Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1976/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym; Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Grzelak Asesor WSA Izabela Głowacka-Klimas Protokolant Andrzej Michrowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2005 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] grudnia 2002 r. firma Pawilon Handlowy U. Spółka Jawna z siedzibą w S. złożyła do Urzędu Patentowego wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji słowno-graficznego znaku towarowego Unimebel nr [...] zarejestrowanego w dniu [...] maja 2001 r. z pierwszeństwem od dnia [...] maja 1998 r. na rzecz J. M. właściciela Fabryki Mebli "U", dla towarów w klasie 20.

Za podstawę tego żądania wskazano przepis art. 8 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 5, poz.17) w uzasadnieniu stwierdzając, że rejestracja tego znaku towarowego narusza dobra osobiste wnioskodawcy, do których w przypadku osób fizycznych zalicza się m.in. nazwę przedsiębiorstwa używaną w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej.

Wnioskodawca wskazał, że w dniu [...] października 1990 r. przedsiębiorca P. S. został wpisany do ewidencji działalności gospodarczej Urzędu Miasta S. pod nazwą Pawilon Handlowy U. Przedmiotem rozpoczętej działalności gospodarczej był handel wyrobami meblarskimi. Działalność ta była następnie kontynuowana pod tą samą nazwą w formie spółki cywilnej P. S. i M. S., zaś w 2002r. przedsiębiorstwo przekształcono w spółkę jawną. Zdaniem wnioskodawcy uprawniony z rejestracji J. M. zgłaszając do rejestracji znak towarowy w brzmieniu identycznym do funkcjonującej już na rynku spółki naruszył jej dobra osobiste określone w art. 24 k.c., do których w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą zalicza się między innymi nazwę (firmę), a ponadto dopuścił się czynu nieuczciwej konkurencji, gdyż dokonując zmiany nazwy własnego przedsiębiorstwa winien tak je nazwać, aby nie wprowadzać w błąd co do jego tożsamości.

W odpowiedzi na ten wniosek uprawniony wnosił o jego oddalenie i wskazywał, że nie doszło do naruszenia jakiegokolwiek dobra osobistego. Zdaniem uprawnionego nazwa przedsiębiorstwa prowadzonego indywidualnie przez osobę fizyczną bądź w formie spółki prawa cywilnego nie stanowi dobra osobistego tej osoby i nie podlega ochronie na podstawie przepisów o ochronie dóbr osobistych ponieważ, wbrew sugestiom wnioskodawcy, ani art. 24 k.c., ani art. 23 k.c. nie wymieniają wśród dóbr osobistych osób fizycznych dobra w postaci "nazwy/firmy". Wskazał, iż w przypadku wspólników spółki cywilnej zgodnie z utrwalonymi w doktrynie i orzecznictwie poglądami nazwa fantazyjna przedsiębiorstwa podlega ochronie tylko w oparciu o przepisy nieuczciwej konkurencji. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji uprawniony podniósł, że sam fakt zgłoszenia nazwy cudzego przedsiębiorstwa nie stanowi jeszcze przeszkody w rejestracji tego oznaczenia w charakterze znaku towarowego. Wymagane jest, aby rejestracja i używanie znaku stanowiło naruszenie prawa do nazwy przedsiębiorstwa, czyli w świadomości odbiorców mogłoby wywołać skojarzenie z nazwą innego przedsiębiorstwa. Ponadto na terenie kraju może istnieć cały szereg przedsiębiorców korzystających równolegle z takich samych lub podobnych oznaczeń i nie wchodzących ze sobą w kolizję.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. wydaną w trybie postępowania spornego, Urząd Patentowy, po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej, działając na podstawie art. 8 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 6, poz.17 ze zm.- dalej jako u.z.t.) oraz art.164 i art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. -Prawo własności przemysłowej ( tekst jednolity Dz. U. Nr 119, poz.1117 z 2003 r.raz z 2004 r. Dz. U. Nr 33, poz. 286- dalej jako p.w.p.), unieważnił prawo z rejestracji znaku towarowego "Unimebel" [...].

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że w rozpatrywanej sprawie zaistniała kolizja prawa z rejestracji znaku towarowego używanego w obrocie także w charakterze nazwy przedsiębiorstwa z nazwą przedsiębiorstwa używaną wcześniej w obrocie gospodarczym przez innego przedsiębiorcę. W ocenie organu znajduje w sprawie zastosowanie zasada "prior tempore potior iure", a także w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że w przypadku kolizji między nazwą/firmą a znakiem towarowym należy przyznać ochronę nazwie przedsiębiorstwa wcześniej zaistniałego na rynku, niż prawu wynikającemu z rejestracji znaku towarowego (wyroki NSA z dnia 10 stycznia 2002 r. II SA 3390/01, z dnia 22 sierpnia 2002 r. II SA 3858/01, z dnia 20 lutego 2003 r. II SA 4029/01, z dnia 12 marca 2003 r. II SA 1867/02 oraz orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1994 r. III CZP 109/94).

Urząd Patentowy podkreślił, iż z załączonych do akt sprawy materiałów wynika, że P. S., będący aktualnie wspólnikiem spółki jawnej niezależnie od formy prawnej prowadzonego przedsiębiorstwa zawsze używał jako nazwy słowa UNI-MEBEL (Urząd przyjął datę początkową jako [...] stycznia 1991r.), które odróżniało to przedsiębiorstwo od innych o takim samym lub zbliżonym przedmiocie działania. Natomiast uprawniony z rejestracji J. M. zastosował ten słowny wyróżnik w nazwie swego przedsiębiorstwa dopiero od dnia [...] maja 1998 r., kiedy to zmienił nazwę z M. na Fabrykę Mebli U.

Urząd przyjął, iż ze względu na fakt używania w kontaktach handlowych nie całej nazwy przedsiębiorstwa lecz trzonu nazwy (słowa dominującego i odróżniającego to przedsiębiorstwo od innych) oraz tożsamości klasy towarowej (meble) skutkiem rejestracji, a w konsekwencji używania spornego znaku towarowego, może być wprowadzenie w błąd odbiorców co do tożsamości przedsiębiorstw lub ewentualnych związków pomiędzy nimi, a tym samym może doprowadzić do naruszenia funkcji nazwy przedsiębiorstwa, a przez to prawa do niej przysługującego.

Urząd Patentowy nie podzielił stanowiska uprawnionego, iż w przedmiotowej sprawie brak jest dobra podlegającego ochronie, które zostało naruszone poprzez rejestrację spornego znaku. Przepis art. 23 k.c. nie zawiera katalogu zamkniętego dóbr podlegających ochronie a zatem nie wyłączono możliwości zaliczenia innych nie wymienionych tam dóbr tak, jak uczynił to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 grudnia 1990 r. I CR 529/90, którego teza brzmi: "nazwa (firma) przedsiębiorstwa prowadzonego w formie spółki prawa cywilnego stanowi dobro osobiste wspólników (art. 23 k.c.), podlegające ochronie stosownie do art. 24 k.c."

Zdaniem organu rejestracja naruszyła także art. 8 pkt 1 u.z.t. (zasady współżycia społecznego) bowiem uprawniony przed dokonaniem spornej rejestracji musiał mieć świadomość, że zgłasza do ochrony znak stanowiący oznaczenie innego podmiotu zwłaszcza, iż strony prowadziły rozmowy handlowe.

W skardze do Sądu strona wnosi o uchylenie decyzji zarzucając, naruszenie art. 23 i 24 k.c. i art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o znakach towarowych kwestionując nadanie bezwzględnej rangi zasadzie "prior tempore potior iure" przez uznanie, iż posługiwanie się przez jednego ze wspólników spółki jawnej P. S. nazwą UNI-MEBEL wcześniej niż skarżący i wcześniej niż nastąpiło zgłoszenie znaku do ochrony, stanowi wystarczającą podstawę do podważenia rejestracji oraz naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Zdaniem skarżącego, miarodajną dla dokonania oceny zdolności rejestrowej znaku należy uznać datę zgłoszenia go do ochrony a zatem dzień [...] maja 1998 r., a ponadto nie istnieje następstwo prawne pomiędzy P. S. a spółką cywilną i jawną z jego udziałem, zaś spółka cywilna U. powstała dopiero w dniu [...] grudnia 1998 r. a zatem po zgłoszeniu przedmiotowego znaku do ochrony. Nawet gdyby przyjąć, że nazwa pod którą P. S. prowadził przedsiębiorstwo była dobrem osobistym korzystającym z ochrony na podstawie art. 23 i 24 k.c. to ochrona ta nie powinna sięgać dalej niż ochrona nazwiska lub pseudonimu osoby fizycznej i powołuje się w tym zakresie na poglądy doktryny (M. Kępiński, Znak Towarowy). Skarżący zaprzecza też twierdzeniom wnioskodawcy, iż pomiędzy stronami były prowadzone rozmowy handlowe, zaś ustalenia Urzędu Patentowego w tym względzie ocenia jako dowolne i nie udowodnione. Podnosi, iż w okresie kiedy znak był zgłoszony do ochrony obie miejscowości usytuowane były w innych województwach - [...] w [...], zaś [...] na południowych krańcach województwa [...]. W obrocie nie występowały towary oznaczone nazwą "UNI-MEBEL" ponieważ działalność P. S. ograniczała się do handlu meblami w pawilonie handlowym. Również zjawisko wzajemnego krzyżowania się klienteli obu przedsiębiorców nie miało miejsca, gdyż skarżący nie kierował swoich towarów na teren obsługiwany przez P. S. Nie wystąpiły też przesłanki wskazane w art. 8 pkt 2 u.z.t., zaś używanie przez różnych przedsiębiorców jednakowo lub podobnie brzmiących nazw handlowych i znaków towarowych nie zawsze musi prowadzić do kolizji i naruszenia prawa z wcześniejszym pierwszeństwem. Bezkolizyjność oparta jest na rozgraniczeniu zakresów ochrony prawa do omawianych oznaczeń i występuje w zasadzie przy spełnieniu dwóch warunków. Po pierwsze jeżeli używanie zbieżnych nazw handlowych i znaków towarowych (usługowych) nie stwarza niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów, po drugie, jeżeli nie stanowi niedozwolonego wykorzystania renomy oznaczenia z wcześniejszym pierwszeństwem (B.Sołtys, Nazwy handlowe i ich ochrona w prawie polskim. Kantor Wydawniczy Zakamycze, 2003 , str.45-46), co w sprawie nie miało miejsca.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Odpowiadając na zarzuty skarżącego Urząd podkreślił, że w sprawie niniejszej nie budzi wątpliwości, że co najmniej od [...] stycznia 1991r. funkcjonowało przedsiębiorstwo pod nazwą U. prowadzone przez rodzinę S. - początkowo samodzielnie przez P. S., a następnie z żoną M. S. i synami L. i S. S. w formie spółki cywilnej, a następnie spółki jawnej. Nazwa ta nie utraciła funkcji wyróżniającej w ramach przekształceń organizacyjnych, a na skutek ciągłego i długotrwałego używania nazwa ta była znana wśród odbiorców. Zdaniem Urzędu nie ulega wątpliwości, że rejestracja znaku towarowego Unimebel na rzecz skarżącego uniemożliwia lub utrudnia wnioskodawcy korzystanie z nazwy przedsiębiorstwa z wcześniejszym pierwszeństwem. Obie strony prowadzą działalność gospodarczą w tej samej branży meblarskiej na terenie tego samego województwa [...] i w takiej sytuacji istnieje niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd odbiorców odnośnie tożsamości przedsiębiorstwa lub ewentualnych powiązań pomiędzy przedsiębiorstwami, a tym samym może doprowadzić do naruszenia funkcji nazwy przedsiębiorstwa wnioskodawcy. W tych warunkach rejestracja znaku Unimebel byłaby także naruszeniem zasad współżycia społecznego określonych w art. 8 pkt 1 u.z.t.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Oznacza to, że wykonywana kontrola polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Ponadto, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz. U Nr 153, poz.1270- dalej jako p.p.s.a.).

Badając zaskarżone decyzje po tym kątem, w ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż w zaskarżonej decyzji nie można dopatrzyć się naruszenia prawa.

Bezsporna w sprawie jest okoliczność, że przysługujące wnioskodawcy prawo do nazwy "Uni-mebel" powstało z dniem [...] stycznia 1991 r. natomiast skarżący zmienił nazwę swojej firmy z "M" na Fabryka Mebli "U" w dniu [...] maja 1998r. zaś już następnego dnia wystąpił o rejestrację tego znaku do Urzędu Patentowego (data pisma [...] maja 1998 r.). Ponadto skarżący nie kwestionuje, że przed w/w datą nazwa "Unimebel" nie była przez skarżącego używana w obrocie w przeciwieństwie do wnioskodawcy, który udokumentował, iż nazwa UNI-MEBEL używana dla prowadzonej działalności gospodarczej (pawilon meblowy) funkcjonowała w obrocie już ponad 7 lat wcześniej.

W konsekwencji Urząd trafnie przyjął, że wnioskodawca wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że posługiwał się na rynku oznaczeniem Uni-mebel wcześniej niż skarżący. W tej sytuacji do wnioskodawcy ma pełne zastosowanie zasada pierwszeństwa.

Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, iż decydujące znaczenie w rozpatrywanej sprawie ma kwestia następstwa prawnego i to już samo w sobie byłoby podstawą do oddalenia wniosku. Jak wynika z akt sprawy nazwa "Uni-mebel" była używana jako nazwa przedsiębiorstwa w obrocie gospodarczym począwszy od 1991 r. najpierw przez P. S., następnie od [...] stycznia 1998r. przez P. S. i jego żonę M. S. (zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] z dnia [...] grudnia 1997r.), później firma ta przekształciła się w rodzinną spółkę cywilną prowadzoną z synami (umowa spółki cywilnej z dnia [...] grudnia 1998 r. wraz z aneksami), a od 2002 r. jest spółką jawną. Jak słusznie wskazał Urząd świadczy to o ciągłości istnienia przedsiębiorstwa rodzinnego pod nazwą "Uni-mebel " i indywidualizuje dostatecznie to przedsiębiorstwo w obrocie mimo przekształceń organizacyjno-prawnych. Podkreślić trzeba, iż z definicji przedsiębiorstwa zawartej w art. 551 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku o rejestrację wynikało, że do jego składników majątkowych przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym zalicza się także nazwę (firmę).

Z kolei rozpatrując sprawę pod względem podmiotowym, Urząd Patentowy, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego słuszne zwrócił uwagę na to, iż nazwa (firma) przedsiębiorstwa prowadzonego w formie spółki prawa cywilnego stanowi dobro osobiste wspólników (art. 8 pkt 2 u.z.t. i art. 23 i 24 k.c.). W dacie złożenia wniosku rejestrację P. S. prowadził działalność gospodarczą wspólnie z żoną M. S., o czym świadczy powołane wyżej zaświadczenie o wpisie do ewidencji. W tej sytuacji zarzut skarżącego naruszenia prawa materialnego czyli art. 23 k.c. i art. 24 k.c. jest całkowicie bezzasadny.

Wbrew argumentom skarżącego, w sprawie nie zaistniała sytuacja przekroczenia granic ochrony przysługującej wnioskodawcy.

"Zarejestrowanie znaku towarowego o brzmieniu identycznym z nazwą istniejącego już na rynku przedsiębiorstwa pozostaje bez wpływu na ocenę bezprawności używania tego znaku. W ten sposób nabyta ochrona prawna, wynikająca z rejestracji (art. 10 ustawy o znakach towarowych) jest tylko prawem formalnym...Aktualny jest w tej kwestii wyrażony w międzywojennym orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd sprowadzający się do stwierdzenia, że skoro ochrona prawna wynikająca z zarejestrowania znaku towarowego jest tylko formalna, to nie może stać na przeszkodzie żądaniu zakazu naruszenia praw prywatnych strony." (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1994 r., OSNC 95/1/1).

Nie ma też racji skarżący co do spełnienia warunków bezkolizyjności oznaczeń w omawianej sprawie. Podkreślić trzeba, że postępowanie skarżącego całkowicie sprzeciwia się przyjętej tezie. Jak wynika z akt niniejszej sprawy to właśnie skarżący w 2002 r. złożył przeciwko wnioskodawcy pozew o ochronę praw własności przemysłowej wnosząc o zakazanie używania w reklamie w odniesieniu do wyrobów meblarskich oznaczenia "Uni-mebel".

Z tych też przyczyn Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 8 pkt 1 u.z.t.

Zaznaczyć trzeba, iż oba przedsiębiorstwa, zarówno wnioskodawcy, jak i skarżącego działały na tym samym terenie (obecnie województwo wielkopolskie). Oba przedsiębiorstwa działały też w tej samej branży meblarskiej w tym samym czasie. Nie sposób przyjąć, aby w takiej sytuacji obie firmy nie miały żadnej wiedzy o swym istnieniu.

W tej sytuacji rozważanie pozostałych zarzutów procesowych zawartych w skardze jest bezprzedmiotowe bowiem nawet gdyby uznać ich słuszność, to nie mogły one mieć istotnego wpływu na rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a..

Z powyższych względów Sąd oddalił skargę stosownie do art.151 p.p.s.a.