Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 22/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi J. P.-B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...]r. nr [...]. B.A.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z [...] r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R., którą odmówiono J.P.-B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad córką A.B..

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że J.P.-B. wniosła o ustalenie prawa do ww. świadczenia pielęgnacyjnego, załączając do wniosku i J.P.-B. m.in. orzeczenie o niepełnosprawności z [...] lipca 2021 r. wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P., którym zaliczono córkę A. do osób niepełnosprawnych do 26 marca 2023 r.

Wskazaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na córkę, w uzasadnieniu wskazując, że zgodnie z orzeczeniem A.B. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. A.B. ma 14 lat. Choruje na zespół nerczycowy z częstymi nawrotami. Schorzenie to spowodowało również inne choroby. Wymaga specjalnego leczenia, wizyt u lekarzy specjalistów, kontrolowanego przyjmowania leków oraz specjalnej diety. Od września 2021 r. rozpocznie naukę w szkole średniej - liceum plastycznym w P., oddalonym od miejsca zamieszkania dziecka o nieco ponad 30 km. Do szkoły będzie dojeżdżać przeważnie autobusem i będzie samodzielnie uczestniczyć w zajęciach lekcyjnych. Biorąc pod uwagę wiek dziecka oraz fakt dłuższego dziennego pobytu dziecka poza domem, w związku z nauką w szkole średniej poza miejscem zamieszkania i związaną z tym dużą samodzielnością osoby niepełnosprawnej, nad którą opieka miałaby być sprawowana, organ pierwszej instancji uznał, iż wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia. W sprawie nie zachodzi bowiem związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczym a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną, uczącą się poza miejscem zamieszkania córką. Zdaniem organu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, by rozmiar i zakres opieki wymuszał na wnioskodawczyni niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W odwołaniu J.P.-B., zarzuciła naruszenie prawa art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U . z 2020 r., poz. 111 ze zm. - u.ś.r.), w zw. z art. 69 Konstytucji RP. Wyjaśniła, że córka ze względu na chorobę (zespół nerczycowy) wymaga stałego podawania leków zarówno w okresie remisji choroby, jak i wystąpienia białkomoczu. W tym drugim przypadku do leków stałych dochodzą dodatkowo leki moczopędne, przeciwzakrzepowe, których podawanie wymaga szczególnej kontroli i obserwacji dziecka. Zwykle dwa razy w tygodniu skarżąca bada poziom białka w moczu, a w przypadku wystąpienia białkomoczu bada mocz częściej w najbliższym laboratorium w P., miejscowości oddalonej o 12 km od miejsca zamieszkania. Prowadzi też diurezę dobową, co najmniej dwa razy dziennie mierzy ciśnienie, prowadzi dzienniczek przyjętych płynów oraz kontroluje masę ciała córki. Czas spędzony w drodze do laboratorium, oczekiwania na wynik i powrót do domu nie są dla niej czasem wolnym lecz okresem wzmożonej pomocy w leczeniu dziecka. Strona nie zgodziła się z opinią organu, iż podjęcie nauki poza miejscem zamieszkania powoduje, że opiekun ma więcej czasu. W ocenie strony jest wręcz przeciwnie. W szkole średniej plan lekcji jest ruchomy, lekcje rozpoczynają się o różnych godzinach i tak samo jest z powrotami. Za niemożliwą do realizacji uważa propozycję pracy zdalnej, gdyż nie ma możliwości podpięcia się pod telefon ani stacjonarny ani światłowód (brak jakiejkolwiek sieci), a sygnał telefonii komórkowej jest bardzo słaby w jej okolicy. Stwierdziła, iż w wywiadzie nie wspomniano, że jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad córką. Ojciec dziecka, nadużywający alkoholu, wyprowadził się, nie uczestniczy w życiu rodziny, nie wspomaga w procesie leczenia, sam też nie podejmuje leczenia. Poza trym strona wskazała, że córka ma wiele schorzeń, które wymagają wielotorowego leczenia, któremu jest ciągle poddawana.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji przypomniało, że córka skarżącej A.B. orzeczeniem z [...] lipca 2021 r. zaliczona została do osób niepełnosprawnych na okres do 26 marca 2023 r., a niepełnosprawność datuje się od wczesnego dzieciństwa. Z treści orzeczenia wynika także, iż wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę skarżąca złożyła oświadczenie, iż jest rolnikiem, małżonkiem albo domownikiem rolnika i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo pracy w tym gospodarstwie od 25 września 2014 r.

Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie spełnione są dwie z trzech określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącej i jej córki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. W okolicznościach sprawy brak jest natomiast bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką nad córką.

Kolegium tym samym podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie konieczne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy dodał, że z treści wywiadu środowiskowego z 23 sierpnia 2021 r. wynika, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, lecz małżonkowie od kilku lat mieszkają oddzielnie, ojciec ma zasądzone alimenty na córkę, nie uczestniczy w procesie jej leczenia. A. choruje na zespół nerczycowy, jest to choroba autoimmunologiczna, w związku z którą pojawiły się inne schorzenia (m.in. nadciśnienie tętnicze, jaskra), wymaga przestrzegania specjalnej diety. J.P.-B. opiekuje się córką i z tego powodu nie podejmowała i nie podejmuje pracy zawodowej, gdyż jak twierdzi wpłynęłoby to negatywnie na stan zdrowia córki. J.P.-B. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, ale jak podaje nigdy nie pracowała w gospodarstwie rolnym, nie była też ubezpieczona w KRUS ani ZUS. Nie jest zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna poszukująca pracy. Opieka sprawowana przez skarżącą nad córką polega na: podaniu na czas i we właściwych dawkach leków, przygotowaniu posiłków zgodnie z wymaganą dietą, monitorowaniu na bieżąco jej stanu zdrowia, co pozwala na odpowiednio wczesne reagowanie na pogarszający się stan zdrowia, pomocy w nauce. W trakcie nauki w szkole podstawowej córka skarżącej wielokrotnie miała epizody zaostrzenia choroby i bardzo długiej nieobecności w szkole. Ostatni nawrót choroby miał miejsce w lipcu 2021 r. przez okres 3 tygodni. Dziecko wymagało wówczas wzmożonej kontroli stanu zdrowia, częstych badań i kontaktu matki z lekarzem prowadzącym. Dzięki zastosowaniu leczenia wlewami dożylnymi nastąpiła poprawa stanu zdrowia dziecka. Wizyty prywatne u lekarza odbywają się średnio raz w miesiącu, a wizyty w poradni A w Ł. w ramach NFZ raz na 3 miesiące. Wszelkie badania i konsultacje lekarskie odbywają się średnio w ciągu 1 dnia, nie ma konieczności dłuższej hospitalizacji jeżeli stan zdrowia dziecka jest stabilny.

W ocenie Kolegium słusznie organ pierwszej instancji uznał, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad córką nie uniemożliwia zupełnie podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ dodał, że córka skarżącej nie jest osobą leżącą i niesprawną ruchowo. Samodzielnie wykonuje czynności higieniczne, spożywa posiłki, ubiera się, uczestniczy w zajęciach

lekcyjnych. Okoliczność, że skarżąca przygotowuje jej posiłki, podaje leki, monitoruje stan zdrowia, umawia wizyty lekarskie i uczestniczy w nich, nie spełnia wymagania z art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem są to czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym również przez osoby pracujące, a więc nie są czynnościami opiekuńczymi. Czym innym są czynności opiekuńcze (warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego), a czym innym pomoc świadczona przez część doby. Podobnie należy odróżnić świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. Zdaniem organu opieka nad dzieckiem podczas choroby stanowi normalny obowiązek rodziców, w tym rodziców samotnie wychowujących dzieci, którzy, tak jak skarżąca, borykają się z problemami związanym z pogodzeniem zatrudnienia z koniecznością zapewnienia opieki swoim małoletnim dzieciom. Rodzice wykorzystują na ten cel przewidziane prawem rozwiązania, tj. urlopy, dni wolne związane z opieką nad dziećmi i zwolnienia lekarskie związane z chorobą dzieci, czy też korzystają z pomocy członków rodziny czy osób trzecich. Wobec tego organ uznał, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad córką pozwala na podjęcie przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze, czy też na pracę w gospodarstwie rolnym. Stwierdzenie to nie umniejsza roli i wysiłku, jaki podejmuje matka sprawując opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, która z racji legitymowania się ww. orzeczeniem o niepełnosprawności wymaga opieki i zwiększonej ilości wizyt lekarskich. Powyższe okoliczności, w ocenie organu nie mogą jednak stanowić wyłącznej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze J.P.-B. zarzuciła naruszenie:

- art. 17 u.ś.r., w zw. z art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. oraz art. 10 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o błędne ustalenia faktyczne i prawne, niewłaściwą ocenę zebranego materiału dowodowego, polegające na przyjęciu, że zachodzą podstawy do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z uwagi na błędne przyjęcie, iż wykonywane czynności związane z opieką nad niepełnosprawną córką stanowią jedynie moralny obowiązek i wsparcie dziecka i nie pozbawiają wnioskodawcy możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy o świadczeniach rodzinnych, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez stronę;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez błędną wykładnię, poprzez dokonanie błędnej wykładni, tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą (rezygnacją z pracy) a sprawowaniem przez nią opieki nad dzieckiem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje.

