Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1818/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 85 ust. 4
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 65 par. 1, art. 353(1), art. 355 par. 1, art. 627, art. 628 par. 1, art. 629, art. 632, art. 734 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 7, art. 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia WSA Dariusz Zalewski Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi "M." Sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2014 r., nr [...], Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ"), na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 i art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania z [...] września 2013 r. wniesionego przez M. sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej: "Strona", "Spółka", "Skarżący"), utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2013 r., nr [...], Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ (dalej: "Dyrektor [...]OW NFZ") w sprawie ustalenia, że G. O. podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej z płatnikiem M. sp. z o.o. z siedzibą w L. w okresie od 6 września 2010 r. do 30 listopada 2010 r.

Zaskarżona decyzja Prezesa NFZ zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] pismem z [...] lipca 2013 r., zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym m.in. G. O. z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej zawartej w dniu 8 września 2013 r. ze Spółką.

[...] OW NFZ zawiadamiając G. O. oraz Spółkę o wszczęciu postępowania administracyjnego, zwrócił się do tych podmiotów o przekazanie dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, w oparciu o dane przekazane przez Wnioskodawcę oraz Stronę, organ ustalił, że G. O. zawarł ze Stroną umowę, nazwaną umową o dzieło, na okres od 6 września 2010 r. do 30 listopada 2010 r., przedmiotem której było "przeprowadzenie Programu "Schizofrenia - czy mam się bać?" - Program Edukacyjny dla pacjentów chorych na schizofrenię". W ramach tego Programu G. O. zobowiązany był do "przeprowadzenia dwuetapowej edukacji pacjentów chorych na schizofrenię z zakresu objawów, przebiegu i metod leczenia tego schorzenia", "przeprowadzenia testu wiedzy nr 1 i 2 zawartych w ankiecie edukacyjnej na podstawie wywiadu z tym samym pacjentem", "przekazania pacjentom broszur edukacyjnych". Z tytułu wykonywania przedmiotowej umowy G. O.przysługiwało wynagrodzenie.

Z wyjaśnień Strony podniesionych w toku postępowania wynika, że zadaniem G. O. było przeprowadzenie edukacji pacjentów, przeprowadzenie testów wiedzy na podstawie wywiadu z danym pacjentem oraz przekazanie broszur edukacyjnych. Broszury edukacyjne stanowiły materiał do uzupełnienia wiedzy nabytej w rozmowie z lekarzem, która to wiedza była następnie weryfikowana przez lekarza, a jej wyniki zapisywane w testach wiedzy. Według Strony, umowa z G. O. posiadała cechy umowy o dzieło - rezultat był z góry jasno określony i podlegał możliwości sprawdzenia istnienia wad.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę, jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Z treść art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Organ wskazał następnie, że umowa zlecenia/umowa o świadczenie usług to umowa starannego działania, przez którą usługodawca przyjmuje zlecenie i zobowiązuje się do wykonania w ciągu określonego czasu określonej czynności na rzecz zleceniodawcy. Obowiązkiem usługodawcy jest dołożenie należytej staranności przy wykonywaniu zlecenia. Przeciwnie niż w przypadku umowy o dzieło zleceniobiorca nie odpowiada za rezultat swoich działań a jedynie za staranne działanie.

Zdaniem organu przedmiot umowy zawartej pomiędzy G. O., a Stroną nie kończy się pewnym rezultatem, charakterystycznym dla realizacji urnowy o dzieło. W przypadku nauczania nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, ma ją przekazać pacjentom. Uzyskany przez pacjenta poziom wiedzy nie może być utożsamiany z wymaganym rezultatem. Również wypełnione ankiety edukacyjne nie stanowiły rezultatu. Dlatego też Dyrektor [...]OW NFZ w decyzji z [...] września 2013 r., wydanej na podstawie art. 109 ust. 1 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach oraz art. 104 § 1 K.p.a., uznał, że G. O. podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej ze Stroną.

