Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1461/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi I. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości


UZASADNIENIE

Pismem z 5 października 2005 r. I. D. wniosła o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne nieuiszczonych przez jej zmarłego męża. Podniosła, że po śmierci męża została z dwoma synami (9 i 5 lat) bez środków do życia. Jedynym jej dochodem będzie zasiłek rodzinny oraz dodatek dla matki samotnie wychowującej dzieci. W utrzymaniu pomaga jej rodzina.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "Zakład") odmówił Skarżącej umorzenia należności w łącznej (obejmującej odsetki) kwocie 8.791,64 zł z tytułu składek za okres od lutego 2002 r. do marca 2005 r. na: Fundusz Ubezpieczenia Społecznego (5.124,93 zł), Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego (3.179,99 zł) oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (486,72 zł).

Wyjaśnił, że Z. D. - mąż Skarżącej, w powyższym okresie prowadził działalność gospodarczą. W celu wyegzekwowania należności wszczęto skuteczną egzekucję. W wyniku wywiadu o stanie majątkowym Skarżącej ustalono, iż prowadzi ona działalność gospodarczą i osiąga stałe, miesięczne zyski w kwocie ok. 1.200 zł. netto. Decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z [...] października 2005 r. przyznano jej zasiłki rodzinne z tytułu samotnego wychowywania dzieci

w łącznej kwocie 526 zł. miesięcznie. Z zaświadczenia o dochodach wynika natomiast, że Skarżąca w 2004 r. osiągnęła dochód w kwocie 9.001,50 zł. Nie jest ona właścicielką nieruchomości. Nie posiada też cennych rzeczy ruchomych.

Zdaniem Zakładu nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności z uwagi na prowadzenie egzekucji oraz osiąganie przez Skarżącą stałych dochodów. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", należności z tytułu składek umarzane mogą być w całości lub w części jedynie w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub też na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Poinformował też Skarżącą o możliwości spłaty zadłużenia w ratach.

Pismem z 2 lutego 2006 r. Skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy. Podniosła, że nie są prawdziwe argumenty organu pierwszej instancji o osiąganiu przez nią miesięcznego dochodu w kwocie 1.200 zł. Przedstawiła okoliczności przeprowadzenia wywiadu o stanie majątkowym i stwierdziła, iż okazała PIT,

z którego wynikała strata. Odpowiadając zaś na pytanie wyjaśniła, że ma klientów, jednakże koszty działalności są wyższe od przychodu. Skarżąca podkreśliła, że w chwili obecnej utrzymuje się z zasiłku dla matki samotnie wychowującej dzieci

(526 zł) oraz renty przyznanej w drodze wyjątku na dzieci (456 zł). Otrzymuje również dotację do mieszkania w kwocie 76 zł. (do marca 2006 r.).

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "Prezes Zakładu") decyzją z dnia [...] marca 2006 r. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

Jego zdaniem nie zachodzi żaden ze stanów wymienionych w art. 28 ust. 3 i 3a oraz 3b u.s.u.s. Nie występuje stan całkowitej nieściągalności należności, ponieważ Skarżąca posiada stosowne dochody. Jej sytuacja nie spełnia również przesłanek wskazanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie o umarzaniu składek", pozwalających na umorzenie należności mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Prezes Zakładu uznał, iż Skarżąca nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić zadłużenia, gdyż wydatek ten pozbawiłby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Podniósł, że od złożenia wniosku sytuacja finansowa Skarżącej poprawiła się, ponieważ na dzieci przyznane zostało świadczenie rentowe. Łączny dochód rodziny wynosi 1.088,58 zł plus dodatek mieszkaniowy w kwocie 75,58 zł.

W ocenie Prezesa Zakładu nierentowność prowadzonej działalności nie może służyć jako argument przemawiający za umorzeniem należności. Z działalnością tą związane są ciężary takie jak składki na ubezpieczenie społeczne, będące koniecznymi kosztami działalności. Umorzenie zaległości jest instytucja wyjątkową i wymaga szczegółowego wykazania konieczności jego zastosowania.

