Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 265/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 39 ust. 2 pkt 2,  art. 39 ust. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 29 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8  art. 5,  art. 18 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2016 r. w Radomiu sprawy ze skargi T. F. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga T. F. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] stycznia 2016 r. Nr [...]

w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco:

W dniu [...] maja 2010 r. T. F. (dalej: beneficjent, skarżący, producent rolny) złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

w O. (dalej: Kierownik BP w O.) wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (zwana także: płatność PRŚ) na 2010 r., deklarując działalność

w ramach Pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.10 – Uprawy sadownicze + jagodowe (w okresie przestawiania) do powierzchni 97,03 ha. Decyzją Nr [...] z [...] stycznia 2011 r. Kierownik BP w [...] przyznał beneficjentowi płatność rolnośrodowiskową w wysokości [...] zł z tytułu realizacji ww. pakietu. Powyższa decyzja została doręczona skarżącemu za potwierdzeniem odbioru w dniu 10 lutego 2011 r., zaś przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego w dniu 11 lutego 2011 r.

W dniu 16 maja 2011 r. beneficjent złożył do Kierownika BP w O. wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności PRŚ na 2011 r. w ramach Pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.10 – Uprawy sadownicze + jagodowe (w okresie przestawiania) do powierzchni 90 ha. Decyzją Nr [...] z [...] lutego 2012 r. Kierownik BP w O. przyznał skarżącemu płatność PRŚ w wysokości [...] zł

z tytułu realizacji pakietu 2 wariantu 2.10 do powierzchni 90 ha. Ww. decyzja została doręczona skarżącemu zastępczo w dniu 22 lutego 2012 r., zaś przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego 29 lutego 2012 r.

W dniu 15 maja 2012 r. skarżący złożył do Kierownika BP w O. wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności PRŚ na 2012 r. w ramach Pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.10 – Uprawy sadownicze + jagodowe (w okresie przestawiania) do powierzchni 89,99 ha. Decyzją Nr [...] z [...] stycznia 2013 r. Kierownik BP w O. przyznał skarżącemu płatność PRŚ w wysokości [...]zł z tytułu realizacji pakietu 2 wariantu 2.10 do powierzchni 89,99 ha. Ww. decyzja jako uwzględniająca żądanie beneficjenta w całości podlegała (wg. organu) doręczeniu na żądanie strony, skarżący wniosku takiego nie złożył, zatem została ona w aktach sprawy. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego 27 lutego 2013 r.

W dniu 15 maja 2013 r. beneficjent złożył kolejny wniosek kontynuacyjny

o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r., deklarując w ramach pakietu 2 wariantu 2.10 powierzchnię 90 ha.

W trakcie weryfikacji ww. wniosku, w oparciu o wyniki kontroli na miejscu przeprowadzonych w gospodarstwie producenta rolnego w dniach 24 lipca – 29 lipca 2013 r. oraz 5 sierpnia 2013 r., ustalono, że skarżący zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których zobowiązany był realizować program rolnośrodowiskowy (5-letnie zobowiązanie rozpoczął 15 marca 2010 r.) oraz nie przestrzegał wymogów określonych dla deklarowanego wariantu 2.10, wskazanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm., zwane dalej: rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z 2009 r.). Według raportów kontroli, na wszystkich działkach rolnych zadeklarowanych we wniosku na rok 2013 producent rolny nie prowadził produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, nie zachował należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby, nie utrzymał minimalnej obsady drzew i krzewów oraz materiał szkółkarski nie spełniał określonych przepisami wymagań. Ponadto stwierdzona w toku postępowania powierzchnia użytków rolnych kwalifikująca się do uzyskania płatności była mniejsza od podjętego zobowiązania

i wynosiła 89,69 ha.

W tym stanie sprawy decyzją Nr [...] z [...] maja 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. (dalej: Kierownik BP, organ I instancji), w związku z wykluczeniem z płatności działek rolnych A, B, C i D odmówił beneficjentowi przyznania płatności PRŚ na 2013 rok. Na skutek złożonego odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy) decyzją Nr [...] z [...] września 2014 r. orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

Zawiadomieniem z 25 sierpnia 2015 r. organ I instancji poinformował skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych skarżącemu na podstawie decyzji z [...] lutego 2012 r. i [...] stycznia 2013 r. w związku z niedotrzymaniem zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Decyzją Nr [...] z [...] września 2015 r. Kierownik BP, działając na podstawie art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm., zwana dalej: k.p.a.), art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634, ze zm., zwana dalej: ustawą o Agencji) w związku

z art. 20 ust. 2 pkt 1 i art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173, zwana dalej: ustawą

