Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3699/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174, art. 134, art. 184, art. 204 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 18 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 2, art. 10, art. 12, art. 14, art. 16, art. 25
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.) Protokolant Paulina Marchewka po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 września 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 318/15 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości i ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Z. S. na rzecz Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie 3840 (trzy tysiące osiemset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 17 września 2015r., sygn. akt ISA/Ol 318/15 oddalił skargę Z. S. na decyzję Dyrektora Warmińsko - Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia [...] marca 2015r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości i ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności programu rolnośrodowiskowego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

We wniosku z dnia [...] marca 2013 r. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. Z. S. zadeklarowała w ramach:

1) pakietu 2 – Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.2 – Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) grunty rolne o powierzchni 37,38 ha,

2) pakietu 2 – Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.4. – Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) grunty rolne o powierzchni 2,95 ha,

3) pakietu 2 – Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.10. – Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) grunty rolne o powierzchni 43,78 ha.

W dniach od [...] lipca do [...] sierpnia 2013 r. przeprowadzono w gospodarstwie rolniczki kontrolę na miejscu, w wyniku której na działce rolnej oznaczonej we wniosku jako C, objętą płatnością rolnośrodowiskową w ramach wariantu 2.10, stwierdzono nieprawidłowości opisane kodami:

E2 – materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań oraz

E7 – nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów.

W toku kontroli ustalono bowiem, że na działce znajduje się 5.629 sztuk drzewek, czyli 129 na hektar, przy czym 2.578 drzewek nie spełniało wymogów dotyczących wysokości i średnicy pnia mierzonego w wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetnienia. Organ stwierdził, że po zastosowaniu tolerancji w wysokości 5%, minimalna obsada powinna wynosić 119 sztuk na hektar, zaś w przypadku kontrolowanej działki wynosiła 70 drzewek na ha.

W toku kontroli strona przedłożyła protokoły z oszacowania szkód wyrządzonych przez dziką zwierzynę, zaś pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. wyjaśniła, że to, iż 2.578 szt. drzewek nie spełnia wymogów, nie zostało przez nią zawinione.

Do pisma dołączyła protokoły sporządzone przez Koło Łowieckie [A] z przeprowadzonego w dniach [...] maja 2012 r., od [...] do [...] maja 2013 r. oraz [...] czerwca 2013r., szacowania szkód, a także pisma, którymi informowała Koło Łowieckie [A] o fakcie wystąpienia szkód.

Decyzją z [...] grudnia 2014 r. organ I instancji przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w ramach wariantów 2.1 i 2.4 do deklarowanych powierzchni, odmówił zaś przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 2.10 oraz ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w łącznej wysokości 157 508,00 zł.

Decyzją z [...] marca 2015 r. utrzymując w mocy powyższe rozstrzygnięcie, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podniósł, że przyznanie płatności rolnośrodowiskowej uzależnione było od spełnienia warunków określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33, poz. 262 ze zm.), (dalej "rozporządzenie rolnośrodowiskowe PRŚ z 2009r.").

Strona podjęła zobowiązanie rolnośrodowiskowe w 2011 r. na podstawie tego rozporządzenia, a zatem stosownie do § 50 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2013, poz. 361 ze zm.), (dalej jako: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe PRŚ z 2013 r."), jej wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 2.10 podlegał rozpoznaniu według przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. W świetle ww. unormowań ocena kwalifikowalności działek rolnych zgłoszonych do płatności w ramach wariantu 2.10 oparta była na przepisach rozporządzenia z 2009 r., natomiast w kwestii zwrotu płatności zastosowanie miały przepisy rozporządzenia z 2013 r., stosownie do § 46 tego rozporządzenia.

Powołując § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a) rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., organ II instancji stwierdził, że warunkiem przyznania płatności rolnośrodowiskowej jest, aby drzewa były ukorzenione i spełniały wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego. Wymagania te zostały określone w załączniku nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. Nr 29, poz. 189). Ponadto zgodnie z treścią załącznika nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., dla wariantu 2.10 wymagane jest wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz utrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów, która dla sadu jabłoniowego wynosi 125 szt./ha. Stosownie zaś do załącznika nr 7 do tego rozporządzenia, nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów skutkuje zmniejszeniem płatności do działki, na której stwierdzono taką nieprawidłowość (granica błędu do 5% wymaganej obsady) w wysokości 100%.

Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie zostały spełnione ani warunki przyznania płatności dla wariantu 2.10 (w zakresie wysokości i grubości materiału szkółkarskiego), ani też wymogi przewidziane dla tego wariantu (w zakresie minimalnej obsady drzew). Skutkiem niespełnienia warunków przyznania pomocy jest przy tym nie tylko odmowa jej przyznania, ale również zwrot pomocy wypłaconej za poprzednie lata, stosownie do § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.

Uzasadniając rozstrzygnięcie w części dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ powołał art. 28 ust. 1 i 3 oraz art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2013 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173 ze zm.). Uwzględniając, że na wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał stronie decyzjami z dnia [...] stycznia 2012 r. i [...] stycznia 2013 r. płatność rolnośrodowiskową w pakiecie 2 wariancie 2.10. odpowiednio za 2011 i 2012 r. w wysokości 78 804 zł za każdy rok, a środki te zostały beneficjentowi wypłacone odpowiednio w dniach [...] lutego 2012 r. i [...] lutego 2013 r., organ ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2011 i 2012, w wysokości ogółem 157.608 zł.

W ocenie Dyrektora OR ARiMR, w sprawie nie zachodziły podstawy do odstąpienia od zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta, w myśl art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r

Organ II instancji wskazał, że w niniejszej sprawie szkody wyrządzone przez dzikie zwierzęta zostały zgłoszone Kołu Łowieckiemu [A] w O., a na okoliczność stwierdzonych szkód sporządzone zostały protokoły z szacowania strat w uprawie z dnia [...] maja 2012 r., [...] – [...] maja 2013 r. oraz [...] czerwca 2013 r. Protokoły z szacowania strat zostały przedstawione inspektorom prowadzającym kontrolę na miejscu oraz dołączone do dokumentacji pokontrolnej. Powyższe potwierdza, że wystąpił przypadek siły wyższej wskazany w § 45 pkt 7a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Jednakże do zwolnienia z obowiązku zwrotu płatności konieczne było zgłoszenie tego faktu wraz ze stosownymi dowodami właściwemu organowi w określonym przepisami, 10 – dniowym terminie. W ocenie organu odwoławczego, termin zgłoszenia wystąpienia siły wyższej rozpoczął swój bieg w dniu [...] maja 2013 r., tj. w dniu, w którym zakończono szacowanie szkód zgłoszonych do koła łowieckiego i strona uzyskała kopię protokołu szacowania szkód, który mogła przedłożyć organowi I instancji. Termin ten upłynął bezskutecznie w dniu [...] maja 2013 r. Wskazał ponadto, że zgłoszenie przypadku siły wyższej inspektorom wykonującym czynności kontrolne na miejscu było nieskuteczne również z tego względu, że organem właściwym do zgłoszenia był Kierownik Biura Powiatowego, a nie Biuro Kontroli na Miejscu.

W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 18 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 w zw. z art. 6 ust. 2 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz art. 69 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009. Organ nie uwzględnił też zarzutu naruszenia art. 71 w zw. z art. 54 ust. 1 lit. c, art. 75 i art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009. Jego zdaniem, w sprawie nie zachodziły też okoliczności do odstąpienia od zastosowania obniżek i wyłączeń w myśl art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009.

