Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1930/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska Sędziowie WSA Olga Żurawska-Matusiak Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2014 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia specjalnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata N. G. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...], odmawiającą przyznania M. H. świadczenia specjalnego.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Wyjaśnił, że przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być na jego podstawie przyznana, natomiast zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania, potwierdzonymi przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2006 r. o sygn. akt P 38/05 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np.: na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

Organ wskazał m.in., że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby zostały spełnione przesłanki, które uzasadniałyby przyznanie M. H. świadczenia specjalnego. Wnioskodawczyni nie uzasadniła skutecznie tego, aby legitymowała się wybitnymi zasługami w jakiejś dziedzinie aktywności, ani też, aby jej obecna sytuacja bytowa była wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Sam fakt, że ojciec zainteresowanej był więźniem obozu koncentracyjnego, w którym przeprowadzane były na nim eksperymenty pseudomedyczne, nie stanowi podstawy do przyznania jej świadczenia specjalnego. Nadmieniono także, że nie zostały przedstawione żadne dokumenty, które potwierdziłyby, że jej schorzenia, które w 1986 r. spowodowały przejście na rentę inwalidzką III grupy, spowodowane były ww. eksperymentami. W decyzji podkreślono jednak, że sama ta okoliczność nie stanowiłaby podstawy do przyznania renty w trybie powołanego przepisu, bowiem świadczenia te nie stanowią formy odszkodowania, czy zadośćuczynienia z jakiegokolwiek tytułu. Ojciec wnioskodawczyni, a następnie ona sama, skorzystali ze stosownej pomocy finansowej ze środków przekazanych na ten cel przez rząd niemiecki. Prezes Rady Ministrów podkreślił, że nie ma żadnych podstaw do uznania, iż sytuacja wnioskodawczyni jest szczególna w gronie osób, które objęte były taką pomocą. Organ stwierdził, że przyznanie M. H. świadczenia specjalnego skutkowałoby tym, że wszystkie osoby będące ofiarami nazizmu, w tym więźniowie obozów koncentracyjnych, ofiary eksperymentów pseudomedycznych oraz ich dzieci, mogłyby skutecznie występować o przyznanie świadczenia pieniężnego z budżetu państwa w formie renty specjalnej, przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów, a to byłoby sprzeczne z istotą tego świadczenia. Organ zaznaczył przy tym, że nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni, jednak – w jego ocenie – nie jest ona wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych, w rozumieniu powołanego wyżej art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a tylko w takim przypadku możliwe byłoby przyznanie świadczenia specjalnego. Nie jest to bowiem świadczenie o charakterze socjalnym, które może być przyznane jedynie z uwagi na fakt, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej czy rodzinnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję M. H. stwierdziła, że rozstrzygnięcie Prezesa Rady Ministrów jest dla niej krzywdzące, bowiem przy jego wydaniu nie uwzględniono poruszanych przez nią kwestii mających wpływ na ocene stanu faktycznego sprawy. Argumentem przemawiającym za przyznaniem wnioskowanego świadczenia jest – zdaniem skarżącej – całe jej życie, które jest pasmem nadzwyczajnych zdarzeń losowych, których źródłem była przeszłość jej ojca i odciśnięte na niej piętno obozów koncentracyjnych i eksperymentów pseudomedycznych.

Udzielając odpowiedzi na skargę, Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, prezentując stanowisko, jakie przedstawił w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego aktu administracyjnego z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia z omawianego przepisu mają charakter wyjątkowy i finansowane są bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy emerytalnej). Ustawa nie gwarantuje przyznania świadczenia, nie stwarza także podstaw do występowania z jakimikolwiek roszczeniami w tym zakresie. Kwestię przyznania świadczenia pozostawia uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów.

Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza wprawdzie jej sądowej kontroli, ale oznacza, że kontrola ta sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych, określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). W szczególności Sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej, oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wychodząc poza granice określone w cytowanym art. 1 § 1 i § 2 ww. ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Oceniając zaskarżoną decyzję w omówionym wyżej zakresie, Sąd nie stwierdził, by naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie.

Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona jedynie w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie Prezes Rady Ministrów prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, właściwie kwalifikując stan faktyczny sprawy w kontekście stosowanego art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej.

