Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 902/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia
Powołane przepisy: article: art. 16
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 145 par. 1 pkt 2,  art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Wykowski Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2014 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia w części rozpatrującej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony przez J. B.; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie; 3. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w części opisanej w punkcie pierwszym wyroku; 4. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz J. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki postanowieniem z dnia [...] ([...]), po rozpatrzeniu wniosków H. B. i J. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy – utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...]([...]), którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] (nr [...]) o przejściu przedsiębiorstw na rzecz Państwa w części obejmującej przedsiębiorstwo pn. Młyn Walcowy –[...] w C.

Z akt spawy wynika, że przed nacjonalizacją właścicielem ww. przedsiębiorstwa była spółka jawna, której wspólnikami byli: J. G. i S. B.

Organ wezwał zatem wnioskodawców do wykazania legitymacji do występowania z ww. wnioskiem w imieniu spółki, poprzez nadesłanie do 28 czerwca 2013 r. odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego z aktualnymi wpisami wspólników spółki i sposobem reprezentacji, bądź potwierdzającymi wykreślenie spółki z rejestru handlowego i nabycia z tego tytułu praw przez spadkobierców wspólników, pod rygorem rozpatrzenia sprawy w jej aktualnym stanie faktycznym i prawnym.

W piśmie z dnia 17 czerwca 2013 r. J. B. poinformował, iż ww. Spółka nie figuruje w rejestrach Sądu Rejonowego XII Wydziału Gospodarczego w [...] (pismo SR w [...] z dnia [...] sygn.[...]).

Postanowieniem z dnia [...] na podstawie art. 61 a § 1 kpa, Minister odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie.

Zdaniem organu, jeżeli interes prawny posiada właściciel przedsiębiorstwa, legitymujący się prawem własności w dacie jego nacjonalizacji, to wnioskodawcy - osoby fizyczne (spadkobiercy jednego ze wspólników spółki), nie mają przymiotu strony w niniejszym postępowaniu. Podkreślił, że skoro spółki jawnej do chwili obecnej nie wykreślono z rejestru handlowego, to interes prawny (art. 28 kpa) do występowania z wnioskiem nieważnościowym w imieniu spółki, posiadają jedynie wspólnicy ujawnieni w tym rejestrze uprawnieni do jej reprezentowania. Natomiast z informacji Sądu Rejonowego w [...] wynika, że spółka nie figuruje w rejestrach, co nie oznacza, że spółka zakończyła działalność i została wykreślona z rejestru handlowego.

Organ odwoławczy podzielił powyższe stanowisko dodając, że dopóki spółka jawna figuruje w rejestrze, to wyłącznie spółka - reprezentowana przez wymienionych w rejestrze uprawnionych wspólników - ma legitymację do żądania wzruszenia orzeczeń dot. jej majątku.

Interes spadkobierców wspólników ma zatem wyłącznie wymiar faktyczny. Oznacza to, że dopiero po ustaniu bytu prawnego spółki jawnej, interesem prawnym do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizujących jej mienie legitymują się wszyscy żyjący wspólnicy, względnie spadkobiercy nieżyjących wspólników spółki, których prawa są potwierdzone postanowieniami spadkowymi.

Organ wskazał, że wnioskodawcy będący spadkobiercami wspólnika – S. B. nie wykazali, poprzez nadesłanie odpisu z [...] Nr [...] aktualnego na dzień złożenia wniosku, że Spółkę wykreślono z tego rejestru. Nie złożyli również odpisu z KRS dot. ww. przedsiębiorstwa, pomimo wezwania.

Odnosząc się do informacji Sądu Rejonowego w [...], że ww. Spółka nie figuruje w rejestrach tego Sądu, organ wskazał, iż informacja ta nie jest tożsama ze stwierdzeniem, iż Spółka zakończyła swoją działalność i została wykreślona z rejestru handlowego. Bezspornie spółka była zarejestrowana w [...] Nr [...] Sądu Okręgowego w [...] co potwierdza odpis z tego rejestru. Niezbędne jest zatem złożenie odpisu z rejestru handlowego, z którego wynikałoby, że Spółka ukończyła swój byt. Wbrew twierdzeniu wnioskodawców sama śmierć wspólników i wykazanie następstwa prawnego po zmarłych nie jest wystarczające do uznania ich za stronę postępowania. Również fakt, iż Spółka nie została przerejestrowana do KRS, wbrew twierdzeniu wnioskodawców nie stanowi dowodu, iż podmiot taki nie istnieje obecnie w obrocie prawnym.