Odnosząc się zaś do zarzutów, że protokół pokontrolny nie zawiera dokładnego wskazania lokalizacji każdego drzewa oraz czasu trwania kontroli, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podniósł, że przepisy prawa nie przewidują takiego wymogu, a czas trwania kontroli był wystarczający do ustalenia stanu uprawy. Ponadto prawidłowość ustaleń kontroli na miejscu znajdowała pośrednio potwierdzenie w protokole z przeprowadzonego w dniach od [...] do [...] maja 2013 r., szacowania szkód. Przy czym protokół z czynności kontrolnych spełnia wymogi wskazane w przepisie art. 54 ust. 1 lit. c rozporządzenia Nr 1122/2009.

Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutów naruszenia przepisów art. 77, art. 78, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), stwierdzając, że organ I instancji nie podważył faktu zabezpieczenia uprawy sadowniczej, jednakże uznał, iż zgłoszenie faktu wystąpienia siły wyższej nastąpiło z przekroczeniem terminu.

Odnosząc się do podnoszonego przez stronę faktu zakupu sadzonek w ilości 2.600 szt. oraz uzupełnienia obsady drzew organ stwierdził, że przywrócenie uprawy sadowniczej do pożądanego stanu może mieć jedynie wpływ na możliwość przyznania płatności rolnośrodowiskowej za kolejne lata.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wniosła o uchylenie decyzji organu II instancji w całości oraz decyzji organu I instancji w części dotyczącej odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej w zakresie wariantu 2.10.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację. Stwierdził, że w powołane w skardze przepisy w części nie znajdują zastosowania w sprawie, zaś w pozostałej części nie zasługują na uwzględnienie, gdyż strona brała czynny udział w postępowaniu, a materiał sprawy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazanym na wstępie wyrokiem skargę oddalił.

Zdaniem Sądu I instancji Organ dokonał jednoznacznych ustaleń faktycznych, wszechstronnej oceny zgromadzonych dowodów oraz w sposób logiczny umotywował swoje rozstrzygnięcie w uzasadnieniu decyzji. Do ustalonego stanu faktycznego prawidłowo zastosowane zostały przepisy prawa materialnego.

Sąd podkreślił, że we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013r., skarżąca zadeklarowała m.in. w ramach pakietu 2 – Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.10. – Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), grunty rolne o powierzchni 43,78 ha.

Przypomniał, że zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r., w przypadku pakietu rolnictwo ekologiczne płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego. Zgodnie natomiast z załącznikiem nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego, w którym określono wymagania dla drzewek owocowych: wysokość drzewka powinna wynosić co najmniej 80 cm mierząc od szyjki korzeniowej, średnica pnia powinna wynosić co najmniej 8 mm mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania, drzewko powinno mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku.

W wyniku kontroli na miejscu przeprowadzonej przez właściwy organ w gospodarstwie strony w dniach od [...] lipca do [...] sierpnia 2013 r. stwierdzono nieprawidłowości opisane kodami E2 – Materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań oraz E7 – Nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów.

Przyczyną takiego stanu rzeczy były szkody wyrządzone przez dziką zwierzynę.

Sąd I instancji przyjął, że przed dokonaniem kontroli na miejscu skarżąca nie poinformowała właściwego organu administracji rolnej o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnych, bądź działaniu siły wyższej, które miałyby wpływ na realizację programu rolnośrodowiskowego. Na uszkodzenie sadzonek przez zwierzynę leśną wskazała dopiero w czasie kontroli administracyjnej w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r.

Zdaniem Sądu organy prawidłowo oceniły, iż nawet przy stwierdzeniu, że uszkodzenie sadzonek przez zwierzynę leśną należało do kategorii nadzwyczajnych okoliczności, bądź siły wyższej, to brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca wypełniła ciążący na niej obowiązek powiadomienia o powyższym właściwego organu (Kierownika Biura powiatowego ARiMR w Olsztynie), w terminie 10 dni roboczych o czym stanowi art. 47 ust 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006.

Sąd podał, że zgłoszenia właściwemu organowi skarżąca dokonała po zakończeniu kontroli na miejscu, dopiero pismem z dnia [...] sierpnia 2013r. (k.3/1-3/2 akt adm.),

Wyjaśnił, iż w sytuacji, gdy w stanie faktycznym sprawy nie zostały spełnione przez beneficjenta ani warunki przyznania płatności dla wariantu 2.10 w zakresie wysokości i grubości materiału szkółkarskiego, ani wymogi przewidziane dla tego wariantu co do minimalnej obsady drzew, to skutkiem nieprzestrzegania wymogów przewidzianych dla wariantu 2.10 było prawidłowe zmniejszenie płatności rolnośrodowiskowej.

Jako dalszy skutek niespełnienia warunków przyznania pomocy właściwie, jego zdaniem określiły organy obowiązek zwrotu pomocy wypłaconej za poprzednie lata w łącznej kwocie 157.608 zł, stosownie do § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. i w zw. z art. 28 ust. 1 i 3 oraz art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2013 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Słusznie oceniły też, w związku z niedopełnieniem przez stronę obowiązku powiadomienia właściwego organu administracji rolnej we właściwym czasie o powstałej szkodzie, że nie zachodzą podstawy do odstąpienia od zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta, w myśl art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. oraz § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r.

Sąd I instancji nie podzielił też zarzutów skargi naruszenia przepisów postępowania odnośnie nieprzeprowadzenia przez organ pomimo wniosku strony, oględzin uprawy.

Wskazał na wynikające z art. 21 ust 2 ustawy o wspieraniu modyfikacje reguł postępowania w stosunku do reguł określonych w k.p.a. oraz na regulacje zawarte w rozporządzeniu Komisji (WE ) nr 1122/2009 co do przeprowadzania kontroli wniosków, trybie i zasadach kontroli przeprowadzanych na miejscu.

Sąd podkreślił, że skarżąca swoją obecność w czasie kontroli i zapoznanie z ustaleniami potwierdziła własnoręcznymi podpisami z [...] i [...] sierpnia 2013r.,natomiast zarzuty i wnioski odnośnie podpisanego w sierpniu 2013r. raportu zgłosiła dopiero w listopadzie 2013r. i styczniu 2014r. nie wspierając ich przekonywującymi dowodami.

W ocenie Sądu nie zostały naruszone przez organ powołane w skardze przepisy art. 78 i art. 107 kpa oraz art. 20 ust. 3 pkt 1 i art. 21 ust.3 ustawy z 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.

Niezasadny, zdaniem Sądu okazał się też zarzut naruszenia art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, a także pominięcia art. 39 ust.4 rozporządzenia Rady WE nr 1698/2005.

Jako bezzasadny uznano też zarzut naruszenia art. 51 ust.1 rozporządzenia Rady WE nr 1698/2005.

Sąd I instancji nie stwierdził, aby w związku z wydaniem decyzji doszło do niewłaściwego zastosowania art. 10 ust. 1 i pominięcia art. 16 ust. 5, ust. 7 i art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, czy pominięcia pkt 45 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005.

W związku ze stwierdzonymi przez organy nieprawidłowościami w zakresie realizacji płatności rolnośrodowiskowej, bezzasadne zdaniem Sądu okazały się też zarzuty dotyczące pominięcia przepisów związanych z przestrzeganiem wymogów w zakresie wzajemnej zgodności, tj. art. 28 c ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w związku z art. 51 rozporządzenia nr 1698/2005, jak również art. 54 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1122/2009 w zw. z art. 24 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 73/2009.

Sąd nie uwzględnił też zarzutu niezastosowania § 47 i 50 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. i przyjęcia niewłaściwej podstawy prawnej dla części decyzji - w zakresie wariantu 2.10.

Zaskarżając w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, Z. S. wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła

I naruszenie prawa materialnego:

1.art. 18 ust. 1 i 2 Rozporządzenia komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, poprzez uznanie, że w tej sprawie ma zastosowanie jedynie ustęp pierwszy, podczas gdy organ nakładając sankcje, polegające na wykluczeniu skarżącej z płatności za okoliczności za które nie ponosi ona winy naruszył ust. 2 tego przepisu, ponieważ nie badał, czy skarżąca ponosi winę za niespełnienie wymogów w danym roku, czy też wynikały one z okoliczności od niej niezależnych. Sąd przy wydaniu wyroku także zastosował ten przepis wybiórczo, przez co skarżąca została ukarana odmową płatności za okoliczności spowodowane działaniem natury,

2.art. 7 w/w Rozporządzenia nr 65/2011 poprzez jego pominięcie, a zgodnie z którym do celów płatności rolnośrodowiskowych stosuje się odpowiednio art. 2 akapit drugi pkt 1, 10 i 20, art. 6 ust. 1, art. 10 ust. 2, art. 12, 14, 16 i 20, art. 25 ust. 1 akapit drugi, art. 73, 74 i 82 rozporządzenia (WE) nr 1122/2009, co przy właściwym stosowaniu prawa polegającym na ich zastosowaniu, winno skutkować badaniem przez sąd czy organy ustaliły przyczynę uszkodzeń drzew w sadach, ich ilość i okoliczności winy rolnika, która daje postawę do ukarania skarżącej odmową płatności.

3.art. 39 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005r., zgodnie z którym płatności rolnośrodowiskowej udziela się corocznie i obejmuje ona dodatkowe koszty i utracone dochody wynikające z podjętego zobowiązania, poprzez jego pominięcie i nie uwzględnienie w toku kontroli specyfiki uprawy i kosztów jej prowadzenia oraz możliwości uzupełniania ubytków jedynie wczesną wiosną i późną jesienią przez Beneficjenta, przez co sąd błędne ustalił, że ubytki w sadzie u skarżącej są trwałe i organ prawidłowo odmówiono płatności, podczas gdy w aktach sprawy znajdowała się decyzja przyznająca płatności do sadu na 2014 r.

4. art. 51 ust. 1 w/w Rozporządzenia 1698/2005 poprzez jego niezastosowanie i błędne uznanie, że nie ma zastosowania do płatności rolnośrodowiskowych, podczas gdy jego prawidłowe zastosowanie do programu zgodnie z jego brzmieniem (art. 36 lit. a ppkt iv) daje podstawę do uchylenia skarżącej decyzji albowiem zgodnie z tym przepisem, jeżeli w jakimkolwiek momencie w ciągu danego roku kalendarzowego nie są przestrzegane podstawowe wymogi w zakresie zarządzania lub zasady dobrej kultury rolnej zgodną z ochroną środowiska i jeżeli jest to wynikiem działania lub zaniechania, które można przypisać bezpośrednio beneficjentowi składającemu w danym roku wniosek o płatność, wtedy na podstawie szczegółowych zasad, o których mowa w ust. 4 redukuje się płatność lub się wyklucza beneficjenta. Organ natomiast i w ślad za nim Sąd pomijając ten przepis uznając, że nie ma zastosowania do płatności rolnośrodowiskowch uznał, że wykluczenie skarżącej z płatności, za okoliczności działania sił natury było działaniem prawidłowym organu. Podczas gdy jego prawidłowe zastosowanie interpretacją, a contrario prowadzi do jednego wniosku, że brak winy skarżącej oraz poniesienie koszty naprawienia szkody w jej gospodarstwie w 2013 r. i otrzymanie płatności do sadów za 2014 r., wyklucza odmowę płatności i nałożenie sankcji.

5.art. 71-73 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30/11/2009, poprzez ich błędną interpretację, podczas gdy ich prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosków, że zmniejszeń i wykluczeń nie stosuje się, jeżeli niezgodność w uprawie nie była celowym działaniem rolnika oraz jeżeli rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy i poinformował na piśmie właściwy organ o tym fakcie. Sąd w uzasadnieniu pominął zasadniczą kwestię w tej sprawie, że skarżąca poinformowała o czynnikach niezależnych (ubytkach w sadzie spowodowanych przez zwierzynę) przed powiadomieniem jej o dniu kontroli i udowodniła, że dopełniła wszelkich starań by zapobiec szkodom, a protokół z kontroli jedynie w części potwierdzał zgłoszenie skarżącej (sad ogrodzony i drzewa osłonięte siatką).

6.art. 75 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65, ze zm.), poprzez jego pominięcie, a który winien w tej sprawie mieć zastosowanie odpowiednio, bowiem jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.

7.art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 poprzez jego pominięcie a zgodnie z którym, przypadki siły wyższej zgłaszane są organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość (art. 75 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 roku), stąd zgłoszenie siły wyższej w tym terminie, nie może skutkować odmową płatności w danym roku i po roku od jej zgłoszenia uzasadnieniem, że było niepełne lub nieprawdziwe, podczas gdy organ przeprowadzając kontrolę, a wiedząc o zgłoszeniu nie potwierdził ani nie wykluczył tych okoliczności, przez co nie udowodnił, że zgłoszenie skarżącej było nieprawdzie a na nim ciążył ten obowiązek - skoro dopiero w decyzji zakwestionował oświadczenia świadków.

8.art. 28c. Ustawy z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, w związku z art. 51 rozporządzenia nr 1698/2005 i z art. 4 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 640/2014 w odniesieniu do płatności ekologicznej, poprzez ich pominięcie, podczas gdy ich właściwe zastosowanie i wykładnia celowościowa prowadzi do jednego wniosku, że gdy beneficjent nie jest w stanie spełnić kryteriów kwalifikowalności lub innych obowiązków w wyniku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, zachowuje on prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt, które były kwalifikowalne w chwili wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

9.art. 54 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1122/2009 w zw. z art. 24 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 poprzez jego nie zastosowanie i uwzględnienia raportów z kontroli wykonanych z ich naruszeniem i barkiem uzasadnienia w kwestii ustalenia czy niezgodność jest drobna i usuwalna i czy wynikała z winy rolnika, wraz ze wskazaniem wszelkich czynników, które powinny prowadzić do podwyższenia lub obniżenia zmniejszenia, które należy zastosować w przypadku niezgodności, mało tego nie ustalono w toku kontroli czy ubytki w sadzie były uzupełniane, których drzew nie zaliczono i z jakiego powodu, czy były one uszkodzone przez czynniki zewnętrze niezależne od rolnika, nie oznaczono drzew nie zaliczonych, nie udowodniono czy kontrola była rzeczywiście prawidłowo wykonywana, mimo wniesienia zasadnych zastrzeżeń nie wykonano rekontroli. Nie ustalono w toku kontroli czy rolnik mógł po czerwcu 2013 r. wykonywać nowe nasadzenia, nie uwzględniono specyfiki uprawy, nie wpisano w protokole, że u rolnika miała miejsce siła wyższa i nie ustalano w toku kontroli czy miała ona miejsce, czy braki w obsadzie spowodowane były winą rolnika czy nie przypisano mu winy.

10. § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., poprzez jego niezastosowanie i odmowę części płatności, pomimo nie wyjaśnienia sprawy w danym roku i mylne przekonanie organu, iż krótkotrwałe uchybienie (trwające od lipca do września), spowodowanego okolicznościami niezależnymi od rolnika, jest podstawą do odmowy płatności w 2013 r., podczas gdy na większości działek nie ustalono, które ze wskazanej liczby drzew jest za małe lub suche co oznacza, że przeprowadzona kontrola jest nieweryfikowalna albowiem nikt nie może przeprowadzić jej powtórnej analizy w terenie a dokumenty pokontrolne winny być na tyle dokładne, że powinny wskazywać z dokładnością do każdej sztuki, jakiego drzewa nie zliczono i z jakiego powodu, albowiem każda kolejna osoba winna mieć możliwość weryfikacji raportu w terenie i móc porównać jej wyniki ze swoimi wyliczeniami. Przy ustaleniu procentowym (łącznym) nikt nie ma możliwości weryfikacji tej kontroli, a to na organie spoczywał obowiązek takiego ustalenie stanu faktycznego, by ponowne wejście na ten sam teren nie nasuwało żadnych wątpliwości interpretacyjnych.

11.art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach oraz art. 3 ust. 1 tej ustawy w związku z art. 107 § 3 kpa poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego, poprzez oparcie się w wyroku na niepełnym i nieweryfikowalnym raporcie z kontroli, który nie ustala przyczyn uszkodzeń drzew, co skutkuje brakiem możliwości stwierdzenia prawidłowej podstawy prawnej i pominięciem przepisów, które winny mieć w sprawie zastosowanie albowiem nie przyznanie płatności to nic innego jak sankcja dla skarżącej.

12.art. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady WE Nr 146/2008 z dnia 14 lutego 2008 r. zmieniające rozporządzenie WE nr 1782/2003 ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia. (Dz.Urz. UEL 2008, 46 str.), poprzez jego pominięcie a zgodnie z którym, drobne uchybienia skarżącego zgodne z ochroną środowiska nie mają wpływu na sankcje w płatności, kiedy skarżący uzupełnił braki w obsadzie i kontynuuje wariant rolnictwa ekologicznego,

13.art. 77 kpa poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego przez organ, co miało wpływ na orzeczenie w sprawie, gdzie jedynym dowodem był raport z kontroli, który nie spełniał wymogów nałożonych na organy krajowe przepisami art. 54 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1122/2009 w zw. z art. 24 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, nie zawierał metodologii liczenia drzew, nie zawierał szczegółowego opisania ilości rzędów, rozstawy, ilości drzew w rzędzie z wykazaniem które spełniało wymogi, a które nie zostało uznane, ponadto nie wskazano przyczyn uszkodzenia, przez co organ nie udowodnił, że skarżąca nie spełniła wymogów i z jakiej przyczyny.

14.art.78 kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego a szczególności pominięcie wyjaśnień strony dotyczących przeznaczenia sadów, oraz przedkładanych w toku rozpoznawania sprawy do wglądu dokumentów, potwierdzających stan faktyczny uprawy, naprawieniu szkód spowodowanych działaniem sił natury, co skutkowało nieadekwatnym uzasadnieniem wyroku do stanu faktycznego i pominięciu tych przepisów prawa unijnego, które winny mieć pierwszeństwo przed prawem krajowym,

15.art. 20 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r., o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, poprzez jego niezastosowanie a zgodnie z którym zmniejszenia i wykluczenia z pomocy określa się jedynie na podstawie przepisów Unii Europejskiej, a te wskazane przez organ nie mają w niniejszym przypadku zastosowania, ponadto wszelkie przepisy unijne nakładają na organ obowiązek wykazania w toku kontroli, iż uchybienia lub niedotrzymanie programu wynika z winy rolnika.

16. art. 2 Konstytucji poprzez jego pominięcie, a zgodnie z tym przepisem na strony i obywateli nie można nakładać tak drastycznych sankcji i to w toku wykonywania już podjętych zobowiązań, na mocy Rozporządzeń albowiem winny być one nakładane jedynie w ustawie, nawet jeżeli udział w programie jest fakultatywny, albowiem skarżący nie może być zaskakiwany co roku zmianą prawa, lub nową interpretacją, jak to miało miejsce w tej sprawie, gdzie wprowadzono art. 18 Rozporządzenia z 2011 roku, a potem Rozporządzenia krajowe w marcu i listopadzie 2013 r., gdzie nagle zabroniono zmiany wariantu dla upraw sadowniczych i dodatkowo nałożono sankcje braku wypłaty pomocy, zakazem wykonania działania naprawczego przy pierwszej nieprawidłowości i to wynikającej z działania przyrody, podczas gdy w latach poprzednich organy nie stosowały art. 18 Rozporządzenia nr 65/2011 i przypomniały sobie o nim w czerwcu 2013 roku.

17.art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, poprzez jego pominięcie, podczas gdy przepis ten określa przesłanki odstąpienia od stosowania sankcji w dwóch przypadkach - gdy rolnik złożył wniosek poprawny pod względem faktycznym lub gdy może wykazać, że nie jest winny nieprawidłowości. Użyty w omawianym przepisie zwrot "nie mają zastosowania" wskazuje zaś na obligatoryjność zastosowania tej normy w przypadku ustalenia którejkolwiek z dwóch wymienionych przesłanek, a jak wynika z postępowania w sprawie organ nie poczynił żadnych ustaleń w tym przedmiocie pomimo zawiadomienia o kontynuowaniu uprawy sadowniczej i zakupieniu sadzonek celem wymiany tych uszkodzonych w 2013 r. Organ nie przeprowadził żadnej analizy sprawy w celu ustalenia, czy sadzonki zostały zaniedbane przez rolnika czy wina nie leży po jego stronie pomimo zauważenia tych okoliczności w toku kontroli.

18.art. 75 w/w rozporządzenia poprzez jego pominięcie, a który winien być stosowany odpowiednio, bowiem stanowi iż obniżki i wykluczenia należy ustanowić z uwzględnieniem zasady proporcjonalności oraz szczególnych problemów związanych z przypadkami siły wyższej, jak również wyjątkowymi okolicznościami i przyczynami naturalnymi. W odniesieniu do obowiązków wynikających z zasady wzajemnej zgodności, obniżki oraz wykluczenia mogą być stosowane jedynie w przypadku zaniedbania rolnika lub jego celowego działania. Obniżki oraz wykluczenia powinny być stopniowane w zależności od wagi nieprawidłowości, włącznie z całkowitym wykluczeniem z jednego lub więcej systemów pomocy na określony czas. Błędne jest w tym miejscu uzasadnienie sądu, że skarżący nie był ukarany zmniejszeniem płatności.

19.art. 9 k.p.a. oraz art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich poprzez nie poinformowanie beneficjenta od początku przystąpienia do programu rolnośrodowiskowego o nowej wykładni jaką stosuje organ od 2013 r. w ramach prowadzonych postępowań oraz o konsekwencjach, jakie poniesie lub ewentualnie może ponieść wnioskodawca, kiedy zaistnieje u niego siła wyższa. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy w jednym czasie funkcjonują dwie odmienne wykładnie stosowania rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r, co ma miejsce aktualnie. Organy I i II instancji naruszyły zasadę równości poprzez wydanie rozstrzygnięcia wobec strony odmiennego od treści decyzji podjętej wcześniej, a dotyczącej tożsamej sytuacji faktycznej i prawnej, gdzie w latach poprzednich wydawano decyzje przyznające płatności i dodatkowo płatności na odnowienie sadów, w przypadku siły wyższej.

