Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2314/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1, art. 24 ust. 2 a
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 184
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 czerwca 2017r., sygn. akt IV SA/Wr 238/17 w sprawie ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 238/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza O. z dnia [...] lutego 2017 r. w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wskazano, że organ pierwszej instancji orzekł o przyznaniu stronie zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 października 2016r. do 31 stycznia 2019r. Częścią decyzji stało się również - zawarte dopiero w jej uzasadnieniu – odmowne rozstrzygnięcie wniosku skarżącej o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2015r. do 30 września 2016r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji poczynił następujące ustalenia:

- na wniosek strony z dnia [...] października 2016r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. zaliczył skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2017r. ,

- wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wpłynął do organu pierwszej instancji w dniu [...] lutego 2017r., to jest z zachowaniem trzymiesięcznego terminu liczonego od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Dlatego też przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego było uzasadnione. Natomiast co do kwestii prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 czerwca 2015r. do 30 września 2016r. organ I instancji wskazał, że na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] września 2015r., nr [...] strona została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało następnie utrzymane w mocy przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Odwołanie od tego orzeczenia zostało oddalone przez Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z dnia [...] października 2016r., sygn. akt [...]. Na tej podstawie organ I instancji ustalił, że w okresie od 1 czerwca 2015 r. do 30 września 2016r. skarżąca posiadała ustalony orzeczeniem z dnia [...] września 2015 r. lekki stopień niepełnosprawności, który nie uprawniał jej do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego.

Strona odwołała się od powyższej decyzji w zakresie dotyczącym wyrównania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2015r. do 30 września 2016r. Podniosła, że organ orzekając co do jej wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, wziął pod uwagę tylko aktualne orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Według strony, zachowała ona wszystkie terminy, które umożliwiłyby ustalenie prawa do tego świadczenia na poprzedni okres, ponieważ z aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność istnieje od [...] roku życia, a umiarkowany stopień niepełnosprawności datuje się od [...] kwietnia 2016 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2017r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w całości. W motywach decyzji Kolegium wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016r. nr 1518 ze zm. powoływana dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy świadczeniem rodzinnym jest m.in. zasiłek pielęgnacyjny, który przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej powyżej 16 roku życia jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje również osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała do ukończenia 21 roku życia.

Organ II instancji przywołał art. 24 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasada ta doznaje modyfikacji już w treści art. 24 ust. 2a, w którym to przepisie ustawodawca uznał, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Organ odwoławczy jako bezsporny uznał fakt, że strona jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, co wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] stycznia 2017r. Orzeczenie zostało wydane do [...] stycznia 2019r. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2017r. strona zwróciła się o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności i zażądała wyrównania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od stwierdzonej daty powstania niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym.

W pierwszej kolejności Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło, że zaskarżona decyzja zawiera w istocie dwa odrębne rozstrzygnięcia, z których to jedno tylko zostało ujawnione w sentencji, drugie natomiast - zakwestionowane odwołaniem - zawarte zostało w uzasadnieniu decyzji i dotyczyło odmowy przyznania stronie zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 czerwca 2015r. do 30 września 2016r. W tym zakresie Kolegium podkreśliło, że decyzja administracyjna stanowi integralną całość obejmującą zarówno rozstrzygnięcie, jak i jego uzasadnienie (art. 107 § 1 k.p.a.). Wprawdzie pożądanym jest, aby rozstrzygnięcia żądania strony dokonywano w wyodrębnionej redakcyjnie części decyzji, to jednak nie powoduje bezskuteczności takiego rozstrzygnięcia umieszczenie jego elementów w obrębie uzasadnienia decyzji. Przy czym nawet zamieszczenie rozstrzygnięcia w uzasadnieniu decyzji nie zmienia jego charakteru prawnego. Taka sytuacja, zdaniem Kolegium, wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie określa stanowisko organu I instancji. Stanowiło ono rozstrzygnięcie żądania umieszczone w niewłaściwym miejscu w strukturze prawnej decyzji, tzn. nie w sentencji, a w jej uzasadnieniu. W ocenie organu II instancji takie naruszenie przepisów postępowania nie stanowiło jednak podstawy do wzruszenia zapadłego rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji co do braku podstaw do ustalenia prawa strony do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 czerwca 2015 r. do 30 września 2016 r. We wskazanym okresie strona miała ustalony lekki stopień niepełnosprawności na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] września 2015 r., utrzymanego następnie w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] października 2015 r. Wywiedzione w dalszej kolejności odwołanie do Sądu Rejonowego w [...] także nie przyniosło oczekiwanego rezultatu, bowiem wyrokiem z dnia [...] października 2016 r. zostało ono oddalone. Nie sposób było zatem uznać - jak twierdzi strona - że ponowne zaliczenie jej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności mogło odnieść skutek także co do prawa strony do zasiłku za okres sprzed złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. W tym zakresie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że skoro w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (tj. [...] stycznia 2017r.), został złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (tj. [...] lutego 2017r.), prawo to należało ustalić począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, co w przedmiotowej sprawie nastąpiło [...] października 2016r. Brak jest zatem podstaw prawnych, aby uznać, że określona w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności data początkowo ustalonego stopnia (tj. [...] kwietnia 2016r.) mogła w jakikolwiek sposób wpłynąć na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Ustalanie faktu niepełnosprawności i jego stopnia następuje w oparciu o orzeczenie o niepełnosprawności. Dopiero legitymowanie się takim orzeczeniem, zaliczającym do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz wskazaniem w orzeczeniu, że niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia, stanowi przesłankę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego dla osoby niepełnosprawnej powyżej 16 roku życia.

