Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 204/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 88 ust. 1 pkt 3, art. 88 ust. 4 i 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1614
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 października 2020 r. sprawy ze skargi P. H.-U. "A." A. K. I. K. Sp. j. w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zniszczenie drzewa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Marszałka Województwa P. z dnia [...] września 2019 roku numer [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego P. H.-U. "A." A. K. I. K. Sp. j. w Z. kwotę 5613 (pięć tysięcy sześćset trzynaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, dalej jako k.p.a.) oraz art. 88 ust. 1 pkt. 3, art. 88 ust. 2 i 3, art. 89 ust. 1 i 8, art. 90 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody (Dz. U. z 2018 r. poz. 1614 z późn. zm.) i § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usuniecie drzew i krzewów (Dz. U. 2017 r. poz. 1330), po rozpatrzeniu odwołania Przedsiębiorstwa Handlowo Usługowego "A." spółka jawna z siedzibą w Z. od decyzji Dyrektora Parku Krajobrazowego Puszczy K. działającego z upoważnienia Marszałka Województwa P., z dnia [...] września 2019 r., znak [...], dotyczącej nałożenia na ww. Spółkę administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzewa z gatunku głóg jednoszyjkowy o obwodach pni: 31, 45 i 35 cm, mierzonych na wysokości 130 cm, znajdującego się na terenie nieruchomości o nr geod [...], położonej w obrębie [...], gm. B., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Dyrektor Parku Krajobrazowego Puszczy K. działający z upoważnienia Marszałka Województwa P. w decyzji z dnia [...] września 2019 r. wymierzając Przedsiębiorstwu Handlowo-Usługowemu "A." spółka jawna z siedzibą w Z., administracyjną karę pieniężną w wysokości 26.520,00 zł, za zniszczenie drzewa z gatunku głóg jednoszyjkowy wskazał, iż do Dyrektora Parku Krajobrazowego Puszczy K. w S. wpłynęło w dniu [...] lipca 2019 r. zgłoszenie od pracownika Departamentu Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w B. o wywróconym, leżącym drzewie z gatunku głóg jednoszyjkowy na terenie nieruchomości o nr geod. [...] ob. [...] gm. B. W ocenie organu, bezpośrednią przyczyną zniszczenia przedmiotowego drzewa były prace wykonywane w obrębie systemu korzeniowego w ramach prowadzonych robót budowlanych w branży elektroenergetycznej dla zadania nr 1: B. ul. [...] - budowa i rozbudowa sieci nN - dokumentacja [...], za co odpowiedzialność ponosi Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "A." [...] spółka jawna w Z.. W ocenie organu, wobec stwierdzenia w toku postępowania zniszczenia ww. drzewa, należało wymierzyć administracyjną karę pieniężną w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa zgodnie z przepisami art. 88 ust. 1 pkt 3, art. 89 ust. 1 i art. 90 ustawy o ochronie przyrody oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. 2017 r., poz. 1330).

