Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Wr 1578/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2004-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Janowska sędzia NSA Roman Ciąglewicz – spr. Sędziowie asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant referent stażysta Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2004 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] , nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Decyzją z dnia [...], nr [...] , Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w N., na podstawie art. 17 ust.1, art. 18 ust.1 – 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz.414 ze zm.), przyznał T. R., w okresie od 1 kwietnia 2002 r. do 31 lipca 2002 r., usługę opiekuńczą w ilości 92 godzin miesięcznie, jako świadczenie częściowo odpłatne. Organ ustalił, że dochód wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe określone w art. 4 ust.1 ustawy o pomocy społecznej. Z tego powodu kwota odpłatności została ustalona przez wskaźnik procentowy wynoszący 30%, tj. 1,65 zł. za jedną godzinę. W skali miesiąca wynosi to 151,80 zł. Organ zmniejszył koszt jednej godziny do 0,50 zł. Odpłatność wynosić więc będzie 46 zł. miesięcznie. Organ dodał, że koszt jednej godziny wykonanej usługi wynosi 5,50 zł. Wskazał, iż odpłatność za usługi opiekuńcze została ustalona uchwałą Rady Miejskiej w N. z dnia 30 czerwca 1999 r. W uzasadnieniu Dyrektor, powołując się na wywiad środowiskowy, stwierdził, że warunki socjalno-bytowe, zdrowotne oraz rodzinne uprawniają wnioskodawcę do korzystania z pomocy w formie usług opiekuńczych.

W odwołaniu T. R. wniósł o zmianę lub uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, w szczególności przepisów ustawy budżetowej. Według skarżącego, zasądzono od niego dokonanie odpłatności za pomoc w formie usług opiekuńczych, gdyż jego dochód netto wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, przekroczył kwotę 447 zł. Tymczasem ustawa budżetowa i ustawy okołobudżetowe stanowią, iż dodatek pielęgnacyjny nie stanowi przychodu lub dochodu. Zaznaczył przy tym, że zasiłku pielęgnacyjnego nie pobiera. Nie skarży więc wysokości naliczonej odpłatności za korzystanie z pomocy w formie usług opiekuńczych, lecz przyczynę powstania odpłatności, czyli nieuzasadnione zaliczanie do dochodu dodatku pielęgnacyjnego. Dodał, że o ile byłby mu wypłacany zasiłek pielęgnacyjny, to odwołanie byłoby nieuzasadnione.

Decyzją z dnia [...] , nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium przypomniało o treści art. 4 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz.414 ze zm.), według którego prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty granicznej, przy czym kwota ta podlega okresowej waloryzacji. Stosownie do treści art. 18 ust.2 i 3 tej ustawy, gmina przyznając pomoc w formie usług opiekuńczych, ustala ich zakres. Gmina określa również, w drodze uchwały, szczegółowe zasady przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz szczegółowe zasady częściowego lub całkowitego zwalniania od opłat, jak również tryb ich pobierania. W oparciu o powyższą delegację ustawową Rada Miejska w N. podjęła, w dniu 3 czerwca 1997 r., uchwałę Nr [...] w sprawie zasad przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze ze środków pomocy społecznej. Odpłatność określiła tabela stanowiąca załącznik do uchwały. Z tabeli obowiązującej od 1 lipca 1999 r., zatwierdzonej uchwałą Nr [...], z dnia 30 czerwca 1999 r., Rady Miejskiej w N. wynika że osoby samotne, osiągające dochód netto w granicach 100,01% - 120% kryterium dochodowego, zobowiązane są do ponoszenia odpłatności za usługi w wysokości 30% kosztu 1 godziny usługi, który wynosi 5,50 zł. Organ odwoławczy, powołując się na wywiad środowiskowy, ustalił że T. R. jest osobą samotną, która ze względu na stan zdrowia wymaga opieki osoby drugiej. Jego dochód z tytułu renty i zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 572,49 zł. i mieści się w granicach uzasadniających odpłatność za 1 godzinę usługi wynoszącą 30% jej kosztu. Z uwagi na sytuację i bytową strony, organ I instancji dodatkowo obniżył wysokość odpłatności do kwoty 0,50 zł. za jedną godzinę usług. Odnosząc się do zarzutu odwołania Kolegium zauważyło, iż przepis art. 2a ust.1 pkt 2 i ust.2 ustawy o pomocy społecznej nie wyłącza z dochodu kwot uzyskiwanych z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie organu odwoławczego zasadnie uwzględniono wysokość zasiłku pielęgnacyjnego przy ustalaniu miesięcznego dochodu strony.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego T. R. zarzucił naruszenie prawa materialnego, a w szczególności przepisów ustawowych z konstytucyjnymi, przez doliczenie do jego dochodu dodatku pielęgnacyjnego, który nie jest doliczany do dochodu (zgodnie z ustawą o finansach publicznych) przez ZUS, Urząd Skarbowy i inne organy administracyjne. Wyjątek stanowi Ośrodek Pomocy Społecznej w N. i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. Podmioty te bez uzasadnienia zamieniły dodatek pielęgnacyjny na stanowiący dochód zasiłek pielęgnacyjny, którego to świadczenia nigdy nie pobierał. Skarżący powołał się na prawo do zabezpieczenia społecznego, na zagwarantowane ustawą prawa osób niepełnosprawnych oraz regulacje zobowiązujące państwo do udzielania pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. W rezultacie T. R. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji lub jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o oddalenie skargi. Podtrzymało argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

najpierw odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270).

