Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2442/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędziowie: NSA Jan Rudowski, NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 377/11 w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.

1. Wyrokiem z 3 czerwca 2011 r., I SA/Wr 377/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę J.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 29 lipca 2010 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

2. Pismem z 13 kwietnia 2010 r. skarżąca zwróciła się do organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. o umorzenie prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego. Podstawą żądania było niedoręczenie jej odrębnego tytułu wykonawczego, wystawionego jedynie na nazwisko skarżącej, stosownie do art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej "u.p.e.a."). Skarżąca wskazała, że obowiązek wystawienia osobnego tytułu wykonawczego potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 27 stycznia 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 647/09.

3. Organ egzekucyjny postanowieniem z 10 czerwca 2010 r. odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej. W uzasadnieniu organ przypomniał, że postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r. prowadzone jest w celu wyegzekwowania należności S.P. i J.P. wynikających z decyzji organu podatkowego z 31 marca 1998 r.

Organ zwrócił uwagę, że przywoływany przez skarżącą art. 27c u.p.e.a. w dacie wystawienia tytułu wykonawczego tj. w dniu 7 grudnia 2000 r. nie obowiązywał. Cytując natomiast art. 59 § 1 u.p.e.a. organ uznał, że w sprawie nie zaistniała żadna z wymienionych tam przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. W sprawie nie zachodzi również błąd co do osoby zobowiązanego.

Odnośnie wskazywanego wyroku, organ podniósł, że nie dotyczy on żadnego prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego.

4. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i wskazał, że materialnoprawną podstawę orzekania w sprawach umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowią przepisy art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. Odnosząc się do przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego powoływanej przez skarżącą organ wywiódł, że o błędzie co do osoby zobowiązanego można mówić w przypadkach, gdy na wskazanym w tytule wykonawczym podmiocie nie ciążą faktycznie należności objęte tym tytułem, a stanowią one w rzeczywistości istniejące zobowiązania innego podmiotu. Ponadto ustawodawca przewidział przypadki, w których egzekucja nie jest dopuszczalna ze względu na osobę zobowiązanego, albowiem jest on wyłączony z kręgu podmiotów, wobec których egzekucja może być prowadzona (np. korzysta on z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych). W tym kontekście organ stwierdził, że zobowiązania objęte omawianym tytułem wykonawczym z całą pewnością obciążają skarżącą, albowiem jest ona osobą wskazaną w treści ostatecznej decyzji podatkowej określającej wymiar należnego zobowiązania za wskazany okres, ciążącego solidarnie również na jej małżonku, a ponadto skarżąca w toku postępowania nie wskazała, że zalicza się do grupy osób wobec których egzekucja administracyjna nie może być prowadzona.

Za okoliczność przemawiającą za prawidłowością wystawienia tytułu wykonawczego na skarżącą organ uznał m.in. fakt uzyskania wpisu hipotecznego na nieruchomościach skarżącej. Z kolei na potwierdzenie tego, iż imię skarżącej znajdowało się na tytule w dacie próby doręczenia odpisu, przemawia w ocenie organu fakt, że w rubryce 1 protokołu o stanie majątkowym z 15 grudnia 2000 r. "Wiek, środki utrzymania i wysokość dochodów zobowiązanego (...)" zawarto informacje dotyczące wieku, miejsca zatrudnienia i wysokości wynagrodzenia zarówno skarżącej, jak i jej męża. Zarzut ewentualnego późniejszego sfałszowania tytułu nie znajduje oparcia w okolicznościach faktycznych sprawy.

Organ wskazał, że prawidłowość wystawienia tytułu wykonawczego nie podlega badaniu w postępowaniu, którego przedmiot stanowi umorzenie postępowania egzekucyjnego. Okoliczność taka nie stanowi przesłanki wymienionej w katalogu zawartym w art. 59 § 1 u.p.e.a., może być natomiast podstawą zarzutu z art. 33 u.p.e.a., podlegającego rozpoznaniu w trybie przepisu art. 34 tej ustawy.

Skarga do Sądu pierwszej instancji.

5. W skardze do sądu administracyjnego strona argumentowała, że zawarta w uzasadnieniu skarżonego postanowienia argumentacja pozostaje w sprzeczności z obowiązującymi w dniu wystawienia tytułu regulacjami prawnymi. Wierzyciel winien był wówczas wystawić dwa odrębne tytuły wykonawcze, które powinny być doręczone każdej z osób. Tymczasem z uwagi na fakt, że tytuł wystawiono jedynie na nazwisko S.P., zaś imię skarżącej dopisano odręcznie, postępowanie egzekucyjne nie zostało nigdy wszczęte wobec skarżącej, nigdy bowiem nie doręczono jej odpisu tytułu wykonawczego wystawionego odrębnie na jej nazwisko.

Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

6. Sąd przytoczył treść art. 59 § 1 u.p.e.a., który wskazuje na przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił, że w sprawie nie wystąpił błąd co do osoby zobowiązanego, ponieważ w tytule wykonawczym zasadnie określono jako zobowiązanego małżonków S. i J.P. Dochodzone w drodze przymusu należności objęte tytułem wykonawczym dotyczą podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 r. Decyzja organu podatkowego z 31 marca 1998 r. określająca wysokość podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995 r. została wydana na imię obojga małżonków – S. i J.P. Wobec powyższego organ egzekucyjny zasadnie uznał za zobowiązanych do uiszczenia należnego podatku dochodowego obydwoje małżonków, prawidłowo wskazując w tytule wykonawczym jako zobowiązanych S. i J.P.

7. Za niezasadny Sąd uznał zarzut sfałszowania tytułu wykonawczego przez odręczne dopisanie imienia "J." w terminie późniejszym. Sąd zauważył, że w protokole o stanie majątkowym z 15 grudnia 2000 r., przyjętym za dzień doręczenia tytułu wykonawczego, poborca skarbowy w nagłówku tytułu wykonawczego jako zobowiązanych wskazał obydwojga małżonków, a w pozycji tytułu nr 1, obok informacji dotyczących S.P., zamieścił dane dotyczące sytuacji osobistej i majątkowej także J.P. Obecnie strona nie kwestionuje rzetelności szczegółowych danych zamieszczonych w tytule wykonawczym przez poborcę skarbowego. Powyższa okoliczność dowodzi, zdaniem Sądu, że w dniu próby doręczenia tytułu wykonawczego sporządzony został przy udziale strony protokół o stanie majątkowym, a J.P. określona była w tytule wykonawczym jako osoba zobowiązana.

Sąd wskazał również, że nie wystąpiły przeszkody do prowadzenia egzekucji wobec S. i J.P. Żadne z małżonków nie powoływało się, że korzysta z immunitetu dyplomatycznego i nie podlega orzecznictwu organów polskich. Nie można więc postawić organom orzekającym w sprawie zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

8. Pozostałe zarzuty podnoszone przez stronę, tj. odręczne napisanie imienia jednego z małżonków, pomimo sporządzenia tytułu wykonawczego pismem maszynowym, sporządzenie jednego egzemplarza tytułu wykonawczego zamiast wystawienia dwóch odrębnych tytułów wykonawczych na imię każdego z małżonków, brak doręczenia tytułu wykonawczego Sąd uznał za nieskuteczne, bowiem nie zostały wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a. i nie stanowią przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego w tym trybie. Sąd zauważył, że niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a., w tym ponoszone przez stronę kwestie związane z prawidłowością sporządzenia tytułu wykonawczego mogą stanowić podstawę do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 33 u.p.e.a. W przypadku uznania zarzutu za zasadny umorzenie postępowania następuje na podstawie art. 34 § 2 u.p.e.a. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego należy złożyć w ustawowym terminie 7 dni (art. 32 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w 2000 r., art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., po zmianie ustawy od 30 listopada 2001 r.). Natomiast stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a. na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora służy skarga. Skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej.

Wobec powyższego Sąd skonstatował, że zarzuty podnoszone przez stronę nie mogą być podnoszone na obecnym etapie postępowania i stanowić podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Skarga kasacyjna.

9. Powyższy wyrok został zaskarżony w całości przez J.P., która w skardze kasacyjnej wyrokowi temu zarzuciła:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: "p.p.s.a." błędną wykładnię art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że nie stanowią przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego okoliczności w postaci:

- odręcznego dopisania, w niewiadomej dacie, imienia skarżącej w tytule wykonawczym, wystawionym pismem maszynowym przeciwko małżonkowi skarżącej,

- braku doręczenia skarżącej wadliwego (w sposób opisany wyżej) tytułu wykonawczego,

- nie wystawienia odrębnych tytułów wykonawczych na skarżącą i jej małżonka odrębnie,

2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – niezastosowanie przepisu art. 134 p.p.s.a. i nie dokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, pomimo niesformułowania w skardze zarzutu naruszenia przepisu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, za taką zaś należy uznać egzekucję prowadzoną w oparciu o tytułu wykonawczy wystawiony niezgodnie z przepisami prawa.

W oparciu o powyższe podstawy i zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów zastępstwa wg norm przepisanych.

Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

10. Skarga kasacyjna jest bezzasadna.

W pierwszym jej zarzucie autor skargi kasacyjnej wskazał na naruszenie art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię. Przepis ten stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się, gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego.

W zaskarżonym wyroku Sąd nawiązując do treści tego uregulowania wyjaśnił, iż z błędem co do osoby zobowiązanego mamy do czynienia wówczas, gdy w tytule wykonawczym jako zobowiązanego określono osobę, na której nie ciążył obowiązek, co skutkuje faktycznym skierowaniem egzekucji przeciwko niewłaściwemu podmiotowi. Natomiast egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, np. w przypadku, gdy chodzi o osobę korzystającą z przywileju i immunitetu dyplomatycznego i w zakresie przewidzianym przez ustawy, umowy lub powszechnie ustalone zwyczaje międzynarodowe, nie podlega orzecznictwu sądów polskich.

Odnosząc takie rozumienie tego przepisu do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził dalej, iż nie wystąpił w niej błąd co do osoby zobowiązanego, albowiem stanowiąca podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r. została wydana na imię obojga małżonków. Stąd też zasadnie, zdaniem Sądu, organ egzekucyjny uznał za zobowiązanych do uiszczenia należnego podatku dochodowego obydwoje małżonków, prawidłowo wskazując w tytule wykonawczym S.P. oraz Skarżącą – J.P.

W taki sam sposób powyższy przepis interpretowały organy administracji w wydanych w sprawie postanowieniach.

Błąd w wykładni to nieprawidłowe zrozumienie przepisu, mylne odczytanie jego treści.

W związku z powyższym, mając na uwadze przedstawione wyżej stanowisko Sądu pierwszej instancji, brak jest podstaw do przyjęcia, że Sąd ten źle zrozumiał treść i znaczenie art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., dokonując błędnej jego wykładni.

Dodać przy tym należy, że zawarty w petitum skargi opis sposobu naruszenia tego przepisu, jak również uzasadnienie tego zarzutu nawiązują do kwestii, które nie mają związku z zawartością normatywną tego uregulowania. Odręczne, a nie pismem maszynowym dopisanie J.P. w tytule wykonawczym, kwestionowanie doręczenia tytułu, czy też wreszcie niewystawienie odrębnych tytułów wykonawczych na oboje małżonków, to nie są okoliczności, które wskazywałyby na błąd co do osoby zobowiązanego, bądź też na konieczność umorzenia postępowania ze względu na osobę zobowiązanego, w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Zarzut naruszenia powyższego przepisu, poprzez jego błędną wykładnię, uznać zatem należy za bezpodstawny.

11. Niezasadny jest także kolejny zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia art. 134 P.p.s.a. W uzasadnieniu tego zarzutu autor skargi kasacyjnej sprecyzował, iż chodzi mu konkretnie o § 1 tego artykułu, który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego, w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) wynika więc, że sąd pierwszej instancji bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego do tego sądu aktu.

Wskazany w art. 134 § 1 P.p.s.a. brak związania granicami skargi oznacza, że sąd pierwszej instancji ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd może uwzględnić skargę z powodu innych uchybień, niż te które przytoczono w skardze.

Obowiązek ten nie ma jednak nieograniczonego zakresu i nie może być rozumiany, jako konieczność przytoczenia i szczegółowego omówienia braku naruszenia każdego z przepisów, który potencjalnie - mając na uwadze przedmiot sprawy, mógłby zostać przez organ administracji naruszony.

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. w niedostrzeżeniu przez Sąd pierwszej instancji, iż postępowanie egzekucyjne - jako niedopuszczalne, powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., czyli przepisu, który nie został wskazany, ani w postępowaniu przed organami administracji, ani też w skardze do Sądu pierwszej instancji.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie daje podstaw do sformułowania oceny, iż Sąd nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 134 § 1 P.p.s.a., tj. zbadania sprawy w jej całokształcie.

W uzasadnieniu tym, pomimo że Skarżąca w toku postępowania powoływała się jedynie na art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 59 § 1 u.p.e.a. w pełnym brzmieniu, tj. wymienił wszystkie określone w tym przepisie (w pkt 1-10) podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego i w kontekście tych przepisów odniósł się również do wskazywanych przez Skarżącą uchybień w postępowaniu organów administracyjnych. Sąd odniósł się w szczególności do tej okoliczności, a wcześniej uczyniły to też te organy, którą autor skargi kasacyjnej wskazał jako uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., a więc niedopuszczalności prowadzenia egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony niezgodnie z przepisami. W tej mierze Sąd pierwszej instancji stwierdził m.in., że niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a., w tym podnoszone kwestie związane z prawidłowością sporządzenia tytułu wykonawczego, mogą stanowić podstawę do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 33 u.p.e.a. W przypadku uznania zarzutu za zasadny, umorzenie postępowania następuje na podstawie art. 34 § 2 u.p.e.a. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego należało złożyć w terminie 7 dni.

Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji odniósł się zatem do kwestii nieprawidłowego, zdaniem Skarżącej, wystawienia tytułu wykonawczego w kontekście przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z kolei sama Skarżąca w skardze kasacyjnej nie podjęła z tymi twierdzeniami Sądu żadnej polemiki, poprzez sformułowanie w tym zakresie stosownych zarzutów.

12. Mając powyższe na uwadze oraz uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie art. 184 P.p.s.a., skargę tę oddalił.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.).