Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 820/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 okt 1 i 2
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms /spr./ Sędziowie sędzia NSA Jacek Chlebny sędzia NSA Stanisław Nowakowski Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A.Y. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 2417/07 w sprawie ze skargi A.Y. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.Y. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2007 r. w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

A.Y. (poprzednio A.J.) wystąpił do Wojewody Mazowieckiego z wnioskiem o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wskazując, że urodził się w dniu 12 grudnia 1910 r. w miejscowości B., jako syn S. i C. Ostatnio w Polsce zamieszkiwał w miejscowości B. (brak dokładnego adresu), skąd w 1924 r. wyjechał na pobyt stały do Palestyny, uzyskując z dniem 15 maja 1948 r. obywatelstwo państwa Izrael. Skarżący nie pamięta na podstawie jakich dokumentów opuścił Polskę.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez A.Y. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] października 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lutego 2006 r. odmawiającą stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, w uzasadnieniu wskazując, że w dacie urodzenia skarżącego w 1910 r. nie istniało niepodległe Państwo Polskie, a brak polskich dokumentów poddaje w wątpliwość fakt, na jakiej podstawie Polska została wpisana jako miejsce urodzenia w dokumentach izraelskich. W toku postępowania nie odnaleziono żadnych dokumentów mogących potwierdzić zamieszkanie A.Y. na terytorium Polski oraz posiadanie przez niego obywatelstwa polskiego. Urząd Stanu Cywilnego m. st. Warszawy, Wydział Ksiąg Zabużańskich nie posiada żadnych ksiąg metrykalnych z miejscowości B. Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie również nie posiada dokumentów dotyczących A.Y. Ponadto nieznane są dokumenty na podstawie których skarżący opuścił Polskę. Z uwagi na to, że brak jest dowodów potwierdzających zaistnienie faktów świadczących o nabyciu przez skarżącego obywatelstwa polskiego na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 5, poz. 10 ze zm.) oraz późniejszych ustaw: z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim oraz z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, należało odmówić stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę, podzielił stanowisko organów, iż brak jest dowodów wskazujących, że skarżący nabył obywatelstwo polskie. Skarżący urodził się w 1910 r. w B., które znajdowały się pod zaborem rosyjskim w granicach Cesarstwa Rosyjskiego. Zatem, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z faktu urodzenia w B. w 1910 r. nie można wywodzić, iż skarżący nabył obywatelstwo polskie. Zgodnie z art. 3 Traktatu Pokojowego między głównymi Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi a Polską podpisanego w Wersalu 28 czerwca 1919 r. (Dz. U. z 1920, Nr 110, poz. 728) obywatelstwo polskie nabywało się z mocy samego prawa, jeżeli w dniu 1 stycznia 1920 r. posiadało się stałe zamieszkanie na obszarze Państwa Polskiego. Sposób nabycia obywatelstwa polskiego z mocy samego prawa przewidziany w art. 3 Traktatu Pokojowego znalazł potwierdzenie w art. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Miasto B. znajdowało się na terenach, które zostały przyłączone do Polski dopiero na mocy Traktatu Pokojowego podpisanego w Rydze w dniu 18 marca 1921 r. między Polską, Rosją i Ukrainą (Dz. U. Nr 49, poz. 300). Zakładając, że skarżący urodził się 12 grudnia 1910 r. w B. i zamieszkiwał tam do 1924 r., to z chwilą, kiedy w 1921 r. miasto B. znalazło się w granicach Polski, mógł nabyć obywatelstwo polskie na podstawie obowiązującej ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego z samego faktu osiedlenia się na obszarze Państwa Polskiego. Jednakże ojciec, małoletniego wówczas skarżącego, mógł w oparciu o art. VI ust. 1 Traktatu Pokojowego podpisanego w Rydze w dniu 18 marca 1921 r. dokonać wyboru obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego, który to wybór rozciągałby się na małoletniego skarżącego. W aktach administracyjnych brak jest dokumentów sprzed 1921 r., jak również dokumentów polskich, potwierdzających bezpośrednio lub świadczących pośrednio o nabyciu przez skarżącego obywatelstwa polskiego na podstawie ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził zatem, że wpisanie w dokumentach izraelskich Polski jako miejsca urodzenia skarżącego nie jest wystarczające do stwierdzenia, że posiada on obywatelstwo polskie. Fakt posiadania obywatelstwa polskiego musi wynikać bezpośrednio lub pośrednio z dokumentów pochodzących z okresu nabycia obywatelstwa lub z okresu wcześniejszego, od polskich organów. Inne dokumenty, czy też inne dowody mogą jedynie być uzupełnieniem materiału dowodowego.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżący podniósł, że stosownie do art. 2 pkt 1 i 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, prawo obywatelstwa polskiego służyło każdej osobie bez różnicy płci, wieku wyznania i narodowości, która jest osiedlona na obszarze Państwa Polskiego, o ile jej nie służy obywatelstwo innego państwa. Skoro zatem skarżący twierdzi, że urodził się w 1910 r. w mieście B. i tam zamieszkiwał do 1923 r., to uzyskał status polskiego obywatela. Skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaginięcia w Polsce dokumentów potwierdzających daty, miejsce urodzenie i zamieszkiwania, a także wprost potwierdzających jego obywatelstwo. Z uwagi na treść art. 75 § 1, art. 107 § 3 oraz 7 K.p.a. organy zobowiązane były do oceny wartości dowodowej przedłożonych przez stronę dokumentów i wyrażenia tej oceny w uzasadnieniu decyzji.

Przytaczając takie podstawy kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2007 r. oraz decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lutego 2006 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a wyrażona w zaskarżonym wyroku ocena, iż organ wyjaśnił okoliczności sprawy i trafnie przyjął, że brak jest przesłanek do uznania, iż skarżący nabył obywatelstwo polskie jest prawidłowa i nie narusza przepisu art. 2 pkt 1 i 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Skarżący A.Y. wywodzi żądanie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego z faktu nabycia przez niego tego obywatelstwa z mocy prawa z tytułu stałego zamieszkania (domicylu) na terytorium odrodzonego po I wojnie światowej państwa polskiego na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Z wniosku skarżącego wynika, że urodził się w dniu 12 grudnia 1910 r. w miejscowości B., jako syn S. i C. Skarżący zamieszkiwał w Polsce w miejscowości B., skąd w 1924 r. wyjechał na pobyt stały do Palestyny, uzyskując z dnia 15 maja 1948 r. obywatelstwo państwa Izrael. Skoro więc skarżący swoje prawo do nabycia obywatelstwa polskiego wywodzi z faktu zamieszkania w B., a więc na ziemiach byłego zaboru rosyjskiego, wchodzących w skład b. Cesarstwa Rosyjskiego, to dla wykazania, że skarżący nabył obywatelstwo polskie niezbędne było więc wykazanie, stosownie do art. 2 pkt 1 lit. d ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, że był zapisany do gminy miejskiej lub wiejskiej, albo jednej z organizacji stanowych na ziemiach b. Cesarstwa Rosyjskiego, jakie wchodzą w skład Państwa Polskiego. Przy czym należy wskazać, że miasto B. znajdowało się na terenach byłego Cesarstwa Rosyjskiego, które zostały przyłączone do Polski dopiero na mocy Traktatu Pokojowego podpisanego w Rydze w dniu 18 marca 1921 r. między Polską, Rosją i Ukrainą. Zakładając, że skarżący urodził się 12 grudnia 1910 r. w B. i zamieszkiwał tam do 1924 r., to z chwilą, kiedy w 1921 r. miasto B. znalazło się w granicach Polski, mógł nabyć obywatelstwo polskie na podstawie obowiązującej ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego z samego faktu osiedlenia się na obszarze Państwa Polskiego. Jednakże ojciec, małoletniego wówczas skarżącego, mógł w oparciu o art. VI ust. 1 Traktatu Pokojowego podpisanego w Rydze w dniu 18 marca 1921 r. dokonać wyboru obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego, który to wybór rozciągałby się na małoletniego skarżącego.

Reasumując, stwierdzenie, że skarżący, który w chwili wejścia w życie Traktatu ryskiego nie miał ukończonych 18 lat, nabył obywatelstwo polskie na podstawie art. 2 pkt 1 lit. d) ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, jest uzasadnione w przypadku ustalenia, że był zapisany lub miał prawo być zapisanym do gminy miejskiej lub wiejskiej, albo do jednej z organizacji stanowych na ziemiach b. Cesarstwa Rosyjskiego, jakie wchodzą w skład Państwa Polskiego, ewentualnie, że jego rodzice spełniali ten warunek, a zarazem w drodze opcji, na mocy art. VI ust. 1 Traktatu ryskiego, nie wybrali obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego.

