Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 771/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i 3, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 75 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 426
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Ewa Partyka /spr./ WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 września 2021 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia(....). nr (....) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej B. C. kwotę 497 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B.C. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, którą wydano w następującym stanie sprawy;

W dniu 31 grudnia 2020 r. skarżąca zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką L.K.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. Burmistrz, działając na podstawie art. 17 ust. 1 i 1 b, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. – dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U z 2020 r. poz. 256 – dalej: "K.p.a."), odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że pomimo faktycznego sprawowania opieki nad matką nie spełnia ustawowych przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. Niepełnosprawność matki powstała w 64 roku życia, a ponadto pozostaje ona w związku małżeńskim i to mąż winien zapewnić jej opiekę.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wyjaśniła, że mąż matki nie utrzymuje z żoną żadnych kontaktów oraz nie łoży na jej utrzymanie i leczenie. Jest osobą schorowaną i sam wymaga opieki, jednak nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Podniosła, że matka w obecnym stanie zdrowia wymaga opieki całodobowej. Potrzebuje pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, takich jak korzystanie z toalety czy chodzenie. Niepełnosprawność matki obejmuje również upośledzenie umysłowe oraz lewostronny paraliż. Opieka nad matką wymaga dużego poświęcenia. Do zadań skarżącej jako opiekuna należy również podpinanie rowerka rehabilitacyjnego, ćwiczenie chodu, ćwiczenie mowy, gimnastykowanie ręki, podawanie leków.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2021 r., SKO, działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a i art. 32 ust. 2 u.ś.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że matka skarżącej orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. została uznana do dnia 30 czerwca 2022 r. za osobę ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Niepełnosprawność wymienionej istnieje od 64-go roku życia. Z kolei zgodnie z orzeczeniem lekarza ZUS z dnia [...] grudnia 2019 r. matka skarżącej jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu tym nie wskazano daty powstania niepełnosprawności. Ponadto matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z J.K., który nie legitymuje się jakimkolwiek orzeczeniem lekarskim wskazującym na stan zdrowia.

Następnie Kolegium stwierdziło, że organ I instancji dokonał błędnej interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443), którym Trybunał uznał ww. art. 17 ust. 1b za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na datę powstania niepełnosprawności. SKO wyjaśniło, że organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek orzekać na podstawie przepisów u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b, który z dniem 23 października 2014 r. został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny.

W dalszej kolejności SKO wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wyjaśniło, że na tle wskazanego przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwie przeciwstawne linie orzecznicze. Pierwsza z nich dopuszcza sytuacje, gdy wbrew literalnemu brzmieniu powołanego przepisu, możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, mimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas gdy drugi małżonek nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Zgodnie z drugim poglądem pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Organ odwoławczy wskazał, że przychyla się do drugiego z przedstawionych stanowisk. Za jego słusznością przemawia również wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., pozwalająca stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Jak stwierdziło Kolegium, ani organ, ani Sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. W ocenie organu odwoławczego, decydującą okolicznością jest zatem fakt, że mąż matki strony nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub innym, równoważnym orzeczeniem lekarskim.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżąca wniosła o uchylenie rozstrzygnięć organów obydwu instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

– art. 17 ust. 1, ust. 1 a, ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy; przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawna matka pozostaje w związku małżeńskim i to na małżonku - jako spokrewnionym w pierwszym stopniu - spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek opieki nad żoną oraz uznaniu, że obowiązek alimentacyjny męża względem wymagającej opieki żony, bez względu na szczególne okoliczności, wyprzedza obowiązek alimentacyjny córki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji skarżącej nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r. poz. 682 ze zm.) obowiązek alimentacyjny względem matki;

– art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania przez męża matki opieki nad niepełnosprawną żoną w zakresie wymaganym stanem jej zdrowia, a przez to nieuprawnione uznanie, ze kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że decyzje organów obu instancji są krzywdzące, a sprawa wymaga "szerszego spojrzenia", nie zaś tylko kierowania się literalnym brzmieniem przepisu i obowiązkiem alimentacyjnym. Na poparcie swojego stanowiska przytoczyła liczne przykłady z orzecznictwa.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), na które została skierowana zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 2 czerwca 2021 r. Strony miały jednakże możliwość przedstawienia swojego dodatkowego stanowiska na piśmie. Podkreślić należy, że poza brakiem możliwości osobistego uczestnictwa przez strony czy ich pełnomocników w posiedzeniu Sądu, zakres dokonywanej kontroli jest w tym wypadku taki sam jak po przeprowadzeniu rozprawy.

