Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 856/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2009-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART. 2,5 UST. 2, ART.6, ART. 25,31,33,36, art. 7 ust. 1,
journal: Dz.U. 1946 nr 49 poz 279
law: Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska
article: art. 104, 107, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 111 par. 1, art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędzia WSA Arkadiusz Windak /spr./, Protokolant Katarzyna Skrzetuska - Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi J. P., E. K., M. O., I. J. i A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania I. oddala skargę, II. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata K. H. kwotę [...] ([...]) złotych , obejmującą należny podatek od towarów i usług , tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 21 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49 poz. 279 ze zm.), art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46 poz. 340) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosków E.K. i J.P., odmówił wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny nieruchomości położonej w [...].

Uzasadniając decyzję Starosta wskazał, że postanowieniem z dnia [...] r. Wojewoda wyłączył Prezydenta Miasta [...] od udziału w sprawie dotyczącej uregulowania stanu prawnego nieruchomości rolnej nadanej J.P. i do załatwienia sprawy wyznaczył Starostę [...].

Organ I instancji ustalił w toku postępowania, że aktem nadania nr[...] z dnia [...] r. Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w [...], działając na podstawie art. 25, art. 33 i art. 36 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, nadała J.P. stanowiące własność Skarbu Państwa gospodarstwo nr [...] obejmujące grunty o pow. około [...] ha oraz dom o wymiarach ok. [...] m i chlew o wym. ok. [...] m, położone w gromadzie [...], w gminie [...], w powiecie [...]. W akcie nadania stwierdzono, że ujawnienie prawa własności nadanej nieruchomości w księdze wieczystej nastąpi po ustaleniu ceny nabycia i granic nadanego gospodarstwa (art. 30 do art. 32 i art. 35 dekretu).

Starosta zauważył, że zgodnie z art. 31 wskazanego dekretu, przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa na nabywcę następuje w drodze orzeczenia zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie to miało skutek rozporządzający i stanowiło poświadczenie prawa własności nadanego gospodarstwa. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nr [...] nie zostało wydane w oparciu o wskazane wyżej przepisy.

W myśl art. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, osoby które posiadały gospodarstwo rolne i prowadziły je osobiście lub przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu (7 września 1951 r.) nie nabyły ich własności, stały się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. J.P. wraz z rodziną w dniu [...] r. posiadał gospodarstwo nr [...] i nie zostało wydane orzeczenie o wykonaniu aktu nadania tego gospodarstwa, na mocy którego J.P. nabyłby własność tego gospodarstwa. Zatem J.P. z dniem wejścia w życie dekretu z 1951 r. nabył własność gospodarstwa nr [...]. Przepis art. 5 ust 2 dekretu stanowił, że akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności gospodarstw rolnych nadanych w trybie dekretu o ustroju rolnym z 1946 r. W tej sytuacji akt nadania nr [...] stanowi poświadczenie prawa własności gospodarstwa nr [...] na rzecz J.P.

W opinii Starosty, brak jest zatem podstaw do wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na podstawie dekretu z 1946 r. a jedynie wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na podstawie dekretu z 1951 r. Jednak w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek umożliwiających wydanie takiego orzeczenia.

Organ I instancji wskazał, że J.P. zmarł w dniu [...] r., a w teczce gospodarstwa znajduje się odpis pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] r., z którego wynika, że obiekt położony w [...] nie został włączony do rolnictwa i w granicach działki siedliskowej podlega Zarządowi Gospodarki Komunalnej. Starosta podniósł, że żona J.P., J.P., zrzekła się poprzednio posiadanego gospodarstwa i orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] r. obiekt ten został przejęty na rzecz Skarbu Państwa i nie włączony do rolnictwa. Wobec powyższego obiekt ujęto w ewidencji budynków mieszkalnych.

Organ zauważył, iż z akt sprawy wynika, że rodzina P. nadal mieszka w budynku położonym przy ul. [...], a lokale mieszkalne w tym budynku zajmuje na podstawie umów najmu zawartych z Miejskim Zarządem Budynków Mieszkalnych nr [...]. Świadczy to o tym, że osoby te nie uważały się za właścicieli tej nieruchomości. W ocenie organu, stan prawny nieruchomości wygląda następująco: właścicielem nieruchomości zgodnie z danymi w ewidencji gruntów i budynków, jest Miasto [...], a osoby zajmujące lokale położone w tym budynku są najemcami. Nieruchomość nie ma urządzonej księgi wieczystej. W teczce gospodarstwa, jak również w archiwach urzędów administracji publicznej brak jest dokumentacji dotyczącej nadania nieruchomości położonej przy ul. [...], bądź też zrzeczenia się przysługującego prawa do otrzymania własności.

