Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2029/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6560
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1 pkt 7, art. 14 ust. 1 - 3, art. 15 ust. 1k pkt 1, art. 16 ust. 1 pkt 63 lit. d
journal: Dz.U. 2014 poz 851
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
article: art. 153 par. 1, art. 154 par. 3, art. 189 par. 2, art. 309 par. 1, art. 369 par.2
journal: Dz.U. 2013 poz 1030
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - tekst jednolity
article: art. 146 par. 1, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Dominik Mączyński Protokolant: referent stażysta Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2016 r. sprawy ze skargi [...] na interpretację indywidualną Ministra Finansów działającego przez organ upoważniony Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych I. uchyla zaskarżoną interpretację; II. zasądza od Ministra Finansów działającego przez organ upoważniony Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz strony skarżącej [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] kwietnia 2015 r. [...] Sp. z o.o. (dalej: Spółka, wnioskodawca, skarżąca) złożyła wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie powstania przychodu podatkowego.

W opisie zdarzenia przyszłego wskazano, że wnioskodawca planuje wniesienie wkładu niepieniężnego do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą na terytorium Polski (zwanej dalej: Spółką zależną). Przedmiot wkładu niepieniężnego stanowić będą grunty niezabudowane, wykorzystywane przez Wnioskodawcę na cele rolnicze (zwane dalej: przedmiotem aportu). Spółka zależna, do której zostanie wniesiony aport, wykorzystywać będzie otrzymane w ten sposób grunty na cele m.in. dzierżawy. Przedmiot aportu nie będzie stanowić przedsiębiorstwa ani zorganizowanej jego części. Przedmiot aportu zostanie wniesiony przez wnioskodawcę po cenie emisyjnej przewyższającej wartość nominalną wydanych w zamian udziałów w Spółce zależnej. W konsekwencji przy objęciu udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym w Spółce zależnej wystąpi nadwyżka wartości wkładu niepieniężnego (tj. przedmiotu aportu) nad wartością nominalną obejmowanych udziałów w Spółce zależnej (agio), która to nadwyżka zostanie przekazana na kapitał zapasowy Spółki zależnej. Ponadto Spółka podkreśliła, że wartość przedmiotu aportu odpowiadać będzie jego wartości rynkowej.

W związku z powyższym zadano następujące pytanie:

Czy w przypadku objęcia przez wnioskodawcę udziałów w Spółce zależnej w zamian za wkład niepieniężny w postaci przedmiotu aportu (niestanowiącego przedsiębiorstwa ani jego zorganizowanej części), którego wartość rynkowa przekraczać będzie wartość nominalną udziałów obejmowanych w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki zależnej, po stronie wnioskodawcy powstanie wyłącznie przychód w wysokości odpowiadającej wartości nominalnej udziałów obejmowanych w Spółce zależnej, stosownie do dyspozycji art. 12 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 851 ze zm. – dalej: "u.p.d.o.p."), także wówczas, gdy ich wartość nominalna będzie niższa niż wartość rynkowa przedmiotu aportu?

Wnioskodawca wyraził pogląd, że w przypadku wniesienia do Spółki zależnej przedmiotu aportu po cenie emisyjnej odpowiadającej jego wartości rynkowej, jednakże wyższej aniżeli wartość nominalna objętych w zamian udziałów w Spółce zależnej - po stronie wnioskodawcy powstanie przychód w podatku dochodowym od osób prawnych wyłącznie w wysokości wartości nominalnej objętych (w zamian za przedmiot aportu) udziałów w kapitale Spółki zależnej.

W interpretacji indywidualnej z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, działający w imieniu Ministra Finansów, uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu interpretacji organ wskazał, że w dniu objęcia przez wnioskodawcę udziałów w Spółce zależnej w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część (tu: przedmiot aportu), po stronie wnioskodawcy powstanie przychód podatkowy. Przychód ten stanowić będzie - stosownie do art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. - wartość nominalna objętych w Spółce zależnej udziałów.

Organ zaznaczył, że w sytuacji gdy wniesienie wkładu przybiera postać wkładu niepieniężnego - tak jak ma to miejsce w niniejszej sytuacji - należy zwrócić uwagę na odesłanie zawarte w art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. do odpowiedniego stosowania art. 14 ust. 1-3 tej ustawy.

