Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 951/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6193 Funkcjonariusze Straży Granicznej
Hasła tematyczne: Inne
Straż graniczna
Skarżony organ: Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 108  ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1990 nr 78 poz 462
law: Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2010 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do dodatku za wysługę lat oddala skargę


UZASADNIENIE

Komendant Główny Straży Granicznej decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy wydany przez siebie rozkaz personalny z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia R. M. prawa do dodatku za wysługę lat.

W motywach uzasadnienia podał, że R. M. wnioskiem z dnia [...] grudnia 2009 r. zwróciła się o zweryfikowanie prawa do wysługi lat poprzez zaliczenie okresu pracy w charakterze domownika w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia [...] listopada 1995 r. do dnia [...] grudnia 2000 r. oraz w gospodarstwie brata w okresie od dnia [...] grudnia 2000 r. do dnia [...] września 2001 r. i od dnia [...] maja 2002 r. do dnia [...] czerwca 2004 r.

Organ uwzględnił żądanie funkcjonariusza i zaliczył do wysługi lat okres od dnia [...] grudnia 1995 r. do dnia [...] maja 2000 r., od dnia [...] maja 2000 r. do dnia [...] sierpnia 2001 r. i od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia [...] czerwca 2004 r. oraz ustalił, że na dzień [...] grudnia 2009 r. przysługuje mu prawo do dodatku za wysługę lat w wysokości 12% naliczonego uposażenia zasadniczego. Nie uwzględnił zaś pozostałych okresów, tj. od dnia [...] września 2001 r. do dnia [...] maja 2002 r. i wskazał, że na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997 ze zm.), przyznaje się funkcjonariuszom dodatek za wysługę lat w wysokości uzależnionej od okresów służby, o których mowa w art. 106. Natomiast w myśl § 1 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2008 r., w sprawie sposobu i trybu zaliczania okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 178, poz. 1101), do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej zalicza się inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Przepisem takim jest art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Stanowi on, że ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu pracy wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 roku okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Wskazał, że zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, pojęciem domownika określa się osobę, która spełnia łącznie pięć warunków: (a) jest osobą bliską rolnikowi, (b) pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, (c) ukończyła 16 lat, (d) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym, (e) nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Organ podkreślił, iż jest zobligowany do indywidualnego, każdorazowego badania wszystkich okoliczności związanych z pracą w gospodarstwie rolnym. Warunkiem wliczenia okresu takiej pracy do stażu pracy tu służby, jest udowodnienie przez zainteresowanego faktycznego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, praca ta musi mieć charakter stały, a zainteresowany powinien posiadać status domownika w gospodarstwie rolnym swojego wuja. Te okoliczności w ocenie organu odwoławczego nie zostały udowodnione.

Organ stwierdził też, że z akt osobowych R. M. wynika, że w okresie od dnia [...] września 2001 r. do dnia [...] maja 2002 r. funkcjonariuszka była [...] w [...] w J., a w okresie od dnia [...] maja 2002 r. do dnia [...] czerwca 2003 r. zatrudniona była w biurze podróży "[...]" w R., jako [...]. Nadto pracowała jako [...]. Ustalił również, że funkcjonariuszka w okresie od dnia [...] września 2001 r. do dnia [...] maja 2002 r. prowadziła działalność gospodarczą w charakterze [...] i z tego tytułu podlegała ubezpieczeniu społecznemu (ZUS). W ocenie organu w powyższych okresach funkcjonariuszka świadczyła jedynie pomoc doraźną w gospodarstwie rolnym i to w chwilach wolnych od podstawowych obowiązków zawodowych. Nadto powyższe zajęcia zarobkowe wykonywała poza miejscem zamieszkania w J. oddalonym o ok. 30 km. i w R. oddalonym ok. 80 km. Wobec tak aktywnego trybu życia, studiowania, prowadzenia działalności gospodarczej oraz wyjazdów zagranicznych związanych z pracą, w ocenie organu, skarżąca nie miała możliwości stale pracować w gospodarstwie rolnym. Tym samym brak było podstaw do uznania jej za domownika w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych (...).

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi R. M. do tutejszego Sądu.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 6 ust. 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez błędną jego wykładnię. Nadto art. 7, art. 8, art. 9, i art. 77 oraz art. 107 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że organ dokonał błędnej wykładni pojęcia "domownik". Przywołała wyrok SN z dnia 4 października 2006 r., twierdząc, że zgodnie z poglądem reprezentowanym w uzasadnieniu tego wyroku "domownikiem" może być osoba, dla której praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi podstawowego zajęcia i stałego źródła utrzymania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podkreślił, że osoba, która osiąga dochody z innych źródeł i doraźnie pomaga w gospodarstwie rolnym nie jest "domownikiem", w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997 ze zm.), przyznaje się funkcjonariuszom dodatek za wysługę lat w wysokości uzależnionej od okresów służby, o których mowa w art. 106.