Stosownie do art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r., granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustalało orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Przepis art. 7 ust. 1 dekretu stanowił, że władza nie może zmienić granic gospodarstwa rolnego po wydaniu aktu nadania. Granice mogły być zmienione w związku z regulacją, jedynie w tym przypadku, gdy było to potrzebne do racjonalnego rozmieszczenia gospodarstw. Oznacza to, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania powinno obejmować całe gospodarstwo rolne. W zgromadzonym materiale dowodowym brak jest dokumentów określających położenie bądź też granice działek wchodzących w skład nadanego gospodarstwa. W aktach znajduje się jedynie kopia opisu nieruchomości z dnia [...] r. obejmującego tylko działkę o pow. [...] ha na której usytuowany jest budynek mieszkalny położony przy ul. [...]. Natomiast informacja uzyskana z ewidencji gruntów i budynków według stanu na dzień [...] r. dotyczy również tylko działki o pow. [...] ha, położonej przy ul. [...]. Starosta wyjaśnił, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania wydane w oparciu o przepisy dekretu o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ustalało granice i szacunek gospodarstwa, które było już własnością osoby, na rzecz której wydano akt nadania. Orzeczenie to nie miało zatem skutku rozporządzającego. W rozpoznawanej sprawie akt nadania wydano na rzecz J.P., ale zdaniem organu, właścicielem nieruchomości jest obecnie Miasto [...]. Brak jest zatem przesłanek do wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na rzecz osób nie będących właścicielami nieruchomości.

Ponadto, osoby występujące z wnioskiem o wydanie orzeczenia nie potwierdziły przysługujących im praw wynikających z tytułu dziedziczenia po J. i J.P.

Organ zauważył, że stan prawny nieruchomości może budzić pewne wątpliwości. Brak jest bowiem dokumentów poświadczających prawo własności gospodarstwa, jak również zrzeczenia się tego prawa na rzecz Skarbu Państwa. Jedynym dokumentem świadczącym o przekazaniu prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa jest odpis pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa. W ewidencji gruntów i budynków jako właściciel nieruchomości ujawnione jest Miasto [...]. Spadkobiercy J. i J.P. zawarli umowy najmu lokali znajdujących się w budynku. Powyższe fakty pozwalają na postawienie tezy, mimo braku stosownych dokumentów, że właścicielem nieruchomości w stosunku do której E.K. i J.P. wystąpili z wnioskiem o wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, jest Miasto [...].

W odwołaniu od decyzji E.K. a także J.P. podnieśli, że akt nadania nr [...] r. stanowi poświadczenie własności gospodarstwa rolnego, a wdowa po J.P. J.P. nie mogła zrzec się posiadanego gospodarstwa z uwagi na przejście jego własności z mocy prawa. J.P. podniósł, że zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe. Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...] r. stwierdził nabycie spadku po J.P., a postanowieniem z dnia [...] r. po J.P.

W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 21 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy obydwu dekretów wskazanych w podstawie prawnej decyzji. Zgodnie z dekretem z 1946 r., prawa wynikające z aktu nadania miały charakter osobisty, były niezbywalne i nie dziedziczne. W razie śmierci osoby która uzyskała akt nadania, jeżeli śmierć nastąpiła przed wydaniem orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, członkowie rodziny którzy pozostawali ze zmarłym we wspólnocie gospodarczej, mieli pierwszeństwo przed wszystkimi innymi osobami do otrzymania tego samego gospodarstwa (działki) w trybie tego dekretu (art. 27). Osoba, która otrzymała akt nadania, mogła do czasu wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, zrzec się nadanego jej gospodarstwa (działki) z obowiązkiem przekazania go właściwej władzy administracji ogólnej jako władzy ziemskiej (art. 29). Przed przeniesieniem prawa własności nadanego gospodarstwa na nabywcę ustalana była cena tego gospodarstwa. Jeżeli gospodarstwo w chwili nabycia nie było jeszcze fizycznie wydzielone, ustalenie ceny następowało po lub równocześnie z określeniem jego granic. Ustalenie ceny nabycia i określenie granic nadanego gospodarstwa następowało w drodze odrębnego orzeczenia władzy (art. 30 ust. 1 i 2). Przeniesienie własności nadanego gospodarstwa na nabywcę następowało w drodze orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w którym należało wymienić: akt nadania, osobę nabywcy oraz przedmiot i warunki nabycia gospodarstwa. Orzeczenie o wykonaniu aktu nadania było ostateczne (art. 31 ust. 1 i 3). Nabycie własności gospodarstwa następowało odpłatnie za cenę odpowiadającą szacunkowi składników gospodarstwa.