Spadkobiercy zmarłych wspólników winni zatem podjąć czynności zmierzające do uregulowania spraw rejestrowych spółki. Legitymowanie się przez podmioty występujące w imieniu spółki aktualnym odpisem z KRS jest niezbędne także ze względu na fakt, iż upływ czasu, jaki nastąpił od ostatniego wpisu w rejestrze wraz z brakiem wpisu obecnych wnioskodawców, nie wyklucza możliwości zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce w tym okresie osobom niebędącym spadkobiercami i nieujawnienia tego w rejestrze handlowym.

Skargę na powyższe postanowienie wniósł J.B. i domagając się jego uchylenia zarzucił naruszenie:

- art. 7 kpa, art. 8 kpa i art. 77 kpa, poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o niepełny materiał dowodowy, z pominięciem czynności umożliwiających dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a leżących w gestii organu, w szczególności dotyczących ustalenia bytu prawnego spółki, a przez to załatwienie sprawy z naruszeniem słusznego interesu skarżących;

- art. 28 kpa w zw. z art. 61a § 1 kpa, poprzez dowolne przyjęcie, iż skarżący nie mają interesu prawnego, podczas gdy skutki stwierdzenia nieważności orzeczenia dotyczą pośrednio interesu prawnego spadkobierców nieżyjących wspólników spółki jawnej;

- art. 9 § 3 ustawy wprowadzającej przepisy ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym poprzez przyjęcie, iż odpis z rejestru handlowego, którym dysponuje organ, uzyskany z archiwum państwowego, jest dowodem na istnienie spółki jawnej, gdy tymczasem w/w przepis ogranicza moc tych dokumentów jedynie do spraw z zakresu rejestracji oraz dochodzenia lub zaspokojenia roszczeń wobec podmiotów wpisanych do dotychczasowego rejestru, nie zaś przez te podmioty.

Skarżący poniósł, że zwrócił się do Archiwum Państwowego w [...] o udzielenie informacji dotyczących ww. Spółki, jednak poza odpisem z rejestru handlowego z teczki przedsiębiorstwa "młyn walcowy w [...] " nie było innych danych. Nadto, nie ma materiałów źródłowych umożliwiających wnioskodawcom zadośćuczynienie wezwaniu organu.

Zdaniem skarżącego pomimo braku aktualnego odpisu z rejestru, okoliczności faktyczne wskazują na ustanie bytu prawnego spółki. S. B. i J. G. zmarli w niedługim czasie po nacjonalizacji, a młyn od wielu lat stoi nieczynny i niszczeje.

Skarżący stwierdził, że organ będąc zobligowanym nie ustalił czy na dzień złożenia wniosku spółka jawna nadal istniała.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej ppsa. Stosownie zaś do art. 145. § 1 pkt 2 ppsa Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Ostatnia z opisanych sytuacji miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 16 § 1 kpa w zakresie w jakim organ odwoławczy rozpoznał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony przez J. B.

Zaznaczyć bowiem trzeba, że poddane kontroli Sądu postanowienie z dnia [...] zostało wydane, po rozpatrzeniu dwóch wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonych przez H. B. i J. B. na postanowienie z dnia [...].

Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że postanowienie z dnia [...] zostało przesłane za zwrotnym potwierdzeniem odbioru do J.B. i H. B. H. B. odebrała je osobiście w dniu 21 października 2013 r., zaś odbiór korespondencji przesłanej na adres J. B. pokwitowała jego żona S.B. w dniu 18 października 2013 r.

Zgodnie z prawidłowym pouczeniem zawartym w ww. postanowieniu na podstawie art. 127 § 3 w zw. a art. 144 kpa można było je zaskarżyć poprzez złożenie w terminie 7 dni wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oznacza, to że termin do zaskarżenia postanowienia z dnia [...] dla H. B., liczony od dnia 21 października 2013 r. kończył się z upływem dnia 28 października 2013 r., natomiast J. B. liczony od dnia 18 października 2013r. upływał w dniu 25 października 2013 r. W tym miejscu należy zaznaczyć, że terminy dla każdej ze stron postępowania biegną od doręczenia tej stronie rozstrzygnięcia organu i są niezależne od terminów innych stron postępowania.

W rozpoznawanej sprawie zarówno H.B. jak i J.B. nadali swoje wnioski w Urzędzie Pocztowym w dniu 28 października 2013 r. H.B. złożyła zatem wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie. Natomiast środek zaskarżenia wniesiony przez J. B. został nadany po terminie, skoro termin do jego złożenia upływał w dniu 25 października 2013 r.

