Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 479/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Opłaty administracyjne
Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 40, art. 59f ust. 1, art. 71a ust. 1, at. 71a ust. 3
journal: Dz.U. 2006 nr 156 poz 1118
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
article: art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2009r. sprawy ze skargi M.N. i P.N. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia 21 listopada 2007r. nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej; oddala skargę /-/ E.Podrazik /-/ W.Batorowicz /-/ J.Szaniecka


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w N. T. z dnia [...] października 2007 r. nr [...], którym ustalono opłatę legalizacyjną dla M.N. i P. N. w związku z podjęciem samowolnej przebudowy i zmiany sposobu użytkowania budynku położonego w N. T. przy ul. [...] (działka nr ewid. [...]) w ten sposób, że jego część o funkcji mieszkalnej (lok. nr [...]) przebudowano na pomieszczenia usługowe (biurowe).

Powyższe postanowienia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Dnia 28 lutego 2006 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w N.T. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie samowolnej zmiany sposobu użytkowania lokalu mieszkalnego na lokal usługowy w N. T. przy ul. [...], na działce nr ewid. [...] (wcześniej: nr [...] i [...]) stanowiącego własność W. D . W wyniku oględzin obiektu przeprowadzonych w dniu 6 kwietnia 2006 r. stwierdzono, że W. D. przystąpił do samowolnej zmiany sposobu użytkowania poprzez przebudowę lokalu mieszkalnego na lokal usługowy - pomieszczenie biurowe (wynajmowane wówczas przez P. N.). Samowolna zmiana sposobu użytkowania polegała na wykuciu otworu drzwiowego w elewacji frontowej budynku oraz przemurowaniu dwóch otworów drzwiowych wewnątrz pomieszczenia. Prace te wykonano, według oświadczenia właściciela obiektu, na przełomie 2005 i 2006 r. (protokół kontroli z dnia 6 kwietnia 2006 r. - k. 8 akt adm.).

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wstrzymał użytkowanie pomieszczeń biurowych i zobowiązał inwestora do przedłożenia odpowiednich dokumentów w terminie do dnia 30 lipca 2006 r. Decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...], organ zakreślił nowy ostateczny termin wykonania powyższych obowiązków (do dnia 30 września 2006 r.), a postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] ustalił opłatę legalizacyjną w wysokości 60.000 zł.

Powyższe orzeczenia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego zostały wyeliminowane z obrotu prawnego przez Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w tej sposób, że postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] stwierdzono nieważność postanowienia z dnia [...] kwietnia 2006 r., decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] stwierdzono nieważność decyzji z dnia [...] września 2006 r., a postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. [...] uchylono w całości postanowienie z dnia [...] grudnia 2006 r. i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Aktem notarialnym z dnia 25 maja 2007 r. Rep. A nr [...] W.D. zbył nieruchomość obejmującą działkę nr ewid. [...] na rzecz P. N. oraz M. N., którzy nabyli ją oboje w udziałach wynoszących po 1/2 części.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] wstrzymał użytkowanie pomieszczeń biurowych oraz zobowiązał nowych właścicieli nieruchomości (P.N. i M. N.) do przedłożenia w terminie do 28 września 2007 r stosownych dokumentów, o których mowa w art. 71a ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.).

Po wykonaniu przez skarżących nałożonych na nich obowiązków, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia [...] października 2007 r. nr [...] ustalił opłatą legalizacyjną dla M. N. i P. N. w wysokości 60.000 zł. Wyjaśnił, że po zbadaniu zgodności złożonego projektu budowlanego z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego oraz po dokonaniu oceny jego kompletności, opłatę legalizacyjną wyliczył na podstawie art. 71a ust. 3 ustawy.

