Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 10/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1, 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Moskała, , Protokolant specjalista Katarzyna Jastrzębska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 marca 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz postanowienia Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. Nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) we W. (dalej też: Kierownik BP), decyzją nr [...] z [...].04.2006 r. przyznał J. S. (dalej: strona; skarżący) rentę strukturalną w wysokości [...] zł miesięcznie na okres 10 lat, począwszy od marca 2006 r. Kwota przyznanej renty strukturalnej była co rocznie waloryzowana. Ostatnia waloryzacja określała wysokość renty na [...] zł (decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W. z [...].04.2015 r. (nr [...]).

W dniu [...].04.2015 r. Kierownik BP, zgodnie z § 13a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191, z późn. zm.), w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 lutego 2015 r. zmieniającym rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U.2015 r., poz. 333; dalej: rozporządzenie rentowe), wystosował do beneficjenta pismo. W piśmie tym poinformował o osiągnięciu przez beneficjenta wieku emerytalnego i konieczności złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury do właściwego organu rentowego. W przedmiotowym piśmie strona została pouczona o konieczności złożenia Kierownikowi BP w terminie 30 dni od daty otrzymania omawianego pisma potwierdzenia złożenia wniosku o ustalenie emerytury oraz o konsekwencjach nieterminowego doręczenia potwierdzenia złożenia wniosku o ustalenie emerytury z ubezpieczenia społecznego lub ubezpieczenia społecznego rolników. Przedmiotowe pismo zostało skutecznie doręczone w dniu [...].04.2015 r.

Strona [...].09.2015 r. złożył w siedzibie Biura Powiatowego potwierdzenie wydane przez Oddział Regionalny Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), iż [...].09.2015 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do emerytury rolniczej dla siebie i dla małżonki.

Do Biura Powiatowego ARiMR [...].11.2015 r wpłynęły: decyzja (nr [...]) z [...].10.2015 r. o przyznaniu stronie emerytury rolniczej i decyzja (nr [...]) z [...].10.2015 r. o przyznaniu żonie strony emerytury rolniczej. Z treści przedmiotowych dokumentów wynika, iż stronie została przyznana emerytura rolnicza od [...].09.2015 r. w kwocie [...] zł brutto, natomiast żonie została przyznana emerytura rolnicza od [...].09 2015 r. w kwocie [...] zł brutto.

W tym stanie, Kierownik BP wydał [...].11.2015 r. decyzję (nr [...]) o zawieszeniu stronie od czerwca 2015 r. wypłaty części renty strukturalnej, na podstawie § 15 ust. 2a i 2b rozporządzenia rentowego, oraz decyzję (nr [...]), mocą której wznowił od września 2015 r. wypłatę zawieszonej renty strukturalnej oraz zmienił jej wysokość ze względu na uzyskane przez stronę i małżonkę prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników, zgodnie z § 14 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia rentowego. Nowa wysokość renty strukturalnej została ustalona na kwotę [...] zł. Przedmiotowe decyzje zostały doręczone stronie [...].12.2015 r. Strona nie wniosła odwołania od wyżej wymienionych decyzji.

Następnie [...].12.2015 r. Kierownik BP wystosował do strony informację o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej kwocie [...] zł. Zawiadomieniem (nr [...]) z [...].12.2015 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych w okresie od czerwca do listopada 2015 r. środków finansowych z tytułu renty strukturalnej. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone stronie [...].12.2015 r. Po czym, [...].03.2016 r. Kierownik BP wydał decyzję (nr [...]), mocą której ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od czerwca do listopada 2015 r. w wysokości [...] zł. Decyzja została doręczona [...].03.2016 r.

Po rozpoznaniu odwołania, decyzją (nr [...]) z [...].05.2016 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. (dalej też: Dyrektor OR) uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika BP i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wskazał na brak odniesienia się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, o której mowa w art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich na lata 2014- 2020 (Dz.U. z 205 r., poz. 349). Ponadto na nieprawidłowe ustosunkowanie się do przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności.

W dalszym etapie sprawy Kierownik BP wydał [...].07.2016 r. decyzję (nr [...]), mocą której, ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł. Przedmiotowa decyzja została wysłana do strony z pominięciem pełnomocnika, a doręczono ją [...].07.2016 r. Pełnomocnik strony [...].08.2016 r. (data stempla pocztowego) złożył odwołanie od tej decyzji. Postanowieniem (nr [...]) z [...].10.2016 r. Dyrektor OR stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Rozpoznając wniesioną skargę WSA we Wrocławiu, wyrokiem z [...].05.2017 r. (sygn. akt [...]), uchylił zaskarżone postanowienie z [...].10.2016 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził min., że doręczenie decyzji pierwszej instancji z [...].07.2016 r. z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika było wadliwe, a przez to nie wywołało skutku prawnego doręczenia w dacie przyjętej przez organ, wskutek czego termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął jeszcze biegu. Omawiany wyrok Sądu uprawomocnił się w dniu [...].07.2017 r.

W konsekwencji powyższego wyroku, Dyrektor OR wydał [...].08.017 r. postanowienie o niedopuszczalności odwołania. Uznał, że skoro wobec wadliwego wysłania decyzji z [...].07.2016 r. - do strony z pominięciem pełnomocnika - nie została ona doręczona, a przez to nie weszła do obrotu prawnego, to brak jest przedmiotu zaskarżenia, co wyłącza możliwość wniesienia środka odwoławczego. Organ odwoławczy zobowiązał ponadto organ I instancji do prawidłowego doręczenia decyzji kończącej postępowanie wszczęte z urzędu [...].12.2015 r. z poszanowaniem art. 40 § 2 k.p.a.

W tym stanie, Kierownik BP wysłał do pełnomocnika strony datowaną na [...].09.2017 r. decyzję (nr [...]) o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości [...] zł. W uzasadnieniu stwierdził, że nienależnie pobrana płatność została wypłacona w okresie od czerwca do listopada 2015 r. i powstała w wyniku wydania przez Kierownika BP decyzji orzekającej o zawieszeniu wypłaty o 50% wysokości przyznanej renty z powodu niedostarczenia przez stronę potwierdzenia złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury oraz w wyniku uzyskania przez beneficjenta i jego współmałżonkę emerytury od dnia [...].09.2015 r. Ponadto wskazał, iż nie zaistniał przypadek, o którym mowa w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013 stanowiący przesłankę obligującą do odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranych płatności oraz nie zaistniała przesłanka wykluczająca obowiązek zwrotu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014. W sprawie płatność nie została dokonana na skutek pomyłki organu, bowiem w dniu wypłaty świadczenia w obrocie prawnym funkcjonowała prawomocna decyzja zmieniająca wysokość renty, a organ nie posiadała informacji, że beneficjent ma ustalone prawo do emerytury.

W odwołaniu strona zarzuciła decyzji naruszenie:

art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że płatności wypłacane w okresie od czerwca do listopada 2015 nie wynikały z pomyłki ARiMR;

art. 6, 7, 8, 10 i 77 k.p.a. w zw. z §15 ust. 2a i 2b rozporządzenia rentowego, poprzez zawieszenie wypłaty renty dopiero w listopadzie 2015 r., pomimo że organ wiedział, że strona nie złożył w wymaganym terminie dokumentów potwierdzających złożenie wniosku o nabycie prawa do emerytury. Tym samym wypłata renty w pełnej wysokości w okresie od czerwca do listopada 2015 była wynikiem pomyłki organu, a strona nie miała możliwości go wykryć, bowiem była przekonana że organ działający w oparciu o przepisy prawa działa prawidłowo. Ponadto strona mogła przypuszczać, że skoro nie uzyskuje jeszcze emerytury to renta strukturalna należy mu się w pełnej wysokości;

art. 7, 77 i 80 k.p.a. w zw. z art. 138 §2 k.p.a., poprzez niepełne uwzględnienie wskazówek organu II instancji co do okoliczności, które powinny zostać uwzględnione przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2017 r. Dyrektor OR, na podstawie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.; art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1512, ze zm.), utrzymał w mocy decyzji Kierownika BP z [...].09.2017 r. o ustaleniu stronie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu na wstępie przedstawił przepisy regulujące kwestię ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, oraz regulujące uprawnienie do renty strukturalnej. Podkreślił, że przedmiotem niniejszego postępowania odwoławczego jest powtórne rozpatrzenie sprawy dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, zakończonej w I instancji decyzją Kierownika BP (nr [...] z [...].09.2017 r.).

