Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1678/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.

SENTENCJA

Dnia 8 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 czerwca 2022 roku sprawy ze skarg T. A., M. A. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 29 września 2021 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargi


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., powołując się na art. 104 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej jako K.p.a.), art. 29 ust. 1, lb, 2, 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505, dalej jako ustawa o ARiMR), w zw. z art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65, zwanego dalej rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1122/2009), ustalił T. A. i M. A. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przyznanych D. s.c. T. A., M. A. decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z [...] grudnia 2013 r., w łącznej wysokości [...] zł z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej .

Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji w dniu [...] maja 2013 r. M. A. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w P. wniosek o przyznanie płatności na rok 2013 dla producenta D. s.c. T. A., M. A.. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z [...] grudnia 2013 r. nr [...] przyznał stronie płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na łączną kwotę [...]zł ( [...] zł z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej oraz [...] zł z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...].02.2014r.

Postanowieniem z [...] lipca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wznowił postępowanie z urzędu, ze względu na wyjście na jaw istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji. Po weryfikacji materiału dowodowego stwierdzono, iż na dzień wydania decyzji i wypłaty płatności spółka cywilna D. s.c. T. A., M. A., nie istniała. Wskazuje na to wpis udostępniony na stronie internetowej Głównego Urzędu Statystycznego. Natomiast zgodnie z art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 443, z późn. zm.) udostępnienie danych na stronie GUS lub za pośrednictwem ePUAP jest potwierdzeniem dokonania wpisu tych informacji w rejestrze podmiotów. Organ podkreślił, że w przypadku rozwiązania spółki cywilnej podmiot taki traci zdolność procesową do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym, w efekcie czego producent nie mógł już otrzymać płatności po jego rozwiązaniu, zatem płatności przyznane po dniu zakończenia przez producenta prowadzenia działalności gospodarczej (17 lipca 2013 r.) mają charakter nienależny i podlegają zwrotowi.

W związku z powyższym Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z [...] grudnia 2016 r. umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 dla D. s.c. T. A., M. A..

Zawiadomieniem z [...] listopada 2020 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie, w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności.

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 29 ust. 1b ustawy o ARiMR, jeżeli płatność lub pomoc finansowa, pochodzące ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, zostały przyznane spółce cywilnej, która została rozwiązana, za zobowiązania związane ze zwrotem tych środków odpowiadają solidarnie wspólnicy rozwiązanej spółki cywilnej.

Dalej organ I instancji napisał, że wypłacone nienależnie środki publiczne z tytułu jednolitej płatności obszarowej pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji, a z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej, ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR.

Analizując przepisy zwalniające stronę z konieczności zwrotu nienależnie pobranych płatności organ I instancji wskazał, że w sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności, składają się [...] zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz [...] zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych. Każda z ww. kwot przekracza kwotę równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Dalej napisał, że zgodnie z art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Organ wskazał, że przedmiotowe płatności nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem w dniu wydawania ww. decyzji Kierownik Biura Powiatowego nie wiedział, iż spółka zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej. Błąd polegający na przyznaniu płatności mógł zostać wykryty w zwykłych okolicznościach, gdyż to wspólnicy spółki cywilnej zakończyli jej działalność, a oczywistym jest, iż po rozwiązaniu spółka nie mogła otrzymać żadnych płatności.

Analizując kwestię przedawnienia należności organ wskazał, że na płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 wypłacone stronie składała się jednolita płatność obszarowa (JPO) w całości finansowana ze środków unijnych oraz uzupełniająca płatność obszarowa do powierzchni grupy upraw podstawowych (UPO) w całości finansowanych ze środków krajowych. Kwestie dotyczące przedawnienia należności regulowane są przez odrębne przepisy, w zależności od tego, czy płatności realizowane są ze środków unijnych czy ze środków krajowych. W przypadku jednolitej płatności obszarowej w całości finansowanej ze środków unijnych, kwestie dotyczące przedawnienia należności reguluje art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. z późn. zm., dalej jako rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95), natomiast w przypadku uzupełniającej płatności obszarowej w całości finansowanej ze środków krajowych niniejsze kwestie reguluje art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

Organ I instancji stwierdził, że w celu określenia terminu, w którym dana należność ulega przedawnieniu, po pierwsze należy określić datę dopuszczenia się nieprawidłowości, a następnie określić datę przerwania okresu przedawnienia mającego wpływ na określenie daty przedawnienia.

