Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 710/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Protokolant Starszy inspektor sądowy Jolanta Sikora po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze – po rozpatrzeniu odwołania A. R. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt M. W. w Domu Pomocy Społecznej "K." w L. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. – dalej jako "k.p.a.") oraz art. 64 i art. 66 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.; obecnie: t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm. – dalej jako "u.p.s.") – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Kierownik Działu ds. domów pomocy społecznej, ośrodków wsparcia i pomocy cudzoziemcom Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., ustalił A. R. wysokość odpłatności za pobyt jej matki M. W. w Domu Pomocy Społecznej "K." w L. od dnia 1 lipca 2016 r. na kwotę [...] zł (w skali miesięcznej). Strona nie wniosła odwołania od tej decyzji, w związku z czym stała się ona ostateczna.

We wnioskach z 8 i 11 lipca 2016 r. A. R. zwróciła się do MOPR w L. o zwolnienie jej z powyższej odpłatności. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji. Nie posiada bowiem żadnych dochodów, zaś jedynym żywicielem jej rodziny jest jej mąż, uzyskujący nieregularne dochody z działalności gospodarczej. Małżonkowie mają przy tym syna w wieku szkolnym. Firma męża, aby zapewnić sobie możliwość dalszego funkcjonowania, zaciągnęła już kilka kredytów obrotowych i jest zmuszona zaciągnąć kolejne.

Decyzją z dnia [...] nr [...] organ pierwszej instancji odmówił zwolnienia A. R. z odpłatności za pobyt jej matki w DPS "K." w L.

Po rozpatrzeniu odwołania A. R. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji nie ocenił należycie zasadności wniosku strony, skupiając się na samym fakcie ustalenia jej odpłatności za pobyt matki w DPS "K.". Organ odwoławczy podkreślił, że organ pierwszej instancji powinien ocenić zebrany materiał dowodowy pod kątem zwolnienia odwołującej z obowiązku ponoszenia przedmiotowej odpłatności. W tym celu powinien przeprowadzić wywiad środowiskowy, zaś dochód strony ustalić według zasad określonych w u.p.s.

W dniu 12 stycznia 2017 r. zmarła M. W.

Ponownie rozpatrując wniosek A. R. o zwolnienie z odpłatności za pobyt M. W. w DPS "K." w L. w okresie od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia 12 stycznia 2017 r. organ pierwszej instancji przeprowadził w dniu [...] stycznia 2017 r. wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni. Podczas wywiadu strona złożyła pisemne oświadczenie, że od czerwca 2016 r. prowadzi gospodarstwo domowe jedynie z synem, bowiem jej mąż od tego czasu zamieszkuje oddzielnie i przestał łożyć na utrzymanie rodziny. W grudniu 2016 r. jedynym źródłem jej utrzymania była pożyczka od rodziny w kwocie 1.000 zł. Na poparcie powyższego twierdzenia przedłożyła zaświadczenie Urzędu Gminy K. z dnia [...] lutego 2016 r., iż A. R. (mąż wnioskodawczyni) zameldował się na pobyt stały w miejscowości K. Ponadto strona przedłożyła wypis aktu notarialnego Rep. A. Nr [...] zawartej z mężem w dniu [...] września 2016 r. umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej.

W dniu [...] marca 2017 r. organ pierwszej instancji przeprowadził dowód z przesłuchania strony. Podczas przesłuchania A. R. podtrzymała oświadczenia złożone w trakcie wywiadu środowiskowego.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Działu ds. domów pomocy społecznej i ośrodków wsparcia MOPR w L., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L., ponowne odmówił zwolnienia A. R. za pobyt M. W. w DPS "K." w L.

