Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 38/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 235(1) i (2)
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 5,  par. 6,  par. 8
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i  lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. odmówił stwierdzenia u M.K. choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869, powoływanego dalej w skrócie jako: "rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r."), wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, zwanej dalej w skrócie: "k.p."), w oparciu o postępowanie wyjaśniające narażenie zawodowe, orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. - Poradni Chorób Zawodowych w S. (dalej: "WOMP") r. nr [...] z dnia [...], oraz orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (dalej: "IMPiZŚ") nr [...] z dnia [...] r. i do niego opinię uzupełniającą z dnia [...] r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M.K. nie zgadzając się z decyzją organu I instancji oraz ze stanowiskiem IMPiZŚ w S., że powodem wystąpienia u niej zespołu cieśni są czynniki pozazawodowe. Podniosła, iż podczas badań w Poradni Reumatoidalnej w 2016 r. nie została u niej stwierdzona choroba reumatoidalna oraz nigdy nie miała zaleceń dietetycznych ani konieczności stosowania leków z powodu nieprawidłowego cholesterolu czy też hipercholesterolu. Akcentowała, że choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa i zmiany dyskopatyczne są spowodowane 35-letnim okresem wykonywania pracy w pozycji statycznej, siedzącej, obsługując maszynę do pisania a następnie klawiaturę i mysz komputerową. Jej zdaniem, sam fakt wykonywania przez nią pracy zawodowej w stopniu tak obciążającym ręce był wystarczający, aby uznać jej chorobę za chorobę zawodową, a kartoteka i dokumentacja medyczna wyklucza istnienie czynników pozazawodowych, w tym również zespołu Raynauda.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podkreślił, że do stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia, jako choroby zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, to jest ustalenie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie wystąpiło w czasie i miejscu pracy oraz w związku z wykonywanym zawodem. Za podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie podejrzenia choroby zawodowej organ odwoławczy przyjął warunki jakie powinny być spełnione do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego schorzenia, biorąc pod uwagę definicję choroby zawodowej, określoną w art. 235¹ k.p., która stanowi, iż "za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym"". Organ odwoławczy, na podstawie protokołu przesłuchania z dnia 04.09.2015 r. i przedłożonych świadectw pracy, po dokonaniu oceny narażenia zawodowego uznał, iż M.K. pracowała: w latach 1980 - 1990 w Przedsiębiorstwie A w M. na stanowiskach: stażysty, referenta ds. płac i starszego referenta ds. płac; w roku 1997 w Przedsiębiorstwie B Sp. z o.o. w K. na stanowisku samodzielnej księgowej; w roku 1998 w C Sp. z o.o. w M. (obecnie C’) na stanowisku specjalisty ds. administracyjno-technicznych; w latach 1998-1999 w D, właściciel Z.N. w M. (obecnie D’ - właściciel Z.N.) na stanowisku księgowej; w latach 2000-2001 w E Sp. z o.o. w M. na stanowisku specjalisty ds. kadrowo-płacowych; w latach 2001-2003 w F Sp. z o.o. w Ł. na stanowisku specjalisty ds. ekonomicznych; w latach 2004 - nadal w G w S. na stanowisku specjalisty ds. personalnych. Podczas zatrudnienia w latach 1980-1990 wykorzystywała maszynę do pisania, natomiast od 1997 r. używała klawiatury oraz myszy komputerowej. Była badana w WOMP (orzeczenie lekarskie z dnia [...]r. nr [...]), gdzie lekarze specjaliści orzekli o braku podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. W wywiadzie zgłaszała bóle i drętwienia rąk, drętwienie palców II i III obu rąk od ok. 1 roku, bóle nadgarstków z nasileniem od 1 roku. Przeprowadzone badania laboratoryjne (poziom we krwi glukozy, kwasu moczowego, RF, TSH, CRP) nie wykazały odchyleń od normy. Stwierdzono dodatni odczyn Wallera-Rose, co wymaga dalszej diagnostyki w kierunku schorzeń reumatycznych. W 2015 r. M.K. była hospitalizowana w [...] Centrum Zdrowia na Oddziale Wewnętrznym, wypisana z rozpoznaniem "Zespół Raynauda. Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, Zespół szyjny.(...)". W latach 2009/2010 r. stosowała Euthyrox przez ok. 6 miesięcy z powodu niedoczynności tarczycy. W badaniu neurograficznym wykonanym w dniu 19.08.2015 r. stwierdzono niewielkie zwolnienie szybkości przewodzenia we włóknach czuciowych lewego nerwu pośrodkowego przy prawidłowej latencji końcowej ruchowej - do dalszej obserwacji w kierunku zespołu cieśni nadgarstka. W oparciu o dane z wywiadu chorobowego, badanie przedmiotowego, konsultację neurologiczną ortopedyczną analizę udostępnionej dokumentacji medycznej, oraz aktualny wynik badania neurograficznego - lekarze specjaliści rozpoznali u M.K. stan po uwolnieniu nerwu pośrodkowego prawego. Biorąc pod uwagę opis sposobu wykonywania pracy, z którego nie wynika aby jej praca połączona była z istotną monotypią w zakresie stawów nadgarstkowych (obsługa komputera w świetle aktualnej wiedzy orzeczniczej nie stanowi istotnego ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka), a także uwzględniając obecność dodatniego odczynu Wallera-Rose - brak jest podstaw do uznania bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego. Następnie była badana w IMPiZŚ (hospitalizacja w dniach 08-12.02.2016 r. oraz w dniu 18.02.2016 r.), gdzie lekarze specjaliści w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] r. nr [...] również nie znaleźli podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W wywiadzie M.K. podała, że dolegliwości ze strony kończyn górnych rozpoczęły się około 2003 r. Były to drętwienia, a później również dolegliwości bólowe obu rąk. Dolegliwości stopniowo nasilały się, a około 2006 r. pojawił się objaw Raynauda i problemy z wykonywaniem ruchów precyzyjnych. Od 2014 r. była leczona zachowawczo i diagnozowana pod kontrolą poradni neurologicznej. Stwierdzono zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne szyjnego i lędźwiowego odcinka kręgosłupa. W lutym 2015 r. wykonano pierwsze badanie EMG, potwierdzając rozpoznanie obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Operację obarczającą prawy kanał nadgarstkowy wykonano w miesiącu kwietniu 2015 r. Po zabiegu wystąpiła jedynie przejściowa poprawa. Aktualnie dolegliwości występują w obu rękach z większym nasileniem w ręce lewej. Nadto, w 2009 r. była leczona przez pół roku Euthyroxem. W trakcie obserwacji klinicznej przeanalizowano dostępną dokumentację medyczną oraz dokonano oceny narażenia zawodowego pod kątem obciążenia stawów nadgarstkowych i łokciowych, przeprowadzono konsultacje specjalistyczne: neurologiczną i ortopedyczną. W badaniu przedmiotowym objawy uciskowe Tinela i Phalena są ujemne. Badania laboratoryjne wykazały hipercholesterolemię oraz obecność przeciwciał przeciwjądrowych ANA 1 w teście przesiewowym. Czynności wykonywane przez M.K. miały charakter administracyjno-biurowy. Od 2001 r. z chwilą zaprzestania obsługi mechanicznej maszyny do pisania i wprowadzenia sprzętu komputerowego, praca ta nie była związana z koniecznością wykonywania monotypowych ruchów zgięcia i prostowania w stawach nadgarstkowych, sprzyjających utrzymywaniu się długotrwale podwyższonego ciśnienia w kanale nadgarstka, a tym samym stwarzających ryzyko powstania neuropatii z ucisku. Obsługa klawiatury i myszy komputera, zgodnie z aktualnymi doniesieniami medycznymi (a wbrew powszechnej opinii społecznej) nie stanowi poważnego czynnika ryzyka występowania zespołu cieśni nadgarstka. Wobec powyższego, przy uwzględnieniu wyników przeprowadzanych badań i konsultacji specjalistycznych oraz z uwagi na istniejące u M.K. uznane, pozazawodowe czynniki ryzyka zespołu cieśni nadgarstka, takie jak: płeć żeńska, zaburzenia hormonalne okresu okołomenopauzalnego, hipercholesterolemia, potwierdzone radiologicznie zmiany zwyrodnieniowe rąk - lekarze specjaliści nie znaleźli podstaw do rozpoznania u niej bezspornie lub co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

