Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1394/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 77,  art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2, art. 3, art. 5, art. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant sekretarz sądowy Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 1394/18 U Z A S A D N I E N I E

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] , utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia B. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Ż. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w K., woj. [...].

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

J. K. pismem z dnia [...] grudnia 1992 r. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w O. o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP, tj. gospodarstwo rolne składające się z domu mieszkalnego, zabudowań i 2 ha ziemi w S., pow. S., woj. [...]; gospodarstwo rolne o pow. ponad 1000 ha z pałacykiem, budynkami gospodarczymi i stajniami, gmina K., pow. S. Powyższy wniosek został zarejestrowany pod nr [...]. Zgodnie z kartą katalogową z dnia [...] sierpnia 1993 r. wnioskodawczyni domagała się rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez J. Ż. w S., o pow. 2 ha.

Następnie J. K. wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. wystąpiła o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w miejscowości S., pow. S., woj. [...] do Wojewody [...], który przekazał wniosek według właściwości Wojewodzie [...].

Organ zaznaczył, że strona złożyła odpis notarialny orzeczenia i odpis orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nr 2601 z dnia 21 maja 1946 r., zgodnie z którym J. Ż. pozostawił w miejscowości S. gospodarstwo rolne o pow. 2 ha wraz z domem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi oraz odpis notarialny certyfikatu przynależności, zgodnie z którym J. Ż. posiadał w gminie K. prawo swojszczyzny.

Zgodnie z oświadczeniem J. K. z dnia [...] listopada 2009 r. nikt nie zrealizował prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Ż. nieruchomości położonej w miejscowości S.

Organ powołał postanowienia spadkowe potwierdzające następstwo prawne po J. Ż. i podkreślił, że spadkobiercy dawnego właściciela stosownymi oświadczeniami wskazali, że J. Ż. posiadał majątek w T., K. i H. Jako uprawnioną do rekompensaty za pozostawioną przez J. Ż. nieruchomość wskazali oni natomiast B. K.

Wojewoda [...] decyzją częściową nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r. odmówił B. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Ż. nieruchomości w K., powiat S., woj. [...], wskazując jednocześnie, że powyższa decyzja wydana została w zakresie nieruchomości położonych w K. oraz że w zakresie pozostałych nieruchomości zapadną odrębne rozstrzygnięcia.

B. K. złożyła odwołanie od powyższej decyzji.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ przytoczył treść art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.) podkreślając, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, jeżeli spełnia on łącznie wymogi szczegółowo określone w tym przepisie. Zgodnie z art. 3 ust. 2 tej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Organ wskazał, że warunkiem sine qua non wydania przez wojewodę decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest załączenie do wniosku dokumentów wskazanych w dyspozycji art. 6 powołanej ustawy. Minister przytoczył treść wskazanego przepisu i podkreślił, że jego konstrukcja nadaje określoną rangę dowodom wymienionym w ustawie. Z treści art. 6 wynika, że dowody z dokumentów mają większą moc dowodową niż zeznania świadków, które mogą być przedłożone w przypadku braku urzędowego opisu mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny. Zeznania te jak każdy inny dowód podlegają ocenie i to zarówno co do ich treści jak i wiarygodności.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaznaczył, że złożony przez strony odpis notarialny certyfikatu przynależności, zgodnie z którym J. Ż. posiadał w gminie K. prawo swojszczyzny, nie przesądza o posiadaniu przez J. Ż. nieruchomości w gminie K. Prawo swojszczyzny było bowiem prawem przynależności do danej gminy, nie miało związku z prawem do nieruchomości.

Zdaniem organu w aktach sprawy nie znajdują się żadne dokumenty świadczące o pozostawieniu przez J. Ż. nieruchomości w gminie K., pomimo szerokiej kwerendy przeprowadzonej w archiwach polskich i zagranicznych.

Dokonując analizy przedłożonych przez strony w toku postępowania oświadczeń świadków R. Ł. i G. D. organ stwierdził, że nie mogą one stanowić dowodów na pozostawienie przez J. Ż. nieruchomości na byłym terytorium RP, w miejscowości K. Oświadczenia te nie spełniają bowiem wymogów określonych w art. 6 ust 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż zostały złożone z podpisem notarialnie poświadczonym, zamiast przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie, bądź w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Notariusz potwierdził jedynie własnoręczność podpisów tych świadków. Aby oświadczenia świadków spełniły ustawowo określone wymogi, świadkowie winni w obecności notariusza wskazać, jakie posiadają informacje na temat nieruchomości położonej w miejscowości K., a następnie notariusz winien sam spisać słowa świadków i potwierdzić, że oświadczenia faktycznie złożono przed nim.

Organ przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreślił, że w przypadku ustalania za pomocą oświadczeń świadków faktu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oraz rodzaju i powierzchni takiej nieruchomości wymogi dotyczące tych świadków określone w art. 6 ust. 5 ustawy muszą zostać spełnione. Powyższe wynika z treści art. 6 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym dopiero w przypadku braku dokumentów, tj. urzędowego opisu mienia, czy też orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny możliwe jest ustalanie w/w okoliczności za pomocą zeznań świadków, którzy muszą spełnić określone w tym przepisie wymogi.

Oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań mogą stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa zabużańska nie wyłącza zastosowania kpa, ale oświadczenia te, w sytuacji gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą zaś one stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność.

Minister zaznaczył, że z zeznań R. Ł. nie wynika dodatkowo, by zamieszkiwał on w tej samej lub sąsiedniej miejscowości. Świadek wskazał jedynie, że jeździł do K. na wypoczynek wakacyjny do dziadków.

Tym samym zdaniem organu odwoławczego Wojewoda [...] prawidłowo uznał, że przedłożone oświadczenia świadków R. Ł. i G. D. nie mogą zostać uznane za dowód w sprawie, gdyż nie spełniają wymogów ustawowych. Decyzja organu pierwszej instancji jest więc zgodna z prawem.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła B. K. zarzucając naruszenie art. 5 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 2, art. 6 ust. 1 - 3 i art. 7 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., poprzez ich błędne i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wniosek z 29 grudnia 2008 r. obejmuje wyłącznie mienie pozostawione w gminie K. Skarżąca wniosła uchylenie decyzji organów obu instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że stanowisko organów jest wadliwe. Wnioskiem z [...] grudnia 2008 r. J. K. wystąpiła o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP. Mienie pozostawione w S., T. i H. stanowiło zaś jedną, zorganizowaną całość i jako gospodarstwo było prowadzone przez J. Ż. Zdaniem skarżącej wniosek został złożony i doprecyzowany do dnia 31 grudnia 2008 r., a zatem w ustawowym terminie, co potwierdzają dowody przedstawione w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zdaniem Sądu analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że skarga jest niezasadna.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2016 r. poz. 2042), przywoływanej dalej jako "ustawa zabużańska".

Prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych kresach wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej, w świetle przepisów tej ustawy, przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2). W przypadku jego śmierci prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie). Niespełnienie natomiast wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Poza sporem jest, że prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego majątku nieruchomego, który co najmniej w momencie wybuchu II Wojny Światowej był jego własnością, względnie po tej dacie (a przed pozostawieniem) był przez niego na własność nabyty. Wynika to wprost z brzmienia art. 2 ustawy zabużańskiej, który stanowi, że "prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości (...)". Powyższe oznacza, że prawo do rekompensaty nie jest świadczeniem, które należne jest każdemu obywatelowi polskiemu zamieszkującemu dawne kresy wschodnie, ale jedynie tym, którzy poza spełnieniem pozostałych warunków ustawowych, byli właścicielom zlokalizowanych na tych terenach nieruchomości.

Samo postępowania w przedmiocie rekompensaty za pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości wszczynane jest na wniosek strony (art. 5 ust. 1 ustawy), a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o to prawo (por. wyrok NSA z 22.03.2011 r., sygn. akt I OSK 742/10, Lex nr 990282). To ona zatem, zgodnie z art. 6 powołanej ustawy, winna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. A więc także dowodów potwierdzających przynależne do nieruchomości prawo. Dowodami tymi mogą być w zaś szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych (...) lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Świadkowie ci musza być jednocześnie osobami, które zamieszkiwały w miejscowości, w której znajduje się pozostawiona nieruchomość lub w miejscowości sąsiedniej, a także nie mogą być w stosunku do dawnego właściciela (jego spadkobiercy) osobą bliską - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami. (art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy zabużańskiej).

Podkreślenia wymaga, że przewidziany ustawą katalog środków dowodowych nie jest katalogiem zamkniętym. Stąd okoliczności istotne dla sprawy mogą być także wykazywane wszelkimi innymi dowodami, stosownie do art. 75 § 1 k.p.a.

W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy poza sporem jest, że dokumentów potwierdzających , że poprzednikowi prawnemu Skarżącej – J. Ż. przysługiwało prawo własności do jakiejkolwiek nieruchomości gruntowej położonej w K. lub w obrębie gminy K., strony ubiegające się o rekompensatę nie przedłożyły, pomimo deklarowanych w toku postępowania wieloletnich starań czynionych w celu ich pozyskania. Także udokumentowane w aktach sprawy kwerendy dokonywane przez organ zarówno w archiwach zagranicznych i polskich nie przyniosły spodziewanych rezultatów w tym zakresie.

Ze znajdującego się zaś w aktach odpisu notarialnego certyfikatu przynależności , potwierdzającego posiadanie przez J. Ż. w gminie K. tzw. prawa swojszczyzny , nie można wnioskować posiadania przez niego nieruchomości ziemskiej. W tym zakresie organy prawidłowo oceniły, że prawo swojszczyzny związane było z przynależnością do danej gminy , bez bezpośredniego związku z posiadaniem w tej gminie prawa własności nieruchomości.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej akceptuje także w pełni stanowisko Ministra zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że złożone do akt administracyjnych poświadczone notarialnie oświadczenia R. Ł.a i G. D. z dnia [...] czerwca 2016r., nie spełniają kryteriów wskazanych przez ustawodawcę w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej, a co za tym idzie za ich pomocą , co do zasady nie można dowodzić istotnych w sprawie okoliczności na okoliczność przysługiwania poprzednikowi prawnemu Skarżącej prawa własności określonych nieruchomości.

Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, że żadne z wymienionych oświadczeń nie zawiera informacji z której wynikałoby, że świadkowie widzieli jakiekolwiek dokumenty potwierdzające prawo własności J. Ż. Nie można także tracić z pola widzenia, że oświadczenia te składane były przez mężczyzn, których nr PESEL wskazują na rok urodzenia 1931 oraz 1933, co oznacza, że w czasie wojny oraz po jej zakończeniu byli małymi dziećmi. Niezależnie od braku rozeznania, wobec powyższego faktu , kwestii własnościowych oraz związanych z ze szczegółami posiadania majątku ziemskiego, podkreślenia wymaga, że wskazywali oni na okoliczności mające miejsce kilkadziesiąt lat wcześniej, co powoduje, że do ich wiarygodności należy podchodzić z dużą ostrożnością. Pamięć ludzka nie jest bowiem ze swej istoty wierną kopią rzeczywistości, lecz ma charakter generatywny, co sprawia, że jest podatna na zniekształcenia, wywołane choćby percepcją (nawet nieświadomą) różnego rodzaju późniejszych informacji dotyczących danego zdarzenia (okoliczności) przekazywanych przez osoby trzecie. Szczególnie wobec młodego wieku świadków w chwili zaistnienia okoliczności, co do których złożyli oświadczenia.

Nawet gdyby wziąć pod uwagę stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 września 2014 r. sygn. akt I OSK 371/13 , gdzie wskazał , że oświadczenia świadków z podpisami notarialnie poświadczonymi, co do zasady mogą stanowić dowód w sprawie, to jednak jak podkreślono we wskazanym orzeczeniu nie może to być jedyny dowód na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy zabużańskiej. Nie może to być również jedyny dowód potwierdzający rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości Zdaniem NSA , oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań, mogą stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa nie wyłącza zastosowania w tych sprawach Kodeksu postępowania administracyjnego, ale oświadczenia te, w sytuacji gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający.

Skoro zatem w sprawie nie przedłożono dowodów, które potwierdzałby przynależną J. Ż. własność nieruchomości w K. lub gminie K., to nie budzi wątpliwości Sądu, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej, warunkujące przyznanie z tego tytułu prawa do rekompensaty. W konsekwencji zaś prawa tego nie mogli również nabyć jego spadkobiercy, skoro ich uprawnienia są pochodnymi uprawnień byłego właściciela pozostawionych nieruchomości (art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej).

W sprawie istotne jest również to, że możliwości uzyskania dodatkowych dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek nabycia prawa zostały wyczerpane, a to w związku z nieodnalezieniem jakichkolwiek dowodów potwierdzających prawo własności poprzednika prawnego Skarżącej ani w Archiwum Państwowym Obwodu L., czy też w Wojskowym Biurze Historycznym, ani również w Archiwum Państwowym w P., czy w Archiwum Państwowym w O.

W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania, że dalsze podejmowanie z urzędu innych działań w celu odszukania ewentualnych dokumentów mogących potwierdzać przynależne J. Ż. prawo do nieruchomości, przyniosłoby pozytywne efekty.

Zasadnie zatem organ wojewódzki , mając na względzie zgromadzony materiał dowodowy odmówił przyznania Skarżącej prawa do rekompensaty, a Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał to rozstrzygniecie w mocy.

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo i znajduje oparcie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym, którego ocena nie wykracza poza granice swobodnej oceny. Z taką bowiem mielibyśmy do czynieni wówczas, gdyby organ dokonał jej w sposób wybiórczy, ignorując cześć dowodów lub odrzucając je bez podania ku temu uzasadnionych przyczyn. Względnie wyprowadzał wnioski pozostające w oczywistej sprzeczności z dowodami zgromadzonymi w aktach. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie miała, co oznacza, że zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.