Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1193/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 18
journal: Dz.U. 2013 poz 687
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2015 r. sprawy ze skargi M. S., J. S. i D. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz skarżących M. S., J. S. i D. S. solidarnie kwotę 9571 (dziewięć tysięcy pięćset siedemdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. znak [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju (dalej "Minister"), po rozpatrzeniu odwołania M. S., J. S. i D. S. (dalej "skarżących") od decyzji Wojewody [...] (dalej "Wojewody") z dnia [...] lipca 2014 r., znak: [...] orzekającej o:

1) ustaleniu odszkodowania na rzecz: 1) M. S. w kwocie 63 694, 82 zł, odpowiadającej udziałowi wynoszącemu 22/64 części we współwłasności działki nr [...], położonej w obrębie [...] miasta P., 2) J. S. w kwocie 60 799,59 zł, odpowiadającej wartości udziału wynoszącego 21/64 części we współwłasności działki nr [...], 3) D. S. w kwocie 60 799,59 zł, odpowiadającej wartości udziałowi wynoszącego 21/64 części we współwłasności działki nr [...], przeznaczonej pod budowę autostrady A1 na odcinku od węzła "[...]" z wyłączeniem węzła do węzła "[...]" wraz z węzłem od km 335+937,65 do km 351+800,00 - odcinek A;

2) odmowie przyznania odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego ustanowionego na ww. nieruchomości na rzecz J. S. i L. M.,

3) zobowiązaniu do wypłaty tak ustalonego odszkodowania przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja Wojewody [...] nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanie się ostateczna,

orzekł o:

1) uchyleniu decyzji Wojewody z dnia [...]lipca 2014 r. w części dotyczącej zobowiązania Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanie się ostateczna,

2) orzeczeniu we wskazanym wyżej zakresie o zobowiązaniu Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia od dnia wydania niniejszej decyzji,

2) utrzymaniu decyzji Wojewody w pozostałej części w mocy.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie zaskarżonej obecnie decyzji Ministra z dnia [...] lutego 2015 r., przedstawia się w sposób następujący:

1. Decyzją Wojewody nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r. (dalej "decyzją lokalizacyjną"), znak: [...], orzekającą o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej w postaci budowy autostrady A1 na odcinku od węzła "[...]" z wyłączeniem węzła do węzła "[...]" wraz z węzłem od km 335+937,65 do km 351+800,00 - odcinek A, zmienioną następnie ostateczną decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2014 r., znak: [...], objęto m.in. nieruchomość położoną w obrębie 26 miasta P., oznaczoną jako działka nr: [...] o pow. 0,7679 ha (dalej "wywłaszczona nieruchomość" albo "nieruchomość").

2. Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. Wojewoda orzekł o:

1) ustaleniu odszkodowania na rzecz: 1) M. S. w kwocie 63 694, 82 zł, odpowiadającej udziałowi wynoszącemu 22/64 części we współwłasności wywłaszczonej nieruchomości, 2) J. S. w kwocie 60 799,59 zł, odpowiadającej wartości udziału wynoszącego 21/64 części we współwłasności wywłaszczonej nieruchomości, 3) D. S. w kwocie 60 799,59 zł, odpowiadającej wartości udziałowi wynoszącego 21/64 części we współwłasności wywłaszczonej nieruchomości,

2) odmowie przyznania odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego ustanowionego na ww. nieruchomości na rzecz J. S. i L. M.,

3) zobowiązaniu do wypłaty tak ustalonego odszkodowania Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja Wojewody [...] nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanie się ostateczna.

Uzasadniając orzeczenie Wojewoda wskazał w szczególności, co następuje:

(1). Stosownie do art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 518), dalej "u.g.n.", ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, Wojewoda zlecił rzeczoznawcy majątkowemu, posiadającemu uprawnienia zawodowe nr [...], sporządzenie opinii określającej wartość części nieruchomości położonej w obrębie 26 m. P., powiecie [...], województwie [...], oznaczonej jako działka numer: [...] o pow. 0,7679 ha, według jej stanu z dnia wydania decyzji lokalizacyjnej Wojewody z dnia [...] listopada 2013 r. i według cen aktualnie kształtujących się w obrocie nieruchomościami.

(2). W opinii sporządzonej w formie operatu szacunkowego rzeczoznawca majątkowy wycenił przedmiotową część nieruchomości na kwotę 185.294,00 zł. Przy wycenie nieruchomości rzeczoznawca majątkowy zastosował podejście porównawcze, metodę korygowania ceny średniej.