W odpowiedzi na zarzuty, dotyczące orzeczenia lekarskiego IMPiZŚ, lekarze specjaliści wydali opinię uzupełniającą do orzeczenia lekarskiego nr [...], w którym wyjaśnili, że podawane dane odnośnie początku dolegliwości ze strony kończyn górnych nie znajdują żadnego odzwierciedlenia w dostępnej dokumentacji medycznej i pozostają w sprzeczności z dotychczasowymi ustaleniami opartymi na wywiadzie uzyskanym od M.K. W trakcie diagnostyki prowadzonej w PChZ WOMP w S. podała, iż dolegliwości rozpoczęły się w 2014 r., a w trakcie hospitalizacji w IMPiZŚ zgłaszała, że rozpoczęły się około 2003 r. Pierwszy wpis w dokumentacji medycznej odnośnie objawów ze strony palców rąk i stóp, zakończony wydaniem skierowania na kapilaroskopię pochodzi z dnia 14.01.2008 r. (podejrzenie zespołu Raynaud). Zespół Raynaud ma podłoże naczyniowe i nie jest patognomoniczny dla zespołu cieśni nadgarstka (nie jest objawem charakterystycznym tylko dla tej neuropatii z ucisku). W trakcie hospitalizacji w IMPiZŚ w badaniach laboratoryjnych wykazano obecność przeciwciał przeciwjądrowych ANA 1, co wymaga kontroli i pogłębienia diagnostyki reumatologicznej w kierunku chorób układowych tkanki łącznej, tym bardziej, że podczas diagnostyki w WOMP dodatni był odczyn Wallera-Rose (w przebiegu schorzeń reumatoidalnych często występuje zespół cieśni nadgarstka). Dokumentacja z Poradni Reumatologicznej NZOZ "[...]" w M. zawiera wpisy od 04.11.2014 r., które potwierdzają stosowanie przez M.K. hormonalnej terapii zastępczej. W leczeniu objawów zespołu Raynaud stosowane były leki poprawiające krążenie obwodowe. Bezspornym pozostaje fakt kilkumiesięcznego stosowania hormonów żeńskich z przyczyn ginekologicznych, co może mieć wpływ na rozwój neuropatii z ucisku w zakresie nerwu pośrodkowego. Również bezspornym pozostaje fakt zmian zwyrodnieniowych rąk stwierdzonych na zdjęciach radiologicznych. Z karty wypisowej z Oddziału Wewnętrznego w M. wynika, że stwierdzono wówczas u M.K. podwyższony poziom tzw. "złego" cholesterolu (LDL) 123,8 mg/dl przy normie 115, a poziom całkowitego cholesterolu wynosił 193 mg/dl przy normie do 190. Zatem stwierdzono w przeszłości nieprawidłowości dotyczące stężenia cholesterolu w surowicy. W dostępnej dokumentacji nie znaleziono wyników cholesterolu z lat wcześniejszych i nic nie wskazuje, aby miała wielokrotnie zlecane to badanie. Choroby zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego oraz zmiany dyskopatyczne są schorzeniami samoistnymi i nie figurują w wykazie chorób zawodowych. Zdaniem lekarzy orzeczników, zespół cieśni nadgarstka jest najczęstszą neuropatią z ucisku, występującą u populacji ogólnej, zwłaszcza u kobiet w 5 i 6 dekadzie życia. Płeć jest silniejszym czynnikiem ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka niż narażenie zawodowe. Jej etiologia jest wieloczynnikowa i nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej. Każdy przypadek wymaga oceny w aspekcie mniejszego lub większego prawdopodobieństwa związku z warunkami pracy. Uznanie etiologii zawodowej wymaga wykazania takiego związku w sposób bezsporny lub co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem i stwierdzenia, że to sposób wykonywania pracy był czynnikiem dominującym w jego powstaniu, co wiąże się z koniecznością wykluczenia innych, możliwych przyczyn tej neuropatii. Maszynopisanie wiąże się z ryzykiem powstania zespołu cieśni nadgarstka, natomiast praca przy komputerze nie jest zaliczana do istotnych czynników ryzyka tej neuropatii z ucisku. U M.K. stwierdzono istnienie szeregu uznanych, pozazawodowych czynników ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka, wymienionych w orzeczeniach lekarskich. W fachowej literaturze medycznej jako czynnik zwiększonego ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka wymienia się m.in. zaburzenia hormonalne wieku okołomenopauzalnego, zależne od stopniowego wygaszania funkcji hormonalnej jajników, co również dotyczy badanej (menopauza 2013 r.). W trakcie diagnostyki w WOMP M.K. podawała, że dolegliwości ze strony rąk występują od ok. 2014 r. co koreluje czasowo z okresem klimakterium. Lekarze orzecznicy IMPiZŚ ponownie nie znaleźli podstaw do przyjęcia co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem (a tym bardziej bezspornie) związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy zawodowej, co uzasadniałoby uznanie jego etiologii zawodowej.