20.art. 76 § 1 i 2 kpa poprzez jego błędną interpretację i ustalenie, że protokół z kontroli z 2013 roku, po zawiadomieniu organu o wystąpieniu siły wyższej spełniał wymogi, podczas gdy nie określał przyczyn uschnięcia jabłoni, nie określał jaka jabłoń i w którym rzędzie nie została zakwalifikowana i z jakiego powodu. Raport był niepełny, niepowtarzalny (albowiem jego wyników nie można było odnieść do żadnej z działek, na których rosły jabłonie), a co za tym idzie nie może wbrew stanowisku sądu potwierdzać okoliczności, jakie organ ustalił, bo to co zawiera ten raport nie można uznać za ustalenie czegokolwiek. Z tej przyczyny wiadomym jest, dlaczego organ nie przeprowadził kolejnej kontroli po zarzutach skarżącej, albowiem nie był w stanie odnieść wpisanych w nim wyników do sytuacji na gruncie. Już tej przyczyny jako nieweryfikowalny — nie może stanowić dowodu w sprawie z mocą dokumentu urzędowego.

II Naruszenie prawa procesowego:

1.art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego pominięcie i błędne uznanie, że brak było podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji organu II instancji, z uwagi na jej wydanie z rażącym naruszeniem prawa.

2.art. 134 § 1 ppsa poprzez jego pominięcie i przerzucenie oceny legalności decyzji organu II instancji na pełnomocnika, podczas gdy na sądzie spoczywa obowiązek badania w pierwszej kolejności czy przy wydaniu decyzji, jak w niniejszym przypadku nie doszło do rażącego naruszenia prawa, na jakie wskazywał pełnomocnik w skardze, przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami ani nawet podstawą prawną zawartymi w skardze albowiem w pierwszej kolejności ma stać na straży praworządności, a sąd I instancji ten wymóg w sprawie w zupełności pominął, a miało to najistotniejszy wpływ na wydane orzeczenie w sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie przedstawionych zarzutów.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Olsztynie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie została uwzględniona.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występowała.

Stosownie do treści art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a.

W sprawie, w której skargę kasacyjną oparto na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., a mianowicie na naruszeniu prawa materialnego oraz na naruszeniu przepisów postępowania, co do zasady, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

Najdalej idącym zarzutem zgłoszonym w ramach zarzutu procesowego jest zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego pominięcie i błędne uznanie, że brak było w sprawie podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, z uwagi wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa.

Zarzut ten nie jest zasadny. Został on przedstawiony, jak trafnie zauważa organ, w sposób bardzo ogólny, z naruszeniem przepisów dotyczących formułowania zarzutów, a przede wszystkim strona nie wskazała i w żaden sposób nie uzasadniła, jakie przepisy, w jej ocenie, zostały naruszone, które skutkować miałyby zastosowaniem normy prawnej wynikającej z art. 156 §1 pkt 2 kpa.

W ramach zarzutów procesowych, błędnie notabene przez skarżącą wskazanych w podstawie wynikającej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a wnosząca skargę kasacyjną kwestionuje dokonaną przez Sąd I instancji ocenę ustaleń faktycznych organów, z których wynika, że ubiegająca się o płatności rolnośrodowiskowe z racji zadeklarowanego wariantu 2.10. – Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) na gruntach rolnych o powierzchni 43,78 ha nie dochowała wymogu dla tego wariantu w zakresie minimalnej obsady drzew, bowiem po zawiadomieniu organu o wystąpieniu siły wyższej raport nie potwierdzał okoliczności jakie organ ustalił.

Podniesione uchybienia proceduralne w istocie sprowadzają się do nieprawidłowego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z powodu oparcia się na niewłaściwie, zdaniem skarżącej sporządzonym raporcie z kontroli, który jak zarzuca nie może stanowić dowodu z mocą dokumentu urzędowego.

Zdaniem skarżącej organy dokonując ustaleń naruszyły przepisy postępowania: art. 77, 78 kpa. oraz art. 76 §1 i 2 kpa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te są chybione.

Sąd I instancji zasadnie uznał, akceptując przeprowadzone przed organami Agencji postępowanie, jako zgodne z obowiązującymi regułami prawa określonymi art. 21 ust 1-3 ustawy z 7 marca 2007r.o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Organy ARiMR zebrały w sposób prawidłowy materiał dowodowy i na jego podstawie dokonały właściwej, niewadliwej interpretacji rozporządzenia rolnośrodowiskowego PRŚ 2009, co do odmowy przyznania wnioskodawczyni płatności rolnośrodowiskowej za 2013r. jak i przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 co do zwrotu uprzednio pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2011 i 2012. Zarzut skargi kasacyjnej, iż w celu ustalenia stanu faktycznego zebrane w sprawie dowody były niewystarczające nie jest trafny.

W tym miejscu wskazać należy, iż przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...) nieco inaczej aniżeli zasady procedury administracyjnej określone w k.p.a. statuują pozycję strony w postępowaniu o przyznanie pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem. Art. 21 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, iż do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Jednakże w myśl pkt 3 powyższego przepisu organ administracyjny udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, jak również (pkt 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

W zakresie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu powyższa regulacja ograniczyła stosowanie tego przepisu do przypadków wystąpienia przez strony z żądaniem czynnego udziału w postępowaniu lub udzielenia informacji.

Organy obu instancji z tych obowiązków procesowych się wywiązały. Przeprowadziły bowiem czynności kontrolne. Wyniki tych czynności zostały przedstawione w raporcie. Dowód ten sporządzony został w przepisanej formie i stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone w określonej dacie. Ma zatem decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Oparty na tym dokumencie wynik kontroli został stronie dokładnie wyjaśniony i uzasadniony. Skarżąca swoją obecność w czasie kontroli i zapoznanie się z jej ustaleniami potwierdziła nie zgłaszając uwag co do stanu uprawy.

Niezależnie od powyższego, po zakończonej kontroli na miejscu pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r., złożonym do organu rolniczka przedstawiła na piśmie wyjaśnienie przyczyn stwierdzonych nieprawidłowości i nie podważyła w żaden sposób stwierdzonych uchybień potwierdzając, iż 2578 sztuk drzewek istotnie nie spełnia odpowiednich wymogów z powodu zagryzienia przez zwierzęta leśne. Zastrzeżeń co do wyników kontroli nie zgłosiła również, stosownie do pouczenia w raporcie w terminie 7 dni od otrzymania protokołu.

Na podstawie tego raportu, poddanego weryfikacji w postępowaniu administracyjnym, organy dokonały oceny stanu zadeklarowanej do płatności rolnośrodowiskowej uprawy sadu i ocena ta nie budzi wątpliwości co do rzetelności i obiektywizmu. Zatem za pozbawione podstaw uznać należy stanowisko skarżącej zawarte w pkt 13-14, i 19 petitum skargi kasacyjnej.

Odmowa przyznania płatności rolnośrodowiskowej w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy była zasadna. Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował ustalenia organów, skutecznie przez skarżącą niepodważone, iż w stanie faktycznym sprawy nie spełnione zostały przez rolniczkę, ani warunki przyznania płatności dla wariantu 2.10 w zakresie wysokości i grubości materiału szkółkarskiego ani wymogi dla tego wariantu co do minimalnej obsady drzew, a skoro tak, to skutkiem nieprzestrzegania wymogów dla wariantu 2.10. było prawidłowe zmniejszenie (100%) wnioskowanej na rok 2013 płatności rolnośrodowiskowej.