Za dzień dopuszczenia się nieprawidłowości organ I instancji uznał moment, w którym spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, a mimo to nadal ubiegał się o przyznanie płatności tj. [...] lipca 2013 r., zatem podstawowy okres przedawnienia upłynąłby po czterech latach od tej daty. Organ zaznaczył jednak, że w sprawie wielokrotnie doszło do przerwania okresu przedawnienia m.in. na wskutek postanowienia o wznowieniu postępowania z dnia [...] lipca 2014 r., decyzji z [...] grudnia 2016 r. o umorzeniu postępowania, w której organ wskazał, iż producent zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej oraz zawiadomienia z [...] listopada 2020 r. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W związku z faktem, iż pomiędzy poszczególnymi przerwaniami nigdy nie minął okres dłuższy niż 4 lata, a do dnia wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności (uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) nie minął okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, w sprawie nie doszło do przedawnienia należności z tytułu jednolitej płatności obszarowej (JPO).

Dalej organ I instancji napisał, że co do płatności finansowanych w całości ze środków krajowych, dla oceny upływu terminu przedawnienia znajduje zastosowanie art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie, z którym zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2 (powstające z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania), nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy (realizacja płatności na rzecz rolnika).

Organ wskazał, że płatność na konto strony została zrealizowana [...] lutego 2014 r. (powstanie obowiązku podatkowego). W związku z powyższym przedawnienie nastąpiło po trzech latach, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy tj. z dniem [...] stycznia 2018 r. W związku z faktem, iż decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności nie została doręczona stronie do dnia [...] grudnia 2017 r. organ I instancji uznał, że w stosunku do uzupełniającej płatności obszarowej w całości finansowanej ze środków krajowych, nastąpiło przedawnienie należności, w związku z czym odstąpił od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw obszarowych (UPO) w całości finansowanych ze środków krajowych.

Od ww. decyzji T. A. i M. A. wnieśli odwołania, domagając się uchylenia decyzji w całości i przekazanie jej do ponownego rozpoznania lub uchylenia decyzji w całości i umorzenia postępowania w całości. Obaj zarzucili nieważność postępowania, z uwagi na pozbawienie możliwości czynnego udziału w sprawie, poprzez odmówienie możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Ocenili, że organ mylnie traktuje postępowanie jako powiązane ze sprawą w zakresie przyznania płatności za 2013 r. i próbuje wykazać przerwanie biegu przedawnienia, podczas gdy organ formalnie wszczął sprawę w dniu [...] listopada 2020 r., o czym zawiadomił M. A. i przesłał zawiadomienie o wszczęciu postępowania, które doręczono [...] listopada 2020 r. i sprawa w zakresie nienależnie przyznanych płatności jest przedawniona. Ponadto sformułowali zarzuty naruszenia (o treści jak poniżej):

1. art. 189g § 1 poprzez jego niezastosowanie i wymierzenie kary administracyjnej co do przedawnionego roszczenia, zdaniem odwołujących się okres przedawnienia upłynął bezsprzecznie [...] lipca 2021 r.

2. art. 207 ust. 1 FinPubU i art. 70 § 1 OrdPU dotyczącego kwestii przedawnienia w związku z art. 189g § 1, z uwagi na upływ także 5 lat od dnia naruszenia prawa czyli od daty [...] lipca 2013 r.