Organ nie dał wiary twierdzeniom strony przedstawionym podczas wywiadu środowiskowego, wskazując na ich sprzeczność z wyjaśnieniami zawartymi we wniosku z dnia [...] lipca 2016 r. , a także w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...]. Zauważył, że strona nie poinformowała MOPR w L. o (rzekomej) zmianie swojej sytuacji życiowej. Podkreślił, że zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może mieć miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych wymienionych w art. 64 u.p.s.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. R. zarzuciła organowi pierwszej instancji zignorowanie zaleceń zawartych w decyzji kasacyjnej organu odwoławczego z dnia [...], a także niezasadne zakwestionowanie jej oświadczeń i dokumentów złożonych podczas wywiadu środowiskowego. Strona podtrzymała twierdzenie, iż nie prowadzi razem mężem wspólnego gospodarstwa domowego, ponownie akcentując fakt ustanowienia między nimi rozdzielności majątkowej. Ponadto odwołująca zwróciła uwagę, że z art. 61 ust. 2 u.p.s. wynika, iż opłaty za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej określane są na podstawie dochodów osoby zobowiązanej, a nie pobierane z majątku rodzica. W tym kontekście podkreśliła, że wprawdzie jej mama była właścicielem mieszkania, jednak nie upoważniła jej do dysponowania tym lokalem, przez co skarżąca nie miała możliwości zawarcia umowy najmu i czerpania dochodów z jej tytułu. Ponadto mieszkanie to wymaga generalnego remontu, na który odwołująca – jak podkreśliła – nie posiada środków.

Końcowo odwołująca podniosła dodatkowo zarzut naruszenia art. 24 § 1 k.p.a.w związku z ponownym udziałem w sprawie M. T. (pełniącej funkcję Kierownika Działu ds. domów pomocy społecznej i ośrodków wsparcia MOPR w L.), która uczestniczyła również w postępowaniu przed organem pierwszej instancji poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...].

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołana na wstępie decyzją ostateczną z dnia [...] (zaskarżoną w niniejszej sprawie) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...].

Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja w sprawie zwolnienia w całości lub w części za pobyt w domu pomocy społecznej, której miaterialnoprawną podstawę stanowi art. 64 u.p.s., zapada w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet w sytuacji spełnienia przez stronę przesłanek do zwolnienia z odpłatności organ może negatywnie załatwić wniosek osoby zainteresowanej. Organ zaznaczył przy tym, że użyty w ww. przepisie zwrot w "szczególności" oznacza, iż nie tylko wymienione w nim okoliczności uzasadniają zwolnienie z odpłatności, lecz mogą to być również inne okoliczności niewymienione w tym przepisie, a zasługujące na uwzględnienie.

Oceniając zasadność wniosku A. R. w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Kolegium stwierdziło, że problemy finansowe firmy męża strony nie stanowią okoliczności, którą należy uwzględnić przy rozpoznaniu niniejszej sprawy. Organ odwoławczy podkreślił, że sytuację dochodową rodziny ustalono na podstawie oświadczenia męża odwołującej z dnia [...] maja 2016 r. dotyczącego dochodów osiągniętych z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2015. Z oświadczenia tego wynika, że A. R. uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Dochód męża odwołującej pomniejszony o koszty uzyskania przychodu w kwocie [...] zł, należny podatek w kwocie [...] zł, składkę na ubezpieczenie społeczne [...] zł i ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł, wyniósł [...] zł, zaś przeciętny miesięczny dochód na jedną osobę w tej trzyosobowej rodzinie wyniósł [...] zł.

W ocenie Kolegium w trakcie toczącego się postępowania o zwolnienie odwołującej z odpłatności odwołująca nie współdziałała z pracownikiem socjalnym w ustaleniu jej sytuacji życiowej. Z przyczyn nieznanych Kolegium odwołująca nie poinformowała organu, że w czerwcu 2016 r. nastąpiła zmiana jej sytuacji życiowej (na okoliczność tę powoływała się dopiero w dniu [...] stycznia 2017 r. podczas wywiadu środowiskowego). Organ zauważył, że z pism odwołującej składanych w toku postępowania wynika, iż ma ona dobry kontakt z mężem i dobrze orientuje się w sytuacji finansowej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, opisując szczegółowo sytuację ekonomiczną panującą w firmie.

