Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 280/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 46 par. 1 pkt 4, art. 46 par. 2a i 2b, art. 49 par. 1, art. 58 par. 1 pkt 3, art. 184, art. 197 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 58/22 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 28 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 58/22 odrzucił skargę A. P. (dalej jako skarżący) na decyzję Wojewody P. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę z uwagi na nie usunięcie braków formalnych skargi w sposób wskazany w zarządzeniu Przewodniczącej Wydziału z 16 lutego 2022 r. tj. na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 P.p.s.a. oraz orzekł o zwrocie uiszczonego od skargi wpisu sądowego.

Sąd wskazał, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona do WSA w Gdańsku za pomocą poczty elektronicznej (ePUAP). Z uwagi na braki formalne tej skargi zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 16 lutego 2022 r. wezwano skarżącego za pośrednictwem poczty elektronicznej (ePUAP) do ich usunięcia, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez podpisanie skargi z 25 stycznia 2022 r. stanowiącej załącznik nazwany: "2022-01-24 skarga WSA-3.docx" do pisma ogólnego (przewodniego) z 25 stycznia 2022 r. nazwanego "SKARGA" certyfikatem kwalifikowanym lub podpisem zaufanym. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że pismo ogólne (przewodnie) zatytułowane "SKARGA" zostało podpisane podpisem elektronicznym, natomiast skarga stanowiąca załącznik do tego pisma, nie została podpisana podpisem elektronicznym. Odrębnym zarządzeniem z tego samego dnia wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wezwania wysłano 21 lutego 2022 r., a skarżący odebrał je 24 lutego 2022 r. (vide: Urzędowe Poświadczenie Doręczenia, k. 59 akt). W konsekwencji, 7-dniowy termin do usunięcia braków formalnych skargi upływał 3 marca 2022 r.

W dniu 28 lutego 2022 r. skarżący przesłał do sądu za pośrednictwem poczty elektronicznej (ePUAP) pismo ogólne (przewodnie) zatytułowane: "Odpowiedz na wezwanie", w którym stwierdził, że przesyła załącznik o nazwie "Skarga" i uzupełnia go podpisem zaufanym. Wskazał także, że załącza potwierdzenie uiszczenia wpisu sądowego. Okazało się jednak, że powołane pismo ogólne nie zawierało żadnego załącznika.

Niezależnie od powyższego w dniu 3 marca 2022 r. do sądu wpłynęło za pośrednictwem Poczty Polskiej pismo skarżącego, nadane 1 marca 2022 r., zawierające dwa załączniki: wydruk skargi opatrzony podpisem tradycyjnym skarżącego oraz wydruk dowodu uiszczenia wpisu sądowego.

Mając powyższe na uwadze Sąd postanowieniem z 28 marca 2022 r. odrzucił skargę w trybie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Sąd wskazał na treść art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a., który wskazuje na wymóg formalny każdego pisma procesowego w postaci jego podpisania przez stronę, jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Sąd zauważył, że pismo strony wnoszone w formie dokumentu elektronicznego powinno ponadto spełniać wymogi wskazane w § 2a ww. przepisu (zawierać adres elektroniczny, zostać podpisane przez stronę, albo jej przedstawiciela ustawowego lub przez pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym).

Sąd podkreślił, że wejście w życie powyższego przepisu wzbudziło wątpliwości w zakresie tego, czy podpisanie formularza pisma ogólnego odnosi się do całości pisma i załączonych do niego plików, a zatem czy podpisanie podpisem elektronicznym formularza pisma ogólnego skutkuje podpisaniem także załączonej do tego pisma skargi. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów w uchwale z 6 grudnia 2021 r. o sygn. I FPS 2/21, stwierdził, że zgodnie z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 oraz art. 12b § 1 i art. 46 § 2a i 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), skargę stanowiącą załącznik do formularza pisma ogólnego, podpisanego podpisem zaufanym, przesłanego przez platformę ePUAP, należy uznać za podpisaną jedynie wówczas, gdy została ona odrębnie podpisana podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym.

Sąd wyjaśnił, że wydana uchwała zgodnie z art. 269 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. ma moc wiążącą i przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX 2021).

Wobec powyższego Sąd uznał, że wniesiona skarga stanowiąca załącznik do pisma ogólnego (przewodniego) nie została opatrzona stosownym podpisem elektronicznym – w przeciwieństwie do samego pisma ogólnego.

Mając na uwadze treść art. 49 § 1 P.p.s.a. oraz art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Sąd wskazał, że skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi wezwaniem odebranym 24 lutego 2022 r. a zatem siedmiodniowy termin do usunięcia braków formalnych skargi upłynął 3 marca 2022 r. Sąd uznał, że w powyżej zakreślonym terminie skarżący nadesłał za pośrednictwem poczty elektronicznej (ePUAP) pismo ogólne (przewodnie), w którym stwierdził, że załącza do niego podpisaną podpisem zaufanym skargę. Jednakże pismo ogólne nie zawierało żadnego załącznika, a zatem należało uznać, że skarżący nie usunął braku formalnego swojej skargi w sposób wskazany w wezwaniu Przewodniczącej Wydziału, co uniemożliwiło nadanie jej dalszego biegu.

Odnosząc się do faktu, że w dniu 1 marca 2022 r. skarżący nadał do sądu za pomocą Poczty Polskiej wydruk swojej skargi (papierowy) podpisanej tradycyjnie Sąd uznał, że takie działanie skarżącego nie wypełniało wezwania Przewodniczącej Wydziału z 16 lutego 2022 r. Sąd zauważył, że co do zasady skarga może zostać wniesiona do sądu albo w formie papierowej albo w formie dokumentu elektronicznego. To skarżący decyduje w jakiej formie wniesie do sądu skargę. Jednakże, dokonując w momencie wnoszenia skargi wyboru formy jej wniesienia – forma ta pozostaje obowiązująca dla wniesionej skargi. Sąd podkreślił, że z przepisów P.p.s.a. wynikają konkretne i odrębne wymogi formalne skargi wnoszonej w formie papierowej i skargi wnoszonej w formie dokumentu elektronicznego. Nie można zatem stosować zamiennie wymogów dotyczących dwóch różnych form jej wnoszenia. Dalej Sąd podkreślił, że forma w jakiej została wniesiona skarga ma wpływ na sposób przekazania jej wraz z odpowiedzią na skargę i formę tejże odpowiedzi, szczegółowo uregulowane w rozporządzeniu Prezydenta RP z dnia 27 maja 2019 r. w sprawie szczegółowego sposobu oraz szczegółowych warunków przekazywania skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę do sądu administracyjnego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1003). Dlatego też w wezwaniu z 16 lutego 2022 r. Przewodnicząca Wydziału precyzyjnie wskazała sposób uzupełnienia braków wniesionej skargi, zobowiązując do ich uzupełnienia przez podpisanie jej certyfikatem kwalifikowanym lub podpisem zaufanym. Skarżący tymczasem nie zastosował się do treści ww. wezwania, wykonując je w sposób dowolny.

Sąd stwierdził, ze skoro skarga w niniejszej sprawie wniesiona została w formie dokumentu elektronicznego, to powinna spełniać wymogi określone w p.p.s.a. co do tej formy skargi. Jednym z tych wymogów jest wniesienie skargi podpisanej przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, lub podpisem zaufanym. Brak takiego podpisu skutkuje wezwaniem do jego uzupełnienia, przy czym wezwanie w niniejszej sprawie zmierzało do uzupełnienia braków dokumentu elektronicznego – gdyż taką formę nadał skardze skarżący, wnosząc ją do sądu (za pośrednictwem organu). Sąd zwrócił uwagę, że skarga wniesiona przez skarżącego nie została uzupełniona w powyższym zakresie, gdyż w dalszym ciągu nie jest opatrzona podpisem kwalifikowanym lub zaufanym. Brak jest jednocześnie, wobec odrębności dokumentów elektronicznych od pisemnych i związanych z nimi wymogów formalnych, podstaw do uznania nadesłanego wydruku skargi w formie papierowej, zawierającego własnoręczny podpis skarżącego, za uzupełnienie braku podpisu na skardze wniesionej w formie elektronicznej.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący, mając na uwadze podnoszony przez Sąd nie uzupełniony brak formalny skargi w postaci elektronicznego podpisu zaufanego bądź też kwalifikowanego w piśmie o nazwie "SKARGA" przesłanym do sądu za pomocą środków elektronicznych, stwierdza, że do sądu w wyznaczonym terminie wpłynęło pismo utrwalone w postaci papierowej ze wszystkimi brakującymi podpisami (odręcznymi) co potwierdza zaskarżone postanowienie.

Skarżący podnosi, że zgodnie z art. 14 § 1a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego sprawy należy prowadzić i załatwiać na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Pisma utrwalone w postaci papierowej opatruje się podpisem własnoręcznym. Pisma utrwalone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią. Stosownie do § 1d tego przepisu pisma kierowane do organów administracji publicznej mogą być sporządzane na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Do opatrywania ich podpisami i pieczęciami stosuje się przepisy § 1a i 1b. Natomiast w myśl art. 14 § 2 K.p.a. sprawy mogą być załatwiane ustnie, telefonicznie, za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344) lub za pomocą innych środków łączności, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie. Treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji. Mając powyższe na uwadze skarżący stwierdził, że sprawy można prowadzić drogą tradycyjną oraz za pośrednictwem usług elektronicznych i nie wyklucza to uzupełniania dokumentacji inną drogą niż ta przyjęta na początku.

Zdaniem skarżącego, odrzucenie jego skargi pomimo dostarczenia kompletu niezbędnych do prowadzenia sprawy dokumentów zgodnie z K.p.a. jest działaniem skrajnie formalistycznym oraz ogranicza jego prawo do sądu. Skarżący zwrócił uwagę na brak zrozumiałego pouczenia co do samego uzupełnienia braków formalnych. Gdyby zostało ono zrozumiale przedstawione, braki zostałyby uzupełnione zgodnie z zamysłem WSA opisanym w wezwaniu do uzupełnienia. W zaskarżonym postanowieniu oraz jego uzasadnieniu również brakuje pouczenia o możliwości wniesienia zażalenia.

Skarżący wniósł o nieodrzucanie skargi i jej rozpatrzenie, zaliczenie 500 zł na rzecz wpisu od skargi i prowadzenie sprawy od tej pory w sposób tradycyjny.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie z 11 kwietnia 2022 r. będącym uzupełnieniem zażalenia z 4 kwietnia 2022 r. rozszerzył i doprecyzował złożone zażalenie, zaskarżając postanowienie Sądu w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a. art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 P.p.s.a. - przez niewłaściwe ich zastosowanie i uznanie, że skarga posiadała braki formalne, których skarżący nie uzupełnił, podczas gdy strona skutecznie doręczyła Sądowi podpisany własnoręcznie odpis skargi w przepisanym terminie do uzupełnienia braków formalnych, co umożliwiało nadanie sprawie dalszego biegu;

b. art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 P.p.s.a. - poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i uznanie, że skarga posiadała braki formalne, których skarżący nie uzupełnił zgodnie z wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych, podczas gdy skarżący skutecznie wniósł odpis skargi w formie pisemnej, co wystarczało do legitymizacji jej treści przez skarżącego i dostatecznie potwierdzało wolę skierowania do sądu administracyjnego środka prawnego o określonej treści;

c. art. 57 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. - poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że skarżący nie uzupełnił braków formalnych skargi, podczas gdy wystarczyło, aby strona dochowała wymogu pisemności skargi określonego w art. art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a., zaś fakt wcześniejszego wniesienia pisma w formie dokumentu elektronicznego pozostawał irrelewantny dla oceny skuteczności wniesionego pisma;

d. art. 57 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 i art. 12b § 1 P.p.s.a. - poprzez pominięcie, że prymatem w procedurze administracyjnej jest forma pisemna pism procesowych, zaś wniesienie pisma w formie dokumentu elektronicznego i jego podpisanie w odpowiedni sposób oznacza jedynie tyle, że ustawodawca nadał tej formie skutek zachowania określonego w ustawie warunku formy pisemnej pisma procesowego a w konsekwencji błędne uznanie, że dokonując w momencie wnoszenia skargi wyboru formy jej wniesienia - forma ta pozostaje obowiązująca dla wniesienia skargi, co też nie wynika z przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi;

e. art. 50 P.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP - poprzez bezpodstawne odrzucenie skargi i pozbawienie strony gwarancji procesowych.

Na podstawie wyżej sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego podniósł, że Sąd całkowicie błędnie uznał, że skarga podlegała odrzuceniu wyłącznie na skutek nieuzupełnienia braków formalnych skargi poprzez doręczenie jej odpisu w formie dokumentu elektronicznego.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego, Sąd nie dokonał wnikliwiej analizy przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzestał na wnioskach ogólnych, co doprowadziło do pominięcia skutku jaki wynikał z uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez doręczenie jej w formie papierowej opatrzonej podpisem tradycyjnym.

W ocenie pełnomocnika skarżącego, zgodnie z art. 57 § 1 P.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Jednym z wymogów pisma procesowego jest jego podpisanie przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).

Z kolei dopiero na skutek nowelizacji ustawy, ustawodawca zadecydował, że określony w ustawie warunek formy pisemnej uważa się za zachowany, jeżeli dokument elektroniczny został podpisany w sposób, o którym mowa w art. 46 § 2a. Tak wynika z art. 12b § 1 P.p.s.a. Wówczas w myśl art. 46 § 2 a P.p.s.a. w przypadku gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym.

Z powyższego wynika, ze ustawodawca postuluje jedną formę pisemną wnoszenia pism procesowych, zaś dokumentowa forma elektroniczna wywołuje skutki pisemności.

Pełnomocnik kwestionuje stanowisko Sądu, że uzupełnienie braków formalnych skargi (początkowo wniesionej w formie dokumentu elektronicznego) - podpisanym wydrukiem papierowym nie stanowiło o skutecznie wniesionym piśmie procesowym w myśl art. 57 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a.. W jego ocenie nie było żadnych przeszkód aby tak wniesionej skardze nadać dalszy bieg a wnioski przeciwne należy uznać za naruszenie art. 49 § 1 P.p.s.a..

Sąd błędnie uznał, że dokonując w momencie wnoszenia skargi wyboru formy jej wniesienia forma ta pozostaje obowiązująca dla wniesienia skargi. Po pierwsze brak jest takich kategorycznych i wyraźnych postanowień w przepisach postępowania przed sądami administracyjnymi. Po wtóre, gdyby nawet tak było to sprzeciwiałoby się to celom formalnych wymogów podpisania pisma strony, które w istocie zostają zawsze zachowane w sytuacji, gdy skarżący wnosi pismo w formie dokumentu elektronicznego, czy w formie papierowej.

W ocenie pełnomocnika skarżącego, funkcją podpisu pod skargą jest jedynie legitymizacja jej treści przez stronę postępowania, co tyczy się wszystkich elementów tego pisma, takich jak zakres zaskarżenia czy wnioski procesowe. Wymóg podpisania skargi stanowi jej element konstrukcyjny, o którym mowa w art. 57 § 1 P.p.s.a..

W konsekwencji podpisanie pisma procesowego, a w szczególności skargi, potwierdza jedynie wolę skierowania do sądu administracyjnego środka prawnego o określonej treści, co może być uczynione zarówno w formie dokumentu elektronicznego, jak i w formie papierowej.

Zdaniem pełnomocnika, wobec powyższego twierdzenia Sądu o nieuzupełnieniu braków formalnych skargi jedynie poprzez niedochowanie formy elektronicznej na rzecz papierowej jest skrajnym wypaczeniem sensu przepisów proceduralnych z pokrzywdzeniem dla strony. Odrzucenie skargi wyłącznie z powyższego powodu zamyka skarżącemu drogę do instrumentów prawnych, które stanowią podstawowe gwarancje procesowe. Unicestwienie tej podstawowej gwarancji przez tego rodzaju zabieg formalny jest naruszeniem gwarancji procesowych, a nawet konstytucyjnych, tj. prawa strony do rozpoznania sprawy przez sąd.

Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W okolicznościach sprawy Sąd I instancji słusznie orzekł o odrzuceniu skargi skarżącego na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a.").

Stosownie do art. 57 § 1 P.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. stanowi, że jednym z wymogów pisma w postępowaniu sądowym jest jego podpisanie. Stosownie do art. 46 § 2a P.p.s.a. w przypadku, gdy pismo strony wnoszone jest w formie dokumentu elektronicznego, powinno zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Z kolei zgodnie z art. 46 § 2b P.p.s.a. zasady podpisywania przewidziane w § 2a dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego.

