Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2462/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 oraz ust 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie NSA Elżbieta Kremer (spr.) del. WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Weiher po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Go 254/19 w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Go 254/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

W dniu 19 grudnia 2018 r. B. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką E. B. Do wniosku dołączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Wójt Gminy Zwierzyn odmówił przyznania B. P. prawa do świadczenia w pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką E. B.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.ś.r." i wskazał, że strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, a zatem spełnia przesłanki art. 17 ust. 1 u.ś.r. W następnej kolejności organ zbadał sprawę pod kątem art. 17 ust. 5 u.ś.r. Podkreślono, że we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne B. P. napisała, że matka jest osobą zamężną w związku z tym organ w dniu 7 stycznia 2019 r. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji małżonka osoby wymagającej opieki oraz zobowiązał wnioskodawczynię do pełnego wyjaśnienia sytuacji małżonka osoby wymagającej opieki, w tym faktu posiadania orzeczenia o niepełnosprawności oraz jego sytuacji zdrowotnej z uwzględnieniem przesłanek wykluczających możliwość sprawowania opieki nad żoną. W dniu 10 stycznia 2019 r. B. P. zgłosiła się do biura Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i oświadczyła, że: "Mąż mamy nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do sprawowania opieki nad matką. Z uwagi na ich nie najlepsze relacje nie chce się opiekować żoną. Pracuje na umowę o pracę i nie zrezygnuje z niej celem sprawowania opieki".

Organ stwierdził zatem, że przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować w pierwszej kolejności mąż osoby wymagającej opieki, a więc wystąpiła negatywna przesłanka art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. P.

Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wielkopolskim utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na fakt, że E. B. pozostaje w związku małżeńskim, a mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest wykluczona możliwość sprawowania opieki przez męża nad niepełnosprawną żoną. Odwołująca złożyła oświadczenie, z którego wynika, że mąż E. B. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do sprawowania opieki nad niepełnosprawną małżonką. Jednak z uwagi na nie najlepsze relacje małżonków nie chce opiekować się żoną, pracuje na umowę o pracę i nie zrezygnuje z niej celem sprawowania opieki nad małżonką. Zdaniem organu odwoławczego wyjaśnienia złożone przez odwołującą są wiarygodne, jednoznaczne i nie wymagają żadnej interpretacji. Powodem odmowy przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że mąż E. B. jest w stanie sprawować opiekę nad chorą żoną, ale jak sama odwołująca oświadczyła, z przyczyn subiektywnych, zależnych wyłącznie od niego i od jego woli nie zrezygnuje on z zatrudnienia w celu sprawowania opieki.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim wniosła B. P., która zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez nieprawidłową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalając skargę wyraził pogląd, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny tylko wtedy, gdy małżonek jest w stanie skutecznie opiekę sprawować. Możliwe jest natomiast przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Sądu, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny.

W ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły, że mąż wymagającej opieki E. B. jest obiektywnie zdolny do sprawowania opieki nad żoną, lecz opieki tej nie sprawuje z przyczyn subiektywnych. Nie było natomiast konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy ustalanie przez organy z jakich konkretnie powodów mąż E. B. odmawia sprawowania nad nią opieki.

Zdaniem Sądu w sprawie nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ustawodawca stanowiąc ten przepis wyszedł z założenia, że wobec istnienia związku małżeńskiego małżonkowie mają obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, który wyprzedza obowiązek alimentacyjny innych krewnych. Zatem jeżeli inne osoby, wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chcą zaopiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny pozostającym w związku małżeńskim i w tym celu rezygnują lub nie podejmują pracy zarobkowej, to nie zawsze świadczenie pielęgnacyjne będzie im przysługiwało. W szczególności brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i nie ma żadnych obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki przez współmałżonka, natomiast współmałżonek ten, jak w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, odmawia sprawowania opieki.

