Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 674/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1, art. 72 ust. 1 pkt 4, art. 73 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1999
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1, art. 65 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 407/17 w sprawie ze skargi M.B. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 10 października 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 407/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.B. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Uchwałą z [...] września 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Bydgoszczy (dalej "ORA w Bydgoszczy", "organ I instancji") wpisała M.B.B. (dalej "skarżący") na listę adwokatów Izby Adwokackiej w Bydgoszczy niewykonujących zawodu. W dniu [...] listopada 2015 r. skarżący złożył w siedzibie ORA w Bydgoszczy ślubowanie wobec Dziekana Rady Adwokackiej.

Pismem z [...] marca 2016 r. ORA w Bydgoszczy zwróciła się do skarżącego o udzielenie w terminie 3 dni informacji, w jakiej dacie wygasło jego powołanie na stanowisko komornika (skarżący został powołany na to stanowisko decyzją Ministra Sprawiedliwości z [...] grudnia 2008 r.) lub czy został z tego stanowiska odwołany. W odpowiedzi z [...] kwietnia 2016 r. skarżący poinformował, że nie ma wiedzy co do wygaśnięcia jego powołania bądź odwołania go ze stanowiska komornika sądowego.

Natomiast pismem z [...] września 2016 r. ORA w Bydgoszczy zaprosiła skarżącego na posiedzenie w dniu [...] września 2016 r., w którego porządku obrad znajdowała się sprawa skreślenia skarżącego z listy Kujawsko-Pomorskiej Izby Adwokackiej z siedzibą w Bydgoszczy. Skarżący stawił się na to posiedzenie i oświadczył, że nie wykonuje zawodu adwokata.

Uchwałą z [...] września 2016 r. ORA w Bydgoszczy skreśliła skarżącego z listy adwokatów Bydgoskiej Izby Adwokackiej.

Organ wskazał, że komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym, co pozwala zaszeregować go do kategorii "organu wymiaru sprawiedliwości". Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, ORA w Bydgoszczy stwierdziła, że art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. obejmuje swą dyspozycją także koincydentalne zajmowanie stanowiska komornika sądowego i wykonywanie zawodu adwokata. Podkreśliła, że ustawa Prawo o adwokaturze nie wprowadza rozróżnienia na formalne pozostawanie na liście adwokatów i czynne wykonywanie zawodu adwokata. Czynienie takiego rozróżnienia jest błędne.

Uchwałą z [...] grudnia 2016 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej "Prezydium NRA") utrzymało w mocy powyższą uchwałę.

Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że adwokat niewykonujący zawodu bezsprzecznie pozostaje adwokatem i ma prawo posługiwania się tym tytułem zawodowym, który w świetle art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r., poz. 1999 ze zm., dalej "p.a.") podlega ochronie prawnej. Dlatego nie znalazł podstaw dla wywodzenia skutków prawnych z faktu, że skarżący nigdy nie podjął wykonywania zawodu adwokata. Jedynie istotną okolicznością było to, że figurował on na liście adwokatów i nie zrezygnował z wykonywania zawodu komornika.

Prezydium NRA stwierdziło, że w wyniku przeprowadzonej wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej należy dojść do wniosku, że istotą art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. jest bezwzględny zakaz łączenia stanowiska w wymiarze sprawiedliwości ze statusem adwokata, bez względu na kolejność zdarzeń prowadzących do zaistnienia takiej kolizji interesów.

Zdaniem organu,skreślenie z listy adwokatów osoby wykonującej zawód komornika nie nosi znamion naruszenia Konstytucji RP wobec niesłusznie zarzuconego przez skarżącego złamania zasady "praw nabytych". Każde prawo nabyte, w przypadku spełnienia określonych przesłanek, może być bowiem uprawnionemu odjęte, a takie przesłanki zaistniały właśnie w niniejszej sprawie.

WSA w Warszawie oddalił skargę na powyższą uchwałę.

Zdaniem Sądu, komornik mieści się w pojęciu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a., ustanawiającym przesłanki skreślenia z listy adwokatów.

