Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2446/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 303
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Waldemar Śledzik (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] lipca 2020 r. H. L. (zwana dalej także jako: "Strona"; "Skarżąca") wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej także jako: "Prezes ZUS"; "Organ") o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na podstawie ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W uzasadnieniu wniosku Strona podniosła, że urodziła czworo dzieci, jednak ze względu na przedwczesną śmierć jednego z nich - syna A. , wychowała trójkę dzieci. Podkreśliła, że małoletni syn A. chorował na [...] i był leczony praktycznie od chwili urodzenia leczony, zaś zasadnicza część procesu leczniczego odbywała się w B.. Powodowało to, że niemal codziennie podróżowała autobusem do B., aby być razem z ciężko chorym synem. Strona wskazała, iż przez całe życie syna A. tj. przez 2 lata i 10 miesięcy, sprawowała nad nim stałą, ciągłą i bezpośrednią opiekę, wykonując wszelkie czynności opiekuńczo-wychowawcze nad dzieckiem.

Decyzją z dnia [... ] sierpnia 2020 r. Prezes ZUS odmówił przyznania Stronie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Powołując się na przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 2019 o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, w tym w szczególności art. 3 tejże ustawy wskazał, że przedmiotowe świadczenie można przyznać matce, która spełnia łącznie następujące warunki:

- urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci,

- zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 Iipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat,

- jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego; Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

- osiągnęła wiek 60 lat,

- nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, oraz

- nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury.

Prezes ZUS podkreślił, że wszystkie wyżej wymienione przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Zdaniem Organu, co prawda z akt sprawy wynika, że urodziła Strona urodziła czworo dzieci, tym niemniej ze względu na śmierć dziecka – A. L. – faktycznie wychowała trójkę dzieci, poprzez stałe, ciągłe i bezpośrednie sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających względem dzieci do czasu osiągnięcia pełnoletności.

W świetle powyższego nie można zatem uznać, że został spełniony warunek konieczny do przyznania do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w postaci wychowania czworga dzieci, tj. uczestniczenia Strony w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności.

Dlatego też Prezes ZUS nie znalazł podstaw, w przedstawionym stanie faktycznym i prawnym, do przyznania Stronie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na podstawie wyżej wymienionej ustawy.

Pismem z [...] września 2020 r. Strona złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Odnosząc się do treści uzasadnienia decyzji Organu z dnia [...] sierpnia 2020 r. wskazała , że wykładnia pojęcia "wychowania" przyjęta przez organ jest błędna. Podkreśliła, że małoletni syn A. chorował na [...], zaś zasadnicza część leczenia odbywała się w B.. Dlatego też niemal codziennie podróżowała autobusem do B., aby być razem z ciężko chorym synem. Podkreśliła, iż przez całe życie syna A. (tj. przez okres 2 lat i 10 miesięcy) sprawowała nad nim stałą, ciągłą i bezpośrednią opiekę, wykonując wszelkie czynności opiekuńczo-wychowawcze nad dzieckiem. Podniosła też, że Prezes ZUS w zupełności pominął fakt, iż wobec przedwczesnej śmierci syna A. nie miała de facto możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Przede wszystkim miała już wówczas kolejne dziecko, a ponadto przeżywała w bardzo ciężki sposób żałobę po śmierci syna, która doprowadziła do wieloletniej depresji i konieczności korzystania z pomocy psychologa i psychiatry, co ma swoje odzwierciedlenie w zaświadczeniu lekarskim z dnia [...] listopada 2020 r.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] października 2020 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. o odmowie przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

W uzasadnieniu decyzji podniósł, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni co prawda urodziła czworo dzieci, jednakże ze względu na śmierć dziecka – syna A. L. po 2 lat i 10 miesięcy od jego urodzenia - wychowała jedynie trójkę dzieci poprzez stałe, ciągłe i bezpośrednie sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających względem dzieci do czasu osiągnięcia pełnoletności.

W takiej sytuacji nie można uznać, że został spełniony warunek konieczny do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w zakresie przesłanki wychowania czworga dzieci. Organ po raz kolejny podkreślił też, że z treści art. 1 ust 2 ustawy wynika, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest rodzajem rekompensaty dla rodzica, który ze względu na konieczność zajmowania się co najmniej czwórką dzieci zrezygnował z aktywności zawodowej i nie wypracował sobie stosownego świadczenia emerytalnego. Jeśli proces wychowawczy ustał w początkowej fazie, okres sprawowania pieczy nad dzieckiem nie stanowi dokonanego procesu wychowania dziecka w rozumieniu ustawy i nie jest wystarczający dla przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Od powyższej decyzji Strona poprzez ustanowionego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 9 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, iż w myśl przywołanych przepisów, dla spełnienia przesłanki urodzenia i wychowania co najmniej czworo dzieci konieczne jest ich wychowywanie przez odpowiednio długi okres czasu, tj. zasadniczo przez okres 18 lat, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów pozwala dojść do konstatacji, iż przesłanka wychowania dziecka zostaje spełniona wówczas, gdy wychowanie dziecka, które rozpoczęło się i trwało przez określony czas (odpowiadający czasowi trwania władzy rodzicielskiej), spełniło wymagania stałości, bezpośredniości i ciągłości, przy czym nie musi ono być długotrwałe;

2) przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7-9 oraz art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (zwaną dalej: "kpa"), poprzez naruszenie zasady praworządności, gdyż mimo wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - nie przeprowadzono jakichkolwiek czynności niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, wypełnienie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz konieczność wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się Organ przy załatwieniu sprawy, w tym nieuzasadnienie swojego rozstrzygnięcia (zawarte w skarżonej decyzji uzasadnienie uznać należy za nieistniejące);

b) art. 7 kpa poprzez naruszenie zasad rozstrzygania sprawy administracyjnej w warunkach tzw. "uznania administracyjnego", poprzez dowolne działanie Organu, gdyż Prezes ZUS nie wyważył interesu społecznego ze słusznym interesem obywateli, brak w uzasadnieniu decyzji jakiegokolwiek odesłania w tym zakresie oraz, że Organ administracji publicznej oparł się na automatycznej zasadzie nadrzędności interesu ogólnego nad indywidualnym;

c) art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 79a kpa poprzez uniemożliwienie Skarżącej wypowiedzenia się, przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a tym samym uchybienie podstawowej zasadzie czynnego udziału strony w postępowaniu, nadto - poprzez niewskazanie przez organ administracji publicznej przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane (np. dotyczących ustalenia faktu niemożności podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia wobec urodzenia i wychowania czwórki dzieci);

d) art. 77 i art. 81 kpa poprzez pominięcie okoliczności, że Prezes ZUS w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego zaniedbał wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy (zwłaszcza wskazujących na fakt, iż czas poświęcony na urodzenie i wychowanie dzieci przez Skarżącą, w tym na wychowanie przedwcześnie zmarłego syna A., istotnie wykluczył ją z grona osób zdolnych nie tylko do podjęcia zatrudnienia czy innej działalności zarobkowej, ale też uniemożliwił spełnienie minimalnych kryteriów, od których ustawa uzależnia przyznanie choćby minimalnej emerytury) oraz, że Organ w zaskarżonej decyzji nie odniósł się także w żadnej mierze do twierdzeń Skarżącej wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] września 2020 r., w którym w sposób niezwykle wyraźny wyjaśniła, iż de facto czas poświęcony dla syna A. w istocie nie zakończył się z momentem jego śmierci (długotrwała żałoba), co więcej, traumatyczne przeżycia, a także konieczność opieki nad drugim z synów (który był wówczas niemowlakiem) w istocie uniemożliwiły Skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia;

e) art. 107 § 1 pkt 6 i 9 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 140 kpa poprzez niewłaściwe uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji, co w istocie uniemożliwiło poznanie stanowiska Prezesa ZUS w zasadniczej kwestii dot. podjętych ustaleń faktycznych, tj. które z faktów uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, nadto poprzez brak pouczenia o wysokości wpisu od skargi oraz możliwości ubiegania się o zwolnienie od kosztów albo przyznania prawa pomocy, a w konsekwencji powyższego, naruszenie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez błędne zastosowanie tego przepisu, co miało wpływ na wynik sprawy, podczas gdy w sprawie winien zastosowanie znaleźć przepis art. 138 § 1 pkt 2 kpa, gdyż ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS winien uchylić wcześniejszą decyzję w całości i orzec o przyznaniu Skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Jednocześnie Skarżąca wniosła na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] listopada 2020 roku (załączonego do niniejszej skargi) dla stwierdzenia faktu rzeczywistego wpływu wychowania przez skarżącą czwórki dzieci, a zwłaszcza wpływu wychowania i śmierci syna A. na możliwość podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia, podkreślając przy tym, iż przeprowadzenie wnioskowanego dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Wskazując na powyższe naruszenia, Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa ZUS z dnia [...].08.2020 r. ze wskazaniem, że organ ponownie rozpatrując sprawę winien dokonać szczegółowych ustaleń faktycznych, pozwalających na ustalenie rzeczywistego wpływu wychowania przez nią czwórki dzieci, w tym zmarłego przedwcześnie A. na możliwość podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia, a także zasądzenie od Prezesa ZUS kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy także w razie nieobecności Skarżącej lub jej pełnomocnika.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz.U. z 2019r., poz. 2325 ze zm. – zwaną dalej "P.p.s.a.").. Zgodnie z przywołanym art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. złożył Organ, zaś Skarżąca takiego trybu nie zakwestionowała.

Zgodnie z art. 120 P.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd wskazuje, że na podstawie art. 184 Konstytucji RP, w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. - Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (oraz odpowiednio na postanowienia).

Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym. Należy przy tym podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008r., sygn. akt II FSK 1665/06, opublikowany - podobnie jak pozostałe przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://cbois.nsa.gov.pl).

Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (który w nin. sprawie nie ma zastosowania).

Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga podlega oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu, zaś zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych, jak i prawa materialnego, są nieuzasadnione.

Na wstępie Sąd zauważa, że w skardze podniesione zostały zarzuty dotyczące zarówno naruszenia przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania albowiem tylko wówczas, gdy ustalenie stanu faktycznego jest bezsporne, można skutecznie podnosić zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego.

Ponieważ zarzuty naruszenia przepisów postępowania są w głównej mierze procesowym odzwierciedleniem wadliwej wykładni przepisu art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 9 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, Sąd odstępuje od powyższej zasady, gdyż to wskazane przepisy materialnoprawne determinują zakres niezbędnych ustaleń faktycznych dla prawidłowego rozumienia istoty regulacji rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

I tak: w punkcie wyjścia rozważań Sąd stwierdza, że w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303, zwanej dalej: "ustawa) określono warunki i tryb przyznawania oraz zasady wypłacania i finansowania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, zwanego dalej "świadczeniem".

Zgodnie z art. 3 ustawy Prezes ZUS może przyznać rodzicielskie świadczenie uzupełniające matce, która spełnia łącznie następujące warunki:

- urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci;

- zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16. roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat;

- jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiada prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej będąc obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

- osiągnęła wiek 60 lat;

- nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania;

- nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury.

Jak słusznie wskazał Organ w zaskarżonych decyzjach (i jest to kwestia niesporna także między stronami), wszystkie wyżej wymienione przesłanki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Istota sporu między stronami sprowadza się natomiast do oceny, jak należy rozumieć pojęcie przesłanki "(...) wychowania co najmniej czworo dzieci (...) " w aspekcie jego czasokresu, jeśli proces wychowawczy ustał w początkowej fazie, jak w realiach sprawy, po 2 latach i 10 miesiącach od chwili urodzenia syna A. i czy tak wskazany okres sprawowania pieczy nad dzieckiem, uwzględniając także okoliczności podniesione przez Skarżącą, tj. konieczność permanentnej opieki nad zmarłym przedwcześnie dzieckiem z uwagi na jego chorobę, można uznać za dokonany proces wychowania dziecka w rozumieniu ustawy i tym samym jako wystarczający dla przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Przy tak zakreślonej problematyce porządkowo przypomnieć należy, że celem świadczenia z ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu jest zabezpieczenie sytuacji dochodowej osób, które poświęciły się wychowaniu, co najmniej czworga dzieci i w związku z zajmowaniem się potomstwem, nie wypracowały emerytury w wysokości odpowiadającej, co najmniej kwocie najniższej emerytury.

Przepis art. 2 pkt 9 ustawy stanowi, że wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi, polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.

Zdaniem Sądu, skoro ustawa posługuje się pojęciem "wychowania" (czas dokonany), a nie "wychowywania" (czas niedokonany), zatem w rozumieniu ustawy chodzi o działanie ciągłe, dokonane.

Warto w tym miejscu zauważyć, że w uzasadnieniu do rządowego projektu podniesiono, że wychowanie jest najważniejszym procesem w życiu człowieka. Ma bowiem wpływ na stosunek jednostki do otaczającego świata, kształtowanie się systemu wartości, norm, celu życia (por. druk nr [...]).

W literaturze przedmiotu przez definicję wychowania rozumie się całość wpływów i oddziaływań, kształtujących rozwój człowieka oraz przygotowujących go do życia w społeczeństwie.

W powyższym sformułowaniu wychowywanie ujmowane jest jako proces złożony, obejmujący różnorodne formy oddziaływania na człowieka, warunkujący jego rozwój w poszczególnych fazach całego życia. Wśród tych różnorodnych czynników oddziałujących na człowieka możemy wyróżnić wpływy rodziny, otoczenia i rówieśników. Dziecko, będąc członkiem rodziny, uczestniczy w jej życiu, obserwuje zachowanie dorosłych w różnych sytuacjach życiowych, które przejmuje i włącza w postępowanie własne, uczy się mówić, odróżniać zachowania właściwe od niewłaściwych, przyswaja sobie wiele nawyków. Powolne i stopniowe wprowadzenie młodych ludzi w świat dorosłych, zachęcanie do naśladowania sposobów działania, kontrolowanego przez rodziców, a następnie dopuszczanie do coraz większego udziału w obowiązkach i prawach dorosłych, mają zapewnić trwałe przyswojenie tradycji i obyczajów. W ten sposób realizowana jest pierwszoplanowa funkcja, jaką jest niewątpliwie funkcja socjalizacyjna: przekazywanie języka, wzorów kulturowych, norm moralnych i obyczajowych.

Oczywistym jest, że wychowanie to również czuwanie nad prawidłowym rozwojem fizycznym i psychicznym dzieci. Jest to więc proces, który nie tylko zaczyna się najwcześniej, ale i trwa najdłużej, w którym dodatkowo, przez pierwsze kilkanaście lat życia, najważniejsi dla dziecka są rodzice. Długotrwałość wychowania należy rozumieć więc jako proces, który łączy się z systematycznością.

Jednocześnie Sąd zauważa, że ustawa nie wprowadziła ram czasowych wychowania, co spowodowane było ratio legis komentowanej ustawy, jak i okolicznościami faktycznymi poszczególnych przypadków, które mogą powstawać na gruncie tej ustawy. Nie można bowiem niejako "mechanicznie" i z góry przesądzić, że tylko dookreślony okres czasu będzie miał wpływ na kwalifikacje prawną przesłanki "wychowania".

W tym kontekście rację ma Skarżąca, że przesłanka ta ma charakter tzw. "uznania administracyjnego", a na organie spoczywa obowiązek właściwego wyważenia interesu społecznego ze słusznym interesem obywatela, a w realiach sprawy – wnioskodawczyni.

Dodać należy, że w takiej sytuacji kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie decyzji uznaniowej, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji decyzji uznaniowej (por.: wyrok NSA z 20 kwietnia 2010 r., I OSK 130/10).

W ocenie Sądu, przy tak rozumianym procesie wychowania, Prezes ZUS prawidłowo przyjął, że sprawowany przez Skarżącą nad przedwcześnie zmarłym synem okres wychowania, trwający 2 lata i 10 miesięcy lat życia dziecka, to za mało, aby uznać na gruncie omawianej ustawy, że ubezpieczona wychowała dziecko.

W omawianej sprawie, proces wychowawczy niewątpliwie trwał, i to w warunkach bardzo troskliwej i intensywnej opieki dziecka, związanej z jego nieuleczalną, jak okazało się chorobą, ale ustał w początkowej fazie (dziecko nie dożyło nawet wieku szkolnego).

Sąd nie kwestionuje, że okoliczność tak wczesnej śmierci syna Skarżącej, była dla niej osobistym dramatem i na pewno wiązała się z traumatycznymi przeżyciami, jednak okres wychowania tegoż dziecka, trwający – co należy podkreślić raz jeszcze - 2 lata i 10 miesięcy lat życia dziecka - nie jest wystarczający dla przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Jak już bowiem wskazano wcześniej, ratio legis projektowanej regulacji jest zapewnienie środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły ze względu na wychowywanie dzieci w rodzinach wielodzietnych. Ponadto, w dokumencie pt. "Ocena skutków regulacji zawartych w rządowym projekcie ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym" z dnia 28 stycznia 2019 r., wydanym przez Biuro Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu, podniesiono, że projekt wprowadza świadczenie pieniężne dla rodziców co najmniej czworga dzieci, którzy z powodu pełnienia obowiązków wychowawczych nie wypracowali sobie stażu uprawniającego do otrzymania emerytury.

Stwierdzono też, że projektowana ustawa określa warunki i tryb przyznawania oraz zasady wypłacania i finansowania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Ma ono być wypłacane osobom, które wychowały co najmniej czworo dzieci i z tytułu długoletniego (podkreślenie Sądu) zajmowania się potomstwem nie wypracowały emerytury w wysokości odpowiadającej, co najmniej kwocie najniższej emerytury (por. (nr druku [...]) .

Powyższe prowadzi do wniosku, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest przeznaczone dla osób, które urodziły i wychowały lub wychowały co najmniej czworo dzieci i w tym czasie nie mogły podjąć zatrudnienia. Osoby te (co do zasady kobiety) poświęciły się wychowaniu dzieci - co najmniej czwórki - co wyłączyło ich możliwość pracy zawodowej i co w konsekwencji spowodowało, że nie wypracowały sobie prawa do emerytury. Rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest więc formą rekompensaty za poświęcenie związane z trudem długotrwałego wychowania.

Odnosząc powyższe do realiów sprawy, w ocenie Sądu, Prezes ZUS – wbrew twierdzeniom skargi – prawidłowo przyjął, nie naruszając przy tym granic tzw. "uznania administracyjnego, że wiek 2 lata i 9 miesięcy życia syna A. to za mało, aby uznać na gruncie ustawy spełnienia przesłanki "wychowania" tego dziecko, gdyż wraz ze śmiercią syna A. nastąpiło zaprzestanie uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki.

Zgodzić się więc trzeba z konkluzją Organu, że "(...) w sprawie Skarżącej w związku ze śmiercią dziecka - proces wychowawcy syna A. ustał w początkowej fazie" i dlatego w sytuacji, gdy wskutek śmierci jednego z dzieci proces ten został przedwcześnie przerwany, nie można uznać, że doszło do "wychowania czworo dzieci".

Zdaniem Sądu takie stanowisko Prezesa ZUS, jeśli weźmie się pod uwagę przytoczony wyżej cel komentowanej ustawy, świadczy też o właściwym wyważeniu interesu społecznego, ze słusznym interesem Skarżącej. W ocenie Sądu, choć rzeczywiście w tym aspekcie uzasadnienie Organu uznać należy za wyjątkowo lakoniczne, to jednak nie można podzielić zarzutu skargi, że "Organ administracji publicznej oparł się na automatycznej zasadzie nadrzędności interesu ogólnego nad indywidualnym", skoro wynik rozstrzygnięcia Organu jest konsekwencją właściwej analizy przepisów będących podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia.

Ponadto zgodzić się należy ze stanowiskiem Organu, że przepisy ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, jako odnoszące się do świadczenia o charakterze wyjątkowym, winny być interpretowane w sposób ścisły lub wręcz w sposób zawężający. Co do zasady bowiem wyjątki od ustalonych reguł, nie podlegają wykładni rozszerzającej.

Mając powyższe na uwadze, przesłankę opisaną w art. 3 ust.1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym zwrotu – "wychowała (...) co najmniej 4 dzieci" należy rozumieć w ten sposób, że odnosi się ona do tych rodziców, którzy wobec co najmniej czwórki dzieci sprawowali obowiązki opisane w art.2 pkt 9 omawianej ustawy.

Reasumując dotychczasowe rozważania i ustalenia, Sąd uznał, że Organ dokonał prawidłowej wykładni "spornych" przepisów prawa materialnego tj. art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 9 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym oraz, że na tym tle wszechstronnie i całościowo poczynił ustalenia faktyczne, z których bezspornie wynika, że Skarżąca urodziła co prawda czworo dzieci, ale wskutek śmierci jednego z nich, wychowała troje dzieci. Z chwilą śmierci dziecka – syna A. nastąpiło więc zaprzestanie jego wychowywania, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki.

To zaś oznacza, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające nie mogło zostać przyznane Skarżącej i to niezależnie od podnoszonej przez nią trudnej sytuacji po śmierci syna A., w tym możliwości znalezienia pracy z powodu wiążącej się z nią traumy oraz koniecznością wychowywania kolejnego, nowo narodzonego dziecka.

Takiej oceny nie mogły też wzruszyć zawnioskowane przez Skarżącą w trybie 106 § 3 p.p.s.a. dowody uzupełniające z dokumentu w postaci zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] listopada 2020 roku (załączonego do skargi – k. 11 akt sądowych) na okoliczność wpływu śmierci syna A. i możliwości podjęcia przez Skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia. Z załączonego zaświadczenia lekarskiego wynika, że u Strony rozpoznano zaburzenia lękowe i depresyjne mieszane o charakterze ciągłym, zaś źródłem choroby pacjentki jest choroba [...] i śmierć jej pierwszego dziecka, przez co leczy się od kilkunastu lat [...].

Jeszcze raz przypomnieć bowiem należy, że omawiane świadczenie w postaci rodzicielskiego świadczenia uzupełniające nie ma charakteru socjalnego, gdyż dla jego urzeczywistnienia jest konieczność łącznego spełnienia wszystkich przesłanek, o których mowa w art. art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 9 ustawy, podczas gdy Skarżąca urodziła co prawda czworo dzieci, ale wskutek śmierci jednego z nich, wychowała troje dzieci.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 71 k.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku, bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Przepis ten nie ma w sprawie zastosowania albowiem sprawa niniejsza nie dotyczy odebrania jej praw, lecz odmowy przyznania prawa do określonego świadczenia.

Nie można też w świetle przedstawionych przez Sąd rozważań co do prawidłowej wykładni przepisów materialnoprawnych, o których mowa w art. 2 pkt 9 i art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, uznać, że w sprawie występują wątpliwości co do zakresu niezbędnych ustaleń faktycznych.

Stąd też zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. w szczególności art., 7-9 oraz art. 7, 10, 11, 77, 80 i art.. 107 kpa, Sąd uznał jako niezasadne.

W tym stanie rzeczy, ponieważ zarówno zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego okazały się bezpodstawne, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.