Jako dalszy skutek niespełnienia warunków przyznania pomocy zasadnie również Sąd I instancji przyjął ustalenia organów obowiązku zwrotu pomocy wypłaconej dla tego wariantu za lata poprzednie, w łącznej kwocie 157. 608 zł. Skarżąca bowiem również w żaden sposób nie podważyła ustaleń organu przyjętych przez Sąd I instancji, iż zgłoszenia przypadku siły wyższej ( szkód w uprawie sadowniczej spowodowanych przez zwierzynę łowną ) dokonała po zakończeniu kontroli na miejscu - dopiero pismem z dnia [...] sierpnia 2013r. , w którym wyjaśniła Kierownikowi Biura przyczyny stwierdzonych, w trakcie kontroli nieprawidłowości, dołączając protokoły z oszacowania szkód i wcześniejsze pisma informujące koło łowieckie o ich wystąpieniu ( z [...] maja 2012r. , [...]-[...] maja 2013r. oraz [...] czerwca 2013r).

Niedopełnienie przez stronę obowiązku powiadomienia właściwego organu administracji we właściwym czasie o przypadku siły wyższej wskazanym w § 45 pkt 7a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., spowodował, jak słusznie przyjął Sąd I instancji, iż organy zasadnie uznały, że w sprawie nie zachodzą podstawy do odstąpienia od zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta w myśl art. 47 ust 1 rozporządzenia Komisji (WE ) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE ) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia obszarów wiejskich przez EFRROW oraz § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.

W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 21 ust 2 pkt 3 ustawy o wspieraniu i art. 9 kpa, ( pkt 20 petitum skargi kasacyjnej ), który to zarzut skarżąca uzasadnia stosowaną przez organy odmienną interpretacją przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. Nie wyjaśnia zarazem, jakie odmienne interpretacje zostały przez organ zastosowane.

Również za niezasadny uznać należy zarzut procesowy naruszenia art. 134 p.p.s.a, gdyż Sąd I instancji rozpoznał właściwą sprawę w jej granicach, dokonał gruntownej analizy sprawy, dając temu wyraz w obszernym i wyczerpującym uzasadnieniu swojego stanowiska.

Normę art. 134 p.p.s.a. można naruszyć tylko wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy okoliczności i dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu, którego dotyczy skarga, popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (co w niniejszej sprawie nie miało miejsca). Należy też wyjaśnić, że kwestionowanie wyniku sądowej kontroli ustaleń faktycznych sformułowanych przez organy nie jest dopuszczalne w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 1236/15, LEX nr 2199000).

W tej sytuacji, w skutecznie niepodważonym stanie faktycznym sprawy istota sporu w sprawie niniejszej sprowadzała się zatem do ustalenia czy prawidłowo organy Agencji przyjęły, stosując przepisy prawa materialnego że płatność rolnośrodowiskowa nie przysługuje rolnikowi w danym roku do powierzchni, na której nie jest nie jest spełniony wymóg minimalnej obsady drzew, w sytuacji gdy okoliczność ta jest wynikiem działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, a zatem okoliczności niezależnych od strony.

Zdaniem skarżącej w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa wspólnotowego i krajowych poprzez wybiórcze ich stosowanie bowiem skarżącą wykluczono z płatności za dany rok, za okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności i wynikające z przyczyn od niej niezależnych. W jej ocenie wskazane w skardze kasacyjnej przepisy prawa wspólnotowego zostały błędnie zastosowane bądź pominięte, skoro w stanie faktycznym sprawy nietrwałe ubytki w sadzie, które uznane zostały przez organ za przypadki siły wyższej zostały następnie uzupełnione, zatem jak wywodzi, nie powinny prowadzić do odmowy przyznania pomocy i zastosowania sankcji zwrotu uprzednio przyznanej. Tym bardziej, że sad został przez nią uzupełniony nową obsadą, a za rok 2014 rolniczka otrzymała płatność rolnośrodowiskową.

Odnosząc się do sformułowanych w środku prawnym zarzutów naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów, wskazać należy, że i one, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie okazały się trafne.

W przypadku uchybienia polegającego na nieutrzymaniu przez skarżącą minimalnej obsady drzew jabłoni domowej zastosowanie w sprawie niniejszej ma, jak zasadnie przyjęto § 27 rozporządzenia PRŚ 2009.

Tego rodzaju uchybienia traktować należy bowiem, jako nieprawidłowość według art. 2 pkt 5 ustawy o płatnościach czyli nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 10 rozporządzenia nr 1122/2009, czyli każdy przypadek nieprzestrzegania stosownych zasad przydzielania przedmiotowej pomocy.

Dokonując oceny legalności wydanej przez organ decyzji w kontekście stwierdzonej nieprawidłowości i zastosowanego § 27 rozporządzenia PRŚ 2009 zwrócić należy uwagę na szczególny charakter płatności rolnośrodowiskowych na tle systemu płatności rolnych, objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-1013, co wynika z treści art. 36 pkt a ppkt iv Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. UE z 2005r. L 277). Przepisy te implementowane do krajowego porządku prawnego zostały ustawą z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013r., poz. 173).

Ustawodawca krajowy w art. 29 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich udzielił Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi delegacji do określenia w drodze rozporządzenia wykonawczego, szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty lub zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem.

Jak wynika z przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego PRŚ z 2009 r., stanowiącego wykonanie tej delegacji, płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana rolnikowi, który m.in. realizował 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, a także na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych (§ 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia).

Stosownie do § 4 ust. 3, wymogi dla poszczególnych pakietów i wariantów określone zostały w załączniku nr 3 do rozporządzenia.

Zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia RPŚ 2009 w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 (tj. pakietu Rolnictwo ekologiczne) płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli:

a) wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, (...), - w przypadku wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego i dwunastego.

Stosownie do § 27 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia PRŚ 2009, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia, wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu.

W myśl § 27 ust. 2 ww. rozporządzenia, wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia.

Z tabeli stanowiącej ten załącznik wynika, że dla upraw sadowniczych i jagodowych "nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady)" skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności.

W zobowiązaniu rolnika ubiegającego się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, w tym do przestrzegania ponadpodstawowych wymogów określonych dla danego wariantu mieści się respektowanie przez ustawodawcę wymogu minimalnej obsady drzew, której wielkość dla jabłoni domowej ( jako wymóg dla wariantu 2.10) określono w załączniku 3 do rozporządzenia PRŚ 2009 na poziomie 125 sztuk/ha. W konsekwencji przyznanie rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej w pełnej wysokości determinowane jest spełnieniem przez rolnika warunku określonego w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a. Natomiast niezachowanie minimalnej obsady skutkuje - stosownie do treści § 27 ust. 1 i ust. 2 oraz załącznika nr 7 do rozporządzenia - zastosowaniem 100 % zmniejszenia płatności.