Następnie wskazano, że rozstrzygnięcie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej jest konsekwencją rozstrzygnięcia Kierownika BP z [...].11.2015 r. o zawieszeniu wypłaty części renty strukturalnej z uwagi na niedopełnienie przez stronę warunku określonego w § 13a ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia rentowego oraz decyzji (nr [...]) z dnia [...].11.2015 r., mocą której Kierownik BP wznowił wypłatę zawieszonej części renty strukturalnej oraz zmienił wysokość przyznanej płatności, z uwagi na uzyskanie przez stronę i jego małżonkę świadczenia emerytalnego.

Wskazano w tym zakresie, że w związku z osiągnięciem przez stronę wieku emerytalnego Kierownik BP pismem z [...].04.2015 r. powiadomił stronę o konieczności złożenia do właściwego organu rentowego wniosku o ustalenie prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub ubezpieczenia społecznego rolników oraz doręczenia potwierdzenia złożenia przedmiotowego wniosku do właściwego biura powiatowego Agencji nie później niż w terminie 30 dni od daty otrzymania niniejszego zawiadomienia. Przedmiotowe pismo zostało doręczone stronie [...].04.2015 r. Strona, w zakreślonym w piśmie terminie, nie doręczyła do właściwego biura powiatowego ARiMR potwierdzenia złożenia do właściwego organu rentowego wniosku o ustalenie prawa do emerytury. Przedmiotowe potwierdzenia złożenia wniosku strona dostarczyła dopiero [...].09.2015 r.

W konsekwencji powyższego, stosownie do § 15 ust. 2a rozporządzenia rentowego, [...].11.2015 r. Kierownik BP wydał decyzję (nr [...]), mocą której zawiesił od miesiąca czerwca 2015 r. wypłatę przyznanej stronie renty strukturalnej w części równej 50 % wysokości ustalonej kwoty renty strukturalnej. Nowa kwota renty strukturalnej została ustalona w wysokości [...] zł, decyzją z [...].11.2015 r. (nr [...]).

Tym samym renta strukturalna za okres od czerwca do sierpnia 2015 r. winna być wypłacona w kwocie [...] zł/ miesięcznie (50 % kwoty przyznanej renty strukturalnej), a w okresie od miesiąca września w wysokości [...] zł/ miesięcznie. Kwoty wypłacone w omawianych okresach ponad wyżej wymienione kwoty należy uznać za pobrane nienależnie. W związku z czym środki przekazane na rachunek strony w okresie od czerwca 2015 r. do listopada 2015 r. w wysokości ponad kwoty wynikające z decyzji Kierownika BP z [...].11.2015 r. o zawieszeniu wypłaty części renty strukturalnej oraz decyzji z [...].11.2015 r. o wznowieniu wypłaty zawieszonej części renty strukturalnej oraz o zmianie jej wysokości w łącznej kwocie [...] zł zostały pobrane nienależnie i beneficjent zobowiązany jest do ich zwrotu.

Dalej podniesiono w uzasadnieniu, że od tej zasady ustawodawca wprowadził jednak wyjątki. Dla płatności pobranych w okresie od czerwca do listopada 2015 r. przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającym zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 549). Stosownie do art. 7 ust. 3 powołanego rozporządzenia, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeżeli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, uznanie braku pomyłki organu Agencji (I instancji) z powodu, że nie posiadł on informacji z których wynikałoby, że strona ma ustalone prawo do emerytury rolniczej, nie jest trafne w odniesieniu do okresu wypłaty renty od czerwca do sierpnia 2015 r. Organ winien był bowiem, zgodnie z § 15 ust. 2a i ust. 2b rozporządzenia rentowego, niezwłocznie po upływie terminu, w którym strona miała dostarczyć potwierdzenie złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury rolniczej wydać stosowną decyzję o zawieszeniu wypłaty renty, tak aby nie dopuścić do wypłaty nienależnych kwot.

Podkreślono jednocześnie, że wskazana przesłanka wykluczająca obowiązek zwrotu zawarta w art. 7 ust. 3 rozporządzenia, może w sprawie zaistnieć w sytuacji niemożności wykrycia błędu przez rolnika. W sprawie, wprawdzie środki finansowe z tytułu renty strukturalnej odnoszące się do okresu od czerwca do sierpnia 2015 r., co prawda zostały wypłacone na skutek nieprawidłowego działania organu, który przyznał świadczenie, nie mniej jednak błąd ten mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR pismem z dnia [...].04.2015 r. (doręczonym stronie w dniu [...].04.2015 r.) przekazał stronie zgodnie z obowiązkiem jaki nakłada na niego § 13a rozporządzenia rentowego, informacje jakie czynności i w jakim terminie musi dokonać aby uniknąć zawieszenia wypłaty części renty strukturalnej, a czego strona nie wypełniła w terminie. Strona została także pouczona o konsekwencjach niewywiązania się z ciążących na niej zobowiązań tj. o wysokości zawieszenia renty i terminie zawieszenia wypłaty. Tym samym, zdaniem organu, nie można twierdzić, iż błąd organu polegający na wypłacie świadczenia w zawyżonej wysokości, nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta przy zachowaniu przez stronę należytej w danych okolicznościach staranności.