3. art. 67 FinPubU poprzez jego niezastosowanie, w którym zamieszczono odesłanie, z którego wynika, że do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60 (tj. dotyczących m.in. należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich), nieuregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy K.p.a. i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, ze zm.).

4. art. 70 § 1 OrdPU poprzez jego nie zastosowanie, a w myśl tego przepisu zobowiązanie przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności,

5. art. 208 § 1 OrdPU, poprzez jego niezastosowanie, a zgodnie z którym postępowanie wszczęte w zakresie wymierzenia kary w dniu 19 listopada 2020 r. winno zostać umorzone,

6. art. 207 ust. 1 pkt 3, ust. 8 i ust. 9 pkt 1 w zw. z art. 169 ust. 2 FinPubU w zw. z art. 5 KC., poprzez ich nie zastosowanie,

7. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dat liczenia przedawnienia, gdzie przedawnienie biegło nieprzerwanie od [...] lipca 2013 r. i upłynęło najpóźniej z upływem 8 lat czyli [...] lipca 2021 r.,

8. art. 6, art. 7, art. 8 oraz 9 K.p.a. przez nich nie zastosowanie i przyjęcie, że okres przedawnienia został przerwany, podczas gdy organ w ogóle nie wszczął w okresie od [...] lipca 2013 r. do [...] listopada 2020 r. postępowania w przedmiocie kary administracyjnej,

9. rozporządzenia nr 2988/95 poprzez jego nieprawidłową interpretację, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że do przedawnienia nie doszło, podczas gdy zgodnie z motywem 3 rozporządzenia nr 2988/95, szczegółowe zasady regulujące zdecentralizowane zarządzanie oraz monitorowanie wykorzystywania środków podlegają szczegółowym przepisom, które są zróżnicowane w zależności od dziedziny polityki Wspólnoty; we wszystkich dziedzinach należy przeciwstawiać się działaniom przynoszącym szkodę interesom finansowym Unii". W motywie 5 tego rozporządzenia wskazano, że nieprawidłowe postępowanie oraz środki administracyjne i kary odnoszące się do tego postępowania są przewidziane w zasadach sektorowych. Zdaniem odwołujących się, jak wynika z przytoczonych motywów wymienionego aktu, ogranicza się on do ustanowienia ogólnych przepisów w dziedzinie kontroli oraz sankcji w celu ochrony interesów finansowych Unii.

10. art. 29 ust. 7 ustawy z 7 marca 2007 r. do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa z wyjątkami wymienionymi w punkcie 1 i 2 tego przepisu;

11. art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez nieprawidłowe określenie okresu przedawnienia, a winien on w tej sprawie wynosić maksymalnie cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1, czyli przedawnienie w tej sprawie nastąpiło z dniem [...] lipca 2017 r.

12. art. 73 w zw. z art. 78 w zw. z art. 78 § 1 i art. 8 K.p.a. w zw. z art. 32 i art. 54 Konstytucji - poprzez pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw w postępowaniu, uniemożliwienie jej zapoznania się z całymi aktami w sprawie - tj. poprzez oddalenie wniosku strony o zapoznanie się z dokumentami, co miało znaczenie dla sprawy i przyczyniło się do braku możliwości wypowiedzenia się strony i błędne ustalenie organu, że do przedawnienia nie doszło.

Decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P., powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając organ wyższego stopnia podzielił argumenty i ocenę prawną organu I instancji. Ocenił, że bezzasadny jest zarzut przedawnienia, zarzucając chaotyczność i niespójność zarzutów odwołania.

Na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyli T. A. i M. A., osobnymi pismami o tożsamej treści. Skarga T. A. została zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Po 1678/21, natomiast skarga M. A. została zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Po 1679/21. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi I instancji, ewentualnie o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie w całości i umorzenie postępowania w całości. Skarżący w skargach powtórzyli zarzuty zawarte w odwołaniach. Nadto zarzucili naruszenie art. 77 i art. 81 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia okoliczności sprawy, a także zarzucili naruszenie art. 8, art. 9 i art. 10 w zw. z art. 81 K.p.a. poprzez naruszenie uprawnienia T. A. do wzięcia realnego udziału w postępowaniu i do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 22 marca 2022 r., III SA/Po 1678/21 Sąd orzekł o połączeniu sprawy III SA/Po 1678/21 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. akt III SA/Po 1679/21 i prowadzenia dalej pod sygn. akt III SA/Po 1678/21.

Pismem z dnia [...] czerwca 2022r. pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z [...] września 2021r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z [...] czerwca 2021 r., ustalająca skarżącym solidarnie kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej kwocie [...]zł z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej.

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy zasadności ustalenia skarżącym kwoty nienależnie pobranych płatności JPO na rok 2013 przyznanej D. s.c. T. A., M. A.. Uzupełniająca Płatność Obszarowa w kwocie [...]zł przyznana decyzją z [...].12.2013r., wypłacona [...].02.2014r. ze środków krajowych uległa przedawnieniu i nie była przedmiotem zaskarżonej decyzji. Decyzja dotyczyła nienależnie pobranej kwoty [...]zł (JPO) w całości finansowanej ze środków unijnych.

Podstawą decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej lub środków krajowych przeznaczonych m.in. na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jest art. 29 ustawy o ARiMR, zgodnie z którym ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych następuje w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast w myśl art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, czyli kierownik biura powiatowego ARiMR.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 b ustawy o ARiMR jeżeli płatność lub pomoc finansowa, pochodzące ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, zostały przyznane spółce cywilnej, która została rozwiązana, za zobowiązania związane ze zwrotem tych środków odpowiadają solidarnie wspólnicy rozwiązanej spółki cywilnej. Sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie.

Płatnością nienależnie pobraną jest płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Ustalenie, czy przyznane uprzednio płatności zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku odrębnego postępowania wyjaśniającego toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy.

Możliwość domagania się zwrotu nienależnie pobranych kwot bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej płatność została zaakceptowana w orzecznictwie. Tytułem przykładu można wskazać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, w którym stwierdzono, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności. Pogląd ten powtórzony został m.in. w wyroku NSA z 29 czerwca 2012 r., II GSK 822/11; wyroku NSA z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11, wyroku WSA w Lublinie z 24 września 2013 r., a z nowszych orzeczeń w wyroku NSA z 17 czerwca 2020 r., I GSK 9/20 czy wyroku WSA w Olsztynie z 11 lutego 2021 r., I SA/Ol 719/20.

W przypadku funkcjonowania ostatecznych decyzji przyznających płatności za poszczególne lata, warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków na podstawie tych decyzji, jest dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o dowody przeprowadzone w toku postępowania toczącego się w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Skoro ustalenie, o którym mowa w tym przepisie, następuje w drodze decyzji administracyjnej, to należy przyjąć, że postępowanie toczy się w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 822/11).

Z drugiej jednak strony, jeśli decyzja o przyznaniu rolnikowi płatności została wyeliminowana z obrotu prawnego, ma to niewątpliwy wpływ również na wynik postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Ostateczna decyzja przyznająca rolnikowi płatność w kwocie niższej aniżeli wypłacona bądź też odmawiająca przyznania płatności, będzie dla organu prowadzącego postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wiążąca. W takiej sytuacji, czyli wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznających płatność w trybie nadzwyczajnym, zadaniem właściwego organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (zob. wyżej powołany wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 822/11).

Podsumowując, brak wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej płatność nie jest przeszkodą do prowadzenia postępowania na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR i ustalenia w jego wyniku przez organ właściwy kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, jednakże w razie wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego w jednym z nadzwyczajnych trybów organ prowadzący postępowanie na podstawie wskazanego przepisu będzie tą decyzją związany i będzie musiał uwzględnić ją w rozstrzygnięciu.

