Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1194/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 119  pkt 2, art. 120
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 189f par. 1 pkt 2, art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 140aa ust. 3 pkt 1, art. 64 ust. 1 pkt 1, art. 2 pkt 35a, art. 64 ust. 2, art. 92 ust. 7 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1990
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pawłowska Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Sałek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2019 r.; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego T. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2020 r., nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: "GITD" lub "organ"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej "kpa"), art. 64 ust. 1, 2, art. 64c, art. 140aa ust. 1, ust. 3 pkt 1, art. 140aa ust. 4, art. 140ab ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2018 r., poz. 1990 ze zm.; dalej: prd), art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2068 ze zm.; dalej "udp"), § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2016 r., poz. 2022 ze zm.; dalej "rozporządzenie w sprawie warunków technicznych pojazdów"), po rozpatrzeniu odwołania T. B. (dalej: "Skarżący") od decyzji [...]Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: "[...] WITD") z [...] października 2019 r., nr [...] o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 5 000 złotych, utrzymał w mocy ww. decyzję.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu [...] maja 2019 r. w miejscowości [...] k. [...] na autostradzie [...] zatrzymano do kontroli pojazd członowy składający się z dwuosiowego ciągnika samochodowego marki [...] o nr rej. [...] i trzyosiowej naczepy marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem członowym kierował L. P., który wykonywał krajowy przejazd drogowy na trasie [...] z ładunkiem kukurydzy (ładunek sypki) w imieniu Skarżącego. W związku z uzasadnionym przypuszczeniem przekroczenia dopuszczalnych wymiarowo-wagowych parametrów kontrolowanego środka transportu z ładunkiem wykonano pomiary jego wymiarów zewnętrznych, nacisków osi oraz rzeczywistej masy całkowitej na stanowisku pomiarowym posiadającym aktualny protokół pomiarów spadków wzdłużnych i poprzecznych wykonanych przez uprawnionego geodetę oraz zatwierdzonym przez zarządcę drogi, jako stanowisko do pomiarów mas i nacisków osi pojazdów uczestniczących w ruchu drogowym.

Pomiar wymiarów zewnętrznych pojazdu z ładunkiem (po odjęciu 1% korekty wskazań) potwierdził, że mieszczą się one w wartościach dopuszczalnych.

Przeprowadzone ważenie kontrolowanego środka transportu z ładunkiem wykazało natomiast (po odjęciu błędów pomiarowych), że:

1) rzeczywista masa całkowita pięcioosiowego pojazdu członowego wraz z ładunkiem wyniosła 40,5 t, a zatem nastąpiło przekroczenie wartości dopuszczalnej (40,0 t) o wartość 0,51, tj. o 1,25%,

2) rzeczywiste naciski osi mieściły się w wartościach dopuszczalnych (NORMATYWNE).

Z protokołu kontroli wynika, że do ważenia pojazdu użyto wag przenośnych typu SAW10C/III połączonych przewodem, które poprzez interfejs tworzyły tzw. "pomost wagowy", w związku z czym na wyświetlaczu każdej z nich widoczny był wynik wartości nacisku całej osi. W czasie pomiarów nacisków poszczególnych osi nie wystąpiły wahania wskazań urządzeń pomiarowych. Wyniki pomiarów wygenerowane zostały przez system informatyczny SAWReader i utrwalone na formularzu wyników pomiarów nr [...]. Kierujący pojazdem, pouczony o takiej możliwości, nie złożył wniosku o przeprowadzenie ponownego ważenia pojazdu oraz nie wniósł uwag do przeprowadzonej kontroli, w tym uzyskanych wyników pomiarowych. Protokół kontroli został podpisany przez kierującego pojazdem bez zgłaszania uwag.

Ustalenia kontroli udokumentowano protokołem nr [...] z [...] maja 2019 r.

Decyzją z [...] października 2019 r. [...] WITD nałożył na Skarżącego karę pieniężna w wysokości 5 000 złotych za przejazd pojazdem nienormatywnym o wymiarach, rzeczywistej masie całkowej i nacisku jednej lub wielu osi odpowiadających zezwoleniu kategorii V, z naruszeniem zakazu przewozu ładunków innych niż ładunek niepodzielny.

W odwołaniu od ww. decyzji Skarżący zarzucił naruszenie art. 7, art. 10, art. 11 i art. 77 § 1 kpa. Podniósł, że organ nie zapewnił mu czynnego udziału w postępowaniu, poprzez nie dostarczenie dokumentacji dotyczącej kontroli, pomimo wniosku strony. Nie ustalił również, w jakiego typu skrzynię biegów wyposażony był kontrolowany pojazd, co ma przełożenie na procedurę ważenia. Podkreślił jednocześnie, że w odrębnym postępowaniu została wydana decyzja administracyjna, która dotyczyła przekroczenia tego samego parametru, dlatego też Skarżący postawił zarzut podwójnego ukarania sankcjami administracyjnymi za to samo zachowanie. Wnosił o uchylenie decyzji organu I instancji w całości lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z [...] marca 2020 r. GITD utrzymał w mocy decyzję [...] WITD z [...] października 2019 r.

Na wstępie wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania regulacja wynikająca z art. 189d kpa, na mocy art. 189a § 2 pkt 1 kpa. Jak również art. 189e oraz 189f kpa, bowiem do decyzji nakładanych na podstawie art. 140aa ust. 1 prd mają zastosowanie okoliczności wyłączające odpowiedzialność strony wymienione w art. 140aa ust 4 prd. Zaznaczył jednocześnie, że w sprawie ma zastosowanie norma kolizyjna określona w art. 189a § 2 pkt 2 kpa.

W ocenie GITD, stwierdzone w toku kontroli przekroczenie rzeczywistej masy całkowitej pojazdu członowego o 0,5 t (tj.: 1,25 %) dawało organowi I instancji podstawę do nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej w wysokości 5 000 złotych (art. 140 ab ust. 1 pkt 2 prd), jak za brak zezwolenia kat V.

GITD podkreślił, że kierujący pojazdem - prawidłowo pouczony o przysługujących mu uprawnieniach - nie zgłaszał uwag do protokołu kontroli oraz nie wnosił o ponowne ważenie pojazdu. Miejsce ważenia legitymowało się aktualnym protokołem pomiarów wykonanych przez uprawnionego geodetę oraz zatwierdzonym przez zarządcę drogi. Użyte do ważenia wagi przenośne typu SAW10C/III posiadały certyfikat zgodności wystawiony w dniu [...] stycznia 2018 r.

Rozpoznając sprawę, GITD nie dopatrzył się przesłanek do umorzenia postępowania administracyjnego, na podstawie 140aa ust. 4 prd.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, w tym zarzutu naruszenia prawa strony do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, wskazał, że w toku postępowania, pismem z [...] czerwca 2019 r. Skarżący, złożył wyjaśnienia w sprawie. Tym samym pismem wniósł o przesłanie świadectw legalizacji użytych podczas kontroli przyrządów, dokumentu potwierdzającego dopuszczenie do wykonywania pomiarów miejsca kontroli, instrukcji obsługi wag przenośnych do pomiarów statycznych. W odpowiedzi organ wezwał Skarżącego do wniesienia opłaty skarbowej, a po jej uiszczeniu, przesłał żądane przez dokumenty. Strona miała ponadto możliwość przeglądania akt sprawy, o czym została pouczona w treści zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutu braku ustaleń w zakresie rodzaju skrzyni biegów, jaką posiadał kontrolowany ciągnik samochodowy, GITD uznał, że okoliczność ta nie ma znaczenia dla kwestii prawidłowej procedury pomiaru. Zaznaczył jednocześnie, że procedura pomiaru za pomocą wag statycznych typu SAW 10C/III, polega na wjeździe kołami danej osi pojazdu na parę wag, zatrzymaniu pojazdu, po czym następuje odczytanie wyniku. Rodzaj skrzyni biegów nie ma tu znaczenia, gdyż pojazd stoi unieruchomiony. W przypadku skrzyni automatycznej podkłada się jedynie klin pod koła pojazdu, aby ten nie przemieszczał się podczas ważenia.

GITD podkreślił, że z opisu stwierdzonego naruszenia, stanowiącego załącznik do protokołu kontroli, wynika, że odczytywanie wskazań wag dokonywano wspólnie z kierowcą, wyniki był jednoznaczne, nie ulegały żadnym wahaniom.

