Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1861/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64, art. 64 a
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie NSA Maciej Dybowski del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Kamila Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 lutego 2019 r. sygn. akt IV SA/Gl 839/18 w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 1 lutego 2019 roku, sygn. akt. IV SA/Gl 839/18 oddalił skargę J. O. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] roku w przedmiocie zwolnienia w całości z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Wyrok ten wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym :

Skarżąca wnioskiem z [...] roku wystąpiła o zwolnienie jej w całości, na podstawie art. 64 pkt. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm., dalej "ustawa o pomocy społecznej"), z opłaty za pobyt jej ojca, M. O. a w DPS. Jako podstawę faktyczną wniosku wskazywała zaistnienie w sprawie szczególnych okoliczności w postaci przemocy domowej stosowanej przez umieszczonego w DPS ojca. Skarżąca podkreślała, że obarczanie jej finansowym obowiązkiem za pobyt ojca w DPS jest rażącą niesprawiedliwością i jest sprzeczne z elementarnymi zasadami współżycia społecznego

Prezydent Miasta K. (Prezydent) decyzją z [...] roku odmówił od [...] roku całkowitego zwolnienia Skarżącej z opłaty za pobyt M. O. w Domu Pomocy Społecznej "P. " w B. (dalej DPS) ustalonej w decyzji z dnia [...] roku zmienionej decyzją z dnia [...] roku.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (Kolegium) decyzją z [...] roku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów było ustalenie, że wydatki ponoszone przez Skarżącą umożliwiają jej bezpieczną egzystencję oraz są adekwatne do jej statusu społecznego. W zakresie sytuacji dochodowej Skarżącej stwierdzono, że jest ona stabilna. Skarżąca ma stałe zatrudnienie, w materiale dowodowym nie ma informacji o zagrożeniu utraty pracy, wynagrodzenie jest regularnie wypłacane, a jego wysokość przewyższa 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej zwalniające z mocy ustawy z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt swoich bliskich w domu pomocy społecznej tj. [...] zł. Zatem po całościowej analizie sytuacji dochodowej i majątkowej organy uznały, że Skarżąca jest w stanie wywiązać się z obowiązku pokrycia powyższej opłaty, a jej sytuacja nie jest "wyjątkowa".

Ze zgromadzonych przez organy dowodów wynikało również, że sprawa o sygnaturze II Ds. 1281/85 prowadzona w sprawie znęcania się M. O. a nad żoną zakończyła się wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Ponadto w latach 80-tych i 90-tych nie toczyły się inne postępowania dotyczące M. O. a. Natomiast z pisma Sądu Rejonowego w G. z dnia 3 stycznia 2018 r. wynikało, że sprawa [...] nie dotyczy stron O. , a w sprawie [...] zapadł w dniu 24 listopada 1986 r. wyrok zasądzający alimenty od M. O. a.

Przeprowadzono nadto dowód z fotokopii akt sądowych dołączonych przez skarżącą do akt. Zdaniem organu dokumenty te potwierdzają, że zachowanie M. O. względem J. O. , jej matki i siostry było naganne w takim stopniu, że Sąd Rejonowy w G. wyrokiem z dnia 24 listopada 1986 roku zasądził na ich rzecz alimenty -[...] dla strony i po [...] zł dla siostry i matki (sygn. akt [...]). Akta potwierdzają także rozwód H. O. z M. O. em (wyrok Sądu Rejonowego w G. z 12 maja 1989 roku, [...]).

Mając na uwadze powyższe dowody jak również aktualne przepisy ustawy o pomocy społecznej organy obu instancji uznały, że przemocy domowej, której Skarżąca była w przeszłości ofiarą nie można uznać za sytuację wyjątkową. O ewentualnym zwolnieniu dzieci wobec rodziców na skutek doznanych w przeszłości krzywd powinien zdecydować sąd i dopiero takie orzeczenie mogłoby być podstawą do zastosowania zwolnień określonych w art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Aktualnie ustawodawca w art. 64a ustawy o pomocy społecznej przewidział tylko jedną sytuację powodującą całkowite zwolnienie osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej - jeżeli osoba ta przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Zebrane dowody nie wskazują, aby ojciec strony został pozbawiony władzy rodzicielskiej - a tylko ta okoliczność mogłaby stanowić podstawę do uwzględnienia żądań strony.

Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał art. 14 i art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, Kolegium jako podstawę swojej decyzji wskazało art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanej decyzji, a to: art. 11, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób niezgodny ze wskazanymi przepisami, a w szczególności poprzez zaniechanie ustosunkowania się do podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji z [...] roku zarzutów - naruszenia prawa materialnego (art. 64 ustawy o pomocy społecznej) oraz naruszenia przepisów postępowania w zakresie dowodów oraz niewykonania obowiązku, o którym mowa w art. 79a K.p.a.

Skarżąca podniosła również, w przypadku uznania zarzutu procesowego za nieuzasadniony, zarzut naruszenia prawa materialnego, a to art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przemoc domowa osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej względem osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat za jej pobyt nie jest okolicznością uzasadniającą zwolnienie z ponoszenia tych opłat, a nadto że podstawą zwolnienia mogą być tylko okoliczności związane z aktualną sytuacją osobistą strony.

Skarżąca zarzuciła również naruszenia przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanej decyzji, a to: art. 136, art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta w sytuacji naruszenia przez ten organ przepisów postępowania, a to art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków wskazanych we wniosku, dowodu z przesłuchania strony, dowodu z dokumentów przedłożonych przez pełnomocnika strony oraz nierozpoznanie pozostałych wniosków dowodowych złożonych przez pełnomocnika strony we wniosku z [...] roku oraz art. 79a k.p.a. polegającym na niewskazaniu stronie przed wydaniem decyzji przesłanek zależnych od strony uzasadniających uzyskanie zwolnienia na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej a w szczególności braków formalnych przedłożonych dokumentów oraz braku zasadności zgłoszonych wniosków dowodowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 7 lutego 2019 roku oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyjaśnił, ze obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w DPS jest obowiązkiem ustawowym zaś kolejność podmiotów zobowiązanych została określona w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Według niego obowiązek zstępnych wyprzedza obowiązek gminy. Konkretyzuje się on w albo w drodze umowy zawartej z poszczególnymi zobowiązanymi podmiotami albo w drodze decyzji administracyjnej określającej wysokość obowiązku.

Za bezsporne w sprawie sąd uznał istnienie decyzji, mocą której nałożono na skarżącą obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt jej ojca w DPS. Skarżąca domagała się jednak zwolnienia jej od tego obowiązku ze względu na swoją szczególną sytuację. Nie kwestionowała przy tym ustaleń organu w zakresie jej sytuacji finansowej i zdrowotnej.

Analizę stanu budżetu skarżącej, z uwzględnieniem jej szczegółowych wydatków, sąd pierwszej instancji ocenił jako wnikliwą i racjonalnie uzasadnioną. Podzielił w pełni stanowisko organów, że posiadane przez skarżącą zasoby pieniężne pozwalają jej bez uszczerbku na pokrycie nie tylko podstawowych ale także zasadniczo wszystkich wskazanych organowi potrzeb jak również pokrycie opłat nałożonych na nią mocą decyzji z dnia [...] roku.

Sąd wskazał następnie, że kwestią sporną było ustaleniem, czy do przesłanek uzasadniających zwolnienie od opłaty za pobyt w DPS należą okoliczności nie związane z obiektywnymi możliwościami ponoszenia odpłatności lecz wynikające z relacji rodzinnych z przeszłości.

Analizując powyższą kwestię sąd wskazał w pierwszej kolejności, że art. 64 ustawy o pomocy społecznej jest podstawą wykonywania kompetencji uznaniowej. Jej istota polega na zachowaniu przez procedujący organ swobody w zakresie wyboru sposobu zachowania kompetencyjnego, rodzaju podejmowanego rozstrzygnięcia lub wariantu następstw prawnych określonych w dyspozycji konkretyzowanej normy, w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa oraz cel upoważnienia ustawowego.

Swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej, związana jest nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego, lecz także z upoważnieniem do swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji (osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej) osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty.

