Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1104/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 ust. 1 pkt 1 lit. c), art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 59 par. 2, par. 4,
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] w [...] z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Powiatowy Inspektorat Weterynarii od nr [...] do nr [...] obejmujących opłatę za badania przed i poubojowe zwierząt rzeźnych, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A.

W toku prowadzonego postępowania dokonano zajęcia prawa majątkowego z rachunków bankowych w B, C, D, E oraz F.

D oraz E poinformowały organ egzekucyjny, że prowadzą rachunki bankowe na rzecz A, jednak w toku prowadzonego postępowania nie uzyskano z tego tytułu żadnych kwot. Z pism w.w banków wynikało, że w okresie późniejszym banki te zamknęły rachunki bankowe, których posiadaczem była Spółka. Jedynym czynnym rachunkiem bankowym Spółki pozostawał rachunek w F, na którym brak było środków pieniężnych, a ponadto wystąpił na nim zbieg egzekucji administracyjnej z sądową. Z pozyskanych przez organ egzekucyjny informacji wynikało, że również rachunek Spółki w F został zamknięty.

W poszukiwaniu majątku Spółki, organ egzekucyjny pismem z dnia [...] zwrócił się do Starostwa Powiatowego z zapytaniem, czy w.w podmiot posiada jakieś nieruchomości. Uzyskano odpowiedź negatywną.

Pismem z dnia [...] wystąpiono do Centralnej Ewidencji Pojazdów z wnioskiem o udzielenie informacji, czy w.w podmiot posiada pojazdy. Z uzyskanego wykazu pojazdów będących własnością Spółki wynikało, że część z nich obciążona jest zastawem rejestrowym.

Egzekutor urzędu w celu rzetelnego ustalenia majątku Spółki i dokonania dalszych czynności egzekucyjnych, w ramach zleconej służby zewnętrznej udał się w dniu [...] pod adres wskazany przez Spółkę jako adres jej siedziby. W raporcie o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych stwierdził, że Spółka nie prowadzi już działalności gospodarczej pod wskazanym adresem. W tym miejscu działalność gospodarczą prowadzi natomiast inny podmiot. Dwukrotnie, t.j. dnia [...] oraz dnia [...] przeprowadzono w siedzibie Urzędu Skarbowego rozmowy z wiceprezesem zarządu Spółki ŁL. Oświadczył on, że Spółka zaprzestała faktycznie prowadzić działalność gospodarczą od miesiąca [...] czy też [...]. W [...] Spółka złożyła do Sądu Rejonowego wniosek o ogłoszenie jej upadłości z możliwością zawarcia układu. Postanowieniem z dnia [...] (sygn. akt [...]) Sąd oddalił powyższy wniosek z uwagi na fakt, że Spółka nie posiadała środków pieniężnych na przeprowadzenie postępowania upadłościowego. Ponadto ŁL podał, że egzekucję wobec Spółki prowadzą również komornicy sądowi z R. Spółka nie jest właścicielem żadnych nieruchomości i posiada jeden rachunek bankowy w F. ŁL przedłożył wykaz ruchomości Spółki wskazując, że na części z nich został ustanowiony zastaw przez sąd, zaś część objęta jest przewłaszczeniem z tytułu udzielonego Spółce kredytu bankowego.

W świetle zebranego materiału dowodowego, w tym również postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] sygn. akt [...] oddalającego wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości oraz przeprowadzeniu analizy sytuacji majątkowej zobowiązanego, Urzędu Skarbowego postanowieniem nr [...] z dnia [...] w oparciu o art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej jako u.p.e.a.) umorzył, z uwagi na brak majątku zobowiązanej Spółki, postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Powiatowy Inspektorat Weterynarii.

W zażaleniu Spółka wniosła o uchylenie postanowienia organu I instancji w całości. W uzasadnieniu wskazano, że organ egzekucyjny zajął w toku prowadzonego wobec Spółki postępowania egzekucyjnego urządzenia i maszyny o znacznej wartości. Zdaniem Spółki, należy domniemywać, iż w przypadku przeprowadzenia czynności egzekucyjnych zajętych ruchomości, Urzędu Skarbowego pozyskałby środki umożliwiające uregulowanie powstałego zobowiązania. Jednak do chwili obecnej nie został wyznaczony termin licytacji zajętych ruchomości w celu ich zbycia. Wobec powyższego Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie czynności egzekucyjnych do ruchomości stanowiących własność Spółki.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że organ egzekucyjny po przejęciu do realizacji tytułów wykonawczych w celu prowadzenia egzekucji przystąpił do czynności mających na celu poszukiwanie majątku Spółki, do którego można skierować egzekucję. W trakcie podjętych czynności dokonano zajęcia rachunków bankowych Spółki, jednak nie uzyskano z tego tytułu żadnych kwot. Ponadto w celu poszukiwania majątku Spółki, organ egzekucyjny zwrócił się do Starostwa Powiatowego oraz do Centralnej Ewidencji Pojazdów z zapytaniem o posiadany przez Spółkę majątek. W obu przypadkach uzyskano odpowiedź negatywną. Egzekutor ustalił ponadto, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej w miejscu siedziby. W tym miejscu działalność gospodarczą prowadzi natomiast inny podmiot. Organ II instancji podniósł, że jeżeli chodzi o majątek ruchomy Spółki, to jak wskazał Sąd Rejonowy w prawomocnym postanowieniu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, na składnikach majątku w.w dłużnika o znacznej wartości zostały ustanowione różnego rodzaju zabezpieczenia, które przekraczają wartość majątku. Organ II instancji podniósł, że organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki nie dokonał wbrew twierdzeniu strony, które zawarto w zażaleniu, zajęcia żadnych ruchomości będących własnością Spółki.