Na decyzję powyższą Skarżąca złożyła skargę. Wniosła o jej uchylenie i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zarzuciła błędną interpretację art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia o umarzaniu składek oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż sytuacja majątkowa i rodzinna pozwala jej na uregulowanie zaległości.

Skarżąca wyjaśniła, że w rzeczywistości prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi straty. Ponieważ skorzystała z dotacji Urzędu Pracy na jej rozpoczęcie musi ją utrzymać przez okres 12 miesięcy. W przeciwnym razie będzie zmuszona zwrócić kwotę dotacji, co przy obecnych kłopotach finansowych byłoby niemożliwe.

Zdaniem Skarżącej do jej sytuacji ma zastosowanie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia o umarzaniu składek. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umarzania należności nie oznacza dla organu swobody decyzji, ograniczonej dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie, jak i w ww. rozporządzeniu.

Skarżąca podniosła, opierając się na orzecznictwie sądowym, że ocena okoliczności konkretnej sprawy, dokonywana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości, musi znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, którego wymogi określa art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."). Organ ograniczył się do wskazania, iż Skarżąca nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić zadłużenia, nie popierając tego poglądu żadnymi argumentami. Przedstawiono jedynie dochód rodziny oraz stwierdzono, że nierentowność działalności nie może być powodem umorzenia zaległości. Dla Skarżącej oczywistym jest, iż straty związane z działalnością nie mogą być samodzielną okolicznością uzasadniającą trudną sytuację finansową rodziny, niemniej ma istotny wpływ dla poczynienia ustaleń dotyczących stanu majątkowego płatnika. Straty te i związana z nimi konieczność "dokładania", świadczą o trudnych warunkach bytowych, zwłaszcza przy braku innych dochodów z pracy zarobkowej. W ocenie Skarżącej dziwi stwierdzenie organu, że jej dochody pozwalają na utrzymanie, jako osobie samotnej, jej i dwójki dzieci, a także spłatę należności. Samo wskazanie kwot składających się na dochód nie może być uznane za ustosunkowanie się do zebranego materiału dowodowego. Organ nie wskazał dlaczego, jego zdaniem, warunki materialne Skarżącej nie stanowią wystarczającego uzasadnienia dla umorzenia zaległości. Nie przeanalizowano, dlaczego opłacenie należności nie pozbawiłoby Skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżąca zauważyła, że jej sytuacja powinna być poddana szczegółowej analizie, ponieważ jest ona obowiązana uiścić zaległość jej zmarłego męża, obciążającą ją jako następcę prawnego. Nie złożyła ona oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, ani też nie odrzuciła spadku jedynie z powodu nieznajomości prawa. Skarżąca powołała się na orzecznictwo, w którym utrwalił się pogląd, iż umorzenie zaległości podatkowej uzasadnione będzie jedynie w wypadkach nie spowodowanych działaniem czynników, na które strona nie może mieć wpływu

i które są niezależne od sposobu jej postępowania.

W ocenie Skarżącej decyzje wydane w niniejszej sprawie nie zostały poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Skarżąca podkreśliła, że w obecnej sytuacji nie jest możliwe wywiązanie się z obowiązku wobec Zakładu, co powinno skutkować zastosowaniem wyjątkowej i szczególnej instytucji umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko. Wyjaśnił, że 6 kwietnia 2006 r. celem uzupełnienia danych wystosowano do Skarżącej pismo z prośbą o dostarczenie zaświadczenia o dochodach za 2005 r. oraz przedstawienia każdej innej dokumentacji mogącej mieć wpływ na ocenę sytuacji majątkowej. Jego zdaniem z przedłożonego przez Skarżącą zaświadczenia Urzędu Skarbowego wynika, iż osiągnęła ona dochód - 1.958,96 zł oraz stratę - 1.090,92 zł.

Prezes Zakładu podkreślił również, że Skarżąca nie zdecydowała się na zakończenie działalności przynoszącej straty pomimo spełnienia warunku udzielenia pożyczki. Likwidując działalność przestanie ponosić jej koszty, czym realnie powiększy swe dochody.