Sąd stwierdził, że żadne dyrektywy wykładni systemowej czy celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie mogą podważyć jasno wyrażonej intencji ustawodawcy, którą było wykluczenie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest w stanie skutecznie sprawować opiekę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła B. P., zarzucając naruszenie:

1) prawa materialnego, a mianowicie:

a) nieprawidłową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.:

- w zakresie, w jakim Sąd ustalił, że wyklucza on możliwość przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z tego względu, że osoba nad którą sprawuje ona opiekę pozostaje w związku małżeńskim, choć prawidłowa i dogłębna analiza stanu faktycznego sprawy prowadzi do wniosku, że charakter więzi i relacji panujących między E. B. a M. B. nie dowodzi trwania między nimi małżeństwa a brak wyroku rozwodowego nie powinien stanowić przeszkody do przyznania świadczenia;

- dokonaną w oderwaniu od art. 23, art. 27, art. 130 oraz art. 56 § 1 i 2 i art. 611 § 2 K.r.o. a w konsekwencji nieprawidłową wykładnię również tych przepisów i pomijającą, że pomimo istnienia w małżeństwie ustawowo określonych obowiązków, nadto pomimo trwałego i zupełnego jego rozkładu nie zawsze możliwie jest orzeczenie rozwodu z uwagi na sprzeczność takiego rozstrzygnięcia z zasadami współżycia społecznego, co jednak nie powinno prowadzić do wniosku, że pozostawanie z formalno-prawnego punktu widzenia w takim małżeństwie powodować będzie konieczność oddalenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która sprawuje rzeczywistą opiekę i w tym celu zrezygnowała z pracy;

b) art. 32 ust. 1, art. 2, art. 18, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie przy dokonywaniu wykładni funkcjonalnej i systemowej normy wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i w konsekwencji pominięcie zasady równości, zasady sprawiedliwości społecznej, zasady ochrony i opieki nad rodziną w ogólności które to prowadzić powinny do wniosku, że brak w obrocie prawnym prawomocnego wyroku rozwodowego nie powinien stanowić przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia szczególnie w sytuacji, gdy okoliczności faktyczne sprawy dowodzą, że doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego;

c) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 7 i 77 K.p.a. polegającą na przyjęciu, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało wnikliwej analizy okoliczności faktycznych towarzyszącej sprawie a w szczególności zaniechało ustalenia czy między E. B. a M. B. doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego zaś to zasady współżycia społecznego są jedyną przeszkodą do uzyskania wyroku rozwiązującego małżeństwo, gdy tymczasem ocena taka nie została dokonana a jej wyniki w istocie nie znalazły wyrazu w wydanym w sprawie rozstrzygnięciu;

2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a., albowiem niedostatecznie wnikliwe ustalono i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy a które to dowodzą spełnienia przesłanki niezbędnej do orzeczenia rozwodu, tj. do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego jak również poprzez brak uznania, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymać prawo prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką skoro jest jej jedynym i wyłącznym faktycznym opiekunem i z tego też względu nie podejmuje pracy zarobkowej;

b) art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 P.p.s.a., polegające na niedostatecznym rozpoznaniu i dokonaniu oceny prawnej podniesionych przez skarżącą w skardze zarzutów;

c) art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 611 § 2 i art. 56 § 2 K.r.o. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu II instancji, pomimo że decyzja ta została wydana bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało niewskazaniem w uzasadnieniu decyzji, na jakich dowodach oparł ustalenia faktyczne sprawy;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez nienależyte sprawowanie przez Sąd kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem sposobu wydawania decyzji, w szczególności niewłaściwego stosowania przez owe organy norm postępowania administracyjnego odnoszących się do postępowania wyjaśniającego i jego wyników, tj. art. 7 K.p.a., 77 K.p.a., 80 K.p.a., 84 § 1 K.p.a., polegającego na zaaprobowaniu sposobu przeprowadzania dowodów i ich ocenie, a w konsekwencji podzieleniu błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy, sprowadzające się do stwierdzenia, że mający kluczowe znaczenie dla sprawy fakt trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego pomiędzy E. a M. B. a tym samym nie sposób uznać by byli oni małżeństwem, o którym mowa w K.r.o. które nadal wypełnienia wszelkie przesłanki ustawowe do jego trwania;

d) art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organu administracji II instancji, pomimo, że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono w sposób niebudzący żadnych wątpliwości czy między rodzicami skarżącej doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego a jeśli tak, to czy zasady współżycia społecznego przemawiają przeciwko rozwiązaniu tego małżeństwa skutkiem czego jest brak w obrocie prawnym prawomocnego wyroku rozwodowego.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:

1) zwrócenie się do Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. z wnioskiem o udostępnienie akt sprawy o sygn. akt I C 415/08 z powództwa E. B. przeciwko M. B. o separację oraz do Sądu Rejonowego w Strzelcach Krajeńskich II Wydział Karny sprawy oskarżonego M. B. o znęcanie a następnie o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze wszystkich znajdujących się tam dokumentów, w tym w szczególności pozwu, orzeczenia kończącego postępowanie, pism procesowych stron oraz protokołów rozpraw na okoliczność zasadności twierdzeń skarżącej w tym w szczególności co do braku możliwości sprawowania przez M. B. opieki nad jej matką, podejmowaniu przez matkę skarżącej kroków zmierzających do usanowania pod względem prawnym faktu braku pożycia miedzy stronami jako prawidłowo funkcjonującym małżeństwie a tym samym wykazania braku podstaw do uwzględnienia z uwagi na m.in. zasady współżycia społecznego potencjalnego pozwu o orzeczenie rozwodu a tym samym spełnienia ustawowej przesłanki braku pozostawania osoby, nad którą sprawowana jest opieka w związku małżeńskim;

2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji i jednoczesne przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego;

3) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego powiększonych o uiszczoną opłatę skarbową od pełnomocnictwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej należy zwrócić uwagę, że w rozpoznawanej sprawie punktem wyjścia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji była prawidłowość zastosowania przez organy przepisów prawa materialnego, tj. przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w kontekście wystąpienia negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która uniemożliwiała przyznanie świadczenie świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie przytoczyć wypada treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w ustępie 5 pkt 2 ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Artykuł 17 ust. 5 u.ś.r. wprowadza zatem przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ojcu na niepełnosprawnego syna, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Jako przykład można podać wniosek o świadczenie pielęgnacyjne składany przez córkę na matkę, w sytuacji gdy zarówno matka, jak i ojciec legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. Anna Kawecka [w:] Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, red. Katarzyna Małysa-Sulińska. LEX 2015).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie powinno zatem budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.

Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z art. 23 K.r.o. wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 K.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność zaistnienia pomiędzy E. B. a jej mężem długoletniej faktycznej separacji nie znosi obowiązków określonych w art. 23 K.r.o.

W związku z powyższym właściwie Sąd I instancji przyjął, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego.

Prezentowany pogląd, dotyczący przedstawionej powyżej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., został wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13 oraz z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, który skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela.

Dopóki więc w sprawie skarżąca kasacyjnie nie wykazała, aby mąż E. B. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak utrzymywania stosownych relacji oraz realnego bądź nie wypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy tymi osobami nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Tym samym tracą na znaczeniu zarówno powołane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania w zakresie oceny wyłączenia możliwości sprawowania opieki przez męża E. B. W kontekście powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach spraw toczących się przed Sądem Okręgowym w Gorzowie Wielkopolskim o separację oraz przed Sądem Rejonowym w Strzelcach Krajeńskich o znęcanie. Na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, ale tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wymienione dokumenty nie miały decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i nie mogły wpłynąć na ocenę legalności zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do powoływanych zarzutów naruszenia art. 32 ust. 1, art. 2, art. 18 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie można w rozpoznawanej sprawie wykładać wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady równości wobec prawa, w ten sposób, że nakazuje ona identyczne traktowanie wszystkich osób, zobligowanych do alimentacji. Więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma bowiem zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi. Nie można również zgodzić się z zarzutami skargi kasacyjnej, że w niniejszym przypadku doszło do naruszenia art. 18 Konstytucji RP, który stanowi ogólną ramę zobowiązującą państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Okoliczność wprowadzenia przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny w prawie do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego, nie oznacza bowiem, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony związku małżeńskiego, macierzyństwa i rodzicielstwa.

Zwrócić przy tym należy uwagę, że powołany w skardze kasacyjnej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 został wydany nie tylko w odmiennym stanie faktycznym ale i prawnym, który istniał przed dniem 14 października 2011 r. Nie odnosił się zatem do omawianego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. bowiem uzasadnienie wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę orzeczenia, szczegółowo wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz dokonał w tej kwestii prawidłowej wykładni przepisów materialnoprawnych. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez wojewódzki sąd administracyjny jest odmienne od prezentowanego przez stronę skarżącą nie oznacza natomiast wadliwości uzasadnienia.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.