Ocena tych okoliczności nie może być jednak oderwana od tych okoliczności, które wskazał ustawodawca w punktach od 1 do 4. Muszą być to zatem okoliczności szczególnie uzasadnione i związane z wyjątkową lub trudną sytuacją podmiotu ubiegającego się o zwolnienie.

Sąd podzielił wyrażany w orzecznictwie pogląd, że szczególnie uzasadnione okoliczności wskazane w art. 64 ustawy o pomocy społecznej to okoliczności mające wpływ na sytuację materialną zobowiązanego podmiotu, ponieważ uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe. Mimo, że katalog wymienionych w tym przepisie przypadków nie ma charakteru zamkniętego, na co wskazuje użycie zwrotów "w szczególności", "zwłaszcza", to jednak "uzasadnione okoliczności", nie dotyczą relacji pomiędzy członkami rodzinny.

Organy administracji publicznej nie zostały uprawnione do oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy w przedmiocie zwolnienia od opłaty za DPS pod kątem zasad współżycia społecznego, etyki czy moralności. Organy administracji nie są także upoważnione do przeprowadzania postępowania dowodowego w sprawach przekazanych do kompetencji innych instytucji. To organom prokuratury czy sądom powszechnym, w tym głównie sądom rodzinnym, przekazano rozstrzyganie spraw związanych z nagannym z punktu widzenia prawa zachowaniem rodziców w stosunku do dzieci, małżonków wobec siebie czy też dzieci wobec rodziców. Takie stanowisko potwierdza brzmienie art. 64a ustawy o pomocy społecznej dodanego przez art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 roku (Dz.U. z 2015 poz.1310) zmieniającej ustawę o pomocy społecznej z dniem 5 października 2015 roku. Przywołując wyrok NSA z dnia z dnia 7 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 3509/18 sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wprowadzony ustawą nowelizacyjną przepis wyraźnie wskazuje, że zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej ze względu na naganne więzi rodzinne przewidziane jest w przypadku istnienia prawomocnego orzeczenia w przedmiocie pozbawienia władzy rodzicielskiej. W ten sposób ustawodawca potwierdził wyłączną kompetencję sądów do prowadzenia zarówno postępowania dowodowego w zakresie stosunków rodzinnych jak i rozstrzygania tych spraw.

W kontrolowanej sprawie skarżąca nie przedstawiła dowodów na spełnienie się przesłanki, o jakiej mowa w art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Tym samym skarżąca pozbawiła organ możliwości zwolnienia jej od ustawowego obowiązku wnoszenia opłaty za ojca przebywającego w DPS z tytułu ze względu na przesłankę określoną w tym przepisie.

Sąd podkreślił również, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie (Sierpowska Iwona, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. IV Opublikowano: WKP 2017). Okoliczności tych nie bada organ administracji. Z tych przyczyn, twierdzenia skarżącej, podkreślając, że nie było one uznane za niewiarygodne, traktować trzeba jako argumenty pozaprawne, bez znaczenia dla możliwości jej zwolnienia od obowiązku wypełniania jej ustawowego obowiązku.

Skarżąca wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną podnosząc w niej zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że relacje osobiste pomiędzy osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat a osobą umieszczoną w domu pomocy społecznej, a w szczególności naruszenie w przeszłości obowiązków rodzicielskich względem osoby zobowiązanej, stosowanie w przeszłości przemocy względem osoby zobowiązanej oraz osób bliskich nie mogą stanowić okoliczności uzasadniających zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej a nadto, że podstawą zwolnienia mogą być li tylko okoliczności związane z aktualną sytuacją osobistą strony.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlegała oddaleniu.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skarżąca w skardze kasacyjnej podnosiła jedynie zarzuty naruszenia prawa materialnego, nie kwestionując ustaleń faktycznych poczynionych przez organy i przyjętych następnie przez sąd jako podstawa do kontroli prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.

Skarżąca podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię. Zgodnie z tym przepisem, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli zaistnieją okoliczności wyliczone w tymże przepisie.

Skarżąca twierdziła, że art. 64 ustawy o pomocy społecznej obejmuje swoim zakresem zastosowania również sytuacje odnoszące się do relacji osobistych pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty a osobą przebywającą w DPS.

