Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 644/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2011-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.135, art.145 § 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.46, art.76
journal: Dz.U. 2008 nr 69 poz 415
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jednolity
article: art.7, art.15, art.77 § 1, art.80, art.107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2011 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] września 2010 r. B.K. zwrócił się do Starosty o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia z Funduszu Pracy. Obowiązek zwrotu świadczenia w wysokości 5142,50 zł, jako nienależnie pobranego, stwierdzony został decyzją Starosty z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], znak [...] r., która utrzymana została w mocy decyzją Wojewody z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...].

W uzasadnieniu wniosku (zatytułowanego "odwołanie") strona przede wszystkim zakwestionowała uznanie pobranego przez siebie świadczenia (zasiłku dla bezrobotnych) jako nienależnie pobranego oraz zasadność nałożenia obowiązku jego zwrotu. Ponadto B.K. podał, iż mieszka sam, wartość miesięcznych rachunków przekraczała kwotę wypłacanego zasiłku, a nadto utrzymanie decyzji o zwrocie uniemożliwi mu realizację projektu samozatrudnienia przy współfinansowaniu ze środków Unii Europejskiej, zamknie drogę własnej firmy i zrobi z niego niewypłacalnego dłużnika. Wnioskujący wskazał, że nie posiada majątku z którego można dochodzić należności, dochodzenie należności pozbawi go nie tylko środków utrzymania do życia, ale także uniemożliwi dalszą egzystencję, w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty pobranego zasiłku (art. 76 ust. 7 pkt 1, 2, 4, art. 76 ust. 7a).

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] Starosta orzekł o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia.

Na skutek odwołania B.K. powyższa decyzja została uchylona na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego decyzją Wojewody z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...], a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W motywach kasacyjnego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji wskazał, iż istotne dla sprawy okoliczności faktyczne nie zostały ustalone, nie przeanalizowano sytuacji finansowej skarżącego po rozwiązaniu umowy o pracę, w oparciu o aktualne dochody

i wydatki. Ponadto z naruszeniem przepisu art. 10 § 1 K.p.a. przed wydaniem decyzji organ pierwszej instancji nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta, decyzją z [...] maja 2011 r. nr [...], na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d oraz art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) orzekł o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z Funduszu Pracy w kwocie 5.142,50 zł.

W uzasadnieniu organ opisał przebieg postępowania, przytoczył stwierdzenia skarżącego oraz wskazał własne ustalenia w zakresie jego sytuacji majątkowej

i rodzinnej. Organ dokonał wyceny pojazdu stanowiącego współwłasność strony (na kwotę 8350,00 zł) w oparciu o informacje z urzędu skarbowego według sytemu EUROTAX stosowanego do wyceny samochodu dla potrzeb podatku od czynności cywilno-prawnych oraz wydruki z trzech giełd internetowych w sprawie cen rynkowych pojazdu marki [...], rok produkcji 1999. Starosta ustalił również, iż skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zamieszkuje w domu stanowiącym własność jego rodziców, którzy także ponoszą koszty jego utrzymania.

Na tej podstawie Starosta stwierdził, iż strona posiada majątek (ruchomości

o wartości 4175 zł), w związku z czym zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się część kwoty nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 5.142,50 zł.

B.K. w odwołaniu od powyższej decyzji podniósł, iż nie posiada dochodu, a jego wpływy w bieżącym roku wynoszą 330 zł. Zarzucił, iż wycena samochodu, którego jest drugim właścicielem została zawyżona o co najmniej 2-3 tys., (ze względu na stan techniczny i przebieg pojazd). Poza tym wielokrotnie w postępowaniu podkreślał, iż samochód potrzebny jest mu ze względu na potencjalną konieczność dojeżdżania do pracy. Zdaniem strony opinia powiatowej rady zatrudnienia jest niesłuszna, nie rozwiązuje jego problemowej sytuacji.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] z upoważnienia Wojewody, utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji, na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

W uzasadnianiu powyższego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji wskazał ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego oraz dokonanej przez Starostę oceny możliwości wyegzekwowania kwoty należności w postępowaniu egzekucyjnym. Dodatkowo organ stwierdził, ze B.K. [...] maja br. podjął działalność gospodarczą i należy przypuszczać, że wkrótce zacznie osiągać dochody. Organ odwoławczy podkreślił, iż stronie zapewniono

w postępowaniu czynny udział na każdym jego etapie oraz poinformował, iż strona może ubiegać się o odroczenie terminu płatności lub rozłożenie nienależnie pobranego świadczenia na raty.