o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), § 28 i § 29 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., § 38 ust. 3, ust. 5, ust. 6, § 39 ust. 1, ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, ze zm., zwane dalej: rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z 2013 r.), art. 44, art. 45 ust. 4 i art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW, Dz. Urz. WE L 368 z 23.12.2006, str. 15 ze zm., zwane dalej: rozporządzeniem 1974/2006), art. 18 ust. 1 akapit drugi i art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011, ze zm., zwane dalej: rozporządzeniem 65/2011), art. 49 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE Nr 327 z 12.12.2001, str. 11 ze zm., zwane dalej: rozporządzeniem 2419/2001), art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004

z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR, Dz.U. L 153 z 30.4.2004, str. 30, zwane dalej: rozporządzeniem 817/2004), art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. L 368 z 23.12.2006, str. 74, zwane dalej: rozporządzeniem 1975/2006), art. 73 ust. 1 i 3 w związku z art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej

w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U. L 141 z 30.4.2004, str. 18, zwane dalej: rozporządzeniem 796/2004), art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U. L 316 z 2.12.2009, str. 65, zwane dalej: rozporządzeniem 1122/2009), orzekł o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył beneficjent, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji

i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1. art. 109 § 1 w związku z art. 40 § 2 k.p.a. poprzez niedoręczenie decyzji bezpośrednio pełnomocnikowi beneficjenta;

2. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zebranie materiału dowodowego

w sposób wyczerpujący oraz brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

3. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego

i prawnego decyzji;

4. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej;

5. art. 18 ust. 1 rozporządzenia 65/2011 poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na gruntach objętych programem rolnośrodowiskowym, a w konsekwencji nie zaistniały przesłanki do zwrotu kwot z programu rolnośrodowiskowego;

6. § 38 ust. 1-3, ust. 5-6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. poprzez jego zastosowanie do całego okresu zobowiązania rolnośrodowiskowego, podczas gdy ma on zastosowanie jedynie w odniesieniu do tego roku, w którym stwierdzono uchybienia, polegające na niespełnieniu wymogów dotyczących danego pakietu.

Wskazaną na wstępie i stanowiącą przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie decyzją Nr [...] z [...] stycznia 2016 r. Dyrektor ARiMR, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy

o Agencji, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości oraz ustalił wysokość nienależnie pobranych przez skarżącego płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego na kwotę [...] zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że wypłacone nienależnie beneficjentowi środki publiczne za lata 2011 - 2013 z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji.

Beneficjent, składając w dniu 17 maja 2010 r. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010, zobowiązał się do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Powyższe zobowiązanie zostało określone w decyzji organu

I instancji Nr [...] z [...] stycznia 2011 r. o przyznaniu płatności PRŚ, zgodnie z którą jako termin rozpoczęcia 5-letniego okresu zobowiązania przyjęto dzień 15 marca 2010 r. Powyższe wynika wprost z brzmienia § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., zgodnie z którym płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 WE z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. Urz. UE L 277

z 21 października 2005 r., str. 1, ze zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i wariantów, zgodnie

z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych.

Wyjaśnił, iż skarżący zobowiązał się do realizacji programu rolnośrodowiskowego w pakiecie 2 Rolnictwo ekologiczne na powierzchni 90 ha, za którą otrzymał płatność na podstawie wniosku złożonego na 2010 r. W kolejnym roku realizacji programu, tj.

w 2013, ustalono, że beneficjent dokonał zmniejszenia powierzchni użytków rolnych, na których był zobowiązany realizować program rolnośrodowiskowy. Z materiału dowodowego sprawy (w tym ustaleń kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 24 lipca – 5 sierpnia 2013 r.) wynika bowiem, że ustalona w 2013 r. powierzchnia gruntów rolnych kwalifikująca się do uzyskania płatności w ramach realizowanego przez skarżącego pakietu wynosiła 89,69 ha.

Wskazał, iż według treści § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki objętej zmniejszeniem. Skarżący ma zatem obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności

w wysokości [...] zł za lata 2011-2012, stanowiącej część otrzymanych środków finansowych za powierzchnię, na której nie realizował podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, tj.: za 2011 rok – powierzchnia, za którą powinien być dokonany zwrot (powierzchnia objęta zobowiązaniem w 2011 r. – powierzchnia w 2013 r. x stawka płatności za 1 ha) = [...] zł (89,99 ha – 89,69 ha x [...] zł/ha), za 2012 rok - powierzchnia, za którą powinien być dokonany zwrot (powierzchnia objęta zobowiązaniem w 2012 r. – powierzchnia w 2013 r. x stawka płatności za 1 ha) = [...] zł (89,99 ha – 89,69 ha x [...] zł/ha).

Podniósł, iż z uwagi na stwierdzone w 2013 r. nieprawidłowości w realizacji programu rolnośrodowiskowego w sprawie przyznania płatności PRŚ za 2013 r. znalazł zastosowanie zapis § 38 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., zgodnie z którym jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie. Wysokość zmniejszeń, o którym mowa w ust. 1 określona jest w załączniku nr 7 do ww. rozporządzenia (§ 38 ust. 2). W trakcie weryfikacji wniosku producenta rolnego

o przyznanie płatności PRŚ na 2013 rok Kierownik BP stwierdził nieprzestrzeganie przez beneficjenta na działkach rolnych A, B, C i D wymogu określonego w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. oraz określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia.