Mając na uwadze powyższe opinie lekarzy orzeczników obu placówek diagnostycznych, w ocenie organu odwoławczego są one zgodne w swoich konkluzjach, a M.K. nie przedstawiła dowodów podważających ich zasadność.

Organ odwoławczy zauważył również, że zgodnie z ustaleniami upowszechnionego orzecznictwa sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 02.02.2010 r., sygn. akt: IV SA/G1 582/09 i WSA w Łodzi z dnia 27.07.2016 r. sygn. akt III SA/Łd 1097/15) wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ nie ma zatem prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach osobistej skardze M.K. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i stwierdzenia u niej choroby zawodowej ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji i ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji. W obszernym uzasadnieniu skargi odniosła się do pozazawodowych czynników ryzyka występowania u niej zespołu cieśni nadgarstka, takich jak: płeć żeńska, zaburzenia hormonalne, hipercholesterolemia, potwierdzone zmiany zwyrodnieniowe rąk, schorzenia reumatoidalne, które zostały powołane w orzeczeniach WOMP i IMPiZŚ zarzucając organom administracji obu instancji, iż w jej sprawie pominięto 35-letni okres wykonywanie przez nią pracy w narażeniu zawodowym. Opisała dotychczasowy przebieg leczenia oraz kwestionowała poszczególne wyniki badań wykonanych w WOMP i IMPiZŚ, a także rozpoznane przez te jednostki schorzenia, które nie potwierdziły się w diagnostyce wykonanej przez nią i zaleconej przez lekarzy specjalistów – neurologa, reumatologa i ortopedy. Szczegółowo wyjaśniła jakie dotychczas stosowała leczenie i leki, odwołując się do wniosków zawartych w orzeczeniach WOMP i IMPiZŚ, które nie znajdują potwierdzenia w przedłożonej przez nią dokumentacji Poradni Reumatologicznej w M., Poradni Chorób Naczyń, Przychodni Rejonowej, oraz wypisów ze szpitala w S. z 2003r., w M. i w K. Akcentowała, że w wyniku badań i obserwacji została u niej wykluczona choroba reumatoidalne, a bóle i drętwienia nasilają się wraz z natężeniem pracy przy użyciu klawiatury i myszy komputerowej, a następnie mijają po dłuższej nieobecności w pracy (np. urlop, zwolnienie lekarskie, pobyt w sanatorium). W załączeniu do skargi M.K. przedłożyła kserokopie wpisu w książeczce zdrowia, świadczącego o jej pobycie w szpitalach w okresie: od 13 do 28 stycznia 1981 r. w Szpitalu Górniczym w S., od 26 do 30 marca 1985 r. w Szpitalu w M., od 15 do 18 października 1988 r. w K. oraz wyniki badań z dnia 5 października 2016 r., a także kserokopię wypisu z pobytu w sanatorium w R. z dnia 2 października 2016 r.