Organ nie podzielił również zarzutu Skarżącego odnośnie zastosowania podwójnej sankcji za ten sam czyn. Podkreślił, że podstawą do wszczęcia postępowania, a następnie nałożenia kary pieniężnej były przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, a nie ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2140, dalej utd). Wskazał, że przepisy ustawy - Prawo o ruchu drogowym tj. art. 140aa i 140ab, stanowiące, że za przejazd pojazdów nienormatywnych po drogach publicznych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia, organy: Policji, Inspekcji Transportu Drogowego, Straży Granicznej, naczelnik urzędu celno - skarbowego lub zarządca drogi, nakładają m.in. na podmiot wykonujący przejazd karę pieniężną w drodze decyzji administracyjnej, znajdują się w porządku prawnym od dnia [...] października 2012 r. Jednocześnie zgodnie z przepisami prawa w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 1481), która weszła w życie dnia 3 września 2018 r., następuje niezależne sankcjonowanie naruszeń dotyczących przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdów, ich długości i szerokości, popełnionych przez przewoźników drogowych wykonujących transport drogowy, od sankcjonowania naruszeń przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym w zakresie przejazdu po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami dla tego zezwolenia. Wprowadzenie tej regulacji wynika z konieczności dostosowania przepisów krajowych do wymogów rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403 z dnia 18 marca 2016 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 w odniesieniu do klasyfikacji poważnych naruszeń przepisów unijnych, które mogą prowadzić do utraty dobrej reputacji przez przewoźnika drogowego, oraz zmieniającego załącznik III do dyrektywy 2006/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz. UE L 74 z 19.3.2016, str. 8) i ma to związek z koniecznością kwalifikowania i ewidencjonowania naruszeń określonych w załączniku I do ww. rozporządzenia, które mogą prowadzić do utraty dobrej reputacji przez przewoźnika drogowego. Organ wskazał, że w przypadku stwierdzenia przejazdu pojazdu nienormatywnego bez wymaganego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym oraz z przekroczeniami w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej, długości lub szerokości, wykonywanego przez przewoźnika drogowego w związku z wykonywaniem transportu drogowego, wszczyna się dwa, niezależne postępowania administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Zdaniem organu obie sankcje nie są ze sobą tożsame zarówno ze strony przedmiotowej jak i podmiotowej. Przepisy ustawy - Prawo o ruchu drogowym sankcjonują poruszanie się pojazdu nienormatywnego bez wymaganego zezwolenia lub niezgodnie z warunkami tego zezwolenia. Odpowiedzialność z tytułu tego naruszenia ponoszą podmioty określone w art. 140aa ust. 3 ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Natomiast przepisy ustawy o transporcie drogowym sankcjonują naruszenia określone w załączniku I do rozporządzenia 2016/403, za które odpowiadają wyłącznie przewoźnicy drogowi wykonujący przejazd w związku z wykonywaniem transportu drogowego na mocy art. 92a ust. 7 pkt 2 utd. GITD pokreślił, że są to sankcje wynikające z odrębnych przepisów.

W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący zarzucał naruszenie:

- art. 7 kpa poprzez całkowite pominięcie argumentacji strony wyrażonej w piśmie z [...] czerwca 2019 r.;

- art. 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób fiskalny, nakierowany na nałożenie kary administracyjnej, a nie na wyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy;

- art. 189f kpa polegające na nałożeniu dwóch odrębnych kar administracyjnych za naruszenie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów;

- art. 10 § 1, art. 11 oraz art. 77 § 1 kpa polegające na całkowitym pominięciu argumentacji strony.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Przy piśmie z [...] września 2020 r., na wezwanie Sądu, organ nadesłał poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię decyzji GITD z [...] marca 2020 r., nr [...] o nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej w związku z naruszeniami stwierdzonymi w toku kontroli drogowej pojazdu członowego składającego się z dwuosiowego ciągnika samochodowego marki [...] o nr rej. [...] i trzyosiowej naczepy marki [...] o nr rej. [...], przeprowadzonej w dniu [...] maja 2019 r., w miejscowości [...] k. [...] na autostradzie [...]. Pojazdem tym kierował L. P., który wykonywał krajowy przejazd drogowy na trasie [...] z ładunkiem kukurydzy (ładunek sypki) w imieniu Skarżącego. Z wyjaśnień organu wynika, że Skarżący wniósł skargę na ww. decyzję, która to wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę została przekazana do WSA w Poznaniu i jest prowadzona pod sygn. akt III SA/Po 345/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.").

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja [...] WITD z [...] października 2019 r. naruszają przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie z uwagi na brak rozważenia przez organy obu instancji możliwości zastosowania art. 189f § 1 pkt 2 kpa.

Wskazać przy tym należy, że stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, gdyż organ zgłosił wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron - w niniejszym postępowaniu Skarżący - w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Stąd stosownie do art. 120 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Sprawa dotyczy odpowiedzialności podmiotu wykonującego przejazd pojazdem nienormatywnym, którym przewożony był ładunek podzielny w postaci kruszywa. Odpowiedzialność podmiotu wykonującego przejazd wynika zatem z art. 140aa ust. 3 pkt 1 prd, zgodnie z którym karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na podmiot wykonujący przejazd. Jak wynika natomiast z art. 140aa ust. 1 prd, za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej.

Pojazdem nienormatywnym jest, w świetle definicji art. 2 pkt 35a prd, pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy.

Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów dopuszczalna masa całkowita pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 2 – 20, nie może przekraczać w przypadku zespołu pojazdu, złożonego z pojazdów mających łącznie co najmniej 5 osi, w których pojazdem ciągnącym jest pojazd samochodowy – 40 t.

Gdy przejazd pojazdem nienormatywnym związany jest z przewozem ładunku podzielnego, naruszony zostaje art. 64 ust. 2 p.r.d., zgodnie z którym zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I lub kategorii II. Dodać należy, że zgodnie z art. 2 pkt 35b p.r.d., ładunkiem podzielnym jest ładunek, który bez niewspółmiernie wysokich kosztów lub ryzyka powstania szkody, mógł być podzielony na dwa lub więcej mniejszych ładunków. W zakresie tej definicji mieści się przewożona przedmiotowym pojazdem kukurydza umieszczona luzem w skrzyni ładunkowej naczepy.

Wyniki pomiarów skontrolowanego w dniu [...] maja 2019 r. w miejscowości [...] k. [...] na autostradzie [...] pojazdu członowego składającego się z dwuosiowego ciągnika samochodowego marki [...] o nr rej. [...] i trzyosiowej naczepy marki [...] o nr rej. [...] potwierdzają, że pojazd ten był w istocie nienormatywny. Rzeczywista masa całkowita pięcioosiowego pojazdu członowego wyniosła 40,5 t, co z kolei stanowiło przekroczenie dopuszczalnej wartości o 0,5 tony (1,25%).

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, w tak ustalonym stanie faktycznym zachodziła podstawa do nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej, jak za brak zezwolenia kategorii V w wysokości 5 000 złotych. Jednakże, aby taka kara mogła być nałożona, z uwagi na wcześniejsze nałożenie na Skarżącego również kary pieniężnej w oparciu o ustalenia poczynione w trakcie tej samej kontroli, na podstawie art. 92a ust. 7 pkt 2 utd, organ inspekcji drogowego, w celu uniknięcia podwójnego ukarania podmiotu wykonującego przewóz, winien rozważyć, czy w sprawie nie zachodzi konieczność zastosowania art. 189f § 1 pkt 2 kpa.

Zgodnie z art. 189f § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna. Powyższy przepis określa przesłanki, tryb i formę odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie § 1 wymaga formy decyzji administracyjnej. Jest to decyzja merytoryczna, w której organ administracji publicznej orzeka, że na podstawie komentowanego przepisu odstępuje od nałożenia na stronę administracyjnej kary pieniężnej za niedopełnienie określonego ustawowo obowiązku (naruszenie ustawowo określonego zakazu). Spełnienie przesłanek określonych w tym przepisie nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania, a zatem nie jest to podstawa do wydania decyzji o umorzeniu postępowania w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.

Instytucja prawna odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej jest przejawem odejścia ustawodawcy od konstrukcji administracyjnej odpowiedzialności obiektywnej za naruszenie prawa polegającego na niedopełnieniu obowiązku (naruszeniu zakazu) o charakterze administracyjnym. Istotą odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej jest bowiem nienakładanie tej kary, mimo że doszło do naruszenia prawa przez obowiązanego (adresata zakazu). Nie oznacza to zarazem oparcia odpowiedzialności administracyjnej na zasadzie winy (A.Wróbel (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego Opublikowano: LEX/el. 2019).

Przepis ten przyjmuje szerokie rozumienie zakazu ne bis in idem na wzór przyjętego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, obejmującego nie tylko przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego, ale również przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego i innych przepisów prawa publicznego, w tym prawa administracyjnego, jeśli przewidują one środki o charakterze represyjnym (zob. wyroki TK: z 24.01.2006 r., SK 52/04, OTK-A 2006/1, poz. 6; z 18.11.2010 r., P 29/09, OTK-A 2010/9, poz. 104; z 12.04.2011 r., P 90/08, OTK-A 2011/3, poz. 21).

Przesłanki zastosowania art. 189f § 1 pkt 2 kpa, które muszą być spełnione łącznie, są następujące:

1) uprzednie prawomocne ukaranie,

2) za to samo zachowanie,

3) strony,

4) jedną z kar wymienionych w komentowanym przepisie.

Konieczne jest ponadto wykazanie, że "uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna". Organ administracji publicznej jest zatem obowiązany, po pierwsze, ocenić, jakie cele spełniają uprzednia kara i aktualna administracyjna kara pieniężna; po drugie, ustalić, które z wchodzących w rachubę celów kary uprzedniej i administracyjnej kary pieniężnej są tożsame; po trzecie, ocenić, czy i w jakim stopniu uprzednio nałożona kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna.

W ocenie Sądu nie można podzielić argumentacji organu, który neguje zaistnienie w sprawie możliwości podwójnego ukarania Skarzącego z uwagi na okoliczność, że podstawą do wszczęcia postępowania, a następnie nałożenia kary pieniężnej w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym a nie ustawy o transporcie drogowym, co oznacza, że obie sankcje nie są ze sobą tożsame zarówno ze strony przedmiotowej jak i podmiotowej. Wbrew twierdzeniom organu, nie budzi wątpliwości Sądu, że w przedmiotowej sprawie występuje tożsamość (identyczność) zachowania będącego przedmiotem postępowania zakończonego decyzją wydaną na podstawie przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym i postępowania zakończonego decyzją wydaną na podstawie ustawy o transporcie drogowym.

To samo zdarzenie, jakim niewątpliwie była kontrola drogowa pojazdu członowego, składającego się z dwuosiowego ciągnika samochodowego marki [...] o nr rej. [...] i trzyosiowej naczepy marki [...] o nr rej. [...], którym kierował L. P., wykonujący krajowy przejazd drogowy na trasie [...] z ładunkiem kukurydzy (ładunek sypki) w imieniu Skarżącego - a dokładnie jej wynik -stanowiło podstawę faktyczną, zarówno poddanej aktualnie kontroli Sądu decyzji GITD z [...] marca 2020 r., utrzymującej w mocy decyzję [...] WITD z [...] października 2019 r., jak i drugiej decyzji GITD z [...] marca 2020 r. uchylającej w całości decyzję [...] WITD z [...] sierpnia 2019 r. i nakładającej na Skarżącego karę pieniężną w wysokości 11 500 złotych m.in. w oparciu o art. 92a ust. 7 pkt 2 utd.

Inaczej mówiąc, w realiach niniejszej sprawy stwierdzone podczas kontroli drogowej przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pięcioosiowego pojazdu członowego stanowiło podstawę faktyczną zarówno do nałożenia kary pieniężnej za brak zezwolenia na podstawie przepisów ustawy o ruchu drogowym oraz rozstrzygnięcia wydanego na podstawie przepisów ustawy o transporcie drogowym.

Kolejną przesłanką zastosowania art. 189f § 1 pkt 2 kpa jest tożsamość (identyczność) osoby. Chodzi o jedną i tą samą osobę, która jest stroną dwóch postępowań zakończonych nałożeniem kar pieniężnych. W tym przypadku Sąd również, wbrew twierdzeniu organu, nie ma wątpliwości, że stroną każdej z wydanych decyzji jest Skarżący, T. B., niezależnie od tego, czy nazwiemy go podmiotem wykonującym przejazd czy przewoźnikiem drogowym wykonującym przejazd w związku z wykonywaniem transportu drogowego. Mamy tu bowiem do czynienia z przedsiębiorcą wykonującym zarobkowo transport drogowy.