W zaskarżonej decyzji, Prezes NFZ uznał, że organ I instancji dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy. Wskazał, iż umowa zlecenia oraz umowa o świadczenie usług to umowa starannego działania, a umowa o dzieło to umowa skutku. Umowę o dzieło od umowy zlecenia odróżnia przede wszystkim to, że umowa o dzieło powinna być zawsze zwieńczona konkretnym i sprawdzalnym rezultatem (dziełem materialnym lub niematerialnym), natomiast w umowie o świadczenie usług, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się dokonać umówionych czynności. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo przyjął, że czynności wykonywane w ramach przedmiotowej umowy nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, były one w istocie realizowane w ramach umowy starannego działania. Prezes NFZ powtarzając argumentację zawartą w decyzji I instancji całkowicie zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji i po przytoczeniu przepisów prawa oraz orzecznictwa, na poparcie swojego rozstrzygnięcia, utrzymał w mocy decyzję I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zaskarżył decyzję Prezesa NFZ z [...] marca 2014 r. w całości, wnosząc o jej uchylenie i zarzucając jej naruszenie przepisów prawa, mające wpływ na wynik sprawy:

1. art. 6 K.p.a. poprzez wydanie decyzji niezgodnie z wskazanymi przepisami Kodeksu cywilnego;

2. art. 7 i art. 8 K.p.a. poprzez wydanie decyzji mimo, że Narodowy Fundusz Zdrowia w identycznych przedmiotowo sprawach wydał na rzecz Skarżącego ostateczne decyzje zgoła odmienne co do ustaleń, jak i kwalifikacji takich samych umów, jak objęta niniejszym postępowaniem, a nadto nie dokładnie wyjaśniły niniejszą sprawę, co w konsekwencji doprowadziło do dokonania wadliwych ustaleń i kwalifikacji umowy jako umowy o świadczenie usług, zamiast umowy o dzieło;

3. art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e i art. 85 ust. 4 ustawy o świadczenia w zw. z art. 13 pkt. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich zastosowanie w zaskarżonej decyzji mimo, że umowa z 6 wrześnie 2010 r., nie była umową zlecenia i inną o podobnym charakterze;

4. art. 627 K.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 K.c. oraz art. 3531 K.c. poprzez ich wadliwe zastosowanie i ustalenie, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z umową o świadczenie usług, a nie z umową rezultatu (o dzieło) lub do niej zbliżonej, nie będącej podobną do umowy o świadczenie usług mimo, że zamiar i cel stron umowy był odmienny, w inny sposób wykonywały tę umowę, w treści umowy znajdują się wyraźnie postanowienia przeczące tym ustaleniom strony przeciwnej, a wskazujące na konkretny rezultat i uzależnienie zapłaty wynagrodzenia od jego osiągnięcia i przekazania go Skarżącemu w stanie wolnym od wad.

Skarżący wniósł także o dopuszczenie dowodów z umowy o dzieło, ankiety wraz z testami, kwestionariusza osobowego, dowodu płatności wynagrodzenia oraz decyzji nr [...] z [...] grudnia 2013 r. Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ.