Wobec tego, w analizowanej sytuacji stronie nie przysługiwało prawo do zasiłku pielęgnacyjnego za okres sprzed złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, jeśli umiarkowany stopień niepełnosprawności ustalony został dopiero orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2017r.

Decyzja powyższa stała się przedmiotem skargi wniesionej przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Skarga oparta została na zarzucie błędnej wykładni art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez oparcie się tylko na jego literalnym brzmieniu, prowadzącym do nielogicznych wniosków i pokrzywdzenia skarżącej. Przepis ten – jak wywodziła skarżąca - miał na celu polepszenie sytuacji wnioskodawcy, nie zaś jej pogorszenie. Według skarżącej nasuwa to poważne wątpliwości co do konstytucyjności tej normy prawnej, biorąc pod uwagę zasadę demokratycznego państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącej zachowała ona wszelkie terminy wymagane prawem, aby przyznano jej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego już od 1 czerwca 2015r.

W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę Sąd I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiła ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm., dalej jako "ustawa") której przepis art. 16 ust. 2-3 określa krąg podmiotów, którym przysługuje zasiłek pielęgnacyjny. Ustęp 3 tegoż przepisu stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała do ukończenia 21 roku życia.

Sąd podkreślił, że w postępowaniu o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego organy administracyjne nie są uprawnione do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności lub daty stwierdzenia określonego stopnia niepełnosprawności. W tym zakresie związane są - co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia - orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę. Postępowanie w sprawie stwierdzenia niepełnosprawności jest postępowaniem sformalizowanym. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz. U. z 2011r. Nr 127 poz. 721 ) do orzekania w tych sprawach zostały powołane powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja oraz wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja. Są one jedynymi organami uprawnionymi do orzekania o stopniu niepełnosprawności. Ustalenie faktu niepełnosprawności i jego stopnia odbywa się w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez zespół ds. orzekania o niepełnosprawności i tylko ten dokument uprawnia do poczynienia ustaleń w zakresie stopnia i daty powstania stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to nie może być zastąpione żadnym innym dokumentem ani też innymi ustaleniami organu w postępowaniu dowodowym np. na podstawie informacji uzyskanych od wskazanych przez stronę świadków. Osią sporu między stronami jest kwestia, na jaki okres przysługuje stronie prawo do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego. Jak wynika z treści decyzji pierwszo-instancyjnej zasiłek pielęgnacyjny został przyznany skarżącej od dnia 1 października 2016r. do 31 stycznia 2019r., natomiast odmówiono przyznania jej zasiłku od 1 czerwca 2015r. do 30 września 2016r. Skarżąca wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem z dnia [...] lutego 2017r. o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Pozostaje poza sporem między stronami fakt, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, ustalonym od 6-go roku życia, stwierdzonym orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2017r. o stopniu niepełnosprawności od dnia 5 kwietnia 2016r. Poprzednim orzeczeniem z dnia 31 października 2015r., potwierdzonym wyrokiem z dnia 3 października 2016r. skarżąca była zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Art. 24 ust. 2a ustawy stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Wbrew zarzutom skargi, w realiach badanej sprawy organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni cytowanego wyżej art. 24 ust. 2a ustawy uznając, że zasiłek pielęgnacyjny mógł być przyznany stronie od dnia 1 października 2016 r., skoro ze stosownym wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności strona wystąpiła w dniu [...] października 2016 r. Natomiast jak wynika z wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2016r. sygn. akt [...], do dnia 30 września 2016r. skarżąca posiadała lekki stopień niepełnosprawności, który nie uprawniał jej do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.