Z treści powyższego przepisu wynika, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Pojęcie nienależnych płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o ARiMR, jak i legislatora europejskiego w znajdujących bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzeniach (WE) jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Powyższe uregulowania wskazują, że wydanie decyzji ustalającej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych wymaga jednoznacznego ustalenia przez organy Agencji, że wypłacone beneficjentowi środki pieniężne rzeczywiście były środkami nienależnymi lub nadmiernie pobranymi.

W przedmiotowej sprawie organ ustalił, że płatności przyznane decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...].12.2013r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym kwota [...]zł (JPO) zostały w dniu [...].02.2014r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Z ustaleń organu wynika, że decyzja przyznająca płatność JPO za 2013r. została wydana po dniu zakończenia przez producenta (D. s.c. T. A., M. A.) prowadzenia działalności gospodarczej, tj. w dniu [...].07.2013r. W takiej sytuacji zasadne było uznanie przez organ, że płatności przyznane i wypłacone spółce cywilnej po jej rozwiązaniu są płatnościami nienależnymi i podlegają zwrotowi. Okoliczności związanych z rozwiązaniem spółki cywilnej D. skarżący nie zakwestionowali w toku postępowania przed organem ani przed sądem. Ustaleń w tym zakresie organ dokonał na podstawie wpisów udostępnionych na stronie internetowej Głównego Urzędu Statystycznego, które stanowią potwierdzenie dokonania wpisu tych informacji w rejestrze podmiotów. Wpisy te są jawne. Organ wzywał skarżących (pismem z [...] marca 2016r.) do wyjaśnienia czy spółka cywilna D. T. A., M. A. nadal prowadzi działalność gospodarczą, czy doszło do przekształcenia spółki cywilnej. Wezwania odebrał T. A. [...].03.2016r. a M. A. [...].03.2016r. i pozostawili je bez odpowiedzi. Pisma radcy prawnego A. B. z [...].03. 2016r. i z [...].04.2016r. nie można było uznać za udzielenie odpowiedzi, gdyż wskazała ona, że reprezentuje T. A., M. A. D. sp. z o.o. a nie spółkę cywilną, poza tym nie udzieliła odpowiedzi na zagadnienia wskazane przez organ w wezwaniu. W toku postępowania skarżący ani r.pr. A. B. nie przedłożyli udzielonego r.pr. A. B. pełnomocnictwa do reprezentowania skarżących jako wspólników spółki cywilnej ( tylko pełnomocnictwo do reprezentowania sp. z o.o., nie wyjaśniono co oznacza sformułowanie w pełnomocnictwie "następstwo prawne po s.c.") Składane przez r.pr. A. B. dokumenty dotyczyły spółki z o.o., której umowa została zawarta [...].07.2013r. Skarżący nie przedłożyli żadnych dokumentów wskazujących na prowadzenie działalności przez spółkę cywilną czy przekształcenie spółki cywilnej.

Organ prawidłowo ustalił, że nie było podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Kwota nienależnie pobranych płatności była wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro (art. 54 ust. 3, art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013). Prawidłowo również organ przyjął, że nie było podstaw do odstąpienia od zwrotu nienależnej płatności na podstawie art. 80 ust.3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Nie wystąpiły bowiem łącznie wskazane w tym przepisie przesłanki, tj. dokonanie płatności na skutek pomyłki właściwej władzy i niemożność wykrycia błędu przez rolnika w zwykłych okolicznościach. W dniu wydawania decyzji o przyznaniu płatności organ nie wiedział, że D. s.c. T. A., M. A. zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej w dniu [...].07.2013r. Błąd polegający na przyznaniu płatności spółce, która zakończyła działalność mógł zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez producenta rolnego, gdyż jak słusznie zauważył organ, to wspólnicy spółki cywilnej zakończyli jej działalność, a oczywistym było, że po rozwiązaniu spółka nie mogła otrzymać żadnych płatności.