Zdaniem organu z odesłania zawartego w art. 12 ust. 1 pkt 7 do odpowiedniego stosowania art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p. wynika, że ustalenie nominalnej wartości udziału (akcji), a w konsekwencji również przychodu, nie może odbywać się na zasadzie dowolności. W ocenie organu wartość ta powinna bowiem zasadniczo odpowiadać realnej wartości rynkowej (zbywczej) przedmiotu aportu w momencie jego wnoszenia do spółki. Rozważając zakres odesłania, zawartego w art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p., organ podkreślił podobieństwo przeniesienia na spółkę własności rzeczy lub praw majątkowych w zamian za obejmowane udziały (akcje) oraz przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych w zamian za cenę określoną w umowie obligacyjnej. W obu przypadkach dochodzi do odpłatnego zbycia składnika majątku. Odpłatnością za przeniesienie na spółkę przedmiotu aportu ("ceną" zbycia określoną przez strony) są udziały (akcje) o określonej wartości nominalnej obejmowane przez podatnika.

W ocenie organu zasadą jest, że przychodem z objęcia udziałów (akcji) w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo albo jego zorganizowana część jest wartość nominalna udziałów (akcji) objętych w zamian za ten wkład. Możliwość ustalenia przychodu w innej wysokości jest natomiast odstępstwem od tej zasady – uprawnieniem przysługującym właściwym organom podatkowym w sytuacji, gdy wartość nominalna obejmowanych udziałów (akcji), tj. wartość przedmiotu aportu określona w "cenie" jego zbycia w sposób znaczny (dość duży, istotny, wyróżniający się) odbiega od wartości rynkowej przedmiotu wkładu i jednocześnie nie znajduje uzasadnionych (opartych na obiektywnych racjach, podstawach) przyczyn. Organ podkreślił przy tym, że ocena, czy w danym stanie faktycznym aport został wyceniony według wartości rynkowej, czy doszło do powstania "znacznej" różnicy wartości nominalnej udziałów oraz wartości rynkowej przedmiotu wkładu oraz czy istniały uzasadnione przyczyny jej powstania, pozostaje w gestii właściwego organu podatkowego i jest dokonywana w ramach stosownej procedury.

Odnosząc się do argumentacji Spółki organ wskazał również, że gdyby przyjąć interpretację analizowanych przepisów odmawiającą kompetencji organom podatkowym do weryfikacji wartości transakcji polegającej na wniesieniu wkładu niepieniężnego w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część w zamian za objęcie udziałów w spółce, część regulacji art. 12 ust. 1 pkt 7 byłaby de facto martwa, niestosowalna, co naruszałoby jedno z podstawowych założeń prawidłowej wykładni przepisów – racjonalność ustawodawcy. W kontekście powyższego organ stwierdził również, że pominięcie części przepisu powoduje naruszenie wykładni "per non est", według której nie wolno interpretować przepisów prawnych tak, by pewne ich fragmenty okazały się zbędne.

W podsumowaniu organ stwierdził, że w przypadku objęcia przez wnioskodawcę udziałów w Spółce zależnej w zamian za wkład niepieniężny w postaci przedmiotu aportu (niestanowiącego przedsiębiorstwa ani jego zorganizowanej części), którego wartość rynkowa przekraczać będzie wartość nominalną udziałów obejmowanych w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki zależnej, po stronie wnioskodawcy powstanie przychód w wysokości odpowiadającej wartości nominalnej udziałów obejmowanych w Spółce zależnej, stosownie do dyspozycji art. 12 ust. 1 pkt 7, z zastrzeżeniem art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p. We wskazanych w niniejszej interpretacji indywidualnej okolicznościach będzie bowiem istnieć możliwość ustalenia przychodu wnioskodawcy z tego tytułu na poziomie innym niż wartość nominalna objętych udziałów Spółki zależnej, na podstawie odpowiednio stosowanego art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p.