(3). Dla potrzeb niniejszej wyceny biegły dokonał analizy cen transakcyjnych nieruchomości niezabudowanych działek gruntu nabywanych pod drogi. W wyniku powyższej analizy rzeczoznawca majątkowy stwierdził, iż przeznaczenie nieruchomości zgodne z celem wywłaszczenia powoduje znaczne zwiększenie jej wartości. Rzeczoznawca majątkowy dokonał analizy rynku lokalnego nieruchomości niezabudowanych, nabywanych pod drogi publiczne oraz o innym przeznaczeniu tj pod zabudowę, rolne i leśne, następnie rozszerzył analizę rynku na rynek regionalny w zakresie badania transakcji drogowych - teren województwa [...]. Analizą objęto również transakcje dotyczące gruntów przyległych o podobnym przeznaczeniu. Z uwagi na brak transakcji wśród gruntów bezpośrednio przyległych badanie rozszerzono na Miasto P. Wobec słabo rozwiniętego rynku transakcji nieruchomościami drogowymi analizę tynku w zakresie poszukiwania takich transakcji rozszerzono na teren województwa [...]. W wyniku powyższej analizy rzeczoznawca majątkowy stosując zasadę korzyści dla dotychczasowego właściciela gruntu nabywanego do analizy porównawczej zastosował zbiór transakcji nieruchomościami nabywanymi pod drogi publiczne wydzielonym z terenów rolno-leśnych. Wybrano 11 transakcji rynkowych dotyczących gruntów nabywanych pod drogi publiczne z regionu [...] dokonanych w okresie od listopada 2011 r. do października 2013 r.

3. Skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli do Ministra (za pośrednictwem Wojewody) odwołanie od decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2014 r., podnosząc przeciwko orzeczeniu odszkodowawczemu następujące zarzuty:

1) niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy poprzez niepoczynienie ustaleń odnośnie do cen transakcyjnych działek nabywanych pod inwestycje drogowe na terenie miasta P.,

2) naruszenia szeregu przepisów prawa materialnego, tj. przepisów: ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (dalej "ustawy drogowej") oraz rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, prowadzącego do znacznego zaniżenia wartości wywłaszczonej nieruchomości, a w efekcie do zaniżenia odszkodowania, należnego z tytułu wywłaszczenia byłym współwłaścicielom.

Skarżący wnieśli do Ministra o:

- uchylenie decyzji odszkodowawczej Wojewody i orzeczenie w sprawie co do istoty rzeczy poprzez ustalenie odszkodowania w kwocie wyższej niż ustalona przez Wojewodę,

- przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, obejmującego alternatywnie albo zlecenie rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenia opinii uzupełniającej, uwzględniającej cen transakcyjnych działek nabywanych pod inwestycje drogowe na terenie miasta P., albo dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego rzeczoznawcy,

- podwyższenie odszkodowania o 5% na podstawie art.18 ust.1e pkt 3 ustawy drogowej (odwołanie zawiera gotowość skarżących do przekazania wywłaszczonej nieruchomości w terminie wynikającym z art.18 ust.1 e ustawy drogowej)

- wypłatę zaliczki w wysokości 70% ustalonego odszkodowania na podstawie art.12 ust.5a ustawy drogowej

Uzasadniając zarzuty odwołania skarżący podnieśli, że operat sporządzony na zlecenie Wojewody nie uwzględnił cen transakcyjnych działek nabywanych pod inwestycje drogowe na terenie miasta P., uwzględnił natomiast cen transakcyjne działek nie spełniających wymogu podobieństwa do nieruchomości wycenianej (działki położone na terenach rolno – leśnych województwa [...]). W odwołaniu zamieszczono wykaz ośmiu transakcji, dotyczących działek nabywanych pod inwestycje drogowe na terenie miasta P., do których doszło w drugiej połowie 2013 r. W ocenie skarżących w myśl § 36 ust.2 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego transakcje tego rodzaju winny być w pierwszej kolejności brane pod uwagę przy wycenie nieruchomości wywłaszczonej.

III. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Minister rozpoznał odwołanie skarżących od decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2014 r., orzekając tak jak wskazano na wstępie.

Uzasadniając orzeczenie odwoławcze, Minister wskazał w szczególności co następuje:

1. Podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa własności przedmiotowej nieruchomości stanowi operat szacunkowy sporządzony na zlecenie Wojewody w dniu 25 lutego 2014 r. przez rzeczoznawcę majątkowego J. W. Analiza ww. operatu szacunkowego w konfrontacji z brzmieniem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 roku pozwala stwierdzić, że sporządzony na potrzeby niniejszego postępowania operat szacunkowy nie zawiera nieprawidłowości, które uniemożliwiają dalsze ich wykorzystywanie dla celu ustalenia odszkodowania. Skarżący nie przedstawili dowodu, który mógłby stanowić podstawę do stwierdzenia, że przedmiotowy operat szacunkowy został sporządzony w sposób nieprawidłowy, a w wypadku kwestionowania operatu (uznanego przez organ za wiarygodny) na stronę przechodzi ciężar dowodzenia wadliwości operatu.