Uznał, że w sprawie znajduje zastosowanie (obowiązujący od roku 2011) art. 18 ust. 1 rozporządzenia 65/2011, zgodnie z którym w sytuacji stwierdzenia braku spełnienia odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. L 277 z 21.10.2005, str. 1) oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi lub kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych. W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia

i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Zatem, w sytuacji stwierdzenia nieprzestrzegania przez rolnika wymogu, oprócz zmniejszenia płatności w danym roku, powstaje obowiązek zwrotu płatności przyznanych od 2011 r. w wysokości odpowiadającej równowartości sankcji nałożonej na beneficjenta.

W związku z nałożoną na beneficjenta sankcją z tytułu stwierdzonych w 2013 r. uchybień w realizacji wariantu 2.10, organ odwoławczy ustalił, że skarżący zobowiązany jest do zwrotu płatności rolnośrodowiskowej otrzymanej w latach 2011-2012

w wysokości [...] zł, tj.: 2x [...]zł za 2011 rok oraz 2012 rok, w tym z tytułu niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego w wysokości 2x[...] zł oraz z tytułu nieprzestrzegania wymogów dla poszczególnych pakietów i ich wariantów w wysokości 2x [...] zł).

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności Dyrektor ARiMR stwierdził, iż zgodnie z art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005, str. 1, ze zm.), organ właściwy w sprawie przyznania płatności odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, ze zm., zwane dalej: rozporządzeniem 885/2006), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005

w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków

i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE. L. 171 z 23.06.2006, str. 1, ze zm., zwane dalej: rozporządzeniem 883/2006), wedle którego stosowany kurs wymiany walut jest przedostatnim kursem wymiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane, tj. kurs według którego nastąpiła wypłata danych płatności. Zgodnie z art. 5a rozporządzenia 885/2006, warunki określone w art. 32 ust. 6 lit. a) oraz w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 uznaje się za spełnione, jeśli kwota podlegająca zwrotowi przez beneficjenta w odniesieniu do płatności indywidualnej

w ramach jednego programu pomocy nie przekracza sumy 100 EURO, nie licząc odsetek. Zgodnie z tabelą korelacji, dotychczas obowiązującemu art. 33 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, odpowiada aktualnie art. 54 i 56 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013.

W niniejszej sprawie w odniesieniu do kampanii 2011 kurs euro ustalony na dzień 29 lutego 2012 r., zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia 883/2006, ogłoszony

w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 2012/C 26/03 wynosi [...] zł. Równowartość 100 euro przeliczona na złote na podstawie ww. kursu wynosi [...] zł. W odniesieniu do kampanii 2012 kurs euro ustalony na dzień 27 lutego 2013 r., zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia 883/2006, ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 2013/C 29/01 wynosi [...] zł. Równowartość 100 euro przeliczona na złote na podstawie ww. kursu wynosi [...] zł.

Kwota stanowiąca równowartość 100 euro, od ustalenia której odstępuje Kierownik BP Agencji, dotyczy sprawy o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej

w ramach jednej kampanii, dla tego samego rolnika. W rozpatrywanej sprawie na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności PRŚ w wysokości: [...] zł przyznanej za 2011 r. oraz [...] zł przyznanej za 2012 r. Każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia 883/2006. Tym samym

w odniesieniu do nienależnie pobranych płatności za lata 2011 – 2013 nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W konsekwencji w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, po rozpoznaniu złożonego odwołania, organ odwoławczy stwierdził konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł, powiększonej o odsetki. Wyjaśnił w tym zakresie, że organ I instancji ustalił producentowi rolnemu kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami w realizacji programu rolnośrodowiskowego, tj. zmniejszeniem powierzchni użytków rolnych, na których beneficjent był zobowiązany realizować program oraz uchybieniami wymogów realizacji zadeklarowanych pakietów rolnośrodowiskowych. Ocenił, iż Kierownik BP dokonał nieprawidłowego określenia wysokości nienależnie pobranej kwoty w kontekście podjętego przez beneficjenta zobowiązania. Jak bowiem wynika z akt sprawy, w 2011 r. skarżący realizował program rolnośrodowiskowy na powierzchni 89,99 ha. Natomiast w 2013 r. powierzchnia gruntów rolnych kwalifikująca się do uzyskania płatności wyniosła 89,69 ha. Zatem wskazana przez Kierownika BP kwota została ustalona niezgodnie z dyspozycją § 39 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.