Po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa Spółka wniosła skargę na indywidualną interpretację przepisów prawa podatkowego, której zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 12 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 14 ust. 1, 2 i 3 u.p.d.o.p. przez dokonanie błędnej wykładni tych przepisów polegającej na przyjęciu, że na ich podstawie, w przedstawionym przez skarżącą zdarzeniu przyszłym, będzie istnieć możliwość ustalenia przychodu skarżącej z tytułu objęcia przez skarżącą udziałów w Spółce Zależnej w zamian za wkład niepieniężny w postaci przedmiotu aportu (niestanowiącego przedsiębiorstwa ani jego zorganizowanej części), którego wartość rynkowa przekraczać będzie wartość nominalną udziałów obejmowanych w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki zależnej, na poziomie innym niż wartość nominalna objętych udziałów Spółki zależnej, na podstawie odpowiednio stosowanego art. 14 ust. 1-3 tej ustawy.

W konsekwencji uznanie, że stanowisko skarżącej, przedstawione we wniosku o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego z dnia 31 marca 2015 roku jest nieprawidłowe.

Skarżąca powołała art. 12 ust. 1 pkt 7, art. 12 ust. 1b oraz art. 14 ust. 1 i podkreśliła, że ustawodawca ani w przepisach u.p.d.o.p., ani żadnym innym akcie nie zawarł legalnej definicji dotyczącej pojęcia »wartości nominalnej«.

Następnie wskazała na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Po 595/11, w którym Sąd wskazał, że "przy interpretacji pojęcia »wartość nominalna« należy się odnieść do jego słownikowego znaczenia. Zgodnie z definicją zawartą w Słowniku Języka Polskiego PWN »wartość nominalna« oznacza »wartość emisyjną banknotów, papierów wartościowych, znaczków pocztowych itp. uwidocznioną na nich« (publ. www.sjp.pwn.pl). Należy zatem uznać, że wartość nominalna to taka wartość, która uwidoczniona została na określonym dokumencie (nominale), przy czym z uwagi na brak odniesienia do rynkowości wartości, może być ona zarówno wartością rynkową jak i odbiegającą od wartości rynkowej. Ponadto, jak wynika z uregulowań zawartych kodeksie spółek handlowych (dalej k.s.h.), możliwe jest ustalenie wartości nominalnej udziałów/akcji spółki kapitałowej wydanych w zamian za wkład niepieniężny w wartości innej niż ich wartość rynkowa. W świetle postanowień art. 154 § 3 oraz art. 309 § 1 k.s.h. udziały w spółce z o.o. oraz akcje w spółce akcyjnej nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej. A contrario, ustawodawca dopuścił zatem możliwość objęcia udziałów lub akcji powyżej ich wartości nominalnej. W takiej sytuacji, w niniejszym przypadku Spółka Zależna otrzyma nadwyżkę (agio). Jednocześnie przepisy art. 154 § 3 k.s.h. oraz art. 396 § 2 k.s.h. obligują spółkę kapitałową, której kapitał jest podwyższany, do przelania nadwyżki na jej kapitał zapasowy".

Skarżąca podkreśliła również, że przepis art. 154 § 3 k.s.h. określa maksymalną wysokość wartości nominalnej udziałów, nie wskazuje natomiast minimalnej wysokości wartości nominalnej udziałów. W ocenie wnioskodawcy zarówno wymieniony wyżej przepis, jak również pozostałe regulacje k.s.h., w żaden sposób nie obligują spółek kapitałowych do ustalania wartości nominalnej ich udziałów w wysokości równej wartości rynkowej przedmiotu aportu. Skoro zatem w art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. przewidziano, że przychodem jest nominalna wartość udziałów/akcji objętych w zamian za wkład niepieniężny inny niż przedsiębiorstwo albo jego zorganizowana część, a więc wartość umownie określona przez strony, to brak jest podstaw prawnych do powoływania się na odpowiednie stosowanie art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p., które miałoby prowadzić do ustalania przychodu wspólnika zawsze w wysokości wartości rynkowej obejmowanych udziałów/akcji.

