Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 666/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 par 1 i par 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. art. 3 par 1 , art. 134 par 1, art. 145 par 1 pkt 1 lit. b i c w zw. art. 135, art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi L. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa Z. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej L. L. kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r., nr[...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz.167 ze zm.) oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i 3 i ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa w sprawie ustalenia, że zasiłek rodzinny wypłacony za okres od [...] r. na rzecz B. L, D. L., D. L. i R. L. w kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym

Powyższa decyzja organu odwoławczego zapadła w następującym stanie faktycznym.

Wójt Gminy W., po rozpoznaniu wniosku L. L. z dnia [..] r. decyzją z dnia [...] r. przyznał stronie, na okres świadczeniowy od dnia [...] r., świadczenie w postaci zasiłków rodzinnych na dzieci: B.L. D. L., D. L. i R.L. wraz z dodatkami do zasiłków rodzinnych z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej.

Następnie, decyzją z dnia [...] r. organ I instancji zmienił decyzję z dnia [...] r. w części dotyczącej okresu przyznania świadczeń rodzinnych, tj. na okres od [...] r.

W dniu [...] r. do Wójta Gminy W. wpłynęła informacja z Urzędu Marszałkowskiego Województwa w S., że J. L. dnia [...] r. (do chwili obecnej) wykonuje działalność zawodową na terenie [...] , co oznaczało, że w sprawie, począwszy od dnia [...] zastosowanie miały przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W związku z powyższym, Wójt Gminy W., na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję własną z dnia [...] r., począwszy od dnia [...] r., a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...] stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] r., jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości, tj. art. 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Marszałek Województwa decyzją z dnia [...] r., nr [..] II Nr[...] , znak:[...] , po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia [...] r., odmówił przyznania Danucie L. prawa do: zasiłku rodzinnego na rzecz B. L. , L. a, D. L. i R.L. a, prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na rzecz D. L. i R.L. a, prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu do miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły) na rzecz B. L. oraz prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rzecz D. L. , D. L. i R.L. .

Następnie, decyzją z dnia [...] r. Marszałek Województwa ustalił, że zasiłek rodzinny wypłacony za okres od [...] r. na rzecz B. L. , D. L. a, D. L. i R.L. a w kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Organ wywiódł, że wnioskodawczyni w rozpatrywanym okresie nie była aktywna zawodowo. Ojciec dzieci J. L. , zgodnie z jego oświadczeniem z dna [...] r., od dnia [...] r. prowadzi działalność gospodarczą w [...] i od dnia [...] r. podlega ubezpieczeniu społecznemu w tym kraju.

Marszałek wskazał, że L. L. nie zgłosiła tego faktu w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w W., pomimo, że we wniosku o zasiłek rodzinny z dnia [...] r. była prawidłowo pouczona o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym o wyjeździe członka rodziny poza granice RP i o uzyskaniu przez niego dochodu. Ponadto, w decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] r. została również pouczona o konieczności powiadomienia organu o uzyskaniu dochodu, czego nie uczyniła. Doprowadziło to do wypłaty polskich świadczeń rodzinnych, uchylenia decyzji i stwierdzenia nieważności decyzji przedłużającej prawo do świadczeń rodzinnych na okres [...] r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., a w dalszej konsekwencji do przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Marszałkowi Województwa i odmowy prawa do tych świadczeń.

Mając powyższe na uwadze powyższe, Marszałek Województwa stwierdził, że L. L. nie była uprawniona do świadczeń rodzinnych w okresie wskazanym w rozstrzygnięciu, a świadczenia te są świadczeniami nienależnie pobranymi.