W konsekwencji wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy R..

W uzasadnieniu podkreśliła, że córka od wczesnego dzieciństwa ma zdiagnozowany zespół nerczycowy, który jest dość rzadkim zaburzeniem, w ciągu roku występuje 1-2 przypadki na 100 000 osób. Opisała charakterystykę choroby na którą cierpi córka. Podkreśliła, że bezspornie sprawuję opiekę na nad córką Aleksandrą, która legitymuje się orzeczeniem niepełnosprawności wraz ze wskazaniami konieczności trwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stan zdrowia dziecka wymaga stałej kontroli poziomu białka w moczu, a nadto wymaga kontroli rodzaju i ilości przyjmowanych pokarmów, które powinny być odpowiednio dobrane i zbilansowane. Stan zdrowia córki wymaga również systematycznych i bieżących konsultacji lekarskich. Skarżąca dodała, że sprawowana przez nią opieka jest stała oraz długotrwała pomimo tego, że niepełnosprawna córka skarżącej w dni powszednie przez kilka godzin dziennie przebywa poza domem. W tym czasie skarżąca wykonuje czynności niezbędne związane z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia dziecka co niewątpliwie również stanowi opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem. Sytuacja ta nie uległa zmianie od 1 lipca 2021 r. w związku z nowym orzeczeniem o niepełnosprawności, jest tylko kontynuacją dotychczas sprawowanej opieki. Czas spędzony poza domem w czasie uczęszczania dziecka do szkoły podstawowej był podobny, w obecnej chwili tak samo skarżąca dowozi dziecko na autobus około 2 km, a jeżeli jest to wymuszone aktualnym stanem zdrowia dziecka także do szkoły. Znaczna odległość ok. 35 km wyklucza możliwość dowozu, powrotu i ponownej podróży po dziecko, bowiem jest to bezcelowe, dlatego czeka na dziecko przy szkole w tym czasie np. odwożąc mocz do badania, a w dni wizyt lekarskich odbiera córkę bezpośrednio ze szkoły aby zdążyć dojechać np. do Łodzi (odległej o 80 km od R.). Dodała, że z uwagi na ograniczenia jakie córka posiada nie można jej pozbawić możliwości edukacji, a bez należytego wsparcia sama nie jest w stanie tego realizować. Zespół nerczycowy jest chorobą bardzo nieprzewidywalną i tylko wnikliwa obserwacja dziecka, kontrola parametrów pozwala na szybką reakcję. Rzut białkomoczu jest samoistny i czasami niewielki katar, a innym razem wyrastający ząb są ogniskiem zapalnym, dlatego tak ważna jest ciągła obserwacja dziecka. Bez stałych czynności opiekuńczych jakie wykonuje skarżąca wobec córki jej egzystencja jest niemożliwa, a wręcz jej zdrowie i życie zagrożone.

Zdaniem skarżącej jedynym sposobem by określić poziom białka w moczu jest wizyta w laboratorium, co w przypadku córki jest bardzo ważne by zapobiegać nawrotom białkomoczu aby nie doszło do niewydolności nerek. Zdaniem strony pójście córki do nowej szkoły nie powinno stanowić przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 119 pkt 2 (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - p.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko strony skarżącej i organu, sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli w ramach tak zakreślonej kognicji sądów administracyjnych, sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w sposób określony w powołanych przepisach, co uzasadnia ich uchylenie w całości.

Podstawę materialnoprawną prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest występowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad córką, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W realiach niniejszej sprawy organy stwierdziły, że zakres i rodzaj czynności wykonywanych w ramach sprawowanej przez skarżącą opieki nad córką nie uprawnia jej do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W ocenie sądu nie można zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym przez organy.

Sąd zauważa, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA dnia 7 maja 2019r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020r. sygn. akt I OSK 516/19 – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nadto przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. w przypadku osoby wymagającej opieki, która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustawodawca wykluczył przy tym możliwość wywodzenia braku związku przyczynowo - skutkowego z faktu, że osoba o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczonej konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie wymaga opieki ze względu na stopień swojej samodzielności.