W rozpoznawanej sprawie, z całą pewnością J.P. nie otrzymał orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na podstawie przepisów dekretu z 1946 r. W dniu [...] r. wszedł w życie dekret o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Zatem w sprawie znajdują zastosowanie przepisy dekretu z 1951 r. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 dekretu z 1951 r. w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchnię gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności o którym mowa w ust. 1. Zgodnie z art. 6 ust. 1 dekretu granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek określa orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie takie ustalało zatem granice i szacunek gospodarstwa będącego już własnością osoby na rzecz której wydano akt nadania. Prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania było podstawą wpisu do księgi wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu należności przypadającej za gospodarstwo rolne (art. 6 ust. 2 dekretu).

J.P. zmarł w dniu [...] r. W dniu [...] r., a więc w dniu wejścia w życie dekretu z 1951 r. posiadał wraz z rodziną opisane wyżej gospodarstwo rolne. Jednakże akt nadania miał charakter deklaratoryjny, co wynika z treści art. 5 ust. 1 dekretu z 1951 r. Potwierdzał określony stan prawny ale go nie kształtował.

W sprawie poza sporem pozostaje, że gospodarstwo rolne położone w [...] zostało nadane w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i że J.P. w dniu wejścia w życie dekretu z 1951 r. posiadał to gospodarstwo i prowadził je osobiście oraz do tego dnia nie nabył prawa własności gospodarstwa. Bezsporne jest także, że nie zostało wydane orzeczenie o wykonaniu aktu nadania oraz, że żona J.P. J.P., zrzekła się posiadanego gospodarstwa rolnego co wynika z odpisu pisma sporządzonego w dniu [...] r. w Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] o treści "Prezydium M.R.N. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Ref. Urządzeń Rolnych donosi, że obiekt położony w [...] nie został włączony do rolnictwa i w granicach działki siedliskowej podlega Zarządowi Gospodarki Komunalnej. Zamieszkała tam ob. P.J. zrzekła się poprzednio posiadanego gospodarstwa i orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] r. obiekt ww. został przejęty na Skarb Państwa i nie włączony przy obecnym rozgraniczeniu mienia do rolnictwa". Nie bez znaczenia jest także fakt, że na dzień wydania decyzji właścicielem spornej nieruchomości jest Miasto [...], nie zaś wnioskodawcy E.K. i J.P. Ponieważ strony postępowania nie są właścicielami nieruchomości, nie jest możliwe wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania.

W dniu [...] r. skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniósł J.P. Wskazał, że chodzi mu nie tyle o cenę nieruchomości ale w ogóle o orzeczenie w przedmiocie wykonania aktu nadania. Skarżący zauważył, że organ I instancji słusznie odmówił wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, ponieważ jego ojciec J.P. na mocy dekretu z 1951 r. był już właścicielem nieruchomości (domu mieszkalnego, chlewu, garażu [...] i ok. [...] ha ziemi [...]), chociaż o wydaniu dekretu nie wiedział. Oświadczył, że chodzi mu o rekompensatę za majątek ziemski pozostawiony przez rodziców za wschodnią granicą Polski. Skarżący zauważył, że jego matka J.P. nie wiedząc o tym, iż na mocy dekretu z 1951 r. była właścicielką gospodarstwa, w roku [...] przekazała je na rzecz Skarbu Państwa.