Od powyższej decyzji L. L. wniosła odwołanie podnosząc, że jej mąż pracujący w [...] nie podlega ubezpieczeniu społecznemu, ani za granicą, ani w Polsce (pracuje na kontrakcie). Jedynie prywatnie oszczędza pieniądze na przyszłość i nigdy nie pobierał "podwójnego" zasiłku rodzinnego, tzn. w Polsce i w [...] . Jedynie w [...] r. otrzymał decyzję o przyznaniu zasiłku rodzinnego w [...] z wyrównaniem za rok[...] , jednakże kwota jaką otrzymał została pomniejszona o kwotę, jaką urząd [...] ki wyliczył na podstawie danych dotyczących przyznania zasiłku rodzinnego w Polsce. Z tego powodu nie doszło nigdy do kumulacji środków pieniężnych z zasiłku w Polsce i w [...] . Powodem przyznania zasiłku rodzinnego w Polsce na B. L. , D. L. , D. L. i R.L. a był fakt nieprzekroczenia kwoty [...] zł, jaka obowiązywała w tamtym okresie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania, w opisanej na wstępie decyzji z dnia [...] r. zacytowało treść art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazało, że aby uznać, że w sprawie mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu tej ustawy, organ orzekający obowiązany jest wykazać występowanie jednej z okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1-4 tej ustawy. Organ I instancji wskazał na punkt 2 i 3 tego przepisu.

Mając na uwadze ustalony stan faktyczny sprawy, Kolegium stwierdziło, że bezspornie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a świadczenia rodzinne wypłacone L. L. w okresie od dnia [...] r. to świadczenia wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ww. ustawy (art. 30 ust. 2 pkt 3). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku, gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2 (wyjazd członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne), ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Podjęcie przez J. L. zatrudnienia na terenie [...] i jego ubezpieczenie społeczne w tym kraju miało bowiem miejsce po wydaniu decyzji z dnia [...] r., przyznającej jego dzieciom świadczenia rodzinne na okres [...] r.

Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zachodzą okoliczności wymienione w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym świadczenia rodzinne wypłacone L. L. za okres [...] r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. Kolegium nie znalazło zatem podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji organu I instancji, bowiem wydana została ona zgodnie z obowiązującym prawem i na podstawie istniejącego stanu prawnego.

Kolegium zwróciło uwagę, że zastosowane w sprawie przepisy (art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych) mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a decyzje wydawane na ich podstawie wydawane - decyzji tzw. związanych. Organy orzekające w sprawie nie mogą zatem brać pod uwagę żadnych szczególnych okoliczności istniejących w sprawie - nie działają bowiem tutaj w ramach uznania administracyjnego.

Ponadto, organ ten podkreślił, że w okresie zasiłkowym, tj. od [..] r., ale już po wyjeździe członka rodziny za granicę, tj. w dniu [..] r. organ I instancji wydał również decyzję przyznającą L. L. świadczenia rodzinne na dzieci na [...] r. Decyzją z dnia [..] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] r., jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości, tj. art. 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

L. L. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., wnosząc o jej uchylenie w całości i o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

L. L. wyjaśniła, że oświadczenie jej męża z [...] r. o zgłoszeniu go do ubezpieczenia społecznego od dnia [...] r. napisała i podpisała sama. Stało się tak dlatego, że w [..] r. doznała udaru niedokrwiennego mózgu, co miało potem wpływ na podejmowane przez nią decyzje. Na dowód powyższego skarżąca przedłożyła kartę leczenia szpitalnego, a ponadto zaświadczenie z [...] kiego urzędu emerytalno-rentowego potwierdzające, że jej mąż zgłoszony był do ubezpieczenia społecznego w [...] jedynie w okresie od dnia [...] r. Mąż nie był natomiast ubezpieczony w okresie od dnia [...] r., ponieważ prowadził jednoosobową firmę, na prowadzenie której w [...] nie jest wymagane ubezpieczenie społeczne.

Skarżąca podkreśliła, że zawsze informowała pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, że jej mąż pracuje w [...] , a potwierdzeniem tego jest dostarczony PIT 36 męża - jako rozliczenie roczne zatrudnienia w [...] . Zawsze też podawała dochody wszystkich pełnoletnich członków jej rodziny.