Zażalenie na postanowienie złożyli M. N. i P. N . Wnosząc o jego uchylenie w całości zarzucili naruszenie: art. 71a ust. 3 w zw. z art. 59f ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - poprzez bezpodstawne zaliczenie obiektu budowlanego do kategorii XVI oraz art. 107 K.p.a. - poprzez niepodanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia na jakiej podstawie opłatę legalizacyjną wyliczono przy zastosowaniu kategorii obiektu XVI. Zdaniem skarżących uchybiono również art. 8 i 9 K.p.a. W uzasadnieniu M. N. i P. N. podnieśli, że organ nie wyjaśnił dlaczego przy wyliczeniu opłaty posłużył się współczynnikiem kategorii obiektu budowlanego k-12. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący zaznaczyli, iż nakładanie na jakikolwiek podmiot opłat w formie decyzji czy postanowień powinno być poparte jasnym i zrozumiałym przytoczeniem podstaw, na których organ opierał się przy ustalaniu opłaty. Nakładając karę należało odwołać się do treści art. 59f Prawa budowlanego. Przepis ten reguluje sposób wyliczenia opłaty legalizacyjnej w oparciu o wzór matematyczny - w ust. 1 operuje pojęciami: stawki opłaty (s), współczynnika kategorii obiektu budowlanego (k) i współczynnika wielkości obiektu budowlanego (w). Zdaniem skarżących organ nadzoru budowlanego powinien w uzasadnieniu postanowienia wyjaśnić jak ustalił stawkę opłaty i z czego ona wynika, do jakiej kategorii zaliczył obiekt budowlany i na jakiej podstawie prawnej oraz w jaki sposób ustalony został współczynnik wielkości obiektu budowlanego. M. N. i P. N. podnieśli też, że nie mieli możliwości zweryfikowania twierdzeń organu nadzoru budowlanego, w szczególności w zakresie podstaw zaliczenia budynku do kategorii XVI - które w ich ocenie było błędne. Podnieśli oni, że kategoria ta dotyczy budynków biurowych i konferencyjnych, a budynek objęty postępowaniem jest obiektem mieszkaniowym. Okoliczność tę dostrzegł zresztą sam organ określając budynek jako "mieszkalno-usługowy". Skarżący wskazali dodatkowo, że również rzeczoznawca zakwalifikował w operacie szacunkowym obiekt jako budynek mieszkalny wielorodzinny. W konkluzji stwierdzili, iż nawet stwierdzenie przez organ nadzoru budowlanego przebudowy dokonanej przez poprzedniego właściciela budynku polegającej na wykuciu otworu drzwiowego w elewacji frontowej oraz zamurowaniu dwóch otworów drzwiowych wewnątrz pomieszczenia budynków w lokalu nr [...], nie może skutkować zaliczeniem całego budynku do kategorii budynków biurowych i konferencyjnych.

Wraz z pismem z dnia 18 października 2007 r. pełnomocnik W. D. radca prawny R. Ś. przedłożył do akt dowód wpłaty całości opłaty legalizacyjnej na konto Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w P., przy czym wniósł jednocześnie o kontynuowanie postępowania wywołanego zażaleniem (zob. k. 51 akt adm. pierwszej instancji, k. 70 akt adm. drugiej instancji).

Utrzymując postanowienie w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: K.p.a.), Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wyjaśnił, iż świetle art. 71a Prawa budowlanego, w razie zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganego zgłoszenia, właściwy organ ma obowiązek wstrzymać, w drodze postanowienia, użytkowanie obiektu budowlanego lub jego części i nałożyć obowiązek przedstawienia w wyznaczonym terminie wymaganych dokumentów. Legalizacja samowolnej zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego jest możliwa po przedstawieniu wymaganej dokumentacji i uiszczeniu opłaty legalizacyjnej. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził, że organ pierwszej instancji poprawnie wyliczył wysokość opłaty legalizacyjnej oraz słusznie wskazał jako podstawę prawną art. 71a ust. 3 Prawa budowlanego. Ponadto przedstawił sposób obliczania tej opłaty ze wskazaniem poszczególnych elementów tego wyliczenia. Z uwagi na powyższe organ odwoławczy nie dopatrzył się naruszenia art. 8 i 9 K.p.a. Odnosząc się do zarzutów zażalenia Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził, że zgodnie z art. 71a ust. 3 ustawy do opłaty legalizacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art. 59f ust. 1 tej ustawy, z tym, że stawka opłaty podlega dziesięciokrotnemu podwyższeniu. Zgodnie z art. 59f ust. 1 Prawa budowlanego karę (opłatę) stanowi iloczyn stawki opłaty (s) współczynnika kategorii obiektu budowlanego (k) i współczynnika wielkości obiektu budowlanego (w). Stawka opłaty wynosi 500 zł (art. 59f ust. 2 Prawa budowlanego). Natomiast kategorie obiektu, współczynnik kategorii obiektu oraz współczynnik wielkości obiektu określa załącznik do ustawy (art. 59f ust. 3 Prawa budowlanego). Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego nie uznał także zarzutu bezpodstawnego zaliczenia obiektu budowlanego do kategorii XVI. Opłata legalizacyjna, ustalana na podstawie art. 71a Prawa budowlanego nakładana jest w razie samowolnej zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części. W tej sprawie dokonano samowolnej zmiany sposobu użytkowania części obiektu - przekształcając część budynku z mieszkalnej na usługową (pomieszczenia biurowe) i do tej części odnosi się opłata legalizacyjna. Należało zatem tę cześć zakwalifikować jako budynek biurowy zaliczany do kategorii XVI określonej w załączniku do ustawy. Konsekwencją tego ustalenia było przyjęcie - określonego również w załączniku do ustawy - współczynnika kategorii obiektu k = 12. Organ odwoławczy nie uznał też argumentacji skarżących, którzy powoływali się na przygotowany w odniesieniu do nieruchomości operat szacunkowy. W ocenie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego operat ten nie ma znaczenia w sprawie, ponieważ pochodzi z dnia 2 kwietnia 2004 r., a samowolnej zmiany sposobu użytkowania dokonano na przełomie lat 2005/2006. Poza tym zmiana ta dotyczy części obiektu. W pozostałym zakresie budynek pozostaje budynkiem mieszkalnym. Stąd określenie przez organ pierwszej instancji przedmiotowego obiektu jako mieszkalno - usługowego.

W skardze M. N. i P. N. wnieśli o uchylenie postanowień obu instancji oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania. Zarzucili naruszenie: art. 71 a ust. 3 w zw. z art. 59f ust. 1 Prawa budowlanego poprzez niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne zaliczenie obiektu budowlanego do kategorii XVI. Wskazali też na uchybienie art. 107 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia w tym zakresie. W uzasadnieniu skarżący podkreślili, że przyjęta kategoria obiektu budowlanego determinuje jeden ze współczynników mających znaczenie dla wysokości opłaty legalizacyjnej (art. 59f Prawa budowlanego). W tej sprawie organ przyjął ją błędnie, gdyż kategoria XVI dotyczy budynków biurowych i konferencyjnych, a nie mieszkalno-usługowych. Zdaniem skarżących ich budynek jest obiektem mieszkalnym. Co więcej, skoro rzeczoznawca zakwalifikował budynek jako mieszkalny wielorodzinny, to czynności polegające na przebudowie polegające na wykuciu otworu drzwiowego w elewacji frontowej oraz zamurowaniu dwóch otworów drzwiowych wewnątrz pomieszczenia w lokalu nr [...] nie mogły skutkować zaliczeniem całego budynku do kategorii budynków biurowych i konferencyjnych.

W odpowiedzi na skargę Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

W toku rozprawy W. D. - dopuszczony uprzednio do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika na prawach strony (postanowienie z dnia [...] lipca 2009 r.) - oświadczył, że również jego zdaniem obiekt budowlany skarżących powinien być zaliczony do kategorii obiektu mieszkalnego. Niezależnie od tego nadmienił, że poprzedni inwestor D. S. uzyskał w 2003 r. pozwolenie na przebudowę pomieszczeń, jednakże umowa z nim została rozwiązana z powodu wadliwego użytkowania lokalu. Następnie lokal był zajęty przez kolejnego lokatora na cele mieszkalne. Skarżący przejęli tę część budynku pod koniec 2005 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W świetle materiału dowodowego zebranego w sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że w miesiącach od listopada 2005 r. do stycznia 2006 r. w budynku przy ul. [...] w N. T. ówczesny właściciel W. D. samowolnie przystąpił do przebudowy znajdującego się w budynku lokalu mieszkalnego (nr [...]) na pomieszczenia biurowe. Przebudowa polegała na wykuciu otworu drzwiowego w elewacji frontowej budynku oraz przemurowaniu dwóch otworów drzwiowych wewnątrz pomieszczeń. W dniu dokonania oględzin nieruchomości (w obecności inwestora) lokal dzierżawiony był przez P. N., który użytkował go jako biuro (protokół z dnia 6 kwietnia 2006 r. wraz z fotografiami - k. 7, 8 akt adm.).

Powyższa przebudowa i zmiana sposobu użytkowania pomieszczeń z funkcji mieszkalnej na biurową niewątpliwie wymagała zgłoszenia zgodnie z art. 71 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 Prawa budowlanego. W myśl tego przepisu przez zmianę sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części, wymagającą zgłoszenia, rozumie się podjęcie bądź zaniechanie w obiekcie budowlanym lub jego części działalności zmieniającej warunki: bezpieczeństwa pożarowego, powodziowego, pracy, zdrowotne, higieniczno-sanitarne, ochrony środowiska bądź wielkość lub układ obciążeń. W tej sprawie pomieszczenia znajdujące się na parterze w budynku przy ul. [...] w N. T. przed zmianą sposobu użytkowania pełniły funkcję mieszkalną. W.D. przebudował je i wynajął na cele biurowe. Zmiana sposobu użytkowania, która w ten sposób nastąpiła, pociągła za sobą niewątpliwie zmianę warunków bezpieczeństwa pożarowego, pracy oraz warunków higieniczno-sanitarnych. Można choćby wskazać, że w rozumieniu przepisów techniczno-budowlanych dla pomieszczeń użytkowanych jako biura przyjmuje się inna kategorię zagrożenia pożarowego aniżeli dla pomieszczeń mieszkalnych (zob. § 209 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 3 i 4 w zw. z § 3 pkt 6 in fine rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie; Dz.U. z 2002 r. Nr 75, poz. 690 ze zm.).