Zdaniem skarżącej potwierdzenie, że przychodem z tytułu wniesienia aportu do spółki kapitałowej jest wartość nominalna obejmowanych udziałów/akcji spółki, znajduje się w samym uzasadnieniu do u.p.d.o.p., w którym ustawodawca określił wprost, iż celem wprowadzenia art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. jest wskazanie nowej kategorii przychodu, którym będzie wartość nominalna udziałów lub akcji w spółce (spółdzielni) objętych w zamian za wniesione do spółki lub spółdzielni wkłady niepieniężne w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część. Podkreślenia wymaga również fakt, że w powyższym uzasadnieniu nie pojawia się żadne odniesienie ani do wartości rynkowej ani też do przepisów art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p., a celem ustawodawcy było ustalenie nowej kategorii przychodów w wysokości nominalnej akcji lub udziałów. Jeżeli bowiem ustawodawca przyjąłby jako zasadę przyjmowanie wartości rynkowej obejmowanych udziałów, to nie ujmowałby w przepisach wprost, że przychodem wspólnika wnoszącego do spółki kapitałowej wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część jest nominalna wartość takich obejmowanych udziałów. Co przy tym istotne, w praktyce, w przypadku podwyższania kapitału zakładowego, wartość rynkowa udziałów, prawie zawsze odbiegać będzie od ich wartości nominalnej.

Następnie podkreśliła, że zarówno art. 15 ust. 1k pkt 1 u.p.d.o.p., jaki i art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. odnoszą się do tej samej wartości, którą jest wartość nominalna, nie zaś wartość rynkowa. Wprowadzenie art. 15 ust. 1k pkt 1 u.p.d.o.p., było bowiem konsekwencją wprowadzenia do tej ustawy przepisu art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. W ocenie skarżącej za prawidłowością powyższego stanowiska przemawia również, iż w przypadku odmiennej wykładni (przyjętej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu w wydanej interpretacji), zgodnie z którą wartość przychodu, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. powinna być wartością rynkową i może być szacowana przez organy podatkowe, w konsekwencji również przy ustalaniu kosztu uzyskania przychodów, na gruncie art. 15 ust. 1k pkt 1 u.p.d.o.p. powinna być brana pod uwagę wartość rynkowa udziałów lub akcji na dzień ich objęcia, a nie ich wartość nominalna. Taka interpretacja stałaby jednak w wyraźnej sprzeczności z treścią art. 15 ust. 1k u.p.d.o.p. i tym samym byłaby niedopuszczalna.

Skarżąca podniosła, że mając na uwadze cel wprowadzenia art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. oraz jego bezpośrednie konsekwencje związane z wprowadzeniem art. 15 ust. 1k pkt 1 u.p.d.o.p. należy stwierdzić, że jako przychód traktowana powinna być nominalna wartość udziałów lub akcji w spółce kapitałowej, która nie może podlegać szacowaniu przez organy podatkowe w każdym tym przypadku, gdy wartość rynkowa jest podawana przez podatnika w rzeczywistej wysokości. W tym miejscu jeszcze raz podkreślić należy, iż w zdarzeniu przyszłym, do którego odnosiła się wydana Interpretacja, suma kwot przekazanych na kapitał zakładowy Spółki Zależnej oraz na jej kapitał zapasowy równa będzie wartości rynkowej Przedmiotu Aportu.

Skarżąca wskazała, że możliwość odpowiedniego stosowania art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p., wynikająca z art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. dotyczy wyłącznie ustalania wartości rynkowej przedmiotu zbycia, a tym samym określenia wartości rynkowej aportu, a nie wartości obejmowanych udziałów, czy akcji. Przyznanie prawa określenia wartości rynkowej aportu organom podatkowym w postępowaniu podatkowym ograniczona jest do sytuacji, gdy podawana wartość rynkowa jest nierealna.

Odpowiadając na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie: czy w przypadku objęcia przez wnioskodawcę udziałów w Spółce zależnej w zamian za wkład niepieniężny w postaci przedmiotu aportu (niestanowiącego przedsiębiorstwa ani jego zorganizowanej części), którego wartość rynkowa przekraczać będzie wartość nominalną udziałów obejmowanych w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki zależnej, po stronie wnioskodawcy powstanie wyłącznie przychód w wysokości odpowiadającej wartości nominalnej udziałów obejmowanych w Spółce zależnej, stosownie do dyspozycji art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p., także wówczas, gdy ich wartość nominalna będzie niższa niż wartość rynkowa przedmiotu aportu?