W dniu [...] r. skargę na ww. decyzję wniosła E.K., M.O., I.J. i A.P., zstępni J.P. W skardze podnieśli, że nie wiedzieli wcześniej o dekrecie z dnia 6 września 1951 r., zgodnie z którym, osoby które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia dekretu w życie nie nabyły ich własności, stały się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw (art. 2 ust. 1 dekretu). Zatem akt nadania nr [...] stanowi poświadczenie prawa własności nadanego gospodarstwa. Zgodnie z art. 6 ust. 3 dekretu, starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, z urzędu zgłasza wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej. Zatem starosta miał obowiązek z urzędu wydać orzeczenie o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego, a następnie zobowiązany był złożyć wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej. Skarżący wskazali, że nie jest prawdą by J.P. zrzekła się gospodarstwa, a nawet jeśli by to zrobiła to musiałaby to uczynić w formie aktu notarialnego i powinna otrzymać w zamian rentę. Skarżący wskazali, że Skarb Państwa nie powiadomił ich o tym, przejął ich ziemię, którą uprawiają już [...] lat i są zmuszeni płacić czynsz dzierżawny, a także czynsz za lokale mieszkalne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargi wniosło o ich oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem Sądu z dnia [...] r., na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o posterowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), opisane wyżej skargi zostały połączone do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą II SA/Sz 856/08.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona pod kątem jej zgodności z prawem doprowadziła Sąd do uznania, że przy jej wydawaniu nie doszło do naruszenia prawa w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem sporu, który wystąpił pomiędzy skarżącymi a organami administracji, stała się kwestia możliwości wydania, na rzecz skarżących oraz pozostałych spadkobierców po J. i J.P., orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] r. nr [...] wydanego dla J.P. przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w [...].

Wymieniony wyżej akt nadania nr [...] r. sporządzono w oparciu o art. 25, 33 i 36 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279) – dalej określanego jako dekret z 1946 r. Mocą tego dekretu Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w [...] nadała J.P. stanowiące własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne nr [...], położone w gminie [...] w ówczesnym powiecie [...]. Tym samym J.P. uzyskał prawo do objęcia tego gospodarstwa w posiadanie celem korzystania i pobierania z niego bezpłatnie pożytków (art. 26 ust. 1 powołanego dekretu). Przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa (działki) na nabywcę mogło nastąpić w drodze orzeczenia, zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania, w którym należało wymienić akt nadania, osobę nabywcy oraz przedmiot i warunki nabycia gospodarstwa (art. 31 ust. 1 i 2 w/w dekretu).

Poza sporem pozostaje w sprawie fakt nie wydania na rzecz J.P. orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w trybie w/w art. 31 dekretu z 1946 r., pomimo, że J.P. zamieszkiwał i prowadził nadane mu gospodarstwo rolne do roku [...] r., w którym zmarł.

W okresie poprzedzającym śmierć J.P. dnia [...] r. wszedł w życie dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, póz. 340 ze zm.) – dalej określany jako dekret z 1951 r. Jak wynika z preambuły do dekretu, celem jego wprowadzenia była ochrona i uregulowanie własności chłopskiej na obszarze Ziem Odzyskanych, zapobieżenie wypaczeniom w wykonywaniu przepisów o osadnictwie rolniczym oraz w dążeniu do zapewnienia rolnictwu najlepszych warunków dalszego rozwoju.

Zakres przedmiotowy oddziaływania dekretu został określony w art. 1,

zgodnie z którym, dekret ten dotyczy gospodarstw rolnych, nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Na mocy art. 2 ust. 1 w/w dekretu, osoby, które posiadały gospodarstwa rolne i prowadziły je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu nie nabyły ich własności, stały się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Wraz z gospodarstwem rolnym na własność posiadaczy gospodarstw przeszedł inwentarz żywy oraz zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia (art. 2 ust. 2 dekretu). W myśl art. 5 ust. 2, akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów stały się poświadczeniem własności gospodarstwa rolnego. W art. 6 ust. 1 i 2 w/w dekretu wskazano, że granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, które wydaje z urzędu prezydium powiatowej rady narodowej. Takie prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania mogło stać się podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności.

W takim stanie faktycznym i prawnym uznać należy, że wraz z wejściem w życie dekretu z 1951 r., które nastąpiło z dniem jego ogłoszenia, czyli 7 września 1951 r. (art. 15) J.P., jako osoba prowadząca gospodarstwo rolne położone w [...], z mocy prawa stał się jego właścicielem. Jednakże w stosunku do tejże nieruchomości nigdy nie zostało wydane orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, które określałoby granice gospodarstwa oraz jego szacunek, o których mowa w art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r., co uniemożliwiało dokonania ewentualnych wpisów dotyczących prawa własności nieruchomości w księdze wieczystej.