Odnosząc się do podstawowych przesłanek wymienionych w art. 64 u.p.s., uzasadniających częściowe lub całkowite zwolnienie z odpłatności, Kolegium ustaliło, co następuje:

- w sprawie nie wystąpiła okoliczność ponoszenia opłaty za innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce (art. 64 pkt 1 u.p.s.);

- w sprawie wystąpiła okoliczność śmierci członka rodziny, a mianowicie śmierci matki odwołującej, jednak inne okoliczności wskazane w pkt 2 ww. artykułu nie wystąpiły. Odwołująca nie przedłożyła dowodu, że jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy, że w rodzinie jest osoba przewlekle chora lub niepełnosprawna, ani też, że poniosła straty powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innego zdarzenia losowego;

- w sprawie ma miejsce sytuacja, w której małżonkowie, wstępni, zstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia (art. 64 pkt 3 u.p.s.). Jedyną osobą w rodzinie posiadającą dochody jest mąż odwołującej. Dochód ten - wynosząc w 2015 r. [...] zł na osobę w rodzinie – jest jednak "wysoki". Odnosząc się natomiast do twierdzenia strony, jakoby jej mąż od czerwca 2016 r. nie utrzymywał rodziny, przez co odwołująca od tego czasu utrzymuje się z pożyczek rodzinnych, Kolegium stwierdziło, ze bez potwierdzenia tych wyjaśnień dowodem nie mogło ich uwzględnić. Organ odwoławczy zaznaczył, że nie uwzględnił tych wyjaśnień również z tego powodu, iż nawet w sytuacji opuszczenia przez męża rodziny, spoczywa na nim prawny i moralny obowiązek płacenia alimentów. Umowa majątkowa małżeńska nie zwalnia małżonka z utrzymania uczącego się syna i niepracującej żony. Nie stanowi również okoliczności wyłączającej dochody męża ze struktury dochodów rodziny;

- w sprawie nie ma miejsca sytuacja, w której osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko (art. 64 pkt 4 u.p.s.). W ocenie Kolegium nie można uznać, że odwołująca samotnie wychowuje dziecko, ponieważ pozostaje ona w związku małżeńskim i nie przedłożyła dowodu stwierdzającego pozbawienie męża władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. Do prawnego i moralnego obowiązku męża należy zaś wychowywanie dziecka, nawet w sytuacji faktycznej separacji małżonków.

Organ odwoławczy stwierdził również, że podniesione we wnioskach o zwolnienie z odpłatności za DPS okoliczności, dotyczące problemów finansowych firmy męża wnioskodawczyni, w tym zaciągniętych przez niego kredytów, nie mogą stanowić szczególnej okoliczności uzasadniającej zwolnienie odwołującej z odpłatności, ponieważ wspólnicy w owej firmie solidarnie odpowiadają za zobowiązania, a kondycja firmy mogła mieć jedynie wpływ na osiągnięcie niższych dochodów.

Podsumowując Kolegium podniosło, że w sytuacji rodziny strony nie wystąpiły przesłanki uprawniające do zwolnienia odwołującej w całości z odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 24 k.p.a. Kolegium stwierdziło, że w stosunku do M. T. nie zachodziła żadna z okoliczności wyłączenia pracownika organu administracji publicznej z urzędu, o których jest mowa w art. 24 § 1 k.p.a. Nie zachodziły też okoliczności wyłączenia na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., zaś odwołująca błędnie zinterpretowała ten przepis.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w imieniu A. R. skardze na ww. decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego, reprezentujący skarżącą radca prawny A. G. sformułował następujące zarzuty:

1. Naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.c. art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 64 u.p.s., poprzez brak należytego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, a w rezultacie błędne przyjęcie, że nie ziściły się przesłanki uprawniające do zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt M. W. w Domu Pomocy Społecznej, podczas gdy:

a) organ obowiązany był szczegółowo zbadać stan faktyczny sprawy, mając na uwadze szczególną rolę decyzji uznaniowej, tymczasem organ ustalił materialne kryteria do wydania decyzji w sprawie wyłącznie poprzez pryzmat zeznania podatkowego męża skarżącej za 2015 r., a nie rzeczywistą sytuacje majątkową skarżącej i stan faktyczny na dzień wydania decyzji w sprawie;

b) o rzeczywistych możliwościach majątkowych skarżącej nie świadczy wysokość dochodu przyjęta na gruncie przepisów u.p.s., ale faktyczna różnica pomiędzy osiąganymi aktywami a pasywami, uwzględniającymi wartość cyklicznie powtarzających się zobowiązań zaciągniętych w celu zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb rodziny i związanych z formą działalności gospodarczej męża skarżącej;

c) z pominiętego przez organ oświadczenia z dnia [...] maja 2015 r. i umów kredytu z dnia [...] stycznia 2015 r. wynika, że z dochodu uzyskiwanego przez męża skarżącej ponoszone są wydatki na utrzymanie domu i spłatę pożyczki w wysokości [...] zł, zaś wartość zobowiązań kredytowych obciążających męża skarżącej jako wspólnika spółki cywilnej wynosiła [...] zł (łączna wartość obu kredytów obrotowych [...] zł / 3 wspólników / 12 miesięcy);

d) analiza sytuacji majątkowej rodziny skarżącej w oparciu o faktyczne możliwości majątkowe męża skarżącej uzasadnia tezę, że niezależnie od wysokości dochodu osiągniętego w 2016 roku wysokość dochodu netto za 2015 rok ([...] zł), pomniejszona o cyklicznie powtarzające się zobowiązania ([...] zł + [...] zł), uniemożliwiają pokrycie kosztów pobytu M. W. w Domu Pomocy Społecznej, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny skarżącej.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 864 k.c., art. 376 k.c. w zw. z art. 64 u.p.s. poprzez ich wadliwą subsumcję i przyjęcie, że wartość zaciągniętych kredytów i ich spłata nie stanowi okoliczności uzasadniającej zwolnienie z odpłatności (...), albowiem kondycja firmy mogła mieć jedynie wpływ na osiągnięcie niższych dochodów przez męża skarżącej w 2015 r., w sytuacji gdy:

a) z umów kredytu z dnia [...] stycznia 2015 r. wynika, że A. R. działając wraz z pozostałymi wspólnikami spółki cywilnej zawarł umowy kredytu na sfinansowanie bieżącej działalności gospodarczej kredytobiorcy, którym nie jest spółka kapitałowa posiadająca osobowość prawną, ale każdy ze wspólników, ponoszący solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spółki;

b) z umów kredytu z dnia [...] stycznia 2015 r. wynika, że bank udzielił kredytobiorcy dwóch kredytów na sfinansowanie bieżącej działalności gospodarczej spółki w łącznej kwocie [...] zł, w terminie do dnia [...] stycznia 2016 r. Każdy ze wspólników w okresie od 30 stycznia 2015 r. do 31 stycznia 2016 r. zobowiązany był do spłaty kwoty po [...] zł. Solidarny charakter zobowiązania uzasadnia bowiem roszczenie regresowe, w części w jakiej każdy z pozostałych wspólników uchybiający płatności, ponosi odpowiedzialność za zobowiązanie kredytowe;

3. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 5 pkt 1 u.p.s. w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 8 lit. "a" i pkt 1 lit. "b" ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2032) poprzez ich wadliwą wykładnię i przyjęcie, że koszt uzyskania przychodu ujawniony w zeznaniu podatkowym za 2015 rok uwzględnia spłatę rat kredytu obrotowego, podczas gdy zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu do kosztu uzyskania przychodu osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą podlegającą opodatkowaniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych nie zalicza się wydatków na spłatę pożyczek (kredytów), za wyjątkiem skapitalizowanych odsetek od tych pożyczek. Ponadto gdyby nawet przyjąć, że kwota kredytu była wydatkowana na nabycie lub wytworzenie środków trwałych, lub wartości niematerialnych i prawnych, to koszt ten nie stanowił kosztu uzyskania przychodu, a zatem niezależnie od kosztów uzyskania przychodu ujawnionych w zeznaniu podatkowym za 2015 r., mąż skarżącej musiał je dodatkowo ponieść.

4. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 64 u.p.s. poprzez jego wadliwą wykładnię i przyjęcie, że wysokość osiąganego dochodu determinuje zasadność zwolnienia z odpłatności za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej, podczas gdy literalna wykładnia tego przepisu wyklucza wniosek, by wymienione w nim okoliczności dotyczyły wyłącznie kryterium dochodowego, a nie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Ponadto w skardze zawarto wniosek na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci złożonych zeznań podatkowych w przedmiocie wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2016 r. na okoliczność wysokości osiągniętego dochodu netto i możliwości majątkowych rodziny skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. Sąd uwzględnił wniosek dowodowy zawarty w skardze i postanowił dopuścić dowód z dokumentów – zeznania PIT–36L (k. 11-14 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew bowiem sformułowanym w niej zarzutom zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów postępowania, ani tez przepisów prawa materialnego, w stopniu dającym podstawy do wyeliminowania tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontrolowanych decyzji jest odmowa zwolnienia skarżącej A. R. z odpłatności za pobyt jej matki M. W. w Domu Pomocy Społecznej "K." w L. w okresie od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia 12 stycznia 2017 r.

W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym pozostaje, że skarżąca A. R. została zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt matki M. W. w Domu Pomocy Społecznej w kwocie [...] zł mocą ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] (k. 26 akt adm. I inst.). Wysokość tej należności wynikała z ustalenia, iż miesięczny koszt utrzymania podopiecznego ww. placówki wynosi [...] zł, zaś M. W. ponosi odpłatność za swój pobyt w DPS w kwocie stanowiącej 70% jej dochodu netto, tj. w wysokości [...] zł. O obciążeniu skarżącej pozostałą częścią kosztów pobytu jej matki w DPS zadecydowało natomiast ustalenie, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz synem, zaś dochód tej trzyosobowej rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, przekraczając tym samym 300 % kryterium dochodowego dla trzyosobowej rodziny ([...] zł) o kwotę [...] zł. Powyższa decyzja nie była przez stronę kwestionowana w drodze odwołania i jako ostateczna funkcjonuje w obrocie prawnym.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi art. 64 u.p.s. Stosownie do tego unormowania osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Brzmienie przytoczonego wyżej przepisu nie pozostawia wątpliwości co do uznaniowości organu w jego stosowaniu. Organ rozpoznający wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie ma zatem obowiązku przyznania zwolnienia, lecz ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygającą o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Sądowa kontrola decyzji opartych na uznaniu administracyjnym jest natomiast ograniczona, gdyż sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, niepubl.). Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone w zakresie wystarczającym dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, zaś organom obu instancji nie sposób zarzucić naruszenia ww. przepisów postępowania w stopniu choćby potencjalnie mającym wpływ na treść podjętej decyzji. W szczególności należy wskazać na rzetelne uzupełnienie postępowania dowodowego w ramach ponownego rozpatrywania sprawy po uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze pierwszej decyzji wydanej w sprawie przez organ pierwszej instancji w dniu [...]. Organ pierwszej instancji – stosując się do wytycznych Kolegium zawartych w decyzji kasacyjnej z dnia [...] – przeprowadził w dniu [...] stycznia 2017 r. wywiad środowiskowy, w ramach którego odebrał od skarżącej oświadczenie obrazujące jej aktualną sytuację rodzinna i finansową. W ramach tego oświadczenia skarżąca wskazała, że od czerwca 2016 r. samotnie wychowuje swojego syna. Stwierdziła, że nie zamieszkuje już wspólnie z mężem i tym samym nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Wyjaśniła również, że jest osobą bezrobotną i w miesięcu poprzedzającym przeprowadzenie wywiadu utrzymywała się wraz z synem wyłącznie ze środków zapożyczonych u rodziny.

