Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 485/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 11  ust. 1  pkt 6,  art. 12  ust. 4  pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 687
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity
article: art. 134  ust. 1, 3 i 4
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 7, 8,  art. 77  par. 1,  art. 78  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2014 r. sprawy ze skarg T. D. Spółka Akcyjna z siedzibą w K., J. K. oraz D. K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz T. D. Spółka Akcyjna z siedzibą w K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju solidarnie na rzecz J. K. i D. K. kwotę 807 (osiemset siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) - dalej jako "k.p.a.", uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w części orzekającej o ustaleniu odszkodowania na rzecz Spółki Akcyjnej E. z siedzibą we W. w wysokości [...] zł i orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz T. D. S. A. z siedzibą w K. za wygaszenie służebności przesyłu ustanowionej na nieruchomości położonej we W., obręb [...], oznaczonej jako działki [...] o pow. [...] ha oraz [...] o pow. [...] ha.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] orzekł o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej – [...] Obwodnicy [...] we W. – Etap II (odcinek od ulicy [...] do ulicy [...]). Decyzją tą dokonano podziału nieruchomości należącej do D. K. i J. K. położonej na terenie Miasta W. obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] na działki nr [...] oraz nr [...], a także działki nr [...] na działki nr [...] i nr [...]. Działka nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha, została przeznaczona na budowę ww. obwodnicy. Na działce nr nr [...] aktem notarialnym rep. [...] nr [...] z dnia [...] r. została ustanowiona służebność przesyłu na rzecz spółki E. S. A. z siedzibą we W.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz D. K. w wysokości [...] zł oraz J. K. w wysokości [...]zł, a także na rzecz E. S. A. z siedzibą we Wrocławiu w wysokości 0 zł z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa nieruchomości położonej we W., obręb [...], oznaczonej jako działki [...] o pow. [...] ha oraz [...] o pow. [...] ha przeznaczonej na budowę [...] Obwodnicy [...] we W. – Etap II (odcinek od ulicy [...] do ulicy [...]).

Wobec wniesionego przez D. K. i J. K. odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Infrastruktury uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że rzeczoznawca majątkowy odmówił aktualizacji operatu szacunkowego dotyczącego wyceny przedmiotowej nieruchomości, co skutkuje koniecznością sporządzenia nowej wyceny.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz D. K. w wysokości [...] zł oraz J. K. w wysokości [...]zł, a także na rzecz E. S. A. z siedzibą we W. w wysokości [...] zł z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości, a także zobowiązał Prezydenta Miasta W. do wypłaty odszkodowania jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stanie się ostateczna.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...]r. złożyli D. K., J. K. oraz T. D. S. A. z siedzibą w K. (uprzednio E. S. A. z siedzibą we W.).