B.K. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Starosty. Skarżący zarzucił organom, iż nie uwzględniły istotnych faktów, tj. tego, że:

a) dobrowolnie wskazał na brak prawa do uzyskania statusu bezrobotnego przez przyznanie, iż jeden z kierunków studiował w systemie dziennym,

b) do zaistniałej sytuacji doszło pod wpływem błędu istotnego, o którym mowa w art. 84 § 2 kc,

c) obowiązek zwrotu uzyskanego świadczenia wygasł, albowiem świadczenia zostały zużyte w sposób wykluczający jego wzbogacenie, a od dnia, w którym powziął wiadomość, że świadczenie mu nie przysługuje i powiadomił o tym Urząd nie liczył się z obowiązkiem zwrotu świadczenia,

d) nie posiada innego majątku poza udziału we współwłasności samochodu m-ki [...], przy czym wartość samochodu została ustalona błędnie przez przyjęcie wartości wywoławczych ceny sprzedaży z Internetu, a nie rzeczywistej np. zakupu tego samochodu przez współwłaścicieli wynoszącej 4000 zł. W konsekwencji na tej podstawie organy wadliwie przyjęły, iż majątek ten pozwala na stwierdzenie, że egzekucja jest zasadna.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2008r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) – dalej jako "ustawa", zgodnie

z którym starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków

w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:

1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki,

o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Podkreślenia wymaga, iż przedmiot rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej stanowi wyłącznie kwestia zgodności z przepisami prawa decyzji organów administracji i postępowania w sprawie administracyjnej - zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia [...] września 2010 r. o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. Przedmiotem analizy Sądu w rozpoznawanej sprawie nie pozostaje zatem to czy świadczenie zostało istotnie pobrane nienależnie, w rozumieniu właściwych przepisów, co stwierdzone zostało odrębną decyzją administracyjną, która uzyskała przymiot ostateczności. Podnoszone w tym zakresie zarzuty skargi nie mogą zatem odnieść oczekiwanego skutku.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, iż w świetle przepisów cytowanej wyżej ustawy obowiązkiem osoby, która uzyskała świadczenia, co do których następnie właściwy organ w drodze ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdził, iż są one nienależne, jest zwrot tych świadczeń (art. 76 ust. 1 ustawy). Nie jest także dopuszczalne uchylanie się od tego obowiązku jedynie z powodu związanych z nim uciążliwości finansowych, o ile nie zaistnieją obiektywne przeszkody ściśle określone przez ustawodawcę. Wobec powyższego osoba zobowiązana winna w pierwszej kolejności podjąć starania celem zwrotu nienależnie pobranego ze środków publicznych świadczenia, w całości lub chociażby w części. Następnie, jeżeli sytuacja rodzinna i majątkowa zobowiązanego nie umożliwia realizacji zobowiązania w całości lub w części, może skorzystać z możliwości odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia. Wykładnia przepisu art. 76 ust. 7 wskazuje, iż instytucja umorzenia należności czy to w całości, czy też w części winna być stosowana wyjątkowo, i to jedynie w sytuacjach gdy realnie nie jest możliwe odzyskanie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w drodze postępowania egzekucyjnego (czyli przymusowego wykonania decyzji zobowiązującej do zwrotu), bądź gdy takowe dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę zobowiązaną albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania. Dodatkowo,

z uwagi na charakter spornych świadczeń, godzi się zwrócić uwagę, że w interesie społecznym leży przede wszystkim to, aby ewentualnie pobrane nienależnie świadczenia udzielone w ramach pomocy Państwa jak najszybciej zostały zwrócone, celem dalszego wykorzystania na cele publiczne.

Wobec powyższego w sprawie, w której skarżący, który uprzednio pobrał nienależne świadczenie, do którego zwrotu jest obowiązany ( art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy), a którego domaga się umorzenia, powołując się na brak możliwości spłaty spowodowany swą sytuacją majątkową i rodzinną, winien udokumentować ten fakt i przedłożyć organowi stosowne dowody celem uwiarygodnienia swych twierdzeń.