Słusznie organ uznał, że kwota płatności w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 Zgodnie z tym przepisem, w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zobowiązany jest do jej zwrotu. Wyjątki w tym zakresie przewidziane zostały jedynie w okolicznościach określonych w ust. 3, które w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą.

Zarzuty odwołania i skargi koncentrowały się na ustaleniu, czy w sprawie nie nastąpił upływ terminu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności ONW za 2013r.

Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z płatnościami przyznanymi na 2013r. organy zasadnie wskazały na regulacje zawarte w art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1 z 23.12.1995 r. ze zm., zwanego dalej: - rozporządzeniem nr 2988/95). Ten przepis a nie wskazane w skardze przepisy k.p.a., ordynacji podatkowej, ustawy o finansach publicznych stanowił podstawę do ustalenia kwestii przedawnienia. Zwrot nienależnie pobranych kwot nie jest nałożeniem kary administracyjnej. Zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów wskazanych w pkt 1 – 8 skargi były niezasadne. Zauważyć należy, że skarżący mimo sformułowanych zarzutów, w uzasadnieniu skargi (str. 6) sami podkreślili, że nie jest słuszne stanowisko, iż do płatności z tytułu przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, których warunki przyznania i zwrotu (w tym okresu przez jaki zwrot ten może być dochodzony) zostały uregulowane w przepisach unijnych, należy jeszcze stosować odmienne regulacje prawa krajowego dotyczące m.in. terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych.

W niniejszej sprawie organy stwierdzając, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie uległ przedawnieniu na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM), wskazały, że wypłata płatności nastąpiła [...].02.2014r. Natomiast za dzień dopuszczenia się nieprawidłowości uznano prawidłowo dzień w którym D. s.c. T. A., M. A. zaprzestał prowadzenia działalności a mimo to nadal ubiegał się o przyznanie płatności, tj. [...].07.2013r.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych, wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata .W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub do postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres, przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeżeli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

W przedmiotowej sprawie okres przedawnienia liczony od [...].07.2013r.: czteroletni zakończyłby się [...].07.2017r. a ośmioletni – [...].08.2021r. Przed upływem wydłużonego terminu przedawnienia została wydana decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...] czerwca 2021r. Natomiast czteroletni okres przedawnienia został przerwany przed jego upływem. Jak wyżej wskazano, że stosownie do art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 2988/95 termin przedawnienia nieprawidłowości przerywa każdy akt właściwego organu władzy odnoszący się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości, o którym zawiadamia się właściwą osobę. Jeżeli zaś chodzi o wymogi, które powinno spełniać zawiadomienie w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 2988/95, informujące o czynności odnoszącej się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości, aby skutecznie przerwać bieg terminu przedawnienia nieprawidłowości, to musi ono w wystarczająco dokładny sposób określać operacje, wobec których istnieje podejrzenie wystąpienia nieprawidłowości.

Organ wskazał, że do przerwania terminu przedawnienia doszło m.in. wskutek postanowienia o wznowieniu postępowania z dnia [...] lipca 2014 r., decyzji z [...] grudnia 2016 r. o umorzeniu postępowania, w której organ wskazał, iż producent zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej oraz zawiadomienia z [...] listopada 2020 r. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W związku z faktem, iż pomiędzy poszczególnymi przerwaniami nigdy nie minął okres dłuższy niż 4 lata, a do dnia wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności (uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) nie minął okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, w sprawie nie doszło do przedawnienia należności.