Zdaniem L. L. , w sprawie nie doszło do kumulacji świadczeń rodzinnych, ponieważ decyzja przyznająca mężowi zasiłek została wydana w [...] r., z wyrównaniem za okres, kiedy prowadził działalność gospodarczą na terenie [...] , czyli od [...] ., ale z pomniejszeniem kwoty jaką ona otrzymała z polskiego urzędu na dzieci. To [...] ki urząd świadczeń rodzinnych nie dopuścił do kumulacji ww. świadczeń. Potwierdzeniem tego jest pismo z dnia [...] r., w którym wskazano jaka kwota została w [...] faktycznie wypłacona, z uwzględnieniem różnicy kwot jaka została wypłacona w Polsce na dzieci.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik Skarżącej poparł skargę i wniósł o zwrot kosztów dojazdu samochodem osobowym. Oświadczył ponadto, że koszt paliwa wynosi około [..] zł (odległość z miejsca zamieszkania w [...] koło W. do S. wynosi około [..] km w jedną stronę).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

Określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem wniesionej skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] r. stwierdzająca, że świadczenia pobrane przez [...] L. z tytułu świadczeń rodzinnych stanowiły świadczenia nienależnie pobrane.

Stosownie do treści art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1)świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, za przesłankę uzasadniającą stwierdzenie, że wypłacone skarżącej świadczenia stanowi świadczenia nienależnie pobrane, uznano przesłankę, o jakiej mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Świadczenia rodzinne zostały uprzednio przyznane na rzecz dzieci skarżącej decyzjami Wójta Gminy W. z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., stwierdziło nieważność decyzji z [..] r. natomiast Wójt Gminy W. uchylił decyzję z [..] r. decyzją z [...]r., albowiem w przypadku skarżącej od [...] r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i organem uprawnionym do orzekania o przyznaniu świadczeń rodzinnych stał się Marszałek Województwa .

Odmowa przyznania świadczeń przez Marszałka decyzją z [...] r. oraz wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Wójta Gminy W. o przyznaniu dzieciom skarżącej świadczeń rodzinnych, na podstawie której świadczenia zostały następnie wypłacone, doprowadziło do sytuacji, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Obowiązkiem organów było zatem stwierdzenie, że wypłacone jej świadczenia stanowią świadczenia nienależnie pobrane.

Należy zwrócić uwagę, że wyrokiem z dnia 22 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., sygn. akt II SA/Sz 614/15 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania L. L. zasiłku rodzinnego na rzecz D. L. , D. L. i R.L. a w okresie od [...] r, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na rzecz R.L. a w okresie od dnia[...] r. . do [..] r., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na rzecz D. L. a za okres od dnia [...] r. oraz prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rzecz D. , D. i R.L. we [..] r.

W sprawie prawa do świadczeń rodzinnych, chociaż dotyczącego innego okresu aniżeli ten, którego dotyczy niniejsze postępowanie, co dostrzegł WSA w S. rozpoznając sprawę o sygn. akt II SA/Sz 614/15, organy nie rozstrzygnęły jednoznacznie kwestii pobierania przez skarżącą świadczeń w Polsce oraz świadczeń w [...] pomniejszonych o zasiłki wypłacone w Polsce.

Skoro sprawa świadczeń, do których dzieci skarżącej nabyły uprawnienia w Polsce i w [...] nie została ostatecznie wyjaśniona, również w odniesieniu do okresów objętych decyzją Marszałka Województwa z dnia [...] r. Nr[...] , to wypowiadanie się w kwestii czy świadczenia wypłacone w Polsce mają charakter świadczeń nienależnie pobranych nie jest prawnie uzasadnione, zważywszy na związany charakter decyzji w tym zakresie. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, konieczny jest zatem powrót do ostatecznej decyzji Marszałka Województwa z dnia [...] r. Nr [...] dotyczącej świadczeń za okres od [...] r. i uwzględnienie prawa dzieci skarżącej do świadczeń w oparciu o przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz dokumenty przedłożone przez skarżącą na okoliczność świadczeń wypłaconych w [...] w wysokości uwzględniającej świadczenie wypłacone w Polsce.

Mając powyższe na względzie oraz uznając za przedwczesne rozstrzyganie w kwestii nienależnie pobranych świadczeń wobec niewyjaśnienia okoliczności dotyczących wypłacania zasiłków w obu Państwach Członkowskich Unii Europejskiej, jak również z uwagi na zaistnienie podstawy do wznowienia postępowania w sprawie odmowy przyznania świadczeń, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c P.p.s.a. w zw. z art. 135 tej ustawy, uchylił decyzje organów obu instancji.

O kosztach Sad orzekł na podstawie art. 205 § 2 P.p.s.a.