Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1747/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8, art. 39, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 186/12 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. II SA/Po 186/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku podano, że wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2011 r. A. G. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie Filia Poznań-Grunwald o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie czynszu za miesiąc lipiec 2011 r. w kwocie 496 zł, zaległości czynszowych na kwotę 370, 33 zł oraz na opłacenie rachunku za energię elektryczną. Wnioskodawca powołał się na ciężką sytuację materialną, zdrowotną i niezdolność do pracy zarobkowej. Podał, iż utrzymuje się renty inwalidzkiej w wysokości 498, 72 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Poznania na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8, art. 39, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. dalej u.p.s.) oraz art. 104 kpa odmówiono przyznania A. G. pomocy finansowej na opłacenie czynszu w miesiącu lipcu 2011 r. w kwocie 496 zł oraz zaległości czynszowych w kwocie 370,33 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca zamieszkuje sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego dochód w miesiącu poprzedzającym zwrócenie się o pomoc tj. w lipcu 2011 r. wyniósł 498,72 zł, a stanowiła go renta ZUS. Organ zaznaczył, że wnioskodawca otrzymuje regularnie pomoc w formie zasiłków celowych na żywność – od stycznia do marca 2011 r. po 250 zł miesięcznie, a od kwietnia do września 2011 r. po 300 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 477 zł, zaś dochód wnioskodawcy o 21,72 zł przekracza to kryterium. Z uwagi na wysokość dochodu brak jest zatem podstaw do przyznania zasiłku celowego.

Organ nie znalazł możliwości przyznania zasiłku celowego specjalnego na opłacenie czynszu i zaległości czynszowych. Podniesiono, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku A. G. poniósł wydatki związane z eksploatacją mieszkania, tj. opłacił rachunek za gaz 79,15 zł wraz z opłatą porto 2,50 zł (wydatek miesięczny 40,73 zł) oraz zakupił leki. Oświadczył jednocześnie, że faktury za leki dołączy do odwołania. Za czynsz powinien płacić 496,49 zł miesięcznie, zaś rachunki za energię opłaca MOPR.

Organ podkreślił, że przepis art. 41 pkt 1 ups wskazuje, że zasiłek celowy specjalny nie jest przewidziany na pokrywanie pełnych comiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter szczególnej pomocy doraźnej ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Dalsze spełnienie oczekiwań wnioskodawcy co do wskazanych potrzeb byłoby zaś faktycznie przeniesieniem ciężaru utrzymania na organ pomocy społecznej.

Dodatkowo organ wskazał, że posiada ograniczone możliwości finansowe i tak je dzieli, by wystarczyło ich dla jak największej liczby oczekujących pomocy na zaspokojenie priorytetowych potrzeb. Co do pomocy na opłacenie zaległości czynszowych organ podał, że w 2011 r. wypłacono wnioskodawcy w formie zasiłków celowych specjalnych łącznie kwotę 2657,88 zł (pięć decyzji na kwoty 477 zł i jedna decyzja na kwotę 272,88 zł). Ponadto wnioskodawca otrzymał pomoc na opłacenie rachunków za energię w lutym i kwietniu po 477 zł, a w czerwcu na kwotę 204,12 zł. Biorąc to pod uwagę oraz dochód wnioskodawcy organ uznał, że A. G. był w stanie samodzielnie regulować różnicę między wysokością czynszu a otrzymywanymi zasiłkami na czynsz.

Ponadto podkreślono, że w celu pomocy w sprawach mieszkaniowych i ewentualnego podjęcia współpracy z Biurem Zamiany Mieszkań skierowano do wnioskodawcy pracowników specjalnych Zespołu ds. Osób Wymagających Wsparcia Zdrowia Psychicznego. Mimo dwukrotnych prób nawiązania z wnioskodawcą kontaktu odmówił on współpracy, tym samym nie wykorzystał możliwości poprawy swojej sytuacji.