2. Stosownie do treści operatu rynek nieruchomości niezabudowanych dla potrzeb niniejszej wyceny określono wg kryterium przestrzennego i przedmiotowego. Rynek nieruchomości niezabudowanych nabywanych pod drogi publiczne oraz o innym przeznaczeniu tj. pod zabudowę, rolne i leśne. Autor operatu analizą objął rynek lokalny tj. teren miasta P. oraz rozszerzająco w zakresie badania transakcji drogowych -rynek regionalny, tj. teren województwa [...]. Okres badania: lata 2011-2013. Biegły wyjaśnił, że wśród badanych transakcji na terenie gmin powiatu [...] w okresie ostatnich trzech lat poprzedzających wycenę stwierdzono tylko kilka transakcji wykupu gruntu wydzielonego z gruntów rolnych pod drogi. Rzeczoznawca stwierdził, że na badanym terenie ten segment rynku nie jest rozwinięty.

Analizą biegły objął również transakcje dotyczące gruntów przyległych. Z uwagi na brak transakcji wśród gruntów bezpośrednio przyległych o podobnym przeznaczeniu, badanie rozszerzono na miasto P. Znaleziono kilkadziesiąt transakcji w okresie ostatnich 2-3 lat o rozpiętości cen od 1,75 zł/m2 do 14,40 zł/m2 dla gruntów rolnych oraz od około 39-40 zł/m2 do około 70-75 zł/m2 dla gruntów budowlanych mieszkaniowych i usługowo-mieszkaniowych położonych na obrzeżach P., peryferyjnie w stosunku do centrum miasta. Najwyższe ceny uzyskiwały działki pod budownictwo mieszkaniowe i usługowo- mieszkaniowe. Ceny najniższe uzyskiwały grunty bez prawa zabudowy (rolne i tereny zielone). W tej sytuacji analizę rynku w zakresie poszukiwania transakcji drogowych rozszerzono na teren województwa [...]. W oparciu o przeprowadzoną analizę i wykorzystując wystarczającą liczbę znalezionych transakcji dotyczących gruntów (nabywanych pod drogi publiczne z regionu [...], a także (w myśl art. 134 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz §36 ust 4 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego), stosując "zasadę korzyści" dla dotychczasowego właściciela gruntu nabywanego pod drogę, do analizy porównawczej przyjęto zbiór transakcji nabywanych pod drogi publiczne wydzielonych z terenów rolno - leśnych. Rzeczoznawca majątkowy zaznaczył, że w następstwie analizy transakcji w poprzednich latach w strukturze rynku nie uwidoczniły się tendencje wzrostu bądź spadku cen. Rynek wykazywał się stabilnością, w. związku z czym trend czasowy przyjęto na poziomie 0%.

Ceny transakcyjne 1 m2 powierzchni nieruchomości gruntowej w zbiorze nieruchomości przyjętych do porównania zawierały się w przedziale od 12,40 zł/m2 do 30,00 zł/m2, przy cenie średniej 21,87 zł/m2. Do ostatecznej analizy biegły wybrał transakcje tzw. drogowe wydzielone z terenów rolno-leśnych zawartych w latach 2011-2013 na terenie województwa [...]. Ostatecznie wartość prawa własności szacowanej nieruchomości, przejętej na rzecz Skarbu Państwa, biegły oszacował na 185 294,00 zł.

3. W świetle powyższych okoliczności nie można uznać, że odszkodowanie zostało ustalone nieprawidłowo. Zauważyć należy, że podstawowym przeznaczeniem szacowanej nieruchomości jest przeznaczenie rolne i tym kierował się rzeczoznawca majątkowy dobierając nieruchomości stanowiące podstawę wyceny. W związku z powyższym, odpowiadając jednocześnie na zarzut strony, należy podkreślić, że dobór nieruchomości porównawczych oraz wybór cech rynkowych, mających wpływ na zróżnicowanie cen transakcyjnych należy do rzeczoznawcy majątkowego, którego pozycja prawna zbliżona jest do statusu osoby zaufania publicznego. Nadmienić wypada, że czynność, której dokonuje rzeczoznawca majątkowy polegająca na wycenie nieruchomości wymaga, a już zwłaszcza w zakresie sposobu wyceny, wiedzy specjalistycznej, której organ administracyjny nie ma podstaw ani możliwości podważania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt: I SA/Wa 873/07, CBOSA.). Skoro zatem rzeczoznawca majątkowy uznał, iż na badanym rynku lokalnym transakcje nieruchomościami drogowymi są do siebie podobne, to brak jest podstaw do podważenia powyższych ustaleń biegłego. Zwłaszcza, że strony nie przedstawiły w tym zakresie żadnego dowodu (kontroperat) na poparcie swoich twierdzeń, zaś gołosłowne twierdzenia nie mogą podważać stanowiska rzeczoznawcy majątkowego.