Odnosząc się do złożonego odwołania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych organ odwoławczy przyznał, że doręczenie decyzji organu I instancji było nieprawidłowe, bo z pominięciem ustanowionego

w sprawie pełnomocnika, jednak ten fakt nie spowodował ujemnych skutków prawnych dla skarżącego. Nieprawidłowości te zostały konwalidowane poprzez fakt zapoznania się skarżącego z treścią przesyłki i wywiedzenie odwołania w terminie.

Odpowiadając na zarzut odwołania dotyczący negacji ustaleń poczynionych

w toku postępowania w sprawie przyznania skarżącemu płatności PRŚ na 2013 r., Dyrektor ARiMR podał, że w realiach sprawy stwierdzenie zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych zobowiązaniem opierało się na weryfikacji danych z wniosku złożonego za 2013 r., w wyniku czego ustalono, że powierzchnia użytków rolnych spełniająca warunki przyznania płatności jest mniejsza niż pierwotnie deklarowana we wniosku z 2010 r. Poza tym w trakcie weryfikacji wniosku stwierdzono, że skarżący uchybił wymogom realizacji programu w pakiecie 2, wariant 2.10, co ustalono na podstawie protokołów z czynności kontrolnych, sporządzonych z przeprowadzonych w gospodarstwie strony w dniach 24 lipca – 5 sierpnia 2013 r. kontroli na miejscu metodą inspekcji terenowej.

Wyjaśnił także, iż kwestie podnoszone przez stronę dotyczące ustalenia powierzchni, na której beneficjent w 2013 r. realizował program rolnośrodowiskowy

w ramach wariantu 2.10 pakietu 2, jak również stwierdzonych uchybień w jego realizacji, były przedmiotem postępowania w sprawie przyznania płatności na ten rok, zakończonego wydaniem przez Kierownika BP decyzji z [...] maja 2014 r., utrzymanej

w mocy decyzją organu odwoławczego. Jest to zatem decyzja ostateczna w sprawie. Niniejsze postępowanie jest tylko następstwem stwierdzenia, że beneficjent zmniejszył powierzchnię użytków rolnych objętych zobowiązaniem oraz uchybił wymogom realizacji programu, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych. Nietrafione są zatem zarzuty odwołania dotyczące błędnych ustaleń faktycznych dotyczących powierzchni użytków rolnych kwalifikujących się do uzyskania płatności w 2013 r. oraz stwierdzonych uchybień w realizacji programu. Zatem, postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo, z zachowaniem zasad procedury, nie było zatem potrzeby przeprowadzania w sprawie ponownej kontroli.

Dyrektor ARiMR wskazał dalej, iż w przedmiotowym postępowaniu był zobowiązany do ustalenia, czy skarżący pobrał nienależnie płatności za lata 2011 - 2012, a także do ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia 65/2011. Zgodnie z tym przepisem, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

W niniejszej sprawie płatność PRŚ przekazana 29 lutego 2012 r. oraz 27 lutego 2013 r. na rachunek bankowy beneficjenta nie wynikała z pomyłki organu

I instancji. Przedmiotową płatność skarżący uzyskał na mocy decyzji Kierownika BP

w O. Nr [...] z [...] lutego 2012 r. oraz Nr [...] z [...] stycznia 2013 r., wydanych na podstawie złożonych przez beneficjenta wniosków

o przyznanie płatności. Ww. płatności stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że beneficjent uchybił wymogom realizacji programu rolnośrodowiskowego (zmniejszył powierzchnię gruntów objętych zobowiązaniem oraz nie dotrzymał zobowiązania do przestrzegania wymogów zobowiązania). Fakt ten miał miejsce po wydaniu przez Kierownika BP w O. ww. decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowych za lata 2011 - 2012 i po realizacji przedmiotowej płatności na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Stwierdził dalej, że w odniesieniu do płatności za lata 2011 - 2012 kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności należy oceniać

w oparciu o przepis art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm., zwane dalej: rozporządzeniem Rady Nr 2988/95), który stanowi, że okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia.

Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia, gdyż przed upływem 4 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości (15 maja 2013 r. - data złożenia wniosku o przyznanie płatności zawierającego nieprawidłową deklarację), została skutecznie doręczona skarżącemu decyzja Nr [...] z [...] września 2015 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego (tj. w dniu 17 września 2015 r.).

W konsekwencji Dyrektor ARiMR uznał, iż kwota płatności rolnośrodowiskowej za lata 2011 - 2012 w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną, nie zostały jednak spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez skarżącego kwoty nienależnie pobranych płatności, określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia 65/2011 oraz art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Nr 2988/95.

Skargę do sądu administracyjnego na powołaną wyżej decyzję złożył skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania. Wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 18 ust. 1 rozporządzenia 65/2011 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten stanowi samodzielną podstawę do odzyskania płatności za lata poprzednie i nakazuje zwrot płatności za lata ubiegłe w razie stwierdzenia niespełnienia wymogów i kryteriów choćby w jednym roku programu, co w konsekwencji spowodowało jego błędne zastosowanie i uznanie, że zaszły przesłanki nałożenia obowiązku zwrotu płatności przez skarżącego za lata 2011-2012 w związku z uchybieniami z roku 2013;

2. § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy zgodnie z § 39 ust. 4 tego rozporządzenia nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi mimo zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem

i 2 ha oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r.;

3. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak prawidłowego uzasadnienia prawnego decyzji.

Uzasadniając skargę beneficjent podał, że nie można interpretować

art. 18 ust. 1 rozporządzenia 65/2011 w oderwaniu od ust. 2 tego artykułu, który należy uznać za normę o charakterze kompetencyjnym, upoważniającą państwo członkowskie do szczegółowej regulacji przesłanek, czy też przypadków zwrotu płatności rolnośrodowiskowej, która powinna uwzględniać rozmiar, zasięg i trwałość stwierdzonej niezgodności, czyli kryteria zdefiniowane w tym przepisie. W zakres tej normy kompetencyjnej wchodzi również możliwość określenia przez państwo członkowskie, za jaki okres wcześniejszy dane państwo będzie miało możliwość domagania się zwrotu wypłaconych środków.

Zgodnie z powyższym należy przyjąć, że państwa członkowskie mają możliwość odzyskania (zwrotu) pobranych przez rolnika płatności i uprawnione są do ustanowienia przepisów krajowych, szczegółowo regulujących tę kwestię. Polski ustawodawca ustanowił zasady zwrotu nienależnie pobranych płatności m.in. w art. 28 ust. 1 ustawy

o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, zgodnie z którym pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Szczegółowe przypadki zwrotu płatności rolnośrodowiskowej zostały natomiast uregulowane w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym z 2013 r. To właśnie przepisy tego rozporządzenia stały się wyrazem implementacji m.in. art. 18 ust. 2 rozporządzenia 65/2011.

Tymczasem organ odwoławczy w swoim stanowisku zupełnie pominął treść ww. art. 18 ust. 2 i nie zbadał, czy w regulacjach krajowych nie została wykorzystana kompetencja wynikająca z ust. 2.

Skarżący zarzucił również, że organ odwoławczy w podstawie prawnej swojej decyzji nie wskazał na jakikolwiek przepis rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., chociaż w jej uzasadnieniu zacytował § 38 ust. 1 i ust. 2 tego rozporządzenia, czyli należy przyjąć, że stanowiły one podstawę orzekania przez organ odwoławczy. Zatem, podstawa prawna decyzji została podana niewłaściwie i nie wyjaśnia, która z sytuacji wymienionych w tych ustępach została wzięta pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Ponadto, biorąc pod uwagę wskazywane w decyzji przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., nie można przyjąć, że stwierdzone

w danym roku uchybienia (w przedmiotowej sprawie 2013 r.) automatycznie prowadzą do nałożenia sankcji z tego tytułu za lata wcześniejsze, czyli w przypadku skarżącego za lata 2011 i 2012. Stwierdzenie uchybień opisanych w § 38 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. powoduje zmniejszenie płatności rolnośrodowiskowej w danym roku, czyli roku ujawnienia nieprawidłowości. Wynika to

w szczególności ze sformułowania "w danym roku", które zostało użyte w treści tych przepisów. Organ mógłby nałożyć sankcje za lata wcześniejsze tylko wówczas, gdyby zostało stwierdzone, że również we wcześniejszych latach skarżący dopuścił się nieprawidłowości. Ograniczenie sankcji jedynie do danego roku znajduje swoje umocowanie w normie kompetencyjnej zawartej w art. 18 ust. 2 rozporządzenia 65/2011. Z tych też powodów rozstrzygnięcie organu, nakładające obowiązek zwrotu przyznanej dotacji za lata wcześniejsze, było wadliwe, gdyż nie uwzględniało treści § 38 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.

Skoro przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej w latach 2011 - 2012, organy administracji powinny rozważyć tę kwestię na podstawie przepisów regulujących instytucję zwrotu, tj. § 39 tego rozporządzenia, z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 18 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia 65/2011. Tymczasem organ odwoławczy nie rozważył ww. przepisów, ale rozpoznał sprawę i nieprawidłowo zażądał zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2011-2012 w oparciu o nieuprawnioną, rozszerzającą wykładnię art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia 65/2011. Wprawdzie w decyzji organ ten powołał § 38 ust 1 i ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., jednak nie dokonał analizy ich treści pod kątem spełnienia przesłanek do żądania zwrotu wypłaconych skarżącemu płatności za lata 2011 – 2012, z uwzględnieniem zasad wynikających z ust. 2 art. 18 rozporządzenia 65/2011. Z decyzji organu odwoławczego wynika wprost, że skoro decyzja o odmowie przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 stała się ostateczna, to stanowi to podstawę do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Tymczasem taka przesłanka do zwrotu nienależnie pobranych płatności wcale nie wynika z § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Prawodawca krajowy, realizując kompetencję przyznaną mu w art. 18 ust. 2 rozporządzenia 65/2011, wprowadził odpowiednie przesłanki, których spełnienie powoduje konieczność zwrotu wypłaconych świadczeń za lata wcześniejsze. W związku z powyższym organ, wydając zaskarżoną decyzję, powinien wykazać, że beneficjent również w latach 2011 i 2012 nie realizował zobowiązania rolnośrodowiskowego. Jeżeli natomiast we wcześniejszych latach skarżący realizował prawidłowo program rolnośrodowiskowy, nie można mu zarzucić, że całe zobowiązanie nie było realizowane, lecz jedynie, że nie było częściowo realizowane, tj. w 2013 r.