Zauważyć należy, że sankcja, o której mowa w w/w § 27 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., znajduje zastosowanie jedynie w odniesieniu do tego roku, w którym stwierdzono uchybienie polegające na niezachowaniu wymogów dotyczących danego wariantu i dotyczy zmniejszenia płatności w danym roku. Konsekwencją powyższego może być, o ile nie zostaną wykazane nadzwyczajne, niezależne od rolnika okoliczności nierealizowania przez niego w danym roku podjętego zobowiązania - żądanie zwrotu (odzyskanie ) płatności za lata ubiegłe. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd I instancji zasadnie ocenił jako prawidłowe zastosowanie przez organy przepisów prawa krajowego § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a i § 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia PRŚ 2009 poprzez nałożenie na skarżącą sankcji 100% zmniejszenia płatności do działki rolnej dotkniętej nieprawidłowością.

Przepisy Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, określają podstawowe zasady wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, natomiast kwestie szczegółowe pozostawione są Komisji do regulacji w aktach wykonawczych wydanych w trybie tego rozporządzenia.

Art. 7 Rozporządzenia nr 1698/2005 stanowi, że państwa członkowskie odpowiadają za realizację programów rozwoju obszarów wiejskich na odpowiednim poziomie terytorialnym zgodnie z ich wewnętrznymi rozwiązaniami instytucjonalnymi oraz z tym rozporządzeniem.

Punkt 28 Preambuły Rozporządzenia Rady ( WE) nr 1698/2005 określa, że celem środka udzielającego wsparcia rolnikom biorącym udział we wspólnotowych lub krajowych systemach jakości żywności jest zapewnienie konsumentom gwarancji dotyczących jakości produktu lub stosowanego procesu produkcyjnego wynikającej z uczestnictwa rolników w takich systemach, uzyskanie wartości dodanej dla podstawowych produktów rolnych i zwiększenie możliwości rynkowych. Z tego względu, że uczestnictwo w takich systemach może powodować powstanie dodatkowych kosztów i obowiązków, które nie są w pełni rekompensowane przez rynek, rolnicy powinni być zachęcani do uczestnictwa w takich systemach. Odnosząc się do zapisu art. 39 Rozporządzenia Rady ( WE) nr 1698/2005 zgodnie z którym płatności rolnośrodowiskowej udziela się corocznie i obejmuje ona dodatkowe koszty i utracone dochody wynikające z podjętego zobowiązania wskazać należy, iż wbrew zarzutom skargi kasacyjnej ( pkt 3 petitum) przepis ten w sprawie nie został naruszony. Wskazana bowiem wyżej okoliczność znajduje odzwierciedlenie w wysokości stawek ustalanych dla poszczególnych pakietów i wariantów płatności rolnośrodowiskowych, które ustalane są przy uwzględnieniu ww. kryteriów.

Natomiast sposób ustalania ww. płatności nie ma związku z niespełnieniem przez stronę warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej oraz z uchybieniem terminu na zgłoszenie faktu wystąpienia siły wyższej.

Za niezasadny uznać należy też podniesiony w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 18 ust 1 i 2 Rozporządzenia Komisji ( UE ) nr 65/2011.

Przepisy Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (dalej: Rozporządzenie nr 65/2011) tj. w szczególności art. 18 ust. 1 określają ogólne zasady dotyczące odzyskiwania wsparcia lub nieprzyznawania go lub/i zobowiązują Państwa Członkowskie do określenia kwoty zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności czego wyrazem stały się przepisy krajowe wydane wskutek implementacji art.18 ust 2 rozporządzenia stanowiącego normę kompetencyjną skierowaną do państwa członkowskiego. Rozmiar niezgodności należy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym służyć miały niespełnione kryteria, zasięg zaś niezgodności zależy w szczególności od skutków jakie niezgodność wywiera na całość operacji.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 65/2011, w przypadku płatności rolnośrodowiskowych, przewidzianych w art. 36 lit. a ppkt iv rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005 oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi. Jednocześnie akapit drugi ustępu pierwszego art. 18 rozporządzenia nr 65/2011 stanowi, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Przepis ten jest przepisem szczególnym odnoszącym się jedynie do zobowiązań wieloletnich, z którego wynika wyraźnie, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, a takim jest zobowiązanie rolnośrodowiskowe, zwrot płatności dotyczy całego wsparcia udzielonego z tego tytułu, czyli odzyskiwaniu podlegają także kwoty wypłacone dotychczas rolnikowi.

Wskazane wyżej przepisy rozporządzenia nr 1698/2005 mają charakter kompetencyjny i ramowy, wymagający uszczegółowienia w krajowym porządku prawnym, czego w RP wyrazem są, jak już wyżej wskazano przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu i wydane na jej podstawie rozporządzenie wykonawcze PRŚ 2009. Porównanie regulacji krajowej zawartej w rozporządzeniu PRŚ 2009 tj. rozporządzeniu wykonawczym z regulacją wspólnotową prowadzi do wniosku, że w prawie krajowym, nie ustanowiono zmniejszenia, (obniżki ) nadmiernie dotkliwej w stosunku do wagi uchybienia co do wymagania utrzymania minimalnej obsady drzew w danym roku, za który wnioskowana jest płatność.

Rolnik, który nie spełnił wymagania w zakresie minimalnej obsady drzew określonej w załączniku nr 3 do rozporządzenia PRŚ 2009, w istocie nie realizuje podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie upraw sadowniczych, która to pomoc finansowa przysługuje do działek rolnych uprawianych jako sady w okresie podjętego pięcioletniego letniego zobowiązania. Minimalna obsada drzew ( z tolerancją 5%), którą rolnik podejmujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe zobowiązuje się utrzymać stanowi warunek przyznania pomocy, a tym samym jej niedotrzymanie uznać należy jako przypadek nieprzestrzegania stosownych zasad przydzielania przedmiotowej pomocy. Pozbawienie płatności do danej działki rolnej z powodu niedochowania tego wymagania zgodne jest zatem z celami i wymaganiami określonymi w rozporządzeniu wspólnotowym bowiem wsparcie nie może zostać przyznane jeżeli rolnik nie realizuje zobowiązania rolnośrodowiskowego. Regulacja krajowa wyłączająca w całości pomoc finansową w danym roku, należną do działki rolnej dotkniętej nieprawidłowością (nieutrzymania minimalnej obsady) jest zatem zgodna z celami i wymaganiami określonymi w Rozporządzeniu nr 1698/2005. Utrzymanie minimalnej obsady drzew, jest bowiem jednym z warunków otrzymania płatności w wariancie 2.9 i 2.10. Natomiast stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt II GSK 2710/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Za niezasadny przedstawia się również wskazany w pkt 2 skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 7 w.w. Rozporządzenia nr 65/2011, a zgodnie z którym do celów płatności rolnośrodowiskowych stosuje się odpowiednio art. 2 akapit drugi pkt 1, 10 i 20, art. 6 ust. 1, art. 10 ust. 2, art. 12, 14, 16 i 20, art. 25 ust. 1 akapit drugi, art. 73, 74 i 82 rozporządzenia (WE) nr 1122/2009. W tym miejscu wskazać należy, że Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009 wykonuje rozporządzenie Rady (WE ) nr 73/2009 odnośnie zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Tym samym nie ma ono w całości bezpośredniego zastosowania do płatności rolnośrodowiskowych określonych Rozporządzeniem Rady nr 1698/2005. Stosuje się je natomiast odpowiednio tylko w takim zakresie, jaki wynika z Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich. Motyw 75 preambuły rozporządzenia nr 1122/2009 dotyczący zasad obniżek i zmniejszeń w zależności od wagi stwierdzonych niezgodności dotyczy zatem przypadków niezgodności w zakresie podstawowych wymagań. Zasady stosowania obniżek i zmniejszeń oraz wykluczeń w zależności od wagi niezgodności w zakresie podstawowych wymagań realizują przepisy krajowe rozporządzenia PRŚ 2009.

