Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1639/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 4, art. 112.
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2022 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 października 2021 r. nr SKO.PS/41.5/1129/2021/14290/MN w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – SKO, Kolegium) decyzją z dnia 12 października 2021 r. nr SKO.PS/41.5/1129/2021/14290/MN, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania B. K. (dalej – Wnioskodawczyni, Skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. (dalej – organ I instancji) z dnia 3 września 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania B. K. zasiłku stałego od maja 2021 r.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ I instancji wspomnianą decyzją z dnia 3 września 2021 r. nr [...] odmówił Skarżącej przyznania zasiłku stałego od maja 2021 r. W uzasadnieniu wskazano przede wszystkim na brak współdziałania Skarżącej z pracownikiem socjalnym. Wyjaśniono jednocześnie, że przejawia się to nie tylko tym, że wnioskodawczyni odmawia jakiegokolwiek kontaktu z pracownikiem socjalnym, ale również wówczas, gdy wprawdzie utrzymuje ona taki kontakt, ale powstrzymuje się od wszechstronnego, rzetelnego przedstawienia pracownikowi socjalnemu swojej sytuacji majątkowej, a także gdy nie informuje o próbach samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji.

Argumentując to stwierdzenie wskazano, że Wnioskodawczyni uzyskała w maju 2021 r. dochód w wysokości 1.508,02 zł (świadczenie z funduszu alimentacyjnego 500 zł, zasiłek rodzinny 124 zł, dodatek mieszkaniowy 373,53 zł, środki finansowe od córki E. 10,49 zł, świadczenie wychowawcze 500 zł). Jak zaznaczył organ I instancji, nie wykazała ona wydatków poniesionych na zakup żywności. Natomiast w czasie tym wydatkowała: 200 zł na poczet dobrowolnych alimentów na rzecz córki E., 200 zł na zakup środków czystości, 373,53 zł na zapłatę czynszu, 209,60 zł na opłatę za energię elektryczną, 105 zł na opłatę za TV i Internet, 109 zł na zakup odzieży, 10 zł opłata za ksero, 300 zł na zaległą opłatę za energię elektryczną.

W decyzji wskazano, że pismem z dnia 30 czerwca 2021 r. organ I instancji zwrócił się do Wnioskodawczyni o udzielenie informacji na temat wyjazdów i źródła ich finansowania, które miały miejsce w okresie od maja do sierpnia 2021 r., w tym dotyczących pobytu nad morzem. Wezwaniem tym wskazano również na potrzebę podania informacji dotyczących osób, które udzielają Skarżącej wsparcia materialnego, a także przedstawienia potwierdzenia przekazywania alimentów córce E. Odpowiadając na powyższe wezwanie Wnioskodawczyni podniosła, że zadane pytania naruszają jej prywatność, a tym samym odmówiła podania jakichkolwiek informacji. Ponadto organ I instancji podniósł, że Wnioskodawczyni nie przedstawiła zaświadczenia o niezdolności do pracy; nie podała adresów zamieszkania dzieci twierdząc, że ich nie zna pomimo częstych z nimi kontaktów; odmówiła przyjęcia pomocy w formie paczek żywnościowych ze względu na dietę pokarmową jej i córki, czego nie udokumentowała; nie wykazała, że pojazd marki FIAT został jej użyczony przez Pana B., podczas gdy umowa jego kupna wskazuje Skarżącą jako nabywcę owego pojazdu.

Konkludując organ I instancji stanął na stanowisku, że Wnioskodawczyni nie ujawnia rzetelnych informacji na temat jej rzeczywistej sytuacji materialnej, co uniemożliwia rozpoznanie jej wniosku o udzielenie pomocy. Zauważono jednocześnie, że pomimo pozostawania bez zatrudnienia Skarżąca jest osobą dobrze ubraną, a także zajmuje mieszkanie wyposażone na podstawowym poziomie. Tym samym wskazano na dysproporcję pomiędzy udokumentowanym dochodem, a sytuacją rodziny.