Wskazać bowiem trzeba, że bezwzględnym obowiązkiem organu odwoławczego po doręczeniu środka zaskarżenia jest przede wszystkim sprawdzenie: czy pochodzi on od strony postępowania oraz czy został wniesiony w ustawowym terminie. Dopiero odpowiedź pozytywna na oba pytania upoważnia organ do merytorycznego rozpoznania środka zaskarżenia. Szczególną czujność winien wykazać organ w przypadku składania dwóch, lub więcej środków zaskarżenia przez różne strony postępowania, którym w różnych terminach doręczono rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W konsekwencji, w niniejszej sprawie organ miał prawo rozpoznać wyłącznie wniosek H. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Natomiast odnośnie wniosku J. B. winien stosownie do art. 134 w zw. z art. 144 kpa stwierdzić uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 1997 r., sygn. akt SA/Łd 2990/95. niepubl oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005 s 777).

Powyższe spowodowało, że zaskarżone postanowienie w zakresie w jakim organ II instancji rozpatrzył wniosek J. B. zostało wydane z rażącym - w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa - naruszeniem art. 16 § 1 kpa, gdyż weryfikowało w postępowaniu odwoławczym postanowienie, które zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. odnośnie skarżącego korzystało z ochrony trwałości. Przepis art. 16 § 1 k.p.a. stanowi bowiem jedną z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego, o charakterze ogólnym, a więc znajdującą zastosowanie zarówno do decyzji, jak i postanowień wydawanych przez organy administracyjne. Decyzjami (postanowieniami) ostatecznymi są zaś takie rozstrzygnięcia, od których w toku instancji nie służy odwołanie (zażalenie, wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy). Należy do nich zaliczyć m.in. decyzje (postanowienia) podjęte w I instancji, od których strony nie wniosły odwołania (zażalenia, wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy) w zakreślonym terminie i strona nie występowała o przywrócenie terminu, bądź też występowała, ale termin nie został przywrócony. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolite jest stanowisko, że warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia odwołania (zażalenia, wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy), jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania (zażalenia, wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy), czego następstwem jest ostateczność decyzji/ postanowienia (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 1999 r., IV SA 2028/97, LEX nr 48735; wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012r., sygn. akt II OSK 2190/11, LEX nr 1145570; v. G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Komentarz do art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX Omega nr 35/2009 oraz B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wyd. C.H. Beck 2006, s. 598).

Minister Gospodarki po zapoznaniu się z wnioskiem J.B. o ponowne rozpoznanie sprawy zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższych uwag.

W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa - stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia w części rozpatrującej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony przez J. B.

W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargę - na mocy art. 151 ppsa - uznając, że zaskarżone postanowienie w zakresie rozstrzygającym wniosek H. B. jest prawidłowe.

Wyjaśnienia wymaga, iż zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczynane jest na żądanie strony lub z urzędu. Powołany przepis musi być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, które nie tylko wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej, ale i normują inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym – w rozumieniu art. 28 k.p.a. - ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw.

Słusznie zatem wskazał organ odwoławczy - co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy – że, skoro w dacie wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego Spółka była zarejestrowana w [...] Nr [...] Sądu Okręgowego w [...] (odpis z rejestru), to dla wykazania legitymacji do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] (nr [...]) konieczne było wykazanie, w oparciu o odpis z rejestru handlowego, że Spółka ta zakończyła działalność. Rejestr handlowy Dział [...] obejmował m.in. spółki jawne i spółki komandytowe. Z samej informacji Sądu Rejonowego w [...], iż Spółka pn. Młyn Walcowy –[...] w C. nie figuruje w rejestrach tego Sądu, nie można bowiem wywieść, iż została ona wykreślona z rejestru handlowego. W konsekwencji rację ma organ, iż śmierć wspólników i wykazanie następstwa prawnego po zmarłych nie było wystarczające do uznania za stronę postępowania. Podobnie okoliczność, że Spółki nie przerejestrowano do KRS nie wskazuje, iż nie pozostaje ona w obrocie prawnym.

Charakter stwierdzonego naruszenia wymagał ograniczenia rozważań wyłącznie do badania podstaw prawnych wydania przez organ II instancji rozstrzygnięcia z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy H.B. z pominięciem zarzutów podnoszonych w skardze wniesionej przez J.B.

Z podanych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w pkt. 1. wyroku, rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 oparto na podstawie art. 151 p.p.s.a, zaś w pkt 3 orzeczenia w oparciu o art. 152 ppsa.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.