Natomiast motyw 93 Preambuły Rozporządzenia nr 1122/2009 określający, że obniżki oraz wykluczenia związane z kryteriami kwalifikowalności z zasady nie powinny być stosowane w przypadku gdy rolnik dostarczył zgodne z faktami informacje lub jeśli może wykazać, że wina nie leży po jego stronie – mający swe rozwinięcie w przepisie art. 73 tego rozporządzenia, odpowiednio stosowany w sprawie wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej – w sprawie nie ma zastosowania, gdyż dotyczy nieprawidłowości wniosku o pomoc związanych z kryteriami kwalifikowalności. Nie znajduje zatem odniesienia do spełnienia wymogów w zakresie warunków przyznania pomocy wynikających z innych odpowiednich wymogów obowiązkowych wynikających ponad wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Bezsporne w sprawie było natomiast, że w toku przeprowadzonej kontroli nie stwierdzono uchybień w ramach wzajemnej zgodności.

Tym samym chybione w istocie rzeczy pozostają zarzuty materialne zawarte w pkt 5, 8 i 9 petitum skargi kasacyjnej. Przywołane w nich jako naruszone przepisy art. 71- 73, art. 54 lit c Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, w zw. z art. 24 ust 1 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 oraz art. 28 c ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ odnoszą się do kwestii związanych z przestrzeganiem wymogów w zakresie wzajemnej zgodności, nie zaś do wymogów obowiązkowych wynikających ponad podstawowe wymogi i normy.

W sprawie natomiast nieprawidłowości stwierdzono w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego nie zaś w zakresie wzajemnej zgodności. Tym samym bez znaczenia pozostawało ustalenie charakteru niezgodności ( drobna, usuwalna ), skoro w sprawie doszło do nieprawidłowości w realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Również za niezasadne uznać należało zarzuty podniesione w pkt 6, 7 i 18 skargi kasacyjnej pominięcia wskazanych w nich przepisów.

Podkreślić w tym miejscu należy, że powołane przez skarżącą art. 75 ust 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 i art. 31 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 ( oba dotyczące siły wyższej i okoliczności nadzwyczajnych) nie mają zastosowania w sprawach dotyczących przyznania płatności rolnośrodowiskowej. W przedmiotowej sprawie zastosowanie mają natomiast przepisy art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 oraz rozporządzeń krajowych PRŚ z 2009r.( § 39 ) i PRŚ 2013r. ( § 45 ), które, co istotne zgodnie z ich brzmieniem wskazują na kategorie siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności, w przypadku wystąpienia której - zwrot pomocy nie jest wymagany. Powyższe oznacza, że wbrew zarzutom skargi okoliczności nadzwyczajne uniemożliwiające realizowanie zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie ponadpodstawowego wymogu utrzymania, jak w sprawie niniejszej minimalnej obsady drzew w danym roku nie stanowią okoliczności uzasadniającej płatności za dany rok niezależnie czy okoliczność ta została czy też nie zgodnie z powyższymi przepisami zgłoszona. Wymóg właściwego powiadomienia o przypadkach siły wyższej będzie natomiast miał znaczenie dla ewentualnego rozstrzygnięcia co do zwrotu uzyskanej pomocy.

Nie podlega też uwzględnieniu zarzut naruszenia art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach oraz art. 3 ust. 1 tej ustawy ( pkt 11 petitum skargi kasacyjnej ) skoro skarżąca nie wskazała nazwy ustawy, która w jej ocenie została naruszona. Treść artykułu 3 ust. 2 pkt 2 ustawy, mającej zastosowanie w przedmiotowej sprawie ustawy z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, jest inna od przywołanej w skardze kasacyjnej.

Jako oczywiście niezasadny przedstawia się też przywołany w pkt 12 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady WE Nr 146/2008 z dnia 14 lutego 2008 r. zmieniające rozporządzenie WE nr 1782/2003 ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia. (Dz.Urz. UEL 2008, 46 str.), poprzez jego pominięcie, a zgodnie z którym, drobne uchybienia, zgodne z ochroną środowiska nie mają wpływu na sankcje w płatności, skoro skarżąca uzupełniła braki w obsadzie i kontynuuje wariant rolnictwa ekologicznego.

Wskazać w tym miejscu należy, że art 1 pkt 4 tego aktu wprowadza zmianę w zakresie obowiązującej na tle rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 regulacji w zakresie płatności przysługujących do pastwisk, zatem nie może mieć on z oczywistych powodów zastosowania w sprawie niniejszej.

Nie można też zgodzić się z argumentacją skarżącej zawartą w pkt 16 petitum skargi kasacyjnej. Organy w sprawie niniejszej, jak zasadnie przyjął Sąd I instancji, w niepodważonym stanie faktycznym, prawidłowo zastosowały zmniejszenie pomocy o 100% w sytuacji, gdy dochodzi do nieprawidłowości wynikającej z niespełnienie przez skarżącą wymogu zrealizowania na tej działce podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie uprawy sadowniczej, co do którego to zobowiązania warunkiem przyznania pomocy jest między innymi utrzymanie minimalnej obsady drzew.

Regulacje zawarte w Rozporządzeniu nr 1698/2005 oraz w Rozporządzeniu nr 1122/2009, w świetle których państwa ustanawiają obniżki i wykluczenia - nie stoją na przeszkodzie wykluczeniu z pomocy działki rolnej, na której nie jest realizowane podjęte zobowiązanie rolnośrodowiskowe, niezależnie od tego jakie były przyczyny tego stanu rzeczy.

Tym samym sankcja administracyjna ustanowiona w załączniku nr 7 do rozporządzenia PRŚ 2009 nie jest niezgodna z wymaganiami ustanowionymi w Rozporządzeniu Rady nr 1698/2005 jak i Rozporządzeniu Komisji nr 1122/2009, w zakresie ponadpodstawowych wymagań w ramach określonych pakietów i ich wariantów.

Organy w sprawie niniejszej, jak zasadnie przyjął Sąd I instancji, w niepodważonym skutecznie stanie faktycznym, prawidłowo zastosowały zmniejszenie pomocy o 100% w sytuacji, gdy dochodzi do nieprawidłowości wynikającej z niespełnienia przez skarżącą wymogu zrealizowania na tej działce podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie uprawy sadowniczej, co do którego to zobowiązania warunkiem przyznania pomocy jest między innymi utrzymanie minimalnej obsady drzew.

Regulacje zawarte w Rozporządzeniu nr 1698/2005 oraz w Rozporządzeniu nr 1122/2009, w świetle których państwa ustanawiają obniżki i wykluczenia - nie stoją na przeszkodzie wykluczeniu z pomocy działki rolnej, na której nie jest realizowane podjęte zobowiązanie rolnośrodowiskowe, niezależnie od tego jakie były przyczyny tego stanu rzeczy. Uzupełnienie obsady do pożądanego stanu i kontynuowanie zobowiązania w roku następnym może mieć jedynie wpływ na możliwość przyznania płatności rolnośrodowiskowej za kolejne lata. Zatem argument skarżącej o przyznaniu jej płatności rolnośrodowiskowej do uzupełnionej uprawy sadowniczej na rok 2014. nie podważa legalności wydanych w sprawie rozstrzygnięć.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w oparciu o art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) i ust 2 pkt 1 lit a) i c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).