Następną przesłanką jest uprzednie ukaranie za to samo zachowanie strony postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Ustawodawca wymaga, aby ukaranie administracyjną karą pieniężną było prawomocne. W niniejszej sprawie Sąd dysponuje, nadesłaną przez GITD na wezwanie, kserokopią decyzji [...] WITD z [...] sierpnia 2019 r. oraz uchylającą ją w całości i orzekającą co do istoty sprawy decyzją GITD z [...] marca 2020 r., wydaną na podstawie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Sąd nie posiada jednak wiedzy na temat prawomocności wskazanego powyżej rozstrzygnięcia, w szczególności, że poddane ono zostało kontroli sądowadministracyjnej, dokonywanej przez WSA w Poznaniu. Nie można zatem stwierdzić, czy w sprawie doszło do prawomocnego ukarania Skarżącego administracyjną karą pieniężną. Uwzględniając zatem ratio legis analizowanego przepisu art. 189f § 1 pkt 2 kpa, konieczne jest poczynienie przez organy inspekcji transportu drogowego ustaleń, czy sprawa ukarania Skarżącego w oparciu o przepis art. 92a ust. 7 pkt 2 utd, została rozstrzygnięta prawomocnie. Dopiero ustalenie kwestii wcześniejszej prawomocności jednej z omawianych decyzji pozwoli organowi, przy rozważaniu zaistnienia przesłanek z art. 189f § 1 pkt 2 kpa, rozstrzygnąć, w której ze spraw mógłby odstąpić od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestać na pouczeniu.

Możliwości zastosowania dyspozycji art. 189 f § 1 pkt 2 kpa bynajmniej nie zmienia okoliczność nałożenia na stronę kary pieniężnej przez ten sam a nie inny organ administracji publicznej. W tym miejscu należy odwołać się do prezentowanej w orzecznictwie oraz doktrynie wykładni art. 97 § 1 pkt 4 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Otóż powszechnie i jednolicie przyjmuje się, że w procesie wykładni terminu "inny organ lub sąd" nie można poprzestać jedynie na wynikach wykładni gramatycznej, ale należy się odnieść również do wyników wykładni funkcjonalnej. Zgodnie zaś z tymi ostatnimi, poprzez inny organ należy rozumieć organ prowadzący inne postępowanie administracyjne, choćby przedmiotowo był to ten sam organ administracji (tak postanowienie NSA z 25 stycznia 2000 r., I SA 1725/99, ONSA 2001/1, poz. 44; wyrok WSA w Olsztynie z 10 listopada 2016 r., II SA/Ol 1235/16 – dostępne w CBOSA; Wróbel Andrzej - art. 97. w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. VII Wolters Kluwer,).

Reasumując, podkreślić należy, że brzmienie art. 189f § 1 pkt 2 kpa jest kategoryczne i nakazuje organowi administracji publicznej, w drodze decyzji, odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej oraz poprzestanie na pouczeniu w przypadku spełnienia określonych w nim przesłanek. Brak tu zatem miejsca na uznaniowość organu. Dlatego też organ pierwszej instancji, z uwagi na uchylenie przez Sąd zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji [...] WITD z [...] października 2019 r., powinien szczegółowo przeanalizować stan sprawy pod kątem możliwości zastosowania art. 189f § 1 pkt 2, uwzględniając powyżej zaprezentowane stanowisko Sądu.

Warto zauważyć, że w uzasadnieniu do projektu ustawy wprowadzającej do kodeksu postępowania administracyjnego m.in. przepisy odnoszące się do kar administracyjnych (druk sejmowy nr 1181), wyraźnie podkreślono, iż automatyzm nakładania kar i brak uwzględniania okoliczności danej sprawy nie sprzyja zapewnieniu sprawiedliwego – w odczuciu społecznym – działania administracji. Stan taki budzi również zastrzeżenia z uwagi na zasady obowiązujące w demokratycznym państwie prawnym, w szczególności na zasadę proporcjonalności. Z tego względu w orzecznictwie i doktrynie postuluje się, aby w przypadkach, gdy wyraźne brzmienie przepisu nie stoi temu na przeszkodzie, wykładać przepisy dotyczące kar administracyjnych, dążąc do rozszerzenia gwarancji procesowych praw obywatela oraz obowiązywania zasady zaufania do organów państwa.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Z kolei na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu odwoławczego na rzecz Skarżącego kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, obejmujących w niniejszej sprawie uiszczony przez Skarżącego wpis sądowy (pkt 2 sentencji).