Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 314/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 33, 34 par 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 26 października 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie: sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Iwona Niżnik-Dobosz (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 26 października 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 października 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 569/15 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w kwestii złożonych zarzutów dotyczących prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 13 października 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 569/15 w sprawie ze skargi [...]na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2015 r., nr [...]w przedmiocie stanowiska wierzyciela w kwestii złożonych zarzutów dotyczących prowadzenia egzekucji administracyjnej, oddalił skargę.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Toruniu wystąpił do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z wnioskiem z dnia [...] marca 2014 r. o wyegzekwowanie obowiązku poddania się szczepieniom małoletniej [...]przez jej opiekuna prawnego [...].

Do prowadzonej egzekucji zobowiązana [...]pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. zgłosiła zarzuty:

1) braku wymagalności obowiązku,

2) częściowego wykonania obowiązku,

3) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej,

4) niespełnienia wymogów określonych w art. 27 i art. 26 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 z późn. zm. – dalej jako: u.p.e.a.).

Odnośnie braku wymagalności obowiązku zobowiązana, wskazując na terminy szczepień określone w § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (określające terminy szczepień "do 19 roku życia") podniosła, że na wykonanie poszczególnych szczepień zobowiązany ma wyznaczony konkretny okres ograniczony wiekiem dziecka. Tym samym, w ocenie zobowiązanej, moment wymagalności dla szczepień określonych w tytule wykonawczym nie nadszedł ponieważ jej dziecko nie ukończyło wieku określonego we wskazanych przepisach. Ponadto, zdaniem zobowiązanej, egzekwowany obowiązek opierał się o treść komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego określającego Program Szczepień Ochronnych, który to komunikat nie mieścił się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Z kolei, w odniesieniu do zarzutu częściowego wykonania obowiązku zobowiązana podniosła, że jej córka w dniu [...]czerwca 2012 r. została już zaszczepiona szczepionką na wirusowe zapalenie wątroby typu B. Ponadto odnosząc się do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej zobowiązana podniosła, że kierownicy, organy inspekcji sanitarnej są organami egzekucyjnymi jedynie w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydanych przez siebie decyzji i postanowień, natomiast obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu jest obowiązkiem wynikającym bezpośrednio z przepisów prawa, a nie wynikającym z decyzji lub postanowienia, co – według zobowiązanej – wyłączało możliwość wszczynania i prowadzenia egzekucji (podejmowania jakichkolwiek działań w tym względzie) przez organy Inspekcji Sanitarnej. Dodatkowo, w odniesieniu do zarzutu niespełnienia wymogów określonych w art. 27 i art. 26 u.p.e.a. zobowiązana podniosła, że zastosowany przez organ wzór tytułu wykonawczego na drugiej stronie, w prawym dolnym rogu oznaczony został jako "YT-3", a tym samym znacząco różni się od wzoru określonego w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej.

Wojewoda Kujawsko-Pomorski wystąpił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Toruniu o zajęcie stanowiska w sprawie przedstawionych zarzutów.

Postanowieniem z dnia [...]lutego 2015 r., nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Toruniu uznał zarzuty za nieuzasadnione.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia wniesionego przez zobowiązaną [...], postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu postanowienia, organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku wskazał, że wbrew twierdzeniu żalącej się obowiązek poddania małoletniej szczepieniu wynikał z przepisu prawa, tj. z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 947 z późn. zm. – dalej jako: ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi), a decyzja lekarza podstawowej opieki zdrowotnej sprawiała, iż obowiązek ten co do konkretnego dziecka indywidualizuje się po lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Podkreślono przy tym, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. Nr 182, poz. 1086) aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu wysłanym przez niego do tych osób albo opiekunów prawnych lub faktycznych do poddania się w wyznaczonym terminie lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu i samemu szczepieniu. Ponadto zaznaczono, że w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wykazu obowiązkowych szczepień ochronnych oraz zasad przeprowadzania i dokumentacji szczepień (Dz.U. Nr 237, poz. 2018 z późn. zm.), zgodnie z ustawową delegacją określono choroby zakaźne, przeciw którym prowadzone są szczepienia ochronne oraz wiek i grupy osób objęte obowiązkiem szczepień. Dlatego też zdaniem organu II instancji, taki sposób regulacji był wystarczający do przyjęcia, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynikał bezpośrednio z przepisów prawa. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy wskazał przy tym, że nie zmienia tej oceny fakt, iż Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych szczepionek. Nadmieniono bowiem, że w komunikacie tym zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania obowiązku ustalonego w ustawie. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, należało przyjąć, że żaląca się, jako rodzic będący prawnym opiekunem [...]urodzonej [...]czerwca 2012 r. nie dopełniła obowiązku poddania córki szczepieniom ochronnym zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, pkt 3 ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Organ II instancji podniósł również, że tryb postępowania poprzedzającego dokonanie szczepienia ochronnego określa art. 17 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, którego treść następnie przytoczył oraz nadmienił, że z poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym mogą być zwolnione tylko i wyłącznie osoby, u których lekarz specjalista stwierdza stałe przeciwwskazania do szczepień ochronnych, czy też konkretnego szczepienia, która to sytuacja – w ocenie organu – nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Podkreślił on bowiem, że żaląca się nie stawiając się z córką na badanie kwalifikacyjne uniemożliwiła lekarzowi ocenę stanu zdrowia dziecka lub skierowanie na konsultację specjalistyczną mającą na celu decyzję o kwalifikacji do szczepień. Organ odwoławczy podniósł także, że upomnienie z dnia 10 lutego 2014 r. wystawione przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Toruniu wzywało zobowiązaną do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, dotyczącego poddania się szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, polimyelitis, zakażeniu Haemophilius influenzae typu b oraz odrze, śwince i różyczce. Podkreślono przy tym, że termin wykonania obowiązku określony w upomnieniu nie oznaczał wykonania w tym czasie wszystkich zaległych szczepień, a wskazywał on jedynie termin, w którym należy zgłosić się do lekarza kwalifikującego do szczepień w celu rozpoczęcia szczepień według indywidualnego dla dziecka schematu. Ponadto odnośnie zarzutu częściowego wykonania obowiązku, organ II instancji stwierdził, że nie został wykonany obowiązek poddania [...]szczepieniom przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Wskazując bowiem na § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oraz na ogłaszanie Programu Szczepień Ochronnych przez Głównego Inspektora Sanitarnego, organ odwoławczy podniósł, że pełny cykl szczepienia podstawowego przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B realizowany jest u dzieci w pierwszym roku życia i obejmuje podanie trzech dawek szczepionki: w ciągu 24 godzin po urodzeniu, w 2 miesiącu życia oraz w 7 miesiącu życia. Dodano przy tym, że oczekiwany poziom uodpornienia uzyskuje się po przyjęciu pełnego cyklu szczepień, co oznacza, że tylko pełny cykl szczepień zapewnia długotrwałą ochronę. Jednocześnie w odniesieniu do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej organ odwoławczy podniósł, że za błędne należało uznać twierdzenie żalącej się jakoby organ I instancji nie miał prawa egzekwować wykonania obowiązku niepieniężnego w postaci szczepienia ochronnego, ani nie był uprawniony do prowadzenia w tym zakresie jakichkolwiek czynności. W tym względzie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy przytoczył treść art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., stosownie do którego organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej są uprawnione do żądania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku szczepień, tj. są wierzycielami w rozumieniu art. 1a u.p.e.a. Tym samym, z uwagi na treść art. 6 § 1 u.p.e.a. na organach Państwowej Inspekcji Sanitarnej jako na wierzycielu ciąży obowiązek podejmowania wszelkich czynności zmierzających do zastosowania przewidzianych prawem środków w celu wyegzekwowania od osoby zobowiązanej ustawowego obowiązku szczepień ochronnych. Dlatego też, w ocenie organu odwoławczego, wierzyciel – Inspektor Sanitarny powinien przesłać do organu egzekucyjnego, którym jest Wojewoda, upomnienie oraz tytuł wykonawczy, które są podstawą dalszych czynności zmierzających do wyegzekwowania obowiązku. Ponadto, odnośnie niespełnienia wymogów określonych w art. 26 i art. 27 u.p.e.a., organ II instancji wskazał, że organ egzekucyjny wszczyna postępowanie egzekucyjne na podstawie wniosku i tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela, bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, lecz nie bada zasadności i wymagalności egzekucji administracyjnej.

Skargę na ww. postanowienie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżąca [...], zarzucając mu naruszenie:

1) przepisów prawa procesowego, a mianowicie:

a) art. 27 § 1 pkt 6 u.p.e.a. polegające na braku wskazania w rubryce 26 tytułu wykonawczego podstawy prawnej egzekucji,

b) art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. polegające na wadliwym przyjęciu, że obowiązek poddania szczepieniom [...]jest wymagalny, mimo że nie jest on jeszcze wymagalny,

c) art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. polegające na niedookreśleniu obowiązku, któremu zobowiązana ma się poddać, a mianowicie brak dokładnego wskazania, jakim preparatem i jaką dawką szczepienie ma być przeprowadzone,