Sąd zauważa, że kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zagadnienie prawne stanowiło przedmiot rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku składu 7 sędziów z dnia 20 lipca 2015 r. o sygn. akt II FSK 1772/13 (dostępny na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku tym Sąd stwierdził, że w stanie prawnym obowiązującym w 2012 r. w świetle art. 12 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 14 ust. 1–3 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 74, poz. 397 z późn. zm.) organy podatkowe nie były uprawnione do określenia przychodu spółki wnoszącej aport z tytułu obejmowanych udziałów (akcji) w innej wysokości niż wartość nominalna objętych udziałów (akcji), a co się z tym wiąże, w takim przypadku znajdował zastosowanie wyłącznie art. 14 ust. 1 zdanie pierwsze wskazanej ustawy. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę pogląd wyrażony w przywołanym wyroku NSA należy również odnieść do niniejszej sprawy.

Stosownie do postanowień art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p., przychodami, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4 oraz art. 14, są w szczególności: nominalna wartość udziałów (akcji) w spółce albo wartość wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część; przepisy art. 14 ust. 1-3 stosuje się odpowiednio. Jak wynika z treści przytoczonego przepisu ustawodawca wielkość przychodu z tytułu objęcia udziałów, czy też akcji w spółce lub wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część powiązał z wartością nominalną objętych udziałów lub akcji. Zauważyć przy tym należy, że u.p.d.o.p. nie definiuje pojęcia "wartość nominalna", treść tego pojęcia należy zatem ustalić przy zastosowaniu reguł wykładni językowej. Na gruncie reguł języka powszechnego sformułowanie wartość nominalna oznacza tyle co wartość emisyjna banknotów, papierów wartościowych, znaczków pocztowych itp. uwidoczniona na nich (por.: Słownik języka polskiego PWN, dostępny pod adresem sjp.pwn.pl). Mając zatem na względzie przypisywaną na gruncie reguł języka powszechnego treść pojęcia "wartość nominalna" należy przyjąć, że wartością tą jest wartość widniejąca, wskazana na określonym dokumencie. Już z tego względu wskazać należy, że wartość ta ma charakter stały. W odniesieniu do spółek kapitałowych wartość nominalna udziału (akcji) jest określana w momencie tworzenia spółki, podwyższenia wartości udziału lub obniżenia jego wartości. W pierwszym przypadku odpowiada ona kwotom wnoszonym na kapitał zakładowy, stanowiąc określoną część tego kapitału przypisaną do wspólnika (akcjonariusza). W przypadku podwyższenia kapitału zakładowego wartość nominalna odpowiada wartości wniesionych do spółki wkładów na podwyższenie. Wartość nominalna udziałów czy też akcji świadczy o wielkości kapitału zakładowego danej spółki, należy przy tym zaznaczyć, że wartość ta jest wartość stałą, nie podlegającą mechanizmom rynkowym. W odniesieniu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, art. 189 § 2 ustawy z dnia z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm. – dalej: "k.s.h.") stanowi, że wspólnicy nie mogą otrzymywać z jakiegokolwiek tytułu wypłat z majątku spółki potrzebnego do pełnego pokrycia kapitału zakładowego. W odniesieniu do przywołanego przepisu w doktrynie wskazuje się, że cechą spółek kapitałowych jest między innymi to, że wszelkie zmiany wartości kapitału zakładowego muszą wynikać ze sformalizowanych czynności podwyższania lub obniżania kapitału zakładowego (por.: A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, LEX nr 476097).

W ocenie Sądu z powyższego należy wyprowadzić wniosek, że wartość nominalna nie podlega mechanizmom rynkowym, a wynika jedynie ze sformalizowanych czynności związanych z założeniem spółki kapitałowej, czy też późniejszym podniesieniem jej kapitału zakładowego. Co więcej, regulacje k.s.h. dopuszczają ustalanie wartości nominalnej obejmowanych udziałów czy też akcji w wartości niższej od rynkowej wartości przedmiotu aportu. Stosownie bowiem do postanowień art. 153 § 3 k.s.h., udziały nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej. Jeżeli udział jest obejmowany po cenie wyższej od wartości nominalnej, nadwyżkę przelewa się do kapitału zapasowego. Z kolei na mocy art. 309 § 1 k.s.h., akcje nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej.

W świetle przytoczonych regulacji należy, wnioskując a contrario, stwierdzić, że ustawodawca dopuszcza możliwość obejmowania udziałów czy też akcji poniżej ich wartości nominalnej. W takiej sytuacji otrzymana nadwyżka wartości przedmiotu wkładu nad wartością nominalną obejmowanych udziałów lub akcji musi zostać przelana na kapitał zapasowy spółki kapitałowej. Omawiany wymóg wynika przy tym w odniesieniu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z postanowień przytoczonego powyżej art. 154 § 3 k.s.h., w odniesieniu do spółki akcyjnej wymóg ten wynika z postanowień art. 396 § 2 k.s.h., zgodnie z którym do kapitału zapasowego należy przelewać nadwyżki, osiągnięte przy emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej, a pozostałe po pokryciu kosztów emisji akcji.

Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy podatkowe nie są uprawnione do zmiany wartości nominalnej udziałów i akcji, także wówczas, gdy wartość ta odbiega od wartości rynkowej przedmiotu wkładu. Jak wynika bowiem z powyższych rozważań wartość nominalna jest wartością stałą, wynikającą ze sformalizowanych czynności związanych z tworzeniem spółek kapitałowych i podwyższaniem wysokości ich kapitału zakładowego. Co więcej, regulacje k.s.h. dopuszczają obejmowanie udziałów i akcji w wartości nominalnej niższej od wartości rynkowej wnoszonego aportu.

Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 14 u.p.d.o.p., do których stosowania w sposób odpowiedni odsyła art. 12 ust. 1 pkt 7 in fine wskazanej ustawy – przychodem z odpłatnego zbycia rzeczy lub praw majątkowych, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5, jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie. Jeżeli jednak cena bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, przychód ten określa organ podatkowy w wysokości wartości rynkowej (ust. 1). Wartość rynkową, o której mowa w ust. 1, rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca odpłatnego zbycia (ust. 2). Jeżeli wartość wyrażona w cenie określonej w umowie znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, organ podatkowy wezwie strony umowy do zmiany tej wartości lub wskazania przyczyn uzasadniających podanie ceny znacznie odbiegającej od wartości rynkowej. W razie nieudzielenia odpowiedzi, niedokonania zmiany wartości lub niewskazania przyczyn, które uzasadniają podanie ceny znacznie odbiegającej od wartości rynkowej, organ podatkowy określi wartość z uwzględnieniem opinii biegłego lub biegłych. Jeżeli wartość określona w ten sposób odbiega co najmniej o 33% od wartości wyrażonej w cenie, koszty opinii biegłego lub biegłych ponosi zbywający (ust. 3).

Na tle przytoczonej powyżej regulacji powstaje pytanie, jak należy w sposób odpowiedni stosować regulacje art. 14 u.p.d.o.p., przewidujące możliwość określenia przez organ podatkowy wielkości przychodu z tytułu odpłatnego zbycia rzeczy lub prawa majątkowego, do ustalenia wartości przychodu z tytułu objęcia udziałów lub akcji w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo czy też jego zorganizowana część, którym to stosownie do postanowień art. 12 ust. 1 pkt 7 in principio jest wartość nominalna obejmowanych udziałów lub akcji.

Odnosząc się do poruszonego zagadnienia należy wskazać, że odpowiednie stosowanie przepisów prawa oznacza bądź stosowanie odnośnych przepisów bez żadnych zmian do innego zakresu odniesienia, bądź stosowanie ich z pewnymi zmianami, bądź też niestosowanie tych przepisów do innego zakresu odniesienia (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2008 r., sygn. akt I CSK 357/07, LEX nr 394763).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, stosowanie określonych przepisów w sposób odpowiedni oznacza, że przepisy te mogą być stosowane jedynie w takim zakresie i w takim sposób w jaki da się to pogodzić z ratio legis przepisu odsyłającego, a więc w niniejszej sprawie, art. 14 ust. 1–3 u.p.d.o.p. może być stosowany jedynie w zakresie dającym się pogodzić z ratio legis przepisu art. 12 ust. 1 pkt 7 powołanej ustawy.