Od powyższej decyzji odwołanie złożyło Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "A." spółka jawna z siedzibą w Z. reprezentowane przez radcę prawnego E. K.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swojej decyzji wskazało, że w ramach postępowania odwoławczego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej nie można dokonać zmiany adresata decyzji, co jednak nie wyklucza obowiązku ustalenia, czy podmiotowi, na którego kara taka jest nakładana, należy przypisać status sprawcy czynu zabronionego prawem. Organ odwoławczy cytując treść art. 88 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody oraz art. 89 tej ustawy podniósł, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem odpowiedzialność administracyjna za bezprawne wycięcie lub zniszczenie drzew nie jest uzależniona od winy ukaranego. Została ona zobiektywizowana; jej ustalenie wymaga wykazania, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem konkretnej osoby a zniszczeniem drzew lub krzewów. Zachowanie to przejawiać się może w każdej formie (działanie i zaniechanie). Działanie określonego podmiotu może przybierać różne formy. Może to być osobiste dokonanie usunięcia lub zniszczenia drzew, zlecenie tego innemu podmiotowi bądź wyrażenie zgody na takie zachowania. Odpowiedzialnym będzie zatem ten tylko posiadacz nieruchomości, który świadomy był skutków określonych działań własnych bądź cudzych mających na celu usunięcie drzew bez wymaganego prawem zezwolenia i skutki te akceptował (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 04.11.2009 r., sygn. akt II SA/Gd 403/09; wyrok NSA z dnia 03.04.2009 r. sygn. akt II OSK 488/08 -powołane wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto przy tym zauważyć, że innym niż posiadacz nieruchomości podmiotem ponoszącym karę za usunięcie lub zniszczenie drzewa może być każdy, kto dopuścił się zakazanych prawem zachowań. Wykonawca robót budowlanych prowadzonych na nieruchomości nie będzie zatem ponosił kary jedynie wówczas, gdy właściciel lub inny posiadacz nieruchomości wyrazi zgodę na usunięcie lub zniszczenie drzewa albo wówczas, gdy będąc świadomy zamiaru dokonania takich zachowań i ich przejawienia będzie się na nie godził. Z materiału dowodowego wynikało m.in., iż w dniu [...] czerwca 2019 r., PGE S.A. Oddział w B. zawarła umowę Nr [...] z Wykonawcą, tj. odwołującą się Spółką na wykonanie robót budowlanych w branży elektroenergetycznej dla zadania nr 1: B. ul. [...] - budowa i rozbudowa sieci nN - dokumentacja [...]. Zgodnie z § 6 pkt. 13 ww. umowy obowiązkiem Wykonawcy jest: "Wycinka drzew i gałęzi". Ponadto zgodnie z § 6 pkt. 16 ww. umowy: "Zabezpieczenie i oznakowanie terenu, na którym prowadzone są roboty budowlane oraz dbałość o stan techniczny i prawidłowość oznakowania przez cały czas trwania realizacji zadania Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za teren budowy od chwili przejęcia". Spółka przejęła plac budowy protokołem z dnia [...] czerwca 2019 r., natomiast zakończenie przedmiotowego zadania planowane było do dnia [...] grudnia 2019 r. W sprawie ustalono, iż od dnia [...] lipca 2019 r. prowadzone były prace przy budowie linii kablowych nN 0,4 kV wraz z złączami kablowymi przy ul. [...]. W dniu [...] lipca 2019 r. do organu I instancji wpłynęło zgłoszenie o wywróconym, leżącym drzewie z gatunku głóg jednoszyjkowy na terenie nieruchomości o nr geod. [...] ob. [...] miasta B.. W toku przeprowadzonej w dniu [...] lipca 2019 r. wizji w terenie pracownicy organu stwierdzili na przedmiotowej nieruchomości doszło do wywrotu drzewa z gatunku głóg jednoszyjkowy, które rosło na terenie zieleni między budynkami mieszkalnymi wielorodzinnymi (blokami). Drzewo trzypniowe o obwodach pni: 35, 31 i 45 cm mierzonych na wysokości 130 cm atestowaną miarką marki Soła Surveyor EC-CLASS I. Obwód pnia drzewa w szyi korzeniowej na wysokości 5 cm od ziemi wyniósł 80 cm, co oznacza, że drzewo podlega procedurze ochrony terenów zieleni i zadrzewień w myśl ustawy o ochronie przyrody. Podczas oględzin odnotowano: wywrócone, leżące na ziemi drzewo z korzeniami wyrwanymi, sterczącymi nad ziemią. Głóg wywrócony był w kierunku budynku mieszkalnego 3 (północno-zachodnim) na terenie zielni, wzdłuż ciągu pieszego. Drzewo rosło w odległości 1,2 m od krawędzi chodnika wykonanego z kostki brukowej. Bryła korzeniowa drzewa (korzenie) w 2/3 obwodu widoczna na powierzchni ziemi, jednostronnie uniesiona, wystająca od strony chodnika z widocznymi mechanicznymi uszkodzeniami, korzenie przerwane, zmiażdżone, rozszczepione. Pierwsze rozwidlenie pnia drzewa na dwa kolejne rozpoczyna się na wysokości 20 cm od ziemi. Są to dwa główne przewodniki, z których jeden rozwidla się na kolejny 3 - przewodnik na wysokości 60 cm od ziemi. Na pniu drzewa widoczne są mechaniczne uszkodzenia - zdarcie kory i łyka. Korona leżącego drzewa była budowana od wysokości 140 cm od ziemi, dobrze wykształcona o szerokości 6 m i wysokości 8,70 m, zielona, ulistniona, świeża. Wygląd korony drzewa wskazuje, iż stan fitosanitarny i zdrowotny drzewa przed jego zniszczeniem był dobry. Widoczne pojedyncze owoce. Korona drzewa w skali Roloffa oceny witalności korony została oceniona na 0 - drzewo witalne, w fazie silnego przyrostu pędów na długość, zdrowe; zarówno wierzchołkowe, jak i boczne pędy rosły dynamicznie i równomiernie, wytwarzając głównie długopędy. Stan zdrowotny dobry i bardzo dobry. Badanie sondą systemu korzeniowego nie wykazało procesu rozkładu korzeni. W sąsiedztwie drzewa odnotowano szeroki pas świeżo kopanej, żółtej, prawdopodobnie nawiezionej i wymieszanej ziemi. Pas wykopu inwestycyjnego ciągnie się wokół bloku mieszkalnego ul. [...] do drzwi Matki schodowej, przy której widoczny jest wykop zabezpieczony biało-czerwonymi płotkami. Z wykopu wystawiały kable elektryczne. Na oznaczeniu terenu wykopu widniały napisy: "A.", wskazująca na firmę, która wykonywała roboty budowlane.

Mając powyższe na uwadze Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, iż wykonawca wykonywał roboty ziemne w sąsiedztwie drzewa, sprzętem mechanicznym (koparką), w wyniku czego doszło do zniszczenia systemu korzeniowego drzewa z gatunku głóg jednoszyjkowy. Spowodowało to zaburzenie statyki drzewa czego konsekwencją było jego wywrócenie. Prowadzone prace budowlane nie tylko spowodowały zaburzenie naturalnej statyki drzewa, ale także wpłynęły na jego możliwości odżywcze, jako że korzenie absorbują i transportują wodę z solami mineralnymi do pozostałej części drzewa oraz pełnią funkcję magazynującą dla składników pokarmowych. Za bezpodstawny organ II instancji uznał podnoszony zarzut Spółki, iż drzewo wywróciło się na skutek dużej burzy. Z dokonanych w toku postępowania ustaleń wynika, że burze miały miejsce w dniach [...].07.2019 r. oraz [...].07.2019 r. Natomiast drzewo wywróciło się w dniach [...].07.2019 r. Należy również zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, iż podnoszony przez odwołującą się Spółkę fakt postawienia drzewa do pozycji pierwotnej nie ma istotnego znaczenia w przedmiotowej sprawie, ponieważ drzewo wywróciło się, czyli doszło do jego zniszczenia. Z przeprowadzonych przez pracowników organu w dniach [...] sierpnia i 6 września 2019 r. oględzin wynika, że głóg został podniesiony, postawiony do pionu i przymocowany za pomocą 3 stalowych linek do sąsiednich drzew. Zaobserwowano jednostronne usychanie korony drzewa, co świadczy o przerwanym systemie korzeniowym.

Kolegium stwierdziło, iż właściwie oceniono w zaskarżonej decyzji, że sprawcą zniszczenia przedmiotowego drzewa w związku z niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych jest Przedsiębiorstwu Handlowo-Usługowemu "A." spółka jawna z siedzibą w Z., która - jako wykonawca robót ziemnych prowadzonych w bliskim sąsiedztwie drzewa - ponosi odpowiedzialność za szkody przyrodnicze powstałe na tym terenie. Natomiast brak jest podstaw faktycznych i prawnych przypisania odpowiedzialności w tym przypadku inwestorowi. Kolegium podtrzymało stanowisko organu I instancji, iż Spółka, wykonująca wykopy pod kabel elektryczny, jako podmiot wyspecjalizowany w swojej działalności, posiadający wieloletnie doświadczenie w branży budowlanej, winna przewidzieć skutki, jakie mogą wystąpić przy robotach ziemnych prowadzonych w bliskim sąsiedztwie drzew. Ponadto, na każdym etapie prowadzonych prac budowlanych i potwierdzeniu znacznej ingerencji w system korzeniowy drzewa, można wstrzymać prace budowlane lub miejscowo zastosować alternatywne rozwiązania techniczne, bądź wystąpić z wnioskiem o wycinkę drzew.

Zdaniem Kolegium wysokość wymierzonej kary pieniężnej za zniszczenie ww. drzewa została przez organ obliczona prawidłowo.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyło Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "A." spółka jawna z siedzibą w Z. reprezentowane przez radcę prawnego E. K. zarzucając naruszenie przepisów prawa tj.:

1. naruszenie art. 88 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i 3, art. 89 ust. 1 i 8, art. 90 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody oraz Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 03.07.2017 w sprawie wysokości stawek opłat za usuniecie drzew i krzewów poprzez niewłaściwe zastosowanie na podstawie, których doszło do wymierzenia kary pieniężnej za zniszczenie drzewa w sytuacji gdy do zniszczenia drzewa nie doszło - brak spełnienia przesłanek ustawowych do wymierzenia kary pieniężnej i brak spełnienia przesłanki zniszczenie drzewa jako przesłanki obiektywnej - w załączeniu aktualne zdjęcia drzewa - drzewo nie odbiega walorami przyrodniczymi i wyglądowymi od innych drzew sąsiednich.

2. naruszenie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 03.07.2017 roku w sprawie wysokości opłat za usuniecie drzew i krzewów poprzez błędne przyjęcie stawki - dwukrotna opłata oraz suma obwodów trzech pniów 31,45,35, przy przyjęciu obwodu 80 cm na wysokości 5 cm, czyli podleganiu procedurze ochrony terenów zieleni i zadrzewień w myśl ustawy o ochronie przyrody poprzez niewłaściwe zastosowanie - brak przesłanki zniszczenia drzewa zatem brak podstaw prawnych do wymierzenia kary.

3. błędne ustalenie stanu faktycznego - brak dowodów na zniszczenie drzewa przez PHU A. Sp.j., ponadto drzewo nie zostało zniszczone, rośnie aktualnie w tym samym miejscu, nie różni się pod względem wyglądowym, fitosanitarnym i zdrowotnym od innych sąsiednich drzew - dowód: zdjęcia drzewa i okolic, oględziny w terenie. Stan drzewa można określić jako dobry. Wykonawca wskazuje, iż mapa udostępniona przez Inwestora nie zawierała tego drzewa zatem brak jakichkolwiek przesłanek obarczających wykonawcę za zniszczenie drzewa a także brak jak błędnie wskazało SKO - str. 3 iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem konkretnej osoby a zniszczeniem drzewa. SKO powołuje się na umowę z dnia [...].06.2019 z PGE S.A., gdzie wycinka drzew i gałęzi leżała po stronie Wykonawcy przy czym przekazana została Wykonawcy mapa, na której tego drzewa nie ma - mapa w załączeniu. Zatem całe uzasadnienie decyzji SKO str. 3 i 4 w sytuacji przekazania mapy bez naniesionego tego drzewa jest niezasadne, gdyż w tej sytuacji brak jest odpowiedzialności Wykonawcy a odpowiedzialność w tym zakresie winna być przypisana Inwestorowi - str. 4 uzasadnienia decyzji.

Na tej podstawie pełnomocnik wniósł:

1. o uwzględnienie skargi w całości,

2. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości,

3. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy,

4. zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania wg. norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, a zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszają prawo w sposób uzasadniający ich uchylenie.

Zaskarżona decyzja z [...] grudnia 2019 r. została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (w brzmieniu wynikającym z Dz. U. z 2018 r., poz. 1614 ze zm., obowiązującej na datę orzekania organów, dalej jako u.o.p.)

Postępowanie w kontrolowanej sprawie zostało wszczęte na podstawie zgłoszenia z dnia [...] lipca 2019 r. o wywróconym, leżącym drzewie z gatunku głóg jednoszyjkowy na terenie nieruchomości o nr geodezyjnym [...] ob. [...] miasta B., gm. B..

Zgodnie z brzmieniem art. 88 ust. 1 u.o.p. wójt, burmistrz lub prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za:

1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia;

2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości;

3) zniszczenie drzewa lub krzewu;

4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa;

5) usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, i bez zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 16;

6) usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8.

Kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości (ust. 2). Uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stała się ostateczna (ust. 3). Termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 pkt 3 odracza się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności (ust. 4). W przypadku, o którym mowa w ust. 4, odroczenie terminu płatności kar wymierzonych za zniszczenie korony drzewa dotyczy 70% wysokości kary (ust. 5).

Powyższy przepis jednoznacznie wskazuje, że istotne znaczenie ma to, czy doszło do spełnienia, którejś z przesłanek wskazanych w art. 88 ust. 1 pkt 1-6 u.o.p. W analizowanym stanie faktycznym bezspornie mamy do czynienia z karą pieniężną z tytułu zniszczenia drzewa, co ma istotne znaczenie dla nałożenia kary pieniężnej z tego tytułu.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zniszczenia drzewa wskazać należy, że art. 88 ust. 1 u.o.p. przewiduje w zasadzie dwie podstawy wymiaru kar z tego tytułu: w pkt 4 za uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa, zaś w pkt 3 – za zniszczenie drzewa. Dostrzegając pewną nieścisłość ustawodawcy w zakresie tego wyliczenia należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 5 pkt 26a u.o.p. przez drzewo rozumie się wieloletnią roślinę o zdrewniałym jednym pędzie głównym (pniu) albo zdrewniałych kilku pędach głównych i gałęziach tworzących koronę w jakimkolwiek okresie podczas rozwoju rośliny. Powyższe oznacza, że korona nie jest jedyną częścią składową drzewa, jako że oprócz tego drzewo tworzą: pień oraz bryła korzeniowa (mimo, że nie została enumeratywnie wymieniona w art. 5 pkt 26a u.o.p.). W konsekwencji, mówiąc o zniszczeniu drzewa, należy uwzględnić także prace przeprowadzane w obrębie pnia i bryły korzeniowej, choć powołane wyżej przepisy odróżniają uszkodzenie drzewa od uszkodzenia jego korony. Natomiast, za prace przeprowadzone w obrębie pnia, bez względu na ich zakres, przewidziana jest odpowiedzialność na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p., tj. za zniszczenie drzewa.

Odnosząc powyższe do ustaleń poczynionych przez organy administracji wskazać należy, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że w dniu [...] czerwca 2019 r. PGE S.A. Oddział w B. zawarła umowę Nr [...] z Wykonawcą, tj. odwołującą się Spółką na wykonanie robót budowlanych w branży elektroenergetycznej dla zadania nr 1: B. ul. [...] - budowa i rozbudowa sieci nN - dokumentacja [...]. Zgodnie z § 6 pkt. 16 ww. umowy: "Zabezpieczenie i oznakowanie terenu, na którym prowadzone są roboty budowlane oraz dbałość o stan techniczny i prawidłowość oznakowania przez cały czas trwania realizacji zadania. Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za teren budowy od chwili przejęcia". Spółka przejęła plac budowy protokołem z dnia [...] czerwca 2019 r., natomiast zakończenie przedmiotowego zadania planowane było do dnia [...] grudnia 2019 r. W sprawie ustalono, iż od dnia [...] lipca 2019 r. prowadzone były prace przy budowie linii kablowych nN 0,4 kV wraz z złączami kablowymi przy ul. [...]. W toku przeprowadzonej w dniu [...] lipca 2019 r. wizji w terenie pracownicy organu stwierdzili na przedmiotowej nieruchomości doszło do wywrotu drzewa z gatunku głóg jednoszyjkowy, które rosło na terenie zieleni między budynkami mieszkalnymi wielorodzinnymi (blokami). Obwód pnia drzewa w szyi korzeniowej na wysokości 5 cm od ziemi wyniósł 80 cm, co oznaczało, że drzewo podlegało procedurze ochrony terenów zieleni i zadrzewień w myśl ustawy o ochronie przyrody. Podczas oględzin odnotowano: wywrócone, leżące na ziemi drzewo z korzeniami wyrwanymi, sterczącymi nad ziemią. Bryła korzeniowa drzewa (korzenie) w 2/3 obwodu widoczna na powierzchni ziemi, jednostronnie uniesiona, wystająca od strony chodnika z widocznymi mechanicznymi uszkodzeniami, korzenie przerwane, zmiażdżone, rozszczepione. Wygląd korony drzewa wskazywał, iż stan fitosanitarny i zdrowotny drzewa przed jego zniszczeniem był dobry. W sąsiedztwie drzewa odnotowano szeroki pas świeżo kopanej, żółtej, prawdopodobnie nawiezionej i wymieszanej ziemi. Na oznaczeniu terenu wykopu widniały napisy: "A.", wskazująca na firmę, która wykonywała roboty budowlane.

Mając powyższe na uwadze organy obu instancji uznały, iż wykonawca – strona skarżąca wykonywała roboty ziemne w sąsiedztwie drzewa, sprzętem mechanicznym (koparką), w wyniku czego doszło do zniszczenia systemu korzeniowego drzewa z gatunku głóg jednoszyjkowy. Spowodowało to zaburzenie statyki drzewa czego konsekwencją było jego wywrócenie. Prowadzone prace budowlane nie tylko spowodowały zaburzenie naturalnej statyki drzewa, ale także wpłynęły na jego możliwości odżywcze.

Zgodnie bowiem z art. 88 ust. 2 u.o.p. kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. W ocenie sądu, Przedsiębiorstwo Handlowo Usługowe "A." spółka jawna z siedzibą w Z. w ramach zawartej umowy nr [...] z PGE Spółka Akcyjna w L. na wykonanie robót budowlanych w branży elektroenergetycznej dla przedmiotowego zadania była zobowiązane do wycinki drzew i gałęzi (§ 6 pkt 13 umowy) oraz do zabezpieczenia i oznakowanie terenu, na którym prowadzone było roboty budowlane oraz dbałości o stan techniczny i prawidłowości oznakowania przez cały czas trwania realizacji zadania, za co spółka ponosiła pełną odpowiedzialność od chwili przejęcia terenu budowy (§ 6 pkt. 16 ww. umowy). W takich też okolicznościach były podstawy, by odpowiedzialnością za zniszczenie drzewa obciążać stronę skarżącą, nawet jeśli danego drzewa nie było na mapie. Odpowiadała bowiem za cały teren budowy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje stanowisko, że kara za wycięcie drzew, (a także ich zniszczenie) może być wymierzona właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości, gdy: 1) sam dokonał wycięcia drzew bez zezwolenia, 2) zlecił dokonanie takiej wycinki osobie trzeciej, 3) wiedział o zamiarze wycinki przez osobę trzecią i godził się na taką ewentualność. W odniesieniu do sytuacji usunięcia drzew - gdy drzewa usunęła osoba trzecia bez wiedzy właściciela nieruchomości, której działaniu nie mógł zapobiec, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, że brak jest podstaw do obciążenia właściciela nieruchomości karą przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. Stanowisko to podzielają także wojewódzkie sądy administracyjne (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 24 października 2007 r. sygn. akt II SA/Gd 661/06, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 90/07, Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 329/08, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1957/08, Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 568/10). W wyrokach tych wskazano m.in., że aby obarczyć odpowiedzialnością z art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. określoną osobę trzeba wykazać, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy działaniem tego podmiotu, a zniszczeniem drzew lub krzewów. Jeżeli natomiast drzewa usunęła osoba trzecia bez wiedzy właściciela i w sposób, któremu nie mógł zapobiec, wtedy właściciel nieruchomości odpowiedzialności z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody nie ponosi. Podobnie należy ocenić zaistniałą w niniejszym stanie faktycznym okoliczność jednoznacznego przekroczenia przez skarżącą zakresu udzielonej zgody właściciela nieruchomości oraz inwestora, skutkiem czego doszło do zniszczenia drzewa w rozumieniu art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p.

Okoliczności tej jednak w niniejszej sprawie nie są istotą sporu bowiem głównym zarzutem, który pojawia się w skardze we wszystkich jej punktach jest kwestia czy doszło do zniszczenia drzewa, co uzasadniałoby wymierzenie kary pieniężnej. Jak wynika z przedłożonych do akt sprawy zdjęć z lipca 2019 r. przy wykonywania robót budowlanych niewątpliwie doszło do wywrócenia drzewa z gatunku głóg jednoszyjkowy i następnie do przywrócenia go do stanu pierwotnego przez wykonawcę – stronę skarżącą, co jest niekwestionowane przez strony.

Już z pisma Wspólnoty Mieszkaniowej ul. [...] w B. skierowanego do Parku Krajobrazowego Puszczy K., a sporządzonego w dniu [...] sierpnia 2019 r. wynikało, że dokonano oględzin drzewa i nie stwierdzono, aby drzewo wyschło. Również dokumentacja zdjęciowa dołączona do akt administracyjnych organu I instancji, jak i odwołania z dnia [...] października 2019 r. mogła sugerować, że drzewo zachowało swoją żywotność. Opinii z zakresu dendrologii w niniejszej sprawie organy obu instancji nie przeprowadziły, mimo podnoszonych przez stronę skarżącą argumentów dotyczących zachowania żywotności tego drzewa.

Należy mieć na uwadze pogląd wyrażony w doktrynie, zgodnie z którym zniszczenie drzewa w rozumieniu art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p. polegać może także na dewastacji któregoś ze składników (np. bryły korzeniowej), co może doprowadzić do obumarcia drzewa lub krzewu (por. D. Danecka, W. Radecki. Ochrona terenów zieleni i zadrze wiem Komentarz. Wyd. 2, Warszawa 2017). Drzewo oprócz korony składa się również z pnia i bryły korzeniowej. W związku z tym także negatywne oddziaływanie na te elementy drzewa może doprowadzić do jego zniszczenia. Różnica jest tylko taka, że w przypadku oddziaływania na koronę drzewa organ będzie zobligowany do ustalania procentowego, o jaką część została ona zredukowana, oraz czy wyczerpuje to przesłanki wymienione w art. 87a ust. 5 u.o.p. (50%). Natomiast w przypadku oddziaływania na pień lub koronę takich ograniczeń nie będzie, a ocena będzie musiała być przeprowadzona z punktu widzenia dendrologii (vide: Gruszecki Krzysztof. Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz. Opublikowano: LEX/el. 2017). Zgodnie ze słownikową definicją słowa "zniszczyć" oznacza ono między innymi: 1) spowodować pogorszenie stanu czegoś: 2) spowodować, że coś przestaje istnieć; 3) uczynić coś niezdatnym do użytku (internetowy Słownik Języka Polskiego PWN). Aby więc można było mówić o zniszczeniu drzewa w pierwszej kolejności należy co najmniej stwierdzić, że jego żywotność uległa pogorszeniu (podobnie wyrok WSA w Gdańsku, w sprawie sygn. akt II SA/Gd 586/19, baza CBOSA).