Stanowisko organu dotyczące przerwania biegu przedawnienia było prawidłowe i nie doszło do naruszenia w/w przepisu. W postanowieniu o wznowieniu postępowania z [...] lipca 2014r. organ dokładnie określił, że konieczność wznowienia postępowania w przedmiocie płatności przyznanej decyzją z [...].12.2013r. wynika z uzasadnionego podejrzenia, że mogły zostać stworzone sztuczne warunki w celu otrzymania nienależnych dopłat. I choć na tym etapie organ wszczął postępowanie wznowieniowe z uwagi na podejrzenie stworzenia sztucznych warunków, nie miał bowiem jeszcze wiedzy o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę, uznać należy, że skarżący zostali powiadomieni o zaistnieniu nieprawidłowości przy przyznaniu przedmiotowej płatności i nieuzasadnionym charakterze tej płatności. W decyzji z [...] grudnia 2016r., wydanej przed upływem przedawnienia umarzającej postępowanie w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2013r. D. s.c. organ opisał prowadzone postępowanie i wyjaśnił, że spółka cywilna [...].07.2013r. zakończyła działalność gospodarczą, tym samym nie mogła być stroną prowadzonego postępowania w przedmiocie przyznania tych płatności. Organ dokonał ustaleń dotyczących nieprawidłowości związanych z przyznaniem płatności, co uznać należy za czynność przerywającą bieg przedawnienia. Decyzja ta została doręczona T. A. [...].12.2016r. i M. A. – [...].12.2016r. Kolejną taką czynnością było zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z [...].11.2020r., doręczone każdemu ze skarżących [...].11.2020r. Zarzut przedawnienia okazał się więc bezzasadny.

W ocenie Sądu bezzasadne było również podnoszone w skardze pozbawienie T. A. czynnego udziału w sprawie. Brak doręczenia kopii dokumentacji sprawy, wskazanie na konieczność osobistego stawiennictwa w siedzibie organu celem zapoznania się z aktami nie został przez skarżących wykazany jako pozbawiający czynnego udziału w sprawie T. A., tym bardziej, że możliwość zapoznania się z aktami w siedzibie organu trwała od [...] listopada 2020r. do [...] czerwca 2021r. Dane na podstawie których organ opierał swoje rozstrzygnięcie były znane stronom (wpisy w rejestrze GUS dokonywane na wniosek wspólników, decyzje, wezwania i postanowienia, które zostały stronom doręczone). Dowody z dokumentów wskazane w postanowieniu z [...].12.2020r. stanowiły postanowienia, wezwania, decyzje doręczone wcześniej skarżącym i ich wyjaśnienia, które znali. T. A. nie składał wniosków dowodowych w sprawie, złożył zażalenie na postanowienie z [...] kwietnia 2021r. o odmowie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka P. E. – pracownika organu i na postanowienie o odmowie wydania kopii dokumentów z akt sprawy. Postanowienia te zostały doręczone każdemu ze skarżących wraz z pouczeniem o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów (art. 10 § 1 k.,p.a.). Wniosek o przesłuchanie świadka E. został przez skarżącego M. A. uzasadniony bardzo ogólnie tj. na okoliczność braku zasadności prowadzenia postępowania i braku przesłanek do negatywnego rozstrzygnięcia dla strony. Słusznie organ uznał, że w stanie faktycznym sprawy (zaprzestania działalności przez spółkę) przesłuchiwanie pracownika organu na tak ogólnie wskazane okoliczności nie stanowiło dowodu, który mógł się przyczynić do wyjaśnienia sprawy (art. 75 § 1, 78 § 1 k.p.a.). Zauważyć należy, że również w skardze żaden ze skarżących nie wskazał w jaki sposób nieprzeprowadzenie tego dowodu, czy brak doręczenia kserokopii akt, składających się z danych z GUS i decyzji, postanowień, wezwań doręczanych skarżącym wpłynął na wynik sprawy, czy uniemożliwił stronom branie czynnego udziału w sprawie. Postanowienia w przedmiocie dowodów zostało skarżącemu T. A. doręczone [...].03.2021r. Nie można więc uznać, że doszło w przedmiotowym postępowaniu do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu wydane decyzje w sprawie są prawidłowe a zarzuty skargi bezzasadne. Prawidłowo wyjaśniono podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, omówiono szczegółowo przepisy prawa materialnego, które były podstawą zwrotu nienależnie pobranych płatności, odniesiono się do zarzutów odwołania.

Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a skargę oddalił.