Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 593/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka, Protokolant Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2007 r. sprawy ze skargi A. Ma. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Działając na podstawie art. 138§ 2 w zw. z art.144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego tj. - Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz art. 38 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. – o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. - Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954) Dyrektor Izby Skarbowej w K. po rozpoznaniu zażalenia A. M. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r. Nr. [...] o odmowie wyłączenia spod egzekucji kwoty pieniężnej wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w stosunku do M. B. zam. C., ul. A - zaskarżone postanowienie uchylił w całości i przekazał sprawę organowi egzekucyjnemu I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że pismem z dnia [...]r. lokatorzy kamienicy przy ul. B w C., w tym również A. M., zwrócili się do [...] Urzędu Skarbowego w C. o zwrot kwot wpłaconych temu Urzędowi w ramach postępowania egzekucyjnego skierowanego w stosunku do i M. B..

Prośbę motywowali wyrokami sądowymi, orzekającymi eksmitowanie ich z zajmowanych mieszkań z powodu nie płacenia czynszu właścicielowi kamienicy, którym Sąd Rejonowy w C. [...] Wydział Cywilny wyrokami z [...]r. z których egzemplarz o sygnaturze akt [...] załączyli do wniosku, uznał Spółkę z o.o. A Wnioskodawcy wyjaśniali, że wyroki są dla nich niezrozumiałe, jednak muszą się im podporządkować.

W piśmie uzupełniającym z dnia [...]r. wnioskodawcy dodatkowo dowodzili, iż pomimo zaznajomienia się z wyrokami Sądu Rejonowego w C. [...] Wydział Cywilny ze [...]r. przypisującymi prawo własności kamienicy Spółce z o.o. A , wpłat czynszu za [...] i [...]2005 r. dokonali w ostatnich dniach [...]2005 r. na dotychczasowych zasadach, a więc na poczet zaległości M. B..

Dalej wskazano, że wnioskodawcy podnosząc, że J. B. nie będzie się nad nimi litował, jeśli natychmiast nie spłacą mu zaległości, a są w większości starszymi, chorymi inwalidami, z dochodami niewystarczającymi na leczenie, prosili o znalezienie wyjścia z sytuacji, satysfakcjonującego wszystkie strony.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] nie uwzględnił wniosku Strony i odmówił uchylenia czynności egzekucyjnych, dokonanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec M. B., a tym samym zwrotu kwot wyegzekwowanych na rzecz jej zadłużeń podatkowych.

Organ II instancji wskazał, że wskutek wniesionego przez Stronę zażalenia na to postanowienie, w którym wnosiła o jego zmianę i zwrot zaliczonych wpłat czynszu na poczet zaległości M. B., Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, a kolejnym postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. ponownie odmówił wyłączenia spod egzekucji kwoty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w stosunku do M. B.

W zażaleniu na to postanowienie z dnia [...]r. A. M. wskazywała przede wszystkim, że [...] Urząd Skarbowy w C. nie mógł skutecznie dokonać zajęcia wierzytelności M. B., gdyż w rzeczywistości wierzytelność ta w ogóle nie istniała, co stwierdzone zostało wyrokami sądowymi w sprawie o eksmisję i zapłatę czynszu.

W oparciu o ten zarzut A. M. wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zwrot bezpodstawnie wyegzekwowanych od niej kwot.

Odnosząc się do argumentów zażalenia organ II instancji stwierdził, iż uchylając poprzednie postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C., w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, iż właściwym byłoby przyjęcie w tej sprawie unormowania z art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu tego postanowienia podkreślił jednak, iż unormowanie to będzie mogło być brane pod uwagę, jeżeli wnioskodawcy zachowali właściwy dla instytucji wyłączenia spod zajęcia, termin przewidziany dla składania tego typu wniosków.

Jak podkreślił w swoim postanowieniu Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C., przewidziany w art. 38 § 1 ustawy egzekucyjnej, 14 dniowy termin został tu znacznie przekroczony.

W takiej sytuacji nie mogło nastąpić rozpoznanie wniosku Strony poprzez odmowę wyłączenia zajętych wierzytelności spod zajęcia, uzasadnioną uchybieniem terminu do jego wniesienia.

Uwzględnienie bądź nieuwzględnienie wniosku Strony jest merytorycznym rozstrzygnięciem, które nie może mieć miejsca w przypadku uchybienia terminu przewidzianego ustawowo dla konkretnej czynności.

Kontynuując wywód, Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że celowe jest rozważenie, czy można dłużnika zajętej wierzytelności utożsamiać z zobowiązanym, w rozumieniu art. 1 a pkt 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, biorąc choćby pod uwagę, że ogranicza on krąg zobowiązanych do m.in. osób, które nie wykonały w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym. Zdaniem organu II instancji decydującym o niemożności dokonania takiej kwalifikacji jest zaprezentowany w analogicznej sprawie pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2002 r. (sygn. akt SA/Sz 2054/00) przyjmujący, iż dłużnik zajętej wierzytelności, z której prowadzi się egzekucję administracyjną nie ma uprawnienia do wystąpienia na podstawie art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z żądaniem wyłączenia tej wierzytelności spod egzekucji, bowiem wierzytelność przysługuje zobowiązanemu wobec dłużnika zajętej wierzytelności, a nie temu dłużnikowi zajętej wierzytelności, nie może zatem dłużnik zajętej wierzytelności być osobą, która rości sobie prawo do egzekwowanej wierzytelności.

W dalszej kolejności, organ II instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie podmiotem uprawnionym do żądania wyłączenia spod egzekucji wierzytelności, z której prowadzi się egzekucję, jest zobowiązany tj. Spółka z o.o. A z siedzibą w C., ul. B .

W tym stanie rzeczy Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że koniecznym jest ponowne uchylenie zaskarżonego postanowienia celem ponownego rozpoznania sprawy wniosku Strony o zwrot wpłaconych kwot na rzecz zaległości podatkowych M. B.,

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. M. zarzuciła naruszenie:

- art.138 § 2 kpa poprzez lakoniczne zbadanie działań organu I instancji, który to organ nie dokonał w sposób wyczerpujący zebrania i wyczerpania materiału dowodowego sprawy;

- art.38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieuwzględnienie przesłanek ustawowych tego przepisu, mimo że strona skarżąca wykazała, iż istniały podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie spod egzekucji nienależnie pobranych kwot:

- art.7 i 8 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, oraz załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu strony:

- art.78§ 1 kpa poprzez nieprzeprowadzenie dowodów wskazanych przez skarżącą, których przedmiotem były okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W uzasadnieniu skarżąca jeszcze raz zaakcentowała, że postępowanie sądowe wykazało, że nie pozostawała w stosunku najmu z M. B., co oznacza, że kwoty które wpłacała na jej rzecz powinna regulować prawowitemu właścicielowi, którym okazała się spółka z o. o A. Ten błąd zagraża jej nie tylko eksmisją ale i koniecznością zapłaty zaległości czynszowych na rzecz wskazanej Spółki. Skoro okazało się, że wątpliwa była zasadność dokonania przez organ egzekucyjny zajęcia należności pieniężnej, gdyż nie istniała w istocie wierzytelność łącząca ją z M. B., to ma prawo żądać wyłączenia spod egzekucji zajętych kwot na podstawie art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bo w przeciwnym razie narażona zostanie na niepowetowaną stratę majątkową z powodu błędu organu egzekucyjnego. Skarżąca twierdzi, że dochowała terminu określonego w tym przepisie.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zaakcentował, że jedyne rozstrzygnięcie jakie w tej sprawie może wydać organ egzekucyjny to postanowienie oparte na podstawie art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w przedmiocie zwrotu wpłaconych kwot.