Istotną jednak dla sprawy okolicznością stała się ocena zdarzenia do którego doszło w roku [...] r. Organy obu instancji stwierdziły, podobnie zresztą jak i w swoich pismach procesowych skarżący J.P., że żona J.P. – J.P. zrzekła się gospodarstwa rolnego. Zdarzenie to znajduje potwierdzenie w treści odpisu pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...], Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa, Referatu Urządzeń Rolnych nr [...] sporządzonego w dniu [...] r. a kierowanego do Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w [...]. W piśmie tym stwierdza się, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej obiekt położony w [...] został przejęty na Skarb Państwa i nie włączony przy obecnym rozgraniczeniu mienia do rolnictwa. Jak już wskazano wyżej, inicjując całe postępowanie "o zwrot prawa własności posesji wraz z działką znajdujących się w [...]" skarżący J.P. we wniosku z dnia [...] r. przyznał, że "W/w posesji prawa własności matka moja J.P. zrzekła się w roku [...] na rzecz Skarbu Państwa" (karta nr [...] akt organu I instancji). Okoliczność zrzeczenia się nieruchomości przez matkę potwierdził ponownie podpisując notatkę służbową z dnia [...] r., w której podał, że "Mama zrzekła się nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa" i zobowiązując się do dostarczenia dokumentu dotyczącego zrzeczenia się do dnia [...] r. (karta [...] akt organu I instancji), a także w piśmie z dnia [...] r. (karta [...] akt organu I instancji). Próby kwestionowania tego faktu na późniejszym etapie postępowania przez pozostałych skarżących, należało uznać jako czynności ukierunkowane na próbę podważenia ustaleń organów w tym zakresie, które niewątpliwie pod względem konsekwencji prawnych są dla nich niekorzystne.

W tym miejscu należy przyznać, że zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy, który stał się podstawą wydania kwestionowanych decyzji nie może być uznany jako pełny, w tym sensie, że nie pozwala na wyjaśnienie wszelkich okoliczności związanych z losem nieruchomości położonej w [...], szczególnie z drugiej połowy lat [...]-tych. Przyczyną tego stanu rzeczy była nieudana próba odnalezienia wszystkich dokumentów z tego okresu dotyczących tej nieruchomości. Jednakże w oparciu o materiał dowodowy, który został zgromadzony dzięki czynnościom organów jak i skarżących, którzy sami przedłożyli część posiadanej dokumentacji, można, w ocenie Sądu, ustalić, czasem poprzez dowody pośrednie, okoliczności najistotniejsze, pozwalające na rozstrzygnięcie sprawy.

Zdaniem Sądu, nie jest do końca wyjaśniona, w sposób przekonujący i nie budzący jakichkolwiek wątpliwości, okoliczność jak i sama forma zrzeczenia się przez J.P. posiadanego do roku [...] gospodarstwa rolnego. Zrzeczenie się gospodarstwa, stanowiąc jednostronny akt woli, winno znaleźć dla swej skuteczności odzwierciedlenie w sporządzonym akcie notarialnym (art. 61 § 2 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe – Dz. U. Nr 57, poz. 319). Równie prawdopodobnym jest, że użycie w odpisie pisma z dnia [...] r. sformułowania, iż J.P. "zrzekła się gospodarstwa", w istocie mogło oznaczać jego przekazanie na rzecz Skarbu Państwa. Tą drugą wersję, w przekonaniu Sądu bardziej prawdopodobną, potwierdza dalsza treść pisma z [...] r. powołująca się na wydane orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] r. w sprawie przejęcia na Skarb Państwa obiektu położonego w [...]. W prawie rzeczowym, obowiązującym przed wejściem w życie Kodeksu cywilnego, zrzeczenie się własności nieruchomości nie było bowiem uzależnione od zgody organu administracyjnego. Dopiero ustawą z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności (Dz.U. Nr 17, poz. 130), zmieniono odpowiedni przepis prawa rzeczowego, uzależniając zrzeczenie się własności – ale tylko nieruchomości rolnej – od zgody organu do spraw rolnych prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Zrzekającemu się własności nieruchomości rolnej – w przeciwieństwie do przekazującego swą nieruchomość państwu – nie przysługiwało żadne zaopatrzenie.