W odwołaniu z dnia 20 września 2021 r. Skarżąca zanegowała powyższą decyzję twierdząc, że odmawia się jej pomocy podczas, gdy znajduje się w trudnej sytuacji. Jak zaznaczyła, funkcjonuje dzięki pomocy przyjaciół, którzy chcą zachować anonimowość względem organu. Wszelkie wyjazdy, w tym nad morze, odbywają w towarzystwie przyjaciela z L., który ponosi ich koszty. Wydatki związane z samochodem także obciążają Pana B., który podarował jej wspomniany pojazd dla ułatwienia życia codziennego. Wnioskodawczyni podniosła, że udzieliła organowi I instancji wszelkich żądanych przez niego wyjaśnień, a które bezpodstawnie są kwestionowane.

Decyzją z dnia 12 października 2021 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.

W motywach skargi organ odwoławczy przychylił się do stanowiska wyrażonego w decyzji Prezydenta Miasta. Uznał, że z akt sprawy wynika, że Strona odmówiła pracownikowi socjalnemu podania pełnych danych personalnych oraz adresowych swoich darczyńców, czyli osób od których otrzymała pomoc finansową. W ocenie Kolegium, taka postawa Strony jest wyrazem braku jej współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jej problemów życiowych. Zaznaczyło przy tym, że korzystanie z pomocy społecznej nie jest obowiązkowe, a jeśli Wnioskodawczyni nie akceptuje zasad wynikających z ustawy o pomocy społecznej musi mieć świadomość, że nie zostanie jej pomoc udzielona. Następnie Kolegium uznało, że w świetle powyższych okoliczności nie jest możliwe ustalenie rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej Strony. Zaznaczyło ponadto, że Skarżąca z jednej strony wskazuje, iż nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb swojej rodziny, a z drugiej strony jest właścicielem samochodu, spędza swój czas przebywając nad morzem lub w innych atrakcyjnych turystycznie miejscach. Powyższe, w ocenie Kolegium, świadczy jednoznacznie o występowaniu przesłanki negatywnej z art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm. – u.p.s.), tj. dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny. Kolegium wyraziło również pogląd, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek, o którym mowa w art. 11 ust. 3 u.p.s. W jego ocenie, odmowa przyznania pomocy Skarżącej nie pogorszy sytuacji jej córki. Wyjaśniono w tym względzie, że jest ona zaopatrzona w odzież stosowną dla danej pory roku, a ponadto dla zaspokojenia potrzeb córki Strona dysponuje dochodem w postaci świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł, zasiłku rodzinnego w wysokości 124 zł oraz świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł.

W skardze z dnia 8 listopada 2021 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnej w Gliwicach, Wnioskodawczyni wyraziła swoją dezaprobatę dla zanegowanej decyzji, jak również innych decyzji odmawiających udzielenia jej pomocy. W treści skargi Wnioskodawczyni podniosła, że jej sytuacja została ustalona w oparciu o sfałszowane dokumenty przez pracowników organu I instancji. Podkreśliła, że ze względu na stan zdrowia (kłopoty w poruszaniu się, zły stan psychiczny) nie może podjąć pracy. W jej ocenie, z powodu pomocy otrzymywanej od przyjaciół (m.in. zakup i utrzymanie samochodu przez Pana B., wyjazd sfinansowany przez byłego narzeczonego) jest "karcona" i przez to nie może otrzymać potrzebnej jej pomocy. Między innymi zwróciła uwagę, że organ odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w okresie zimowym, gdy pozostawała bez ogrzewania i prądu. Dzieci jej – E. i L. – wyprowadziły się i same starają się utrzymać i nie chcą podać swego miejsca zamieszkania, aby nie być nękanymi przez pracowników organu. Zaprzeczyła, jakoby jej dochód w maju 2021 r. wyniósł 1.508 zł. W tej kwocie poniosła bowiem część niezbędnych wydatków, przy czym nic jej nie pozostało na żywność, którą kupuje zadłużając się u osób trzecich, a jej debet wynosi 3.500 zł. Podkreśliła jednocześnie, że ze względu na alergie zmuszona jest kupować żywność wysokiej jakości. Natomiast pokarmy przekazywane w paczkach nie nadają się do spożycia. Wyjaśniła ponadto, że Pan B. zabrał ją na swój koszt do swego mieszkania do S., a także finansował inne wycieczki. Zajęła stanowisko, że żądanie podania informacji dotyczących przyjaciół, w tym Pana B., którzy jej pomagają, jest pozbawione podstaw prawnych. Zanegowała także informację, jakoby jej córka posiadała odzież na każdą porę roku. Wskazała w tym zakresie, że w okresie zimowym nie miała odpowiednich butów, a także posiadała jedynie za małą kurtkę.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sprawy jest kontrola rozstrzygnięcia organu administracji, którym odmówiono Skarżącej udzielenia żądanej pomocy przede wszystkim ze względu na jej postawę ocenianą, jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Według organów, przejawia się to odmową udzielenia informacji o źródłach otrzymywanej pomocy, tj. podania danych osób (m.in. Pana B.), które wspierają ją finansowo. Z tego też względu, jak twierdzą organy, nie można ustalić rzeczywistej sytuacji materialno-rodzinnej Wnioskodawczyni. Wskazując natomiast m.in. na wyjazdy Skarżącej w atrakcyjnie turystycznie miejsca (w tym nad morze), czy zakup i utrzymanie pojazdu uznano, że występuje dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową Wnioskodawczyni.

Przystępując do rozważań podnieść należy, że w myśl art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zatem pomoc społeczna - zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s. - wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednocześnie zauważyć należy, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom niedostatku i nieporadności życiowej przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).

Oprócz wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy (np. w postaci ubóstwa, bezrobocia, niepełnosprawności – art. 7 u.p.s.), koniecznym jest przede wszystkim spełnienie przez beneficjenta pomocy kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. Wydaje się to oczywiste, gdyż pomoc ma być skierowana do osób i rodzin najbardziej tego wymagających, które znajdują się trudnym położeniu w związku z brakiem środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Aby ustalić faktyczną i rzeczywistą sytuację osoby i rodziny ubiegającej się o uzyskanie pomocy koniecznym jest ich współdziałanie, do czego obliguje art. 4 u.p.s. Organ pomimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. do wszechstronnego ustalenia i wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie zawsze będzie miał realną możliwość poczynienia pełnych ustaleń, gdyż wiedzą w tym zakresie dysponuje nade wszystko beneficjent pomocy. Poza tym to w interesie osoby ubiegającej się o uzyskanie pomocy jest przedstawienie i udokumentowanie jej sytuacji, gdyż to warunkuje otrzymanie oczekiwanego wsparcia ze strony właściwych organów. Zatem, żeby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej (zob. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1734/17, Lex nr 2442791).

Ustawodawca przewidział również negatywne skutki dla osoby ubiegającej się o uzyskanie pomocy w przypadku naruszania obowiązków wynikających z art. 4 u.p.s. Mianowicie zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Nadmienić należy, że o następstwach braku współdziałania z pracownikiem socjalnym Skarżąca została pouczona w piśmie z dnia 30 czerwca 2021 r., w którym zawarto wezwanie do udzielenia informacji dotyczących: wyjazdów w okresie od maja do lipca 2021 r., potwierdzenia przekazywania alimentów na rzecz córki E. oraz wskazania osób udzielających Wnioskodawczyni wsparcia.

Z brzmienia tego przepisu, tj. art. 11 ust. 2 u.p.s., wynika, że na środki z pomocy społecznej nie powinny liczyć osoby, które nie współpracują z organami w wyjaśnieniu swej sytuacji, a także zatajają swe dochody, uniemożliwiając rzetelne rozpatrzenie podania o pomoc (zob. wyrok NSA z dnia 5 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2261/16, Lex nr 2445344).