Natomiast płatności wypłacone w okresie od września do listopada 2015 r. nie wynikały z pomyłki organu Agencji. Bowiem Kierownik BP nie posiadał informacji, że strona i jego małżonka uzyskali od [...].09.2015 r. prawo do świadczenia emerytalnego. Decyzje Prezesa KRUS przyznające świadczenia emerytalne oraz decyzje o podjęciu wypłaty części uzupełniającej emerytury zostały doręczone do ARiMR dopiero [...].11.2015 r. oraz [...].11.2015 r. Zgodnie z kolei z § 15 ust. 3a rozporządzenia rentowego, wznowienie wypłaty zawieszonej renty strukturalnej następuje dopiero po doręczeniu kierownikowi biura powiatowego Agencji decyzji ostatecznej organu rentowego przyznającej uprawnionemu do renty strukturalnej lub jego małżonkowi prawo do emerytury.

Wskazano, że składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej, strona własnoręcznym podpisem potwierdziła, iż znane są jej zasady przyznawania i wypłaty renty strukturalnej oraz zobowiązała się do niezwłocznego informowania organu na piśmie o wszelkich faktach mających wpływa na przyznanie renty oraz mających znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń.

Podniesiono dalej, że w sprawie nie występuje sytuacja odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, o której mowa w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013, w związku z treścią art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich na lata 2014-2010 (Dz.U. z 2015 r. poz 349 ).

Na kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej składają się płatności pobrane w okresie od czerwca 2015 r. do listopada 2015 r. w łącznej wysokości [...] zł. Tym samym kwota ta przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 powołanego wyżej rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1306/13 (kwotę o której mowa w wskazanym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013).

Podniesiono w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. i z 23 grudnia 1995 r. z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95), okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą należy uznać co do zasady w przypadku programów wieloletnich dzień zakończenia zobowiązania - okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. W związku z powyższym, w odniesieniu do płatności wypłacanych w ramach funduszu PROW 2007-2013 będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r., (do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie późniejsza niż 30 czerwca 2016 r., stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz.Urz.UE.L 209 z 11.8.2005, str. 1 z późn. zm.).

Jak stanowi z kolei art. 3 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. Okres wykonania decyzji nakładającej karę administracyjną wynosi trzy lata. Okres ten biegnie od dnia uprawomocnienia się decyzji.

Zatem w przedmiotowej sprawie ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności renty strukturalnej nastąpiło przed upływem tego terminu

Strona wniosła skargę na decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...].09.2017 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł.

Zarzuciła:

1. naruszenie art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że wobec braku złożenia przez stronę potwierdzenia złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury w KRUS w terminie 30 dni od otrzymania zawiadomienia z [...].04.2015 r., wypłacana od czerwca do sierpnia 2015 r. włącznie, renta w wysokości [...] zł za każdy z w.w. miesięcy jest kwotą nienależną, a następnie uznanie, że mimo tego, że kwota wznowionej renty w wysokości [...] zł została począwszy od wrzesień 2015 r. zmniejszona o kwotę emerytury przyznanej stronie, tj. o [...] zł oraz o kwotę dodatku na małżonka w wysokości [...] zł - również została nienależnie wypłacona w miesiącach od września do listopada 2015 r.