Z treści cytowanego wyżej przepisu wynika, że samo spełnienie przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 pkt 1 - 4 ustawy nie zobowiązuje organu do umorzenia należności z tytułu zwrotu przyznanych środków. Zaistnienie jednej z czterech przesłanek opisanych w pkt 1 - 4 ustępu 7 artykułu 76 powoduje, że - jak wskazuje na wstępie cytowany art. 76 ust. 7 – "starosta może" umorzyć należności a nie - że starosta umarza (tj. "musi" umorzyć) należności. Użycie przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że mamy do czynienia z decyzją wydawaną w ramach tzw. uznania administracyjnego. Istota takiego rodzaju decyzji polega na tym, że nawet w przypadku, jeżeli dojdzie do sytuacji opisanej przez ustawodawcę, organ nie jest zobowiązany dokonać rozstrzygnięcia w jeden, określony i oczekiwany przez wnioskodawcę sposób, ale ma możliwość swobodnego wyboru jednego z możliwych rozwiązań. Owa zapewniona przez ustawodawcę swoboda wyboru w konsekwencji powoduje, że kontrolujący działalność organu sąd administracyjny nie może zakwestionować zasadności dokonanego przez organ rozstrzygnięcia. Sąd jest jedynie władny skontrolować, czy rzeczywiście zaistniała sytuacja, iż organ może dokonać swobodnego wyboru oraz czy dokonując wyboru nie przekroczył granic przyznanej mu swobody, dopuszczając się dowolności wyboru, tj. dokonując wyboru bez poprzedniego rzetelnego zbadania stanu faktycznego, wysłuchania argumentów stron i w żaden logiczny sposób nie uzasadniając, dlaczego skorzystał z tej a nie innej możliwości rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 579/06, Lex nr 431251, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 226/11 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) dostępnej pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl) .

W przypadku uznania administracyjnego decyzja zgodna z prawem powinna być poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz wyjaśnieniem powodów podjętego rozstrzygnięcia. W wyroku z dnia 27 lutego 2007r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I OSK 579/06, opubl. LEX nr 341251) wskazał, iż sposób kontroli sądu administracyjnego jest zatem nieco odmienny, niż w przypadku aktów związanych. Cechuje go zaniechanie badania merytorycznej zasadności rozstrzygnięcia. Jednocześnie NSA podkreślił, iż w przypadku uznania administracyjnego decyzja powinna zawierać ocenę sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego odnoszącą się do chwili rozstrzygania wniosku o umorzenie.

Wobec powyższego Sąd badając zgodność z prawem decyzji wydanej

w granicach uznania administracyjnego nie wnika w celowość zawartego w niej rozstrzygnięcia, ale kontroluje czy jej wydanie było poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tj. czy organ podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela,

w szczególności do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Uznaniowość bowiem nie oznacza całkowitej i niekontrolowanej dowolności organu.

Podkreślić przyjdzie, iż dyspozycja przepisu art. 76 ust. 7 ustawy nie nakłada na starostę obowiązku umorzenia należności nawet w przypadku spełnienia określonych

w tej normie przesłanek. Jednakże ani organ odwoławczy, ani organ pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie nie dokonały wnikliwej analizy wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie, ograniczając się jedynie do ustalenia, że skarżący posiada majątek, z którego można dochodzić należności.

Organ pierwszej instancji ograniczył się do stwierdzenia, że: "strona posiada majątek (ruchomości wartości 4175 zł). W związku z tym zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się cześć kwoty nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 5142,50 zł." Starosta, na podstawie zgromadzonych dowodów, które opisał, nie poddał jakiejkolwiek analizie zaistnienia przesłanki określonej w pkt 2 art. 76 ust. 7.

W ocenie Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy stwierdzenie

o "uzasadnionym przypuszczeniu, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się część nienależnie pobranej kwoty" jest przedwczesne, dowolne i nie zostało wykazane dowodowo. Po pierwsze brak w aktach administracyjnych sprawy jakiegokolwiek dowodu wskazującego na fakt dokonania przez organ analizy wysokości wydatków egzekucyjnych związanych z ewentualnym prowadzeniem z majątku skarżącego egzekucji spornej należności. Zaznaczyć przy tym należy, iż z dokonanego przez organ ustalenia, że skarżący jest współwłaścicielem pojazdu samochodowego [...] (o ustalonej przez organ wartości 8.350 zł), nie można jednoznacznie wywodzić dla szacowania wartości majątku skarżącego, iż posiada on majątek o wartości 4175 zł. Abstrahując od prawidłowości takiego uproszczenia wskazać należy, iż organ pominął zupełnie okoliczność, iż dla ewentualnego postępowania egzekucyjnego i jego kosztów wszakże, nie pozostaje bez znaczenia to czy dłużnik jest wyłącznym właścicielem ruchomości o wartości 4175 zł, czy też jest współwłaścicielem ruchomości o wartości 8350 zł. Wobec powyższego należy stwierdzić, iż organ nie dokonał także, zgodnie z wymogami procedury administracyjnej, prawidłowego ustalenia czy w sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 76 ust. 7 pkt 4. Skoro organ nie ustalił wysokości wydatków egzekucyjnych, nie mógł ocenić nawet przypuszczalnie, czy w postępowaniu egzekucyjnym można uzyskać kwotę nienależnie pobranego świadczenia przewyższającą te wydatki.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na jeszcze jedną nieprawidłowość i nierzetelność w dokonaniu przez organ ustalenia okoliczności faktycznych sprawy i subsumcji omawianej normy prawnej. Już tylko proste zestawienie wartości podanych w końcowej części uzasadnienia z treścią przepisu art. 76 ust. 7 pkt 4 ustawy jednoznacznie wskazuje, iż organ zupełnie pominął fakt, iż kwota nienależnie pobranego świadczenia – 5142,50 zł, której umorzenia w całości domaga się skarżący, przewyższa o około 1000 zł ustaloną przez organ wartość majątku strony – 4175 zł.

W tej sytuacji, przesłanka określona w tym przepisie jest spełniona przynajmniej co do części spornej kwoty, którą należałoby dokładnie ustalić i adekwatnie do tych ustaleń co najmniej w takiej części rozważyć, czy w związku z tym nie zaistniała podstawa (w granicach uznania administracyjnego) do umorzenia należności chociażby w części. Nie może bowiem budzić wątpliwości, iż w przypadku żądania przez stronę umorzenia całej kwoty nienależnie pobranego świadczenia, nie ma przeszkód aby organ uwzględnił ten wniosek w części. Taka możliwość wynika bezpośrednio z treści analizowanego przepisu, zatem powinna zostać rozważona zarówno przez powiatową radę zatrudnienia, jak i przez starostę .

Taki sposób prowadzenia sprawy spowodował, że organy nie przeprowadziły rzetelnego postępowania dowodowego odnośnie zaistnienia sytuacji wskazanych

w punktach 2 i 4 ww. przepisu (przesłanka wskazana w pkt 3 jest faktem nie wymagającym obecnie dowodu), naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego potrzebnego do załatwienia sprawy.

Ponadto nawet przeprowadzając postępowanie odnośnie stanu faktycznego

w ograniczonym zakresie tj. wyłącznie na okoliczność, czy skarżący posiada majątek,

z którego można dochodzić należności (przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 1 u.p.z.i.r.p.), Wojewoda uchylił się od obowiązku rozstrzygnięcia, jakie istotne w sprawie fakty zostały udowodnione, ograniczając się w zasadzie do opisania przebiegu postępowania przed organem pierwszej instancji, jego ustaleń i stanowiska oraz wskazania treści przepisów. Wojewoda wskazał, także, iż "Starosta ustalił, że nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia przeważającej wydatki egzekucyjne", zatem nawet w tym zakresie nie tylko zupełnie dowolnie powołał się na ustalenie organu pierwszej instancji, lecz dodatkowo pominął nawet fakt, iż organ pierwszej instancji powołał się na przypuszczenie uzyskania jedynie części spornej kwoty.

W ocenie Sądu Wojewoda uchybił tym samym obowiązkowi określonemu w art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którym organ jest zobowiązany w uzasadnieniu faktycznym wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ odwoławczy nie odniósł się również do zarzutów odwołania, w szczególności co do nieprawidłowości ustalenia wartości samochodu (brak uwzględnienia cech istotnych jak przebieg i stan techniczny), a także niezbędności samochodu osobie poszukującej pracy ze względu na potencjalną konieczność dojeżdżania do pracy (analogicznie prowadzenia działalności gospodarczej).