Organ odwoławczy, w konsekwencji błędnej wykładni art. 18 ust 1 rozporządzenia 65/2011, nie wziął pod uwagę stanowiska beneficjenta dotyczącego przyczyn braków w obsadzie drzew (pismo z 4 lutego 2014 r. i odwołanie od decyzji nr [...] z [...] maja 2014 r.). Skarżący, jako przyczynę mniejszej ilości drzew niż wynikająca z wymogów programu rolnośrodowiskowego, podał wypadanie drzewek wynikające z niekorzystnych warunków klimatycznych oraz szkody spowodowane przez dziką zwierzynę. Ponadto wskazał, że drzewostan jest systematycznie uzupełniany, gdy zostaną dostrzeżone braki i miało to miejsce także w 2013 r. poprzez nasadzenie 5000 sztuk, co zwiększyło istniejące zapotrzebowanie przynajmniej o 500 sztuk.

Organ odwoławczy pominął także ustalenia Jednostki Certyfikującej [...] Sp. z o.o. (pisma z 9 grudnia 2013 r. i 4 lutego 2014 r.) dotyczące stwierdzenia obsady na działkach rolnych A, B, C i D oraz spełniania wymagań przez skarżącego w zakresie produkcji w rolnictwie ekologicznym. Jednostka Certyfikująca dokonała dwóch kontroli: pierwszej w dniu 24 sierpnia 2013 r., która stwierdziła brak prawidłowej obsady

w uprawie jabłoni i ponownej w dniu 25 października 2013 r., która wykazała wykonanie przez beneficjenta uzupełnienia drzewostanu na większości gruntów. Jednostka Certyfikująca uznała, że skarżący spełnia wymagania w zakresie produkcji w rolnictwie ekologicznym, w tym posiada prawidłową obsadę w uprawie jabłoni. Ustalenia te są spójne z wyjaśnieniami skarżącego. W związku z tym, wyniki kontroli na miejscu przeprowadzonej 5 sierpnia 2013 r. należy uznać za nieaktualne, nieodwzorowujące rzeczywistej realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Skarżący mógł podjąć działania zmierzające do przywrócenia stanu zgodnego ze zobowiązaniem rolnośrodowiskowym dopiero po kontroli na miejscu, tj. na jesieni 2013 r. Skutki tych działań zostały zbadane i zaakceptowane przez Jednostkę Certyfikującą, która przeprowadziła swoją kontrolę po kontroli ARiMR. Uznał zatem, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły przesłanki żądania zwrotu dopłat za poprzednie lata, tj. 2011 - 2012.

Za nieprawidłowe uznał także zastosowanie przez organ odwoławczy § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., podczas gdy zgodnie z § 39 ust. 4 tego aktu nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi mimo zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r. W przedmiotowej sprawie doszło do zmniejszenia obszaru w stosunku do obszaru zgłoszonego do dotacji. Jednakże wielkość tego zmniejszenia nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem, gdyż zgłoszono 90 ha, a rzeczywista powierzchnia wynosiła 89,99 ha.

Zaskarżona decyzja nie zawiera także sporządzonego w prawidłowy sposób uzasadnienia prawnego. Wymienienie w uzasadnieniu decyzji tylko przepisów prawnych przyjętych za podstawę prawną, jak zrobił to organ I instancji, nie spełnia wymogu przytoczenia przepisów prawa. W szczególności organ nie dokonał wykładni

§ 38 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., a jedynie przytoczył jego treść i stwierdził, że mają zastosowanie w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd jest skarga beneficjenta na decyzję reformatoryjną Dyrektora ARiMR, określającą kwotę nienależnie pobranych płatności

z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego za lata 2011-2012 w wysokości [...] zł. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń dających podstawę do uwzględnienia skargi. W pełni podziela argumentację organu odwoławczego dotyczącą zastosowania w niniejszej sprawie podstawy materialnoprawnej, uznając ją za własną.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w postępowaniu dotyczącym kwoty nienależnie pobranych płatności organy nie rozpatrują ponownie kwestii, badanych przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie płatności PRŚ za poszczególne lata realizowanego wieloletniego programu rolnośrodowiskowego. Kluczowe znaczenie w tej sprawie ma okoliczność, że rolnik już po przyznaniu mu płatności (pomocy) na realizację takiego programu, nie wykonywał go w całości lub w części. Wobec strony ocena realizacji zobowiązania za rok 2013 zakończyła się decyzją Dyrektora ARiMR