4. Brak jest podstaw do przyznania skarżącym odszkodowania powiększonego o 5%. Podkreślenia wymaga fakt, iż ustawodawca uzależnił przyznanie odszkodowania powiększonego o 5% od łącznego spełnienia następujących przesłanek: 1) wydania przez właściciela nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej oraz opróżnienia i wydania lokali i innych pomieszczeń, 2) dokonania powyższych czynności w określonym w art. 18 ust. 3e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. terminie. Dopiero spełnienie wszystkich powyższych warunków uprawnia do powiększenia ustalonego odszkodowania o 5%. Z akt przedmiotowej sprawy bezspornie wynika, że do dnia dzisiejszego, co zresztą strony potwierdzają w złożonym przez siebie odwołaniu, skarżący nie uzewnętrznili woli wydania nieruchomości. Dopiero w odwołaniu wyrazili gotowość przekazania ww. nieruchomości. Należy wyjaśnić, że uprawnionym do powiększenia odszkodowania w wysokości 5% jest właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości, który wykazał się aktywnością i uzewnętrznił wolę wydania nieruchomości inwestorowi.

Natomiast jeżeli właściciel nieruchomości będącej przedmiotem postępowania nie utrudnia inwestorowi wejścia na jej teren, jednak do chwili wejścia wykonawcy na grunt nie uzewnętrzni! woli jego wydania uznaje się, iż nie dopełniono obowiązku wynikającego z art. 18 ust. 3e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, a zatem brak jest podstaw do powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości. Omawiany przepis bowiem uzależnia powiększenie należnego odszkodowania wyłącznie od aktywności w tym zakresie uprzedniego właściciela we wskazanym terminie. Powyższe potwierdza, że dotychczasowy właściciel nie wydał nieruchomości w terminie określonym w opisanym powyższej przepisie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, przez co odszkodowanie prawidłowo nie zostało powiększone o 5% wartości nieruchomości.

5. Mając na uwadze, iż decyzją z dnia [...] października 2014 r. Minister Infrastruktury i Rozwoju zmienił decyzję lokalizacyjną Wojewody z dnia [...] listopada 2013 r., która z tym dniem stała się ostateczna, należało uchylić decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r. w części dotyczącej zobowiązania Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanie się ostateczna i w tym zakresie orzec o zobowiązaniu Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia wydania niniejszej decyzji.

IV. Skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wnieśli do Sądu skargę na decyzję Ministra z dnia [...] lutego 2015 r., zarzucając orzeczeniu odwoławczemu:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a. przez brak powiadomienia strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji pomimo że w odwołaniu strona zgłosiła wniosek o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, który nie został uwzględniony. O niedopuszczeniu dowodu z opinii uzupełniającej albo z opinii innego biegłego rzeczoznawcy strona skarżąca dowiedziała się dopiero z treści uzasadnienia decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju. Jednocześnie organ II instancji postawił stronie zarzut braku współdziałania przy wydawaniu decyzji, co przejawiać się miało nieprzedstawieniem kontroperatu do opinii rzeczoznawcy majątkowego, będącej podstawą do wydania kwestionowanej decyzji,

b) art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności niedopuszczenie opinii uzupełniającej rzeczoznawcy majątkowego w sytuacji, gdy wcześniejsza opinii była kwestionowana przez stronę, a w konsekwencji naruszenie art. 4 pkt 16, art. 130 ust. 2 ustawy z 21.08.1997 o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy z 10.04.2003 r. o szczegółowych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz § 36 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 21.09.2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym doborze nieruchomości będących podstawą wyceny, przez co wartości nieruchomości należącej do rodziny S. została znacznie zaniżona,

c) art. 139 k.p.a. przez wydanie decyzji na niekorzyść strony skarżącej przez uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r., (której dotyczyło odwołanie) w części dotyczącej wypłaty odszkodowania z jednoczesnym utrzymaniem w mocy kwestionowanej decyzji w pozostałej części, co de facto doprowadziło i wydłużenia w sposób nieuzasadniony terminu wypłaty odszkodowania,

2) naruszenie prawa materialnego tj.:

a) art. 18 ust. 1e pkt 3 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych poprzez nieprzyznanie odszkodowania podwyższonego o 5% w sytuacji, gdy skarżący zgłosili chęć wydania przedmiotowej decyzji w ustawowym terminie.

V. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

VI. Pismem procesowym z dnia 4 września 2015 r. pełnomocnik skarżących wniósł o przeprowadzenie przez Sąd uzupełniającego dowodu z dokumentu w postaci operatu szacunkowego z wyceny przedmiotowej nieruchomości, sporządzonego na zlecenie skarżących dniu 20 lipca 2015 r. przez rzeczoznawcę majątkowego inż. A. B. (uprawnienia zawodowe nr [...]).

Na rozprawie w dniu 29 września 2015 r. Sąd uwzględnił wniosek dowodowy, objęty wskazanym wyżej pismem procesowym pełnomocnika skarżących.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VII. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2015 r. została wydana z naruszeniem art.15 w związku z art.7 i 77 § 1 k.p.a., tj. z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tej racji decyzję odwoławczą należało wyeliminować z obrotu prawnego.

VIII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego przez Sąd postępowania administracyjnego, w którym w drugiej instancji orzekł zaskarżoną obecnie decyzją Minister było ustalenie na rzecz skarżących odszkodowania z tytułu utraty własności nieruchomości, do której doszło w wyniku objęcia tej nieruchomości zezwoleniem a realizację inwestycji drogowej, wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych ("ustawy drogowej"). Trafnie zarzuca skarga, że w posterowaniu odwoławczym nie wyjaśniono w sposób wyczerpujący, czy wycena, w oparciu o którą, ustalono wysokość odszkodowania w sprawie, została sporządzona prawidłowo.

2. Zgodnie z art. 12 ust.1 i 2 ustawy drogowej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zatwierdza się podział nieruchomości, zaś linie rozgraniczające teren ustalone w omawianej decyzji stanowią linie podziału nieruchomości. Tak określona nieruchomość, z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej staje się ostateczna, przechodzi na własność Skarbu Państwa albo właściwej jednostki samorządu terytorialnego (art. 12 ust. 4 ustawy). Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (art.12 ust.4a ustawy).

W myśl art. 18 ust. 1 ustawy szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi przez organ 1 instancji oraz według jej wartości w dniu wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Stosownie do ust. 3 omawianego przepisu odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, podlega waloryzacji na dzień wypłaty, według zasad obowiązujących w przypadku zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Stosownie do art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. u.g.n. ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości.

Stosownie do art. 134 ust. 1-4 u.g.n. podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135, wartość rynkowa nieruchomości. Przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości" uwzględnia się w szczególności jej rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stan nieruchomości oraz aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomościami. Wartość rynkową nieruchomości określa się według aktualnego sposobu jej użytkowania, jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, nie powoduje zwiększenia jej wartości. Jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje zwiększenie jej wartości, wartość rynkową nieruchomości określa się według alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z tego przeznaczenia.

Na podstawie art. 154 ust. 1 u.g.n. wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych.

Zgodnie z § 36 ust 1 ww. rozporządzenia z 2004 r. wartość rynkową nieruchomości dla potrzeb ustalenia odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone lub przejęte z mocy prawa na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych określa się, przyjmując stan nieruchomości z dnia wydania decyzji, ceny nieruchomości z dnia ustalenia odszkodowania, a przeznaczenie nieruchomości zgodnie z art. 154 ustawy bez uwzględnienia ustaleń decyzji. Nie uwzględnia się nakładów poniesionych na nieruchomości po dniu wydania decyzji.

W myśl § 36 ust. 2 tego rozporządzenia w przypadku gdy dane z lokalnego i regionalnego rynku nieruchomości są niewystarczające do określenia wartości rynkowej zgodnie z ust, 1, wartość nieruchomości objętej decyzją określa się w podejściu kosztowym.

Stosownie do § 36 ust, 3 pkt 1 rozporządzenia z 2004 r. w przypadku gdy przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje zwiększenie jej wartości, wartość rynkową nieruchomości określa się w następujący sposób: wartość działek gruntu wydzielonych pod nowe drogi publiczne albo pod poszerzenie dróg istniejących stanowi iloczyn wartości 1 m2 gruntów, z których wydzielono te działki gruntu, i ich powierzchni - powiększony, na podstawie badania rynku nieruchomości, nie więcej niż o 50%.

Zgodnie zaś z § 36 ust. 4 w/w rozporządzenia w przypadku gdy na realizację inwestycji drogowej została wywłaszczona lub przejęta z mocy prawa nieruchomość, która na dzień wydania decyzji była przeznaczona pod inwestycję drogową, wartość rynkową określa się, przyjmując przeznaczenie nieruchomości przeważające wśród gruntów przyległych, chyba że określenie wartości jest możliwe przy uwzględnieniu cen transakcyjnych nieruchomości drogowych. Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio.

3. Zgodnie z art.15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r., poz. Nr 78, poz. 1071 z późn. zm.) postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Przepis ten stanowi ustawowy wyraz konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Przypomnieć bowiem należy, że w myśl art. 78 zd. 1 Konstytucji RP, każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji.

Dwukrotne rozpoznanie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego. Przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest kontrola decyzji organu pierwszej instancji, lecz ponowne i całościowe rozpoznanie sprawy administracyjnej. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji, z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 2 k.p.a. (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18). Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Istota administracyjnego toku instancji polega bowiem na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 1996 r., sygn. akt: SAM/r 1996/95, ONSA 1997, Nr 1, poz. 35). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 listopada 1992 r., sygn. akt: V SA 721/92, (ONSA 1992, Nr 3-4, poz. 95), do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Inną konsekwencją dwuinstancyjnego charakteru postępowania administracyjnego jest to, że organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie i merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 sierpnia 1987 r., sygn. akt: IV SA 385/87, por. także B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. C.H. Beck, 2012 r. System Informacji Prawnej Legalis).

4. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające, przeprowadzone przez Ministra w postępowaniu odwoławczym, zostało przeprowadzone z naruszeniem obowiązków wynikających z art.15 w związku z art.7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. Powyższe uchybienie jest wynikiem dokonania przez organ odwoławczy niedostatecznie wyczerpującej oceny wiarygodności dowodu w postaci operatu szacunkowego, sporządzonego na zlecenie organu I instancji.

5. W świetle ugruntowanego stanowiska orzecznictwa sądowego nie ulega wątpliwości, że przeprowadzenie w sprawie administracyjnej dowodu z operatu szacunkowego (sporządzonego przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego), a zatem oparcie się na źródle dowodowym o statusie kwalifikowanym, tj. wymagającym wiadomości specjalnych, nie zwalnia organu administracji, podobnie jak i sądu administracyjnego z obowiązku oceny jego wiarygodności. Tytułem przykładu należy wskazać chociażby stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2006 r., sygn. akt II OSK 459/05, w myśl którego w razie wątpliwości co do treści sporządzonego operatu szacunkowego organ administracji publicznej może żądać od rzeczoznawcy jego uzupełnienia, udzielenia wyjaśnień co do jego treści, a w konsekwencji również - jeśli istnieją ku temu uzasadnione powody - odmówić mocy dowodowej sporządzonemu operatowi. Operat szacunkowy powinien bowiem spełniać nie tylko formalne wymogi takiego dokumentu określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109, z późn. zm.), ale musi też opierać się na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości. Żadne argumenty nie przemawiają za tym, aby organy rozpoznające sprawę na podstawie tego dokumentu nie mogły samodzielnie ocenić jego wartości dowodowej i ewentualnie żądać od rzeczoznawcy uzupełnienia tego dokumentu albo wyjaśnień co do jego treści. Zatem ocena wartości dowodowej operatów zarówno przez organy administracji publicznej, jak też i sądy, jest możliwa w sytuacji, gdy prosta analiza ich treści budzi uzasadnione wątpliwości co do ich spójności, logiczności, zupełności, a także wtedy, gdy operaty szacunkowe zawierają nieścisłości, błędy metodologiczne, rachunkowe, czy też pomijają niektóre istotne dla ustalenia wartości szacowanych nieruchomości elementy. W takiej sytuacji oczekiwanie od rzeczoznawcy majątkowego, że w formalnie prawidłowo sporządzonym operacie szacunkowym budzące uzasadnione wątpliwości kwestie zostaną dostatecznie wyjaśnione i w sposób zrozumiały i logiczny umotywowane - nie obniża rangi rzeczoznawcy jako osoby zaufania publicznego.

6. Z akt postępowania odwoławczego wynika bezspornie, że organ odwoławczy zaniechał wyjaśnienia zastrzeżeń do operatu szacunkowego, w oparciu o który orzekł w sprawie Wojewoda, zgłoszonych w odwołaniu skarżących. Zarzuty te miały dostatecznie skonkretyzowaną postać, albowiem podnosiły kwestię wadliwego zdaniem skarżących przyjęcia przez rzeczoznawcę, że lokalny rynek transakcji nieruchomościami nabywanymi pod drogi z obszaru miasta P. jest słabo rozwinięty, wobec czego uzyskane na tym rynku ceny należy pominąć na rzecz cen transakcyjnych uzyskanych na rynku regionalnym. Nie zgadzając się z takim stanowiskiem i podnosząc, że na wskazanym wyżej rynek lokalny wystąpiła w stosownym czasie wystarczająca liczba transakcji nieruchomościami nabywanymi pod drogi, skarżący powołali szereg takich transakcji. Bezwzględnym obowiązkiem organu odwoławczego było w tej sytuacji wyjaśnienie tej okoliczności w szczególności poprzez zwrócenie się – w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w art.136 k.p.a. - do rzeczoznawcy, działającego na zlecenie Wojewody o odniesienie się do zarzutów odwołania. Nie można podzielić rozumowania organu, że brak konieczności merytorycznego wdania się w ocenę zarzutów odwołania wynika z faktu nieprzedłożenia przez strony kontroperatu oraz pozostawania zagadnień, będących przedmiotem zarzutów, w domenie specjalistycznej wiedzy rzeczoznawcy, co do zasady nie podlegającej kontroli organu administracji. Wbrew takiemu stanowisku należy wskazać, że wskazane wyżej zwrócenie się przez organ do rzeczoznawcy, który sporządził operat w sprawie, o ustosunkowanie się do skonkretyzowanej polemiki stron z ustaleniami tego operatu (a następnie ocena tych wyjaśnień stosownie do art.80 k.p.a. pod kątem logiczności i kompletności) w żaden sposób nie prowadzi do wkroczenia przez organ w kompetencje rzeczoznawcy, albowiem nie dochodzi tu do dowolnego zakwestionowania przez organ ustaleń rzeczoznawcy, a do podjęcia kroków w celu usunięcia wątpliwości związanych z treścią operatu. Dążenie do konsekwentnego usunięcia jakichkolwiek wątpliwości z tym zakresie jest obowiązkiem organu.

Podkreślenie wymaga, że na etapie postępowania sądowego skarżący przedłożyli operat szacunkowy, dotyczący wyceny przedmiotowej nieruchomości, sporządzony na ich zlecenie, w którym rzeczoznawca majątkowy poczynił ustalenia co do przydatności uwzględniania przy wycenie cen transakcyjnych uzyskiwanych na lokalnym rynku transakcji nieruchomościami nabywanymi pod drogi, zbieżne ze stanowiskiem skarżących. W konsekwencji wywodów poczynionych wcześniej stwierdzić jednakże należy, że to nie ten fakt przesądził o uchyleniu decyzji odwoławczej (w oczywisty sposób kontroperat nie mógł być znany organowi odwoławczemu), a niezależne od powyższego, wykazane powyżej niepodjęcie przez organ czynności mających ma celu wyjaśnienie zarzutów odwołania. Nie ulega natomiast wątpliwości, że przy ponownym orzekaniu przez Ministra w sprawie fakt sporządzenia kontroperatu będzie musiał być wzięty pod uwagę (w szczególności w kontekście ewentualnego skorzystania z trybu uregulowanego w art.157 ustawy o gospodarce nieruchomościami).

7. Sąd nie podziela natomiast stanowiska skargi, że zreformowanie przez Ministra orzeczenia odszkodowawczego Wojewody w zakresie terminu wypłaty odszkodowania, polegające na przyjęciu za dzień rozpoczęcia biegu tego terminu daty wydania obecnie zaskarżonej decyzji Ministra, nie zaś daty uzyskania waloru ostateczności przez decyzję lokalizacyjną, narusza zakaz reformationis in pius, ustanowiony w art.139 k.p.a. W sytuacji, w której wymagalność roszczenia odszkodowawczego jest uzależniona od uzyskania waloru ostateczności przez orzeczenie odszkodowawcze, które to orzeczenie konkretyzuje to roszczenie, uzależnianie tej wymagalności od wystąpienia innych zdarzeń prawnych (Wojewoda, orzekający w odszkodowaniu w dniu [...] lipca 2014 r. uzależnił tę wymagalność od daty nabycia waloru ostateczności przez decyzję lokalizacyjną, który to warunek ziścił się w dniu [...] października 2014 r., a zatem przed zakończeniem postępowania odszkodowawczego ostateczną decyzją Ministra z dnia [...] lutego 2015 r.), należy uznać za rażące naruszenie prawa, znoszące zakaz wynikający z art.139 k.p.a.

8. Przepis art.18 ust.1 e ustawy drogowej przewiduje, że w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia:

1) doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17,

2) doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności albo

3) w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna

- wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego.

W kontekście tego przepisu skarga podnosi, że:

(1). W niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki do powiększenia ustalonego odszkodowania na wskazanych wyżej zasadach, albowiem strony zgłosiły gotowość wydania wywłaszczonej nieruchomości jeszcze przed dniem nabycia przez decyzję lokalizacyjną Wojewody z dnia [...] listopada 2013 r. waloru ostateczności (walor taki decyzja ta uzyskała z dniem [...] października 2014 r.).

(2). Zgłoszenie wspomnianej gotowości nastąpiło de facto przed rozpoczęciem biegu wskazanego wyżej ustawowego terminu, albowiem stosowne oświadczenie stron zostało złożone w odwołaniu od decyzji odszkodowawczej Wojewody z dnia [...] lipca 2014 r.,

(3). Nie ma w tym kontekście znaczenia fakt, że decyzji lokalizacyjnej Wojewody z dnia [...] listopada 2013 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności, albowiem: 1) inwestor nie wystąpił do stron o wydanie nieruchomości, 2) strony nie utrudniały inwestorowi wejście na jej teren, 3) do chwili obecnej wykonawca nie wszedł na przedmiotową nieruchomość.