Po rozpoznaniu sprawy w przedstawionych wyżej aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę skarżonych decyzji stanowiły przepisy art. 17 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do ust. 1a tego przepisu osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Według art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W okolicznościach niniejszej sprawy poza sporem pozostaje, że skarżąca jest córką osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a przy tym niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Z akt sprawy wynika też, że skarżąca została ustanowiona opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionej matki. Bezsporne jest także, że matka skarżącej jest osobą zamężną.

Skarżąca zarzuca, że mąż matki z nią nie zamieszkuje, wyprowadził się do swojej rodziny, nie łoży na jej utrzymanie, a poza tym sam z uwagi na schorzenia – wymaga opieki. Wskazywała, że mąż znęcał się nad matką, była nawet wdrożona procedura Niebieskiej karty.

Na etapie postępowania odwoławczego SKO pozyskało decyzję ZUS z dnia [...] marca 2019 r. o waloryzacji świadczenia emerytalnego przysługującego J.K. i informację ZUS z dnia 12 grudnia 2019 r., z których to wynika, że małżonek matki skarżącej w 2019 r. pobierał świadczenie emerytalne w wysokości netto 1581,24 zł. Sąd zauważa, iż jego nr PESEL wskazuje, że ma on ukończone 75 lat.

Jak zasadnie zauważyło SKO, organ I instancji nie uwzględnił skutków zakresowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, w którym przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Stanowisko Kolegium w tej kwestii jest prawidłowe i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Taki pogląd jest zbieżny z niekwestionowaną już wykładnią ww przepisu, którą sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Co do ostatecznej podstawy odmowy przyznania świadczenia organ odwoławczy zauważył, że przy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. aktualnie wykształciły się dwie linie orzecznicze, które przedstawił zaznaczając, że podziela ten pogląd, zgodnie z którym pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza – co do zasady – z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku.

W swych wywodach w uzasadnieniu decyzji SKO słusznie podkreśliło, że - co do zasady - pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza przyznanie świadczenia osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Kluczowe w okolicznościach niniejszej sprawy jest przy tym sformułowanie "co do zasady".

W zastosowanej przez organy regulacji ustawowej – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. - zamieszczono jedną z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanka ta nie pozwala pozytywnie rozpatrzyć wniosku o przyznanie świadczenia, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Aktualnie to wyłączenie prawa do świadczenia nie ma charakteru bezwzględnego. Wyjątek od powyższej zasady powstaje wówczas gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Dopiero stwierdzony u współmałżonka osoby niepełnosprawnej odpowiednim orzeczeniem znaczny stopień niepełnosprawności, uprawnia właściwy organ do przyznania wnioskowanego świadczenia, oczywiście jeżeli jednocześnie wnioskodawca spełnia pozostałe warunki ustawowe - art. 17 ust. 1 u.ś.r. - w postaci rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.

Znaczny stopnień niepełnosprawności, do którego odwołuje się negatywna przesłanka świadczeniowa, dla potrzeb wykładni i stosowania przepisów u.ś.r. został zdefiniowany w art. 3 pkt 21 tej ustawy. Zatem przez znaczny stopień niepełnosprawności należy rozumieć na gruncie u.ś.r.: niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. obliguje w pierwszej kolejności do zbadania czy współmałżonek osoby wymagającej opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli jedno z orzeczeń wynikających z art. 3 pkt 21 ww. ustawy. Jednakże w praktyce mogą zaistnieć przypadki wyjątkowe, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, spełniającemu przesłanki z art. 17 ust. 1 i nast. u.ś.r. Byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z jego woli, a do takich należy osiągnięty wiek, nie jest zdolny do zapewnienia jej bieżącej pomocy i opieki nad nią (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 18 marca 2021 r., o sygn. II SA/Rz 186/21, wszystkie przywołane wyroki sądów administracyjnych dostępne w CBOIS).

