Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 997/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 38  art. 106 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7, art. 11, art.  77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 25 stycznia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2019 roku sprawy ze skargi W. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. W. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.tp.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z [...], sprostowaną postanowieniem z [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...]w sprawie przyznania W. U. zasiłku okresowego.

Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] przyznał W. U. zasiłek okresowy od 1 lipca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. w wysokości 317 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że sytuacja życiowa i materialna strony uzasadnia przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy powyższą decyzję wyjaśniło, że na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że W. U.ma 51 lat, jest wdowcem i nie ma dzieci. Jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od 5 czerwca 2018 r.. Brak jest osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz strony. Strona ma problemy z kręgosłupem. Mieszka sam w lokalu składającym się z dwóch izb. W mieszkaniu jest brak łazienki, ciepłej wody oraz gazu, a WC jest poza mieszkaniem. Mieszkanie ogrzewane jest piecem węglowym. Nie korzysta z dodatku mieszkaniowego, ponieważ nie ma umowy na najem mieszkania. Czynsz za lokal jest nieopłacony, przedpłata na energie elektryczną wniesiona ze środków MOPS. Wobec powyższego strona spełnia przesłanki ubiegania się o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił dochód strony na kwotę 0 zł ponieważ strona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Różnica pomiędzy kryterium dochodowym i osiąganym dochodem przez stronę wynosi 634 zł.

Zatem w myśl art. 38 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508) maksymalna kwota zasiłku okresowego nie może przekroczyć 418 zł i nie może być niższa od 317 zł. Tym, samym przyznany stronie zasiłek okresowy w kwocie 317 zł miesięcznie odpowiada prawu.

W skardze W. U. zakwestionował powyższą decyzję.

W piśmie procesowym z złożonym 21 stycznia 2018 r. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji.

Zarzucił naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez nieustalenie i nierozważenie wszystkich okoliczności faktycznych umożliwiających prawidłowe zastosowanie przepisu art. 38 w zw. z art. 3 ust. 4 u.p.s.;

- art. 7, art. 8 i art. 38 u.p.s., poprzez jedynie ogólnikowe wykazania, jakimi kryteriami kierował się organ ograniczając wysokość należnego świadczenia, podczas gdy uzasadnienie wydanej decyzji winno być jasne, kompleksowe i odnosić się do konkretnego stanu faktycznego.

W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że sporna pozostaje jedynie wysokość ustalonego świadczenia. Dodał, iż o tym, czy zasiłek okresowy (art. 38 ust. 1 u.p.s.) będzie przyznany w rozmiarze wyższym czy niższym, decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy, to znaczy dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Wysokość zasiłku okresowego ustalona została przez ustawodawcę w wysokości minimalnej i maksymalnej, co wynika z treści art. 38 ust. 2 u.p.s..

Dalej skarżący podniósł, iż uzasadniając zaskarżoną decyzję, poza przywołaniem licznych przepisów oraz orzeczeń, organ powołał się na stwierdzenie, iż środki z pomocy społecznej powinny być tak rozdysponowane, aby trafiły do jak największej liczby osób. Nie odniósł się natomiast do indywidualnej sytuacji skarżącego, który żyje na skraju ubóstwa bez środków do życia. Istotnie - organ administracji publicznej wydając decyzję w tym zakresie korzysta z uznania administracja, jednakże nie może to pozostawać w oderwaniu od analizy sytuacji skarżącego. Skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, samotną, nie posiada środków na bieżące utrzymanie, a nie ma żadnej osoby bliskiej na której pomoc mógłby liczyć. Zatem, brak jest indywidualnego uzasadnienia, dla którego osoba pozostająca w tak trudnej sytuacji majątkowej miałaby nie otrzymać świadczenia w wysokości ponad minimalnej, a uzasadnienie tego generalnym stwierdzeniem, iż środki pomocy społecznej powinny dotrzeć do jak największej liczby osób jest w ocenie skarżącego zbyt lapidarne i zapewne znajduje zastosowanie do wszystkich wydawanych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Materialnoprawną podstawę przyznania zasiłku okresowego stanowi art. 38 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z jego ust. 1, zasiłek ten przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Zasiłek okresowy jest świadczeniem pieniężnym, którego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego (zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej granicę wyznacza kwota 634 zł miesięcznie – skarżący spełnił to kryterium). Co do zasady, przyznanie tego świadczenia nie ma charakteru uznaniowego, o ile tylko spełniona zostanie przesłanka celu jego przyznania (uznaniu administracyjnemu pozostawiona jest tylko w określonych ramach jego wysokość i okres pobierania - art. 38 ust. 2 – 4 ustawy).