W odpowiedzi na skargę, [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 25 września 2017 r. M.K. podtrzymała zarzuty skargi akcentując, że po operacji prawej ręki zmieniono jej zakres czynności w taki sposób, że obciążenie rąk jest mniejsze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg wymienionych w tym przepisie.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli pod względem zgodności z prawem czynności organu w przedmiotowym zakresie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa definicja sformułowana w art. 235¹ k.p., zgodnie z którą, za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105, poz. 869 z późn. zm., powoływanego jak dotychczas w skrócie: "rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r."). Dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest zatem spełnienie dwóch ustawowych przesłanek: rozpoznanie choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych i stwierdzenie przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jednocześnie wymaga zaakcentowania, że w art. 235² k.p. ustanowiono ramy czasowe możliwości rozpoznania choroby zawodowej, co musi nastąpić w okresie zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Dla jednostki chorobowej wymienionej w pozycji 20/1 wykazu okres ten wynosi 1 rok.

Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Rozpoznanie chorób zawodowych należy do właściwości jednostek medycznych określonych w § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. i organy inspekcji sanitarnej nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 18 maja 2011 r. o sygn. II OSK 9/11 i 11 sierpnia 2011 r. o sygn. akt II OSK 800/11 oraz powołane w nich orzecznictwo, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej w skrócie: "CBOSA").

Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Orzeczenia lekarskie, wydane w toku takiego postępowania przez jednostki medyczne, mają jednocześnie wartość dowodową opinii biegłego, o której mowa w art. 84 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej w skrócie: "k.p.a.") i jako takie, posiadając walor opinii biegłego, podlegają ocenie organu administracyjnego, który na ich podstawie wydaje decyzję administracyjną.

Organ powinien jednak ocenić orzeczenie lekarskie jako dowód w postępowaniu administracyjnym, ze szczególnym uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

W konsekwencji w każdym przypadku organ administracyjny jest zobowiązany do zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz ocenienia, czy dana okoliczność została udowodniona, stosownie do art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 9/11, CBOSA).

W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się do opisania stanu faktycznego i podstawy prawnej rozstrzygnięcia cytując w całości wydane w sprawie orzeczenia lekarskie oraz uznał, że wszystkie zastrzeżenia zawarte w odwołaniu były już wcześniej przedstawione i zostały wyjaśnione na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego (str. 7 uzasadnienia).

W tym miejscu przyjdzie wskazać, że stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Oceniając uzasadnienie zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że nie odpowiada one wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Organ odwoławczy poprzestał w zasadzie na przedstawieniu ustaleń i wniosków końcowych trzech opinii lekarskich. Nie podjęto nawet próby dokonania własnych ustaleń nawet w zakresie narażenia zawodowego oraz przeprowadzenia stosownych rozważań prawnych, czy też oceny wydanych na potrzeby sprawy opinii. Stanowi to niewątpliwie rażące naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, co stanowi samodzielną podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji. Dodatkowo, brak jest merytorycznego odniesienia się w treści zaskarżonej decyzji do wszystkich zarzutów odwołania.

Należy jeszcze raz podkreślić, że to wyłącznie organ sanitarny prowadzi postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej i jego zadaniem jest ustalenie wystąpienia wymaganych do tego przesłanek. Wprawdzie wydane w sprawie opinie lekarskie są do tego niezbędne, jednak mają charakter pomocniczy, a ich wnioski nie zwalniają organu od obowiązku ich oceny oraz przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami określonymi w przepisach k.p.a.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy zaniechał ustalenia przesłanek wynikających z art. 235¹ k.p., przez co nie rozstrzygnął sprawy co do istoty.