W związku z powyższym, na datę wydawania decyzji przez organy obu instancji, zasadnym było zastosowanie regulacji wskazanej w art. 88 ust 4 u.o.p., która mówi, że termin płatności kar odracza się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności. Natomiast po tym okresie ewentualnie byłaby podstawa do umorzenia tej kary, o ile drzewo zachowałoby żywotność (art. 88 ust. 6 u.o.p.) Organu obu instancji tego nie uczyniły naruszając tym art. 88 ust. 1 pkt 3 w zw. z ust. 4 u.o.p.

Powołane przepisy wskazują, że podstawą do wymierzenia kary może być m.in. wątpliwość, czy uszkodzone drzewo zachowa żywotność. Jeżeli od razu wiadomo, że zachowało żywotność, to niezasadne natomiast jest wymierzanie kary i jej odraczanie, kiedy z góry wiadomo, że kara zostanie umorzona. W tym przypadku pojęcie zniszczenia drzewa nie obejmuje jego uszkodzenia. Podkreślić należy, że ustawa nie wyjaśnia pojęcia zniszczenia drzewa i jego związku z zachowaniem żywotności drzewa. Wszystko to skłania do uznania, że ustalenie zniszczenia drzewa musi być poprzedzone ustaleniem utraty żywotności lub realnie istniejącej obawy tej utraty w najbliższej przyszłości. Nietrafne zatem są argumenty organu odwoławczego w zawarte w decyzji oraz odpowiedzi na skargę, że zarówno odwołanie jak i skarga nie zawierają nowych okoliczności, w sytuacji dołączenia zarówno do odwołania jak i skargi zdjęć z daty sporządzania tych pism procesowych (jesień 2019 r. i marzec 2020 r., maj 2020 r.) aktualnych zdjęć przedmiotowego drzewa, ze wskazaniem, że drzewo jest żywe, nieuszkodzone i rośnie w sposób naturalny (k. 29-33).

Ponadto zdjęcia przedłożone przez stronę skarżącą na wezwanie Sądu z dnia 20 sierpnia 2020 r. z elektronicznym zapisem, wskazującym na datę wykonania tych zdjęć, również potwierdzają (k.60-64), że drzewo zachowało swoją żywotność. Powyższe wskazuje, że na datę orzekania przez Sąd, a więc ponad rok po zaistniałym zdarzeniu należałoby rozważyć umorzenie postępowania w zakresie wymierzenia kary, z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Okoliczności te organ musi zatem jeszcze raz rozważyć, mając na uwadze aktualny stan faktyczny sprawy i stan drzewa, co zapewne będzie się wiązało z koniecznością przeprowadzenia oględzin przedmiotowego drzewa.

W związku z powyższym zaskarżone decyzje podlegały uchyleniu.

Podkreślić przy tym należy, że Sąd nie oceniał prawidłowości zastosowania pozostałych regulacji wskazanych w skardze w zakresie wysokości nałożonej kary, bowiem w tak ustalonym stanie faktycznym zbędne jest analizowanie tych regulacji.

Ponieważ organy nie wyjaśniły sprawy w pełnym zakresie oraz nie dokonały właściwej oceny poczynionych ustaleń, sąd uznał, że wydane decyzje naruszają art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji także art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody, poprzez zastosowanie tego przepisu pomimo braku ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, że doszło do zniszczenia drzewa.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 j.t. zwanej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Na koszty te składają się wpis od skargi w kwocie 796 zł, wynagrodzenie pełnomocnika 4.800 zł oraz opłata skarbowa 17 zł.