Z art. 49 § 1 P.p.s.a. wynika, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Stosownie do jego treści, sąd odrzuca skargę, jeżeli w wyznaczonym terminie nie uzupełniono jej braków formalnych. Powyższy przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem w przypadku nieuzupełnienia przez stronę skarżącą braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd jest zobowiązany do jej odrzucenia niezależnie od przyczyn, które spowodowały nieuzupełnienie tych braków.

Słusznie zauważył Sąd I instancji, że wątpliwości w kwestii zasad wnoszenia przez stronę pism do sądu w formie dokumentu elektronicznego za pośrednictwem platformy ePUAP rozstrzygnęła uchwała składu 7 sędziów NSA z 6 grudnia 2021 r. (I FPS 2/21), gdzie Naczelny Sąd Administracyjny, przyjął, że zgodnie z art. 57 § 1 w związku z art. 46 § 1 pkt 4 oraz art. 12b § 1 i art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a. skargę stanowiącą załącznik do formularza pisma ogólnego, podpisanego podpisem zaufanym, przesłanego przez platformę ePUAP, należy uznać za podpisaną jedynie wówczas, gdy została ona odrębnie podpisana podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym.

Powyższa uchwała ma moc ogólnie wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych (art. 269 § 1 P.p.s.a.). Natomiast strony oraz inni uczestnicy postępowania są pośrednio związani mocą prawną takiej uchwały, która polega na tym, iż podmioty te nie są w stanie swoją interpretacją przełamać wykładni przyjętej w uchwale (tak: A. Kabat [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 269, opubl. LEX/el. 2021).

W uzasadnieniu powołanej uchwały wskazano, że skargę do sądu administracyjnego za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej można wnieść na kilka sposobów: pierwszy – przez umieszczenie treści pisma (w szczególności skargi) bezpośrednio w formularzu pisma ogólnego, które generowane jest w systemie ePUAP oraz podpisanie tego pisma jednym z akceptowanych przez ustawodawcę podpisów elektronicznych, drugi – przez załączenie do podpisanego pisma ogólnego (przewodniego) odrębnego pliku zawierającego treść środka prawnego skierowanego do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Skarga powinna być jednak zawsze samodzielnym dokumentem elektronicznym opatrzonym wymaganym podpisem. Oznacza to, że w przypadku odłączenia od formularza pisma ogólnego, musi być dokumentem podpisanym podpisem zaufanym, podpisem kwalifikowanym lub podpisem osobistym.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W sprawie nie ma wątpliwości, że załącznik do pisma ogólnego z 25 stycznia 2022 r. zawierający skargę w postaci odrębnego dokumentu elektronicznego nie został oddzielnie podpisany. Zatem należało wezwać skarżącego za pośrednictwem poczty elektronicznej do podpisania skargi tj. załącznika pod nazwą "2022-01-24 skarga WSA-3.docx" certyfikatem kwalifikowanym lub podpisem zaufanym. Przewodnicząca Wydziału przekazała skarżącemu stosowne informacje i wyjaśnienia w skierowanym do niego wezwaniu z 16 lutego 2022 r. Mimo jednoznacznie i w sposób zrozumiały sformułowanego wezwania, brak ten nie został uzupełniony w sposób wskazany w wezwaniu. Słusznie wskazuje Sąd I instancji, że nie stanowi uzupełnienia powyższego braku przesłanie skargi w formie tradycyjnej pocztą i jej własnoręczne podpisanie do dnia 3 marca 2022 r. a więc w ustawowym terminie na wykonanie wezwania. Wezwanie odnosiło się wprost do braków formalnych skargi charakterystycznych dla skargi wnoszonej w postaci dokumentu elektronicznego a zatem uzupełnienie ich powinno nastąpić w sposób przewidziany dla tej formy wnoszenia skargi. Skarżący podjął działania zmierzające do uzupełnienia skargi elektronicznej poprzez profil ePUAP czego efektem było przesłanie odpowiedzi na wezwanie w dniu 28 lutego 2022 r. jednak z niewyjaśnionych powodów załącznik do tej odpowiedzi, mający stanowić skargę opatrzoną podpisem zaufanym nie został załączony do odpowiedzi. Odpowiedź nie zawierała żadnego załącznika. Wobec tego nie można było uznać że braki skargi złożonej w sposób elektroniczny zostały uzupełnione zgodnie z wezwaniem. Przesłanie przez skarżącego w terminie na uzupełnienie braków formalnych skargi pocztą podpisanej tradycyjnie skargi nie odpowiadało wezwaniu bowiem podpis skargi miał być elektroniczny. Strona nie miała możliwości wyboru jak uzupełni podpis. Sąd w wezwaniu wskazał to jednoznacznie i udzielił konkretnych wskazówek, ukierunkowanych właśnie na uzupełnienie braków skargi złożonej elektronicznie. Zatem uznać należało, że wezwanie nie zostało wykonane a skarga w terminie do tego wyznaczonym nie uzyskała podpisu elektronicznego. W tym stanie sprawy skutkiem musiało być odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Dlatego też zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku jako odpowiadające prawu, jest prawidłowe.

W ocenie NSA, także zarzuty podniesione przez pełnomocnika skarżącego w uzupełnieniu zażalenia (pismo z 11 kwietnia 2022 r.) nie przemawiają za uwzględnieniem zażalenia.

Oczywiście w postępowaniu sądowoadministracyjnym występuje nakaz prowadzenia akt sprawy (art. 12a P.p.s.a.), który sugeruje formę pisemną jednak wskazuje się tam jednocześnie, że akta sprawy prowadzone są w formie elektronicznej lub papierowej. Art. 12b § 1 P.p.s.a. wskazuje, że określony w ustawie warunek formy pisemnej uważa się za zachowany, jeżeli dokument elektroniczny został podpisany w sposób, o którym mowa w art. 46 § 2a P.p.s.a. Zatem jeśli skarga została wniesiona w formie dokumentu elektronicznego, to powinna spełniać wymogi formalne właściwe dla tej formy. Wskazuje je art. 46 § 2a P.p.s.a., który poza wymogami z art. 46 § 1 i § 2 P.p.s.a. dla pisma wnoszonego w formie dokumentu elektronicznego przewiduje dodatkowe wymogi w postaci wskazania adresu elektronicznego strony oraz podpisu przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Skoro ustawodawca przewidział dodatkowe wymogi formalne dla pisma wnoszonego w formie dokumentu elektronicznego a nie ma przymusu wnoszenia pism do sądu administracyjnego w takiej formie to jeśli strona zdecydowała się na wniesienie pisma (skargi) w takiej właśnie formie powinna dostosować się do przewidzianych w P.p.s.a. szczególnych wymogów z art. 46 § 2a P.p.s.a. W art. 46 § 2b P.p.s.a. mówi się wprost, że zasady podpisywania przewidziane w § 2a dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego.

Wobec tego skarga wniesiona w niniejszej sprawie według wyboru skarżącego w formie dokumentu elektronicznego będąca załącznikiem do pisma ogólnego powinna zawierać podpis elektroniczny o jakim mowa w art. 46 § 2a P.p.s.a. Nie została ona podpisana w powyższy sposób, który jak stanowi art. 12b § 1 P.p.s.a. warunkuje zachowanie formy pisemnej. Niewątpliwie zatem wystąpił brak formalny skargi z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. w z art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a. Należało zatem wezwać skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi wniesionej w formie elektronicznej poprzez jej podpisanie w sposób określony w art. 46 § 2a P.p.s.a. i wskazać jak należy dopełnić tego obowiązku. Takie wskazania zostały poczynione w zarządzeniu Przewodniczącej Wydziału z 16 lutego 2022 r. (k. 34 akt) i skierowanym do niego wezwaniu (k. 47 akt). Zatem skarżący powinien uzupełnić brak formalny skargi we wskazany tam sposób co jak wynika z akt sprawy próbował uczynić jednak zrobił to nieskutecznie. Nie załączył bowiem do odpowiedzi na wezwanie sądu żadnego załącznika tj. skargi opatrzonej podpisem zaufanym, choć w piśmie przewodnim z 28 lutego 2022 r. informował o podpisaniu załącznika "Skarga" podpisem zaufanym. Nie może wobec tego twierdzić, że nie zrozumiał treści wezwania skoro podjął odpowiadające jego treści działania. Nie sposób twierdzić, że skarga wniesiona w formie elektronicznej nie zawierała braku formalnego. Nie została podpisana zgodnie z art. 46 § 2a i § 2b P.p.s.a. zatem wezwanie z art. 49 § 1 P.p.s.a. było konieczne.