Organy administracji - w ramach swobodnej oceny dowodów, do której są uprawnione – konfrontując powyższe wyjaśnienia z pozostałą części zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, twierdzeniom tym nie dały wiary. W ocenie Sądu stanowisko organów w tym względzie zasługuje natomiast na aprobatę. Słusznie bowiem zwrócono uwagę na sprzeczność wyjaśnień strony dotyczących jej sytuacji rodzinnej z informacjami przedstawionymi we wniosku z dnia [...] lipca 2016 r. oraz w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji z dnia [...] sierpnia 2016 r., w których skarżąca jednoznacznie wskazywała na męża jako "jedynego żywiciela rodziny", w żaden sposób nie kwestionując tego, że prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Twierdzenia skarżącej, jakoby jej mąż opuścił rodzinę w czerwcu 2016 r., nie sposób uznać za wiarygodne również z tego względu, że skarżąca na tę okoliczność powołała się dopiero w toku ponownego rozpatrywania jej wniosku o zwolnienie z odpłatności za pobyt M. W. w DPS. Wcześniej zaś nie zakwestionowała w drodze odwołania wydanej w dniu [...] decyzji zobowiązującej ja do pokrycia przedmiotowej należności, pomimo, że decyzja ta została wydana już po rzekomej zmianie stanu rodziny skarżącej wskutek wyprowadzki męża, a jednocześnie została ona oparta na ustaleniu, że skarżąca gospodaruje wspólnie z mężem, którego dochód stanowi dochód rodziny.

Uzasadnione wątpliwości odnośnie prawdziwości twierdzenia, jakoby mąż skarżącej zamieszkiwał oddzielnie i prowadził odrębne gospodarstwo domowe, nastręcza również fakt, iż pomimo, że A. R. w dniu [...] lutego 2016 r. zameldował się na pobyt stały w miejscowości K. (zaświadczenie Urzędu Gminy K. – k. 76 akt adm. I inst.), to zawierając z żoną przed notariuszem w dniu [...]września 2016 r. (a więc już po rzekomej wyprowadzce) umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oświadczył, że zamieszkuje w L. przy ul. G., tj. pod tym samym adresem, co jego żona.

Należy jednak podkreślić, że kwestia ustalenia, czy skarżąca prowadzi razem w mężem wspólne gospodarstwo domowe, nie miała decydującego znaczenie dla negatywnej oceny jej wniosku. Jak bowiem słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji, nawet gdyby skarżąca pozostawała w mężem w faktycznej separacji, nie zwalniałoby go to z obowiązku dostarczania synowi środków utrzymania oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 28, art. 128 k.r.o.). Nie zwalnia go z tych powinności również fakt ustanowienia między małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej. Rzeczą skarżącej jest zaś wyegzekwowanie od męża należnych środków na utrzymanie rodziny.

Wprawdzie potwierdzenie rzekomego opuszczenia rodziny przez A. R. wskazywałoby na wypełnienie przesłanki z art. 64 pkt 4 u.p.s. (samotne wychowywanie dziecka), jednak wobec faktu, iż decyzja podejmowana na podstawie tego artykułu ma charakter uznaniowy, nawet ewentualne spełnienie przykładowo wymienionych w nim przesłanek nie przesądzało o konieczności uwzględnienia wniosku strony (w niniejszej sprawie bezspornym było zresztą wystąpienie przesłanki z pkt 3 ww. artykułu). Podkreślenia wymaga, że skorzystanie z rozwiązania przyjętego przez art. 64 u.p.s. należy rozpatrywać również w kontekście art. 2 i art. 3 tej ustawy, ponieważ zwolnienie z ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, a tym samym przeniesienie ciężaru poniesienia tej opłaty na ośrodki pomocy społecznej, jest pewną formą pomocy udzielanej osobom, które spełniają przesłanki wymienione w art. 64 ustawy, ale również znajdują się w takiej sytuacji życiowej, która powoduje, że nie są w stanie ponieść kosztów pobytu w DPS przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości. Sąd – po dokonaniu analizy całokształty materiału dowodowego – zgadza się natomiast ze stanowiskiem organów, iż w przypadku skarżącej taka szczególnie trudna sytuacja nie ma miejsca, i to niezależnie od tego, czy skarżąca gospodaruje wspólnie z mężem, korzystając z jego dochodów, czy też prowadzi gospodarstwo domowe jedynie z małoletnim synem (tym samym w istocie drugorzędne znaczenie w sprawie miała kwestia kondycji finansowej prowadzonego przez A. R. przedsiębiorstwa, przez co zbędne jest odnoszenie się do dowodów mających wykazać zły stan owej kondycji). Należy bowiem zauważyć, że skarżąca - pomimo, że jest osobą bezrobotną – nie wykazała, by istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody uniemożliwiające jej podjęcie zatrudnienia i w konsekwencji zdobycie środków pozwalających na spłatę należności wynikającej z zapewnienia jej matce opieki w Domu Pomocy Społecznej, w szczególności, by uniemożliwiał jej to stan zdrowia. Jednocześnie nie sposób nie zwrócić uwagi na okoliczność wskazaną przez samą skarżącą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...], tj. na fakt, iż M. W. była właścicielem mieszkania znajdującego się przy ul. P. w L. Jeżeli więc skarżąca nie posiada własnych zasobów finansowych umożliwiających jej pokrycie kosztów zapewnienia jej matce opieki w DPS w zakresie ustalonym decyzją z dnia [...] jako ustawowa spadkobierczyni po zmarłej w dniu 12 stycznia 2017 r. M. W. winna podjąć kroki zmierzające do pozyskania niezbędnych ku temu środków z pozostawionego przez M. W. majątku.

Końcowo należy wskazać, iż bezzasadny był również zarzut skarżącej podniesiony w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, a wskazujący na naruszenie art. 24 § 1 k.p.a. poprzez udział w ponownym postępowaniu przed organem pierwszej instancji - po wydaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji kasacyjnej z dnia [...] - M. T., pełniącej funkcję Kierownika Działu ds. domów pomocy społecznej, ośrodków wsparcia MOPR w L., która uczestniczyła w postępowaniu przed organem pierwszej instancji również na etapie poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...] – uchylonej ww. decyzją kasacyjną. Odnosząc się do tego zarzutu Kolegium słusznie stwierdziło, że wskazana sytuacja nie wypełnia przesłanki z pkt 5 powyższego przepis, która dotyczy obowiązku wyłączenia z urzędu – przykładowo - w postępowaniu odwoławczym pracownika, który uczestniczył uprzednio w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w którym wydano zaskarżoną odwołaniem decyzję. Z przepisu tego (w tym również z pozostałych punktów art. 24 § 1 k.p.a.) nie wynika natomiast obowiązek wyłączenia od udziału w sprawie w ponownym postępowaniu przed organem pierwszej instancji pracownika, który uczestniczył w postępowaniu przed tym organem na etapie poprzedzającym wydanie decyzji uchylonej następnie przez organ odwoławczy. Podkreślić również należy, że z akt sprawy nie wynika, by skarżąca w toku postępowania przed organem pierwszej instancji złożyła wniosek o wyłączenie ww. pracownicy, dlatego też organ ten nie miał obowiązku wydania w tym przedmiocie postanowienia.

Podsumowując stwierdzić należy, że wbrew zarzutom skargi zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym i nie można zarzucić im przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.