Wyrok NSA, sygn. akt III SA 2055/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek od spadków i darowizn
Administracyjne postępowanie
Podatkowe postępowanie
Samorząd terytorialny
Powołane przepisy: article: art. 67 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 17 ust. 2
journal: Dz.U. 1998 nr 150 poz. 983
law: Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000.
Teza: Należy oczekiwać od organu podatkowego, by udzielał stronie nieorientującej się w zawiłościach procedury stosownych informacji.

Nie dotyczy to jednak sytuacji, w której strona korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika /adwokata, radcy prawnego, czy doradcy podatkowego/.

TEZY

Należy oczekiwać od organu podatkowego, by udzielał stronie nieorientującej się w zawiłościach procedury stosownych informacji.

Nie dotyczy to jednak sytuacji, w której strona korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika /adwokata, radcy prawnego, czy doradcy podatkowego/.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Jana F. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 19 czerwca 2000 r. (...) w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

Urząd Skarbowy - decyzją z 4.07.1995 r. wymierzył Janowi F. - z tytułu nabycia spadku po Mieczysławie R. - podatek od spadków i darowizn - w kwocie 31 140 zł.

Kolejną decyzją - z 20.08.1996 r. organ podatkowy rozłożył powyższą należność na raty.

Wobec niedotrzymania terminu płatności - decyzjami z dnia 6.11.1998 r. Urząd Skarbowy:

- stwierdził wygaśnięcie swojej decyzji z 20.8.1996 r.

- rozłożył pozostałą do zapłaty kwotę /29 615, 30 zł/ na kolejnych 12 rat

- odmówił umorzenia zaległości podatkowej w podanej wyżej kwocie.

Decyzje te zostały utrzymane w mocy przez Izbę Skarbową, która - w uzasadnieniu swej decyzji z 19.10.1999 r. - wyjaśniła m. in., że umorzenie tego rodzaju zaległości może nastąpić wyłącznie za zgodą Zarządu Gminy.

Postanowieniem z 15.09.1998 r. Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy odmówił wyrażenia zgody na umorzenie podatku.

Kolejnym wnioskiem, złożonym w dniu 8.11.1999 r. Jan F. - reprezentowany przez adwokata wystąpił ponownie "o umorzenie wymiaru /?/ podatku spadkowego" gdyż podatnik nie jest właścicielem nieruchomości przy ul. B. 12, którą zgłosił w Urzędzie Skarbowym jako wchodzącą w skład masy spadkowej. Do wniosku dołączono wypis z rejestru gruntów. Wynika z niego, że właścicielem tej nieruchomości jest Dzielnica Gmina M.

Wniosek ten Urząd Skarbowy przesłał do Urzędu Gminy W.-C. "celem wydania postanowienia stosownie do art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 /Dz.U. nr 150 poz. 983/".

Pismem z dnia 18.12.2000 r. wniosek zwrócono Urzędowi Skarbowemu z wyjaśnieniem, że sprawa była już rozpatrzona postanowieniem Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z 25.09.1998 r. które podatnik otrzymał i którego nie zaskarżył.

Urząd Skarbowy - decyzją z 8.03.2000 r. postanowił "wniosek załatwić odmownie" z uwagi na to, że sprawę już rozpatrzono "prawomocną i ostateczną" decyzją Izby Skarbowej z 19.10.1999 r.

W odwołaniu od tej decyzji, również sporządzonym przez adwokata, podniesiono zarzut "obrazy przepisu art. 105 Kpa i art. 208 Ordynacji podatkowej przez odmowę umorzenia decyzji, mimo iż postępowanie w sprawie, a co za tym idzie decyzja, stały się bezprzedmiotowe".

W uzasadnieniu odwołania wskazano, że w dacie śmierci spadkodawczyni /23.03.1993 r./ przedmiotowa nieruchomość nie wchodziła w skład masy spadkowej, a Jan F. działał w przekonaniu, że jest inaczej. Tym samym - wobec braku przedmiotu opodatkowania postępowania było bezprzedmiotowe. Umorzenie "niniejszej decyzji" /?/ w żadnym wypadku nie jest sprzeczne z interesem społecznym i nie dotyka żadnej innej strony.

Izba Skarbowa, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wyjaśnił, że wobec zakończenia postępowania dotyczącego umorzenia zaległości podatkowej ostateczną decyzją z 19.10.1999r. organ I Instancji mógł jedynie wydać odmowną decyzję w sprawie kolejnego wniosku pełnomocnika strony z dnia 8.11.1999 r.

W nader lakonicznej skardze wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji, jako naruszających art. 105 Kpa. Ten właśnie przepis podano jako podstawę wniosku z 4 /?/ listopada 1999 r. o umorzenie postępowania, które stało się bezprzedmiotowe, bowiem właścicielem nieruchomości nie była spadkodawczyni.

Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi dodatkowo podnosząc, że budynek przy ul. B. 12 stanowił własność Ireny R. i był przedmiotem nabycia w drodze spadku po niej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Mimo częściowo błędnego uzasadnienia - zaskarżone decyzje odpowiadają prawu. Błąd polega na założeniu, że ostateczne rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia zaległości podatkowej wyłącza możliwość rozpoznania kolejnego wniosku w tym przedmiocie. Tożsamość sprawy, z wcześniej rozstrzygniętą, zachodzi, gdy w obu sprawach występuje ten sam podmiot, przedmiot i ten sam stan prawny - przy niezmienionym stanie faktycznym. W takim jednak przypadku postępowanie należałoby umorzyć - jako, bezprzedmiotowe - a nie rozstrzygać sprawy merytorycznie, jak to uczyniono w min. sprawie. Jeżeli strona w kolejnym wniosku o umorzenie zaległości przedstawi nową okoliczność, która - w jej ocenie - może być utożsamiana z "ważnym interesem podatnika" to rozpatrzeniu tego wniosku nie stoi na przeszkodzie ostateczna decyzja odmawiająca uwzględnienia wcześniej złożonego wniosku o zastosowanie tej samej ulgi podatkowej. Tak też postąpił Urząd Skarbowy rozkładając skarżącemu na raty - po raz drugi - zaległość podatkową.

Pogląd, że rozpatrzenie kolejnego wniosku o umorzenie zaległości gdy wcześniej wydano decyzję odmowną, nie narusza powagi rzeczy osądzonej został przyjęty tak w orzecznictwie jak i w literaturze przedmiotu /por. B. Brzeziński i in. "Ordynacja podatkowa" Komentarz Toruń 2002 str. 254/.

W niniejszej sprawie mogły wystąpić wątpliwości co do rzeczywistych intencji autora wniosku wszczynającego postępowanie. W tytule bowiem użyto wyrażenia nieznanego procedurze podatkowej /" umorzenie wymiaru /?/ podatku" natomiast w uzasadnieniu podniesiono okoliczność wskazującą na nieprawidłowość postępowania wymiarowego, w zakresie dotyczącym ustalenia przedmiotu opodatkowania.

Wniosek ten organ podatkowy rozpoznał jako żądanie umorzenia zaległości podatkowej, przekładając je w ten sposób na "język normy prawnej".

Obraz sprawy zaciemniła dodatkowo treść odwołania, powołującego się na dwa przepisy, z których tylko jeden mógł mieć zastosowanie /z chwilą wejścia w życie ordynacji podatkowej do postępowania w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych przepisy Kpa nie mają zastosowania, poza sytuacjami przewidzianymi w przepisach przejściowych Ordynacji/. Co więcej - umorzenie może dotyczyć tylko postępowania będącego w toku, a nie postępowania zakończonego decyzją ostateczną, a o tej decyzji, jak się wydaje, jest mowa w odwołaniu, którą określono jako "bezprzedmiotową".

Należy oczekiwać - i wymagać - od organu podatkowego, by udzielał stronie nie orientującej się w zawiłościach procedury stosownych informacji - w tym przypadku co do możliwości wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych /bo o to w istocie rzeczy w nin. sprawie chodzi/. Nie dotyczy to jednak sytuacji, w której strona korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika /adwokata, radcy prawnego czy doradcy podatkowego/. Skoro ten wystąpił o zastosowanie określonej ulgi podatkowej /umorzenie zaległości podatkowej/ organ podatkowy zasadnie rozpoznał sprawę w kontekście przepisów regulujących ten tryb postępowania.

W szczególności - art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej pozwala organowi podatkowemu na umorzenie zaległości podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika. To ostatnie pojęcie jest nieostre. Chodzi tu w szczególności - jak to wielokrotnie już wyjaśniono w orzecznictwie - o sytuacje, gdy z powodów nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych /por. m. in. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r. SA/Sz 850/98 - Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 2000 nr 6 poz. 168/.

Natomiast nie jest to kolejny /poza przewidzianymi w art. 240 do art. 259 Ordynacji podatkowej/ tryb weryfikowania ostatecznych decyzji administracyjnych /por. wyrok NSA z dnia 16 października 1984 r. SA/Wr 570/84 - ONSA 1984 Nr 2 poz. 92/. Co więcej stosownie do art. 17 ust. 2 wskazanej w uzasadnieniach decyzji obu instancji ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 umorzenie zaległości w podatku od spadków i darowizn wymagało zgody przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego. Zgody takiej odmówiono - co wykluczało umorzenie zaległości /por. wyrok NSA z dnia 2 października 1997 r. I SA/Kr 599/97 - POP 1999 nr 3 poz. 70/.

Skoro wniosek podatnika nie mógł być uwzględniony skarga, jako oczywiście bezzasadna, podlegała oddaleniu /art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.