Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 3114/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64e § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia NSA Antoni Hanusz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Rz 231/13 w sprawie ze skargi J. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 11 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 4 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 231/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżone przez J. L. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z 11 lutego 2013 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowej w J. z 22 listopada 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Dyrektor Izby Skarbowej w Rzeszowie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 8.559,80 zł w ramach pomocy de minimis. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że sytuacja zobowiązanego wyczerpuje znamiona określone w art. 64e § 2 pkt 1 zdanie drugie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954, ze zm., dalej "u.p.e.a."). Zdaniem organu, w analizowanej sprawie zapłata kosztów egzekucyjnych w kwocie 8.559,80 zł mogłaby spowodować znaczny uszczerbek dla sytuacji finansowej zobowiązanego i jego rodziny. Ustalone dochody nie wystarczają na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania i konieczne jest wsparcie ze strony rodziny. Zatem zapłata nawet części kosztów egzekucyjnych mogłaby spowodować znaczny uszczerbek dla sytuacji finansowej zobowiązanego i jego rodziny. Dyrektor Izby Skarbowej w Rzeszowie wziął również pod uwagę ciążące na skarżącym zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. w kwocie 26.035,60 zł, wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w kwocie 22.936,00 zł oraz zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres od 2008 r. do 2009 r. w kwocie 10.848,00 zł, wraz z odsetkami za zwłokę od zaległości za okres od 2008 r. do 2010 r. w kwocie 4.930,00 zł.

Dyrektor Izby Skarbowej w Rzeszowie stwierdził, że w rozpatrywanym stanie faktycznym nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu publicznego. W ślad za organem egzekucyjnym organ nadzoru uznał, że nie zachodzi również przesłanka określona w art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a. Okoliczności sprawy nie wskazują, by ściągnięcie kosztów egzekucyjnych spowodowało niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Jednak organ, oceniając okoliczności niniejszej sprawy w zakresie możliwości przyznania ulgi w ramach uznania administracyjnego stwierdził, iż w analizowanej sprawie, pomimo wystąpienia przesłanki wskazanej w treści art. 64e § 2 pkt 1 zdanie drugie u.p.e.a., istnieją okoliczności przemawiające za odmową umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 8.559,80 zł.

2. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący zarzucił naruszenie art. 64e § 2 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą podstawy do umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że postępowanie organów podatkowych jest niekonsekwentne. Organ stwierdził, że spłata chociażby części kosztów egzekucyjnych spowodowałaby znaczny uszczerbek dla sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny, to w ocenie Sądu organ nie dostrzegł istnienia przesłanki ważnego interesu publicznego. Zdaniem Sądu logiczne jest, że jeśli skarżący spłaciłby powyższe koszty egzekucyjne, to w jego trudnej sytuacji finansowej musiałby zwrócić się do opieki społecznej o udzielenie mu pomocy w utrzymaniu rodziny. Dalej Sąd podzielił stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1707/07, który wyjaśnia jak należy rozumieć przesłankę interesu publicznego. Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie wystąpił ważny interes publiczny, który przemawia za umorzeniem kosztów egzekucyjnych.

4. W skardze kasacyjnej pełnomocnik organu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W oparciu o art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 z ze zm., dalej "p.p.s.a."), autor skargi kasacyjnej podniósł zarzut naruszenia:

- art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że niedobór środków finansowych powodujący, że skarżący nie jest w stanie uregulować chociażby części kosztów egzekucyjnych bez uszczerbku dla sytuacji jego i rodziny stanowi o istnieniu ważnego interesu publicznego uzasadniającego umorzenie kosztów egzekucyjnych; przez jego niewłaściwe zastosowanie, które jest wynikiem błędnej wykładni, poprzez zastosowanie w sprawie przez Sąd w sytuacji, gdy nie ma on zastosowania,

- art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie przez Sąd wskazanej w zaskarżonym wyroku podatny prawnej rozstrzygnięcia w odniesieniu do naruszenia zaskarżoną decyzją przepisów prawa materialnego,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej "p.u.s.a.") w związku z art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. i art. 153 p.p.s.a. poprzez przekroczenie granic kontroli sądowej i zawarcie w uzasadnieni wyroku wskazań, co do dalszego postępowania naruszających zasadę uznaniowości wyrażoną w art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a.,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z 29 sierpnia 1997r Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8 poz.60 ze zm.) poprzez uznanie, że stanowisko organu odwoławczego w kwestii braku przesłanki ważnego interesu jest niekonsekwentne w kontekście ustaleń stanu faktycznego przy jednoczesnym braku wskazania na naruszenie ww. przepisów Ordynacji podatkowej regulujących postępowanie podatkowe i uchylenie zaskarżonej decyzji jedynie w oparciu o naruszenie przepisów prawa materialnego,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy organy nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego.

5. Rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona uzasadnionych podstaw wobec czego podlega oddaleniu. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Najdalej idącym zarzutem jest naruszenie przez Sąd administracyjny pierwszej instancji przepisów postępowania w ten sposób, że zaskarżonym wyrokiem Sąd w sposób lakoniczny i ogólnikowy uzasadnił swoje rozstrzygnięcie oraz nie wskazał podstawy prawnej naruszenia przepisów prawa materialnego. Jednocześnie Sąd przekroczył granice kontroli legalności zaskarżonego aktu bowiem w uzasadnieniu naruszył zasadę uznaniowości wyrażona w przepisach art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. W ten sposób naruszono przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. a także art. 1 § 2 p.u.s.a.

Zarzuty te są całkowicie bezpodstawne i niezrozumiałe. Organ nadzoru wskazał bowiem, że umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. możliwe jest, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Zdanie to zawiera spójnik lub, który łączy dwie jego części. Pierwsza stanowi o nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku. Dyrektor Izby Skarbowej w Rzeszowie nie stwierdził jednak nieściągalności ponieważ postępowanie egzekucyjne nie zostało wówczas zakończone. Jednocześnie organ nadzoru wypowiedział się w sprawie przesłanki wymienionej w drugiej części zdania zawartego w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Stwierdził on bowiem, że zapłata kosztów egzekucyjnych w kwocie 8.559.80 zł spowodować mogłaby znaczny uszczerbek dla sytuacji finansowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to mocno uzasadnił.

Rozpatrując niniejszą sprawę należy zwrócić uwagę, że art. 64e § 2 u.p.e.a. składa się również z przepisów, które w pkt 2 oraz w pkt 3 określają jeszcze inne przesłanki pozwalające na umorzenie przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych. Występują one niezależne od siebie i regulują postępowanie organu egzekucyjnego w różnych sytuacjach na zasadach tzw. uznania administracyjnego. Organ egzekucyjny może zatem umorzyć koszty egzekucyjne w przypadku stwierdzenia jednej z wielu okoliczności wskazanych w tych przepisach. Wskazuje na to również wyliczenie rozłączne stanów faktycznych ujętych w art. 64e § 2 pkt 1, pkt 2 i pkt 3 u.p.e.a. Dlatego zaistnienie jednej z przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 ustawy czyni bezcelowe badanie pozostałych, gdyż nie muszą one wystąpił kumulatywnie.

W związku z tym ustalenie przez organ egzekucyjny, że zobowiązany wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej czyni bezcelowym, w analizowanym stanie rzeczy, badanie przesłanek, o których stanowi art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Z tego powodu za błędne należy uznać postępowanie organu egzekucyjnego w sprawie badania ważnego interesu publicznego jako kolejnej przesłanki umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 64e § 2 pkt 2 ustawy. Bez znaczenia dla sprawy była zatem konstatacja, że w badanym stanie faktycznym nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu publicznego. Z podobnych względów za niecelową należy uznać analizę porównawczą kosztów egzekucyjnych i wydatków egzekucyjnych przeprowadzoną na podstawie art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że nie doszło do naruszenia przez Sąd administracyjny pierwszej instancji powołanych przepisów art. 64e § 2 pkt 1 część druga zdania, pkt 2 i pkt 3 u.p.e.a., ponieważ nie miały one zastosowania w badanej sprawie. Wbrew stanowisku strony skarżącej nie są to również przepisy prawa materialnego. Choćby z tego powodu Sąd nie mógł zatem naruszyć art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Natomiast lapidarność uzasadnienia wyroku, w analizowanej sprawie, nie dyskwalifikuje go. Prowadzi ono bowiem do trafnego rozstrzygnięcia, które odpowiada prawu. Sąd słusznie zwraca uwagę na istotę zagadnienia prawnego będącego przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej, to jest logiczną sprzeczność w wywodach organu nadzoru co stanowiło istotny błąd w jego postępowaniu i pociągnęło za sobą dalsze konsekwencje.

Zgodzić się zatem należy, że w sytuacji w której zapłata kosztów egzekucyjnych mogła spowodować znaczny uszczerbek finansowy dla zobowiązanego organ egzekucyjny miał podstawy prawne by je umorzyć, w ramach tzw. uznania administracyjnego, bez względu na wystąpienie innych okoliczności, o których mowa w art. 64e § 2 pkt 1część pierwsza zdania oraz w pkt 2 i pkt 3 u.p.e.a. Wobec tego całkowicie niezrozumiały jest zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przepisów postępowania podatkowego, w tym art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej.

Z tych wszystkich powodów na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną należało oddalić.