Skarżący wskazał, że przedmiotem umowy o dzieło było wykonanie testów wiedzy i ankiety i dostarczenie odwołującemu ankiety zawierającej dane z przeprowadzonych edukacji. Nie sposób zatem było osiągnąć rezultatu bez uprzedniego przeprowadzenia edukacji, weryfikacji osiągniętego rezultatu w postaci przeprowadzenia testów wiedzy podczas, której wykonawca uzyskiwał niezbędne dane do przygotowania ankiety. Wykonawca posiadał dowolność w doborze odpowiedniego dla niego czasu i miejsca realizacji dzieła. Rezultat w postaci ankiety wykonawca był zobowiązany do dostarczenia odwołującemu w terminie wskazanym w umowie, a wypłata wynagrodzenia za wykonanie dzieła w sposób wolny od wad została uzależniona od przekazania powyższego rezultatu. Wykonanie przedmiotu umowy – dzieła wymagało od wykonawcy wiedzy na najwyższym poziomie metodologicznym i merytorycznym. W trakcie edukacji lekarz musiał wychwycić najważniejsze problemy pacjenta i im poświęcić najwięcej uwagi i odpowiednio je przybliżyć. Dzieło wykonywane częściowo w formie niematerialnej (indywidualizacja przekazu edukacyjnego, wykorzystanie wiedzy i doświadczenia lekarza po to, by osiągnąć cel w postaci edukacji i wzrostu świadomości pacjenta), było następnie "materializowane" przez wykonawcę w postaci testów i ankiety. Ten z kolei był uwzględniany wraz z innymi ankietami, po obróbce, w przygotowywanym przez odwołującego dla jego docelowego klienta raporcie zbiorczym, a częstokroć publikacji naukowej, przygotowywanej na podstawie danych zebranych dla całego programu. Z uwagi na duży zasięg projektu wszystkie testy i ankiety muszą zostać zestandaryzowane po to, aby uzyskane z ich wiedzy informacje nadawały się do obróbki medyczno - statystycznej podczas przygotowania przez Skarżącego na rzecz Jego klienta raportu końcowego. Program edukacyjny, obok roli polegającej na wzroście wiedzy i świadomości pacjentów, jest narzędziem zbierania danych rynkowych właśnie na temat wiedzy, świadomości, potrzeb edukacyjnych czy samego stanu zdrowotnego społeczeństwa. Istotnym, niematerialnym rezultatem przedmiotowej umowy jest również pozyskanie i wzrost wiedzy pacjenta uczestniczącego w projekcie. Skutek w postaci wzrostu wiedzy pozwoli lepiej aplikować leki i zwiększyć ich efektywność. Ten element został pominięty w toku czynności kontrolnych jako niematerialny, nie dający się zweryfikować, choć ustawodawca wyraźnie podkreśla funkcjonowanie w obrocie gospodarczym umów, a zarazem dzieł o charakterze niematerialnym. Skarżący podkreślił, że pomiędzy nim, a wykonawcą nie występuje jakikolwiek stosunek zależności lub podporządkowania. Wykonawca musiał uzyskać oraz dostarczyć odwołującemu sprecyzowany w umowie rezultat, był bowiem obciążony ryzykiem nie osiągnięcia rezultatu lub obarczenia go wadą i nieotrzymania wynagrodzenia. W kwestionowanej umowie Skarżący zastrzegał możliwość poddania przedmiotu umowy sprawdzianowi na istnienie wad poprzez standaryzację zbieranych i opracowanych danych, a następnie kwestionariusz był badany pod kątem istnienia wad. Zdaniem Skarżącego, zupełnie zignorowana została przez organ zasada wyrażona w art. 65 §2 K.c., zgodnie z którą w umowach należy przede wszystkim badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy.

Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w skarżonej decyzji.

Wojewódzki sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa NFZ oraz utrzymana nią w mocy decyzja Dyrektora [...]OW NFZ, nie naruszają prawa w stopniu dającym podstawy do ich uchylenia.

Podstawowy problem prawny w rozpatrywanej sprawie, sprowadza się do oceny charakteru prawnego umowy zawartej między Skarżącym (płatnikiem), a G. O. (ubezpieczonym) i rozstrzygnięcia czy umowa ta jest, jak twierdzi Skarżący, umową o dzieło, która nie dają podstaw do objęcia zleceniobiorcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, czy też jest to, zgodnie z poglądami organów Narodowego Funduszu Zdrowia i ZUS, umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, a której zawarcie i wykonywanie daje podstawę do objęcia jej wykonawcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

Podstawę prawną rozstrzygnięć wydanych w obu instancjach, stanowił przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 tej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi (lit. e).