W ślad za przywołanym na wstępie wyrokiem NSA z dnia 20 lipca 2015 r. sygn. akt II FSK 1772/13 należy stwierdzić, że odpowiednie zastosowanie do określenia przychodu powstałego wskutek objęcia udziałów (akcji) w spółce kapitałowej w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci, niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część (art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p.), przepisów odnoszących się do przychodu z odpłatnego zbycia rzeczy lub praw majątkowych (art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p.), wymaga rozważenia relacji zachodzących pomiędzy tymi instytucjami prawnymi. Zauważyć w tym miejscu należy, że w przypadku zbycia rzeczy lub praw majątkowych wartość wyrażona w cenie określonej w umowie może odbiegać od wartości rynkowej przedmiotu zbycia ze względu na zamiar zaniżenia przychodu i zniekształcenia w ten sposób rachunku podatkowego. Inaczej natomiast wygląda sytuacja w przypadku objęcia udziałów lub akcji w świetle regulacji zawartych w k.s.h., wśród których brak jest unormowań, które obligowałoby zgromadzenie wspólników lub walne zgromadzenie akcjonariuszy do ukształtowania wartości nominalnej udziałów (akcji) w wysokości równej wartości rynkowej aportu. Podzielając pogląd NSA wyrażony w przywołanym powyżej wyroku stwierdzić, że jeżeli ustawodawca – na gruncie prawa handlowego – zezwala na wniesienie do spółki kapitałowej wkładu niepieniężnego o wartości rynkowej przekraczającej nominalną wartość objętych udziałów (akcji), wskazując na sposób ujawnienia agio (nadwyżki wartości aportu nad wartością nominalną obejmowanych udziałów lub akcji), to nie można uznać, że jednocześnie obliguje on organy podatkowe do podwyższenia wartości przychodu z tytułu objęcia udziałów w każdej sytuacji, gdy wartość rynkowa aportu będzie wyższa od wartości nominalnej udziałów (akcji), pomimo tego, że nadwyżka taka zostanie ujawniona i przeniesiona na kapitał zapasowy. Przyznanie organom podatkowym prawa do określenia wartości przychodu w sytuacji, gdy wartość nominalna zgodnie z regulacjami prawa handlowego odbiega od wartości rynkowej przedmiotu wkładu, powodowałoby zastawienie na podatnika swoistej pułapki, pozwalającej organom podatkowym na wywodzenie niekorzystnych skutków podatkowych z zachowania zgodnego z regulacjami prawa handlowego. Skoro regulacje k.s.h. przewidują możliwość obejmowania udziałów czy też akcji powyżej ich wartości nominalnej, nakładając przy tym obowiązek przelania powstałej w ten sposób nadwyżki na kapitał zapasowy, to powstałej w ten sposób nadwyżki nie można poczytywać za rezultat niedozwolonej manipulacji (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 480/12, dostępny pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując kontroli zaskarżonej interpretacji z punktu widzenia kryterium jej zgodności z prawem należy wskazać na regulacje art. 15 ust. 1k pkt 1 u.p.d.o.p., zgodnie z którym w przypadku odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w spółce objętych w zamian za wkład niepieniężny, na dzień zbycia tych udziałów (akcji) w spółce, koszt uzyskania przychodów ustala się w wysokości: określonej zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 7 albo 7a – jeżeli przedmiotem wkładu są udziały (akcje) w spółce objęte w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część. Wskazana powyżej treść art. 15 ust. 1k pkt 1 u.p.d.o.p. jest wynikiem wejście w życie z dniem 01 stycznia 2014 r. ustawy z dnia 8 listopada 2013 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku tonażowym (Dz. U. poz. 1387). Przed 1 stycznia 2014 r. przepis art. 15 ust. 1k pkt 1 u.p.d.o.p. stanowił, że – w przypadku odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w spółce albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny, na dzień zbycia tych udziałów (akcji), wkładów, koszt uzyskania przychodów ustala się w wysokości: nominalnej wartości objętych udziałów (akcji), wkładów z dnia ich objęcia - jeżeli te udziały (akcje), wkłady zostały objęte w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

