Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 220/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia WSA (del.) Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1877/11 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 8 września 2011 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od gier za czerwiec 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1877/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. o zwolnienie od kosztów sądowych.

A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia

8 września 2011r., w przedmiocie podatku od gier za czerwiec 2010 r. Wysokość wpisu sądowego w sprawie ustalono na 1.249 zł.

Z uzasadnia wniosku, przesłanych dokumentów oraz akt sprawy wynika,

iż Skarżąca zajmuje się działalnością związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. Kapitał zakładowy skarżącej spółki wynosi 2.117.000 zł., wartość środków trwałych 5.191.559,97 zł, zaś rachunek zysków i strat z dnia 24 marca

2011 r. wykazuje, że ostatni rok obrotowy spółka zamknęła stratą w wysokości 3.237.584,63 zł. przy przychodzie na poziomie 15.867.897,15 zł. W dniu 31 grudnia 2010 r. skarżąca posiadała w kasie i na rachunkach kwotę 94.497,10 zł. W chwili obecnej ma dwa rachunki bankowe, jeden w B. S.A., na którym w dniu

24 października 2011 r. zgromadzona była kwota 5.899,81 zł oraz drugi w B., na którym w dniu 28 października 2011r. znajdowała się suma

77,90 zł.

Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2011 r., referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych.

Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Skarżąca zwróciła uwagę, że jeden z jej rachunków bankowych jest obciążony tytułami egzekucyjnymi

w wysokości ponad 2 515 800,47 zł (według dołączonego do sprzeciwu zaświadczenia z dnia 15 września 2011 r.). wskazano ponadto, że majątek spółki nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty

do gier o niskich wygranych, na który – w świetle nowych przepisów – nie ma popytu. Ponadto wskazano, że sprzedaż majątku nieruchomego skarżącej miałaby charakter nieodwracalny, a zgodnie z orzecznictwem sądowym przepisy o kosztach sądowych nie mogą prowadzić do likwidacji majątku osób dochodzących swoich praw przed sądem.

Skarżonym postanowieniem z dnia 30 stycznia 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy, chociażby w zakresie częściowym, albowiem nie znajduje to uzasadnienia w jej sytuacji majątkowej.

Sąd zauważył, że mający zastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na osobę prawną ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek udowodnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Nadto Sąd wskazał, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych.

W ocenie Sądu dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W realiach niniejszej sprawy skarżąca wykazała, że od 2009 r. ponosi straty (w 2009 r. w kwocie 40.351,81 zł, zaś w 2010 r. w kwocie 3.237.584,63 zł). Jednocześnie wskazała, że na koniec 2009 r. posiadała aktywa w sumie 14.210.709,84 zł, zaś na koniec 2010 r. ich wartość wynosiła 11.762.203,54 zł. Pomimo więc straty, jaką skarżąca odnotowywała już dwukrotnie, nadal kontynuuje swoją działalność gospodarczą i obecność w obrocie prawnym (jest więc gotowa nadal ponosić ryzyko gospodarcze, w tym ryzyko sporów prawnych). W orzecznictwie zaś słusznie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego.

Oceniając dołączone do sprzeciwu od orzeczenia Referendarza sądowego zaświadczenie z dnia 15 września 2011 r., z którego wynika, że jeden z rachunków bankowych skarżącej jest obciążony tytułami egzekucyjnymi, Sądu zauważył, iż z uwagi na dynamikę obrotu gospodarczego nie sposób na tej podstawie ustalić rzeczywistego stanu rzeczy w tym zakresie, gdyż zaświadczenie potwierdza okoliczności, jakie miały miejsce ponad trzy miesiące przed złożeniem go do akt sprawy. Ponadto inne, wysokie zobowiązania finansowe, których natury z resztą nie wyjaśniła Strona z uwagi na interes Skarbu Państwa (czyli w istocie wszystkich podatników), nie mogą mieć decydującego znaczenia dla zastosowania zwolnienia.

Odnosząc się do argumentu Spółki, iż sprzedaż jej majątku nieruchomego – która pozwoliłaby uiścić przez nią koszty sądowe – doprowadziłaby do jej likwidacji. Sąd zauważył, że przedmiotem działalności spółki jest m.in. obsługa nieruchomości. wobec powyższego skarżąca może z majątku także nieruchomego uzyskać dochody w inny sposób niż poprzez sprzedaż nieruchomości. Dalej Sąd wskazał, że z dołączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy bilansu na dzień 31 grudnia 2010 r. wynika, że skarżąca na ten dzień posiadała nieruchomości o wartości 2.286.088,00 zł, przy ogólnej sumie aktywów w kwocie 11.762.203,54 zł. Oznacza to, że udział nieruchomości w majątku skarżącej na dzień sporządzania bilansu wynosił mniej niż 20%. Osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W niniejszej sprawie skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła, iż poszukuje źródeł finansowania kosztów sądowych w sposób inny niż poprzez ubieganie się o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem, w ocenie Sąd, posiadając aktywa w takiej wysokości, jak wykazano w bilansie, skarżąca jest w stanie znaleźć źródła finansowania wpisu sądowego ustalonego na kwotę 1.249 zł.

W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej: p.p.s.a.), poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Spółka wskazała że jej rachunki obciążony jest tytułem egzekucyjnym na kwotę ponad 2 miliony złotych. A nadto posiadany majątek nie może być spieniężony, gdyż w przeważającej części stanowią go automaty do gier o niskich wygranych, na które nie ma popytu. Co więcej, sprzedaż majątku trwałego, będącego jedynym źródłem dochodu, w ocenie spółki, uniemożliwiłaby dalsze jej istnienie w obrocie gospodarczym. Natomiast sprzedaż jej majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny.

Biorąc pod uwagę ilość zarejestrowanych spraw w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie i łączną wysokość wpisów we wszystkich sprawach Spółka nie jest w stanie ich uiścić.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.

Należy podkreślić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać

na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz

w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu

i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożyła spółka kapitałowa. W uzasadnieniu powoływała się na złą kondycję finansową,

o której świadczyć miała strata poniesiona w poprzednim roku obrotowym.

W pierwszej kolejności dostrzec należy, że wykazana przez stronę strata nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe, które na danym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 1.249 zł.

Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że jej sytuacja finansowa nie uzasadniała przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji.

Wbrew twierdzeniu spółki nie doszło do naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zaskarżonym postanowieniu. Sąd dokonał rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia o majątku i dochodach, a także dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Ocena wynikająca z powyższych dokumentów potwierdza, że aktualna sytuacja finansowa spółki nie stanowi przeszkody w partycypowaniu w kosztach niniejszego postępowania sądowego. Potwierdza to niewątpliwie - na co słusznie zwrócił uwagę WSA - posiadanie przez spółkę znacznego majątku trwałego, o wartości znacznie przekraczającej kwotę wpisu sądowego.

Natomiast argumenty skarżącej spółki odnośnie braku możliwości, nawet w części, sprzedaży majątku trwałego, nie znajdują jakiegokolwiek uzasadnienia. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zawsze powinno być wliczane w ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej.

W świetle przychodów, jakie uzyskuje skarżąca, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na

w znacznych rozmiarach. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować

w kosztach postępowania sądowego. Nadto prawidłowo zauważył Sąd I instancji,

że Spółka nawet nie próbowała uprawdopodobnić, iż poszukuje źródeł finansowania kosztów sądowych w sposób inny niż poprzez ubieganie się o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca jest

w stanie znaleźć źródła finansowania wpisu sądowego ustalonego na kwotę 1.249 zł nawet w przypadku kilku, czy kilkunastu sporów toczących się przed sądami administracyjnymi.

Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.