W odwołaniu od tej decyzji A. G. wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wskazał, że nigdy dotąd MOPR nie pomagał mu w zamianie mieszkania i nie jest prawdą, by odmówił współpracy ze Specjalistycznym Zespołem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że A. G. jest objęty stałą pomocą finansową ze strony Poznańskiego MOPR. Kolegium podkreśliło, że zasiłek celowy specjalny przyznaje się w ramach uznania administracyjnego. Organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do udzielania pomocy osobom potrzebującym, pamiętając przy tym, ze rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale i o tym, że potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniom. Organ rozpoznający wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej.

Skargę na powyższą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł A. G. powtarzając zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji. Ponadto dołączył dowód, z którego wynika, że jego zaległości czynszowe na dzień 31 stycznia 2012 r. sięgają kwoty 3.106,40 zł.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)

W uzasadnieniu wyroku podano, że materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przepis art. 39 ust. 2 ups stanowi zaś, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Bezsporne jest, że skarżący w chwili składania wniosku był osobą samotnie gospodarującą, której dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku przekraczał kryterium dochodowe w kwocie 477 zł. W tej sytuacji organy zobligowane były na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy odmówić przyznania zasiłku celowego.

W ocenie Sądu organy I i II instancji nie wykroczyły także poza granice uznania administracyjnego orzekając o odmowie przyznania A. G. zasiłku celowego specjalnego i celowego pod warunkiem zwrotu na opłacenie bieżącego czynszu i pokrycie zaległości czynszowych. Słusznie w sprawie uznano, że nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że szczególne przypadki muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 listopada 2009 r., IV SA/Po 470/09, Lex nr 589416).

Sąd I instancji podkreślił , że kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 Kpa, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych.

W ocenie Sądu I instancji organy orzekające w omawianej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od których uzależnione jest udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego.

Rację miały organy orzekające stwierdzając, że przyznawanie dalszej regularnej, pokrywającej w części koszty opłat czynszowych pomocy z pomocy społecznej nie przyczyni się do poprawy sytuacji skarżącego. Zaznaczono, że od listopada 2011 r. czynsz za zajmowane mieszkanie wzrośnie do kwoty 664,20 zł miesięcznie, kwota ta całkowicie przekracza możliwości finansowe skarżącego i jednocześnie uniemożliwia mu utrzymanie się w tym mieszkaniu, tym bardziej, iż z powodu nadmetrażu (mieszkanie o pow. 68 m2) skarżący nie ma prawa do dodatku mieszkaniowego. Organ I instancji wskazał w swej decyzji, że w 2011 r. łącznie przyznał skarżącemu na opłacenie czynszu w formie specjalnych zasiłków celowych kwotę 2657,88 zł (pięć decyzji ze stycznia, lutego, marca maja i sierpnia 2011 r. na kwoty po 477 zł i decyzja z czerwca 2011 r. na 272,88 zł). Ponadto w lutym i kwietniu 2011 r. przyznał skarżącemu pomoc na opłacenie rachunków za energię w kwotach po 477 zł, a w czerwcu na kwotę 204,12 zł. Dodatkowo z decyzji z 30 sierpnia 2011 r. wynika, że od stycznia do marca 2011 r. skarżący otrzymywał regularnie co miesiąc zasiłek celowy na żywność w kwocie po 250 zł, za w okresie od kwietnia do września 2011 r. w kwocie po 300 zł. Stwierdzenie zatem przez organy, że dochód skarżącego oraz wysokość otrzymywanej pomocy w formie specjalnych zasiłków celowych oraz zasiłków celowych na żywność pozwalały A. G. na regulowanie różnicy między wysokością czynszu a otrzymywanymi zasiłkami na czynsz należy uznać za mieszczące się w granicach uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu I instancji posiadanie przez skarżącego w okresie, kiedy wystąpił z wnioskiem (sierpień 2011 r.) zadłużenia wobec właściciela zajmowanego lokalu nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku uzasadniającego przyznanie specjalnego zasiłku celowego określonego w art. 41 pkt 1 ups.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. G. reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu zaskarżając w całości powyższy wyrok i zarzucając mu:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 oraz 80 k.p a.;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. "art. 2 ust. 1, art. 8, a zwłaszcza art. 41" ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez jego błędne niezastosowanie, wynikające z przekroczenia granic uznania administracyjnego.

W oparciu o tak postawione zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Sąd I instancji właściwe ocenił stan majątkowy wnoszącego skargę, jednakże wyciągnął z tych okoliczności nielogiczne wnioski, uznając że skarżący nie kwalifikuje się do przyznania mu zasiłku celowego, jak i zasiłku celowego specjalnego. Okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej, która znacznie odbiega od niezbędnego minimum socjalnego, nieznacznie tylko przekraczając kryterium dochodowe. Za nietrafny należy zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną uznać zaprezentowany przez Sąd I instancji pogląd, że udzielenie pomocy na pokrycie zaległości czynszowych i opłacenie bieżącego czynszu byłoby w gruncie rzeczy udzieleniem pomocy wierzycielowi skarżącego, a więc podmiotowi, do którego na pewno nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej. Spłata zadłużenia służyć ma bowiem jedynie zapewnieniu skarżącemu warunków mieszkaniowych, gdyż w przeciwnym razie grozi mu eksmisja z uwagi na nieopłacanie czynszu.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, wnosząc o jej oddalenie i wskazując, że przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach z przepisu art. 41 pkt 1 cyt. ustawy ma charakter wyjątkowy. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, iż tak drastyczne i tak dotkliwe w skutkach zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W związku z tym, że dochód A. G. przekracza ustawowe kryterium dochodowe brak było podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego na podstawie przepisu art. 39 ustawy. Ponadto, Ośrodek Pomocy Społecznej ma ograniczone możliwości finansowe i nie może traktować A. G. w sposób uprzywilejowany w odniesieniu do innych osób i rodzin wymagających również wsparcia z pomocy społecznej. Doraźny charakter świadczeń z pomocy społecznej nie zawsze daje pełną gwarancję zaspokojenia w każdej sytuacji wszystkich zgłaszanych potrzeb.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Przed przystąpieniem do rozważenia poszczególnych zarzutów przypomnieć należy, że zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz spełniać dalsze wymogi określone w tym artykule, m.in. zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Podstawami tej skargi wskazanymi w art. 174 powołanej ustawy Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1, jest związany przy rozpoznawaniu skargi i uchybienia w jej sformułowaniu powodują niemożność ustosunkowania się do wadliwie postawionych zarzutów.

Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie odpowiada w pełni wymaganiom przewidzianym dla tego pisma. Mając jednak na uwadze treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09: "Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nakłada na NSA, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych", Naczelny Sąd Administracyjny rozważył podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty.

Skoro skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a., w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy).

Zauważyć trzeba, że postawione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące wyłącznie naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego zostały wadliwie sformułowane. Sądy administracyjne nie stosują w postępowaniu bezpośrednio tych przepisów, dlatego zarzut dotyczący wadliwego procedowania przez organ powinien być powiązany z zarzutem naruszenia przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez Sąd pierwszej instancji, który rozpoznawał skargę.

Mimo wskazanych uchybień Naczelny Sąd Administracyjny, kierując się treścią powołanej uchwały z dnia 26 października 2009 r. rozpoznał tak sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie naruszył art. 7 oraz art. 80 Kpa uznając, że w postępowaniu administracyjnym nie doszło do naruszenia tych przepisów. Należy w pełni podzielić stanowisko i wywody w tym względzie zawarte w zaskarżonym wyroku. Wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności zostały wyczerpująco wyjaśnione, a organom obu instancji nie można przypisać zarzutu dowolności w orzekaniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku skarżącego, materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją, jest wyczerpujący, wszechstronnie rozważony, a uzasadnienia decyzji obu instancji wyjaśniają stanowisko organów i przesłanki, jakimi się kierowały przy wydawaniu decyzji. Dlatego też za nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Podkreślić należy, że odmawiając wnioskodawcy pomocy organy w żaden sposób nie kwestionowały trudnej sytuacji materialnej skarżącego, która pracownikom socjalnym właściwego ośrodka jest doskonale znana. W postępowaniu wyjaśniono dokładnie sytuację materialną A. G., którego miesięczny dochód w dacie rozpoznawania wniosku przekraczał kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej określone w wysokości 477 zł. Nie pominięto też żadnych innych istotnych w sprawie okoliczności.

Również w odniesieniu do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy wskazać na wadliwość ich sformułowania. Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), czy naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2), czy też oba te naruszenia łącznie. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd I instancji, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu oraz innych jednostek redakcyjnych, użytych przez prawodawcę w powoływanym przepisie.

Przedstawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego nie został sformułowany w sposób odpowiadający wymaganiom określonym w przepisach art. 174 i 176 p.p.s.a. Podano wprawdzie podstawę kasacyjną określoną w pkt 1 art. 174 p.p.s.a., jednakże poza zarzutem naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wnoszący skargę kasacyjną nie wskazał precyzyjnie naruszonych jego zdaniem przepisów. Artykuł 8 ustawy o pomocy społecznej dzieli się na ustępy i punkty, natomiast art. 41 tej ustawy, na punkty. Tymczasem, jak wyżej podano, skarga kasacyjna powinna zawierać wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd. Sformułowanie zarzutu naruszenia prawa materialnego w tak ogólnikowy sposób, bez wskazania konkretnego przepisu prawa materialnego, który został naruszony utrudnia jego weryfikację. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może domyślać się intencji skarżącego i formułować za niego zarzutów pod adresem zaskarżonego wyroku (tak NSA w wyroku z dnia 22 lipca 2004 r., sygn. akt GSK 356/04, ONSAiWSA z 2004 r., nr 3, poz. 72).

W tej sytuacji wydaje się, że podniesione zarzuty należy rozumieć jako niezgodną z prawem odmowę przyznania świadczenia z pomocy społecznej pomimo spełniania przez skarżącego ustawowych przesłanek do jego przyznania.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa zmierzającą do umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężanie sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest wspieranie, a nie wyręczanie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc państwa ma zatem charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Treść tego przepisu powinna być odczytywana przez pryzmat art. 3 ust. 4 ustawy, który stanowi, że potrzeby osoby i rodziny powinny być zaspokojone jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być więc dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta. Określone potrzeby osób i rodzin mogą być jednak zrealizowane tylko wówczas, gdy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, także finansowych, pomocy społecznej.

Sąd I instancji ocenił zasadność odmowy udzielenia wnioskowanego świadczenia mając na uwadze okoliczności faktyczne sprawy i regulacje ustawowe dotyczące zasiłków celowych, w tym również odnoszące się do specjalnego zasiłku celowego (art. 41 pkt 1 ustawy). Nie ulega wątpliwości, że skoro dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku przekraczał kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, organ zobligowany był do odmowy przyznania zasiłku celowego. Co zaś się tyczy świadczenia z art. 41 należy wskazać, że przepis ten przewiduje m.in. przyznanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi. Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu nie uchybił temu przepisowi ani w zakresie jego wykładni, ani w zakresie zastosowania. Wskazane świadczenie przyznawane jest w ramach uznania administracyjnego, a ocena przesłanek do przyznania powyższego zasiłku musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych osoby korzystającej z tej formy pomocy społecznej. W świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych odmowa przyznania świadczenia specjalnego wskazanego w art. 41 ustawy o pomocy społecznej uznana być musiała za uzasadnioną i należało w tym względzie podzielić stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku. Podzielić także należy stanowisko Sądu, co do tego, że organom nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego. Trafnie przedstawiono indywidualną sytuację skarżącego na tle możliwości organu pomocy społecznej. Ponadto, jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy materiałów, skarżący regularnie korzysta z dostępnych form pomocy, w tym także udzielana mu była pomoc w formie specjalnych zasiłków celowych na opłacenie czynszu.

Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń.

Na marginesie można wskazać, że bez względu na to czy opłaty czynszowe uległyby znacznemu obniżeniu wraz z obniżeniem metrażu zajmowanego lokalu, wątpliwości nie ulega, że takie rozwiązanie pozwoliłoby skarżącemu na ubieganie się o dodatek mieszkaniowy, co w obecnej sytuacji nie jest możliwe ze względu na nadmetraż.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, nie stwierdzając by w sprawie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.