Dokonując wykładni pojęcia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", należy mieć na względzie wybitne, wyjątkowe osiągnięcia i zasługi wnioskodawcy w jakiejś sferze działalności, np.: społecznej, zawodowej, artystycznej, sportowej czy też politycznej. Może tu także chodzić o nadzwyczajne zdarzenia losowe. Celu ustanowienia emerytury lub renty, przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów, należy także szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych, etc., ewentualnie wyjątkowo skrzywdzonych przez los.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżąca jest osobą schorowaną, zamieszkującą samotnie, posiada stały miesięczny dochód w postaci renty w wysokości [...] zł (netto). M. H. ma syna, który ożenił się i zaciągnął kredyt na mieszkanie w związku z tym – jak podała – nie może udzielać jej pomocy. Skarżąca korzysta z dopłaty do czynszu oraz ze świadczeń pomocy społecznej w formie dopłat do rachunków za energię elektryczną. Niewątpliwie sytuacja materialna skarżącej jest trudna, niemniej świadczenie specjalne, przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów, nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym, przyznawanym z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej wnioskodawcy. Do udzielenia pomocy finansowej i rzeczowej osobom znajdującym się w trudnych warunkach socjalno-bytowych powoływane są właściwe ośrodki pomocy społecznej.

Skarżąca twierdzi, że jej sytuacja życiowa jest wynikiem uwięzienia i pobytu ojca w niemieckim obozie koncentracyjnym, co – jej zdaniem – winno stanowić podstawę do przyznania jej świadczenia specjalnego, jako osobie wyjątkowo skrzywdzonej przez los. Z pewnością okoliczności związane z cierpieniem i przeżyciami ojca skarżącej w obozie koncentracyjnym mogły mieć wpływ na sytuację całej rodziny, jednak zarówno ojciec strony, jak i ona sama, otrzymali rekompensaty pieniężne. Ojciec skarżącej otrzymał od rządu niemieckiego [...] DM, tytułem pomocy mającej na celu przywrócenie zdrowia, zaś skarżąca dwukrotnie otrzymała pomoc finansową z Fundacji "[...]". Wysokość przyznanych świadczeń nie może być kwestionowana w niniejszym postępowaniu, jak również sam przepis art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej nie może być środkiem do realizacji roszczeń o charakterze rekompensacyjnym. Należy bowiem podkreślić, że renta specjalna nie stanowi formy rekompensaty, odszkodowania ani zadośćuczynienia z tytułu poniesionych strat materialnych lub doznanych krzywd fizycznych, psychicznych czy moralnych. Doświadczenia, które dotknęły ojca skarżącej, zostały zrekompensowane w innym trybie, a przyznana pomoc finansowa, wynikająca z tego tytułu, miała na celu uczynić zadość cierpieniom fizycznym i psychicznym, które dotknęły ojca skarżącej, w tym ją samą.

Obecne dolegliwości skarżącej mogą mieć związek z przeżyciami z dzieciństwa, jednak ocena stanu faktycznego sprawy pod kątem szczególnie uzasadnionego przypadku nie może być dokonywana według kryteriów subiektywnych, lecz zobiektywizowanych. Gdyby sytuację skarżącej, która na tle ofiar dotkniętych skutkami przemocy wojennej nie jest odosobniona, zakwalifikować w kategoriach nadzwyczajnego zdarzenia losowego, wówczas należałoby przyznać świadczenia specjalne wszystkim obywatelom, którzy stali się ofiarami przemocy wojennej, nawet tym, którzy – choćby w najmniejszym stopniu – doświadczyli niegodziwości okresu wojny, a wtedy świadczenia specjalne Prezesa Rady Ministrów utraciłyby swój wyjątkowy charakter, stając się świadczeniami typowo rekompensacyjnymi dla wszystkich naznaczonych piętnem II wojny światowej. Fakt, że ojciec skarżącej był ofiarą hitlerowskich eksperymentów pseudomedycznych, co w następstwie jego przeżyć mogło dotknąć również całą rodzinę, nie oznacza, że wszyscy członkowie rodziny zapadli na zdrowiu w sposób uniemożliwiający im wypracowanie pełnej emerytury, a przez to, że są uprawnieni do przyznania im świadczeń specjalnych.

Świadczenia specjalne nie mogą stanowić żadnego odszkodowania, żadnej rekompensaty czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia, represje. O ich charakterze przesądza bowiem zamieszczenie regulujących je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co jednoznacznie wskazuje, że nie mają charakteru roszczeniowego.

Sąd, podobnie jak organ, musi kierować się jedynie obiektywnymi kryteriami oceny. Taka obiektywna ocena nie daje podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie występują szczególne okoliczności, nadzwyczajne zdarzenia losowe, uzasadniające przyznanie skarżącej renty specjalnej. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącej, trzeba jednak podkreślić, że świadczenie z art. 82 ust. 1 przedmiotowej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby wnoszącej o nie, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej.

Jakkolwiek uznaniowość w tego typu sprawach nie może być wyrazem dowolności organu w podejmowaniu decyzji, to jednak Sąd nie dostrzegł przekroczenia granic uznania administracyjnego. Podjęte w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione. Sąd nie dopatrzył się w działaniach organu uchybień, zarówno przy ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jak i jego ocenie w świetle prawa materialnego, co oznacza, że Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.

Uznając zatem skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z zm.), orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Stosując art. 250 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2 ust. 2 i 3 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie w wysokości 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.