Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 5/99
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 1999-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Policja
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Milicja Obywatelska była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.

TEZY

Milicja Obywatelska była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Kazimierza W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 grudnia 1998 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 września 1998 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Skarżący Kazimierz W. wniósł skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 grudnia 1998 r. (...), którą utrzymano w mocy decyzję tego organu z dnia 3 września 1998 r. (...) o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich.

Jako podstawę prawną decyzji z dnia 3 września 1998 r. powołano art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W jej uzasadnieniu wskazano zaś, że skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w utrwalaniu władzy ludowej w okresie od dnia 2 kwietnia 1946 r. do dnia 31 grudnia 1947 r. na podstawie zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w B. z dnia 27 stycznia 1971 r. W toku postępowania weryfikacyjnego stwierdzono, że udział w utrwalaniu władzy ludowej był jedynym tytułem uzyskania przez skarżącego uprawnień kombatanckich. Z tego wynika, jak wskazano, że skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie w ZBoWiD z tytułu nie wymienionego w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W myśl zaś art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które otrzymały je z tytułu udziału w utrwalaniu władzy ludowej w szeregach MO.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący wyjaśnił m.in., że w jego przypadku utrwalanie władzy ludowej polegało na walkach w szeregach Milicji Obywatelskiej z oddziałami UPA.

Wydając na skutek tego wniosku zaskarżoną decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie stwierdził, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu udziału w utrwalaniu władzy ludowej. Odnosząc się natomiast do twierdzeń skarżącego o jego walce z oddziałami UPA, powołał się na art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, stwierdzając, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący ponownie twierdził, że walczył jedynie z oddziałami UPA.

W odpowiedzi na skargę, podtrzymując stanowisko, iż Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową, wniesiono o jej oddalenie.

Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Jak wynika z uzasadnienia. zaskarżonej decyzji, organ administracyjny uznaje za ustalony fakt, iż skarżący, pełniąc służbę w Milicji Obywatelskiej, walczył jedynie z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Fakt ten jednak nie uzasadnia, zdaniem organu, pozostawienie skarżącemu uprawnień kombatanckich nabytych na podstawie dotychczasowych przepisów, gdyż zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ za działalność kombatancką uznaje się m.in. uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz

grupami Wehrwolfu, zaś Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową. Z powyższego wynika, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma wyjaśnienie pojęcia zmilitaryzowana służba państwowa, w szczególności wyjaśnienie, czy Milicja Obywatelska w okresie od 2 kwietnia 1946 r. do 31 grudnia 1947 r., a więc w okresie, w którym skarżący pełniąc w tej formacji służbę, walczył z oddziałami UPA, była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Zaznaczyć przy tym należy, że wyjaśnienie tej kwestii, w istocie dotyczącej nabycia uprawnień kombatanckich, w sprawie dotyczącej pozbawienia. uprawnień kombatanckich ma istotne znaczenie, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje, że osoba, która na mocy dotychczasowych przepisów uzyskała uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej nie traci automatycznie uprawnień kombatanckich, jeżeli prowadziła działalność, stanowiącą odrębną podstawę do uznania jej za kombatanta w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojenne, chyba że istnieje jeden z przypadków, określonych w art. 21 ust. 2 tej ustawy, które wyłączają możliwość przyznania uprawnień kombatanckich /wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r. wydany w sprawie o sygnaturze III ARN 30/96 - OSNAPU 1997 nr 6 poz. 83/.

W niniejszej sprawie organ administracyjny nie ustalił, aby zachodził przypadek wyłączający możliwość przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich określony we wskazanym art. 21 ust. 2. Również zebrany w aktach administracyjnych materiał dowodowy nie wskazuje, aby zachodziła taka okoliczność.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pojęcia "zmilitaryzowane służby państwowe" nie poddał żadnej analizie, poprzestając na arbitralnym stwierdzeniu, iż Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową. Wskazać jednak należy na argumenty, które przemawiają za przyjęciem, że Milicja Obywatelska była zmilitaryzowaną służbą państwową.

Milicja Obywatelska niewątpliwie była służbą państwową. Jeżeli zaś zmilitaryzowanie rozumieć jako zastosowanie form i metod organizacji militarnej, poddanie rygorom wojskowym, to stwierdzić należy, że była ona także zmilitaryzowaną służbą państwową. Milicja Obywatelska była bowiem, podobnie jak wojsko, formacją umundurowaną, uzbrojoną i zorganizowaną na zasadzie hierarchicznej.

Wskazać też należy, że przed nowelizacją art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, która weszła w życie w dniu 31 lipca 1997 r. /Dz.U. nr 68 poz. 436/, przepis ten nie ograniczał możliwości uznania za działalność kombatancką uczestniczenia w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu do walk w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych. Nowelizacja zaś tego przepisu miała na celu, jak wynika to ze stenogramu wystąpienia w Sejmie posła sprawozdawcy /stenogram 105 posiedzenia Sejmu II kadencji w dniu 23 kwietnia 1997 r./, wyeliminowanie, ze względu na trudności dowodowe, wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich osób, które walczyły z oddziałami UPA oraz Wehrwolfu w ramach samorzutnie organizowanych małych i lokalnych grup samoobrony. Nowelizacja omawianego przepisu ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. nie miała zatem na celu wyłączenie funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej walczących z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu, spod działania ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Wskazać też należy, że wraz z nowelizacją art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego dodano do tego przepisu punkt 7, według którego za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-45. Funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej walczący z oddziałami UPA niewątpliwie bronili ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami tak samo jak osoby wchodzące w skład Niszczycielskich Batalionów. Zatem sytuacja prawna tych funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i osób wchodzących w skład Niszczycielskich Batalionów winna być równa. Z tego względu nie jest trafna wykładnia art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, która prowadziłaby do wyłączenia spod działania tej ustawy funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej walczących z oddziałami UPA.

Taka wykładnia naruszała by konstytucyjną zasadę równości.

Mając wskazane względy na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych błędnie przyjął, iż Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Milicja Obywatelska była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W konsekwencji stwierdzić należy, że wydając zaskarżoną decyzję naruszono prawo materialne /wskazany przepis/ w sposób, który miał wynik na treść rozstrzygnięcia, gdyż doprowadził do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich.

Z tych wszystkich względów na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 oraz art. 29, a także art. 55 ust. 1 w zakresie orzeczenia o obowiązku zwrotu kosztów postępowania, ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm./, orzeczono jak w sentencji.