W myśl powołanego przepisu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby, które spełniają dwa warunki: 1) należą do osób, które spełniają warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, oraz 2) należą do osób (kategorii osób) wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach, a więc m.in. do osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Co do pierwszego warunku, to ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samych kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.

Zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).

Zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 K.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, ..., s. 573 i nast.). Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, iż bardzo istotna przesłanka zastosowania art. 750 K.c. wyraża się w tym, że umowa o świadczenie usług nie może być umową, której celem byłoby osiągnięcie rezultatu, pozwalającego na jej zakwalifikowanie, jako umowy o dzieło. Innymi słowy umowy o osiągnięcie rezultatu stanowiącego dzieło, w rozumieniu przepisów art. 627 i nast. K.c. dotyczących umowy o dzieło, nie mogą zostać zakwalifikowane, jako umowy o świadczenie usług. Oznacza to, że z zakresu art. 750 K.c. wyłączone są nie tylko umowy o dzieło, ale także inne umowy nazwane, których celem jest osiągnięcie określonego rezultatu, zarówno takie, do których przepisy o umowie o dzieło znajdują odpowiednie zastosowanie, jak i takie, które mają regulację ustawową niezawierającą takiego odesłania. Ponadto należy zauważyć, iż wyłączone spod dyspozycji art. 750 K.c. są również umowy nienazwane, których istota wykazuje zbieżność z umową o dzieło, uzasadniającą stosowanie przepisów o tej umowie w drodze analogii (np. nieodpłatne wykonanie dzieła). Również, jeśli chodzi o przypadek tzw. umów mieszanych, przepis art. 750 K.c. znajduje zastosowanie w zakresie, w jakim umowa dotyczy świadczenia usług, nieuregulowanych innymi przepisami, albo do których nie znajdą zastosowania w drodze analogii przepisy odnoszące się do którejkolwiek umowy nazwanej, mającej za przedmiot świadczenie usług. Dotyczy to zarówno umów, których przedmiotem jest zobowiązanie do świadczenia usług, obejmujących dokonywanie czynności faktycznych i prawnych (por. m.in. M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 692), jak i umów łączących elementy umowy o świadczenie usług z elementami umowy o dzieło.

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 K.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 K.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 K.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski (w:) Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".

W niniejszej sprawie, przedmiotem spornej umowy było przeprowadzenie dwuetapowej edukacji pacjentów chorych na schizofrenię z zakresu objawów, przebiegu i metod leczenia tego schorzenia, przeprowadzenie następnie testu wiedzy nr 1 i 2 zawartych w ankiecie edukacyjnej na podstawie wywiadu z tymi pacjentami oraz przekazanie pacjentom broszur edukacyjnych.

Istota problemu zatem, w niniejszej sprawie, sprowadza się do zidentyfikowania rezultatu spornej umowy. Skarżący twierdzi, że umówiony rezultat (dzieło) stanowiło wykonanie testów wiedzy zawartych w ankietach i dostarczenie zamawiającemu ankiety zawierające dane z przeprowadzonych edukacji. Nie sposób zatem było osiągnąć rezultat bez uprzedniego przeprowadzenia edukacji. Zarówno wyjaśnienia Skarżącego, jak i analiza materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, wskazuje że działalność Skarżącego polegał na przeprowadzeniu szkolenia z zamiarem uzyskania efektu edukacyjnego. Efekt ten miał zostać zmaterializowany w przeprowadzonych testach. Sąd zgadza się jednak ze stanowiskiem organów NFZ, że wypełnionych ankiet edukacyjnych, prezentujących poziom wiedzy osiągnięty przez pacjentów objętych programem, nie można uznać za rezultat (dzieło) w rozumieniu art. 627 K.c. Nie jest bowiem możliwe określenie z góry, konkretnego efektu edukacyjnego. Efekt ten nie jest jedynie zależny od działań osoby prowadzącej szkolenie, lecz w dużej mierze, od możliwości i chęci współpracy słuchaczy, w tym przypadku, pacjentów chorych na schizofrenię. Dlatego też trudno uznać, iż strony spornej umowy sprecyzowały w niej konkretny rezultat, który byłby obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Merytoryczna zawartość ankiet nie mogła być znana stronom w momencie zawierania spornej umowy, a istotą jej wykonania było staranne, oparte na merytorycznej wiedzy, działanie G. O., tak aby wypełnione, ustandaryzowane ankiety mogły stanowić wartościowy materiał dla realizacji szerszego przedsięwzięcia, polegającego na pozyskaniu wiedzy na temat potrzeb edukacyjnych czy też samego stanu zdrowia społeczeństwa.

Podkreślenia ponadto wymaga, iż trudno byłoby poddać merytoryczną wartość wypełnionych ankiet weryfikacji pod względem istnienia wad fizycznych. Zgodzić się należy z organami NFZ, iż niemożliwe jest ustalenie, czy wypełnione ankiety zawierają poprawne dane zgodne ze stanem wiedzy pacjenta, a jedynie zaufanie do zleceniobiorcy oraz jego staranne i sumienne działanie pozwalało na osiągnięcie zamierzonych celów umowy.

Sąd nie stwierdza naruszenia w niniejszej sprawie art. 627, art. 65 oraz art. 3531 K.c. Zgodnie z art. 65 § 1 K.c., oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu (§ 2). Jak wynika natomiast z art. 3531 K.c., strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. W świetle powyższych rozważań oraz przytoczonej regulacji, Sąd stwierdza, iż organy NFZ prawidłowo ustaliły charakter prawny spornej umowy uznając, że była to umowa o świadczenie usług, o której mowa w art. 750 K.c., a nie umowa o dzieło z art. 627 K.c. Brak możliwości określenia konkretnego rezultatu umowy, w postaci precyzyjnego wskazania poziomu wiedzy jaki osiągną pacjenci w wyniku wykonania umowy oraz niemożność zweryfikowania merytorycznej poprawności przedmiotowych ankiet, pozwala na precyzyjne określenie zgodnego zamiaru stron oraz celu zawartej umowy i prowadzi do wniosku, iż przyjęcie, że sporna umowa była umową rezultatu, a nie umową starannego działania, sprzeciwiałoby się właściwości (naturze) umowy o dzieło.

Skarżący powoływał się na decyzję Dyrektora [...]OW NFZ z [...] grudnia 2013 r., nr [...], uznając, że stan tej sprawy oraz sprawy niniejszej jest identyczny, zatem rozstrzygnięciem tym powinien kierować się organ zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7 i art. 8 K.p.a. W ocenie Sądu organ zasadnie odrzucił ten argument bowiem, jak słusznie zauważył Prezes NFZ, żaden z przepisów art. 7 i art. 8 K.p.a. nie daje podstaw do stosowania analogii w rozstrzyganiu konkretnej sprawy. Ponadto wynikająca z art. 8 K.p.a. zasada zaufania obywateli do organów państwa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, który wyraża się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań stron oraz uwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Z tym jednak, że ten obowiązek nie może polegać na badaniu okoliczności faktycznych, które były podstawą orzekania w innych konkretnych, indywidualnych sprawach. Okoliczności, które zadecydowały o wydaniu rozstrzygnięcia sprawy przez Dyrektora [...]OW NFZ w innym postępowaniu, innemu podmiotowi, nie są okolicznościami, które powinien, a nawet które może badać organ w konkretnej sprawie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 listopada 2006 r. sygn. akt II GSK 183/06 LEX 290139).

Organy NFZ, słusznie w związku z tym uznały, że G. O. podlegał, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 września 2009 r. do 30 czerwca 2011 r., z tytułu umowy o świadczenie usług, zawartej ze Skarżącym.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), oddalił skargę jako bezzasadną.