Konsekwentnie, nieprawidłowe ustalenie, że w badanej sprawie doszło do nienależnego pobrania przez stronę środków z Europejskiego Funduszu Rolnego oraz niespełnienie przez beneficjenta warunków zwolnienia ze zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego, gdyż płatności z tytułu renty strukturalnej nie wynikały z pomyłki Agencji. Podczas gdy przesłanką do zmniejszenia wysokości o 50% renty strukturalnej, zgodnie z § 15 ust. 2a rozporządzenia rentowego, jest samo niezłożenie w wyznaczonym terminie potwierdzenia złożenia wniosku o którym mowa w § 13a ust. 3 w.w. rozporządzenia, zaś w okresie od września 2015 r., gdy organ administracyjny posiadał informację przekazaną od skarżącego dotyczącą złożenia wniosku o ustalenie emerytury do KRUS- tym bardziej brak jest podstaw żądania zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia, ponieważ płatność została dokonana na skutek pomyłki organu, a błąd nie mógł zostać wykryty przez stronę;

2. naruszenie art. 6 k.p.a., 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 10 k.p.a. i art. 77 k.p.a. w zw. z § 15 ust. 2a i 2b rozporządzenia rentowego, poprzez zawieszenie wypłaty 50% renty strukturalnej, tj. za okres od czerwca 2015 r. do listopada 2015 r. dopiero w listopadzie 2015 r. mimo że Kierownik Powiatowego Biura wiedział, że strona nie złożyła w terminie, tj. do dnia [...] maja 2015 r. dokumentów potwierdzających złożenie wniosku o ustalenie prawa do emerytury, a następnie żądanie od strony zwrotu wypłaconej kwoty, podczas gdy na postawie w/w przepisu organ administracji posiadał uprawnienie do zawieszenia prawa do wypłaty renty strukturalnej, a tego nie uczynił; organ dokonał zawieszenia prawa do wypłaty renty strukturalnej dopiero po tym, jak wypłacił świadczenia a pomyłka ta nie mogła zostać wykryta przez stronę, która uprzednio została powiadomiona o sankcji za niezłożenie w terminie w/w zawiadomienia. Skoro organ, który ma prawo do wydania decyzji o wstrzymaniu wypłaty części renty strukturalnej, decyzji takiej nie wydaje, a jednocześnie dokonuje wypłaty renty strukturalnej, strona ma prawo przypuszczać, że organ działający na postawie przepisów prawa działa prawidłowo, a w szczególności, ze [...] kwietnia 2015 r. została wydana decyzja o przyznaniu renty strukturalnej i w takiej wysokości organ ją wypłacał. Strona mogła zatem słusznie zakładać, że skoro nie dostaje jeszcze emerytury rolniczej, to renta należy się jej w 100%. Kierownik Powiatowego Biura powinien wydać decyzję o zawieszeniu wypłaty 50% renty strukturalnej w czerwcu 2015 r., a nie w dniu [...] listopada 2015 r. Dyrektor OR Agencji w zaskarżonej decyzji przyznał, iż środki finansowe z tytułu renty strukturalnej za okres czerwiec- sierpień 2015 r. zostały wypłacone na skutek nieprawidłowego działania organu. To tym bardziej wypłata renty za okres wrzesień- listopad 2015 r., po złożeniu przez skarżącego wniosku, nastąpiło na skutek pomyłki organu;

3. błąd w ustaleniach faktycznych, polegających na przyjęciu, iż błąd organu ma zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach. Skoro organ nie wykrył swojej pomyłki - wypłacając środki beneficjentowi, to tym bardziej nie mógł wykryć tego skarżący. Podkreślić należy, iż skarżący pierwsze środki z tytułu emerytury otrzymał dopiero w październiku 2015 r., otrzymując renty strukturalnej był przekonany, że one mu się cały czas należą. Zresztą miał je przyznane do lutego 2016 r. i był przekonany, że będzie je otrzymywał do tej daty. Dodatkowo wraz z pismem organu z [...].04.2015 r. otrzymał decyzję z tej samej daty o nowej wysokości renty strukturalnej. W tej sytuacji był przekonany, że taka kwota mu się należy, a organ dokonując przelewów właśnie w tej wysokości utwierdził go w przekonaniu, że ta kwota renty strukturalnej mu przysługuje. Pomyłka organu nie mogła zatem zostać wykryta przez skarżącego.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym również na decyzje wydawane przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR).

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a).

Wskazać należy, ze stosownie do art. 134 § 1, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami.

Natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Oceniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia Sąd doszedł do przekonania, że skarga była uzasadniona aczkolwiek z nieco innych powodów niż wskazane przez skarżącego. W rozpatrywanej sprawie, z przyczyn dostrzeżonych przez Sąd z urzędu, zaistniała konieczność wyjścia poza zarzuty skargi, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji dotknięte są naruszeniem prawa stanowiącym określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przyczynę nieważności decyzji. Dotyczy to także postanowienia organu odwoławczego w przedmiocie niedopuszczalności odwołania.