Sąd podkreślił, że ustalenie faktu niepełnosprawności i jego stopnia następuje w oparciu o orzeczenie niepełnosprawności, a umiarkowany stopień niepełnosprawności, uzasadniający przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, ustalony został dopiero orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2017r. Natomiast brak podstaw prawnych do przyjęcia, że określona w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności data początkowego ustalenia jej stopnia umiarkowanego - [...] kwietnia 2016r. mogła wpłynąć na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, skoro w tym czasie, w obrocie prawnym funkcjonowało orzeczenie z dnia [...] października 2015 r., którym stwierdzono u skarżącej lekki stopień niepełnosprawności. Trafności powyższego orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności skarżąca skutecznie nie podważyła, ani w toku postępowania administracyjnego, ani w drodze postępowania sądowego, o czym świadczy powoływany przez nią wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2016r., sygn. akt [...]. Skoro zatem w okresie od 1 czerwca 2015r. do 30 września 2016r. skarżąca legitymowała się jedynie orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, to ten fakt świadczy o braku przesłanki do przyznania jej zasiłku pielęgnacyjnego w postaci orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Konstatacji tej nie zmienia fakt, że w orzeczeniu z dnia [...] stycznia 2017r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności stwierdzono, że ten stopień istnieje od 5 kwietnia 2016r.

Brzmienie przepisu art. 24 ust. 2a ustawy jest jednoznacznie i nie nasuwa żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że nie istnieją uzasadnione wątpliwości co do zgodności omawianego przepisu z Konstytucją.

Jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] stycznia 2017r., nr [...] strona w dniu [...] października 20016r. złożyła wniosek o orzeczenie stopnia niepełnosprawności.

Prawidłowo zatem organ uznał, że prawo do wnioskowanego zasiłku przysługuje od 1 października 2016r. Natomiast wyczerpanie przez skarżącą administracyjnego toku postępowania, a następnie sądowego postępowania w odniesieniu do wcześniej przez nią złożonego wniosku z dnia 1 czerwca 2016r. o orzeczenie stopnia niepełnosprawności nie ma wpływu na przesunięcie terminu złożenia tego wniosku i nie może skutkować przyjęciem, że datą złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności jest 1 czerwca 2016r., skoro dopiero w następstwie złożenia przez stronę kolejnego wniosku z dnia [...] października 2016r. uznaną ją za niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym.

Wpływu na powyższą ocenę, nie mogła mieć także argumentacja skarżącej, podnosząca, że wykorzystanie drogi prawnej zaskarżenia orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] października 2015r., znak. [...] spowodowało niemożność złożenia nowego wniosku, a w konsekwencji krzywdzącą, literalną wykładnię art. 24 ust. 2a ustawy. Okoliczności tego rodzaju nie mogą mieć wpływu na ustalenie momentu od którego przysługuje prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie art. 16 ust. 3 w zw. z art. 24 ust. 2a ustawy. Zasadą jest, że świadczenia z ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mogą być przyznawane za okres wcześniejszy niż miesiąc złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnoprawności

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła W. J., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi, a także zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego art. 24 ust. 2a i art. 16 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 2, art. 67 ust. 1 i art. 68 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędne uznanie, że norma wyinterpretowana z art. 24 ust. 2a ustawy nie budzi wątpliwości co do jej zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności z zasadą demokratycznego państwa prawnego, podczas gdy norma ta uniemożliwia ustalenie osobie, która skorzystała ze swoich uprawnień, tj. odwołania do Sądu od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, prawa do świadczenia rodzinnego również za okres oczekiwania na rozstrzygnięcie Sądu, w sytuacji, gdy "nowe" orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oparte jest na ustaleniach dokonanych w postępowaniu sądowym zainicjowanym odwołaniem od "starego" orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca odwołując się od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności [...][...] października 2015r. do Sądu Rejonowego w [...] I V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, domagała się zakwalifikowania jej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Ustalenia dokonane przez biegłych sądowych stanowiły podstawę wydania orzeczenia przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] stycznia 2017r. na wniosek złożony przez W. J. w dniu [...] października 2016r., który zakwalifikował skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności datowanego od dnia [...] kwietnia 2016 r. Wprawdzie postępowanie sądowe zainicjowane przez nią zakończyło się oddaleniem odwołania, lecz ustalenia dokonane przez biegłych sądowych stanowiły podstawę wydania w dniu [...] stycznia 2017r. orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności datowanego od dnia 5 kwietnia 2016r. Istotne, że w orzeczeniu tym cofnięto się z ustaleniem daty powstania umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a tym samym niewątpliwie w tym okresie musiała ona korzystać z opieki i pomocy innej osoby.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie opierała się na usprawiedliwionych podstawach.

Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do zakwestionowania konstytucyjności przepisu art. 24 ust. 2 a z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016r. nr 1518 ze zm.) w jego literalnym brzmieniu. Zdaniem skarżącej interpretacja powołanego przepisu zgodna z jego literalnym brzmieniem prowadzi w jej przypadku do rezultatu sprzecznego z następującymi przepisami Konstytucją RP:

Art. 2 - Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

Art. 67 ust. 1 - Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa.

Art. 68 ust. 3 - Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku.

Odniesienie się do tych zarzutów wymaga przywołania ogólnych zasad postępowania zmierzającego do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Przyznanie tego zasiłku wymaga przeprowadzenia dwóch odrębnych postępowania: pierwszego przed wyspecjalizowanymi organami orzekającymi o stopniu niepełnosprawności na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. nr 2046 ze zm.) oraz kolejnego, przed organami uprawnionymi do przyznania tego świadczenia, które reguluje ustawa o świadczeniach rodzinnych i rozporządzenie dot. świadczeń rodzinnych.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego konstrukcja opierająca się na uzależnieniu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego należnego osobie niepełnosprawnej od legitymowania się przez nią orzeczeniem, stwierdzającym tę niepełnosprawność nie budzi wątpliwości natury konstytucyjnej. Ustawodawca posiadał w art. 67 ust. 3 Konstytucji RP umocowanie, by formę udzielenia pomocy z środków publicznych dla osoby niepełnosprawnej uzależnić od urzędowego stwierdzenia stopnia tej niepełnosprawności – co wymaga wiedzy fachowej, gwarantowanej w ramach procedury przed zespołami orzekającymi o niepełnosprawności przewidzianej przepisami powołanej wyżej ustawy. Zatem nie może budzić wątpliwości konstytucyjnych powiązanie daty nabycia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z datami złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia i złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności jak uczyniono to w art. 24 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W okolicznościach niniejszej sprawy strona skarżąca opiera swe żądanie przyznania świadczenia na informacji o konkretnej dacie powstania niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym uzyskanej z wyroku sądu, który nie uwzględnił jej środka odwoławczego od orzeczenia zespołu orzekającego o niepełnosprawności. Sąd nie mógł tego środka uwzględnić – oceniając orzeczenie zespołu wydane przed datą powstania niepełnosprawności w stopniu wyższym niż dotychczas (umiarkowanym).

Nie stoi w sprzeczności z zasadą państwa prawnego wynikającą z art. 2 Konstytucji RP wymóg, by to obywatel, ubiegający się o świadczenie z środków publicznych inicjował we właściwym momencie postępowanie zmierzające do przyznania mu tego świadczenia.

Jeśli w określonej dacie – już po wydaniu przez zespół orzekania o niepełnosprawności orzeczenia ostatecznego w trybie administracyjnym, doszło do pogłębienia się stanu niepełnosprawności strony, to przysługiwało jej prawo złożenia kolejnego wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Data złożenia tego wniosku zależna była od woli strony i od jej oceny sytuacji zdrowotnej. Wyrok sądu nie był oczywiście przesłanką, od której zależna byłaby skuteczność takiego wniosku. Jeśli strona skarżąca zdecydowała się na złożenie kolejnego wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności dopiero po wyroku sądu, to nie może wynikających z tego faktu konsekwencji wiązać z niekonstytucyjnością art. 24 ust. 2 a ustawy. Przepis ten nie uniemożliwiał jej bowiem złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym niezwłocznie po wystąpieniu podstaw takiej niepełnosprawności. Gdyby tak się stało, to możliwe byłoby wcześniejsze uzyskanie przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazać należy wreszcie, że powołany w skardze kasacyjnej art. 67 ust. 3 Konstytucji RP, powołany wyżej nie dotyczy materii niniejszej sprawy, związanej z kwestią zabezpieczenia społecznego osób niepełnosprawnych, a nie z kwestią opieki zdrowotnej. Zarzut dotyczący naruszenia zasady konstytucyjnej statuowanej przez ten przepis nie wymagał zatem analizy w okolicznościach niniejszej sprawy.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art.184 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.