Przekazanie gospodarstw rolnych najczęściej następowało w zamian za uzyskanie prawa do określonego świadczenia. Co prawda organy nie podjęły wszystkich możliwych kroków do ustalenia, czy J.P. była uprawniona do pobierania jakiś świadczeń z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, (np.poszukując takich danych w aktach instytucji wypłacających wówczas tego rodzaju należności), to okoliczność, czy i jakie świadczenie J.P. mogła uzyskać, nie jest kwestią najistotniejszą. Decydujące znaczenie ma bowiem sam fakt, niekwestionowanego przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości, które nastąpiło zgodnie z orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] r. Akt ten wywarł taki skutek, że posiadane pierwotnie przez J.P. prawo własności nieruchomości przy ul. [...] przejęte zostało przez Skarbu Państwa. Następstwem wydania tego orzeczenia był cały ciąg zdarzeń związanych ostatecznie z przejęciem nieruchomości przez Gminę Miasto [...].

Pomimo, iż nie udało się organom odnaleźć orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] r., to jego wydania nie podważają sami skarżący, zaś następujące po tej dacie okoliczności wskazują, że akt ten wszedł do obrotu prawnego wywołując określone konsekwencje prawne.

Dalsze losy nieruchomości przy ul. [...] jednoznacznie potwierdzają fakt przejęcia jej przez Skarb Państwa. Po włączeniu nieruchomości do zasobu Budynków Mieszkalnych w [...], dnia [...] r. Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] wydało decyzję o przydziale lokalu mieszkalnego nr [...] położonego przy ul. [...] M. (z domu P.) i B.O. W dniu [...] r. zostaje wydana decyzja o przydziale lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] B. i M. P. (k. [...] akt organu I instancji), a następnie w dniu [...] r. kolejna decyzja o przydziale lokalu przy ul. [...] J. i T.P. (k. [...] akt administracyjnych). W kolejnych latach najemcami stali się także E. i D.K. (umowa z [...] r. zawarta pomiędzy Zarządem Budynków i Lokali Komunalnych Nr [...] w [...], a B.O.).

Wszystkie te okoliczności potwierdzają, że Skarb Państwa wykonywał swoje władztwo nad nieruchomością jak właściciel zaś potencjalni spadkobiercy mienia po J. i J.P. w swych działaniach nie zachowywali się jak właściciele. Spadkobiercy J. i J.P. w postępowaniach spadkowych nie wykazywali jako majątku, poprzednio posiadanych przez w/w nieruchomości. Nadto, bez zastrzeżeń, zgodnie przyjmowali decyzje oraz zawierali umowy najmu lokali usytuowanych w budynku przy ul. [...], nigdy nie podnosząc faktu, że właścicielem nieruchomości nie jest Skarb Państwa, a później Gmina Miasto [...].

W takim stanie rzeczy, skoro doszło do przejścia prawa własności nieruchomości przy ul. [...], którego potwierdzeniem jest m.in. orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] r., brak jest podstaw do uznania, że skarżący mogą skutecznie żądać wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w zakresie umożliwiającym im następnie ujawnienie ich prawa własności w księgach wiecznych.

Poza zakresem sprawy i rozstrzygania Sądu w niniejszym postępowaniu pozostaje kwestia oceny zgodności z prawem orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...]r. i odnoszenie się do takich zagadnień jak ewentualne naruszenie praw spadkobierców po J.P. Z akt sprawy nie wynika, aby w tym przedmiocie było prowadzone postępowanie, w którymś z trybów nadzwyczajnych, celem wzruszenia prawomocności w/w orzeczenia.

W związku z pojawiającymi się w toku postępowania żądaniami zwrotu nieruchomości przy ul. [...] w zamian za mienie pozostawione poza granicami kraju i sformułowanym na rozprawie wnioskiem o zasądzenie odszkodowania z tego tytułu następcom J. i J.P. należy wyjaśnić, że kwestie odszkodowawcze za mienie pozostawione na tzw. terenach zabużańskich, włączonych po II wojnie światowej do ZSRR, nie mogły stać się przedmiotem oceny sądu administracyjnego w niniejszej sprawie.

Reasumując, wobec braku podstaw do uwzględnienia złożonych skarg, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o ich oddaleniu. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II wyroku oparte zostało na mocy art. 250 w/w ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).