Zasiłek ten przysługuje ze względu na szczególne okoliczności tylko przykładowo wymienione przez ustawę, o czym świadczy użycie sformułowania "w szczególności". Tak zdefiniowany cel przyznawania tego świadczenia daje organowi dużą swobodę decyzyjną co do możliwości objęcia nim różnych stanów faktycznych, powodując jednocześnie, że przyznanie tej formy wsparcia w znacznej mierze zależy także od spełnienia ogólnych przesłanek udzielenia pomocy społecznej. Takim ogólnym przepisem jest m.in. art. 7 ustawy stanowiący, że pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego - zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców którzy uzyskali w RP status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

W niniejszej sprawie słusznie organy uznały, iż spełnione zostały przesłanki przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. Natomiast kwestią wymagającą doprecyzowania pozostaje wysokość oraz okres przyznania zasiłku.

Tytułem wstępu wskazać należy, iż zasiłek ustala się w przypadku w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie (art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s.). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny i jednocześnie nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 3 pkt 2 i ust. 4 ustawy). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5).

Z powołanych przepisów wynika zatem, że rozstrzygnięcie o wysokości zasiłku okresowego (w ustawowo określonych granicach) oraz o okresie, na jaki jest przyznawany cechuje uznaniowość. O tym, w jakim rozmiarze zasiłek okresowy zostanie przyznany decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

W przedmiotowej sprawie zasiłek okresowy został przyznany skarżącemu na minimalnym poziomie, na okres dwóch miesięcy, od 1 lipca do 31 sierpnia 2018 r..

Niewątpliwie organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są wobec tego upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń.

Jednak w ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organy nie uzasadniły w wystarczający sposób przyznania skarżącemu zasiłku okresowego na minimalnym ustawowym poziomie. Zwraca przede wszystkim uwagę fakt, że w decyzji organu pierwszej instancji brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia powyższego rozstrzygnięcia, natomiast w decyzji organu odwoławczego wskazano jedynie, że stanowisko organu pierwszej instancji nie budzi żadnych zastrzeżeń, zaś środki przeznaczone na pomoc społeczną powinny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Tym samym przyjąć należało, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego ustalając wysokość przyznanego zasiłku okresowego w minimalnej kwocie. W istocie brak jest bowiem jakiegokolwiek uzasadnienia dla przyjętego rozstrzygnięcia, co powoduje że nie wiadomo jakimi kryteriami posłużono się przy przyznawaniu skarżącemu zasiłku okresowego.

Należy podkreślić, że organ przyznając pomoc musi brać pod uwagę możliwości finansowe placówki (musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń) i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących. Uzasadniając swoją decyzję organ pierwszej instancji musi zatem wziąć pod uwagę powyższe okoliczności oraz szczegółowo je przedstawić. Tego elementu uzasadnienia decyzji uznaniowych zabrakło jednakże w niniejszej sprawie,

Ponadto stosownie do treści art. 106 ust. 3 ustawy świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7-11. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem.

W analizowanej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych skarżący złożył wniosek 27 czerwca 2018 r.. Do wniosku dołączone są dwa oświadczenia skarżącego: jedno datowane na 9 lipca 2018 r., drugie zaś datowane pierwotnie na 27 czerwca 2018 r. - a po przekreśleniu tej daty na 9 lipca 2018 r. oraz wydruk zestawienia operacji wykonanych na rachunku bankowym 28 czerwca 2018 r.. Nadto skarżący na rozprawie w dniu 25 stycznia 2019 r. oświadczył, że wniosek złożył 27 czerwca 2018 r., zaś to pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy "kazał" skreślić jedną datę i wpisać drugą, bowiem wywiad środowiskowy był przeprowadzany 7 lipca 2018 r.. Wskazane okoliczności budzą wątpliwości, co do faktycznej daty złożenia przedmiotowego wniosku, co powinno zostać wyjaśnione przez organy przed wydaniem decyzji w sprawie.

Powyższa okoliczność oraz brak wymaganego uzasadnienia dla rozstrzygnięcia o przyznanej minimalnej wysokości przyznanego zasiłku stanowi naruszenie przepisów art. 7, 11, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 kpa jak również art. 38 oraz art. 106 ust. 3 u.p.s., co skutkować musiało uchyleniem decyzji organów obu instancji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2018 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz, 1302 ze zm.).

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią wyżej poczynione uwagi sądu i podejmą rozstrzygnięcie w sprawie.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 2 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714).

a.tp.