Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 461/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 6, art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w Wydziale IV w dniu 18 listopada 2008r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. I. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw kombatantów i Osób Represjono- wanych na rzecz J. I. kwotę 100 zł /sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ Ewa Kręcichowst-Durchowska TZ/


UZASADNIENIE

Dnia [...] r. wpłynął do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i osób Represjonowanych wniosek J. I. o przyznanie uprawnień kombatanckich określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 42, poz. 371 ze zm., dalej jako ustawa o kombatantach) z tytułu czynnego udziału w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 2 pkt 6 oraz art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach odmówił przyznania stronie wnioskowanych uprawnień. W uzasadnieniu napisał, że przedłożone kserokopie akt śledczych MBP nr [...], z Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu sygn. akt IPN [...] z datą [...] r. potwierdzają czynny udział strony w wydarzeniach "Poznańskiego Czerwca 1956 r." oraz zatrzymanie i pobyt w areszcie śledczym od 28 czerwca 1956 r. do 02 lipca 1056 r. Organ wskazał, że przedstawione dowody nie potwierdzają, iż strona doznała uszczerbku na zdrowiu w rozumieniu art. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, zaś oświadczenia strony w tej kwestii nie są dowodami wystarczającymi.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawca napisał, że sprawa dotyczy Jego czynnego udziału w wydarzeniach "Poznańskiego Czerwca 1956 r.", zatrzymania oraz pobicia w trakcie pobytu w areszcie. W wyniku pobicia stracił ząb. Trudno, aby w czasach reżimu totalitarnego zgłaszać się do władz PRL w związku z doznanym uszczerbkiem na zdrowiu tym bardziej, że wnioskodawca został zmuszony do podpisania pisma, że nie będzie nikomu mówił o tamtych wydarzeniach, pod groźbą kary. Wnioskodawca walczył o wolność kraju. Powstanie było ruchem spontanicznym, trwającym zaledwie kilka dni.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 §3 i art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako kpa), art. 2 pkt 6, art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzję własną o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu napisał, że dla otrzymania uprawnień konieczne jest złożenie przez zainteresowaną osobę wniosku oraz poparcie tego wniosku odpowiednimi dowodami. Dowody te, oceniane w trybie przewidzianym przepisami kpa winny dokumentować działalność kombatancką lub równorzędną z kombatancką lub podleganie przez wnioskodawcę represjom określonym w ustawie. Ograniczenie się do uprawdopodobnienia nie jest wystarczające. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że strona udokumentowała swój udział w wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r. Wnioskodawca podnosi, że został wówczas pobity, jednakże poza własnym oświadczeniem nie przedstawił dowodów na powyższe. Powołując się na orzecznictwo organ wskazał, że jakkolwiek oświadczenie strony może być dowodem w sprawie, to jednak jego wiarygodność podlega ocenie na zasadach ogólnych, a więc gdy oświadczenie strony nie zostało zweryfikowane żadnym z dowodów wskazanych w sprawie, nie może ono stanowić wyłącznej podstawy do wydania merytorycznej decyzji i budzić musi uzasadnione wątpliwości co do trafności oceny (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2005 r. sygn. akt IV SA/Gl 897/04). Przepis art. 2 pkt 6 za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu. Osoba zainteresowana obowiązana jest zatem wykazać za pomocą odpowiednich dowodów, że brała udział oraz, że w wyniku działań wojska lub milicji podczas wystąpień doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na czas powyżej 7 dni. W przypadku osób ubiegających się o uzyskanie uprawnień wdów/wdowców pozostałych po kombatantach należy wykazać poniesienie śmierci w wyniku działań wojska lub milicji. Uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które spełniają łącznie obydwie przesłanki, zaś wnioskodawca spełnia tylko jedną z nich.

W skardze do Sądu skarżący powtórzył argumenty zawarte we wcześniejszych pismach w sprawie. Po przedmiotowych wydarzeniach skarżący przebywał na Ławicy, gdzie przebywali wszyscy powstańcy zatrzymani przez UB. Skarżący przebywał tam kilka dni, ciągle był przesłuchiwany, uczestniczył w "okazaniach", gdzie miał wydać innych powstańców - czego nie zrobił. Wskutek tego został pobity, wybito dwa zęby a całe ciało było posiniaczone, doznał urazu kręgosłupa. Po powrocie przez ok. 3 tygodnie przebywał w domu, gdzie był leczony przez lekarzy mieszkających w tej samej kamienicy. Doktor B. wyrwała pozostałości po dwóch zębach, zaś jej mąż, chirurg doc. dr J. B. leczył stłuczenia kręgosłupa oraz posiniaczone plecy. Ponieważ skarżący pisemnie zobowiązał się, że nie będzie o minionych wydarzeniach z nikim rozmawiał, leczony był w tajemnicy tzn. lekarze nigdzie tego faktu nie zgłaszali. Oboje lekarze od blisko 10 lat nie żyją. Do skargi skarżący załączył oświadczenie brata oraz starszej siostry, która opiekowała się skarżącym w trakcie powrotu do zdrowia.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ nadto wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Prawidłowo poinformowany skarżący nie zażądał przeprowadzenia przez Sąd rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie mogą się ostać.

Zgodnie z art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym §2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) wynika natomiast, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa, przy czym z mocy art. 134 §1 p.p.s.a., tejże kontroli legalności Sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami skargi.

W niniejszej sprawie poza sporem jest czynny udział skarżącego w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r. a potwierdzonym przez przedłożone kserokopie akt śledczych MBP nr [...], z Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu sygn. akt IPN [...] z datą [...] r. Taki udział, jeżeli spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu został przez ustawodawcę uznany za działalność równorzędną z działalnością kombatancką (art. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach). Wątpliwości organu wzbudziło poniesienie przez skarżącego uszczerbku na zdrowiu, w wyniku tegoż udziału. W ocenie Sądu w analizowanej sprawie zabrakło jednoznacznego określenia przez organ administracji co to jest uszczerbek na zdrowiu w rozumieniu art. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Stanowi to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z kolei związana z tym - przedwczesna - ocena, że skarżący w wyniku udziału w zbrojnym wystąpieniu, nie poniósł uszczerbku na zdrowiu stanowi w ocenie Sądu naruszenie art. 7, art. 9, art. 77 §1 i art. 107 §3 kpa w stopniu, który w ocenie Sądu mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Art. 7 kpa nakazuje organom administracji w toku postępowania podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W związku ze wskazanym przepisem Sąd wskazuje na niekonsekwencję organu. W decyzji I instancji organ wskazał tylko, że przedstawione dowody nie potwierdzają, iż strona doznała "uszczerbku na zdrowiu". Z naruszeniem art. 9 kpa organ jednak w żaden sposób nie wyjaśnił stronie tego określenia, ani też w żaden sposób nie wskazał jakiego rodzaju dowody byłby potrzebne do takiego potwierdzenia, sugerując niejako potoczne rozumienie słowa "uszczerbek". Zgodnie z art. 9 kpa zdanie drugie, to organy administracji czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W ocenie Sądu takiej "opieki" organu w niniejszej sprawie zabrakło.

Zainteresowany już we wniosku pisał o tym, że w trakcie przesłuchań był zastraszany i bity, a po uderzeniu w twarz przez przesłuchującego stracił ząb. Należy zaznaczyć, że znajdujący się w aktach sprawy wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich złożony został na formularzu urzędowym, nie zawierającym wyjaśnienia pojęcia "uszczerbek na zdrowiu". Wnioskodawca, zgodnie z zaleceniem zawartym we wniosku, dokładnie opisał działalność lub represje, a wniosek udokumentował, wedle swojego uznania, załącznikami. Dopiero w decyzji wydanej na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy organ określił uszczerbek na zdrowiu jako doznanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na czas powyżej siedmiu dni, nie tłumacząc jednak powodów zajęcia takiego stanowiska. W efekcie skarżący dopiero w skardze wyjaśnił jak i przez kogo był leczony oraz przedłożył oświadczenia rodzeństwa na temat swojego stanu fizycznego i psychicznego po zwolnieniu z aresztu. W ocenie Sądu organ oceniając dowody jako niewystarczające, winien z urzędu, na etapie postępowania administracyjnego, przeprowadzić postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 75 §1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania (art. 75 §2 kpa). Precyzyjne wskazanie sąsiadów z tej samej kamienicy - lekarzy opiekujących się skarżącym w warunkach domowych, być może pozwoli zweryfikować ww. informację w oparciu o np. dane meldunkowe, informacje z samorządu lekarskiego. Obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego nakłada na organ administracji publicznej art. 77 §1 kpa. Takiej aktywności w trakcie postępowania organ zaniechał, co w połączeniu z brakiem wiedzy skarżącego odnośnie tego, jaki uszczerbek na zdrowiu ma udowodnić, stanowi naruszenie ww. przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Ustawa o kombatantach nie wyjaśnia pojęcia "uszczerbku na zdrowiu". Należy zatem przeanalizować również te akty prawne, w których ustawodawca posługuje się takim pojęciem, i to w rozbudowanym zakresie. Ustawa z dnia 06 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 ze zm., dalej jako kk) wyodrębnia "ciężki" uszczerbek na zdrowiu ( art. 156 kk) oraz "inny" uszczerbek, który jest dzielony na "średni" i "lekki" (art. 157 §1 kk i art. 157 §2 kk) - w zależności od tego, czy naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwał do 7 dni, czy dłużej. Art. 156 kk wskazuje na spowodowanie pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała. Z kolei średni albo lekki uszczerbek na zdrowiu determinowany jest czasem trwania naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia pokrzywdzonego, a nie czasem niezdolności do pracy, który może być dłuższy lub krótszy. Istotne zatem jest jedynie ustalenie, czy uszkodzony narząd pozbawiony był zdolności do normalnego działania przez okres do 7 dni, czy też przez okres dłuższy, albo przez jaki czas występowały zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu zarówno w charakterze fizycznym, jak i psychicznym (A. Marek. Komentarz do art. 157 kodeksu karnego. LEX, 2007, wyd. IV). Zarazem należy zauważyć, że ustawodawca definiując poszczególne działalności równorzędne z działalnością kombatancką dokonał istotnego zróżnicowania. I tak w przypadku uczestników "Poznańskiego Czerwca" jest to czynny udział w zbrojnym wystąpieniu, który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu. W przypadku wydarzeń w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu jest to poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. W ocenie Sądu zestawienie użytych przez ustawodawcę określeń prowadzi do konkluzji, że w przypadku czynnego udziału w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r. "wystarczy" udowodnienie poniesienia lekkiego uszczerbku na zdrowiu.

Wspomniany wyżej przepis art. 75 §1 kpa stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Zgodnie z art. 9 zdanie pierwsze kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W związku z tym, ponownie rozpoznając sprawę organ administracji, stosownie do rygorów art. 77 §1 kpa w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy cały materiał dowodowy w sprawie, w tym podejmie próbę przeprowadzenia ww. dowodu w sprawie, jakim jest potwierdzenie tożsamości i zamieszkania lekarzy, którzy mieli udzielić pomocy skarżącemu po wypuszczeniu go z aresztu. Nadto organ przeprowadzi dowód w sprawie, przesłuchując świadków, których zeznania skarżący załączył do skargi.

Wobec tego, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] zostały wydane z naruszeniem art. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz naruszeniem art. 7, art. 9, art. 77 §1 i art. 107 §3 kpa, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i lit. c) orzeczono jak w sentencji. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 120 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

/-/ E. Kręcichwost-Durchowska

JH