Organ egzekucyjny m.in. w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z dnia [...] oddalającego wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak majątku nie dokonał zajęcia ruchomości (urządzeń i maszyn) należących do Spółki. Z uzasadnienia postanowienia Sądu wynika, że dłużnik posiada ponad [...] wierzycieli i nie dysponuje majątkiem wystarczającym na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, a tym bardziej na spełnienie podstawowego celu postępowania, którym jest chociażby częściowe zaspokojenie wierzycieli. Ustalenia Sądu oparto również na zeznaniach samego dłużnika, który stwierdził, że cały jego majątek o znacznej wartości (t.j. linie technologiczne, jak i samochody) obciążony jest zabezpieczeniami, które przekraczają wartość majątku, natomiast pozostałe składniki majątku dłużnika, które nie zostały obciążone, przedstawiają znikomą wartość rynkową i są trudno zbywalne.

Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że organ I instancji zasadnie podjął decyzję o nieprzystępowaniu do egzekucji z ruchomości należących do Spółki z uwagi na fakt, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyskałoby się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne i wobec tego umorzył przedmiotowe postępowanie. Organ nadzorczy stwierdził również, że organ I instancji dołożył wszelkich starań w celu ustalenia majątku Spółki.

W skardze Spółka wniosła o uchylenie postanowienia w całości. Zarzuciła naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. Skarżąca podniosła, że organ nadzoru nie zweryfikował sprawy pod kątem zasadności zastosowania art. 59 § 2 u.p.e.a., gdyż przytoczył jedynie treść tego przepisu. Z akt sprawy wynika natomiast, że przepis ten nie może mieć zastosowania, gdyż skarżąca posada nadal składniki majątku, do których można skutecznie skierować czynności egzekucyjne, co wykazuje postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego. Spółka zarzuciła, że Dyrektor Izby Skarbowej nie poczynił żadnych ustaleń dlaczego organ I instancji nie podjął żadnych czynności egzekucyjnych wobec ruchomości skarżącej. Strona zarzuciła, że organ II instancji, wydając zaskarżone postanowienie, oceniając zasadność umorzenia postępowania, pominął: ewidencję środków trwałych skarżącej, czynności egzekucyjne podjęte przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, niepodjęcie skutecznych czynności egzekucyjnych wobec ruchomości skarżącej przez organ I instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty, wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia [...] skarżąca przedłożyła kserokopię obwieszczenia o terminie licytacji ruchomości stanowiących własność spółki. Skarżąca podała, że kwota zajętych ruchomości, przy uwzględnieniu zasad podziału kwot uzyskanych w ramach postępowania egzekucyjnego, gwarantuje całkowite uregulowanie zobowiązania jakie dochodzi organ egzekucyjny. Skarżąca podała, że obwieszczenie o licytacji zostało jej doręczone w dniu [...].

Dyrektor Izby Skarbowej w piśmie procesowym z dnia [...] podtrzymał swoje stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego na danym etapie postępowania.

Podstawę prawną umorzenia postępowania stanowił przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Umorzenie postępowania pozostaje zatem zależne od uznania organu egzekucyjnego. Organ ten powinien jednak kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego.

Omawiana regulacja jest przepisem o charakterze uznaniowym co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może i też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką ustaloną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez ustawodawcę, nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności indywidualnych każdej sprawy w celu jej prawidłowego rozwiązania, wyboru optymalnego rozstrzygnięcia, poprzedzonego szczególnie dokładną analizą i oceną faktów w świetle obowiązującego prawa, których logiczną konsekwencją jest podjęte postanowienie. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów. Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego - na zasadzie uznania administracyjnego - w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania.