Nie ustalono między innymi, czy warunki pracy skarżącej, w którymkolwiek z zakładów pracy, mogły spowodować wystąpienie u niej choroby zawodowej cieśni nadgarstka, a tym samym czy skarżąca pracowała w narażeniu zawodowym.

Organ odwoławczy poprzestał wyłącznie na przedstawieniu przebiegu pracy zawodowej skarżącej oraz podaniu opisu wykonywanych czynności. Powinien natomiast precyzyjne podać ramy czasowe pracy skarżącej w narażeniu zawodowym, co ma istotne znaczenie ze względu na treść art. 235² k.p., jak również uzasadnić, dlaczego w danym zakładzie pracy takie warunki nie występowały. Dowodzi tego analiza pisma organu I instancji z dnia 15 października 2015 r., uzupełnionego pismem z dnia 20 października 2015 r. (oba skierowane zostały do WOMP), przywołane pisma nie zostały w żadnym stopniu ocenione przez organ odwoławczy.

Zauważyć przyjdzie, iż w sporządzonych na potrzeby niniejszego postępowania opiniach lekarskich, również są różnice w tym zakresie.

W orzeczeniu WOMP z dnia [...] r. nie dokonano wpisu okresu narażenia zawodowego skarżącej powołując się wyłącznie na opis sposobu wykonywania przez nią pracy, przekazany do WOMP przez organ I instancji w piśmie z dnia 15 października 2015 r., z którego nie wynika aby praca skarżącej połączona była z istotną monotypią w zakresie stawów nadgarstkowych (por. konkluzja z ostatniego zdania orzeczenia WOMP).

Tymczasem, w orzeczeniu IMPiZŚ z dnia [...] r. jednoznacznie wskazano okres narażenia zawodowego skarżącej na lata: 1980-1990, 07.-09.1997, 05.-06.1998, 1998-1999, 2000-2001, 2001-2003, 2004 - do nadal. Zatem nieuprawnione było wykluczenie przesłanek do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej z powodu upływu czasu od zakończenia jej zatrudnienia.

Organ pierwszej instancji w tym zakresie zacytował orzeczenie IMPiZŚ z dnia [...] r. Zabrakło jednakże uzasadnienia takiego stanu rzeczy, co przy charakterystyce pracy skarżącej, treści kart narażenia zawodowego oraz stanowisku organu I instancji, zawartym w piśmie z dnia 15 października 2015 r., skierowanym do WOMP, wymagało wyjaśnienia, czy rzeczywiście sposób wykonywania czynności zawodowych na stanowiskach administracyjnych i biurowych, zajmowanych przez skarżącą w całym okresie zatrudnienia oraz obciążenie stawów nadgarstkowych występowało bez znamion przeciążenia, jak również monotypowości wykonywanych ruchów powtarzalnych, bowiem jak stwierdził organ I instancji w piśmie z dnia 15 października 2015 r. (zdanie przedostatnie, k. 22 akt administracyjnych), "można ocenić", że skarżąca pracowała w warunkach, które "nie powinny spowodować negatywnych skutków zdrowotnych w obrębie obwodowego układu nerwowego".

W tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji ograniczył się jedynie do sformułowania, że "wszystkie zastrzeżenia Pani M.K. były już wcześniej przedstawione i zostały wyjaśnione na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego." (cytat). Tym samym bliżej nie określone ustalenie organu odwoławczego nie zostało poddane pod rozwagę w dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w którym poza przytoczeniem w całości treści trzech opinii lekarskich, nie odniesiono się do okresu pracy skarżącej w narażeniu zawodowym.

Należy zwrócić przy tym uwagę, że poszczególne karty oceny narażenia zawodowego (k. 18-23 akt administracyjnych i protokół przesłuchania skarżącej z dnia 4 września 2015 r., k. 13-14 akt) podkreślają pracę skarżącej przy obciążeniu kończyn górnych.

Wymaga również podkreślenia, że obowiązujące przepisy nie wiążą możliwości stwierdzenia choroby zawodowej od ustalenia pracy w "istotnym narażeniu zawodowym", lecz ogólnie w narażeniu zawodowym, przez co należy rozumieć takie warunki pracy lub szkodliwe czynniki tam występujące, które mają bezpośredni związek z powstałym schorzeniem.