Ustosunkowując się do tych kwestii organ odwoławczy wskazał, że:

(1). Uzyskanie przez byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości uprawnienia do otrzymania powiększonego odszkodowania na zasadach określonych w art.18 ust.1e ustawy drogowej jest dopuszczalne w przypadku wydania przez niego wywłaszczonej nieruchomości w jednym z trzech alternatywnie wskazanych terminów, przewidzianych w pkt 1 – 3 przepisu (tj. związanych z jednym z trzech alternatywnie występujących wariantów uzyskania przez decyzję lokalizacyjną waloru wykonalności lub ostateczności) - niewydanie przez właściciela nieruchomości pomimo upływu jednego ze wskazanych wyżej terminów zamyka właścicielowi drogę do uzyskania powiększonego odszkodowania w związku z ewentualnym wydaniem nieruchomości w kolejnym terminie, przewidzianym w przepisie.

(2). Tym samym, jeżeli właściciel nieruchomości nie wydał nieruchomości w terminie 30 dni od doręczenia zawiadomienia o wydaniu przez organ pierwszej instancji decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, to nie przysługuje mu uprawnienie do powiększenia wysokości odszkodowania o 5%, nawet wówczas, gdy wydał swoją nieruchomość w terminie 30 dni od dnia uostatecznienia się decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej,

(3). Niewątpliwie w sytuacji, w której zawiadomienia o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie zostały wysłane stronom, termin uprawniający do powiększenia odszkodowania o 5% należy liczyć od dnia uzyskania przez decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej waloru ostateczności na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy drogowej.

(4). Decyzja lokalizacyjna Wojewody z dnia [...] listopada 2013 r. opatrzona została rygorem natychmiastowej wykonalności, dlatego też termin na wydanie nieruchomości, uprawniający do powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, należy liczyć od dnia doręczenia stronom zawiadomienia o wydaniu tej decyzji - ww. zawiadomienie zostało doręczone stronom w dniu 19 grudnia 2013 r.

(5). Skarżący wyrazili gotowość przekazania nieruchomości dopiero w odwołaniu o decyzji odszkodowawczej Wojewody z dnia [...] lipca 2014 r.

(6). Uprawnionym do powiększenia odszkodowania w wysokości 5% jest właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości, który wykazał się aktywnością i uzewnętrznił wolę wydania nieruchomości inwestorowi, natomiast jeżeli właściciel nieruchomości będącej przedmiotem postępowania nie utrudnia inwestorowi wejścia na jej teren, jednak do chwili wejścia wykonawcy na grunt nie uzewnętrznił woli jego wydania uznaje się, iż nie dopełniono obowiązku wynikającego z art. 18 ust. 1e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, a zatem brak jest podstaw do powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości.

(7). Uznać w tej sytuacji należy, że dotychczasowi właściciele nie wydali nieruchomości w terminie określonym w opisanym powyższej przepisie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, przez co odszkodowanie prawidłowo nie zostało powiększone o 5% wartości nieruchomości.

Odnosząc się do powyższego zagadnienia Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że: 1) bezwzględnie wiążący dla skarżących jest trzydziestodniowy termin od dnia otrzymania przez nich zawiadomienia o wydaniu przez Wojewodę nieostatecznego orzeczenia lokalizacyjnego, zaopatrzonego w rygor natychmiastowej wykonalności, 2) niewydanie przez skarżących wywłaszczonej nieruchomości w tym terminie zamyka im drogę do żądania odszkodowania w podwyższonej wysokości (aczkolwiek wyjaśnienia przez Ministra wymaga, czy w toku postępowania lokalizacyjnego informowano jego strony o skutkach wynikających w art.18 usy.1e ustawy). Jednocześnie w ślad za orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 2517/13, przyjąć należy, że pod pojęciem wydania nieruchomości w rozumieniu przepisu art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych należy rozumieć podjęcie i ujawnienie takich czynności przez dotychczasowego jej właściciela, które zapewnią nowemu właścicielowi (inwestorowi) realną możliwość wykonywania w stosunku do niej wszelkich działań wynikających z prawa własności, a więc przede wszystkim posiadania, używania, pobierania pożytków, przetworzenia i rozporządzania rzeczą

9. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Minister ponownie rozpozna odwołanie skarżących od decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2014 r., przeprowadzając postępowanie wyjaśniające na okoliczność tego, czy:

1) w niniejszej sprawie istotnie występują przeszkody, uniemożliwiające określenie wartości przedmiotowej nieruchomości przy uwzględnieniu cen transakcyjnych nieruchomości nabywanych pod drogi, zawartych na lokalnym rynku P. W ramach powyższego Minister będzie zobowiązany do oceny, czy w związku z przedstawieniem przez skarżących kontroperatu niezbędnym będzie skorzystanie z trybu uregulowanego w art.157 ustawy o gospodarce nieruchomościami,

2) w toku postępowania lokalizacyjnego informowano jego strony o skutkach wynikających w art.18 ust.1e ustawy drogowej.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c oraz art.200 p.p.s.a.