Jak wynika z akt sprawy, Kierownik BP ARiMR we W. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych w okresie od czerwca do listopada 2015 r. środków finansowych z tytułu renty strukturalnej. O czym zawiadomieniem (nr [...]) z [...].12.2015 r. powiadomił stronę.

W jego ramach wydał organ pierwszej instancji [...].03.016 r. decyzję (nr [...]), mocą której ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od czerwca do listopada 2015 r. w wysokości [...] zł. Została ona uchylona przez Dyrektor OR decyzją (nr [...]) wydaną [...].05.2016 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W konsekwencji, [...].07.2016 r. Kierownik BP wydał decyzję (nr [...]), mocą której ustalił dla strony kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł, za okres od czerwca do listopada 2015 r. Rozpoznając odwołanie, postanowieniem (nr [...]) z [...].10.2016 r. Dyrektor OR ARiMR we W. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

WSA we Wrocławiu, wyrokiem z [...].05.2017 r. (sygn. akt [...]), uchylił zaskarżone postanowienie z [...].10.2016 r. W uzasadnianiu Sąd stwierdził, że nie zachodziły podstawy do stwierdzenia braku należytego umocowania pełnomocnika w ponownym postępowaniu przed organem pierwszej instancji, tym samym należy przyjąć, że doręczenie decyzji pierwszej instancji z [...].07.2016 r. z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika było wadliwe, a przez to nie wywołało skutku prawnego doręczenia w dacie przyjętej przez organ, wskutek czego termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął jeszcze biegu. Bieg terminu do wniesienia środka odwoławczego rozpocznie się dopiero z datą skutecznego doręczenia decyzji pełnomocnikowi. Tym samym nie można uznać, że doszło do uchybienia terminu do złożenia. W zakończeniu Sąd stwierdził, że prowadząc ponownie postepowanie organ przystąpi do merytorycznego rozpoznania odwołania.

W rozpatrywanej sprawie, w konsekwencji powyższego wyroku, Dyrektor OR postanowieniem z [...].08.2017 r. stwierdził niedopuszczalności odwołania uznając, że wobec wadliwego wysłania decyzji z [...].07.2016 r. do strony z pominięciem pełnomocnika nie została ona doręczona, a przez to nie weszła do obrotu prawnego, tym samym brak jest przedmiotu zaskarżenia, co wyłącza możliwość wniesienia środka odwoławczego. Organ odwoławczy zobowiązał ponadto organ I instancji do prawidłowego doręczenia decyzji kończącej postępowanie wszczęte [...].12.2015 r.

Wskazać należy w tym zakresie, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przesłanek o charakterze przedmiotowym i podmiotowym. Do przesłanek o charakterze przedmiotowym zalicza się m.in.: zaskarżenie aktu nie będącego decyzją administracyjną w rozumieniu k.p.a. albo wniesienie odwołania od decyzji, która nie została doręczona lub ogłoszona stronie, wyłączenie możliwości wniesienia odwołania w stosunku do określonych rodzajów decyzji administracyjnych wydawanych w postępowaniu jednoinstancyjnym przez przepis ustawowy, czy też w sytuacji, gdy środek zaskarżenia został wniesiony przedwcześnie. Jeśli chodzi zaś o przesłanki niedopuszczalności odwołania o charakterze podmiotowym to należy do nich niezdolność odwołującego się do czynności prawnych oraz oczywisty brak legitymacji odwoławczej.

W sprawie nie można uznać, jak chce organ odwoławczy w powyższym postanowieniu z [...].08.2017 r., że decyzja organu pierwszej instancji z [...].07.2016 r. nie weszła do obrotu prawnego. Jak wynika z akt sprawy, w postanowieniu (nr [...]) z [...].10.2016 r. stwierdzającym uchybienie terminu do wniesienia odwołania, Dyrektor OR stwierdził, że decyzja (nr [...]) z [...].07.2016 r. została doręczona stronie dnia [...].07.2016 r., a odwołanie zostało wniesione [...].08.2016 r. przez ustanowionego pełnomocnika, czyli 1 dzień po upływie terminu.

Skoro decyzja została doręczona stronie a nie ustanowionemu pełnomocnikowi, mamy do czynienia z wadliwym doręczeniem tej decyzji, a nie brakiem doręczenia. Ponadto jak wynika z akt sprawy od powyższej decyzji zostało złożone odwołanie przez pełnomocnika. W konsekwencji, zgodnie z wyrokiem Sąd z [...].05.2017 r., nie tylko nie można było uznać, że decyzja ta nie weszła do obrotu prawnego, ale także, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jak stwierdził Sąd wadliwe doręczanie nie wywołało skutku prawnego doręczenia w dacie przyjętej przez organ.

W tym stanie organ drugiej instancji winień przystąpi do merytorycznego rozpoznania odwołania od decyzji z [...].07.2016 r. Tym samym postanowienia organu odwoławczego z [...].08.2017 r. stwierdzające niedopuszczalności odwołania, zostało wydanie z rażącym naruszeniem prawa. Podnieść należy, że Sąd we wskazanym wyroku wyraźnie stwierdził, że prowadząc ponownie postępowanie organ winien przystąpić do merytorycznego rozpoznania odwołania.

Dlatego Sąd stwierdził nieważność powyższego postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania (pkt I sentencji wyroku).

Jak wynika z akt, w sprawie - w konsekwencji tego postanowienia organu odwoławczego z [...].08.2017 r - Kierownik BP wydał [...].09.2017 r. decyzję (nr [...]) o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości [...] zł, za okres od czerwca do października 2015 r., którą przesłał do pełnomocnika strony. O tej decyzji, pismem z [...].10.2017 r. strona wniosła odwołanie. Po jego rozpoznaniu zaskarżoną decyzją z [...].11.2017 r. Dyrektor OR utrzymał w mocy decyzji Kierownika BP z [...].09.2017 r.

Z powyższego wynika, że w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienie z dwoma, pozostającymi w obrocie prawnych, tożsamymi podmiotowo i przedmiotowo rozstrzygnięciami organu pierwszej instancji, decyzją z [...].07.2016 r. (nr [...]), i decyzją z [...].09.2017 r. (nr [...]).

Jak już wskazano wcześniej, decyzja organu pierwszej instancji z [...].07.2016 r. weszła ona do obrotu prawnego, nie został wyeliminowana z obrotu. Nie zaistniała więc konieczności wydawania nowej – drugiej tożsamej podmiotowo i przedmiotowo decyzji i konieczność ponownego jej doręczenia pełnomocnikowi strony.

Decyzja z [...].09.2017. została wydana – podobnie jak decyzja z [...].07.2016 r. -w konsekwencji wszczęcia z urzędu postępowania administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych w okresie od czerwca do listopada 2015 r. środków finansowych z tytułu renty strukturalnej (zawiadomienie nr [...] z [...].12.2015 r. Kierownika BP). Obie decyzje, zarówno ta z [...].09.2017 r, jak i z [...].07.2016 r. zostały wydane na tej samej podstawie prawnej - art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1512 ze zm.). Adresatem obu decyzji był ten sam podmiot - skarżący, a okoliczności faktyczne sprawy nie uległy zmianie. W rozpoznawanej sprawie zachodziła zatem tożsamość spraw administracyjnych, bowiem już wcześniej została wydana przez ten sam organy pierwszej instancji decyzja, na podstawie takiego samego stanu faktycznego, takich samych przesłanek, na podstawie tej samej podstawy prawnej, z tej samej przyczyny wobec tego samego podmiotu.

Skoro zatem w sprawie wszczętej z urzędu [...].12. 2015 r. została już wydana decyzja organu pierwszej instancji z [...].07.2016 r. i nie została ona wyeliminowana z obrotu prawnego i od której pozostało w obrocie nierozpoznane odwołanie, to tym samym nie było podstaw do wydania, w zgodzie z prawem, nowej decyzji w tej samej podmiotowo i przedmiotowo sprawie, z [...].09. 2017 r. I jako taka, decyzja ta winna zostać wyeliminowania z obrotu prawnego. W konsekwencji nie znajduje uzasadnienia prawnego wydanie, w wyniku wniesionego odwołania od rozstrzygnięcia z [...].09. 2017 r., przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji z [...].11.2017 r. Przedmiotowe decyzje obarczone są wiec wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a. Mamy w sprawie do czynienia z oczywistym naruszeniem prawa przy ich wydaniu. Ich pozostawanie w obrocie nie jest do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządność.

Wobec powyższego, niezależnie od zarzutów skargi, należało z przyczyny o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (orzeczenie zawarte w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach oparto na normie art. 200 p.p.s.a.

.