Z powołanego przepisu wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Ustawodawca używa bowiem zwrotu "w przypadku stwierdzenia". Badanie to może mieć w świetle art. 59 § 4 u.p.e.a. miejsce z urzędu lub na wniosek. Innymi słowy umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania (por. P. Pietrasz, w: Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz do art. 59 § 2, System Informacji Prawnej LEX, stan prawny 1 grudnia 2010 r.).

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem art. 59 § 2 u.p.e.a., bowiem organy obu instancji nie zweryfikowały sprawy pod kątem zasadności zastosowania w tej sprawie powołanego art. 59 § 2 u.p.e.a.

Z materiału dowodowego sprawy wynika, że skarżący posiada nadal składniki majątkowe, do których można skutecznie skierować czynności egzekucyjne, na co wykazuje postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego, a także dowody znajdujące się w aktach administracyjnych . Dyrektor Izby Skarbowej zaakceptował stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego, który nie poczynił ustaleń faktycznych w zakresie czynności egzekucyjnych wobec ruchomości skarżącego.

Podkreślenia wymaga kwestia, iż generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym umorzenie możliwe jest wówczas, gdy w ogóle nie można ustalić jakiegokolwiek majątku zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 169/10 LEX nr 1083008). Należy zwrócić uwagę na kwestię fakultatywnego charakteru art. 59 § 2 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Co więcej, umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Tymczasem strona skarżąca w trakcie postępowania wskazywała, że egzekucję wobec niej prowadzą również komornicy sądowi (protokół z rozmowy dyscyplinującej z dnia [...] – k. [...] akt adm.). Również banki informowały organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji. Pomimo powyższego Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż umorzenie postępowania przez organ egzekucyjny było zasadne.

W ocenie Sądu organy obu instancji, oceniając zasadność umorzenia postępowania, nie objęły badaniem:

1) kalkulacji kosztów stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne;

2) ewidencji środków trwałych skarżącej Spółki;

3) czynności egzekucyjnych podjętych przez komorników sądowych Jednocześnie :

- nie podjęto skutecznych czynności egzekucyjnych wobec ruchomości skarżącej, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że na dzień wydania zaskarżonych postanowień Spółka posiadała majątek w postaci pojazdów, które nie są obciążone zastawem rejestrowym, co wynika wykazu z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ( samochody - k. [...], przyczepy ciężarowe k. [...] akt adm.). Administracyjny organ egzekucyjny nie ustalił, że skarżąca posiada ruchomości o znacznej wartości, będące obecnie przedmiotem licytacji komornika sądowego.

- z pism zawartych w aktach administracyjnych wynika, że banki, w tym E oraz F informowały organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej wierzytelności

W tym ostatnim przypadku organ egzekucyjny mimo sygnału, iż mogło dojść do zbiegu egzekucji, nie podjął żadnych kroków w celu ustalenia, czy do tego zbiegu doszło, a w konsekwencji – czy istnieje majątek Spółki, do którego można skierować egzekucję.

Organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne m.in. w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z dnia [...] oddalającego wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości, z którego wynika że dłużnik nie dysponuje majątkiem wystarczającym na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Należy jednak przypomnieć, że podstawę prawną umorzenia postępowania stanowi przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Podstawą oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości skarżącej Spółki był zaś przepis art. 13 ustawy z dnia 28.lutego.2003r. prawo upadłościowe i naprawcze ( Dz.U.2015.233 j.t. ) dalej u.p.u.n , który stanowi, że sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Wydatków egzekucyjnych nie można jednak w żadnej mierze porównywać z kosztami postępowania upadłościowego, które mogą być znacznie wyższe niż wydatki egzekucyjne. Zgodnie bowiem z art. 230 ust 1 i 2 u.p.u.n do kosztów postępowania upadłościowego należą w szczególności: wynagrodzenie i wydatki syndyka, nadzorcy sądowego i zarządcy oraz ich zastępców, wynagrodzenie i wydatki członków rady wierzycieli, wydatki związane ze zgromadzeniem wierzycieli, koszty doręczeń, obwieszczeń i ogłoszeń, przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości podatki i inne daniny publiczne, wydatki związane z zarządem masy upadłości, w tym przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości należności ze stosunku pracy oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydatki związane z likwidacją masy upadłości, chociażby do likwidacji doszło na podstawie układu. Oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości na podst. art. 13 u.p.u.n nie może więc stanowić wystarczającej przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podst. art. 59 § 2 u.p.e.a. Jak wskazano wyżej organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów. Organ ma bowiem wykazać wszelkimi dostępnymi dowodami, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu organ tego nie uczynił.

Powyższe uchybienia powodują, że wydane postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego były przedwczesne, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie mógł dokonać ich całościowej kontroli.

Rzeczą organów przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie uwzględnienie stanowiska Sądu, ustalenie stanu faktycznego i ponowna ocena zasadności umorzenia postępowania.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.