Skoro w myśl art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a, skreśla się adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach, o których mowa w tym przepisie (w tym wykazie mieści się również komornik), to Sąd uznał, że tym bardziej podlega skreśleniu z listy adwokat, który został powołany na stanowisko komornika i z tego stanowiska nie zrezygnował. W obu przypadkach chodzi bowiem o ten sam, jednakowy status – adwokata, który przysługuje osobom wpisanym na listę adwokatów, niezależnie od okoliczności w jakich do tego wpisu doszło. Na potrzeby stosowania art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. nie ma różnicy między adwokatem, który objął stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie – przykładowo został komornikiem i nie skreślił się z listy adwokatów (wówczas bezdyskusyjnie podlega skreśleniu) i adwokatem, który będąc (jak w przedmiotowej sprawie) komornikiem, został wpisany na listę adwokatów i nadal wykonuje zawód komornika. Obaj bowiem – mimo że wpisani na listę adwokatów, a więc legitymujący się statusem adwokata, obejmują (zajmują) stanowisko w tych organach, w rozumieniu przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. Wobec tego Sąd uznał, że nie ma więc powodów, żeby różnicować względem nich konsekwencje prawne tego stanu rzeczy (w postaci skreślenia z listy adwokatów). Bez znaczenia jest zatem, kiedy doszło do objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości.

W ocenie WSA, rygor skreślenia z listy adwokatów nie został uzależniony od wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata przez adwokata, który objął stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie, bądź już po jego objęciu – jak w niniejszej sprawie – uzyskał wpis na listę adwokatów i mimo tego pozostał na tym stanowisku. Przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. łączy sankcję skreślenia adwokata z listy adwokatów z objęciem zawodu w organach wymiaru srawiedliwości. W tym sensie Sąd nie dostrzegł związku między dyspozycją tego przepisu a kwestią wykonywania/niewykonywania zawodu adwokata. W sytuacji, gdy adwokat obejmuje takie stanowisko, bądź na skutek wpisu na listę adwokatów uzyskuje status adwokata w trakcie obejmowania (zajmowania) stanowiska komornika sądowego i po wpisie nie rezygnuje z tego stanowiska w odpowiednim – możliwym do zaakceptowania (rozsądnym) – czasie, to podlega skreśleniu z listy adwokatów w trybie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. Sąd zgodził się ze skarżącym, że nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata nie powoduje automatycznie obowiązku jego wykonywania, w świetle tego przepisu uniemożliwia, pod rygorem skreślenia z listy, obejmowanie (zajmowanie) stanowiska w organach, o których w tym przepisie mowa.

Zdaniem Sądu, zaskarżona uchwała NRA (i uchwała pierwszoinstancyjna) o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów nie może być postrzegana w tych warunkach jako przejaw ograniczenia dostępu do zawodu adwokata czy naruszenia zasady równości wobec prawa, skoro będąc wpisany na listę adwokatów i – mając ku temu odpowiedni czas – nie zrezygnował ze stanowiska komornika i nie podjął działań, żeby zrealizować swoje prawo i zacząć wykonywać zawód adwokata. Nie można zatem organom adwokatury zarzucić, że uniemożliwiły skarżącemu wykonywanie zawodu adwokata.

Ponadto, Sąd wskazał, że adwokat skreślony m.in. z powodu objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, chyba że przestał odpowiadać warunkom przewidzianym w art. 65 pkt 1 i 2. Zatem w sytuacji, gdy odpadną przyczyny skreślenia, skarżący będzie miał otwartą drogę do ponownego wpisu na listę adwokatów.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi w przypadku uznania, że zachodzą przesłanki z art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a."). Wniósł o skierowanie sprawy na rozprawę. Zarzucił naruszenie:

1. prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. w związku z art. 2 Konstytucji poprzez ,,odjęcie" (skreślenie z listy adwokatów) skarżącemu prawa "słusznie nabytego" – w postaci wpisu na listę adwokatów izby bydgoskiej niewykonujących zawodu, wobec spełnienia warunków opisanych art. 65 u w związku z art. 66 ust. 1 p.a., a będących realizacją konstytucyjnego prawa do wyboru zawodu (art. 65 ust. 1 Konstytucji) na podstawie wadliwej interpretacji (wykładnia systemowo-celowościowa) tego samego przepisu, tj. art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a., który stał się podstawą wpisu na listę adwokatów, uznając jednocześnie, iż skarżący w dalszym ciągu może ubiegać się o wpis na listę adwokatów (w sytuacji, gdyby nie odpadły przesłanki ustawowe warunkujące taki wpis) (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.);

2. przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy w postaci uchylenia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie od rozpoznania sprawy w granicach M.B. oraz przepisów art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137; dalej "p.u.s.a") i art. 134 p.p.s.a., co doprowadziło do pominięcia zróżnicowania adwokatów wykonujących zawód i adwokatów niewykonujących zawodu, którzy posiadają odmienny status – znajdujący umocowanie w prawie o adwokaturze (art. 70 w związku z art. 8a u. 2 p.a.), a który to status oznacza jedynie potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, a nie jego faktyczne wykonywanie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842) oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA z dnia 24 lutego 2021 r., Sąd w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r. sygn. II OPS 6/19 i II OPS 1/20 (te oraz pozostałe powołane orzeczenia dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy z 2 marca 2020 r. jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w stanie pandemii w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, która w niniejszej sprawie nie występuje.

Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Autor skargi kasacyjnej, stawiając zarzuty, może je oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).

W odniesieniu do podstawy kasacyjnej opisanej w treści art. 174 pkt 1 p.p.s.a. podkreślić należy, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa.

Stawiając zaś zarzut oparty na przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., autor skargi kasacyjnej powinien zaś nie tylko wskazać, jaki przepis postępowania został naruszony, lecz również uzasadnić, jaki wpływ na wynik sprawy miało to naruszenie. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a zaskarżonym orzeczeniem sądu pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy (vide: wyrok NSA z 15.12.2010 r., sygn. akt II FSK 1333/09).

Należy również podkreślić, że jak wynika z art. 176 § 1 i 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 p.p.s.a.) przepisów, które zdaniem strony naruszył sąd pierwszej instancji, a także wyjaśnienie, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. postanowienie NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; postanowienie NSA z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; postanowienie NSA z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04; a także wyrok NSA z 25 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 705/12 oraz wyrok NSA z 21 listopada 2014 r., sygn. akt II FSK 2602/14, powołane w orzeczenia są opublikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, iż to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim nie ma racji skarżący, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał skargi w granicach skargi oraz przepisów art. 1 p.u.s.a. i art. 134 p.p.s.a., co doprowadziło do pominięcia zróżnicowania adwokatów wykonujących zawód i niewykonujących zawodu. Należy bowiem stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie objął swoimi rozważaniami obie te kategorie i doszedł do wniosków odmiennych niż skarżący, że nie ma podstaw do zróżnicowania statusu adwokatów w zależności od tego, czy wykonują oni ten zawód czy nie (por. str. 8 zaskarżonego wyroku). Wobec tego nie doszło do nierozpoznania pod kątem kontroli legalności wydanego rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczonej jej granicami.

Ponadto, stanowisko Sądu pierwszej instancji o braku podstaw do rozróżnienia adwokatów w zależności od tego, czy wykonują zawód, na gruncie przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. został przyjęty w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd w składzie obecnym podziela i przyjmuje za własne (por. np. wyroki z dnia 20 września 2007 r., sygn. akt II GSK 128/07, z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1897/11, z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 302/12, z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1899/11, z 26 października 2018 r., sygn. akt II GSK 969/18, z 27 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 3960/17).

Zgodnie z wskazanym wyżej, ugruntowanym stanowiskiem judykatury ustawodawca nie wprowadził w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. rozróżnienia na adwokatów wpisanych na listę adwokatów wykonujących bądź niewykonujących zawodu adwokata, przepis ten odnosi się do każdego adwokata z listy adwokatów.

Prawo o adwokaturze w dziale V posługuje się pojęciem "wpisu na listę adwokatów" (art. 65 i art. 66 określające przesłanki wpisu na listę adwokatów, art. 68 określający tryb postępowania wpisowego, art. 69a ust. 1 określający moment uznania wpisu za dokonany), jak i "wykonywania zawodu adwokata, wykonywania czynności zawodowych" (art. 4, art. 4a, art. 4b, art. 4c, art. 5), jednakże nie można twierdzić, że są to odrębne sytuacje dotyczące statusu adwokatów (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 października 2020 r. o sygn. akt II GSK 27/18). Nie ulega wątpliwości, że w ustawie Prawo o adwokaturze ustawodawca użył również pojęcia "adwokatów niewykonujących zawodu" (zob. art. 8a ust. 2). Jednak możliwość uzyskania wpisu i niewykonywania zawodu adwokata nie zmienia wynikającej z Prawa o adwokaturze zasady, że status adwokata uzyskuje się przez wpis na listę adwokatów przy braku sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości w zakreślonym w ustawie terminie. Wpis ten pociąga za sobą konieczność złożenia ślubowania i wyznaczenia przez adwokata siedziby zawodowej, a zatem statuuje adwokata i ma na celu umożliwienie mu podjęcia czynności zawodowych, a nie stworzenie odrębnego statusu adwokata niewykonującego czynności zawodowych (por. w wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 20 kwietnia 2012 r. o sygn. akt II GSK 395/11, 24 maja 2013 r. o sygn. akt II GSK 302/12, 26 października 2018 r. o sygn. akt II GSK 969/18, 2 października 2020 r. o sygn. akt II GSK 27/18).