Omawiana zmiana w zakresie kosztów uzyskania przychodów z tytułu sprzedaży udziałów czy też akcji objętych w zmian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo czy też jego zorganizowana część, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę pozostaje bez wpływu na wynikającą z wyżej poczynionych rozważań konkluzję o braku możliwości określenia przez organ podatkowy wartości przychodu, który został przez ustawodawcę wprost powiązany z wartością nominalną, a ta ze swojej natury jest wielkością stałą. Wprowadzona z dniem 01 stycznia 2014 r. zmiana w zakresie kosztów uzyskania przychodów nie wpływa przy tym na poczynione powyżej rozważania, z których wynika, że przyznanie organom podatkowym prawa do określenia wartości przychodu w sytuacji, gdy wartość nominalna udziałów czy też akcji zgodnie z regulacjami prawa handlowego odbiega od wartości rynkowej przedmiotu wkładu, spowodowałoby zastawienie na podatnika swoistej pułapki, pozwalającej organom podatkowym na wywodzenie niekorzystnych skutków podatkowych z zachowania zgodnego z regulacjami prawa handlowego. Powyższy rezultat wykładni znajduje potwierdzenie również w uzasadnieniu projektu ustawy którą wprowadzono omawiane zmiany, zmiana regulacji zawartych w art. 15 ust. 1k miała jedynie charakter dostosowawczy polegający na rozszerzeniu zakresu podmiotowego przepisu na wszystkie spółki będące podatnikami dochodowego, w tym spółki komandytowo-akcyjne, zmiana omawianego przepisu zawierała przy tym odniesienie do nowej kategorii przychodu określonego w art. 12 ust. 1 pkt 7a u.p.d.o.p. (por. Druk 1725, Sejm VII kadencji; dostępny pod adresem: http://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/druk.xsp?nr=1725).

Za aktualne pomimo zmiany stanu prawnego należy przy tym uznać wyrażone w wyroku NSA z dnia 20 lipca 2015 r. o sygn. akt II FSK 1772/13 twierdzenia, że ustawodawca zauważył prawną możliwość wniesienia wkładu niepieniężnego w zamian za udziały (akcje) o wartości nominalnie niższej niż rynkowa wartość aportu, wprowadzając przepisy, które w należyty sposób zabezpieczają interesy fiskalne państwa, a w szczególności pozwalają na zachowanie zasady współmierności przychodów i kosztów ich uzyskania. Wskazać w tym miejscu wypada, że stosownie do postanowień art. 16 ust. 1 pkt 63 lit. d) u.p.d.o.p. – nie uważa się za koszty uzyskania przychodów: odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych: nabytych w formie wkładu niepieniężnego, od tej części ich wartości, która nie została przekazana na utworzenie lub podwyższenie kapitału zakładowego spółki. W sytuacji objęcia udziałów lub akcji o wartości nominalnej niższej od wartości rynkowej przedmiotu aportu po stronie wnoszącego aport nie powstanie przychód w zakresie nadwyżki wartości rynkowej przedmiotu wkładu ponad wartością nominalną obejmowanego udziału lub akcji, lecz z drugiej strony spółka kapitałowa nie będzie w stanie zaliczyć w ciężar kosztów uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych od omawianej nadwyżki. W takiej sytuacji nie ma również potrzeby opodatkowania przychodu w wysokości rynkowej przedmiotu aportu, bowiem przychód będzie podlegać opodatkowaniu w momencie zbycia udziałów czy też akcji, przy czym w sytuacji zbycia udziałów i akcji przychód z tego tytułu musi odpowiadać wartości rynkowej.

W ślad za wyżej wskazanym wyrokiem NSA z dnia 20 lipca 2015 r. należy ponadto wskazać, że w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 9 czerwca 2000 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Nr druku – 1854) określono wprost, iż celem wprowadzenia art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. jest wskazanie nowej kategorii przychodu, którym będzie wartość nominalna udziałów lub akcji w spółce (spółdzielni) objętych w zamian za wniesione do spółki lub spółdzielni wkłady niepieniężne w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część. Podkreślić przy tym należy, że w powyższym uzasadnieniu nie pojawia się żadne odniesienie ani do wartości rynkowej, ani też do przepisów art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p., a celem ustawodawcy było ustalenie nowej kategorii przychodów w wysokości nominalnej akcji lub udziałów. Jeżeli ustawodawca przyjąłby jako zasadę wartość rynkową obejmowanych udziałów (akcji), to nie ujmowałby w przepisach wprost, że przychodem wspólnika wnoszącego do spółki kapitałowej wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część jest nominalna wartość takich obejmowanych udziałów (akcji). Podkreślenia wymaga również, że w praktyce, w przypadku podwyższania kapitału zakładowego, wartość rynkowa udziałów (akcji), prawie zawsze odbiegać będzie od ich wartości nominalnej.

W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że organ podatkowy w zaskarżonej interpretacji dokonał niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego tj. art. 12 ust. 1 pkt 7 oraz art. 14 ust. 1–3 u.p.d.o.p.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 146 § 1 oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.