Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1044/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, w zw. z ust. 5 pkt 2a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2022 r. sprawy ze skargi G.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 maja 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1417/2022/7188 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 26 stycznia 2022 r. G. K. (dalej: Strona, Skarżący), działając przez pełnomocnika będącego adwokatem, zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką na osobą niepełnosprawną matką H. K. (dalej matka). Do wniosku załączył kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki, z którego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 marca 2021 r., a orzeczenie wydaje się do dnia 30 kwietnia 2023 r.

Po przeprowadzeniu wymaganego postępowania, w tym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze Stroną, decyzją z dnia 15 kwietnia 2022 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615) Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Wychowawczych, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta D. (dalej: organ pierwszej instancji), odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając tę decyzję organ odwołał się do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie wskazał na ustalenia faktyczne. Potwierdził, że matka Skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D. nr [...] z dnia [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się do 2 marca 2021 r., nie da się natomiast ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Matka Skarżącego legitymuje się także orzeczeniem wydanym przez Lekarza Orzecznika ZUS w dniu [...] r., z którego wynika, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, a data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji - to 1 października 2019 r. Nadto z akt sprawy wynika, że matka Skarżącego jest osobą zamężną, żyje jej matka i rodzeństwo i posiada trójkę dzieci. Wskazano, iż ojciec matki Skarżącego nie żyje, a matka – Z. P. jest emerytką, posiada pierwszą grupę inwalidzką i z uwagi na wiek i stan zdrowia nie jest w stanie zajmować się córką i zapewnić jej należytej opieki. Mąż matki Skarżącego – J. K. jest emerytem, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a starsze siostry Skarżącego – A. K. i D. K. według złożonych oświadczeń z przyczyn osobistych nie są w stanie zająć się matką (m.in. ciężkie warunki mieszkaniowe czy przebywanie poza granicą).

Dalej organ pierwszej instancji stwierdził, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Organ stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż Skarżący nie posiada własnego dochodu, a ostatnie udokumentowane zatrudnienie (świadectwo pracy) miało miejsce w okresie od 25 listopada 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. Z informacji Powiatowego Urzędu Pracy w D. wynika, że Skarżący był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w okresie od 29 maja 2018 r. do 5 czerwca 2018 r. Zdaniem organu może to dowodzić, iż od tego czasu Skarżący nie poszukiwał pracy. Stąd też w ocenie organu pierwszej instancji nie została spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki na matką.

Nadto organ podniósł, iż przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz zebrana w sprawie dokumentacja dowodzi, iż Skarżący zamieszkuje wraz z synem z rodzicami. Matka Skarżącego jest po dwóch udarach, ma paraliż prawej strony ciała, problemy z zachowaniem równowagi i z pamięcią. W domu porusza się samodzielnie pozostając pod stałym nadzorem Skarżącego. Nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Opieka na matką polega na wykonywaniu czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (tj. pranie, sprzątanie, przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów itp.), a nadto podawanie leków i kontrola ich spożywania oraz dawkowania, umawianie wizyt lekarskich, asekuracja w zakresie ubierania się i kąpieli. Wskazano, iż mąż matki, a ojciec Skarżącego z powodu problemów zdrowotnych (według oświadczenia) nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną, przy czym w okresie zimowym był aktywny zawodowo.

Uwzględniając ustalenie faktyczne, w ocenie pracownika socjalnego, wątpliwe jest kto winien sprawować opiekę nad matką Skarżącego. W powyższej sytuacji Skarżący mógłby podjąć zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy i pogodzić opiekę nad matką i synem przy dodatkowym wsparciu ojca. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by matka Skarżącego była osobą leżącą i zupełnie niesamodzielną.

Organ podniósł, iż według złożonego oświadczenia o zakresie sprawowanej opieki należy przyjąć, że czynności składające się na zakres opieki to normalna i powszechnie stosowana wobec starszego rodzica pomoc udzielna mu przez najbliższego członka rodziny (brak czynności specjalistycznej opieki). Organ podkreślił, iż świadczenie o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

W niniejszym przypadku, z uwagi na udokumentowane zatrudnienie w okresie od 25 listopada 2013 r. do 31 stycznia 2014 r., a obecnie brak aktywności zawodowej czy brak poszukiwania zatrudnienia (ostatnio czerwiec 2018 r.) organ stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka rezygnacji lub nie podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką umożliwiającą przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Nadto organ dodał, iż z uwagi na fakt, iż mąż matki Skarżącego, a jego ojciec nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to można także wskazać na negatywną przesłankę, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy, także uniemożliwiającą przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał także organ na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b tej ustawy, z uwagi na fakt, iż nie da się ustalić o kiedy istnieje niepełnosprawność matki Skarżącego.

Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i działając przez pełnomocnika, pismem z dnia 22 kwietnia 2022 r., wniosła odwołanie, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. W odwołaniu zarzuciła błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zarzuciła także błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz syna. Wskazała też na naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną przez Skarżącego nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami. Uwzględniając powyższe Skarżący wniósł o uwzględnienie odwołania, uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu strona skarżąca rozwinęła postawione zarzuty, podkreślając, iż nie sposób zgodzić się odmowną decyzją organu pierwszej instancji.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 13 maja 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1417/2022/7188 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia. Dalej uznało, że odwołanie strony nie zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy uznał, iż podany w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji powód odmowy wnioskowanego świadczenia, iż nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych dotycząca daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może stanowić przesłanki negatywnej w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Znaczenie w tym zakresie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 sygn. akt K 38/13, mocą którego stwierdzono, iż art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskie. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Jednakże zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji odmawiająca przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zasługuje na utrzymanie, ponieważ osoba wymagając opieki - matka Skarżącego jest mężatką, a jej mąż, a ojciec Skarżącego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli zachodzi w sprawie negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium nie kwestionuje faktu, iż matka Skarżącego wymaga całodobowej opieki, jak również tego, że Skarżący taką opiekę jej zapewnia. Jednak ustawodawca w przywołanym przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy wyraźnie wykluczył możliwość otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nadto odnosząc się kolejnej podanej przez organ pierwszej instancji przesłanki negatywnej - tj. zakwestionowania istnienia związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką a rezygnacją z zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej, Kolegium podniosło, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, ale tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze (wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują), że opieka ta nie pozwala na podjęcie zatrudnienia. Przez rezygnację z zatrudnia należy więc rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwa osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej w zamian za rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Ustawa nie zawiera definicji sprawowania opieki, jednak aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi być ona stała i długoterminowa. Opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Zestawiając powyższe z faktem, iż Skarżący pozostawał w zatrudnieniu ostatnio w okresie od 25 listopada 2013 r. do 31 stycznia 2014 r., tj. ok. 8 lat temu, wątpliwości organu pierwszej instancji odnośnie istnienia związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką a rezygnacją z zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej są w pełni uzasadnione.

Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie już sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczającą przesłanką negatywną uzasadniającą odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wnioskodawca, działając przez pełnomocnika będącego adwokatem, pismem z dnia 7 czerwca 2022 r. wniósł skargę na powyższą decyzję Kolegium. Zarzucił w niej rażącą obrazę przepisów prawa materialnego - tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy jego matka pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Nadto skarżący wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że odmówiono Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na istnienie negatywnej przesłanki, a mianowicie stwierdzono, iż mąż niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Skarżącego dokonana przez organy wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą jej, ze względu na swój stan zdrowia. Poprzestanie na wykładni językowej jest niewystarczające. Zastosowanie wykładni systemowej i celowościowej uwzględnia konstytucyjne zasady równości wobec prawa i ochrony rodziny, a także zapewnia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Kolegium wniosło ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na podstawie art. 119 pkt 2 tej ustawy sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie tak Skarżący jak i organ wniosły o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615). Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ pierwszej instancji podstawy odmowy wnioskowanego świadczenia upatrywał w trzech negatywnych przesłankach, a mianowicie, w naruszeniu art. 17 ust. 1b ustawy- z uwagi na fakt, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki Skarżącego, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy poprzez fakt pozostawiania matki Skarżącego w związku małżeńskim, podczas gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy - wobec zakwestionowania istnienia związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką przez Skarżącego a rezygnacją z zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej.

Zasadnie przy tym organ odwoławczy stwierdził, iż powód odmowy wnioskowanego świadczenia w postaci niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - czyli dotyczący daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może stanowić przesłanki negatywnej w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a to z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 sygn. akt K 38/13, mocą którego stwierdzono, iż przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skutkiem powyższego nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

Jednak dwie pozostałe przesłanki negatywne wskazane przez organ pierwszej instancji zasadnie zostały potwierdzone także przez organ odwoławczy.

Mianowicie unormowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy wprowadza przesłankę negatywną po stronie osoby wymagającej opieki, której zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje innej zobowiązanej do alimentacji osoby wymagającej opieki w dalszej kolejności.

Pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku, czyli w tym przypadku Skarżącego, jako jej syna. Ustawodawca w tym przepisie ustawy wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. W orzecznictwie podkreśla się, że zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

W tych okolicznościach sprawowanie nad matką – H. K. faktycznej opieki przez syna nie może automatycznie prowadzić do uznania, iż przez fakt, że mąż matki Skarżącego nie legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wywiązuje się, z określonego w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, obowiązku alimentacyjnego, uprawnia to Skarżącego do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjąć należy, iż obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 1700/12, CBOSA), to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa.

Sąd, tak jak i organ w zaskarżonej decyzji, podziela aktualną linię orzecznictwa, która aprobuje zawężającą wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy, w myśl której świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie - w miejsce tego współmałżonka - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.

Powyższe stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie sądowym, czego potwierdzeniem są analogiczne zapatrywania wyrażone w kolejnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego - m.in. z dnia 28 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1244/21, z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1232/21, z dnia 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1657/21 czy z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2391/20. Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował również, że przedstawiona wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej zasadą równości wobec prawa.

Już tylko z tego względu w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu ze względu na opiekę nad niepełnosprawną matkę, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dodatkową przesłanką negatywną powodującą odmowę przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką a brakiem jakiejkolwiek aktywności zawodowej czy zarobkowej Skarżącego. Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku Skarżącego, zasadnie organy stwierdziły, iż nie została spełniona przesłanka rezygnacji lub nie podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką umożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego trudno przyjąć, że powodem niepodejmowania zatrudnienia jest pomoc niepełnosprawnej matce. Ostania udokumentowana przez Skarżącego praca przypadała bowiem na okres od dnia 25 listopada 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. Z zebranej dokumentacji nie wynika więc, by Skarżący był osobą aktywną zawodowo, nie jest też osobą poszukującą zatrudnienia (ostatnia aktywność w Powiatowym Urzędzie Pracy przypada na okres od 29 maja 2018 r. do 5 czerwca 2018 r.).

Uwzględniając powyższe należy podzielić ustalenia organu, iż nie kwestionując faktu opieki Skarżącego na matką, jednak odnosząc się do treści art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie może być ono traktowane jako dodatkowe źródło dochodu z racji sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka wynika z prawnego i moralnego obowiązku opieki dzieci nad starszymi rodzicami. Z kolei świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W niniejszej sprawie takiej sytuacji nie ma.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.