Nadto brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek, aby różnicować sytuację adwokata, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości po dokonaniu wpisu na listę adwokatów od sytuacji adwokata, który przed wpisem zajmował takie stanowisko i nadal na nim pozostaje. Takie rozumienie ww. przepisu zostało uznane za zgodne z ratio legis omawianego przepisu. W obu przypadkach chodzi o adwokata wpisanego na listę, tj. legitymującego się statusem adwokata, obejmującego (zajmującego) stanowisko w organach wymienionych w tym przepisie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach omawianej sprawy, nie można też mówić o pozbawieniu praw nabytych poprzez skreślenie z listy adwokatów osoby, która nie zrezygnowała z wykonywania zawodu komornika. Skreślenie z listy adwokatów nie oznacza bowiem definitywnego uniemożliwiania danej osobie, która spełniła wszystkie wymogi uprawniające ją do wpisu na listę adwokatów, do ponownego wpisu na tę listę. Nie zamyka zatem drogi do wykonywania zawodu adwokata.

Zgodnie z art. 73 ust. 1 p.a. osoba skreślona z listy adwokatów z przyczyn, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2, 4-5 i 7 oraz ust. 1a, podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, jeżeli spełnia wymagania określone w art. 65, z uwzględnieniem art. 82 ust. 2. Zatem również po skreśleniu z listy adwokatów osoba wykonująca zawód komornika, ma nadal swobodę wyboru zawodu adwokata poprzez możliwość ponownego wpisu na listę adwokatów, na swój wniosek.

Zastosowanie sankcji w postaci skreślenia adwokata z listy w przypadku równoczesnego wykonywania zawodu adwokata i komornika - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - pozostaje w zgodzie z normami konstytucyjnymi, tj. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, przy czym – co wymaga podkreślenia – z wyjątkami wynikającymi z ustawy. Pozostaje również w zgodzie z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż umożliwia równocześnie wypełnienie w pełnym zakresie przez organy samorządu adwokackiego konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada bowiem na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przypisane samorządom korporacji "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy przedmiotowo sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniego samorządu. Stosownie z kolei do art. 3 ust. 1 pkt 3 p.a., zadaniem samorządu zawodowego adwokatury jest sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów o wykonywaniu zawodu adwokata. Nie do zaakceptowania byłaby przy tym sytuacja, kiedy komornik wykonywałaby zawód adwokata.

Skreślenie z listy adwokatów osoby wykonującej zawód komornika nie nosi znamion naruszenia Konstytucji RP wobec niesłusznie zarzuconego przez skarżącego złamania zasady "praw nabytych". Każde prawo nabyte, w przypadku spełnienia określonych przesłanek, może być bowiem uprawnionemu odjęte, a takie przesłanki zaistniały właśnie w niniejszej sprawie. Skreślenie z listy adwokatów w okolicznościach niniejszej sprawy nie oznacza bowiem definitywnego uniemożliwiania danej osobie, która spełniła wszystkie wymogi uprawniające ją do wpisu na listę adwokatów, do ponownego wpisu na tę listę (por. np. wyrok NSA z 26 października 2018 r., sygn. akt II GSK 969/18).

Odnosząc się do powołanych przez skarżącego wyroków z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1834/12 i z 27 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1856/12, NSA stwierdza, że odnoszą się one do odmiennej sytuacji niż ta, która miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżącymi w obu tych sprawach były osoby będące zatrudnione jako asystenci sędziego. Osoby te nie wykonują samodzielnie czynności w ramach wymiaru sprawiedliwości, lecz zajmują jedynie funkcje pomocnicze. Wobec tego ich status jest odmienny niż ten wynikający z samodzielnego pełnienia funkcji komornika sądowego. Wobec tego pogląd wyrażony w ww. wyrokach nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie.

Rację ma natomiast skarżący, że dochodzi do dość paradoksalnej sytuacji, gdy na podstawie - wydawałoby się – tej samej sytuacji faktycznej osoba wykonująca zawód komornika jest wpisywana na listę adwokatów, a następnie z tej listy skreślana. Należy jednak stwierdzić, że pomimo pozornej sprzeczności sytuacja taka jest dopuszczalna. Nie można bowiem wykluczyć sytuacji, że komornik sądowy, ubiegający się o wpis na listę adwokatów, zrezygnuje z dotychczas pełnionej funkcji i rozpocznie wykonywanie zawodu adwokata. Uniemożliwienie mu możliwości zmiany zawodu, na etapie możliwości uzyskania wpisu na listę adwokatów, stanowiłoby ograniczenie konstytucyjnej wolności wykonywania zawodu. W wyroku z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 594/08 NSA wprost stwierdził, że wykonywanie zawodu komornika nie stoi na przeszkodzie uzyskania wpisu na listę adwokatów. Na skutek nierozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata sytuacja wpisanego na tę listę komornika ulega zmianie, ponieważ zaczyna spełniać przesłanki z art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a., stanowiące podstawę do skreślenia z listy, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.