Na rozprawie pełnomocnik Skarżącej podniosła, że w decyzji organu pierwszej instancji błędnie podano okres za jaki naliczono składki. Złożyła też pismo procesowe, w którym ponownie przestawiła sytuację materialną i rodzinną Skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269).

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie jest zatem władny uwzględnić wniosku Skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek, obciążających ją jako spadkobiercę męża.

Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Przepisy zaś, między innymi o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymienione wyżej należności umarzane być mogą tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia o umarzaniu składek.

Postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż kodeksu. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.).

Prawidłowo przeprowadzone postępowanie jest warunkiem wydania poprawnej decyzji. Wymóg taki wynika wprost z art. 6 k.p.a. stanowiącego, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to konieczność prawidłowego zastosowanie przy rozpoznawaniu i rozstrzygnięciu sprawy przez każdy organ prowadzący postępowanie administracyjne, przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.

Sąd za zasadny uznał podniesiony przez Skarżącą zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, niezbędnych dla podjęcia rozstrzygnięcia. I tak:

Organy orzekające uznały, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

Za uzasadnione należy uznać odwołanie się przy ocenie istnienia tej przesłanki do faktu uzyskiwania przez Skarżącą dochodów oraz prowadzenia egzekucji należności. Jednakże rację ma Skarżąca, że samo powołanie się na te okoliczności jest niewystarczające.

Organy podnosiły również, że prowadzona jest egzekucja przedmiotowych należności, którą Zakład określił jako skuteczną. Okoliczność ta nie znajduje żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy. Wskazano jedynie datę pierwszego tytułu egzekucyjnego, tj. [...] stycznia 2004 r., a zatem wystawionego przed orzeczeniem o odpowiedzialności Skarżącej za zaległości zmarłego męża (decyzja z dnia [...] listopada 2005 r.). Organy nie wyjaśniły, czy był to tytuł wystawiony na oboje małżonków (art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), czy też kontynuowana jest wobec niej egzekucja prowadzona wcześniej w stosunku do jej męża (art. 28a ww. ustawy). Nie wyjaśniono też na czym oparte jest twierdzenie o skuteczności egzekucji.

Jedno, nie poparte żadnymi dowodami, zdanie uzasadnienia nie pozwala uznać, iż organy rzeczywiście ustaliły i rozważyły okoliczności przytoczone na uzasadnienie stanowiska o braku istnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odrębnej oceny wymaga przyjęte przez organy uzasadnienie niespełnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. tj. umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Okoliczności uzasadniające umorzenie w tym przypadku zdefiniowane zostały przepisami tj. § 3 ust. 1 rozporządzenia o umarzaniu składek, który nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Obowiązek wykazania powyższych okoliczności należy rozumieć jako konieczność przedstawienia okoliczności uzasadniających wniosek. Okoliczności te podlegają ocenie organu w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym przedstawiony przez stronę postępowania. Zasady tej oceny określone zostały w 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a odzwierciedleniem jej jest uzasadnienie decyzji.

Prezes Zakładu, opierając się na ustaleniach organu pierwszej instancji przedstawił sytuację materialną Skarżącej, z której wynika, iż źródłem utrzymania rodziny są świadczenia rodzinne oraz dodatek mieszkaniowy, a prowadzona przez Skarżącą działalność gospodarcza przynosi straty. Nie wyjaśnił w czym upatruje polepszenia sytuacji finansowej Skarżącej, skoro z przyjęty przez niego dochód jest minimalnie niższy niż wskazany przez Zakład. Przy tak ustalonym stanie faktycznym uzasadnienie zaskarżonej decyzji sprowadza się do stwierdzenia, że Skarżąca nie wykazała, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niej lub jej rodziny. W istocie rzeczy jest to powtórzenie treści przepisu. Prezes Zakładu nie wskazał, jakie elementy ustalonej sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącej, uzasadniają jego twierdzenie o niewystąpieniu przesłanek umorzenia należności określonych w rozporządzeniu o umarzaniu składek.

Podkreślić należy, że dokonując oceny istnienia tych przesłanek organ obowiązany jest uwzględnić stan faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji.

Jak już wskazywano, obowiązek wykazania istnienia omawianej przesłanki umorzenia należności obciąża Skarżącą, jako wnioskodawcę.

Jednakże rolą organu, który chciał ocenić w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. okoliczności przedstawione przez Skarżącą było ustalenie także comiesięcznych kosztów ponoszonych nią w związku utrzymaniem własnym i rodziny oraz zestawienie ich z comiesięcznymi dochodami. Podkreślić należy, że w sprawie niniejszej Skarżąca współdziałała z organami przy wyjaśnianiu stanu faktycznego sprawy, dostarczając wymagane przez organ dokumenty i składając wyjaśnienia. Na żadnym etapie postępowania nie wzywano jej do przedłożenia dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków.

Organ pierwszej instancji, z udziałem Skarżącej, sporządził "kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek". Nie przewidziano w nim danych co do wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, a z jego treści nie wynika, aby o dane takie pytano Skarżącą.

Na marginesie Sąd zauważa przy tym, że kwestionariusz ten, z 21 listopada 2005 r., sporządzony został tak, jak gdyby zobowiązanym wciąż był nieżyjący mąż Skarżącej, a przecież orzeczono o jej odpowiedzialności decyzją z [...] listopada 2005 r. i to ona złożyła wniosek o umorzenie należności. Tajemnicą Zakładu pozostanie przydatność w niniejszej sprawie danych dotyczących działalności męża Skarżącej oraz informacji o 4 osobach "na utrzymaniu", w sytuacji, gdy mąż nie żyje, a rodzina Skarżącej to ona i dwóch synów.

Zdaniem Sądu gołosłowne, ponieważ nie poparte ustaleniami faktycznymi, są stwierdzenia organu, że dochodzenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby rodziny możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Badając zgodność zaskarżonej decyzji z prawem Sąd obowiązany jest ocenić i to, czy uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. I tak, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Zgodzić się należy ze Skarżącą, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych tym przepisem, w szczególności zaś nie może być uznane za wyczerpujące.

Lakoniczność uzasadnienia zaskarżonej decyzji sprawia, że przedstawioną w nim ocenę stanu faktycznego sprawy Sąd uznał za dowolną i nie uwzględniającą zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Stanowi to naruszenie wyrażonej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów. Ocena ta wymaga przy tym wykazania faktycznych podstaw rozumowania, którego jest rezultatem. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organy mają obowiązek nie tylko zebrać materiał dowodowy, ale też w sposób wyczerpujący cały ten materiał dowodowy rozpatrzyć.

Dopiero ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla podjęcia rozstrzygnięcia i wyczerpująca ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uwzględniająca całokształt tego materiału, pozwoli Prezesowi Zakładu na stwierdzenie czy w sprawie niniejszej wykazane zostało istnienie przesłanek umorzenia należności obciążających Skarżącą. Ocena ta winna przy tym znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Podkreślić przy tym należy, że ocenie Sądu podlega tylko argumentacja podnoszona w zaskarżonej decyzji. Odpowiedź na skargę nie może służyć uzupełnianiu uzasadnienia decyzji. Jak wynika z jej nazwy umożliwia ona organowi przedstawienie swojego stanowiska co do zarzutów zgłoszonych w skardze. Za bezskuteczne uznać należy natomiast powoływanie nowych faktów, czy też okoliczności przemawiających za zasadnością stanowiska organów orzekających.

Chybione jest także na etapie skargi "uzupełnienie danych", o którym pisze Prezes Zakładu. Sąd rozpatruje bowiem sprawę na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt sprawy, to jest materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania (art. 133 § 1 p.p.s.a.).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Obowiązek ten ciąży na każdym organie administracji - także na organie ponownie rozpatrującym sprawę. Zgodnie z art. 140 k.p.a. w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają bowiem odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji.

Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie precyzują obowiązków organów administracji poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo. Jednakże, zdaniem Sądu, z przepisu tego wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w związku z tym co do okoliczności wskazanych w art. 10 § 1 k.p.a., a są to przecież okoliczności, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się uzasadnione jest koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji oczekiwać powinien na jej stanowisko w tym względzie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa zależy wyłącznie od jej woli. Rzeczą organu jest umożliwienie jej skorzystania z tego prawa, czego organy w niniejszej sprawie nie uczyniły.

Zawarte w treści art. 10 § 1 k.p.a. sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Czym innym jest przy tym zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, wyrażające się w umożliwieniu jej składania wyjaśnień, zgłaszania dowodów oraz uczestniczenia w ich przeprowadzaniu, a czym innym stworzenie jej możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, będące dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie to takie, w którym uwzględniono oba te elementy.

W sprawie niniejszej żaden z organów orzekających nie wypełnił obowiązków określonych w art. 10 § 1 k.p.a. Oznacza to, że Skarżąca nie tylko nie miała możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego, ale i zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim.

Sąd zauważa, że absolutnie niedopuszczalne jest wzywanie strony do dołączenia dokumentów wykazujących okoliczności uzasadniające wniosek o umorzenie należności pod rygorem pozostawienia pisma zawierającego wniosek bez rozpatrzenia. Możliwość takiego wezwania przewiduje art. 64 § 2 k.p.a. Przepis ten służy jednakże usuwaniu braków formalnych podań, zdefiniowanych jako "wymagania określone przepisami prawa". Tylko zatem w stosunku do tak określonych braków formalnych wniosku możliwe jest zastosowanie powyższego rygoru. Nie dotyczy on natomiast okoliczności, które organ uznaje za istotne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Nieusunięcie braków formalnych skutkuje tym, że podanie nie jest rozpatrywane, natomiast nieprzedłożenie dowodów przez stronę prowadzi do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o materiał dowodowy zebrany przez organ.

Jeżeli organ chce objąć jednym wezwaniem zarówno dokumenty niezbędne dla usunięcia braków formalnych wniosku, jak i inne - powinien wezwanie to sformułować tak, aby wynikało z niego, które z dokumentów mają być dostarczone pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Całkowicie chybione i niepotrzebne jest wskazanie Prezesa Zakładu w nagłówku decyzji organu pierwszej instancji. Nie jest on bowiem organem podejmującym tę decyzję. Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać oznaczenie organu, który ją wydał. Ponieważ z treści sentencji decyzji wynika jednoznacznie, że podjął ją właściwy w sprawie organ tj. Zakład, Sąd uznał, że uchybienie powyższe nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu błędnego określenia okresu, jakiego dotyczą należności objęte zaskarżoną decyzją stwierdzić należy, że Skarżąca w swoim wniosku jedynie ogólnie określiła należności, których wniosek ten dotyczy. Zakład przyjął zatem, iż obejmuje on wszystkie, należności przypisane jej decyzją o odpowiedzialności jako spadkobiercy. Z akt sprawy wynika jedynie, że błędnie wskazano okres jakiego dotyczą należności z tytułu składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W sporządzanych przez Zakład zestawieniach należności podano bowiem, że obejmują one okres od listopada 2002 r. do stycznia 2005 r., a nie jak przyjęto w decyzji - od lutego 2002 r. do marca 2005 r. Kwota należności głównej z tego tytułu jest taka sama w zestawieniach i decyzji.

Wyjaśnić przy tym należy, że w postępowaniu, którego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem decyzji odmawiających umorzenia należności z tytułu składek Sąd nie może badać zasadności orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącej jako spadkobiercy, w tym - ustalać, czy w decyzji określono prawidłowe kwoty należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania tj. art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Zakres w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Matka Skarżącej - pełnomocnik, wniosła wprawdzie o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, jednakże nie przedłożyła dowodów poniesienia takich kosztów. Wyjaśniła, że do Warszawy przyjechała z kuzynem, jego samochodem. Skarżąca była zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego.