Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 548/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt. 16, art. 22
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 548/16 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 29 czerwca 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.), , Sędziowie, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia NSA Julia Szczygielska, , , Protokolant, starszy asystent sędziego Krzysztof Caliński, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 29 czerwca 2017 r., sprawy ze skargi A. R., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego, , uchyla zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w pkt 2;, zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem, zwrotu kosztów zastępstwa procesowego., , ,


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem A. R. ( dalej: wnioskodawczyni, strona , skarżąca ) z dnia 13 kwietnia 2016 r. adresowanym do Prezydenta W. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: I. R. (pierwsze dziecko) i A. R.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta W., administrator w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. przyznał stronie świadczenie wychowawcze na syna I. R. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016r. do 30 września 2017r. ( pkt 1 decyzji ) oraz odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, wnioskowanego na córkę A.R. ( pkt 2 decyzji) . Organ I instancji, po uprzednim ustaleniu spełnienia przez rodzinę skarżącej kryterium dochodowego, przyznał jej prawo do świadczenia wychowawczego na I. (pierwsze dziecko). Odnosząc się natomiast do żądania przyznania świadczenia wychowawczego również na córkę: A., organ wskazał na treść prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia 1 kwietnia 2015 r. sygn. akt [...] , z którego wynika, że "rozwiązane zostało małżeństwo stron Pani A. R i Pana J. R.. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem I. R. powierzone zostało pozwanej - Pani A. R. oraz ustalone zostały kontakty osobiste powoda - Pana J. R. z małoletnim dzieckiem. Jednocześnie Sąd ustalił miejsce zamieszkania I. R. przy pozwanej - matce A. R.. Natomiast wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką A.R. powierzone zostało powodowi - Panu J. R. oraz ustalone zostały kontakty osobiste pozwanej - Pani A. R. nad córką. Sąd ustalił również miejsce zamieszkania A. R. przy ojcu – J. R.". Według organu taki zapis w orzeczeniu Sądu nie oznacza opieki naprzemiennej obojga rodziców . Wobec tego na podstawie przepisów art. 2 pkt 16, art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stronie nie przysługuje świadczenie wychowawcze wnioskowane na rzecz córki A. R.

Strona odwołała się od powyższej decyzji, kwestionując ją w części dotyczącej pkt. II rozstrzygnięcia tj. w zakresie odmowy ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz córki. W tym zakresie odwołująca podniosła, że faktycznie w wyroku rozwodowym z dnia 1 kwietnia 2015r. powierzone zostało wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką A. R. J. R., jednakże córka mieszkała z ojcem jedynie około pół roku , a następnie zamieszkała z nią i to ona wykonuje władzę rodzicielską nad małoletnią w pełnym zakresie , a nie w ograniczonym jak wskazane to zostało w wyroku z dnia 1 kwietnia 2015 r. Natomiast fakt pozostawania małoletniej pod wyłączną opieką wnioskodawczyni potwierdza oświadczenie kuratora oraz oświadczenie ojca małoletniej J. R.. Sytuacja ta jest odmienna od stanu prawnego i w związku z tym wnioskodawczym złożyła wniosek do Sądu Rejonowego dla W. - Śródmieścia III Wydział Rodzinny i nieletnich o zmianę tegoż postanowienia.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy zaskarżoną część decyzji. W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji podkreślił, że z uwagi na wyłącznie skargowy charakter postępowania odwoławczego i związaną z nim niemożność podejmowania przez organ odwoławczy działań z urzędu, zobligowany był do orzekania wyłącznie w granicach złożonego środka zaskarżenia, tj. w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: A. R.. Natomiast rozstrzygnięcie zawarte w niezaskarżonej części decyzji (dotyczące przyznania prawa do świadczenie wychowawczego na dziecko: I. R.) jest ostateczne. Nie może bowiem ulegać wątpliwości fakt, że w tym przypadku mamy do czynienia ze sprawą podzielną, bowiem z zaskarżonej decyzji można wyodrębnić części nadające się do samodzielnego rozstrzygnięcia.

Kolegium wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego zostały określone w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195). Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3 ustawy). Jak wynika z wniosku inicjującego niniejsze postępowanie, w skład rodziny A. R. wchodzą - poza nią – I. R. (syn) oraz A. R. (córka).

Według organu II instancji w rozpatrywanej sprawie kwestią sporną jest możliwość zaliczenia - jako członka rodziny skarżącej w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - córki – A. R.. Tylko bowiem w takiej sytuacji strona mogłaby skutecznie ubiegać się przyznanie świadczenia wychowawczego na rzecz córki. Nie ulega bowiem wątpliwości - a to ze względu chociażby na treść art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - że świadczenie wychowawcze przysługuje wyłącznie na dziecko pozostające w rodzinie .

Kolegium przywołało art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci , zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Jak wskazał organ odwoławczy pojęcie "rodzina" na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zostało zdefiniowane poprzez wyliczenie osób wchodzących w jej skład i jednocześnie przez wyłącznie osób niestanowiących tej rodziny. Rodzic może więc uwzględnić dziecko w składzie rodziny (a także wystąpić z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to dziecko) jedynie, gdy łącznie spełnione zostaną dwie przesłanki - pozostawania dziecka na utrzymaniu rodzica oraz wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem. Wyjątek od tej zasady wprowadza zdanie trzecie powołanego przepisu zgodnie z którym, w sytuacji, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu. jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Ustawodawca przesądził zatem, że w kwestii możliwości zaliczenia dziecka do członków rodzin obydwojga rodziców przesądzającą jest okoliczność orzeczonej wyrokiem sądu opieki naprzemiennej. Wobec tego zdaniem Kolegium niezasadne są zarzuty odwołania dotyczące zaniechania badania przez organ pierwszej instancji okoliczności faktycznych związanych ze sprawowaną przez stronę opieką nad córką: A.. Według organu nie mają one żadnego znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Zasadniczym bowiem dowodem w tej sprawie są ustalenia wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia 1 kwietnia 2015 r. sygn. akt [...] orzekającego o rozwodzie skarżącej i J. R. , w którym wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką strony A. powierzono J. R. w jego miejscu zamieszkania. Ustalono również kontakty strony z córką, a także zobowiązano ją do ponoszenia kosztów jej utrzymania i wychowania.

Kolegium przyznało ,że ma oczywiście świadomość wątpliwości interpretacyjnych, które muszą się pojawiać w sytuacji braku definicji legalnej pojęcia "opieka naprzemienna". W obowiązujących przepisach, w szczególności w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082, ze zm.), brak jest wyraźnej regulacji prawnej dotyczącej "pieczy naprzemiennej" (opieki naprzemiennej). Zdaniem Kolegium przyjąć jednak należy, że opieka naprzemienna jest instytucją prawa rodzinnego, pozwalającą na pozostawienie władzy rodzicielskiej i sprawowanie opieki nad dzieckiem obojgu rodzicom tegoż dziecka. W takiej sytuacji, sąd orzekając o opiece wskazuje okresy, w jakich rodzice naprzemiennie będą zamieszkiwać z dzieckiem i sprawować nad nim opiekę (przeważnie w oparciu o plan wychowawczy). I to właśnie w tych okresach, na podstawie ustawy, każdemu z rodziców przysługiwać będzie odpowiednio świadczenie wychowawcze na dziecko objęte opieką naprzemienną.

Natomiast – zdaniem Kolegium - nie mamy do czynienia z opieką naprzemienną wtedy, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, stale zamieszkuje z jednym z rodziców, a drugi rodzic ma jedynie ustalone w określonym wymiarze i okresie kontakty z dzieckiem. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Z orzeczenia Sądu z dnia 1 kwietnia 2015 r. wyraźnie bowiem wynika, że stałe miejsce zamieszkania A. jest przy ojcu, a skarżąca ma jedynie ustalone kontakty z córką.

W ocenie organu odwoławczego przyjąć zatem należy, że rozwiedzeni rodzice w tej sprawie nie sprawują orzeczonej sądownie opieki naprzemiennej. Tym samym, zgodnie z postanowieniami art. 2 pkt 16 zdanie trzecie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, córkę skarżącej A. nie sposób zaliczyć do członków jej rodziny . Z kolei odnosząc się do argumentacji strony , wskazującej na zmianę stanu faktycznego względem orzeczonego w wyroku z dnia 1 kwietnia 2015 r., tj. sprawowanie faktycznej opieki nad A. przez jej matkę – skarżącą, Kolegium stwierdziło, że okoliczność ta pozostaje bez wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności dlatego, że dla możliwości zaliczenia dziecka w poczet rodziny obojga rodziców konieczne jest sądowe orzeczenie o sprawowaniu przez nich opieki naprzemiennej. Wyrok sądu jest więc w takim przypadku jedynym możliwym dowodem, na podstawie którego właściwe organy administracyjne rozstrzygają omawianą kwestię. Powyższe nie wyklucza możliwości ubiegania się przez skarżącą o świadczenie wychowawcze na córkę w przypadku zmiany orzeczenia z dnia 1 kwietnia 2015 r.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której domagała się ona uchylenia zaskarżonej decyzji i uchylenia pkt II decyzji organu I instancji . Skarga oparta została na zarzutach :

- błędu w ustaleniach faktycznych , który miał wpływ na wydanie nieprawidłowej decyzji, a polegający na ustaleniu, że małoletnia A. R. nie przebywa pod faktyczna pieczą i władzą rodzicielską skarżącej, a znajduje się pod opieką ojca J. R.,

- naruszenia przepisów prawa administracyjnego poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu administracji,

- naruszenia prawa materialnego , a to art. 2 ust. 16 i art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2010 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez przyjęcie, że faktyczny opiekun dziecka nie ma prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko pozostające pod jego opieką, szczególnie, że w świetle postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia 18 października 2016 r. A. R. pozostaje również pod prawną opieką skarżącej.

W uzasadnieniu skargi strona przyznała ,że istotnie taki był stan prawny dotyczący opieki nad małoletnią A. R., ale ten stan uległ zmianie co do okoliczności faktycznych niedługo po wydaniu wyroku rozwodowego, a stan prawny ostatecznie uległ zmianie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia 18 października 2016r., sygn. akt [...]. Skarżąca wywodziła ,że jej córka mieszkała z ojcem jedynie około pół roku , a następnie, jeszcze w 2015 r. zamieszkała z nią i to ona faktycznie wykonywała i wykonuje władzę rodzicielską nad małoletnią w pełnym zakresie , a nie w ograniczonym wskazano to zostało w wyroku z dnia 1 kwietnia 2015 r. Natomiast fakt pozostawania małoletniej pod wyłączną opieką skarżącej potwierdza oświadczenie kuratora złożone w toku postępowania o zmianę postanowienia w przedmiocie władzy rodzicielskiej oraz oświadczenie ojca małoletniej J. R..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie , podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnieć jedynie należy, że kontrola sądowo-administracyjna aktów indywidualnych wydanych przez organy administracji publicznej ma wyłącznie charakter kontroli legalnościowej rozumianej jako badanie zgodności z obowiązującym prawem. Wobec tego uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd , następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. dalej : p.p.s.a. ) . Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy , nie będąc jednak związany sformułowanymi w skardze zarzutami i wnioskami oraz powołaną w niej podstawą prawną .

Analizując pod tym kątem zaskarżoną decyzję, zgodzić się należy z generalnym zarzutem skargi, że przeprowadzone postępowanie administracyjne obarczone jest wadami, wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego. W szczególności pod adresem organów orzekających w sprawie musi być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 78 kpa. Tylko bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla poprawnego, zgodnego z obowiązującym stanem prawnym, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron. Wobec tego w sytuacji , gdy strona składa wnioski dowodowe w celu wskazania istotnych dla sprawy okoliczności, przeczących tezie przyjętej przez organ administracji, to obowiązkiem organu jest przeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę dowodów chyba, że wynikają z nich okoliczności już udowodnione lub znane organowi z urzędu. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na ważkie dla niej okoliczności , jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd podkreślający kluczowe znaczenie zebrania w toku postępowania całego materiału dowodowego, zaś obowiązek w tym zakresie spoczywa na organie, o czym stanowi art.77 kpa. Przy czym organ rozpatrując materiał dowodowy , nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodne z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. odmówić dowodowi waloru wiarygodności, ale tylko wtedy gdy uzasadni z jakiej przyczyny to czyni.

W realiach rozpatrywanej sprawy skarżąca do wniosku inicjującego postępowanie administracyjne dołączyła szereg dokumentów , a to m.in. kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego dla . z dnia 24 listopada 2015r. w sprawie o sygn. akt [...] , pisma Sądu Rejonowego dla W. z dnia 17 lutego 2016r. adresowanego do kuratora społecznego , z których to dokumentów wynika, że nieletnia A. R. zamieszkuje ze swoją matką we W. przy ul. [...]. Powyższy fakt wynika również z oświadczenia ojca dziecka J. R. , sporządzonego w dniu 9 września 2015r. . Wspomnianym oświadczeniem ojciec nieletniej A. R. zobowiązał się jednocześnie płacić od października 2015r. alimenty na rzecz córki . Do przedmiotowego wniosku strona dołączyła własne oświadczenie z dnia 13 kwietnia 2016r. , z którego wynika ,że w dniu 9 września 2015r. córka wróciła do niej i od tego dnia skarżąca zamieszkuje z dwójką dzieci , na co ojciec dzieci wyraził zgodę i dobrowolnie płaci alimenty na w łącznej kwocie 1000 zł miesięcznie , po 500 zł na każde dziecko.

Natomiast organy obu instancji powołując się na postanowienia wyroku rozwodowego z dnia 1 kwietnia 2015r.wydanego przez Sąd Okręgowy we W. w sprawie o sygn. [...] uznały , że zgodnie z tym orzeczeniem córka skarżącej stale zamieszkuje z jednym z rodziców ( ojcem ) , a drugi z rodziców rodzic ( matka ) ma jedynie ustalone w określonym wymiarze i okresie kontakty z dzieckiem. Tym samym, zgodnie z postanowieniami art. 2 pkt 16 zdanie trzecie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, córkę skarżącej A. nie sposób zaliczyć do członków jej rodziny. Tymczasem taka konstatacja organów nie znajduje odzwierciedlenia w materiale aktowym sprawy . Przeczy temu bowiem zarówno treść dwóch oświadczeń , a mianowicie strony z dnia 13 kwietnia 2016r. i ojca dziecka z dnia 9 września 2015r. jak i dokumenty urzędowe , dołączone do przedmiotowego wniosku, które organy w zupełności pominęły . Również w odwołaniu od decyzji organu I instancji strona ponownie zakwestionowała ustalenie organu , wedle którego jej córka zamieszkuje z ojcem . Z kolei organ odwoławczy zignorował wyjaśnienia strony w zakresie ustalenia tej okoliczności, mającej znaczenie dla sprawy i również pominął dowody zaoferowane przez nią na tę okoliczność , uzasadniając swoje stanowiska w tym zakresie treścią postanowień wyroku rozwodowego .

W tym miejscu wymaga podkreślenia, że w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje hierarchia dowodów , przeciwnie kodeks postępowania administracyjnego przyjmuje zasadę równej mocy środków dowodowych , nie wprowadzając ograniczeń co do rodzaju dowodów, którym należy przyznać pierwszeństwo w ustaleniu istnienia danego faktu ( art.75 § 1 k.p.a.) .Oznacza to ,że dowód z dokumentu urzędowego jaki niewątpliwie stanowi wyrok rozwodowy nie zawsze – w okolicznościach danej sprawy - ma priorytetowe znaczenie w odniesieniu do faktu wykonywania władzy rodzicielskiej i nie zastępuje dowodu osobowego w postaci zeznań czy wyjaśnień strony postępowania ( rodzica dziecka) . Zwłaszcza w sytuacji , kiedy postanowienia wyroku rozwodowego w części dotyczącej sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nie mają waloru ostatecznego , przeciwnie mogą być – w zależności od okoliczności – zmieniane. I taka sytuacja - jak wynika ze zgodnych oświadczeń rodziców dziecka- zaistniała w badanej sprawie. Tym bardziej ,że strona zawnioskowała również dowód z postanowienia Sądu Rejonowego dla W. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 24 listopada 2015r. sygn. akt [...], który - według twierdzeń strony - poczynił odmienne od organów administracyjnych ustalenia w przedmiocie miejsca zamieszkania małoletniej córki skarżącej .

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego.

Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że skarżącej nie przysługuje świadczenie, z uwagi na to, że nie sprawuje ona stałej ani naprzemiennej opieki nad córką. W ocenie Kolegium, orzeczony wyrokiem rozwodowym sposób wykonywania przez skarżącą kontaktów z małoletnią córka nie stanowi bowiem opieki naprzemiennej, od której w myśl art. 5 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uzależniona jest wypłata świadczenia wychowawczego.

W ocenie Sądu, z poglądem organów obu instancji nie można się zgodzić. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego jak i procesowego, które obligowały Sąd do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia i poprzedzającego go orzeczenia organu I instancji stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przepis art. 4 ust. 1 i 2 tej ustawy stanowi, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W myśl art. 5 ust. 1 i 3 wskazanej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł.

Natomiast w przepisie art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ustawodawca zdefiniował pojęcie rodziny , wedle którego oznacza ono odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r., poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Przy czym, należy mieć na uwadze, że pojęcie naprzemiennej opieki rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem, pierwszy raz pojawiło się dopiero w rzeczonej ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która weszła w życie w 2016 r. Żadne inne przepisy prawa tego rodzaju pojęcia nie zawierają.

Z materiału aktowego sprawy wynika, że małżeństwo skarżącej i jej męża zostało rozwiązane wyrokiem Sądu Okręgowego we W. z dnia 1 kwietnia 2015r. sygn. akt [...] przez rozwód. Na podstawie tego orzeczenia organy orzekające uznały, że w przypadku skarżącej nie może być mowy o sprawowaniu opieki naprzemiennej nad córką , gdyż tego rodzaju stwierdzenia omawiane orzeczenie nie zawiera.

W tym miejscu wskazać należy , że stosownie do treści art. 58 § 1 i § 1a k.r.o. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 sierpnia 2015 r., w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i o kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka. Sąd może pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom na ich zgodny wniosek, jeżeli przedstawili porozumienie, o którym mowa w § 1, i jest zasadne oczekiwanie, że będą współdziałać w sprawach dziecka.

Z kolei od dnia 29 sierpnia 2015 r. przepis art. 58 § 1 i § 1 a k.r.o. na skutek jego nowelizacji stanowi, że w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia. Jednocześnie wskazać należy, że do art. 58 k.r.o. dodano § 1b zgodnie z którym, na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem.

W ślad za poglądem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wyrażonym w wyroku z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 918/16 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl) powtórzyć należy , że powyższe regulacje prawne prowadzą do jednoznacznego wniosku, że gdy nie zachodzi taka potrzeba, sąd w wyroku rozwodowym nie wkracza w sferę dokładnego regulowania relacji pomiędzy rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących sprawowania opieki na dzieckiem (dziećmi), poza orzeczeniem o pozostawieniu władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, co w żadnym razie nie oznacza, że w takim przypadku nie dochodzi faktycznie do wykonywania opieki naprzemiennej pomiędzy rodzicami, którzy w taki sposób układają wzajemne stosunki związane z opieką nad dzieckiem (dziećmi), że dzieci naprzemiennie pozostają pod ich wyłączną pieczą. Podobne stanowisko w tej kwestii zajął również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z dnia: 10 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 1105/16, 1 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 1232/16 i 1208/16 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 15 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 837/16 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec tego czynienie automatycznego założenia, że z opieką naprzemienną mamy do czynienia tylko wówczas, gdy wprost takie orzeczenie znajdzie się w wyroku sądu, byłoby nieracjonalne i niesprawiedliwe. Należy bowiem zauważyć, że pojęcie "naprzemiennej opieki" nad dzieckiem pojawiło się - jak już była o tym mowa- dopiero w przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która to ustawa weszła w życie 1 kwietnia 2016 r. Trudno więc wymagać od rodziców, aby składając obecnie wniosek o świadczenie dysponowali orzeczeniem o "naprzemiennej opiece". W rozważanej sprawie orzeczenie rozwodowe zapadło przecież w kwietniu 2015 r. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że "w demokratycznym państwie prawnym stanowienie i stosowanie prawa nie może być pułapką dla obywatela" (por. orzeczenie z dnia 3 grudnia 1996 r., K 25/95, wszystkie cytowane orzeczenia TK dostępne: www.ipo.trybunal.gov.pl). Wywodzona z art. 2 Konstytucji zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa oraz zasada bezpieczeństwa prawnego obywateli jest przez Trybunał Konstytucyjny traktowana jako oczywista cecha demokratycznego państwa prawnego, z której wyprowadzono dalsze szczegółowe normy, odnoszące się przede wszystkim do sytuacji, gdy mamy do czynienia z następującymi po sobie zmianami obowiązującego stanu prawnego, w których ustawodawca musi uwzględnić konsekwencje faktyczne i prawne, jakie powstaną z chwilą wejścia w życie nowych uregulowań. Oznacza to, że ustawodawca wprowadzając nowe przepisy nie może tracić z pola widzenia interesów podmiotów, które ukształtowały się przed dokonaniem zmiany stanu prawnego. (por. wyrok z dnia 21 grudnia 1999 r., K 22/99). Trybunał Konstytucyjny podkreślał również, że konieczność respektowania zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa obejmuje także zakaz tworzenia przez ustawodawcę takich konstrukcji normatywnych, które są niewykonalne, stanowią złudzenie prawa i w konsekwencji dają jedynie pozór ochrony tych interesów. Brak możliwości realizacji prawa w granicach określonych przez ustawodawcę jest przejawem tworzenia pozornej instytucji prawnej i przez to stanowi naruszenie art. 2 Konstytucji (por. wyrok z dnia 19 grudnia 2002 r., K 33/02 oraz z dnia 4 czerwca 2013 r., P 43/11).

Przechodząc zatem do realiów analizowanej sprawy i mając na względzie treść orzeczenia orzekającego rozwód skarżącej z jej byłym mężem , nie sposób zatem bezsprzecznie założyć, że nie sprawują oni naprzemiennej opieki nad dziećmi. Konieczne jest ustalenie i zweryfikowanie jak faktycznie realizowana jest opieka nad córką skarżącej . Wbrew temu , co przyjęły organy orzekające w sprawie , przesądzające w tej materii ( zwłaszcza w stanie prawnym sprzed 2016r. ) nie może być orzeczenie o miejscu zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców , ani zasądzenie alimentów na córkę od jednego z nich . Charakter kontaktów skarżącej z córką i miejsce jej pobytu sugeruje bowiem potrzebę dokładnego zbadania tej okoliczności. Tym bardziej, że rozstrzygnięcie, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, czy w konkretnym przypadku występuje opieka naprzemienna należy do organu właściwego realizującego świadczenia wychowawcze.

Wobec tego organ w toku ponownego rozpoznania sprawy powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, mające na celu ostateczne ustalenie i rozstrzygnięcie sposobu sprawowania opieki na małoletnią córką. W tym celu winien również rozważyć przeprowadzenie, w myśl przepisu art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu , wywiadu środowiskowego zarówno u skarżącej, jak i jej byłego męża. Jeżeli w wyniku przeprowadzonych przedmiotowych wywiadów środowiskowych potwierdzone zostałoby, że sprawowanie przez skarżącą opieki nad małoletnią córką nie jest zgodne z wskazanym wyżej wyrokiem Sądu Okręgowego we W. z dnia 1 kwietnia 2015r. , to zdaniem Sądu , w takiej sytuacji córkę skarżącej należałoby uznać za członka jej rodziny w myśl ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i poczynić ustalenia, czy skarżąca spełnia pozostałe warunki pozwalające na przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Reasumując powyższe stwierdzić należy ,że materiał aktowy badanej sprawy świadczy o braku wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z niniejszą sprawą, a tym samym o naruszeniu przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. W związku z tym pod adresem organów orzekających w sprawie musi być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 78 kpa , zaś pod adresem organu II instancji naruszenie również art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ powinien mieć uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną.

Z tych względów zarzuty skargi przedstawiają się jako zasadne , co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji w pkt 2 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. uwzględniając wynagrodzenie reprezentującego skarżącą radcy prawnego – ustalone na podstawie § 15 ust. 1 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ) w wysokości 480 zł .