Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 906/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 21
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 4 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2020 poz 426
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 26 marca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 marca 2021 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z [...] r. nr [...]; 2. zasadza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej E. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. A. P.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania E. G., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy O. z [...] r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem S.G.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] r. Wójt Gminy O. odmówił E. G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem S.G..

W odwołaniu od powyższej decyzji E. G. wniosła o jej uchylenie i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podnosząc zarzuty:

1. naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez

błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2. naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez odwołującą - tj. żonę dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm. – dalej "k.p.a."), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2020 r., poz. 111 z późn.zm. – dalej w skrócie "u.ś.r."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności przywołał regulacje art. 6 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 17b u.ś.r., a następnie wyjaśnił, że E. G. 28 maja 2020 r. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem - S.G. ur. [...] października 1963 r. (wniosek z dnia 25 maja 2020 r.). Do akt sprawy załączyła między innymi orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie [...] z [...] marca 2003 r., z treści którego wynika, iż S. G. zalicza się do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia wynika, że nie wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ pierwszej instancji, odmówił E.G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad S.G., stwierdzając, iż nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do przyznania wnioskowanej pomocy.

Zdaniem Kolegium przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a wyłącznie zostało uzależnione od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Ustawodawca wyraźnie zdefiniował warunki przyznania świadczeń rodzinnych oraz zasady ich wypłaty. Z powołanego art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sposób jasny i czytelny wynika, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne spełnienie przesłanek: wniosek musi złożyć osoba uprawniona, wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, osoba wymagająca opieki musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak stwierdziło Kolegium w tej sprawie E. G. sprawuje bezpośrednią opiekę nad mężem - S.G., nie podejmując w związku z koniecznością sprawowania tejże opieki zatrudnienia ani inne pracy zarobkowej (oświadczenie strony załączone do wniosku). E.G. od 10 lipca 2015 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego (oświadczenie strony załączone do wniosku). S. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia w żaden sposób nie wynika, by S. G. wymagał stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie zakwestionowało ani spełnienia przez E.G. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ani posiadania przymiotu osoby uprawnionej do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Kwestią rzutującą na rozstrzygnięcie jest brak możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności bez łącznego wskazania: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ mając na uwadze odwołanie strony, stwierdził, że żądanie w nim sformułowane, a dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na osobę, która nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zupełnie pomija treść norm zawartych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przysługuje bowiem tylko wymienionym w tym przepisie podmiotom, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i jedynie w celu sprawowania opieki nad niepełnoprawnymi osobami, spełniających określone kryteria. Kryteria te, zostały przez ustawodawcę zdefiniowane w sposób ścisły, a organy administracji zobowiązane są stosować je bez żadnych odstępstw. Jednym z tych kryteriów jest obowiązek legitymowania się przez niepełnosprawnego członka rodziny (na którego osoba uprawniona występuje o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności z łącznym wskazaniem: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W przedmiotowej sprawie, bezspornie S. G. legitymuje się wymaganym orzeczeniem o niepełnosprawności, jednakże brak w nim wskazania dotyczącego konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wyklucza go z kręgu osób, na które przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium zauważyło, że wskazanie znajdujące się w treści orzeczenia: "wymaga stałej pomocy w celu pełnienia ról społecznych" nie jest tożsame, ze wskazaniem, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nadto z ustaleń pracownika socjalnego wynika, iż podczas jego dwukrotnej wizyty w środowisku 30 czerwca 2020 r. i 6 lipca 2020 r. S. G. wykonywał prace w gospodarstwie: prace polowe ciągnikiem (koszenie trawy), przygotowywał paszę dla zwierząt (w aktach sprawy wywiad środowiskowy z 9 lipca 2020 r.). Zdaniem organu aktywność w tym zakresie, wbrew twierdzeniem strony, stanowi o całkowitej zdolności S. G. do samodzielnej egzystencji. Dodatkowo Kolegium, mając na uwadze zarzuty sformułowane w odwołaniu stwierdziło, że organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie uchybił żadnym zasadom wynikającym z treści ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm.). Wójt Gminy O., rozpatrując wniosek strony, w sposób wyczerpujący zebrał oraz przeanalizował zebrany materiał dowodowy i podjął rozstrzygnięcie po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności oraz ustaleniu stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Kolegium nie dopatrzyło się również jakiejkolwiek niekompletności materiału dowodowego, bądź dowolności przy ustaleniu przez organ I instancji czynników mogących mieć wpływ na uprawniania E. G. do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym i na wynik sprawy. Tylko dlatego, że organ I instancji nie spełnił żądania strony, nie można twierdzić by nie dochował należytej staranności i nie wyjaśniły w sposób wszechstronny i dokładny okoliczności faktycznych, stanowiących o podjętym rozstrzygnięciu. SKO nadmieniło także, że treść zapadłego rozstrzygnięcia jest wynikiem niespełnienia przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie zaś wynikających z treści art. 17 ust. 1b, a do których obszernie w odwołaniu odnosi się strona. Kolegium znane jest orzecznictwo sądów administracyjnych zapadłe na tle powoływanej przez E. G. normy, jak i sam wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., o sygn. akt K38/13, jednakże nie znajdują one zastosowania na gruncie niniejszej sprawy, bowiem kwestia samej daty powstania niepełnosprawności S. G. pozostaje poza wpływem na rozstrzygnięcie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E. G. reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu, zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji autor skargi zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych poprzez przyjęcie, że na gruncie niniejszego postępowania osoba wymagająca opieki nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (lub osobą wymagającej stałej opieki osoby trzeciej) pomimo, iż w świetle w/w przepisów osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym jest również osoba z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji na podstawie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

b) błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez niewłaściwe przyjęcie, że osoba wymagająca opieki musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji podczas gdy powyższy łącznik dotyczy osób legitymujących się orzeczeniem innym niż o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego stanu zdrowia osoby wymagającej opieki i przyjęcie, że ww. wymieniony z uwagi na incydentalne prace takiej opieki nie wymaga co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi jej autor stwierdził, że jak wynika z prawidłowej - systemowej - wykładni przywołanych przepisów, orzeczenie o stopniu znacznym (wydane na gruncie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych) w gradacji niepełnosprawności osób poddanych pod tym kątem ocenie organów emerytalno-rentowych, jest orzeczeniem równoznacznym z wymogiem całodobowej, nieustającej pomocy innej osoby we wszelkich czynnościach w tym w czynnościach samoobsługowych, poruszaniu się i komunikacji. Nie powinno budzić niczyjich wątpliwości, że osoba wymagająca wsparcia w tak podstawowych czynnościach jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym - co też wynika z treści powołanych norm prawnych. W ocenie skarżącej - na zasadzie alternatywy rozłącznej przedłożone orzeczenie o stopniu znacznym jest prawidłowe i nie ma do niego zastosowania zwrot: łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Gdyby wolą ustawodawcy było objecie ww. łącznikiem także osób legitymujących się orzeczeniem o stopniu znacznym użyłby spójnika "lub". Ponadto wątpliwości interpretacyjnych nie może budzić ww. zapis ustawy również z tego względu, że ustawodawca przed słowem - łącznie nie użył używanego w tekstach odpowiednika koniunkcji tj. przecinka. Skarżąca stwierdziła nadto, że organy nie posiadają umocowania do zastępowania powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Autor skargi wskazał również, że Kolegium za zasadny uznało zarzut podnoszony w odwołaniu od decyzji dotyczący naruszenia art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., co - jego zdaniem - czyni bezprzedmiotowym powoływanie zarzutu tej treści w skardze.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, że decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, o które wniosła E.G. nie przysługuje w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która jest w stanie samodzielnie egzystować. Oznacza to, że organ administracji - przy tak brzmiącym art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zobowiązany był odmówić stronie skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił także, że ani Kolegium, ani organ I instancji na żadnym etapie prowadzonego postępowania nie kwestionowały posiadania przez S.G. przymiotu osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Kwestią bowiem stanowiącą o treści zapadłego rozstrzygnięcia jest - co już wielokrotnie wskazano - brak możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad osobą, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności bez łącznego wskazania: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. SKO stwierdziło także, że Kolegium nie dopatrzyło się również jakiejkolwiek niekompletności materiału dowodowego, bądź dowolności przy ustaleniu przez organ I instancji czynników mogących mieć wpływ na uprawniania E.G. do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym i na wynik sprawy. Tylko dlatego, że organ I instancji nie spełnił żądania strony, nie można twierdzić by organy nie dochowały należytej staranności i nie wyjaśniły w sposób wszechstronny i dokładny okoliczności faktycznych, stanowiących o podjętym rozstrzygnięciu.

W piśmie procesowym z 18 stycznia 2021 r. organ wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Następnie stwierdzić trzeba, że sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd weryfikując w zakreślonych wyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy O. o odmowie przyznania E.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem S.G. stwierdził, że zostały one podjęte z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.

Jak wynika z lektury kontrolowanych rozstrzygnięć oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji zgodnie przyjmują, że posiadane przez męża skarżącej S.G. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest niewystarczające do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ - ich zdaniem - brak w nim wskazania, że osoba wymagająca opieki wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Prezentowane przezeń stanowisko, jak trafnie zarzuca autor skargi, nie zasługuje na aprobatę i świadczy o wadliwej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przepis ten stanowi mianowicie, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1)matce albo ojcu,

2)opiekunowi faktycznemu dziecka,

3)osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z art. 3 pkt 21 u.ś.r. przez znaczny stopnień niepełnosprawności ustawodawca rozumie: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Cytowany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w odniesieniu do osób wymagających opieki wymienia dwa rodzaje orzeczeń uprawniających do ubiegania się przez opiekuna tej osoby do przyznania świadczenia. Po pierwsze, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po drugie, orzeczenie o niepełnosprawności, które winno zawierać dodatkowe wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W przepisie tym ustawodawca posłużył się zwrotem "albo", a zatem alternatywą rozłączną, co jak trafnie argumentował autor skargi oznacza, że wystarczające jest posiadanie jednego z tych orzeczeń, z tym że w przypadku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wymagane dodatkowe wskazanie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 332/14 (dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) w cytowanym przepisie określone zostały dwie sytuacje, w których przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. W pierwszej z nich świadczenie to przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, z którego to orzeczenia wynikają określone w powołanym przepisie wskazania odnoszące się do charakteru sprawowanej opieki. W drugiej natomiast sytuacji, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Użyty w cytowanym wyżej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych spójnik alternatywy rozłącznej "albo" nie pozostawia bowiem wątpliwości, że ustawodawca dokonał w ten sposób rozróżnienia dwóch odmiennych przypadków, w których należne jest świadczenie pielęgnacyjne. Okoliczności polegające na wymaganiu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nad osobą niepełnosprawną ustawodawca przypisał takiej osobie niepełnosprawnej, która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Natomiast w przypadku, gdy osoba niepełnosprawna (jak w niniejszej sprawie) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, sprawowanie nad nią opieki nie zostało przez ustawodawcę uzależnione od spełnienia takich warunków, jak w przypadku legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności bez stwierdzenia znacznego stopnia tej niepełnosprawności. Nie można zatem wymagać spełnienia okoliczności przypisanych do sytuacji, w której osoba niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, także w sytuacji, w której osoba niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzależnione bowiem zostało jedynie od okoliczności legitymowania się przez osobę niepełnosprawną takim orzeczeniem.

W niniejszej sprawie zostało wykazane, że mąż wnioskodawczyni S.G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] kwietnia 2003 r. Co prawda w punkcie 5 tego orzeczenia nie wskazano, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, bowiem to wskazanie w przypadku posiadanego przezeń orzeczenia nie jest warunkiem koniecznym do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to jednak zawiera ono wskazanie, że mąż skarżącej wymaga stałej pomocy w celu sprawowania ról społecznych.

Trzeba mieć na względzie regulacje art. 4 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 426 z późn.zm.), z których wynika, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Natomiast niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Zauważyć wreszcie trzeba, że wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i obowiązujące w dacie wydania orzeczenia przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie [...] z [...] kwietnia 2003 r. (a nie jak błędnie wskazano z 17 marca 2003 r.) rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 maja 2002 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności w § 27 ust. 1 stanowiło, że znaczny stopień niepełnosprawności orzeka się w przypadku naruszenia sprawności organizmu powodującego: pkt 1 - niezdolność do podjęcia zatrudnienia poza zakładem aktywności zawodowej lub zakładem pracy chronionej, pkt 2 - całkowitą zależność od innej osoby w pełnieniu ról społecznych, właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych, pkt 3 niezdolność do samodzielnej egzystencji polegającą na niezdolności do zaspokajania podstawowych, codziennych potrzeb życiowych, takich jak: samoobsługa, samodzielne poruszanie się, komunikowanie z otoczeniem, powodującą całkowitą zależność od innej osoby lub konieczność zapewnienia specjalistycznej opieki instytucjonalnej. Wspomniane rozporządzenie zostało uchylone z dniem 23 sierpnia 2002 r. w związku z nowelizacją, która nastąpiła mocą ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2003 r., nr 7, poz. 79). Dodatkowo zauważyć należy, że w kolejnym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2027), ustawodawca w § 29 ust. 1 określił standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Jednocześnie doprecyzowano w § 29 ust. 2 rozporządzenia z dnia 15 lipca 2003 r., że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Błędnie zatem przyjęły organy obu instancji, jakoby w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. było istotne, że zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Jak zostało to już wskazane okoliczności polegające na wymaganiu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nad osobą niepełnosprawną ustawodawca przypisał takiej osobie niepełnosprawnej, która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Natomiast w przypadku, gdy osoba niepełnosprawna (jak w niniejszej sprawie) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, sprawowanie nad nią opieki nie zostało przez ustawodawcę uzależnione od spełnienia takich warunków, jak w przypadku legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności bez stwierdzenia znacznego stopnia tej niepełnosprawności. Bez wątpienia zatem organy obu instancji na gruncie rozpatrywanej sprawy wadliwie odkodowały treść normatywną art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 21 u.ś.r., a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd kontrolując legalność spornych decyzji dostrzegł kolejną kwestię, która nie została dostatecznie wyjaśniona i udokumentowana na gruncie rozpatrywanej sprawy, co do której organy orzekające nie są zgodne. Mianowicie chodzi o ocenę sprawowania opieki przez wnioskodawczynię nad niepełnosprawnym mężem. Według organu pierwszej instancji, na podstawie wywiadu środowiskowego, nie stwierdzono jednoznacznie sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem. Z kolei, zdaniem Kolegium, skarżąca sprawuje opieką nad mężem, co wynika z jej oświadczenia. Organ nie kwestionuje również, że skarżąca spełnia przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną ani posiadania przezeń przymiotu osoby uprawnionej do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W związku z powyższym konieczne jest zweryfikowanie powyższych okoliczności w toku ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego, zgodnie z zasadami procesowymi zdefiniowanymi w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przy uwzględnieniu prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Reasumując wobec naruszenia przez organy orzekające wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie rzutującym na wynik, decyzje organów obu instancji nie mogły się ostać w obrocie prawnym.

Prowadząc ponownie postępowanie organ uwzględni ocenę prawną wynikającą z uzasadnienia niniejszego wyroku i wyda rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom obowiązującego prawa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania należnych skarżącej od organu orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). Na zasądzoną kwotę 480 złotych składa się wynagrodzenie adwokata.

dc