Zgodnie z § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2008 r. w sprawie sposobu i trybu zaliczania okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 178, poz. 1101), ustalenia wysługi dokonuje się po raz pierwszy na dzień przyjęcia funkcjonariusza do służby w Straży Granicznej, w rozkazie personalnym zawierającym rozstrzygnięcie w sprawie przyznania funkcjonariuszowi dodatku za wysługę lat po raz pierwszy. Zaliczenie do wysługi lat okresów nieuwzględnionych w ww. rozkazie oraz nowe ustalenie wysługi lat następuje na udokumentowany wniosek funkcjonariusza w rozkazie personalnym, zawierającym rozstrzygnięcie w sprawie przyznania funkcjonariuszowi dodatku za wysługę lat. Z § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia wynika, iż do wysługi lat nie zalicza się okresów służby i pracy, za które nie przysługiwało uposażenie zasadnicze, wynagrodzenie lub zasiłek z tytułu choroby, a także okresów zawieszenia w czynnościach służbowych. Jednakże zgodnie z ust. 2 pkt 4 cytowanego paragrafu, powyższego przepisu nie stosuje się w stosunku do okresów służby i pracy, za które nie przysługiwało uposażenie zasadnicze, wynagrodzenie lub zasiłek z tytułu choroby w przypadku, gdy funkcjonariusz, także przed podjęciem służby w Straży Granicznej, prowadził indywidualne gospodarstwo rolne lub pracował w takim gospodarstwie na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310).

Natomiast w myśl § 1 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej zalicza się inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Przepisem takim jest art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Stanowi on, iż ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu pracy wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

W świetle art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Dodatkowo powołać należy, przepis art. 7 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, iż ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy: 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 – jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Analiza powołanych przepisów prowadzi do wniosku, iż aby skarżącemu funkcjonariuszowi Straży Granicznej zaliczyć do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego wnioskowane przez niego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, należało ustalić, czy w podanych okresach wnioskodawca posiadał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie, nie będąc związanym z rolnikiem stosunkiem pracy. Innych przesłanek, niż zostały powyżej wymienione, skarżący spełniać nie musi, bowiem nie wymienia ich zarówno przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lica 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, jak przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, definiujący pojęcie domownika.

Wyjaśnienia pojęcia wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. W wyroku z dnia 4 października 2006 r., sygn. akt II UK 42/2006 (publik. OSNP 2007/19-20/292), SN wskazał na potrzebę odstąpienie od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym", jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego, wykonywania prac w gospodarstwie. SN podkreślił, iż "(...) mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy, że ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem, cechującym domownika. Nieodzowne jest zatem, sięgnięcie do specjalnego znaczenia jego roli w społeczno-gospodarczych stosunkach wiejskich, której specyfikę uwypukla porównanie określenia domownika w art. 6 pkt 2 i definicji rolnika sformułowanej w art. 6 pkt 1 ustawy. Z zestawienia tych przepisów wynika, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, do oceny czy okres, w którym skarżąca prowadziła własną działalność gospodarczą – wykonywała pracę stewardesy – można zaliczyć do wysługi lat. A konkretnie czy ten rodzaj pracy zarobkowej realnie mógł pozwolić na świadczenie przez skarżącą stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców.

W tym miejscu przywołać należy tezę wyroku SA w Rzeszowie z dnia 21 lutego 1995 r. Aur 3/95, w której Sąd stwierdził, że doraźna pomoc w gospodarstwie rolnym rodziców nie może być uznana za pracę w gospodarstwie rolnym w rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

W ocenie Sądu rację ma organ twierdząc, że okres, w którym skarżąca wykonywała zajęcia zarobkowe, nie może być zaliczony jako praca stała w gospodarstwie rolnym. Chodzi o okres prowadzenia działalności gospodarczej – [...] w okresie od dnia [...] września 2001 do dnia [...] maja 2002 r. oraz w okresie pracy w [...] "[...]" w R. – od dnia [...] maja 2002 r. do dnia [...] czerwca 2003 r. Powyższa działalność gospodarcza wykonywana była przez skarżącą poza jej miejscem zamieszkania tj. w J. oddalonym o około 30 km i w R. oddalonym o około 80 km, tj. w okresie kiedy skarżąca kontynuowała naukę w [...] w J. w latach 1999 – 2003. W ocenie Sądu fakt studiowania, świadczenia pracy w charakterze [...] powiązany z częstymi wyjazdami oraz prowadzenia działalności gospodarczej – ubezpieczeniowej wyklucza możliwość świadczenia stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców.

W sytuacji, gdy przepisy prawa nie definiują pojęć takich, jak: praca stała w gospodarstwie, pomoc doraźna w gospodarstwie, wykładni przepisów prawa należy dokonywać w oparciu o doświadczenie życiowe i zasady logiki. Nie wymaga głębszego uzasadnienia ocena, że nie da się jednocześnie w tym samym czasie połączyć zajęć związanych ze studiowaniem, świadczeniem pracy, polegającej na częstych wyjazdach poza granice kraju, jednoczesnym prowadzeniem własnej działalności gospodarczej i równolegle świadczyć stale pracę w oddalonym o 30 km, a okresowo 80 km, gospodarstwie rolnym rodziców (brata).

Nie można zatem było uznać, że skarżąca w spornym okresie, jako domownik, w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, świadczyła pracę w gospodarstwie rolnym rodziców i brata.

Konkludując - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organy obu instancji przy podejmowaniu zaskarżonych decyzji, które to naruszenia byłyby na tyle istotne, iż skutkowałyby ich uchyleniem, bądź stwierdzeniem ich nieważności i dlatego, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji.