Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 7/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2014r., Nr [...] Prezydent [...] na podstawie art. 2 ust.1, art. 3, art. 4, art. 7, art.8 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i 4, art. 12, art. 14, art. 36 pkt 1 lit a i lit d, art. 37, art. 42, art. 106 ust. 3 i 4, art. 107 ust.4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j.Dz.U. z 2013r., poz. 182, ze zm.). § 1 pkt 1 lit b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012r., poz. 823, zwanej dalej u.p.s.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 267, zwanego dalej kpa) po rozpatrzeniu sprawy M. P. (zwanego dalej Skarżącym, Wnioskodawcą), odmówił przyznania zasiłku stałego za rok 2001-2002 oraz opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne za rok 2001 – 2002.

Uzasadniając decyzję organ I instancji podał, że dnia [...] kwietnia 2013r. M. P. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego za rok 2001 – 2002, który doprecyzował podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...] kwietnia 2013r. wnosząc o przyznanie zasiłku stałego za lata 2001 – 2002 oraz opłacenie składek na ubezpieczenie emerytalne za lata 2001 - 2002. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że M. P. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną H. P. Pod wskazanym adresem zamieszkuje również M. P., D. P. i A. P., którzy deklarują prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych. Na dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w marcu 2013r. składały się: świadczenia emerytalne z ZUS H. P. w wysokości 863,72 zł (dochód umniejszony o kwotę 253,22 zł z powodu egzekucji sądowej – potrącenia niealimentacyjne), dodatek mieszkaniowy w wysokości 619,98 zł. Organ I instancji powołując się na treść art. 106 ust. 3 u.p.s (omyłkowo podany jako art. 106 ust. 2 u.p.s., przyp. Sądu)., zgodnie z którym świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, podał, że rozpatrzenie wniosku M. P. mogło nastąpić wyłącznie w odniesieniu do aktualnej sytuacji rodziny, a nie jak chciałby Wnioskodawca, w odniesieniu do lat 2001 - 2002

Pierwszy wniosek o zasiłek stały M. P. złożył w dniu [...] sierpnia 2001r. Zgodnie z brzmieniem obowiązującego wówczas przepisu art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) zasiłek stały przysługiwał osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekraczał dwukrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko było uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 27 ust. 2 b ustawy kierownik ośrodka pomocy społecznej występował do powiatowego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, określonego odrębnymi przepisami, w celu uzyskania opinii w sprawie konieczności sprawowania stałej, bezpośredniej opieki nad dzieckiem i jego pielęgnacji w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia. W związku z tym wydane zostało postanowienie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności [...] w dniu [...].11.2001, które stało się podstawą wydania decyzji Nr [...] z dnia [...] grudnia 2001r. o odmowie przyznania zasiłku stałego. Rozpatrując odwołanie M. P. od tej decyzji SKO w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2002r. utrzymało w mocy decyzję MOPR. Ostatecznie sprawa została zakończona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 listopada 2004r. Nr 4/II/SA/Po 1085/02, który oddalił skargę M. P. wskazując, iż treść postanowienia PZON jest zgodna z ustaleniami zawartymi w opiniach biegłych lekarzy z dni [...].09.2003r., [...].10.2003r., i [...].04.2004r.

Odnosząc się do bieżącej sytuacji rodziny Państwa P[...] organ I instancji wskazał, ze spełniają oni warunek do udzielenia pomocy społecznej dotyczący występowania długotrwałej choroby (art. 7 pkt 6 u.p.s). Nie stwierdzono jednak, że spełniają oni przesłanki niezbędne do przyznania zasiłku stałego, o którym mowa w art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Podczas wywiadu nie stwierdzono, by M. P. sprawował aktualnie opiekę nad członkiem rodziny lub osobą wspólnie niezamieszkującą, o której mowa w w/w przepisie. Nie został również spełniony drugi warunek, tj. dotyczący dochodu na osobę w rodzinie. W rodzinie Państwa P. dochód na osobę w rodzinie wynosi 741,85 zł, czyli przekracza kwotę 150% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a więc kwotę 684 zł. Ponadto obowiązujące przepisy u.p.s. nie dają podstaw do przyznania świadczenia w postaci opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad długotrwale i ciężko chorym członkiem rodziny... w każdym przypadku dotyczącym okresu przed złożeniem wniosku o jego przyznanie, albowiem jest to świadczenie przyznawane jedynie na przyszłość (wyrok WSA w Gliwicach z 30 września 2010r., IVSA/GL 168/10). Organ I instancji podał również, ze miał na względzie zapis art. 12 u.p.s.i fakt posiadania przez M. P. nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. W ocenie Ośrodka fakt posiadania tej nieruchomości jest wystarczający, by stwierdzić, że rodzina posiada zasoby, które można wykorzystać w celu poprawy trudnej sytuacji, w której jak twierdzą Państwo P., rodzina się znalazła. Indywidualną decyzją, której skutki finansowe nie powinny obciążać środków publicznych, było przyjęcie wprost spadku, które w ocenie M. P. nie jest korzyścią a źródłem dodatkowych wydatków i obciążeń. Ponadto informacja zawarta w oświadczeniu M. P. z dnia [...] lipca 2012r., wskazująca, że w mieszkaniu przy ul. [...] zamieszkuje syn w/w nie zmienia faktu posiadania praw własności M. P. do wspomnianej nieruchomości. Z uwagi na powyższe w ocenie organu I instancji zasadne jest odmówienie przyznania zasiłku stałego za rok 2001 – 2002 oraz opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne za rok 2001 – 2002.

Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2014r. w sprawie IVSA/Po 1227/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2013r. nr [...] i poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2013r., nr [...] podając, że organy nieprawidłowo zakwalifikowały pismo M. P. z dnia [...] maja 2013r. jako nowy wniosek i wydały w tym zakresie decyzje, zamiast wezwać skarżącego do sprecyzowania rzeczywistej woli Skarżącego w sytuacji gdy z uwagi na zawarte w tym piśmie sformułowania jak także daty i numer decyzji i złożenie go w terminie do wniesienia odwołania wskazuje, że stanowić ono może odwołanie od decyzji Prezydenta [...] z [...] maja 2013r.

Z uwagi na treść pisma z [...] maja 2013r., w/w wyrok z 5 czerwca 2014r. i podanie, że w rozmowie z M. P. w dniu [...] sierpnia 2014r. sprecyzowano, że pismo z 20 maja 2013r. jest wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego i opłacenie składek na ubezpieczenie emerytalne za lata 2001 – 2002 organ I instancji uznał, że pismo to stanowi odwołanie od decyzji z [...] maja 2013r., dotyczy bowiem przedmiotu rozstrzygnięcia decyzją z [...] maja 2013r. i przekazał sprawę Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...].

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2014r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu sprawy z odwołania M. P. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2014r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego za rok 2001 – 2002 oraz opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne za rok 2001 – 2002 na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r., Nr 79, poz. 856), art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podało, że z uwagi na treść wyroku WSA w Poznaniu z dnia 5 czerwca 2014r. w sprawie IVSA/Po 1227/13 i uzasadnienie, w którym podano, że pismo Skarżącego z dnia [...] maja 2013r. nosi znamiona odwołania od decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] maja 2013r., uznało, że pismo to stanowi odwołanie od w/w decyzji z [...] maja 2013r. Organ stwierdził, że w sprawie odmowy przyznania zasiłku stałego dla osoby opiekującej się dzieckiem uprawnionym do zasiłku pielęgnacyjnego została wydana decyzja przez Prezydenta [...] w dniu [...] grudnia 2001r., Nr [...]. Rozpatrując odwołanie M. P. od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2002r., Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 listopada 2004r. w sprawie 4/II/SA/Po oddalił skargę od decyzji SKO w [...] z [...] kwietnia 2002r., w uzasadnieniu wskazując, iż treść postanowienia PZON jest zgodna z ustaleniami zawartymi w opinii biegłych lekarzy sądowych z dni [...].09.2003r., [...].10.2003r. i [...].04.2004r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 stycznia 2005r., sygn 4/II SA/Po 1085/02 odrzucił skargę kasacyjną od wyroku WSA z dnia 30 listopada 2004r. w przedmiocie zasiłku stałego, a postanowieniem z dnia 11 marca 2005r., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2007r., sygn I OZ 603/07 oddalił zażalenie M. P. na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 15 czerwca 2007r., sygn. 4/II/Sa/Po 1085/02 o odrzuceniu zażalenia na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 3 października 2006r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2002r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego. W ocenie organu II instancji bezprzedmiotowe staje się postępowanie w tej samej sprawie, skoro zostało już zakończone ostateczną prawomocną decyzją. Zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Zdaniem SKO w [...], w związku z tym, że w sprawie przyznania M. P. zasiłku stałego w roku 2001 – 2002 zapadła decyzja ostateczna, wydanie nowej decyzji w tej samej sprawie prowadziłoby do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 kpa).

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2014r., Nr [...] odebraną w dniu 14 listopada 2014r. wniósł M. P. [...] grudnia 2014r, czyli w terminie. Podał, że błędne były decyzje z 2001r. w zakresie przyznania zasiłku stałego opierające się na orzeczeniu orzekającego w niepełnym składzie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności i błędne były ustalenia, ze dziecko chodzi do szkoły ogólnodostępnej i, że żona mogłaby przejąć nad nim opiekę, choć sprawowała już opiekę nad niepełnosprawnym synem A. P. Skarżący podał, że WSA w Poznaniu wydając wyrok w dniu 30 listopada 2002r. dysponował orzeczeniem o niepełnosprawności dziecka za okres 2002 – 2003 i opinie biegłych z okresów późniejszych a nie dysponował dokumentami za lata 2001 – 2002. Podał, że SKO w [...] rozpoznało jego odwołanie, które kierował do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności na orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...].11.2001r. Skarżący wskazał również z winy Sądu przekroczone zostały terminy do wniesienia kasacji od tego wyroku, że prokuratura odmówiła podjęcia czynności w sprawie, gdyż nie ma winnych a sprawę rozpatrzył sąd a wyrok jest prawomocny. Skarżący podał, że domaga się opłacenia składki emerytalnej za lata 2001 – 2002. Podał, że zabrakło mu 2 lat i 4 miesięcy do otrzymania świadczenia przedemerytalnego a okres zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego, które winny mu zostać wypłacone wynosi 3,5 roku. Skarżący podał, że Sąd Okręgowy w [...] odniósł się wyłącznie do roku 2002 – 2003, nie ma opinii biegłych za lata 2001 – 2002. Do skargi załączył m.in. zaświadczenie lekarskie z 18.12.2001r., dotyczące stanu zdrowia D. P. dla ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1.01.2002r. do 31.12.2002r. i orzeczenie o niepełnosprawności D. P. z 18.12.2002r., które w ocenie skarżącego jest wydane na okres od 2002 – 2003.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi podnosząc argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 19 stycznia 2015r. Skarżący podtrzymał swoją dotychczasową argumentację, że decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2001r. była wydana w oparciu o nieprawidłowe dane dotyczące stanu zdrowia D. P., a mianowicie dotyczące okresu po 18.12.2002r. a nie za lata 2001 – 2002. Podał, że w badaniach za lata 2002 – 2003 nie uczestniczył biegły urolog, co było konieczne dla oceny konieczności pomocy stałej. Udział urologa pozwolił na ustalenie uprawnień D. P. do świadczenia pielęgnacyjnego, które i tak nie zostało wypłacone w pełni. Skarżący podał, ze biegła psycholog prowadziła badania w kierunku postępów w szkole, co jest niedopuszczalne.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu w zakresie ustalenia przedmiotu zaskarżenia M. P. w piśmie z dnia 10 lutego 2015r. podał, że skargę wnosi na Kolegium. Ponownie podał, że nieprawidłowe było wydanie decyzji z 5 grudnia 2001r. w oparciu jedynie o orzeczenie niepełnego Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].11.2001r., który badanie przeprowadzał pod kątem nauki w szkole. Nieprawidłowe było również uniemożliwienie Skarżącemu dostępu do drogi odwoławczej od orzeczenia z 13.11.2001r. Skarżący wskazał również na nieprawidłowe, jego zdaniem, postępowanie w zakresie wniesionej przez niego skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Poznaniu. Podał, że ograniczenie się do badań psychologicznych wnuka [...] z pominięciem urologicznych spowodowało, że został pozbawiony zasiłku stałego i składek emerytalnych.

Na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2015r. Skarżący podał, że skargę wniósł na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2014r. i chodzi mu o zasiłek stały i składki emerytalne za lata 2001, 2002. Podkreślił, że powoływanie się na opinie biegłych dotyczy lat 2002, 2003 i nikt tego, w jego ocenie nie zauważa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z przyczyn innych niż w niej wskazanych.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz. 1269,) oraz w art. 1 i 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z późń. zm, zwanej dalej ppsa) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zgodnie z art. 133 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

W przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2014r., Nr [...] uchylającą w całości zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2014r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego za rok 2001 – 2002 oraz opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne za rok 2001 – 2002 i umarzającą postępowanie organu pierwszej instancji na podstawie art. 105 § 1 kpa, z uwagi na fakt, że bezprzedmiotowe stało się postępowanie w tej samej sprawie, skoro zostało już zakończone ostateczną prawomocną decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2001r. o odmowie przyznania zasiłku stałego.

Wprawdzie Skarżący wprost nie wskazał decyzji w/w jako zaskarżonej, na wezwanie sądu podał, że skargę wnosi na "kolegium o bezczynność opieszałość, głębokie rażące mijanie się z prawdą", to jednak w ocenie Sądu z uwagi na treść pism Skarżącego, w których wyraża niezadowolenie z braku przyznania świadczenia przedemerytalnego i doliczenia do stażu pracy okresu opłacania składek za czas pobierania zasiłku stałego przedmiotem zaskarżenia była właśnie wyżej opisana decyzja SKO, umarzająca w całości postępowanie w sprawie przyznania zasiłku stałego za rok 2001 – 2002 oraz opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne za rok 2001 – 2002.

SKO uchylając decyzję organu I instancji w całości i umarzając postępowanie powołało się na decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2001r.Nr [...], która była przedmiotem odwołania do SKO, a następnie podlegała ocenie przez WSA w Poznaniu i obecnie jest ostateczna. W ocenie organu II instancji z uwagi na powyższe bezprzedmiotowe stało się postępowanie w tej samej sprawie, skoro zostało już zakończone ostateczną, prawomocną decyzją i dlatego na podstawie art. 105 § 1 kpa postępowanie winno ulec umorzeniu.

W ocenie Sądu SKO wydając zaskarżoną decyzję naruszyło treść art. 105 § 1 kpa, zgodnie z tym przepisem gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Powołując się na ten przepis organ II instancji winien uwzględnić zakres przedmiotowy ostatecznej decyzji z [...] grudnia 2001r. i wniosku z dnia [...] kwietnia 2013r. będącego przedmiotem decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2013r. i zaskarżonej decyzji. Decyzja z dnia [...] grudnia 2001r. nie została dołączona do akt organu II instancji ani I pierwszej instancji, stąd należy uznać, że nie była przedmiotem analizy przez organ pod kątem jej zakresu przedmiotowego. Jak jednak wynika z zaskarżonej decyzji a także dołączonego przez skarżącego wyroku z uzasadnieniem WSA w Poznaniu z dnia 30 listopada 2004r. (4/II SA/po 1085/02) decyzją z dnia [...] grudnia 2001r. na podstawie art. 4 ust. 1, art. 4a, art. 2a ust. 1pkt 2 i 2b, art. 27 ust. 1 ustawy z 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej odmówiono przyznania zasiłku stałego M. P. jako osobie opiekującej się dzieckiem uprawnionym do zasiłku pielęgnacyjnego albowiem nie ma konieczności sprawowania nad D. P. stałej opieki na co wskazuje postanowienie Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności i opinie biegłych w sprawie toczącej się przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych.

Przedmiotem zaś wniosku z [...] kwietnia 2013r. , doprecyzowanego podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] kwietnia 2013r. było przyznanie zasiłku stałego za rok 2001 – 2002 i opłacenie składek na ubezpieczenie emerytalne za rok 2001 – 2002.

W dniu wydania decyzji z [...] grudnia 2001r, która została uznana przez organ II instancji za rozstrzygającą w całości żądanie Skarżącego będące przedmiotem niniejszego postępowania obowiązywała ustawa z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz.U. 1998.64.414). Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza dwukrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko jest uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 27 ust. 2 b tej ustawy w wypadku wystąpienia uzasadnionych wątpliwości dotyczących konieczności sprawowania stałej, bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem i jego pielęgnacji w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, kierownik ośrodka pomocy społecznej występuje do powiatowego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, określonego odrębnymi przepisami, w celu uzyskania opinii w sprawie.

Opłacanie składki za osoby pobierające zasiłek stały regulowały przepisy art. 31 b tej ustawy. Zgodnie z art. 31b ust. 1 tej ustawy za osobę, o której mowa w art. 27 ust. 1 i 2, oraz osobę, o której mowa w art. 31 ust. 4a, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty najniższego wynagrodzenia, chyba że osoba ta podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub otrzymuje emeryturę albo rentę. Zgodnie z art. 31b ust. 2 tej ustawy za osobę opiekującą się dzieckiem, o którym mowa w art. 27 ust. 1 i 2, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, od kwoty, o której mowa w ust. 1, jeżeli dochód rodziny przekracza dwukrotnie dochód ustalony zgodnie z art. 4, chyba że osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub otrzymuje rentę albo emeryturę, z zastrzeżeniem ust. 8. Przepis art. 31 b ust. 9 wprowadzał jeszcze kolejny warunek opłacania składki na ubezpieczenie społeczne za taką osobę. Zgodnie z tym przepisem nie opłaca się składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za osobę, o której mowa w ust. 1 i 2 1-3, jeżeli w dniu przyznania zasiłku stałego lub złożenia wniosku o opłacanie składki ma więcej niż 50 lat i nie ma okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) wynoszącego co najmniej 10 lat, oraz za osobę, która legitymuje się tym okresem w wymiarze 20 lat w przypadku kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn.

Jak wynika z powyższych przepisów opłacanie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe było wówczas ściśle powiązane z przyznaniem prawa do zasiłku stałego oraz obwarowane dodatkowymi warunkami. Brak spełnienia warunków do przyznania zasiłku stałego skutkował brakiem prawa do opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalno – rentowe.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że trzeba oddzielić sam fakt opłacania składek od postępowania mającego ustalić, czy dokonywanie opłat powinno mieć miejsce. Zatem opłacanie składek, będące czynnością materialno-techniczną administracji, powinno być poprzedzone wydaniem decyzji administracyjnej. Nie ma podstaw do tego, by odrzucać tu formę aktu administracyjnego, skoro opłacanie składek jest jednym ze świadczeń z pomocy społecznej, a te przyznawane są na podstawie decyzji (ustawa nie przewiduje tu wyjątku). Ponadto uprawnienie osoby rezygnującej z zatrudnienia do opłacania za nią składek ubezpieczeniowych nie wynika bezpośrednio z mocy prawa, ale jest uzależnione od spełnienia szeregu przesłanek, których wnikliwe zbadanie musi nastąpić w określonym postępowaniu. Wreszcie orzeczenie o tak ważnym uprawnieniu jednostki powinno mieć formę decyzji, by w przypadku niezadowolenia jej adresat mógł kwestionować rozstrzygnięcie i skutecznie dochodzić swoich praw. W ocenie Sądu opłacanie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, przewidziane w ustawie o pomocy społecznej, następuje na podstawie decyzji wydanej przez organ właściwy w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Takie stanowisko usuwa jednocześnie ewentualne wątpliwości, czy decyzji tej nie powinien wydać Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku decyzji odmawiającej przyznanie prawa do zasiłku stałego i w razie wniosku o opłacenie składek, rozstrzygnięcie odmawiające opłacenia składek może być zawarte w decyzji odmawiającej przyznanie prawa do zasiłku stałego.

Po zmianie przepisów od 1 maja 2004r. opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalno – rentowe nie jest już tak ściśle powiązane z faktem przyznania prawa do świadczenia z tytułu sprawowania opieki nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności lub wymagającej konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (od 1 maja 2004r. zasiłek stały przysługuje osobie niezdolnej do pracy – art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a osobie sprawującej opiekę, w razie spełnienia przesłanek przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy – art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie bowiem z art. 42 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150% kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. Dotyczy to również osób, które w związku z koniecznością sprawowania opieki pozostają na bezpłatnym urlopie.

W przedmiotowej sprawie w decyzji z 5 grudnia 2001r. odmawiającej przyznania Skarżącemu zasiłku stałego brak orzeczenia o odmowie opłacania składek, nie wynika to bowiem z załączonych dokumentów, samej decyzji SKO. Z uwagi na brak tej decyzji w aktach, a także wniosku będącego przyczyną wydania tej decyzji nie można nawet ustalić, czy wówczas Skarżący w ogóle wniosek o opłacenie składek składał, czy też dopiero złożył go w 2013r. Skoro rozstrzygnięcie dotyczące opłacenia składek za lata 2001 – 2002 nie było przedmiotem decyzji z [...] grudnia 2001r., nie ma podstaw do umarzania w tym zakresie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa.