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta odpowiada wymogom prawa.

Udzielanie pomocy w formie usług opiekuńczych regulowały, w dacie przyznania tej pomocy wnioskodawcy, przepisy art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz.414 ze zm.). Nie jest kwestionowane spełnienie przez skarżącego przesłanek przysługiwania pomocy w formie usług opiekuńczych, określonych w art. 17 ust.1 tej ustawy. Spór dotyczy wysokości odpłatności za przyznane wnioskodawcy usługi opiekuńcze. Rozważania w tym zakresie zacząć trzeba od przytoczenia treści art. 18 ust.3 ustawy o pomocy społecznej, według którego gmina określa, w drodze uchwały, szczegółowe zasady przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z zastrzeżeniem ust.5 oraz szczegółowe zasady częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. W obrocie prawnym funkcjonowała, podjęta w oparciu o to upoważnienie ustawowe, uchwała Rady Miejskiej w N. z 30 czerwca 1999 r., Nr [...], nowelizująca poprzednią uchwałę Nr [...], stanowiąca podstawę materialną w przedmiocie objętym upoważnieniem ustawowym. Tak więc zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ja decyzji I instancji to także zgodność z unormowaniami wspomnianej uchwały [...] i poprzedzającej ją uchwały Rady Miejskiej w N. z dnia 3 czerwca 1997 r., Nr [...] Od razu odnotować warto, że skarżący nie tyle kwestionuje owe regulacje Rady Gminy, ile błędną ich wykładnię przyjętą przez organy obu instancji, w szczególności w zakresie pojęcia dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie usług opiekuńczych. Właściwe odczytanie treści tego pojęcia ma zaś znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż od wysokości dochodu wnioskodawcy unormowanie uchwały uzależniało wysokość odpłatności za usługi opiekuńcze. Stanowiąca załącznik do uchwały Nr [...] "Tabela odpłatności za usługi opiekuńcze świadczone przez Ośrodek Pomocy Społecznej w N." zawierała pojęcie "dochodu netto na osobę w złotych". Punktem odniesienia dla dochodu było, jak wprost stwierdzono w w/w załączniku, kryterium dochodowe określone w art. 4 ust.1 ustawy o pomocy społecznej. Ten fakt oraz wzajemny związek obu obowiązujących w sprawie źródeł prawa: uchwały i ustawy o pomocy społecznej, pozwala w ramach wykładni systemowej zastosować, do odczytania znaczenia pojęcia "dochodu netto", użytego w załączniku do uchwały, definicję ustawową zawartą w art. 2a ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Tak rozumiany dochód, to suma miesięcznych dochodów, bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki z tytułu ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych i chorobowego, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz o kwotę wysokości alimentów, świadczonych przez osoby w rodzinie na rzecz innych osób, jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne oraz świadczenia w naturze, a także kwotę zwiększenia zasiłku rodzinnego na trzecie i kolejne dziecko oraz dziecko samotnej matki, uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego (dalsza część definicji nie dotyczy skarżącego, niebędącego osobą prowadzącą działalność gospodarczą). Przytoczony przepis pozwala na ocenę, iż organy administracyjne, wbrew zarzutom skarżącego, prawidłowo ustaliły jego dochód. Co prawda błędnie określiły otrzymywany przez skarżącego dodatek pielęgnacyjny jako zasiłek pielęgnacyjny, ale nie miało to wpływu na prawidłowość ustaleń w tym zakresie. Zarówno bowiem zasiłek pielęgnacyjny, będący w czasie rozpatrywania sprawy administracyjnej świadczeniem przewidzianym w ustawie z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (Dz. U. z 1998 r. Nr 102, poz.651 ze zm.), jak i dodatek pielęgnacyjny, unormowany przepisami art. 3 pkt 3 oraz art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz.1118 ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz.353), nie pomniejszały dochodu określonego w art. 2a ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, a w konsekwencji także dochodu skarżącego przyjmowanego dla potrzeb ustalenia odpłatności w oparciu o uchwałę Nr [...] Rady Miejskiej w N.. Od dochodu wnioskodawcy składającego się z renty w kwocie 607,96 zł. i dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 135,96 zł. (łącznie 743,92 zł) odjęto alimenty świadczone przez T. R. na dziecko w wysokości 171 zł. i obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych w wysokości 72,32 zł. Dochód skarżącego stanowił, po tych odliczeniach, kwotę 500,60 zł. W zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji prawidłowo zakwalifikowano zatem wnioskodawcę do osób, które powinny ponosić odpłatność w wysokości 30% kosztu wykonywanej usługi. Nie naruszyło przepisu art. 18 ust.3 ustawy o pomocy społecznej i § 1 ust.4 uchwały Nr [...] częściowe zwolnienie wnioskodawcy z ponoszenia odpłatności. W tym zakresie decyzja miała charakter uznaniowy. Wskazując, określone w § 4 uchwały kryteria zwolnienia strony z ponoszenia odpłatności, organy administracyjne nie przekroczyły granic uznania.

Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają także przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego należało, na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalić skargę.