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w części orzekającej o ustaleniu odszkodowania na rzecz Spółki Akcyjnej E. z siedzibą we W. w wysokości [...]zł i orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz T. D. S. A. z siedzibą w K. za wygaszenie służebności przesyłu ustanowionej na nieruchomości położonej we W., obręb [...], oznaczonej jako działki [...] o pow. [...] ha oraz [...] o pow. [...] ha.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji drogowej w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 687) nieruchomości o jakich mowa w art. 11 ust. 1 pkt 6 tej ustawy, stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych, z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej staje się ostateczna. Jednocześnie w myśl ust. 4c ww. przepisu jeżeli na nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego ustanowiono ograniczone prawa rzeczowe, prawa te wygasają z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej staje się ostateczna. Minister wskazał, że przepis art. 18 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji drogowej w zakresie dróg publicznych stanowi, ż wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a ww. ustawy , ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi oraz według stanu jej wartości w dniu wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Stosownie do ust. 3 tego przepisu odszkodowanie podlega waloryzacji na dzień wypłaty, według zasad obowiązujących w przypadku zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Ponadto Minister wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 1a ww. ustawy w przypadku, gdy na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4 lub na prawie użytkowania wieczystego ustanowiono ograniczone prawo rzeczowe, wysokość odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu zmniejsza się o kwotę równą wartości tych praw, przy czym zgodnie z ust. 1e i 1 f tego przepisu, wartość tych praw nie może przekroczyć wartości nieruchomości. Minister podniósł, że podstawą ustalenia odszkodowania był operat szacunkowy sporządzony zgodnie z treścią art. 134 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 154 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz § 36 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. W ocenie Ministra sporządzony operat nie zawiera nieprawidłowości, które uniemożliwiłyby jego wykorzystanie w celu ustalenia odszkodowania. W odniesieniu do zarzutów podniesionych w odwołaniach Minister wskazał, że nie znajdują one uzasadnienia, albowiem jeżeli skarżący kwestionuje operat sporządzony na zlecenie organu wojewódzkiego winien był przedstawić przeciwdowód z opinii organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. Jednocześnie podniósł, że cecha "uzbrojenie" dla wycenianej nieruchomości nie jest niekorzystna, albowiem na przedmiotowej działce stwierdzono występowanie tylko sieci elektrycznej. Jednocześnie, w ocenie Ministra, zarzut braku ustalenia odszkodowania za wygaszone prawo służebności przesyłu należało uznać za nieuzasadniony, albowiem w toku rozprawy administracyjnej w dniu [...] r. biegła stwierdziła, że prawo to nie obniża wartości nieruchomości w przypadku nieruchomości drogowych. Linia bowiem została skablowana, by zapewnić możliwość realizacji inwestycji i budowa drogi nie będzie tym samym ograniczona. Ustalenia te w ocenie Ministra są przekonujące, a strona nie przeciwstawiła dowodu podważającego te ustalenia. Ostatecznie Minister wskazał, że z załączonego do odwołania wydruku KRS wynika, że w dniu [...] r. została podjęta uchwała Walnego Zgromadzenia E. S. A. z siedzibą w K. w sprawie połączenia poprzez przejęcia spółki E. S. A. z siedzibą w K., jak również Walnego Zgromadzenia E. S. A. z siedzibą w K. w sprawie połączenia ze spółką E. S. A. z siedzibą w K.. Połączenie nastąpiło na podstawie art. 492 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych tj. w drodze przejęcie przez spółkę przejmującą E. Spółkę Akcyjną z siedzibą w K. spółki przejmowanej E. Spółki Akcyjnej z siedzibą w K.. Również z ww. wydruku wynika, że następnie dokonano połączenia w trybie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. w drodze przejęcia - spółki T. D. S.A. z siedzibą w K. spółki T. D. G. S.A. z siedzibą w G. przez przejęcie całego majątku spółki przejmowanej na spółkę przejmującą. Uchwały zostały podjęte w dniu [...] r. Tym samym należało przedmiotową decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. uchylić w części dotyczącej błędnego określenia nazwy strony, tj. T. D. S. A. i odmówić przyznania odszkodowania za wygaszenie prawa służebności przesyłu.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...]r. wnieśli D. K., J. K. oraz T. D. S. A. z siedzibą w K.

T. D. S.A. z siedzibą w K. w swej skardze zaskarżyła ww. decyzję w części, tj. w zakresie w jakiej odmówiono ustalenia odszkodowania na jej rzecz za wygaszenie służebności przesyłu, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania co miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na nieuchyleniu decyzji organu I instancji, w sytuacji, w której organ ten zaniechał czynności zmierzających do ustalenia odszkodowania z tytułu wygaśnięcia przysługującego jej ograniczonego prawa rzeczowego. Jednocześnie zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 4a, 4f i 5 oraz art. 18 ust. 1 i 1d ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji drogowej w zakresie dróg publicznych poprzez ich błędną wykładnię polegającą na odmówieniu skarżącej odszkodowania z tytułu wygaśnięcia prawa służebności przesyłu. Tym samym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazała, że organ zaniechał podjęcia działań celem ustalenia odszkodowania z tytułu wygaśnięcia przysługującego jej prawa mimo ustawowego obowiązku jego wyceny. Tymczasem wartość tego prawa została określona w akcie notarialnym z dnia [...] r. na kwotę [...] zł. W ocenie skarżącej niezrozumiałym jest zatem przyjęcie zerowej wartość i tego prawa, a tym samym odmowa przyznania odszkodowania za jego wygaszenie. Ostatecznie podniosła, że odszkodowanie za odjęte prawo rzeczowe winno odpowiadać wartości rynkowej, ewentualnie odtworzeniowej tego prawa, a nie stosunku do prawa własności nieruchomości, które służebność ta obciążała. Skarga została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 485/14.