Przypomnieć też należy, że organy pomocowe nie posiadają kompetencji do kwestionowania zakresu i czasookresu czynności opiekuńczych w toku postępowania wyjaśniającego, pomimo wyraźnego i jednoznacznego zapisu orzeczenia o niepełnosprawności. W przypadku osób z orzeczonym stopniem niepełnosprawności nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy. W takich przypadkach organ powinien przyjmować te orzeczenia jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią.

Warto też podkreślić, że "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia lekarskiego, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień". Prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że stała opieka to taka która jest trwała, a długotrwała - rozciągnięta w czasie. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka" (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r., I OSK 3946/18; wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., III SA/Gd 482/20).

Nie można także sztywno określić czynności dokonywanych w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną. Potrzeba ich wykonania może się zmieniać, a nawet może być trudne do przewidzenia jakie czynności będą niezbędne danego dnia do wykonania, ponieważ stan zdrowia i kondycja osoby chorej może się zmieniać. Podkreślić bowiem trzeba, że "istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zaspokojenie normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., II SA/Rz 535/19).

Judykatura podnosi, że wymóg rezygnacji z rzeczywistej bądź potencjalnej możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został powiązany z żadnym zakresem - czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym. Wobec tego dla oceny związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zarobkowania (czy odpowiednio powstrzymywaniem się do zarobkowania) a sprawowaniem osobiście i w sposób ciągły (na stałe lub długotrwale) opieki lub pomocy osobie niepełnosprawnej nie należy odwoływać się do założeń co do rzeczywistych możliwości zarobkowania. Te bowiem zwykle są zmienne w czasie i uzależnione chociażby od takich czynników, jak wiek danej osoby i jej "atrakcyjność" na rynku pracy, czy koniunktura gospodarcza, czy choćby jak w niniejszym wypadku posiadane możliwości techniczne. Istotne jest, że w określonym momencie wnioskodawca postanawia zrezygnować z zarobkowania lub się od niego powstrzymać, a czyni to w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w stosunku do której zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W tym też znaczeniu związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni, bowiem niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Dlatego też w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji z zarobkowania (lub niepodejmowania zatrudnienia) a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowe. Sprawowanie opieki w sposób oczywisty musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r., I OSK 1854/19).

Wobec tego sąd stwierdza, w oparciu o przedłożone akta administracyjne, zwłaszcza złożone do nich orzeczenie lekarskie, że córka skarżącej wymaga stałej, długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej jej egzystencji, a ponadto stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Oczywistym w świetle treści tego orzeczenia jest to, że córka skarżącej nie jest w pełni zdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej pomocy w wykonywaniu czynności dnia codziennego.

Z wniosków pracownika socjalnego zawartych w wywiadzie środowiskowym wynika wprost, że skarżąca "sprawuje ciągłą opiekę nad córką, a dziecko wymaga stałej kontroli i pomocy osoby drugiej, w związku z jednostką chorobową (...). Dzięki stałej kontroli i opiece ze strony matki dziecko ma zaspokojone niezbędne potrzeby życiowe, podane na czas i we właściwych dawkach leki (...) posiłki zgodnie wymaganą dietą, monitorowany na bieżąco stan zdrowia, pomoc w nauce". Jednocześnie pracownik socjalny stwierdził (poza okolicznościami powołanymi przez organy), że obecny stan zdrowi dziecka, znajomość choroby przez matkę, w powiązaniu z wydłużającym się pobytem dziecka poza domem (zmiana szkoły), pozwalają skarżącej na podjęcie zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze (pracy zdalnej).

Zważywszy na powyższe organy przyjęły, że wykonywanie przez skarżącą w ramach opieki nad córką nie są "czynnościami opiekuńczymi" a jedynie "czynnościami wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym (...) będącymi stałą pomocą osobie bliskiej, będącej elementem obowiązku alimentacyjnego", co wyklucza zaistnienie przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.

W ocenie sądu takie stanowisko nie zasługuje na aprobatę. Zespół nerczycowy jest bardzo rzadkim schorzeniem, na które córka skarżącej cierpi od drugiego roku życia. Z akt sprawy wynika, że dotychczas skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne, ale w związku z nowym orzeczeniem o niepełnosprawności dziecka z [...] lipca 2021 r. ponownie wniosła o przyznanie świadczenia. Zbiegło się to z ukończeniem przez córkę skarżącej szkoły podstawowej, a zmiana placówki oświatowej na szkołę średnią, skłoniła organy do zajęcia błędnego stanowiska, że córka skarżącej jest już na tyle samodzielna, że zakres aktualnie sprawowanej opieki pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia.