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy zgodzić się należy z organami obu instancji, że w sprawie zaistniały podstawy do wydania decyzji odmawiającej przyznania Wnioskodawczyni żądanej pomocy ze względu na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, o której mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. Jak bowiem zauważono już wcześniej, celem ustawy o pomocy społecznej jest wsparcie osób i ich rodzin, które tego wymagają. Co do zasady podstawowym kryterium warunkującym uzyskanie pomocy społecznej jest dochód na członka rodziny.

W niniejszym przypadku organ I instancji powziął wątpliwości co do kompletności informacji stanowiących o sytuacji rodziny Wnioskodawczyni. Spowodowane to było m.in. fotografiami, które pozyskano z profilu mediów społecznościowych - facebooka Skarżącej. Obrazują one, że Wnioskodawczyni w okresie maj – lipiec 2021 r. podróżowała po Polsce, odwiedzając turystyczne miejscowości, w tym przebywając nad morzem. Oczywistym w tej sytuacji było, że obowiązkiem organu I instancji było wyjaśnienie wysokości kosztów jakie wiązały się z tymi wyjazdami i źródła ich finasowania. Ponadto zaszła potrzeba wyjaśnienia także innych okoliczności, jak ujawnienie źródła pochodzenia środków na nabycie samochodu marki FIAT Panda (co miało miejsce w maju 2021 r.) oraz na zakup paliwa. Zaszła także konieczność wezwania Skarżącej do udokumentowania okoliczności przekazywania alimentów córce E., a także zaciągnięcie debetu na poczet zaległości energetycznych.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że organ nie może bazować tylko na oświadczeniach Skarżącej. Mianowicie jego powinnością jest zweryfikowanie twierdzeń Wnioskodawczyni, które mają istotne znaczenie dla oceny sytuacji jej rodziny, a w dalszej kolejności na przyznanie pomocy społecznej. Zatem skoro Skarżąca twierdzi, że korzysta z pomocy osób trzecich, które m.in. ponoszą wydatki związane z wycieczkami, zakupem samochodu i jego utrzymaniem, to wykazanie tych okoliczności w zasadzie możliwe jest tylko poprzez wskazanie tych osób, które w dalszej kolejności zostaną przesłuchane w charakterze świadków na potwierdzenie tych faktów. Jeżeli chodzi o pozostałe kwestie, które podlegały wyjaśnieniu, to powinność ich udowodnienia również spoczywała na Wnioskodawczyni.

Skarżąca występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej musi akceptować reguły procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowana jest ona do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. Tymczasem Wnioskodawczyni nie dopełniła ciążących na niej obowiązków poprzez odmowę przedstawienia danych niezbędnych dla zweryfikowania jej faktycznej sytuacji materialno-rodzinnej. W konsekwencji tego spełniła się hipoteza z art. 11 ust. 2 u.p.s., która uprawniała organ I instancji do negatywnego rozpatrzenia podania Skarżącej. Ponadto dowody zgromadzone w sprawie - w szczególności fotografie z mediów społecznościowych dokumentujących podróże po terenie Polski, a także zakup samochodu – pozwalają na przyjęcie dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową Skarżącej, wskazującą, że jest ona w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową (art. 112 u.p.s.). Okoliczność ta również może stanowić podstawę dla odmowy przyznania pomocy społecznej.

Zgodzić się należy z Kolegium, że w niniejszej sprawie nie dojdzie do naruszenia art. 11 ust. 3 u.p.s., ponieważ negatywne rozpatrzenie wniosku Skarżącej nie wpłynie ujemnie na sytuację jej córki. Otóż dla zaspokojenia potrzeb córki Strona pobiera: świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł, zasiłek rodzinny w wysokości 124 zł oraz świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.).