J. K. i D. K. wnieśli jednobrzmiące skargi zarejestrowane odpowiednio pod sygn. akt I SA/Wa 826/14 i I SA/Wa 827/14. W skargach tych zaskarżyli decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...]r. w części, tj. w zakresie w jakim utrzymano w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. Decyzji tej zarzucili naruszenie art. 7, 8, 77 § 1 i 78 § 1 k.p.a., art. 12 ust. 5 w zw. z art. 18 ust. 1 i art. 23 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji drogowej w zakresie dróg publicznych, art. 134 ust. 1-4, art. 151 ust. 1 i art. 153 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 36 ust. 3 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. W ocenie obu skarżących operat szacunkowy nie został sporządzony w sposób prawidłowy, albowiem dokonał on sztucznego podziału nieruchomości na dwie części, tj. na część pod drogi oraz pod budownictwo mieszkaniowe i tym samym przyjęcie odmiennych wartości współczynników korygujących. Tymczasem w ich ocenie obliczenie wartości nieruchomości winno się odbywać w drodze korekty średniej ceny nieruchomości podobnych współczynnikami przyjętymi dla całej nieruchomości podlegającej wycenie. Jednocześnie nieruchomościami podobnymi winny być nieruchomości o niejednolitym przeznaczeniu terenu ustalonego w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego z [...] r. Ponadto w ocenie skarżących przyjęte przez rzeczoznawcę akty notarialne nie mogą być uwzględnione w procesie wyceny, gdyż nie spełniają kryteriów wartości rynkowej z uwagi na fakt, że stronami tych aktów były jednostki os siebie zależne znajdujące się bowiem w sytuacji przymusowej. Podnieśli, że Minister w sposób pozbawiony jakiegokolwiek uzasadnienia bezpodstawnie zaakceptował działanie rzeczoznawcy kwitując jego działanie stwierdzeniem, że to rzeczoznawca samodzielnie dobiera transakcje. Tymczasem operat szacunkowy winien podlegać ocenie jak każdy inny dowód, zaś organ powinien podjąć wszelkie czynności zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego, a także prowadzić postępowanie w sposób należyty i budzący zaufanie. Ostatecznie wskazali, że zarówno przeznaczenie, jak i stan nieruchomości winny być ocenione bez uwzględnienia ustaleń decyzji.

W odpowiedzi na skargi Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 21 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie połączył sprawy o sygn. akt I SA/Wa 485/14, I SA/Wa 826/14 i I SA/Wa 827/14 celem wspólnego rozpoznania i rozstrzygania i prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 485/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skargi są uzasadnione, choć w zakresie skarg D. K. i J. K. z innych przyczyn niż w nich wskazane.

Rozważania rozpocząć należy od zasadnych sformułowań skargi wniesionej przez T. D. S.A., bowiem miały one wpływ na całościowe rozstrzygnięcie wszystkich trzech skarg, rozpoznawanych w niniejszej sprawie wobec ich połączenia do wspólnego rozstrzygnięcia.

Wszystkie zarzuty skargi spółki zostały przez Sąd podzielone, zarówno w zakresie wskazanych naruszeń przepisów procedury jak i przepisów prawa materialnego. Przepisy prawa materialnego, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu to ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 193,poz.1194 z późn. zm). Zgodnie z treścią przepisu art. 12 ust.4f odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust.4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Ograniczone prawa rzeczowe ustanowione na nieruchomości , wygasają z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.( art.12 ust.4c ). Poza sporem jest okoliczność ustanowienia na rzecz poprzednika prawnego skarżącej spółki , na nieruchomościach w stosunku, do których toczy się niniejsze postępowanie, ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności przesyłu. Zgodnie zaś z treścią przepisu art.18 ust.1a w/w ustawy , wysokość odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu nieruchomości, na których były ustanowione ograniczone prawa rzeczowe zmniejsza się o kwotę równą wartości tych praw.

W toku niniejszego postępowania organy administracji miały za zadanie ustalenie wysokości należnego odszkodowania, tym samym najistotniejszym dowodem w niniejszym postępowaniu, który podlegał ocenie organów, był operat szacunkowy sporządzony przez biegłego rzeczoznawcę. Okolicznością nie wymagającą obszernej argumentacji jest, że sporządzenie operatu wymagało wiadomości specjalnych, tym niemniej należało poddać go gruntownej ocenie. Zdaniem Sądu organ naruszył treść wskazanych powyżej przepisów ustawy, gdyż nie dostrzegł , iż biegła nie określiła wartości ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności przesyłu, a jedynie wskazała, że nie ma ona wpływu na wysokość odszkodowania przyznanego współwłaścicielom wywłaszczonej nieruchomości. Wobec uregulowania ustawowego- skoro wartość tych praw może mieć wpływ na wysokość odszkodowania, to tym samym operat szacunkowy stanowiący dowód w sprawie sporządzony został wadliwie i wymaga ponownego wykonania. Operat zawiera brak wpływający na jego końcowe wnioski, tj. nie zawiera wyceny ograniczonego prawa rzeczowego w postaci ustanowionej na przedmiotowych nieruchomościach służebności przesyłu. Analiza na tym etapie, a w tym odnoszenie się do zarzutów skierowanych do operatu przez pozostałych skarżących okazało się być zdaniem Sądu przedwczesne z uwagi na konieczność przygotowania kolejnego, wyczerpującego i obejmujące wszystkie wymagane przepisami prawa elementy. Uznać zatem należy, że organy nie wyjaśniły w sposób nie budzący wątpliwości stanu faktycznego sprawy i tym samym poza naruszeniem wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego, naruszyły również przepisy procedury administracyjnej – art. 7, 77 i 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie przepisu art. 145 §1 pkt 1 a i c p.p.s.a. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).