Nadto wskazał na możliwość dochodzenia przez osoby, które roszczą sobie prawo do prawa majątkowego, z którego prowadzono egzekucje, odszkodowania od zobowiązanego na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Tym zobowiązanym jest M. B., która wprowadziła w błąd ufających jej dłużników zajętej wierzytelności zmniejszając tym samym własne wymagalne zadłużenie wobec Skarbu Państwa.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje; skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy zauważyć, iż przedmiotem skargi, a w konsekwencji sądowej kontroli zgodności z prawem jest postanowienie o uchyleniu postanowienia organu egzekucyjnego I instancji o odmowie wyłączenia spod egzekucji kwoty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzonym w stosunku do M. B. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Powodem takiego rozstrzygnięcia był pogląd organu II instancji o tym, że brak było przesłanek do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej w oparciu o przepis art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Rozważając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia wskazać trzeba, że z akt sprawy wynika, że A. M. wystąpiła o zwrot kwot uiszczonych przez nią jako dłużnika zajętej wierzytelności w oparciu o zajęcie wierzytelności, dokonane przez organ egzekucyjny na poczet zaległości podatkowych M. B.. Zajęta została wierzytelność z tytułu czynszu za najem mieszkanie. Pierwotnie organ egzekucyjny zajął tę wierzytelność na poczet zaległości podatkowych Spółki A (jak się później okazało - właściciela nieruchomości), nie mniej zajęcie zostało zakwestionowane przez lokatorów (w tym A. M.), którzy wskazali, że wierzytelność czynszowa przysługuje M. B., a nie Spółce A. Efektem tego oświadczenia, złożonego zgodnie z art. 89 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, było dokonanie zajęcia powyższej wierzytelności na poczet zaległości podatkowych M. B.. Zawiadomienia o zajęciu tej wierzytelności skarżąca nie zakwestionowała, mimo prawidłowego pouczenia w tym przedmiocie. O fakcie, że o zajętą wierzytelność toczyło się postępowanie sądowe, i że w wyniku tego postępowania uległo zmianie określenie wierzyciela, organ egzekucyjny został powiadomiony przez dłużników zajętej wierzytelności dopiero wnioskiem z dnia z dnia [...]r. o zwrot uiszczonych kwot. Wcześniej dłużnicy nie powiadomili o zmianie wierzyciela, mimo toczącego się w Sądzie Rejonowym w C. postępowania w sprawie [...] i wydania wyroku.

Analiza przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzi do wniosku, że dłużnikowi zajętej wierzytelności przysługuje - jako jedyny środek oponowania przeciwko nałożeniu na niego obowiązku przekazywania kwot tej wierzytelności na konto urzędu skarbowego a nie do rąk wierzyciela, wymieniony w art. 89 § 3 tej ustawy, a mianowicie - złożenie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu, oświadczenia, że nie uznaje zajętej wierzytelności lub odmawia przekazania kwoty zajętej wierzytelności, a także informacji, że wierzytelność jest sporna, gdyż toczy się postępowanie sądowe w odniesieniu do tej wierzytelności. Oznacza to, że dłużnik zajętej wierzytelności może wykazywać, iż wierzytelność nie jest uznana lub nie jest wymagalna. Nieskorzystanie z tego środka prawnego powoduje, że dłużnik zajętej wierzytelności jest zobligowany do realizacji zajęcia, pod rygorem skutków przewidzianych w art. 91 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Żaden inny przepis omawianej ustawy nie reguluje kwestii ewentualnego uchylenia skutków zajęcia wierzytelności, w tym zwrotu kwot uiszczonych w wyniku takiego zajęcia.

W tym stanie rzeczy Sąd w pełni podziela stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w K. co do konieczności uchylenia postanowienia organu egzekucyjnego I instancji opartego na przepisie art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Niezależnie od podniesionych wcześniej argumentów wskazać trzeba na trafność powołania się przez organ II instancji na stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2002r. (sygn. akt SA/Sz 2054/00), w świetle którego dłużnik zajętej wierzytelności, z której prowadzi się egzekucję administracyjną nie ma uprawnienia do wystąpienia na podstawie art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z żądaniem wyłączenia tej wierzytelności spod egzekucji, bowiem wierzytelność przysługuje zobowiązanemu wobec dłużnika zajętej wierzytelności, a nie temu dłużnikowi zajętej wierzytelności, nie może zatem dłużnik zajętej wierzytelności być osobą, która rości sobie prawo do egzekwowanej wierzytelności.

Trzeba też wskazać, że wydane w następstwie zaskarżonego postanowienia postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r. oparte na przepisie art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które jest niezaskarżalne, nie zamyka skarżącej drogi do dochodzenia zwrotu niesłusznie uiszczonych kwot. Rozstrzygnięcie to przesądziło jedynie o niemożności uwzględnienia żądania skarżącej w trybie postępowania administracyjnego. Nie oznacza to jednak niemożności zaspokojenia roszczeń w drodze postępowania cywilnego od M. B. jako od osoby, która uzyskała nienależne przysporzenie w postaci zmniejszenia zaległości podatkowych.

Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi orzeczono o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.)