Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 298/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Monika Sawa, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 marca 2021 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz B. W. kwotę 480 (czterystu osiemdziesięciu) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (Kolegium), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (Wójt) z [...] września 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania B.W. (Skarżącej) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem A. S. .

Decyzja Kolegium wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego.

Wnioskiem z 14 sierpnia 2020 r. Skarżąca, wystąpiła o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem A. S. . Do wniosku dołączono orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 29 lutego 2020 r., zgodnie z którym brat Skarżącej został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się u niego od 28 października 2001 r., a niepełnosprawność istnieje od 28 października 2001 r. Wraz z wnioskiem Skarżąca złożyła oświadczenie z którego wynika, że rodzice Skarżącej - nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przedłożonego orzeczenia wynika również, że niepełnosprawność brata powstała w wieku 23 lat i wówczas nie uczęszczał do szkoły. Jednocześnie Skarżąca przedłożyła oświadczenie z 13 maja 2020 r., w którym przedstawiła zakres opieki sprawowanej nad bratem wraz z wykazem czynności opiekuńczych.

Rozpatrując powyższy wniosek, Wójt decyzją z [...] września 2020 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Argumentując swoje rozstrzygnięcie wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione ustawowe warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2018 r. poz. 2220), powoływanej dalej jako "u.ś.r.". Zdaniem, organu I instancji, Skarżąca zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym jest osobą inną niż spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Ponadto rodzice brata Skarżącej żyją i według złożonego oświadczenia nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym, w ocenie organu I instancji, nie został spełniony warunek zawarty w art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r.

Od powyższej decyzji Skarżąca wniosła odwołanie.

Kolegium, po otrzymaniu odwołania wraz z aktami administracyjnymi sprawy, pismem z 15 października 2020 r. zleciło organowi I instancji na podstawie art. 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a." przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w zakresie:

a) przeprowadzenia, na podstawie z art. 23 ust. 4a u.ś.r. ze Skarżącą rodzinnego wywiadu środowiskowego, w celu potwierdzenia faktycznego sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym bratem, w tym też uzyskania od Skarżącej lub od rodziców osoby wymagającej opieki wyjaśnienia w formie oświadczenia o przeszkodach faktycznych, które uniemożliwiają im jako rodzicom sprawowanie nad nim opieki;

b) uzyskania w formie oświadczenia wyjaśnienia Skarżącej, czy został na nią nałożony wyrokiem sądu rodzinnego obowiązek alimentacyjny wobec brata, a jeżeli tak, to o dołączenie do akt sprawy postanowienia sądu w tej sprawie;

c) ustalenia, czy brat Skarżącej ma dzieci, a jeżeli tak to, w jakim są wieku i czy legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (wyjaśnienia poparte stosownymi oświadczeniami lub orzeczeniami).

Jednocześnie Kolegium zwróciło się do organu I instancji o uzupełnienie akt przedmiotowej sprawy poprzez udzielenie informacji, czy Skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, w związku z opieką sprawowaną nad bratem.

W odpowiedzi na powyższe organ I instancji, przy piśmie z 28 października 2020 r. nadesłał do Kolegium: wywiad rodzinny i oświadczenie Skarżącej z 22 października 2020 r., oświadczenie brata z 22 października 2020 r. oraz decyzje o przyznanym Skarżącej specjalnym zasiłku opiekuńczym na okres zasiłkowy 2019/2020.

Kolegium rozpatrując złożone odwołanie, decyzją z [...] listopada 2020 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta z [...] września 2020 r. o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że faktycznie Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem. Skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo i niepodejmującą zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad bratem.

Jednocześnie Kolegium wskazało, że z materiału dowodowego wynika, że brat Skarżącej ma 41 lat i jest stanu wolnego. Dodatkowe postępowanie wyjaśniające, przeprowadzone przez Kolegium, wykazało, że do 2014 r. opiekę nad bratem sprawowała jego matka, a od 2015 r. opiekę przejęła Skarżąca, która z tego tytułu pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy (ostatnie decyzje Wójta Gminy [...] w tej sprawie to przyznające specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy 2019/2020: nr [...] z [...] listopada 2019 r. i nr [...] z [...] stycznia 2020 r.); Matka Skarżącej obecnie jest na emeryturze oraz leczy się na niewydolność serca i nerwicę (ma niewydolną prawą rękę); ojciec po rozwodzie z matką Skarżącej założył nową rodzinę; nie utrzymuje kontaktu z synem; jest rencistą i pobiera świadczenie z KRUS. Kolegium zaznaczyło również, że rodzice niepełnosprawnego nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika z oświadczenia Skarżącej dołączonego do wniosku. W oświadczeniu z 22 października 2020 r. Skarżąca podała natomiast, że jej rodzice nie mogą sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem z powodu stanu zdrowia, dlatego też od 2015 r. to ona ją sprawuje nad bratem. Jednocześnie wskazała, że nie ma nałożonego wyrokiem Sądu obowiązku alimentacyjnego wobec bata. Nadto, ze zgromadzonych danych wynika, że brat Skarżącej jest po rozwodzie i ma trzech dorosłych synów, z którymi nie utrzymuje kontaktu; nie płacił też na nich zasądzonych alimentów z powodu braku środków będących wynikiem niepełnosprawności; nie ma natomiast żadnych informacji dot. ich sytuacji zdrowotnej i niepełnosprawności (oświadczenie brata Skarżącej z 22 października 2020 r.).

Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazało, że istotnym w rozpoznawanej sprawie jest to, że Skarżąca jest siostrą A. S. , a zatem pozostaje z osobą wymagającą opieki w drugim stopniu pokrewieństwa, które łączy krewnych w linii bocznej. Rodzice brata Skarżącej żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto brat Skarżącej ma też trzech dorosłych synów, a ustalenia postępowania wykazały, że nie utrzymuje z nimi kontaktu i nie ma wiedzy, czy legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności. Dlatego też, w ocenie Kolegium, w sprawie istnieje negatywna przesłanka do przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, która ma swoje źródło w art. 17 ust. 1 a pkt 1 i 2 u.ś.r., bowiem, to na rodzicach i dzieciach spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym A. S. . Kolegium wskazało przy tym, że Skarżąca w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jako osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad bratem jest kwalifikowana jako "inna osoba", na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Jednocześnie Kolegium wskazało, że w kwestii przerzucenia obowiązku alimentacyjnego na dalszego krewnego uprawniony jest sąd rodzinny i opiekuńczy, a nie organy administracji.

Końcowo Kolegium wskazało, że z treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalenia w sprawie i zgromadzone w niej dowody wskazują, że rodzice (wstępni), jak i dzieci (zstępni) osoby wymagającej opieki - żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w tej sytuacji uzasadniało stanowisko o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Na decyzję Kolegium Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

a) naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w związku z art. 128 i 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się Skarżącej, faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym bratem, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia;

b) naruszenie przepisów postępowania które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy polegające na przyjęciu, iż sama okoliczność, że Skarżąca jest siostrą osoby niepełnosprawnej, skutkuje brakiem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

2) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji wydanej z naruszeniem przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania sądowego i o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, decyzje organów obu instancji naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że przedmiotowa sprawa została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a", zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt niniejszej sprawy wniosek taki został złożony przez pełnomocnika strony skarżącej, a organ w odpowiedzi na skargę nie wystąpił z żądaniem przeprowadzenia rozprawy.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że brat Skarżącej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej opieki ze względu na znaczny stopień niepełnosprawności. Niesporne jest również, że Skarżąca sprawuje opiekę nad bratem i w związku ze sprawowaną opieką nie podejmuje zatrudnienia.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonych decyzji jest art. 17 u.ś.r. Stosownie do powołanego art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1 a u.ś.r., osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku łącznego spełnienia następujących warunków: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. Organy orzekające uznały, że Skarżąca, sprawująca faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym bratem w stopniu znacznym nie może mieć ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że żyją rodzice A. S. i nie posiadają oni orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto ma on trzech dorosłych synów. W tej sytuacji Skarżąca, będąca siostrą niepełnosprawnego zobowiązana w dalszej kolejności nie może korzystać z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że faktyczną opiekę nad bratem sprawuje Skarżąca, która jest osobą zaliczoną do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Opiekę na bratem przejęła w 2015 r. i z tego tytułu pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy (ostatnie decyzje Wójta Gminy [...] w tej sprawie to przyznające specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy 2019/2020: nr [...] z [...] listopada 2019 r. i nr [...] z [...] stycznia 2020 r.). Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wynika, że matka Skarżącej sama wymaga opieki, ma niewydolną rękę. Brat Skarżącej jest osobą niepełnosprawną na skutek wypadku samochodowego któremu uległ w 2001 roku. Ma niedowład lewostronny i postępującą malację mózgu, nadciśnienie tętnicze i zmiany zwyrodnieniowe, wymaga stałej opieki. Jak wskazano w wywiadzie środowiskowym, cierpi również na liczne schorzenia neurologiczne i psychiczne.

Ojciec po rozwodzie z matką Skarżącej założył nową rodzinę; nie utrzymuje kontaktu z synem; jest rencistą i pobiera świadczenie z KRUS.

Z oświadczenia Skarżącej z 22 października 2020 r. wynika również, że jej rodzice nie mogą sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem z powodu stanu zdrowia, dlatego też od 2015 r. to ona ją sprawuje nad bratem. Jednocześnie Skarżąca nie ma nałożonego wyrokiem Sądu obowiązku alimentacyjnego wobec bata.

Z akt sprawy wynika, że brat Skarżącej jest po rozwodzie i ma trzech dorosłych synów, z którymi nie utrzymuje kontaktu; nie płacił też na nich zasądzonych alimentów z powodu braku środków będących wynikiem niepełnosprawności; nie ma natomiast żadnych informacji dot. ich sytuacji zdrowotnej i niepełnosprawności (oświadczenie brata Skarżącej z 22 października 2020 r.). Natomiast z informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym wynika, że synowie brata Skarżącej D. i M. są na utrzymaniu matki, syn D. jest jednocześnie rencistą.

W ocenie Sądu w tych okolicznościach faktycznych przedwczesne było uznanie przez organy, że sprawowanie przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym bratem nie wypełnia normy wynikającej z art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z ustaleń faktycznych wynika bowiem, że osoby spokrewnione z bratem skarżącej w pierwszej linii, a więc rodzice i synowie nie są w stanie z uwagi na swój stan zdrowia opiekować się niepełnosprawym (dotyczy to matki Skarżącej) albo też od lat nie utrzymują z nim kontaktów (dotyczy to ojca i synów), przy czym część z nich nie utrzymuje się jeszcze samodzielnie ewentualnie korzysta z renty, której wypłata również wiąże się ze obniżeniem sprawności.

W takich okolicznościach sprawy odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej jest niezgodna z art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wykładanymi zgodnie z celami i wartościami wyrażonymi w Konstytucji RP.

Sąd podziela poglądy orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którymi "w procesie wykładni prawa (...) sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej, poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej." (zob. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. II FSK 381/12).

Sąd podziela również stanowisko orzecznictwa, że wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (wyroki z: 5.11.2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z 13.11.2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; z 21.06.2017 r., sygn. akt I OSK 829/16; z 12.05.2017 r., sygn. akt I OSK 328/16; 21.06.2017 r., sygn. akt I OSK 829/17 wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, nie powinno wobec tego budzić wątpliwości, że w sytuacji, gdy osoby na których w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny nie są w stanie opiekować się osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolną do samodzielnej egzystencji, to zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym obowiązek opieki prawnie, a nie tylko na zasadzie słuszności, przechodzi na zobowiązanego w dalszej kolejności, w przedmiotowej sprawie – na siostrę.

W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i dzieci i uniemożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko, w sytuacji gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W przedmiotowej sprawie odmowa prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej, która sprawuje faktyczną opiekę nad chorym bratem w imię literalnej wykładni powoływanych przepisów, pozostaje w całkowitej sprzeczności z opisanym wyżej celem ustawy i musi zostać ocenione, jako rażąco niesprawiedliwe.

Skarżąca jest osobą obowiązaną względem wymagającego opieki brata do alimentacji, a w zaistniałych okolicznościach jedyną osobą zapewniającą realną pomoc, która jak wynika z akt sprawy trwa od 2015 r. i polega na pomocy nawet w najprostszych czynnościach.

Sąd nie może zostać obojętny na dokonaną przez organy ocenę. Sprawy tej kategorii należą do spraw o dużej wrażliwości społecznej, której w niniejszej sprawie zabrakło.

Jednocześnie Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Należy podkreślić, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Niewątpliwie celem regulacji zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania innego świadczenia (zmiany) w przypadku spełniania warunkujących przesłanek. Oznacza to prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., sygn. I OSK 235/18, LEX nr 2531523, wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 1151/19, wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 423/19).

W przypadku Skarżącej, której przysługuje uprawnienie do zasiłku dla opiekuna, organ winien poinformować ją o możliwości rezygnacji z zasiłku na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ obecnie nie można dostrzec przeszkód (poza otrzymywaniem zasiłku dla opiekuna), które uniemożliwiałyby skarżącej skuteczne ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne. Jak wskazano w wyroku NSA z 18 czerwca 2020 r. (sygn. akt I OSK 254/20) taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku. Ponadto obowiązek informowania stron wynika z art. 9 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania Skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia.

Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Wskazania, co do ponownego prowadzenia sprawy wynikają wprost z uzasadnienia wyroku.