Decyzja z [...] grudnia 2001r. odnosiła się do przyznania prawa do zasiłku stałego na dzień jej wydania. Zgodnie z art. 43 ust. 6 zd. 1 wówczas obowiązującej ustawy o pomocy społecznej świadczenie pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. To, że nie zakreślono terminu okresu obejmującego odmowę przyznania tego zasiłku nie oznacza, że ostateczna decyzja odmawiająca przyznanie tego świadczenia obejmowała również okres po dniu wydania decyzji w czasie nieograniczonym, decyzja ta korzysta z przymiotu ostateczności za okres do dnia jej wydania. Skoro wydana została w dniu 5 grudnia 2001r. nie można uznać, że rozstrzyga również o prawie do zasiłku stałego za okres po tej dacie, to jest cały 2002r. Umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa może nastąpić również w części, w zakresie objętym ostateczną decyzją, w pozostałej zaś części wniosek winien być rozpoznany merytorycznie.

Ponownie rozpoznając sprawę SKO powinno dokonać porównania zakresu przedmiotowego decyzji z 2001r. z zakresem objętym postępowaniem zainicjowanym wnioskiem skarżącego z dnia [...] kwietnia 2013r., sprecyzowanym w dniu [...] kwietnia 2013r., następnie dokonać oceny, w zakresie prawidłowości rozstrzygnięcia przez organ I instancji z uwzględnieniem w/w przepisów, powinno również ustalić, czy w aktach nie zalega nie rozpoznany wniosek Skarżącego dotyczący przyznania zasiłku stałego za 2002r. złożony do dnia 30 kwietnia 2004r. Zgodnie bowiem z art. 150 a ustawy o pomocy społecznej z 2004r. do spraw o przyznanie zasiłku stałego, w których do dnia 30 kwietnia 2004r. organ właściwy nie wydał decyzji ostatecznej, stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej. Przy ustaleniu, że wniosek w zakresie nie rozstrzygniętym decyzją z [...] grudnia 2001r. był przez Skarżącego złożony dopiero w 2013r. należy mieć na uwadze treść art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, czyli jest to świadczenie przyznawane na przyszłość.

Odnosząc się do zarzutów Skarżącego dotyczących błędów decyzji z [...] grudnia 2001r. należy wskazać, że była ona przedmiotem prawomocnego rozstrzygnięcia wyrokiem Sądu. W tym zakresie wiąże organy, sąd i strony postępowania. Jej wzruszenie czy też wzruszenie prawomocnego wyroku jest możliwe jedynie w przypadku zaistnienia szczególnych, wyraźnie wskazanych przesłanek i to w trybach nadzwyczajnych. Takimi okolicznościami przykładowo są wykazanie ustalonym prawomocnym wyrokiem skazującym, że orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa, czy wykazanie, że orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym, brak zdolności sądowej lub procesowej strony, orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. W przedmiotowej sprawie Skarżący takich przesłanek nie wskazywał a Sąd z urzędu nie ma podstaw, by za stronę formułować wnioski i poszukiwać przesłanek w zakresie wszczęcia postępowań nadzwyczajnych. Na marginesie wskazać można, że ocena przez Skarżącego, że błędnie przyjęto, iż wnuk nie był w latach 2001 – 2002 dzieckiem wymagającym stałej opieki i pielęgnacji a ustaleń dokonano w oparciu o zaświadczenia z lat późniejszych była subiektywna. To, że opinie biegłych były sporządzone w okresie późniejszym nie oznacza, że nie obejmowały spornych lat. Wystarczy zapoznać się z omówioną w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 2005r. opinią [...], który uznał, że D. P. był niezdolny do samodzielnej egzystencji od [...] kwietnia 2004r., i wskazał, że datę tę przyjął za terminem wykonania obiektywizującego badania urodynamicznego i wyjaśnił, że rozważanie kwestii wcześniejszego wystąpienia niepełnosprawności ma charakter czysto teoretyczny, bez znaczenia orzeczniczego. Analiza tych okoliczności nie jest jednak przedmiotem niniejszego postępowania.

Sumując powyższe nieprawidłowości wskazują, iż zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów postępowania, a ponieważ naruszenia te mają istotny wpływ na wynik sprawy, zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji i uchylił zaskarżoną decyzję.

Organ II instancji ponownie rozpoznając sprawę winien uwzględnić wskazówki zawarte w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia, w tym w szczególności porównać zakres rozstrzygnięcia decyzji z 5 grudnia 2001r. i wniosku w przedmiotowej sprawie. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., Sąd uznał za zbędne, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu