Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1071/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi J. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] września 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz J. I. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 1071/22

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2022 r. znak: [...] Burmistrz Miasta i Gminy P. odmówił skarżącej J. I. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża – J. I., legitymującego się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] lutego 2004 r. kwalifikującym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżąca, jako żona osoby wymagającej opieki, nie jest jej krewną, w związku z czym nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny uregulowany w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 – dalej powoływanej jako k.r.o.). Z tego zaś wynika, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, gdyż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. – dalej powoływanej jako u.ś.r.) skierowane jest do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Jednocześnie organ wskazał, że z ww. orzeczenia o niepełnosprawności wynika, iż nie można ustalić okresu, od kiedy u J. I. występuje niepełnosprawność. Organ uznał, że z tego względu skarżąca nie jest uprawniona do uzyskania wnioskowanego świadczenia, gdyż nie można określić, czy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., stanowiącym jedną z przesłanek uzyskania tego świadczenia. Ponadto organ stwierdził, że z uwagi na to, iż skarżąca posiada aktualnie prawo do emerytury, które zgodnie z jej oświadczeniem, zawiesi dopiero z dniem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jako ostatnią przesłankę odmowną przyznania wnioskowanego świadczenia organ wskazał art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagają opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie danych zawartych w aktach sprawy organ uznał, że J. I. pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawczynią, która sama nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w ocenie organu I instancji stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uregulowaną w powyższym przepisie.

Od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie domagając się przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia. W pierwszej kolejności skarżąca wskazała, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust 1b u.ś.r. został uznany za przepis niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności i że w związku z tym zawarte w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności, w konsekwencji czego oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem kryterium zawartym w tym przepisie. Skarżąca wskazała dalej, że w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka nie może mieć zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., gdyż przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy mieć na względzie przepisy art. 23 i 27 k.r.o., które należy rozumieć jako obowiązek alimentacyjny pomiędzy współmałżonkami, który spoczywa na nich w pierwszej kolejności, z wyprzedzeniem innych osób.

W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2022 r. znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że w jego ocenie nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji co do zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako przesłanki odmownej przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz wskazanym orzecznictwem sądów administracyjnych powyższy przepis jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, wobec czego nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy nie zgodził się z organem I instancji również co do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, tj. okoliczności, iż wnioskodawczyni jest małżonkiem osoby wymagającej opieki i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał na analogiczne zastosowanie art. 23 i 27 k.r.o. oraz 128 i 129 k.r.o., zgodnie z którymi, na małżonkach również spoczywa obowiązek alimentacyjny względem siebie. Ponadto organ zaznaczył, iż w orzecznictwie wskazuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a można odczytywać tylko przez pryzmat art. 17 ust. 1, wobec czego przepisu z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a nie stosuje się w sytuacji, gdy z przedmiotowym wnioskiem występuje sam małżonek. Organ odwoławczy uznał więc, że pozostawanie J. I. w związku małżeńskim ze skarżącą nie stanowi przeszkody do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy podzielił jednak stanowisko Burmistrza Miasta i Gminy P. co do kwestii posiadania przez skarżącą prawa do emerytury. Wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. osoba uprawniona do pobierania świadczenia emerytalnego nie może mieć przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego, a co więcej – osoba ta nie ma prawa wyboru pomiędzy tymi świadczeniami. W ocenie organu wstrzymanie wypłaty emerytury nie niweluje posiadania prawa do tego świadczenia, a więc skarżąca posiadając do niego prawo nie mogła mieć przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której, domagając się przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia, zarzuciła organowi II instancji, że naruszył art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że uprawnienie skarżącej do emerytury uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając swoje zarzuty skarżąca wskazała, że zgodnie z dominującą linią orzeczniczą osoba uprawniona do emerytury i do świadczenia pielęgnacyjnego może wybrać, które z tych świadczeń chce pobierać, a wyboru takiego może dokonać poprzez zawieszenie wypłaty świadczenia emerytalnego. Skarżąca uważa, że organ powinien był udzielić jej stosownej informacji o możliwości dokonania wyboru pomiędzy tymi świadczeniami i możliwości zawieszenia wypłaty świadczenia emerytalnego, zaś fakt, że skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w jej ocenie nie miał wpływu na ten obowiązek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – dalej powoływanej jako "p.p.s.a.) wykazała, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie odpowiadają prawu.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny legalności odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Odnośnie natomiast wskazanych przez organ I instancji dodatkowych przesłanek odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia, opartych o treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., organ II instancji wskazał na brak podstaw do ich zastosowania w sprawie, przedstawiając w tym zakresie szczegółową i opartą o utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych argumentację. Sąd w całości podziela ocenę organu odwoławczego co do bezpodstawności zastosowania w sprawie przez organ I instancji przesłanek określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., uznając ją za prawidłową i przyjmując wraz z argumentacją jako swoją.

Wskazać należy zatem, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej opiekę nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji jeżeli ma ona ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego mając ustalone prawo do emerytury. Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, tj. oświadczenia skarżącej z dnia [...] lipca 2022 r. oraz decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o waloryzacji emerytury z dnia 1 marca 2022 r. znak: [...], wynika, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, która od 1 marca 2022 r. wypłacana jest w wysokości [...] zł miesięcznie. Z akt sprawy wynika również, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] lutego 2004 r. kwalifikującym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji organu II instancji wymaga więc odniesienia się do kwestii czy skarżącej może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na zaistnienie negatywnej przesłanki pobierania świadczenia przewidzianej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do przewidzianych w tym przepisie świadczeń, w tym prawo do emerytury.

Odnosząc się zatem do kwestii spornej, która w niniejszej sprawie dotyczy problemu prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wskazać należy, że była ona wielokrotnie analizowana przez sądy administracyjne, w tym także Naczelny Sąd Administracyjny. Aktualnie w orzecznictwie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała NSA (7) z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s. 204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. W-wa 2017 s. 275 i nast. oraz powołana w tych publikacjach literatura i orzecznictwo). Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie.

W przedmiotowej sprawie istotna zmiana sytuacji spowodowała konieczność weryfikacji jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w oparciu o reguły wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Wynikało to ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kiedy ustawodawca, uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych, wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie, była to kwota niższa niż ówczesna wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie wynosi 2.119 zł, co stanowi kwotę wyższą niż wysokość emerytury skarżącej. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe.

Ponadto należy zwrócić uwagę na to, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; – dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Mając powyższe na uwadze zważyć należy zatem, iż w obecnych realiach pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe, nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza m.in. konstytucyjną zasadę równości, przy czym zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wobec tego, skoro w rozpatrywanej sprawie skarżąca w momencie wniesienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż świadczenie pielęgnacyjne, które na dzień złożenia wniosku przysługiwało w kwocie 2.119 zł miesięcznie, to tym samym uznać należy, iż organ II instancji niezasadnie zastosował w sprawie wyłącznie literalną wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i w konsekwencji odmówił z tej przyczyny skarżącej ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia, co w ocenie Sądu w okolicznościach sprawy stanowi o wadliwości wydanych decyzji.

Wskazać należy jednocześnie na dostrzeżone przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia 27 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 2375/19 – dostępny jw.), 18 czerwca 2020 r. (sygn. akt I OSK 254/20 – dostępny jw.), 24 listopada 2020 r. (sygn. akt I OSK 1416/20 – dostępny jw.) oraz 17 grudnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 2010/20 – dostępny jw.) trudności odnośnie niejednokrotnie przyjmowanego dotychczas przez sądy administracyjne sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i do świadczenia emerytalno-rentowego poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. W ww. wyrokach NSA wskazano jednak w szczególności, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby bowiem dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Ponadto wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury, pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 – dostępny jw.).

Wobec powyższego, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela stanowisko NSA wyrażone w ww. wyrokach, przemawiające za przyjęciem rozwiązania polegającego na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno–rentowego.

Wyjaśnić należy zarazem, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (tj. Dz.U.2020, poz. 1297) – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504 z późn. zm.), zgodnie z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy ww. ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów w odniesieniu do innych świadczeń (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej twierdzenia, Sąd podziela stanowisko, wyrażone w powołanych wyrokach NSA, a podważane przez organ odwoławczy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Może to zrealizować poprzez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym prawo do emerytury może ulec zawieszeniu m.in. na wniosek emeryta. Wówczas dojdzie do zawieszenia prawa do emerytury co skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 1 pkt 1 i art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), co umożliwi ewentualne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Emerytura jest prawem niezbywalnym, jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (posiadania prawa do emerytury), która w tym wypadku wiązana być musi nie z samym tylko prawem do emerytury, lecz z realizacją tego prawa w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złoży wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2022 r., sygn.. akt I OSK 254/20 – dostępny jw.).

Mając na względzie powyższe, wskazać należy, że organ, który rozpatruje wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mając na uwadze wolę strony wyrażoną w tym wniosku, powinien stronę poinformować o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, a ponadto wezwać ją do złożenia wymaganych dokumentów, tj. ww. decyzji, stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r., czego w niniejszej sprawie organ nie uczynił i co zasadnie podniosła w skardze skarżąca. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 – dalej powoływanej jako "k.p.a."), zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów nie korzysta z takiej możliwości.

W realiach niniejszej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącej, która na gruncie wniosku jednoznacznie wyraziła wolę pobierania świadczenia pielęgnacyjnego – że ma ona możliwość wyboru tego świadczenia. Nie poinformowały jej również o prawie do zawieszenia emerytury i przedłożenia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, co – w sytuacji spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych wymaganych dla przyznania przedmiotowego świadczenia – umożliwiłoby ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia w oparciu wyłącznie o okoliczność pobierania emerytury uznać należy za przedwczesną z uwagi na brak udzielenia skarżącej informacji we wskazanym zakresie.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, które – co należy podkreślić – nie przesądza kwestii ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ad meritum. Dopiero bowiem po pozytywnym zweryfikowaniu wszystkich kwestii związanych z tym, czy skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (pomijając okoliczność pobierania emerytury) i w zależności od poczynionych ustaleń w tym zakresie, organy wezwą skarżącą do złożenia stosownych dokumentów umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, wraz z odpowiednim pouczeniem, po czym w zależności od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku rozstrzygną sprawę.

Mając zatem na uwadze powyższe, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzając przede wszystkim, że organy na skutek błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wadliwie przyjęły, że sama okoliczność prawa do emerytury skarżącej wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego i w konsekwencji nie skorzystały w sprawie z instrumentów prawnych (poinformowanie, pouczenie, wezwanie do przedłożenia odpowiednich dokumentów) umożliwiających skarżącej otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji stwierdzenia spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek wymaganych w art. 17 u.ś.r. dla przyznania tego świadczenia. Nadto organy te nie ustaliły, w następstwie powyższej wadliwości, spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, czym uchybiły art. 7 k.p.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).