d) art. 17 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez wadliwe wskazanie treści obowiązku, polegające na pominięciu wskazania, że skarżąca zobowiązana jest wykonać ten obowiązek wspólnie z innymi osobami i pominięcie zasad wspólnego wykonania tego obowiązku,

e) art. 27c u.p.e.a. poprzez wadliwe wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków,

f) art. 26 § 1 u.p.e.a. poprzez wystawienie tytułu wykonawczego na błędnym druku,

g) (art.) 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. polegające na wadliwym przypisaniu sobie kompetencji do prowadzenia egzekucji,

h) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wadliwe wystawienie upomnienia bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa,

i) art. 7 Konstytucji RP poprzez egzekwowanie obowiązku nie wynikającego z przepisów prawa mieszczących się w katalogu źródeł prawa, o którym mowa w art. 87 Konstytucji RP,

2) przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 93 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 97 § 2 k.r.o. poprzez niezastosowanie, mimo że skarżąca decyzję o poddaniu swojego dziecka szczepieniu podejmuje wspólnie i łącznie z ojcem dziecka,

b) art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez odmawianie skarżącej prawa do wyrażenia dobrowolnej zgody na świadczenie medyczne jakim jest badanie kwalifikacyjne.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała dotychczas prezentowane stanowisko.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał, że w jego ocenie skarga była niezasadna i podlegała ona oddaleniu, bowiem ani podniesione w niej zarzuty, ani wynik kontroli przeprowadzonej z urzędu nie ujawniły naruszeń prawa, o jakich mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. – dalej jako: p.p.s.a.). Sąd I instancji zaznaczył przy tym na wstępie, że zakres kontroli administracji publicznej – w odniesieniu do spraw sądowoadministracyjnych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. (art. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2015 r., poz. 658) obejmował również orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Podkreślono przy tym, że od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej kontrola ta nie obejmuje już skarg na postanowienia, których przedmiotem jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów (obecna treść art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.), co nie dotyczy skarg wniesionych – tak jak w rozpoznawanej sprawie – przed dniem 15 sierpnia 2015 r. W dalszej kolejności Sąd I instancji podał, że przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Toruniu z dnia 11 lutego 2015 r., będące stanowiskiem wierzyciela odnośnie przedstawionych przez skarżącą (zobowiązaną) zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej. W ocenie Sądu I instancji, jak wynikało z akt sprawy – w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym organem egzekucyjnym nie był – jak podawała skarżąca – Powiatowy Inspektor Sanitarny, ale Wojewoda Kujawsko-Pomorski. Wskazano bowiem, że Powiatowy Inspektor Sanitarny występował jedynie w charakterze wierzyciela, tj. podmiotu, który zwraca się do organu egzekucyjnego o przeprowadzenie egzekucji. Tym samym podniesiono, że zaskarżone postanowienie nie było aktem czy też czynnością organu egzekucyjnego, ale stanowiło akt wierzyciela – jego stanowisko, które zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny (według akt – wojewoda) powinien uzyskać przed podjęciem dalszych czynności w postępowaniu egzekucyjnym.

Ponadto odnosząc się do zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji Sąd I instancji przytoczył treść art. 33 oraz art. 34 § 1 u.p.e.a., a następnie podał, że z regulacji tej wynikało, iż organ I instancji powinien był odnieść się w swoim postanowieniu do zgłoszonych zarzutów i właśnie zakresem zgłoszonych zarzutów było zdeterminowane dalsze postępowanie. Zaznaczono przy tym, że wynikało to wprost z ww. przepisu, który wskazywał, że organ egzekucyjny rozpatruje zarzuty po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Tym samym podkreślono, że zarówno organ odwoławczy, rozpatrujący zażalenie, jak i sąd administracyjny, do którego skierowano skargę, nie były uprawnione do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy przez zobowiązanego w zażaleniu od postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela wobec zgłoszonych zarzutów, a tym bardziej dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji ocenił skargę w takim zakresie, jaki wynikał z treści zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w piśmie z dnia 15 grudnia 2014 r., pomijając zarzuty zgłoszone na etapie postępowania odwoławczego oraz w skardze. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów skarżącej, Sąd I instancji wskazał, że w przypadku zarzutu braku wymagalności obowiązku, w pierwszej kolejności należało odnotować, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, zgodnie z którym obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisu prawa, nie ma zatem podstawy prawnej do konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej. W tym zakresie Sąd I instancji przytoczył treść art. 5 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1, 9, 10 pkt 1 i 2 i ust. 11 oraz art. 36 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi i na tej podstawie wskazał, że taki sposób regulacji pozwalał przyjąć, iż obowiązek poddania szczepieniu ochronnemu wynikał bezpośrednio z mocy przepisów ustawowych, w szczególności z rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (§ 1-3), które zostało pominięte przez skarżącą, która skupiła się na Programie Szczepień Ochronnych ogłaszanym na dany rok przez Głównego Inspektora Sanitarnego. Dodano przy tym, że w komunikacie tym zawarte były specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia, natomiast nie można było z niego wywieść (jak podnosiła skarżąca) dodatkowych norm, niż te wynikające z ww. ustawy i rozporządzenia. Tym samym, wbrew twierdzeniom skargi, z ww. przepisów wynikała norma prawna, która ustanawiała prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określała wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Zdaniem Sądu I instancji, oznaczało to, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, był bezpośrednio wykonalny, a jego wykonanie z mocy prawa zostało zabezpieczone przymusem administracyjnym. Z kolei, w odniesieniu do kwestii związanej z tym, że dziecko skarżącej nie osiągnęło jeszcze wieku 19 lat, wskazano, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy i rozporządzeniu Ministra Zdrowia, które wskazywały, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym – jeśli chodzi o dzieci – w jakim okresie ich życia. Podniesiono przy tym, że zgodnie z § 5 rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ww. ustawy, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Ponadto zaznaczono, że szczepienia są realizowane w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, natomiast terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień zostały uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności o kalendarzowego wieku dziecka. Stąd też w ocenie Sądu I instancji, argumentacja skarżącej, stosownie do której obowiązek szczepień jej dziecka nie był i nadal nie jest wymagalny, była pozbawiona racji nie tylko prawnych, ale i merytorycznych. Podkreślono bowiem, że gdyby organy inspekcji sanitarnej w egzekwowaniu ciążącego na skarżącej obowiązku poddania dziecka szczepieniom miały czekać aż do ukończenia przez nie 19 roku życia, to cel zapobieżenia powstania sytuacji wskazanych w art. 33 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie byłby osiągnięty, a jak wynika z doświadczenia życiowego i ogólnej wiedzy, ilość dawek oraz okresy, w jakich kolejne dawki szczepień mają być podawane dzieciom, ma swoje uwarunkowania medyczne (immunologiczne). Na koniec rozważań dotyczących pierwszego zarzutu podniesiono, że zasadnie organ wskazał, iż termin wykonania obowiązku, tj. poddania dziecka konkretnym szczepieniom, ustalał lekarz kwalifikujący do szczepień.

Odnosząc się natomiast do kolejnego zarzutu, tj. częściowego wykonania obowiązku, Sąd I instancji uznał go za niezasadny. Wskazano bowiem, że córka skarżącej została poddana jedynie jednemu szczepieniu na wirusowe zapalenie wątroby typu B, podczas gdy pełen cykl szczepienia u noworodków i niemowląt obejmuje trzy dawki szczepionek podanych: w ciągu 24 godzin po urodzeniu, w 2 i 7 miesiącu życia. Z kolei odnosząc się do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, podkreślono, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, nie kwestionowany ani przez skarżącą, ani przez organy, że organem egzekucyjnym w przedmiotowej sprawie był wojewoda i ten właśnie organ prowadził postępowanie egzekucyjne w rozpoznawanej sprawie. Dlatego też w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzut skarżącej związany z tą kwestią wynikał z braku rozróżnienia pomiędzy organem egzekucyjnym (tutaj wojewodą) a wierzycielem (tutaj Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Toruniu). Dodano bowiem, że to właśnie Inspektorowi Powiatowemu służył w tym postępowaniu status wierzyciela, jako że był on podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, jako organ powołany do czuwania nad wykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Zaznaczono bowiem, że zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. 2011 r. Nr 212, poz.1263 z późn. zm.), do jej zadań należy ustalanie zakresów i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Tym samym przepis ten przyznawał – zdaniem Sądu I instancji – organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej pozycję wierzyciela – uprawnionego do żądania wykonania obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.), stosownie do treści art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Jednocześnie odnosząc się do zarzutu niespełnienia wymogów określonych w art. 27 i art. 26 u.p.e.a., Sąd I instancji podał, że jeśli chodzi o zarzuty związane z samym tytułem wykonawczym, to wbrew twierdzeniom skarżącej został on wydany na formularzu urzędowym – zgodnym ze wzorem dla tytułu wykonawczego stosowanego w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, zawartym w załączniku nr 25 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 grudnia 2002 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2003 r. Nr 9, poz. 106). Nadmieniono przy tym, że faktem było, iż na drugiej stronie tytułu w dolnej części, w rubryce zawierającej nazwę tytułu brakowało litery "T" i miał on treść "YT-3", jednakże na pierwszej stronie zarówno u dołu, jak i w jego górnej części prawidłowo wskazano, że jest to druk "TYT-3". Tym samym według Sądu I instancji, z uwagi na fakt, że powyższe uchybienie nie miało żadnego znaczenia dla oceny przedmiotowej sprawy, a zarzut skarżącej stanowił przejaw skrajnego formalizmu, nie został on uwzględniony.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca kasacyjnie – [...]

Skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu:

1. w trybie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 2, art. 31 ust. 1 i 2 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych w zw. z art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, poprzez przyjęcie, że skarżąca miała prawny obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, co nie było uzależnione od jej zgody i uznanie, że ograniczenie wolności jednostki może być de facto wprowadzone w akcie niestanowiącym obowiązującego źródła prawa;

2. w trybie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

2.1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 28 i art. 81 k.p.a., polegające na nieuwzględnieniu skargi, mimo że ojciec małoletniego dziecka nie został uznany za stronę postępowania i w konsekwencji został pozbawiony prawa do udziału w postępowaniu oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów;

2.2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a., polegające na nieuwzględnieniu skargi, mimo że nie został w pełni zebrany i rozważony materiał dowodowy, tj. nie uwzględniono, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego, małoletnia nie miała przeprowadzonych aktualnych badań kwalifikacyjnych, co wykluczało poddanie jej szczepieniu ochronnemu i tym samym skuteczne egzekwowanie tego obowiązku w oparciu o przepisy u.p.e.a. oraz nie zweryfikowanie, pomimo zgłaszania takich uwag przez skarżącą, że istnieją przeciwwskazania do poddania małoletniej szczepieniom, z uwagi na poważne komplikacje zdrowotne jakich doświadczyła po przyjęciu pierwszych szczepionek;

2.3. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nie odniesienie się do wszystkich zarzutów podnoszonych w skardze przez skarżącą, pomimo że Sąd I instancji powinien rozstrzygnąć w granicach danej sprawy;

2.4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 26 i art. 27 u.p.e.a. poprzez:

a) nie wyjaśnienie, czy w sprawie wydano dwa tytuły wykonawcze o odmiennej treści, dotyczące tego samego obowiązku, o tym samym numerze, mimo że w uzasadnieniu postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela z dnia [...] lutego 2015 r., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Toruniu, odnosząc się do zarzutu dotyczącego niespełnienia wymogów dotyczących tytułu wykonawczego, wskazał, że "tytuł wykonawczy nr [...]z dnia [...] marca 2014 r. został sporządzony dwukrotnie, ponieważ w pierwszym nie oznaczono wierzyciela w związku z powyższym wystawiono poprawny tytuł wykonawczy", podczas gdy z akt wynika, że w jednym z tytułów wykonawczych nie wskazano wierzyciela, a także błędnie wypełniono część G, a następnie wystawiono nowy tytuł wykonawczy o tym samym numerze,

b) wskazanie niepełnej podstawy prawnej w tytule wykonawczym, doręczonym skarżącej, tj. powołanie się tylko na przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, pkt 3 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi i nie uwzględnienie przepisu art. 5 ust. 2, ani art. 17 tej ustawy,

c) niewskazanie w treści tytułu wykonawczego, o jakie szczepienia ochronne, którym małoletnia ma zostać poddana chodzi (pomimo, że szczepienia przeciwko poszczególnym chorobom, powinny zostać przeprowadzane w odpowiednich odstępach), a więc nieprecyzyjne określenie obowiązku nakładanego na skarżącą,

d) niezweryfikowanie, czy tytuł wykonawczy, doręczony skarżącej, został podpisany przez upoważnioną osobę.

Wskazując na powyższe uchybienia skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie przytoczyła dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie szczegółowo rozwinęła podniesione zarzuty, przywołując przy tym na poparcie swojej argumentacji orzecznictwo sądów administracyjnych oraz stanowisko doktryny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718, ze zm., dalej p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji. Wniesienie skargi kasacyjnej uruchamia kontrolę Naczelnego Sądu Administracyjnego w granicach skargi kasacyjnej nad wyrokiem wydanym przez Sąd I Instancji.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

W pierwszej kolejności Sąd II instancji przystępuje do rozpatrzenia zarzutów skargi kasacyjnej podnoszących naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, które miało, zdaniem kasatora, istotny wpływ na wynik sprawy.

Ustosunkowując się do tej grupy zarzutów Sąd II instancji stwierdza, że nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd I instancji treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a. w zw. z art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 28 i art. 81 k.p.a., polegającego na nieuwzględnieniu skargi, mimo że ojciec małoletniego dziecka nie został uznany za stronę postępowania i w konsekwencji został pozbawiony prawa do udziału w postępowaniu oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. W tym miejscu Sąd II instancji zauważa, że przedmiotem kontroli jest zgodność z prawem w granicach skargi kasacyjnej wyroku Sądu I instancji w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy z dnia [...]marca 2015 r., nr [...]w przedmiocie stanowiska wierzyciela w kwestii złożonych zarzutów dotyczących prowadzenia egzekucji administracyjnej. Kwestionowane postanowienie zostało wydane na podstawie art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 z późn. zm. – dalej jako: u.p.e.a.), która nie posługuje się pojęciem strony postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z treścią art. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ustawa określa:1) sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2; 2) prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2. W konsekwencji potencjalnymi podmiotami biorącymi udział w postępowaniu egzekucyjnym są: wierzyciel (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.), zobowiązany (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.), organ egzekucyjny (art. 1a pkt 7 u.p.e.a.), organ rekwizycyjny (art. 1a pkt 8 u.p.e.a.), egzekutor (art. 1a pkt 4 u.p.e.a. ). W związku z powyższym, zarzuty skargi kasacyjnej i jej rozwinięcie nie przystają do pojęć, terminologii i zasadniczej funkcji ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, a wręcz można wysnuć odwrotny wniosek, aby właściwe organy nie prowadziły odpowiedniego odrębnego postępowania egzekucyjnego dotyczącego rzeczonego obowiązku, w którym zobowiązanym byłby ojciec małoletniego dziecka. Na marginesie Sąd II instancji zaznacza, że z zarzutem braku udziału strony bez jej winy w postępowaniu zakończonym ostatecznym rozstrzygnięciem organu skutecznie może występować jedynie sama zainteresowana strona.

Nie znajduje także uzasadnionych podstaw zarzut skargi kasacyjnej podnoszący naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a., polegające na nieuwzględnieniu skargi, mimo że nie został w pełni zebrany i rozważony materiał dowodowy, tj. nie uwzględniono, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego, małoletnia nie miała przeprowadzonych aktualnych badań kwalifikacyjnych, co wykluczało poddanie jej szczepieniu ochronnemu i tym samym skuteczne egzekwowanie tego obowiązku w oparciu o przepisy u.p.e.a. oraz nie zweryfikowanie, pomimo zgłaszania takich uwag przez skarżącą, że istnieją przeciwwskazania do poddania małoletniej szczepieniom, z uwagi na poważne komplikacje zdrowotne jakich doświadczyła po przyjęciu pierwszych szczepionek. Zarzut ten w swej istocie zarzuca Sądowi I instancji, że zaakceptował naruszenie przez kontrolowany organ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. Jednocześnie zarzut skargi kasacyjnej nie wskazuje, jaką normę postępowania sądowego naruszył Sąd I instancji. Szanując konstytucyjne prawo skarżącej kasacyjnie do sądu, Sąd II instancji poddał ten zarzut kontroli. W przekonaniu Sądu II instancji, kontrola podniesionych kwestii a dotyczących wymagalności egzekwowalnego obowiązku została przeprowadzona przez Sąd I instancji prawidłowo, a treść kontrolowanych przez Sąd I instancji postanowień spełnia wymogi o jakich jest mowa w art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. Sąd I instancji prawidłowo zweryfikował, że przedmiotem postępowania egzekucyjnego jest obowiązek wynikający bezpośrednio z mocy ustawy, a także stopień legalności procesowego ustalenia jego wymagalności. Obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 947 z późn. zm.), a decyzja lekarza podstawowej opieki zdrowotnej sprawia, iż obowiązek ten w przypadku konkretnego dziecka, indywidualizuje się po lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. Nr 182 poz. 1086) aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu wysłanym zobowiązanym. Zarzuty skargi kasacyjnej pomijają zatem istotę i zasady trybu postępowania poprzedzającego dokonanie szczepienia ochronnego określa w art. 17 ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 947 z późn.zm.) i przepisy wykonawcze. Wykonanie szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania tego szczepienia. Badanie kwalifikacyjne może być wykonane wyłącznie przez lekarza mającego niezbędną wiedzę z zakresu szczepień ochronnych, znajomości wskazań i przeciwwskazań do szczepień, a także niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz zasad przeprowadzania i dokumentacji szczepień. Po przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. Nadto szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, a tym szczepieniem upłynęły 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu. W przypadku, kiedy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia szczepienia ochronnego, lekarz kieruje dziecko do konsultacji specjalistycznej. Co istotne, z poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym mogą być zwolnione tylko i wyłącznie osoby, u których lekarz specjalista stwierdza stałe przeciwwskazania do szczepień ochronnych, czy też konkretnego szczepienia, a z taką sytuacją nie mamy do czynienia w realiach w niniejszej sprawy.

W konsekwencji powyższych ustaleń i ocen Sąd II instancji podziela stanowisko Sądu I instancji akceptujące ocenę organu, że skarżąca kasacyjnie [...] nie stawiając się z córką [...]na badanie kwalifikacyjne uniemożliwiła zatem lekarzowi ocenę stanu zdrowia dziecka lub skierowanie na konsultację specjalistyczną mającą na celu decyzję o kwalifikacji do szczepień. W sytuacji, gdy rodzice nie zgłaszają się dzieckiem do świadczeniodawcy prowadzącego szczepienia ochronne, oczywistym jest, że nie ma możliwości przeprowadzenia kwalifikacyjnego badania lekarskiego i stwierdzenia występowania ewentualnych przeciwwskazań do jego wykonania, czy możliwości skierowania dziecka na konsultację specjalistyczną.

W odniesieniu do zarzutów podnoszących naruszenie przez Sąd I instancji art. 134 § 1 p.p.s.a. przez nie odniesienie się do wszystkich zarzutów podnoszonych w skardze przez skarżącą, pomimo że Sąd I instancji powinien rozstrzygnąć w granicach danej sprawy; Sąd II instancji stwierdza, że wszystkie zarzuty relewantne dla sprawy w jej wymiarze faktycznym i prawnym zostały rozpatrzone. Jednocześnie Sąd I instancji nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

W kontrolowanej sprawie należy nadto uwzględnić specyfikę sądowej kontroli postanowień wierzyciela w sprawie zarzutów. W tym miejscu należy bowiem przypomnieć, że art. 33 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog okoliczności, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Analiza wskazanego przepisu prowadzi to wniosku, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania. Przy tym podniesione w nich okoliczności, które zdaniem zobowiązanej wykluczają możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego (przesądzają o jego niedopuszczalności), zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Jeżeli zatem dany zarzut nie zostanie podniesiony przez zobowiązanego, to nie może być rozpoznany przez organy prowadzące postępowanie egzekucyjne (vide wyrok NSA z 10 grudnia 2014r., sygn. akt I OSK 2218/14). Oznacza to, że po upływie terminu do wniesienia zarzutów nie jest dopuszczalne zgłaszanie nowych zarzutów lub uzupełnianie zarzutów już wniesionych o nowe podstawy faktyczne lub prawne, zarówno w zażaleniu, jak również na etapie postępowania przed sądami administracyjnymi (tak: wyrok NSA z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13).

Sąd II instancji nie podziela także zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 26 i art. 27 u.p.e.a. przez: nie wyjaśnienie, czy w sprawie wydano dwa tytuły wykonawcze o odmiennej treści, dotyczące tego samego obowiązku, o tym samym numerze, mimo że w uzasadnieniu postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela z dnia [...]lutego 2015 r., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Toruniu, odnosząc się do zarzutu dotyczącego niespełnienia wymogów dotyczących tytułu wykonawczego, wskazał, że "tytuł wykonawczy nr [...]z dnia [...] marca 2014 r. został sporządzony dwukrotnie, ponieważ w pierwszym nie oznaczono wierzyciela w związku z powyższym wystawiono poprawny tytuł wykonawczy", podczas gdy z akt wynika, że w jednym z tytułów wykonawczych nie wskazano wierzyciela, a także błędnie wypełniono część G, a następnie wystawiono nowy tytuł wykonawczy o tym samym numerze. Wskazana w skardze kasacyjnej okoliczność nie ma znaczenia dla wyniku sprawy. W kontrolowanej sprawie istotne jest, że organ działa na podstawie jednego i prawidłowo sporządzonego tytułu wykonawczego dostarczonego przez zastępcę Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Toruniu do organu egzekucyjnego za pismem z dnia [...].03.2014 w związku z postanowieniem Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] marca 2014 r. zwracającym do wierzyciela tytuł wykonawczy z dnia [...].03.2014 nr [...]wystawiony przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Toruniu i wskazującym na brak wystawionego tytułu wykonawczego w przedmiocie oznaczenia wierzyciela. Odnosząc się zarazem do zarzutu wskazania niepełnej podstawy prawnej w tytule wykonawczym, doręczonym skarżącej, tj. powołanie się tylko na przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, pkt 3 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi i nie uwzględnienie przepisu art. 5 ust. 2, ani art. 17 tej ustawy, Sąd II instancji stwierdza, że zasadnicza podstawa prawna została wskazana przez organ w ww. tytule, w stopniu pozwalającym pozytywnie zweryfikować legitymizację, legalność i treść dochodzonego obowiązku.