Odnosząc się do tego stanowiska przypomnieć należy, że w dacie wydania decyzji przez Kolegium oraz w dacie wydawania wyroku przez sąd pierwszej instancji analizowany przepis przewidywał, że zwolnienie z opłat może nastąpić w szczególności jeżeli :

1) osoby zobowiązane wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Żaden zatem z przypadków stanowiących w ocenie ustawodawcy podstawę do ewentualnego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej nie odwoływał się wprost do relacji osobistych pomiędzy osobą przebywającą w placówce a osobą zobowiązaną.

Skarżąca jak podstawę swojego wniosku o zwolnienie z opłat przywołała art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis tej rzeczywiście wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". Pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykładowe okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że w zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego.

Również analiza całego art. 64 ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez Kolegium i wyroku przez sąd pierwszej instancji wskazuje, że ustawodawca pod pojęciem okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłat rozumiał okoliczności dotyczące sytuacji ekonomicznej (utrzymywanie się z jednej pensji przez małżonków, samotne wychowywanie dziecka, wnoszenie opłat za inne osoby przebywające w placówkach opiekuńczych).

Ustawodawca dopiero w 2015 roku wprowadził do ustawy o pomocy społecznej przepisy dotyczące relacji pomiędzy uprawnionym do przebywania w DPS a osobą zobowiązaną do ponoszenia kosztów jako podstawy do zwolnienia z opłaty.

Przywołaną przez sąd pierwszej instancji ustawą z dnia 5 sierpnia 2015 roku (Dz.U. z 2015 poz.1310) zmieniającą ustawę o pomocy społecznej z dniem 5 października 2015 roku, wprowadzono przepis art. 64a w brzmieniu "Osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona.".

W 2019 roku, już po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji, ustawodawca dokonał kolejnego rozszerzenia katalogu przesłanek uzasadniających zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat z uwagi na relacje osobiste. Od 4 października 2019 roku, zwolnienie z opłat na podstawie art. 64a następuje również jeżeli osoba zobowiązana do ich ponoszenia przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społeczne (art. 64a ustawy w nowym brzmieniu).

Decyzja wydawana na podstawie art. 64a ustawy o pomocy społecznej nie ma charakteru uznaniowego, jeżeli osoba zobowiązana wystąpi z wnioskiem o zwolnienie i przedstawi wymienione w nim orzeczenia, organ zobowiązany jest do wydania decyzji o zwolnieniu z opłat.

Dodatkowo, od 4 października 2019 roku do art. 64 wprowadzono dwie nowe przesłanki, których zaistnienie umożliwia organowi wydanie decyzji o zwolnieniu z opłat w ramach decyzji o charakterze uznaniowym. Obecnie organ może wydać decyzję zwalniającą z obowiązku ponoszenia opłat jeżeli :

a) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu (art. 64 pkt 5 ustawy),

b) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu (art. 64 pkt 6 ustawy).

Zatem zarówno w dacie wydania decyzji przez Kolegium jak i w dacie wydania zaskarżonego wyroku, przepisy ustawy o pomocy społecznej przewidywały jedną przesłankę odnoszącą się do relacji osoby zobowiązanej do opłat i osoby przebywającej w DPS, pozwalającą na zwolnienie z obowiązku uiszczania opłat. Przesłanką tą było pozbawienie władzy rodzicielskiej rodzica osoby zobowiązanej do uiszczania opłaty na podstawie orzeczenia sądu. Dla uzyskania zwolnienia konieczne było przedstawienie prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu władzy rodzicielskiej oraz złożenie oświadczenia, że władza ta nie została przywrócona.

Zmiany wprowadzane od 4 października 2019 roku wskazują, że ustawodawca dostrzega konieczność uwzględnienia przy nakładaniu obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej relacji pomiędzy jego pensjonariuszem a osobą zobowiązaną. Należy jednak zwrócić uwagę, że każdorazowo podstawą do wydania decyzji o zwolnieniu jest przedstawienie orzeczenia wydanego przez sąd powszechny (prawomocnego wyroku skazującego za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica, orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu, wyroku oddalającego powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu).