z dnia [...] maja 2014 r. odmawiającą przyznania płatności. Decyzja ta jest ostateczna

w administracyjnym toku instancji, a więc w przedmiotowym postępowaniu nie ustala się już użytków rolnych kwalifikujących się do uzyskania płatności PRŚ, jak i zasadności zastosowania sankcji w 2013 r., wynikających ze stwierdzonych uchybień w realizacji programu. Niezasadne są więc zarzuty skargi co do tego, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę stanowiska beneficjenta dotyczącego przyczyn braku w obsadzie drzew, jak również nie uwzględnił ustaleń Jednostki Certyfikującej [...] Spółka

z o.o., dokonanych w wyniku kontroli nasadzeń drzew.

Sąd podziela w tym zakresie stanowisko organu odwoławczego, że przedmiotowe postępowanie jest tylko następstwem stwierdzenia, że strona zmniejszyła powierzchnię użytków rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym oraz uchybiła wymogom realizacji programu, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych.

W sprawie poza sporem było, że skarżący, składając w dniu 17 maja 2010 r. wniosek o przyznanie płatności RPŚ na 2010 r., zobowiązał się do realizacji 5-letniego zobowiązania, którego termin rozpoczął się 15 marca 2010 r. Przystępując do realizacji programu skarżący składał oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania płatności i pomocy finansowej objętych wnioskiem, że jest świadomy konsekwencji

i sankcji dotyczących niewykonywania zobowiązań wynikających z realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz o informowaniu Agencji o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na przyznanie płatności (sekcja IX wniosku "Oświadczenia

i zobowiązania"). Tak więc skarżący wiedział, że w przypadku niezrealizowania zobowiązania rolnośrodowiskowego, otrzymane uprzednio płatności w ramach programu wieloletniego podlegają zwrotowi (por. wyrok WSA z dnia 27 marca 2006 r., II SA/Łd 1174/05, publ. cbois).

Sąd nie podziela zarzutu skargi, że w sprawie nie ma zastosowania § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., z którego wynika, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki objętej zmniejszeniem.

Z akt administracyjnych wynika, że skarżący podjął z dniem 15 marca 2010 r. zobowiązanie do powierzchni 90 ha. W latach 2011-2012 beneficjent realizował program rolnośrodowiskowy na powierzchni 89,99 ha. Przedmiotowe zmniejszenie kształtowało nowy poziom zobowiązania beneficjenta w ramach realizacji wariantów pakietu 2 – Rolnictwo ekologiczne wynosiła 89,69 ha (§ 28 ust. 2a pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. oraz § 39 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.). Wprawdzie zaniechanie realizacji programu na powierzchni 0,30 ha (powierzchnia zobowiązania 89,99 ha, a powierzchnia stwierdzona w 2013 r. 89,69 ha) mieści się w granicach 3%, jednakże, wbrew zarzutom skargi, nie można uznać, że płatność przyznana za powierzchnię stwierdzonego zaniechania nie podlega obowiązkowi zwrotu, ponieważ tolerancja 3% ma zastosowanie jedynie

w sytuacji, gdy zmniejszenie obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r.

W przedmiotowej sprawie ustalenie, że skarżący zaniechał realizacji programu na powierzchni 0,30 ha, zostało dokonane w toku postępowania prowadzonego na wniosek strony, złożony w dniu 15 marca 2013 r., a więc po 15 marca 2012 r. Dlatego organ odwoławczy, zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego

z 2013 r., słusznie zobowiązał skarżącego do zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł za lata 2011 -2012, stanowiącej część otrzymanych środków finansowych za powierzchnię, na której nie zrealizował podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Kolejną i zasadniczą nieprawidłowością, ustaloną na podstawie przeprowadzonych kontroli na miejscu i potwierdzoną ostateczną decyzją organu II instancji z dnia [...] września 2014 r. ([...]), było stwierdzenie, że skarżący nie prowadził produkcji rolnej z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, nie zachował należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby, nie utrzymał minimalnej obsady drzew i krzewów oraz materiał szkółkarski nie spełniał określonych przepisami wymagań. Ujawnione w toku kontroli nieprawidłowości, jak już wyżej wskazano, miały bezpośredni wpływ na odmowę przyznania płatności PRŚ skarżącemu na 2013 r.

z uwagi na wykluczenie z płatności działek rolnych A, B, C i D.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że

w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie, oprócz § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, z którego wynika, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia

i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Rozporządzenie to, jako akt ustawowy

i bezpośrednio skuteczny prawa unijnego, znajduje zastosowanie w systemie prawa krajowego, zgodnie z zasadami pierwszeństwa prawa unijnego i skutku bezpośredniego (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 października 2015 r., VIII SA/Wa 344/15, Lex nr 1941544, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7 października 2015 r., III SA/Wr 182/15, Lex nr ). Umocowanie w art. 18 ust. 1 ww. rozporządzenia ma również § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., w której ustawodawca krajowy zawarł zasadę zwrotu wypłaconej uprzednio płatności.

O prawidłowości dochodzenia przez organy ARiMR kwot nienależnie pobranych płatności w trybie art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 świadczy również orzecznictwo sądowe wskazując, że obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniana w okresie całego 5-letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków, zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego, w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (por. wyroki WSA w Białymstoku z 25 listopada 2014 r., I SA/Bk 480/14, z dnia 15 grudnia 2015 r., I SA/Bk 667/15, WSA we Wrocławiu z 15 października 2014 r., III SA/Wr 417/14, WSA w Rzeszowie z 24 kwietnia 2014 r., I SA/Rz 211/14, z dnia 9 czerwca 2015 r., I SA/Rz 293/15, WSA w Białymstoku z 25 listopada 2014 r., I SA/Bk 480/14, z dnia 26 sierpnia 2015 r., I SA/Bk 383/15, WSA w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2015 r., VIII SA/Wa 70/15, z dnia 24 września 2015 r., V SA/Wa 1580/15, z dnia 13 września 2016 r., V SA/Wa 2747/15; publ.: cbois).

Niezasadne są zarzuty skargi co do uznania charakteru art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011 jako przepisu kompetencyjnego. Przepis ten wskazuje, że państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Sąd podziela argumentację organu odwoławczego w tym zakresie, zawartą w odpowiedzi na skargę, że w przedmiotowej sprawie wykryte niezgodności, wyszczególnione w raporcie z kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego ocenione zostały m.in. w kontekście ich zasięgu, trwałości i rozmiaru. Na ich podstawie odmówiono skarżącemu płatności PRŚ na 2013 r.

Jak wynika z powyższego, zakres stosowania art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 został uregulowany w przepisach § 38 i § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., zgodnie z którymi zmniejszenia płatności dokonywane są w różnych wysokościach, w zależności od wagi naruszeń. W przypadku, gdy zostanie stwierdzone, że rolnik w danym roku nie realizuje na danej działce rolnej wymogów, płatność PRŚ za dny rok podlega zmniejszeniu w wysokości określonej

w załączniku nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego lub przepisach określonych w § 38 tego rozporządzenia. Jednocześnie, mając na względzie brzmienie art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, jeżeli w latach poprzednich (tj. od 2011 r., kiedy ww. rozporządzenie weszło w życie) była do działki rolnej, do której stwierdzono nieprawidłowość, przyznana płatność PRŚ za realizację danego wariantu lub pakietu, rolnik zobowiązany jest zwrócić przyznaną za dany wariant kwotę płatności PRŚ do tej działki rolnej w wysokości, jaka odpowiada % zmniejszeniu za daną nieprawidłowość, ustaloną w załączniku nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Należy pamiętać, że za 2013 r. wykluczono skarżącemu z płatności 100% deklarowanych działek z uwagi na nieprzestrzeganie wymogów na wszystkich działkach, a więc za lata 2011-2012 zobowiązany jest zwrócić pełną kwotę przyznanych płatności.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo również zbadał w sprawie, czy nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od ustalenia należności z art. 5 ust. 3 rozporządzenia 65/2011. W przedmiotowej sprawie płatność została przekazana rolnikowi 29 lutego 2012 r. oraz 27 lutego 2013 r. na rachunek bankowy i nie wynikała

z pomyłki organu I instancji. Ww. płatności stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że beneficjent uchybił wymogom realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Organ zbadał również kwestię ewentualnego przedawnienia obowiązku zwrotu płatności w oparciu o art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady nr 2988/95 uznając, że w tej sprawie nie występuje przedawnienie, bowiem przed upływem 4 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości (tj. 15 maja 2013 r.) skarżącemu doręczono decyzję z dnia [...] września 2015 r.

Reasumując należy wskazać, że podstawą prawną działania organów

w przedmiotowej sprawie były w szczególności przepisy: art. 5 i art. 18 ust.

1 rozporządzenia nr 65/2011, art. 29 ustawy o Agencji oraz § 39 ust. 2 pkt

2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. W ocenie Sądu, organ odwoławczy, wydając decyzję reformatoryjną, prawidłowo wskazał w jej uzasadnieniu zarówno stan faktyczny, jak i prawny, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Zarzut skarżącego co do braku

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wykładni § 38 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem ww. przepis nie był bezpośrednią podstawą wydania przedmiotowej decyzji. Organ odwoławczy

w sposób wyczerpujący ustalił i rozpatrzył wszelkie okoliczności mające wpływ na ustalenie skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności.

W związku z powyższym, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy norm procesowych czy też norm prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonej decyzji. Dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.