Na dopuszczalność badania takich okoliczności pozwala ustawodawca, który przewidział w art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która ukończyła 75 lat. Ten rodzaj świadczenia rodzinnego został przewidziany dla osób niezdolnych do samodzielnego życia, jako forma rekompensaty wydatków ponoszonych na opłacenie usług opiekuńczych. Otóż zasiłek pielęgnacyjny w myśl art. 16 ust. 1 u.ś.r. przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością uprawnionego do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest w świetle art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573), jedną z cech kwalifikujących osobę do znacznego stopnia niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. umożliwia zaś przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż małżonek niepełnosprawnego. Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza w myśl art. 4 ust. 4 w/w ustawy, naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest jednocześnie cechą charakteryzującą osoby wymagające opieki od swych najbliższych w rozumieniu art. 17 ust. 1 w/w ustawy..

Ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest więc traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek. Ustawodawca ma zatem świadomość, że przekroczenie określonego pułapu wiekowego, może wiązać się z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, bez konieczności stwierdzenia tego stosownym orzeczeniem instytucji publicznej. Powyższy wniosek potwierdza także to, że osobami uprawnionymi do zasiłku pielęgnacyjnego na równi z osobami w wieku 75 lat i więcej, są w myśl art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. niepełnosprawni w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przytoczone przepisy zrównują więc w uprawnieniach do zasiłku pielęgnacyjnego osoby starsze (75 lat i więcej) oraz osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, zaś cechą łączącą te dwie grupy jest przypisanie im niezdolności do samodzielnej egzystencji, zakładanej z racji niepełnosprawności albo wieku.

Zauważyć należy, że wiek jako cecha osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji występuje także w regulacjach dotyczących dodatku pielęgnacyjnego. Podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny, dodatek o jakim mowa opiera się na domniemaniu braku zdolności do samodzielnej egzystencji osób, które ukończyły 75 rok życia. W świetle art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia (...).

Powyższe unormowania świadczą o istnieniu w systemie zabezpieczenia społecznego przepisów zakładających domniemanie braku zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z powodu osiągnięcia wieku 75 lat. Brak zdolności do samodzielnego życia z przyczyn wiekowych, będzie zaś świadczyć o braku zdolności do sprawowania opieki nad członkiem rodziny, podobnie jak w przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ustawowe założenie zrównania osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z osobami, które ukończyły 75 lat życia powoduje, iż w sprawach o przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych powstaje konieczność dokładnego wyjaśnienia czy małżonek osoby wymagającej opieki z uwagi na osiągnięty wiek 75 lat, a także stan zdrowia, jest rzeczywiście zdolny do sprawowania opieki. Stwierdzenie braku takiej zdolności będzie znosić negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. na równi z orzeczeniem o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności.

Dlatego jako zasadne i przekonujące Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 10 listopada 2015 r., o sygn. I OSK 910/15 (...), gdzie pokreślono, że w sytuacji, gdy ustawodawca przyjmuje domniemanie wynikające z art. 16 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 16 ust. 1 u.ś.r., że osoba w wieku 75 lat sama, co do zasady, wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w tym wieku nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zdolna do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem. Rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie świadczenia z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolny był sprawować jej mąż, a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tutejszy Sąd analogiczne stanowisko zajmował już wcześniej, m.in. w wyroku z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 526/21.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy wyjaśnią kwestie wskazane wyżej przez Sąd i orzekną uwzględniając przedstawiony pogląd.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a., zasadzając na rzecz skarżącej zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Na kwotę z pkt II wyroku składają się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie pełnomocnika radcy prawnego, stosowne do §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).