Istota sporu w sprawie sprowadza się zatem do ustalenia, czy informacje dotyczące miejsca urodzenia oraz zamieszkania skarżącego przed przyjazdem do Palestyny, zawarte w złożonych do akt sprawy dokumentach izraelskich, wobec braku odpowiednich dokumentów polskich, mogły stanowić dowód wskazujący na nabycie przez stronę obywatelstwa polskiego na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, co uzasadniałoby wydanie decyzji poświadczającej posiadanie tego obywatelstwa.

Przepis art. 76 § 1 k.p.a. stanowi, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. W celu stwierdzenia mocy dowodowej dokumentu urzędowego należy odróżnić część "zaświadczającą" od pozostałej części dokumentu oraz właściwy zakres zaświadczenia (J. Krajewski, Glosa do wyroku SN z 16 marca 1974r., II CR 46/74, cyt. w Komentarzu do k.p.c. pod red. T. Erecińskiego, Warszawa 2004, t. I, str. 513). Reguła ta odnosi się zarówno do dokumentów polskich, jak i obcych dokumentów urzędowych. A zatem, nie odmawiając mocy dowodowej złożonemu do akt sprawy dokumentowi poświadczającemu nabycie obywatelstwa izraelskiego, to jednak stanowiłby dowód jedynie nabycia przez skarżącego z dniem 15 maja 1948 r. obywatelstwa izraelskiego. Nie stanowi on dowodu na okoliczność miejsca urodzenia skarżącego, jego zamieszkania czy obywatelstwa polskiego. Pozostałe dane, zawarte w złożonych do akt sprawy dokumentach izraelskich, dotyczące miejsca urodzenia, zamieszkania czy obywatelstwa polskiego, jako nie wchodzące w zakres działań organów izraelskich, podlegają zatem ocenie nie na podstawie art. 76 § 1 k.p.a., ale na podstawie zasad ogólnych. Do uwzględnienia skargi kasacyjnej nie mogły przyczynić się zarzuty naruszenia art. 75 § 1 K.p.a., który stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Przedstawione przez stronę urzędowe dokumenty izraelskie zostały bowiem dopuszczone przez organy i podlegały ich ocenie. Odmowa nadania im znaczenia w sprawie nie wiązała się z odmową uznania autentyczności podpisu, charakteru, w jakim działała osoba podpisująca te dokumenty, ewentualnie tożsamości pieczęci lub stempla. Oceniając materiał dowodowy zebrany w sprawie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w dacie urodzenia skarżącego nie istniało niepodległe Państwo Polskie, a brak polskich dokumentów poddaje pod wątpliwość fakt, na jakiej podstawie Polska została wpisana jako miejsce urodzenia w izraelskich dokumentach. W rozpoznawanej sprawie prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że organ wyczerpująco zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, a podnoszony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 7 K.p.a. poprzez dowolność w ustaleniu stanu faktycznego jest chybiony.

Mając na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach sformułowanych w niej podstaw kasacyjnych, co wynika z treści art. 183 § 1 zd. pierwsze Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało więc przyjąć, że Sąd I instancji nie dopuścił się zarzucanych mu w skardze kasacyjnej uchybień, a w szczególności, że w sposób prawidłowy przyjął, iż materiał dowodowy zgromadzony w rozpoznawanej sprawie nakazywał stwierdzić, że odmowa poświadczenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego była zasadna. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie odnaleziono dokumentów pozwalających na jednoznaczne ustalenie, że skarżący posiadał obywatelstwo polskie. Skarżący również nie przedstawił takich dokumentów. Należy podkreślić, że wystąpienie z wnioskiem o potwierdzenie posiadania obywatelstwo polskiego wiąże się z obowiązkiem współpracy wnioskodawcy z organem prowadzącym postępowanie w celu ustalenia wszystkich niezbędnych w tym zakresie okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonych okoliczności może prowadzić do wydania decyzji niekorzystnej dla strony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie uznał, że okoliczności faktyczne ustalone w tej sprawie nie dają podstawy do stwierdzenia, że skarżący jest obywatelem polskim.

Reasumując, przyjęty przez Sąd I instancji i niezakwestionowany skutecznie w skardze kasacyjnej stan faktyczny sprawy nakazywał oddalić zarzut naruszenia art. 2 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.