Brak podpisu skargi w formie elektronicznej, o której mowa w art. 46 § 2a P.p.s.a. uniemożliwiał nadanie skardze biegu. Skarga ta nie została podpisana w sposób przewidziany w P.p.s.a.

Zdaniem NSA, niezasadny jest zarzut naruszenia art. 57 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. oraz art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 P.p.s.a. Skarga nie została opatrzona podpisem przewidzianym dla jej elektronicznej formy pomimo wezwania przez Sąd do jej podpisania w określony sposób zgodny z art. 46 § 2a P.p.s.a. Brak formalny istniał, nie został uzupełniony i należało skargę odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.

Oczywiście w postępowaniu sądowym przed sądami administracyjnymi panuje zasada pisemności ale strona może wybrać formę tradycyjną albo formę elektroniczną pisemności. Skoro skarżący wniósł skargę elektronicznie, to Sąd był zobligowany ocenić jej dopuszczalność pod względem zachowania warunków formalnych nie tylko na podstawie art. 46 § 1 i 2 P.p.s.a. ale dodatkowo na podstawie art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a. Chybione jest twierdzenie pełnomocnika w zażaleniu, że fakt wcześniejszego wniesienia skargi w formie elektronicznej pozostawał irrelewantny dla oceny skuteczności wniesionej skargi bo wystarczyło, że skarżący dochował wymogu pisemności skargi z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. i wniósł odpis skargi w formie pisemnej w sposób tradycyjny w terminie na uzupełnienie braków skargi. Skarga wniesiona elektronicznie ma inne wymogi niż skarga wniesiona tradycyjnie. Sąd dysponując skargą wniesioną elektronicznie musiał dokonać oceny jej dopuszczalności właśnie z uwagi na taką jej formę, co też uczynił. Wobec tego nie można teraz twierdzić, że badanie tych wymogów było bezcelowe. Sąd oceniał skargę, którą dysponował a nie skargę której nie było. Skoro skarga została wniesiona przez skarżącego w formie tradycyjnej pisemnej pocztą w terminie określonym w wezwaniu Sądu z 16 lutego 2022 r. a braki wskazane w tym wezwaniu dotyczyły skargi wniesionej elektronicznie, to nie można uznać, że braki wniesionej elektronicznie skargi zostały uzupełnione. W istocie złożona została odrębna skarga, która odpowiada treści skargi wniesionej elektronicznie ale nadal brak formalny skargi pierwotnie wniesionej elektronicznie nie został usunięty.

Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że forma wniesienia skargi determinuje ocenę dopuszczalności tej skargi. Nie wynika to wprost z przepisów P.p.s.a. ale wniosek taki wywieść należy z interpretacji art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a. oraz art. 12b § 1 P.p.s.a. Skoro ustawodawca przewidział odrębne wymogi formalne wnoszenia pism drogą elektroniczną i przewidział warunki kiedy zachowana zostanie forma pisemna ich wnoszenia, to nie robił tego rozróżnienia bezcelowo. Miało to służyć wskazaniu warunków jakie niesie ze sobą skorzystanie z formy elektronicznej. Jeśli strona decyduje się na taką formę, to powinna dochować wszelkich reguł jakie dla tej formy są przewidziane. Oczywiście skarżący mógł z takiej formy nie skorzystać lecz decydując się na wniesienie skargi w sposób elektroniczny powinien dopełnić wymaganych czynności zgodnie z pierwotnym wyborem.

Niewątpliwie skarżący zostanie pozbawiony drogi sądowej do rozpoznania merytorycznie jego skargi na skutek jej odrzucenia z powodów wyżej wskazanych lecz nie było to wynikiem zbyt formalistycznego podejścia i nie miało na celu wypaczenia sensu przepisów proceduralnych czy pokrzywdzenia strony. Sąd ma prawo i obowiązek badać zachowanie wymogów formalnych pism procesowych składanych przez strony i wzywać je do uzupełnienia ich braków, a w przypadku nie uzupełnienia wskazanych braków formalnych do odrzucenia lub pozostawienia bez rozpoznania tych pism stosownie do art. 49 § 2 P.p.s.a. czy art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art.197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.