Podkreślić zatem należy, że skarżąca w trakcie postępowania podnosiła szereg okoliczności, które obrazowały zarówno sposób, charakter jak i zakres sprawowanej przez nią opieki nad dzieckiem. Wskazywała na częste nawroty choroby, którymi zapobiegać ma stała kontrola stanu zdrowia dziecka. Związaną z tym konieczność badania laboratoryjnego moczu, które odbywać się musi w znacznej odległości od miejsca zamieszkania, ze względu na szybkość otrzymywania wyników badań w różnych laboratoriach, będącą kluczowym elementem w zapobieganiu nawrotom choroby, po to by uniknąć dalszego pogarszania się stanu zdrowia córki, hospitalizacji, czy absencji w szkole dziecka. Skarżąca wskazywała także na związany z chorobą brak odporności organizmu dziecka, co skutkuje koniecznością częstego przebywania w domu i samodzielnej nauki, przy pomocy matki, na przykład w okresach grypowych, a także w czasie wzrostu zachorowań na koronawirusa. Wskazywała także, że dziecko ze względu na liczne schorzenia towarzyszące nie może być zaszczepione, co zwiększa ryzyko zachorowania, a co jest szczególnie groźne dla córki, w przypadku niskiej odporności jej organizmu, przez co także zmuszona jest przebywać w domu w okresach nasilenia się ryzyka jakichkolwiek infekcji. Jak wyjaśniła skarżąca w przypadku nawrotu choroby dziecko kilka tygodni musi przebywać w domu, w tym czasie nadrabiając zaległości szkole. W pierwszym półroczu 2021 miało takie trzy nawroty.

Tym samym taka sytuacja ma miejsce średnio raz na dwa miesiące, co w połączeniu z trwającym kilka miesięcy sezonem grypowym powoduje, że skarżąca jest wyłączona przez kilka miesięcy w roku z możliwości zarobkowania, poprzez podjęcie zatrudnienia. W ocenie sądu specyfika choroby dziecka ma zatem bezpośredni wpływ na możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, i stanowi bezpośrednią przyczynę jego niepodejmowania. Wbrew twierdzeniu organów sytuacja skarżącej jest diametralnie inna od rodziców samotnie wychowujących dzieci, którzy muszą zapewnić im opiekę. Wynika to już z samego faktu rzadkości schorzenia na które cierpi córka skarżącej, a także jego specyfiki. Jak już wskazano jego przebieg jest nieprzewidywalny, a czas i zakres opieki jaką skarżąca sprawuje nad swoim dzieckiem jest nieporównywalny z rodzicami borykającymi się z problemami związanymi z koniecznością pogodzenia zatrudnienia z opieką nad małoletnim dzieckiem w czasie chociażby powszechnych chorób wieku dziecięcego.

W konsekwencji przyjąć należało, że organy nie przeprowadziły koniecznego postępowania dowodowego i wyjaśniającego na okoliczność zakresu faktycznie sprawowanej przez skarżącą opieki nad córką dla zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania i wyrywkowo odniosły się do wyjaśnień złożonych przez skarżącą. Przy ocenie zakresu sprawowanej opieki powinny wziąć pod uwagę jej całkowity i różnorodny zakres indywidualnie dostosowany do schorzenia córki, a więc potrzeb indywidualnych osoby niepełnosprawnej. Niesporne jest w tej sprawie, że skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną córką od kilkunastu lat i zmiana szkoły i związany z tym fakt większego stopnia samodzielności dziecka nie może mieć znaczenia przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku, w sytuacji, gdy bezspornie córka wymaga opieki rodzica, co wynika z orzeczenia o niepełnosprawności.

Jeszcze raz podkreślić należy, że sprawowania opieki w odpowiednim zakresie może być okolicznością badaną przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże owa "odpowiedniość" ("adekwatność") do potrzeb osoby niepełnosprawnej odnoszona jest zasadniczo do wskazań wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stawić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Nie można także podzielić założenia organu odwoławczego, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach wyłącznie czynności opiekuńczych, nie zaś czynności, które są związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej.

Mając na uwadze dokonane powyższe ustalenia sąd stwierdził, że organy nie rozważyły wszystkich istotnych kwestii i nie dokonały należytej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji naruszony został przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), w zw. z art.135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.

dc