Zasadnicze znaczenie ma tu również sam fakt, iż w miesiącu lutym 2015 r. pierwszy raz u skarżącej wykonano badanie EMG, potwierdzające rozpoznanie u niej obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W dalszej kolejności w miesiącu kwietniu 2015 r. przeprowadzono u skarżącej operację odbarczającą prawy kanał nadgarstka, po której nastąpiła przejściowa poprawa. Nadto, aktualnie u skarżącej występują dolegliwości w obu rękach z nasileniem w ręce lewej (treść orzeczenia IMPiZŚ z dnia [...]r.).

Dodatkowo, w opiniach lekarskich powołano się na liczne pozazawodowe czynniki ryzyka powstania u skarżącej choroby zawodowej, takie jak: płeć żeńska, zaburzenia hormonalne okresu okołomenopauzalnego, hipercholesterolemia, potwierdzone radiologicznie zmiany zwyrodnieniowe rąk.

W ocenie składu orzekającego organ odwoławczy nie dokonał przekonującej analizy, dlaczego pozazawodowe czynniki w jednoznaczny sposób wykluczają zawodowy charakter występującego u skarżącej schorzenia.

W aktach administracyjnych brak jest dokumentacji lekarskiej potwierdzającej wystąpienie u skarżącej wskazanych przez biegłych pozazawodowych czynników, na co wielokrotnie zwracała uwagę sama skarżąca, składając na tę okoliczność zarówno dokumentację lekarską, jak również własne konkretne twierdzenia, które są istotne w sprawie, a obowiązkiem organu odwoławczego było się do nich odnieść przez pryzmat zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Kwestia ta nie została należycie wyjaśniona przez organ odwoławczy mimo jednoznacznej treści zarzutów zawartych w odwołaniu, jak również w osobistej skardze.

W konsekwencji nie wiadomo na czym organ odwoławczy oparł się wywodząc brak podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej i utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, skoro nie dokonał sam żadnych ustaleń i rozważań, ograniczając się do zacytowania treści wydanych w sprawie trzech opinii lekarskich i końcowego wniosku każdej z nich.

Należy podkreślić, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa - w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, oraz że praca była wykonywana w narażeniu na wystąpienie tej choroby - istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem choroby a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gliwicach, z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 699/12, w Bydgoszczy, z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 538/11, w Krakowie, z dnia 16 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1183/10 oraz we Wrocławiu, z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 134/12, CBOSA). Oczywiście jest to domniemanie wzruszalne, jednakże wymaga przekonującego wykazania, że nie można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem związku choroby z wykonywaną pracą, gdyż istnieją inne pozazawodowe czynniki wywołujące chorobę zawodową.

W toku ponownie przeprowadzonego postępowania organ odwoławczy winien wziąć pod uwagę poczynione wyżej rozważania.

Zadaniem organu odwoławczego jest przede wszystkim precyzyjne ustalenie, czy i w jakim okresie skarżąca pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej cieśni nadgarstka, oraz kiedy to narażenie ustało. Kwestia ta ma decydujące znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ze względu na ograniczenie zawarte w art. 235² k.p., który zawiera ramy czasowe rozpoznania choroby zawodowej, pomimo ustania zatrudnienia w narażeniu zawodowym. Dalsze rozważania, dotyczące ewentualnych czynników pozazawodowych ryzyka powstania u skarżącej choroby zawodowej, będą uzależnione od wyników ustalenia okresów jej pracy w narażeniu zawodowym.

Ostatecznie organ odwoławczy po zebraniu i analizie całokształtu materiału dowodowego winien wydać decyzję administracyjną, której uzasadnienie będzie spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, wydanie zaskarżonej decyzji odbyło się z naruszeniem reguł wyznaczonych zarówno przepisami postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77, art. 88 i art. 107 § 3 k.p.a., jak również art. 235¹ k.p., a także § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.

Z tych względów, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.