Zmiany wprowadzane przez ustawodawcę do ustawy o pomocy społecznej w zakresie możliwości zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej potwierdzają prawidłowość poglądu sądu pierwszej instancji, że organy administracji nie są uprawnione do przeprowadzania postępowania dowodowego w sprawach przekazanych do kompetencji innych organów. Skarżąca powołując się na stosowaną przez swojego ojca przemoc i składając wnioski dowodowe mające wykazać istnienie tej przemocy dążyła tymczasem do nałożenia na organy administracji obowiązku przeprowadzenia postępowania co do popełnienia przez jej ojca czynów o charakterze przestępstwa. Organy administracji nie mają jednak uprawnienia do prowadzenia tego typu postępowań tak jak organy ścigania czy sądy powszechne.

Dodatkowo, należy mieć na względnie fakt, że Skarżąca powołuje się na wydarzenia, które zaistniały – na co wskazują jej wnioski dowodowe – w latach 80 ubiegłego wieku, a więc przed przeszło trzydziestu laty. Tymczasem po 30 latach ustaje zgodnie z kodeksem karnym karalność zbrodni zabójstwa, z upływem 20 lat karalność innych zbrodni (art. 101 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.k.). Karalność występków ustaje po upływie od 5 do 15 lat od daty ich popełnienia.

W świetle tych przepisów nie można uznać, by po upływie okresów przedawnienia organy administracji mogły prowadzić postępowanie mające na celu ustalenie, czy osoba przebywająca w domu pomocy społecznej rzeczywiście dopuściła się przemocy wobec osoby zobowiązanej do uiszczania opłaty czy też nie. Prowadziłoby to do obejścia przepisów o przedawnieniu karalności jak również prowadziłoby do naruszenia zasady podziału władzy i powierzenia organom administracji orzekania o kwestiach co do których właściwe są sądy powszechne.

Odnosząc się do przywołanego przez skarżącą w skardze kasacyjnej wyroku NSA z 23 października 2018 roku, I OSK 2776/17 wskazać należy, że jak wynika z jego uzasadnienia, podstawą do uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji oraz decyzji organów było nieprawidłowe wyliczenie wysokości obciążeń osób zobowiązanych do uiszczania opłat za pobyt krewnego w DPS, a w konsekwencji zawyżenie opłat obciążających skarżących kasacyjnie. Rzeczywiście, w końcowej części uzasadnienia NSA wskazał, że podziela stanowisko wyrażone przez sąd pierwszej instancji, iż powody, na które wskazują skarżący (postawa ojca wobec nich oraz brak wsparcia finansowego) mogą być brane pod uwagę przy wydawaniu uznaniowej decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty. NSA wyjaśnił jednak, że w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego brak argumentacji świadczącej o wyczerpującej analizie sprawy w tym zakresie. Oznacza to, że ostatecznie nie zostało przesądzone, czy owe okoliczności dotyczące osobistych relacji mogą być podstawą do zwolnienia.

Odnosząc się natomiast do wyroku WSA w Łodzi z 29 września 2016 roku, II SA/Łd 366/16 wskazać należy, że jak wynika z jego uzasadnienia, w aktach administracyjnych znajdowało się postanowienie sądu odmawiające ustanowienia osoby przebywającej w DPS (babki osoby zobowiązanej do uiszczania opłaty) rodziną zastępczą dla osoby zobowiązanej do opłat. Oznacza to, że w stanie faktycznym owej sprawy, kwestia relacji pomiędzy przebywającym w DPS a osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat była badana przez sąd powszechny.

Uznać zatem należy, że okoliczności osobiste dotyczące relacji pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w DPS a jego pensjonariuszem mogą być podstawą do zwolnienia z obowiązku ponoszenia tychże kosztów o ile nieprawidłowość tychże relacji potwierdzona zostanie orzeczeniem sądu powszechnego.

Okolicznością niesporną jest, że ojciec skarżącej nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej, a tylko ta okoliczność obejmująca ich wzajemne relacje mogła być do 4 października 2019 roku podstawą zwolnienia z opłat.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.