Z części końcowej uzasadnienia kontrolowanego wyroku wynika zarazem, że Sąd I instancji skontrolował wymogi formalnoprawne związane z samym tytułem wykonawczym podpisanym przez Zastępcę Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Toruniu. Obecna kontrola wykazuje, że Sąd I instancji dokonał tej kontroli zgodnie z prawem. Jednocześnie Sąd II instancji wskazuje - ustosunkowując się do zarzutu niezweryfikowania przez Sąd I instancji, czy tytuł wykonawczy, doręczony skarżącej, został podpisany przez upoważnioną osobę - że skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnienia i argumentacji, w myśl których tytuł wykonawczy był podpisany przez osobę nieuprawnioną.

W tym miejscu Sąd II instancji przystępuje do oceny zarzutów materialnoprawnych uznając, że nie znajdują także uzasadnionych podstaw.

Sąd II instancji nie podziela stanowiska zawartego w skardze kasacyjnej, że kontrolowany obecnie Sąd I instancji naruszył przepisy prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 2, art. 31 ust. 1 i 2 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych w zw. z art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, przez przyjęcie, że skarżąca miała prawny obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, co nie było uzależnione od jej zgody i uznanie, że ograniczenie wolności jednostki może być de facto wprowadzone w akcie niestanowiącym obowiązującego źródła prawa.

Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012r, poz. 159): "Pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Jednocześnie w myśl art. 15 omawianej ustawy, wypowiadającym się w przedmiocie zakres stosowania przepisów znajdujących się w rozdziale 5 ustawy zat. Prawa pacjenta do wyrażania zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych : " Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej".

Zdaniem Sądu II instancji z językowej i systemowej wykładni ww. przepisów prawnych wynika, że art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m. in. ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz odmiennie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta.

W konsekwencji powyższych ustaleń, Sąd II instancji nie uwzględnił także zarzutu naruszenia art. 31 ust. 1 i 2 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. W sprawie jest bowiem wręcz przeciwnie. Sąd II instancji stwierdza, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma silne oparcie w przepisach Konstytucji RP, a przede wszystkim w jej art. 31 ust. 3, który stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi a bezpieczeństwem zdrowotnym i ochroną zdrowia społeczeństwa jest oczywisty, gdyż dzięki nim z jednej strony wskutek uprawnionej ingerencji w wolność jednostki chronione jest zdrowie tej jednostki a z drugiej strony są dzięki temu powszechnie chronione osoby obiektywnie narażone na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych.

W kontrolowanej sprawie Sąd I instancji nie naruszył także art. 87 ust. 1 Konstytucji RP wypowiadającego się w zakresie powszechnie obowiązującego prawa. Artykuł 87 Konstytucji RP wskazuje tzw. legislacyjne źródła prawa wydawane przez ustawodawcę lub zamiast ustawodawcy na podstawie odpowiednich upoważnień ustawowych. W przepisie art. 5 ust. 1 pkt 1b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. ukonstytuowano obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym przez osoby przebywające na terytorium RP. Jakie konkretnie osoby oraz jakie choroby objęte są tym obowiązkiem pozostawiono do określenia Ministrowi Zdrowia, który w oparciu o delegację ustawową tj. art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 ustawy wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym określono choroby zakaźne, przeciw którym prowadzone są szczepienia ochronne, wiek oraz grupy osób objętych obowiązkiem szczepień. W ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. zatem został ustalony ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, natomiast w powołanym rozporządzeniu uszczegółowiono i opisano zarówno osoby podlegające obowiązkowi, jak i choroby zakaźne, aby z przepisów tych wywieść bezspornie obowiązek prawny. W ocenie Sądu II instancji taki sposób regulacji jest wystarczający do przyjęcia, że obowiązek poddania szczepieniu ochronnemu wynika bezpośrednio z przepisu prawa. Nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok. W komunikacie tym jednak zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczenienia, nie można zaś z niego wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia (vide wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2014r. sygn. akt II OSK 1312/13).

Kwestionowany przez skarżącą kasacyjnie Program Szczepień Ochronnych na dany rok stanowi zatem tzw. przepis administracyjny, który ma wystarczające umocowanie ustawowe i posiada zarazem wyraźnie przewidziany normami prawa powszechnie obowiązującego wymiar aktu instrumentalnego wobec ustawy i wykorzystującego wiedzę fachową właściwych organów administracyjnych. Nie jest to tzw. legislacyjne źródło prawa powszechnie obowiązującego wydawane zamiast ustawodawcy, lecz swoisty akt generalny posiadający upoważnienie w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., a także w treści § 5 ww. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. wydawany przez upoważniony ustawowo organ z uwagi na posiadaną wiedzę fachową w związku z wykonywaniem zadań publicznych.

Mając na uwadze powyższe, Sąd II instancji działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.