Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 182/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

IV SA/Po [...]

U z a s a d n i e n i e

Burmistrz Miasta i Gminy B., decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zmianami), art. 88 ust. 1, art. 88 ust. 1 pkt. 2, art. 88 ust. 2, art. 89 ust. 1 i art. 89 ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (tekst jednolity Dz. U. z 2013r., poz. 627 ze zmianami), obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2011 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz stawek kar za zniszczenie zieleni na rok 2012 (M.P. Nr 95, poz. 963), rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. Nr 219, poz. 2229), rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. Nr 228, poz. 2306 ze zmianami) w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej:

wymierzył

1. S. C. H. D. Sp. z o.o. ul. Ś.. W. [...], [...], administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł ( słownie: [...]) za usunięcie bez wymaganego zezwolenia [...] szt. drzew, rosnących na nieruchomościach położonych we wsi N., Gmina B., oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr: [...], [...] i [...] będących w latach [...] własnością C. H. D. Sp. z o.o. ul. Ś.. W. [...], [...] oraz,

2. S. C. H. D. Sp. z o.o. ul. Ś.. W. [...], [...], administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł (słownie: [...]) za usunięcie bez wymaganego zezwolenia [...] szt. drzew, rosnących na nieruchomości położonej we wsi N., Gmina B., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy, Wydział Ksiąg Wieczystych w G. W.. jako własność Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych w P..

W punkcie 3 decyzji zobowiązano Spółkę do wpłacenia wymierzonych kar na rachunek Urzędu Miasta i Gminy B. w terminie 14 dni.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła spółka C. H. D. zarzucając, że odpowiedzialność za wycinkę drzew ponosi spółka T.-T. sp. z o.o. z siedzibą w N. D.. Odwołująca podkreślała, że nie miała wiedzy o wycince drzew, nie zlecała spółce T.-T. żadnej wycinki stąd wymierzenie jej kar jest nieuzasadnione.

W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy B. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w całości i orzekło merytorycznie wymierzając:

1. C. H. D. sp. z o.o. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł (osiemset dziewięćdziesiąt sześć tysięcy sto czterdzieści dziewięć złotych [...]) za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 226 szt. drzew, rosnących na nieruchomościach położonych we wsi N., gmina B., oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr: [...], [...] i [...] będących w latach [...] własnością C. H. D. sp. z o.o.;

2. C. H. D. sp. z o.o. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł ([...] złotych [...]) za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 42 szt. drzew, rosnących na nieruchomości położonej we wsi N., gmina B., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], dla której prowadzona jest KW nr [...] [...];

W punkcie 4 podobnie jak organ I instancji SKO nakazało uiszczenie wymierzonych kar na konto Urzędu Miasta i Gminy w B. w terminie 14 dni z tym, że postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. SKO w P. wstrzymało wykonanie własnej decyzji na podstawie art. 61 § 1 i 2 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło co następuje:

Kwestie ustalenia adresatów administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia oraz trybu postępowania regulują przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U.2013.627 t.j. ze zm. na dzień 28.07.2015 r., a w zakresie wymierzonej kary pieniężnej art. 89 ust. 1-4 ustawy z dnia 16.04.2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U.2015.1651 t.j. ze zm. oraz Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz.U.2016.1354) w zw. z ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2015.1045). Ustawa zmieniająca w art. 53 ust. 3, który wszedł w życie w dniu 28 sierpnia 2015 r. stanowi, iż do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza. Kolegium zatem po dokonaniu ustalenia, iż kary pieniężne wymierzane na podstawie przepisów w brzmieniu nadanym nowelą ogłoszoną w dniu 28 lipca 2015 r. są względniejsze, zobligowane było w tym zakresie zastosować przepisy w brzmieniu aktualnym. Z dniem 1 stycznia 2016 r. uchylono Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów. Natomiast weszło w życie z dniem 29 sierpnia 2016 r. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie opłat za usunięcie drzew i krzewów wymagające stosowania, opłata bowiem stanowi punkt wyjścia dla wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej.

Odnosząc się do kwestii odpowiedzialności Spółki C. H. D. za usunięcie drzew bez zezwolenia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie

z dotychczasowym brzmieniem przepisów, które wymaga zastosowania i orzecznictwem oraz praktyką ustalenia wymaga, czy podmiot, który usunął drzewa, mógłby uzyskać zezwolenie na ich usunięcie, a zatem, czy jest posiadaczem nieruchomości, na której one rosły. Tylko bowiem taki podmiot może ponosić odpowiedzialność za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia. (W. Radecki. Opłaty i kary pieniężne vi' ochronie środowiska. Komentarz, red. J. Sommer. Wrocław 1993, s. 28). W tym też kierunku podążyła praktyka, w której przyjmuje się, że: "Karę pieniężną za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia, o jakiej mowa w art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p., można wymierzyć jedynie tym podmiotom, które są uprawnione do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu danej nieruchomości. Nie ma podstaw do wymierzenia kary pieniężnej osobie trzeciej, gdyż osoba taka nie jest zobowiązana do utrzymywania we właściwym stanie drzew i krzewów rosnących na cudzej nieruchomości, a tym samym nie jest uprawniona (brak przymiotu strony) do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu takich nieruchomości" (wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II OSK 2320/10, LEX nr 1145583).

Karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez zezwolenia - przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p., można wymierzyć jedynie tym podmiotom, które są uprawnione do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu danej nieruchomości, a więc wskazanym w art. 83 ust. 1 u.o.p. Można ją zatem wymierzyć jedynie posiadaczowi nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości, ewentualnie właścicielowi urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c. - jeżeli drzewa lub krzewy zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń, bowiem tylko oni mogą dopuścić się tego deliktu administracyjnego, gdyż zgodnie z art. 83 ust. 1 u.o.p. tylko oni mogą skutecznie ubiegać się o uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzew.

Do poniesienia odpowiedzialności wystarczy samo wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew lub krzewów. Posiadacz nieruchomości nie ponosi odpowiedzialności w sytuacji, gdy usunięcie drzew lub krzewów było dokonane na skutek wykroczenia lub przestępstwa popełnionego przez osobę trzecią, o której działaniu posiadacz nieruchomości nie wiedział i za którą nie ponosi odpowiedzialności (K. Gruszecki, Ochrona drzew..., s. 125). Z zebranej dokumentacji wynika, że C. H. D. sp. z o.o. była posiadaczem samoistnym nieruchomości, na której dokonano usunięcia drzew a co do działek nr: [...], [...] i [...] ich właścicielem.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania przez organ I instancji usunięto wątpliwości, co do ostatecznego wskazania, kiedy dokonano, usunięcia drzew, co ma znaczenie dla przypisania ewentualnej odpowiedzialności za to zdarzenie posiadaczowi nieruchomości. W piśmie z dnia 25.04.2015 r. biegły, który sporządzał opinię co do usuniętych drzew, ich obwodów, wieku, jak i okresu ich usunięcia wyjaśnił, że do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej brano pod uwagę pnie ze ściętych drzew w okresie zimy [...]. Czas ścięcia drzew ustalono na podstawie barwy pni i ich stanu zdrowotnego. W opinii przy wyliczeniu kary nie brano pod uwagę drzew powalonych siłami natury oraz pni ściętych przed okresem zimy [...].

Odnośnie samej wycinki organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji stwierdzając, że faktycznie na terenie nieruchomości Spółka T.-T. prowadziła prace rozbiórkowe i porządkowe. Zdaniem organu na podstawie zeznań świadków Z. G., J. W., M. J. ustalono, że na nieruchomości prowadzono wycinkę drzew i nawet część tej wycinki wykonywała spółka T.-T., jednakże te prace były wykonywane na zlecenie Spółki C. H. D., a faktycznie zajmował się tym pełnomocnik Spółki – T. C., który polecał wyciąć drzewa uprzednio oznaczone farbą. Wycinką drzew zajmowały się też inne osoby w tym mieszkańcy wsi N.. Organ odwoławczy podobnie jak organ I instancji nie dał wiary zarzutom odwołującej się spółki, że to spółka T.-T. samowolnie wycięła drzewa, gdyż zdaniem organu, to właściciel gruntu jest odpowiedzialny za stan nieruchomości, a zasady logiki i doświadczenie przeczą temu, aby właściciel nie zauważył wycinki prawie 300 drzew.

Jeżeli chodzi o wskazanie usuniętych drzew Kolegium w całości przyjęło za udowodnione usunięcie drzew wskazanych w opinii biegłego stanowiącej każdorazowo załącznik do uchylanych decyzji, a która to opinia znajduje się w aktach sprawy i posiadaniu stron. Zgodnie z ustaleniami biegłego ustalono, że do wycinki doszło w okresie zimowym [...] r. Jednocześnie dokonano uaktualnienia wyliczeń w oparciu o obowiązujące na dzień wydawania decyzji przepisy. Dla potrzeb określenia kary zostały pomierzone najmniejsze promienie poszczególnych pni, następnie z danych tych wyliczono obwód pni i pomniejszono wynik o 10%. Przyjęto określone wcześniej pomiary obwodów drzew. Stawki opłat dla poszczególnych gatunków drzew w zależności od obwodu pnia przyjęto z załącznika nr [...], a współczynnik lokalizacji z załącznika nr [...] Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 25 sierpnia 2016r. w sprawie opłat za usunięcie drzew i krzewów. Uwzględniono współczynnik różnicujący stawki w zależności od lokalizacji drzewa lub krzewu właściwy dla terenów wsi na poziomie 0,4. Określenie opłaty zawarto w tabelach z podziałem na działki i poszczególne gatunki drzew. W celu dostosowania do aktualnych stawek obwody drzew obliczone wcześniej zaokrąglono do pełnych centymetrów z zastosowaniem reguł matematycznych. Administracyjną karę określono na podstawie zapisów art. 88 ust. 1 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w wersji aktualnej na dzień wydawania decyzji zgodnie z ustawą zmieniającą.

W decyzji organu odwoławczego powtórzono tabele biegłego z podziałem na działki; rodzaj usuniętych drzew, ich rozmiarów wreszcie opłaty należnej za usunięcie i stwierdzono, że z działki [...] usunięto 42 drzewa i ustalono opłatę w wysokości [...] zł z działki [...], usunięto 212 drzew, z działki [...] usunięto 3 drzewa, z działki [...] usunięto 11 drzew (łącznie 226) i ustalono opłatę w wysokości [...] zł. Ponieważ karę administracyjną za usunięcie drzew zgodnie z przepisami art. 88 ust. 1 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty, wymierzono ją w wysokości [...] zł i [...] zł łącznie [...] zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że nie prowadziło dodatkowego postępowania dowodowego, jedynie na podstawie nowych przepisów, posiłkując się wyliczeniami zawartymi w zaktualizowanej wycenie, dokonało nowego wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej. Wyjaśniono, że zastosowanie nowego brzmienia przepisów podyktowane było okolicznością, iż tak wyliczone kary administracyjne są względniejsze, co spełnia dyspozycję wyżej wymienianej ustawy zmieniającej. Podkreślono, że nowe brzmienie przepisów i zmiany w zakresie wyliczenia administracyjnych kar pieniężnych stanowi reakcję na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt SK [...] o niezgodności art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, 628 i 842) z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponieważ w punkcie II wyroku TK stwierdził, iż przepisy wymienione w części I tracą moc obowiązującą z upływem 18 (osiemnastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem 15 stycznia 2016 r. do daty tej przyjmowano domniemanie niekonstytucyjności ww. przepisów. W międzyczasie wprowadzono zmiany w zakresie wyżej wymienionych przepisów i doprowadzono do zgodności ustawy z Konstytucją. A następnie wprowadzono w życie Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie opłat za usunięcie drzew i krzewów. Zatem zdaniem SKO decyzja jest konsekwencją ww. zmian, które jednak nie wypłynęły na ustalenia faktyczne a jedynie na wysokość administracyjnej kary pieniężnej.

Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła Spółka C. H. D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 652 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny w zw. z art. 22 Ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy z 16 kwietnia 2004 o ochronie przyrody oraz art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 tejże ustawy, a także naruszenie przepisów proceduralnych – art. 7, 77, 80, 78, 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.P.A.

W obszernej skardze skarżąca zarzucała organom, że w sposób wadliwy uznały, że odpowiedzialnym za wycinkę drzew jest właściciel nieruchomości, a nie posiadacz – generalny wykonawca – spółka T.-T., która z momentem przekazania terenu budowy w posiadanie ponosiła odpowiedzialność za czynności na nieruchomości.

Skarżąca zarzuciła organom dowolną ocenę dowodów poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i danie wyłącznie wiary świadkom powiązanym ze spółką T.-T..

Skarżąca zarzuciła organom niewyjaśnienie i niewskazanie zarówno podstawy faktycznej i prawnej obciążenia skarżącego karą pieniężną za wycinkę 42 drzew na działce [...], której skarżąca nie była ani właścicielem ani posiadaczem i z której to działki drzew nie usuwała. W konkluzji skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przywołane w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć częściowo z innych powodów niż podniesione w skardze.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016r. poz. 718 - dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), kontrola dokonywana przez sądy administracyjne sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd do uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi.

Według stanu prawnego obowiązującego w dacie usunięcia drzew bez zezwolenia, tj. w 2012 r., oprócz wyjątków wymienionych w przepisie art. 83 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2013 r., poz. 627 ze zm.), zasadą było usuwanie drzew na podstawie zezwolenia właściwego organu (art. 83 ust. 1 i 2 ).

Należy dodać, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. akt SK [...] stwierdził, że: "Art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, 628 i 842) przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał ustalił także, że przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 18 (osiemnastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdził, między innymi, że przesłanki stosowania kar pieniężnych oraz ich wysokość powinny być ukształtowane przez ustawodawcę w sposób odpowiadający zasadzie adekwatności ingerencji państwa w chronioną konstytucyjnie sferę jednostki (art. 2 Konstytucji). Ich surowość powinna być adekwatna do stopnia naruszenia dobra chronionego za pomocą kary -

w rozpatrywanej obecnie sprawie - do stopnia uszczerbku w środowisku przyrodniczym.

Prawo materialne powinno stwarzać, w szczególnych okolicznościach, organowi właściwemu do nakładania kar pieniężnych, możliwość miarkowania wysokości kary, a nawet odstąpienia od jej wymierzenia. Konsekwencją takiej zmiany regulacji materialnoprawnej powinno być poddanie decyzji o ukaraniu kontroli sądu mającego odpowiednio ukształtowaną kognicję. Wysokość kary, określona sztywno, nie pozwala uwzględnić stopnia uszczerbku w przyrodzie (w skrajnym przypadku może nie być żadnego uszczerbku), ciężkości naruszenia obowiązku ustawowego, ani sytuacji majątkowej sprawcy deliktu. Z tych względów Trybunał uznał, że ograniczenia prawa własności, wynikające z zaskarżonych przepisów, nie spełniają testu proporcjonalności i tym samym są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Dostosowując przepisy ustawy o ochronie przyrody do wymagań przedstawionych przez Trybunał Konstytucyjny ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1045 ze zm.) wprowadziła szereg zmian do poprzednio obowiązujących przepisów. Większość zmienionych przepisów weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r., jednak zmienione przepisy ustawy o ochronie przyrody weszły w życie z dniem 28 sierpnia 2015 r. Przepis przejściowy, tj. art. 53 ww. ustawy zmieniającej, odnosi się do postępowań wszczętych i niezakończonych decyzjami ostatecznymi przed wejściem w życie zmienionych przepisów.

W niniejszej sprawie niezbędna jest analiza powołanego przepisu intertemporalnego ustawy zmieniającej. Stwierdzić zatem trzeba, że co do zasady do postępowań, które zostały wszczęte, ale nie zakończone przed nowelizacją przepisów u.o.p. zastosowanie znajdą przepisy dotychczasowe, tj. w brzmieniu sprzed zmiany. Ustawodawca uczynił wyjątek dla sytuacji, gdy kara pieniężna na podstawie przepisów nowych byłaby względniejsza niż ta, którą należałoby wymierzyć na podstawie przepisów dotychczasowych. Wyjątek ten, jak każde odstępstwo od reguły należy interpretować ściśle. Ustawodawca w art. 53 ust. 3 ustawy zmieniającej w wyraźny sposób ograniczył możliwość zastosowania przepisów nowych do samej wysokości kary pieniężnej, wymierzanej za usunięcie drzew. W przypadku postępowania, "które wszczęto przed wejściem w życie nowelizacji należy zatem obliczać wysokość kary na podstawie takich przepisów, które będą dla strony względniejsze. Z reguły będzie to zatem kara przewidziana w przepisach nowych.

W/w przepis przejściowy ma zastosowanie do niniejszej sprawy wszczętej już w 2012r. i nie zakończonej ostateczną decyzją.

Na podstawie art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej, do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 cyt. Ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza.

Zaskarżona decyzja organu II instancji została wydana 20 grudnia 2016 r. z uwzględnieniem w/w przepisu przejściowego ustawy nowelizującej.

Organ odwoławczy pominął jednak art. 53 ust. 4 ustawy nowelizującej zgodnie z którym, postępowanie w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu dotychczasowym, wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, umarza się w przypadku gdy postępowanie to dotyczy kary pieniężnej za czyn, który nie jest zagrożony karą pieniężną na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Brzmienie tego przepisu powoduje, iż przed wydaniem decyzji określającej karę konieczne stało się dokonanie analizy materiału dowodowego w kontekście regulacji art. 83f ustawy o ochronie przyrody, która to zawiera nowy katalog wyłączeń od konieczności uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew. Stwierdzenie bowiem, iż drzewo objęte jest przedmiotową regulacją wyłącza możliwość nałożenia kary za jego usunięcie bez zezwolenia. Dalej zauważyć należy , iż stosownie do regulacji art. 89 ust. 6 ustawy o ochronie przyrody w przypadku usunięcia drzewa lub krzewu obumarłego albo nierokującego szansy na przeżycie, złomu lub wywrotu wysokość administracyjnej kary pieniężnej obniża się o 50%.

Jak wynika z treści decyzji organ odwoławczy określając wysokość kary nie uwzględnił tego przepisu, choć jak wynika z analizy zestawienia drzew za wycięcie wobec których naliczono karę, z uwagi na ich obwód można było zastosować zwolnienie z art. 83f ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji obowiązywało bowiem zwolnienie dla drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza:

a) 35cm - w przypadku topoli, wierzb, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesionolistnego, klonu srebrzystego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego,

b) 25 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew.

Powyższe zdaniem Sądu uzasadnia uchylenie decyzji SKO w P. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] Okoliczność ta ma bowiem istotne znaczenie dla określenia wysokości ewentualnej kary za usunięcie drzewa.

Przechodząc do zarzutów skargi, w pierwszej kolejności wskazać należy, że materialną podstawę prawną do wymierzenia kary za usunięcie drzew bez zezwolenia stanowi przepis art. 88 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy (w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie), wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Obowiązek uzyskania pozwolenia na usuniecie drzew, za wyjątkiem drzew objętych na podstawie art. 83 ust. 6 ustawy zwolnieniem przedmiotowym, określa art. 83 ust. 1 ustawy. Zauważyć trzeba, że regulacja art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy nie przewiduje możliwości odstąpienia od nałożenia kary. Kategoryczne stwierdzenie "wymierza karę" oznacza, że decyzja wydana w tym przedmiocie ma charakter związany i organ nie podejmuje rozstrzygnięcia na zasadzie uznania. Tym samym, w przypadku zaistnienia okoliczności wyczerpujących hipotezę art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy, a więc usunięcia drzew bez wymaganego zezwolenia, organ ma bezwzględny obowiązek wymierzenia z tego tytułu administracyjnej kary pieniężnej. Jego zastosowanie wymaga jednak przede wszystkim uprzedniego ustalenia tego, kto i kiedy dokonał usunięcia drzew. Aby wydać decyzję merytoryczną w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej, konieczne jest bowiem ustalenie, po pierwsze, że miało miejsce usunięcie drzewa i kiedy, a po wtóre, że istnieje podmiot, na który kara administracyjna może i powinna zostać nałożona. Dopiero wyjaśnienie tych okoliczności pozwala na dokonanie oceny co do tego, czy w badanym stanie faktycznym istniał podmiot zobowiązany do uzyskania pozwolenia na usunięcie drzew i czy wobec ich usunięcia bez takiego zezwolenia istnieją podstawy do nałożenia na ten podmiot kary pieniężnej, na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Wyjaśnić należy, że o ile z art. 83 ust. 1 ustawy wynika. kto może ubiegać się o wydanie zezwolenia na usuniecie drzew, to art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy nie wskazuje wprost adresata nakazu ustalanego na jego podstawie. Co do wykładni ostatnio podanej regulacji, wskazać należy na przeważający w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie którym kara za wycięcie drzew może być wymierzona takiemu właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości, który dokonał wycięcia drzew bez zezwolenia albo gdy zlecił dokonanie takiej wycinki osobie trzeciej lub gdy wiedział o zamiarze wycinki przez osobę trzecią i godził się na taką ewentualność. Dla nałożenia kary na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy na określoną osobę konieczne jest bowiem wykazanie, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy działaniem tego podmiotu a zniszczeniem drzew lub krzewów. Ponadto karę można wymierzyć jedynie tym podmiotom, które są uprawnione do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew, wskazanego w art. 83 ust. 1 ustawy. Jeżeli natomiast drzewa usunęła osoba trzecia bez wiedzy właściciela czy posiadacza nieruchomości, i w sposób, któremu nie mogli oni zapobiec, wtedy właściciel lub posiadacz nieruchomości nie ponosi odpowiedzialności z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r" sygn. akt II OSK 2320/10; wyroki WSA w Gdańsku: z dnia 31 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 898/10 i z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 121/13; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 261/13; wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 664/12; dostępne w Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nie można bowiem przyjąć odpowiedzialności podmiotu wskazanego w art. 83 ust. 1 ustawy za bezprawne działania osoby trzeciej, na które nie miał on wpływu. Taka osoba trzecia, usuwając drzewo, odpowiada natomiast za przestępstwo lub wykroczenie przeciwko mieniu, odpowiednio na podstawie Kodeksu karnego i Kodeksu wykroczeń.

Mając powyższe na uwadze w świetle poczynionych ustaleń opisanych w uzasadnieniu decyzji w ocenie Sądu co do zasady słusznym jest obciążenie karą C. H. D. sp. z o.o. powyższe dotyczy jednak nieruchomości będących własnością spółki (działki nr [...], [...] i [...]).

Skarżąca będąc właścicielem wymienionych wyżej działek była odpowiedzialna za stan zadrzewienia na tych działkach. Zlecając spółce T.-T. rozbiórkę obiektów inwentarskich winna w umowie o roboty budowlane ustalić jak wykonawca winien postępować z istniejącym zadrzewieniem. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w sprawie (zbiór korespondencji w folii oznaczonej nr [...]) skarżąca nie była zadowolona z jakości i tempa prac zleconych T.-T.. W istocie funkcjonował na nieruchomości skarżącej nadzór inwestorski. Wycięcie 226 drzew nie nastąpiło jednego dnia. Stąd należy uznać, że skarżąca – nawet jeżeli wycinkę prowadził wykonawca robót, na wycinkę się zgodziła, a na pewno jej nie zapobiegła.

Z treści rozprawy administracyjnej (k. 56) wynika, że organ miał uzasadnione podstawy do przyjęcia, że pełnomocnik Spółki – T. C. na początku prac, a więc na przełomie 2011 i 2012 bywał na terenie gdzie prowadzono praca, gdyż T. C. to przyznał. Brak sprzeciwu pełnomocnika skarżącej na wycinkę prowadzoną na jej terenie, pozwalało organom na przyjęcie odpowiedzialności skarżącej.

Natomiast inaczej przedstawia się kwestia wycinki bez zezwolenia na działce [...].

Jest niespornym, że w przedmiotowej sprawie śledztwo prowadziły również organy ścigania (k. 37) jednakże śledztwo postanowieniem Prokuratury Rejonowej w G. W.. w dniu 27 grudnia 2012 r. zostało umorzone (Ds. [...]) z powodu nie wykrycia sprawcy.

Organ nie wykazał jednak na jakiej podstawie naliczył skarżącej spółce opłatę za usunięcie drzew z nieruchomości nr [...] będącej własnością Skarbu Państwa – Agencji Nieruchomości Rolnych. W aktach jest oświadczenie ANR, iż nie zlecała ani nie zezwalała na wycinkę drzew ze swojej nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji kolegium przyjęło, że podstawą naliczenia był fakt, iż nieruchomość nr [...] była w posiadaniu samoistnym skarżącej spółki powyższego jednak w żaden sposób nie wykazało, pomimo, że było do tego zobowiązane (w odwołaniu spółka kwestionowała fakt naliczenia opłaty za usunięcie drzew z nieruchomości będącej własnością ANR).

Z art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p. wynika, ż usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości, za zgodą właściciela tej nieruchomości. Ustawa o ochronie przyrody nie definiuje pojęcia "właściciel", ani "posiadacza", które należą do pojęć

z zakresu prawa cywilnego, termin "posiadanie" w rozumieniu art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p. należy wykładać zgodnie z treścią art. 336 k.c. Posiadaczem więc jest zarówno posiadacz samoistny, który włada rzeczą jak właściciel, jak i posiadacz zależny, a więc użytkownik, dzierżawca, najemca, zastawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą. Rodzi to taką implikację, że o ile posiadacz nie jest jednocześnie właścicielem, to właściciel powinien wyrazić zgodę na usunięcie drzew lub krzewów. W przedmiotowej sprawie ANR wyjaśniło, że takiej zgody nie udzieliło.

W aktach sprawy brak jest dowodu, że skarżącą Spółkę i Agencję Nieruchomości Rolnych łączyła jakakolwiek umowa dotycząca działki [...]. Toteż obciążenie skarżącej karą administracyjną za wycinkę drzew na w/w działce w świetle omówionego wyżej postanowienia organów ścigania, stanowiska skarżącej i właściciela działki [...] nie jest uzasadnione, a ustalenia organów w tym przedmiocie są dowolne.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny wziąć pod uwagę poczynione wyżej uwagi dotyczące wykładni art. 53 ust. 4 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 poz. 1045 ze zm.) i wymierzyć karę administracyjną zarówno zgodnie z przepisami jak i z właściwie ustalonym stanem faktycznym.

Z powyższych względów na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" P.p.s.a orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 P.p.s.a oraz § 14 ust. 1 pkt 1a w związku z § 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. (Dz.U. z 2015 poz. 1800). Na koszty składają się zwrot wpisu, koszty adwokackie i opłata skarbowa od pełnomonictwa.

MZ