Nadto w okolicznościach sprawy, mając na uwadze treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji Sąd podkreśla, że organ odwoławczy jest organem merytorycznym, a nie kontrolnym. W myśl zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 k.p.a., organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać

i rozstrzygnąć co do istoty sprawę rozpatrzoną decyzją organu I instancji. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 marca 1996 r. (sygn. akt SA/Wr 1996/95, opubl. w ONSA z 1997, Nr 1, poz. 35) istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Organ odwoławczy – w tym wypadku Wojewoda – zobligowany jest zatem do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, tzn. do poczynienia własnych ustaleń faktycznych, samodzielnego dokonania mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa i samodzielnego, merytorycznego rozstrzygnięcia.

Powyższe uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez ustalenie, że skarżący spełnia jedną z przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. Odmienne od obecnych ustalenia faktyczne mogły także mieć wpływ na wynik sprawy poprzez odmienną ocenę przez organ możliwości umorzenia należności skarżącego w całości lub w części.

Należy podkreślić, że stosownie do brzmienia art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p., ustalenie w przedmiotowej sprawie, że nie zachodzą przesłanki określone w tym przepisie zobowiązuje organ do odmowy umorzenia należności. Dopiero stwierdzenie, po przeprowadzeniu rzetelnego postępowania dowodowego, że zaistniała któraś z sytuacji opisanych w art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. daje organowi możliwość rozważenia, czy należy umorzyć należności skarżącej, przy czym na tym etapie organ, dysponując przyznaną mu przez ustawodawcę swobodą, może zarówno zdecydować o umorzeniu, jak też o odmowie umorzenia należności skarżącej. Rozstrzygnięcie to również wymaga szczegółowego uzasadnienia, tym niemniej słuszność takiego rozstrzygnięcia, jak wynika ze wstępnych rozważań Sądu - nie podlega ocenie w ramach sądowej kontroli decyzji administracyjnych.

Nie zasługuje także na aprobatę stanowisko Wojewody, wyrażone w końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym w przypadku pobrania świadczenia z tytułu zasiłku dla bezrobotnych przyznanego i wypłaconego na podstawie złożonych "nieprawdziwych oświadczeń" (iż nie uczy się w szkole w systemie dziennym) pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia oznaczałoby akceptację niezgodnych z prawem zachowań. Pogląd taki nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym, sprzeczny jest nadto

z zasadami wykładni zarówno gramatycznej, jak i celowościowej oraz systemowej cytowanych przepisów. Ustawodawca wszakże, obok innych udogodnień w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia (niezależnie od okoliczności, z powodu których świadczenie zostało uznane za nienależne), uregulował także możliwość jego umorzenia w całości lub w części, w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 pkt 1-4. Skoro zadaniem państwa jest zapobieganie bezrobociu, to przy żądaniu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia lub umorzenia należności należy brać pod uwagę okoliczności powodujące żądanie zwrotu jak

i okoliczności danej sprawy wpływające na ocenę sytuacji majątkowej i realnej możliwości nienależnie pobranego świadczenia. Przepis art. 76 ust. 7 pkt 2 mówi

o pozbawieniu środków utrzymania jako przesłance umorzenia, ale także inne okoliczności powinny być brane pod uwagę. Organ winien zatem w zależności od okoliczności danej sprawy poddać rozważaniom np. obiektywne możliwości uzyskania przez skarżącego (w dającej się przewidzieć przyszłości) środków pozwalających na zwrot świadczenia, jego aktywność w poszukiwaniu zatrudnienia lub innej formy uzyskiwania dochodu, wiek, stan zdrowia, realia rynku pracy, podjęte dotychczas starania celem zwrotu należności. W tym kontekście organy winny zatem ocenić i dać wyraz swej analizie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, dlaczego przy stwierdzeniu braku dochodu skarżącego i zgłaszanej przez niego okoliczności poszukiwania pracy, czy też nawet wskazanego przez organ odwoławczy podjęcia działalności gospodarczej uznały, iż dla zrealizowania celu w postaci wyegzekwowania od skarżącego zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z Funduszu Pracy konieczne i wskazane jest wyzbycie się przez niego samochodu osobowego (którego jest jedynie współwłaścicielem), a co do którego wskazuje, że jest niezbędny celem ewentualnego dojazdu do pracy. Niewątpliwie posiadanie składnika majątkowego w postaci samochodu jest znacznym ułatwieniem w sprawnym prowadzeniu działalności gospodarczej.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270; z późn.zm.) należało orzec

w sentencji wyroku. Skarżący nie wnosił o zwrot kosztów postępowania sądowego.