestii stanowiska , utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję , w której kwestia świadomości skarżącej co do skutków zawieszenia została zignorowana.

Nie zastosowanie się do wskazówek i zaleceń zawartych w decyzji organu odwoławczego z dnia 12 stycznia 2015r. , nr [...], brak jakichkolwiek ustaleń w zakresie świadomości skarżącej odnośnie zakresu i skutków zawieszenia postępowania egzekucyjnego , w ocenie Sądu , przesądza o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zauważyć należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylając pierwotną decyzję ustalającą , iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego skarżąca pobrała nienależnie w okresie od dnia 1 lutego 2014r. do dnia 31 sierpnia 2015r. i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji tym samym dało wyraz temu , że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania , a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Jest to wyjątek od zasady wedle której organ odwoławczy ma obowiązek rozpoznać sprawę co do meritum. Powody, dla których organ odwoławczy tego rodzaju rozstrzygnięcie podejmuje jest konieczność przeprowadzenia ponownego postępowania.

Tymczasem w niniejszej sprawie organ ponownie rozpatrując sprawę nie przeprowadził postępowania w zakresie wskazanym w decyzji kasacyjnej i nie wyjaśnił wątpliwości , które legły u podstaw decyzji organu odwoławczego .

Niezależnie od powyższego rozstrzygając przedmiotową sprawę należy mieć na uwadze , że podstawą ustalenia , iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały nienależnie pobrane przez skarżącą w okresie objętym zaskarżoną decyzją , było stwierdzenie , że zawieszenie na wniosek skarżącej postępowania egzekucyjnego

prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K miało wpływ na pobieranie tych świadczeń.

Zgodzić należy się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącej , że organy nie podjęły żadnych czynności w celu wyjaśnienia skutków zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika w K, a w szczególności wpływu tego zawieszenia na sytuację uprawnionego do alimentów syna skarżącej.

Jak twierdzi skarżąca , w okresie objętym zaskarżoną decyzją jej syn uprawniony do alimentów nie otrzymywał ich od dłużnika , świadczenia te nie były zatem wypłacane dobrowolnie.

W związku z tym należało zbadać, czy w związku z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego automatycznie ustała przyczyna powodująca ustanie lub wstrzymanie wypłaty tych świadczeń .

Rozstrzygając powyższą kwestię należy mieć na uwadze , że wobec dłużnika alimentacyjnego w istocie toczyły się dwa postępowania egzekucyjne – jedno prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K, drugie - przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. Zgodzić należy się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącej , że zawieszenie jedno z tych postępowań , przy bezskuteczności drugiego postępowania nie powoduje automatycznie ustania przesłanki bezskuteczności egzekucji.

W rozpatrywanej sprawie organ nie dokonał prawidłowej oceny zawieszenia jednej z toczących się egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego i nie ustalił skutków tego zawieszenia w odniesieniu do sytuacji uprawnionego do alimentów. Wydanie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji , bez wyjaśnienia powyższych kwestii świadczy o prowadzeniu kontrolowanego postępowania w sposób naruszający podstawowe zasady wyrażone w Kodeksie postępowania administracyjnego w art.7 , art.8 , art.9 i art.77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy administracyjne w toku postępowania nie uwzględniły także celu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów , którym jest zapewnienie środków na bieżące utrzymanie osób uprawnionych do alimentów.

Organy orzekającej w niniejszej sprawie miały obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie słuszny interes społeczny i słuszny interes strony . Postępowanie winno być prowadzone w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej , a uczestnicy winni być należycie informowani o okolicznościach faktycznych i prawnych , które mogą mieć wpływ na ich prawa i obowiązki.

Zauważyć należy, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie zgodnie z art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w zakresie wyżej wskazanym oraz do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Przede wszystkim należy ustalić , czy w związku z zawieszeniem jednego z postępowań egzekucyjnych ustała przyczyna bezskuteczności egzekucji w rozumieniu art. 2 pkt.2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów . W przypadku odpowiedzi twierdzącej na ww. pytanie , organ zbada , czy skarżącej można zarzucić , że świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobierała nienależnie w okresie objętym zaskarżoną decyzją .

Stanowisko organu winno być przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób , jaki wynika z art.107 § 3 K.p.a.

Stosownie do art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U2012.270) , ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ , którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

Uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ppsa w związku z § 18 ust.1 pkt.1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu (Dz.2013.461). Oceniając wkład pracy pełnomocnika z urzędu na podstawie analizy akt niniejszej sprawy, Sąd zasądził koszty zastępstwa procesowego w wysokości stawek minimalnych. Zgłaszając wniosek o przyznanie kosztów w wysokości 150% stawki minimalnej pełnomocnik z urzędu nie wykazał, by w rozpatrywanej sprawie poniósł zwiększony nakład pracy, a nadto ani rodzaj, ani stopień zawiłości sprawy nie uzasadniał przyznania kosztów we wnioskowanej przez pełnomocnika wysokości.