Powziąwszy informację o dokonanej samowolnie przebudowie lokalu i zmianie sposobu jego użytkowania Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w N. T. zawiadomił inwestora – W. D. oraz P. N. o wszczęciu w tej sprawie postępowania (k. 2 akt administracyjnych). Decyzje i postanowienia wydane w wyniku pierwszego rozpoznania sprawy, w tym pierwsze postanowienie w sprawie opłaty legalizacyjnej dla W. D., zostały wyeliminowane z obrotu przez Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Ponowne postępowanie toczyło się już wobec nabywców nieruchomości – M. N. i P. N . Uznanie ich za strony postępowania należało uznać za prawidłowe, ponieważ następcy prawni inwestora, uzyskując prawo własności nieruchomości, wchodzą w prawa i obowiązki wiążące się z tą nieruchomością. Do nich zatem powinny być kierowane wszelkie rozstrzygnięcia, a w tym decyzja zmierzająca do usunięcia skutków samowolnej zmiany sposobu użytkowania nieruchomości (tak: wyrok z dnia 5 października 1998 r. sygn. akt IV SA/ 1796/96, publ. Lex nr 43781).

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w N. T., na podstawie art. 71a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.), wstrzymał użytkowanie pomieszczeń biurowych powstałych w wyniku samowolnej przebudowy i zmiany sposobu użytkowania i wezwał skarżących do przedłożenia wymaganych dokumentów. M. N. i P. N. uczynili zadość temu wezwaniu. Przedłożyli w szczególności projekt budowlany dotyczący "przebudowy i zmiany sposobu użytkowania lokalu mieszkalnego na lokal biurowy". Do projektu dołączyli między innymi ekspertyzę techniczną inż. T. G.

, której celem było "określenie stanu technicznego konstrukcji i elementów budynku z uwzględnieniem podłoża gruntowego po dokonanej przebudowie i zmianie sposobu użytkowania lokalu mieszkalnego w przyziemiu budynku". W ekspertyzie pozytywnie oceniono stan techniczny obiektu po przebudowie, w szczególności stwierdzono, że "przebudowa i zmiana sposobu użytkowania lokalu mieszkalnego nie wpłynęła ujemnie na istniejące elementy konstrukcyjne budynku".

Wobec stwierdzonego protokolarnie stanu faktycznego oraz w związku ze złożeniem wymaganej dokumentacji przez M. N. i P. N. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w N. T. określił dla nich - na podstawie art. 71a ust. 2 i 3 Prawa budowlanego - opłatę legalizacyjną w wysokości [...] zł.

W ocenie Sądu postanowienie to, jak również zaskarżone postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego utrzymujące je w mocy są zgodne z prawem.

Po pierwsze, wbrew zarzutom skarżących, organy precyzyjnie wyjaśniły na jakiej podstawie prawnej oraz w jaki sposób wyliczyły opłatę. Co prawda Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nie powołał wprost treści art. 59f ust. 1 Prawa budowlanego, do którego odwołuje się art. 71a ust. 3 tej ustawy, jednakże nie można tego uznać za uchybienie mające wpływ na wynik sprawy, tym bardziej, że organ odwoławczy powołał i wyjaśnił treść tego przepisu. Mając to na względzie nie jest trafny zarzut naruszenia art. 107 K.p.a.

Zdaniem Sądu określając opłatę legalizacyjną nie naruszono również art. 71a ust. 3 w zw. z art. 59f ust. 1 Prawa budowlanego. Zgodnie z tymi przepisami organ nadzoru budowlanego, ustalając opłatę legalizacyjną stosuje odpowiednio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art. 59f ust. 1 ustawy, z tym że stawka opłaty podlega dziesięciokrotnemu podwyższeniu. W myśl art. 59f ust. 1 Prawa budowlanego, w przypadku stwierdzenia w trakcie obowiązkowej kontroli nieprawidłowości w zakresie, o którym mowa w art. 59a ust. 2, wymierza się karę stanowiącą iloczyn stawki opłaty (s), współczynnika kategorii obiektu budowlanego (k) i współczynnika wielkości obiektu budowlanego (w). W tej sprawie stawka opłaty (s) wyniosła 500 zł, współczynnik kategorii obiektu budowlanego (k) - 12, a współczynnik wielkości obiektu budowlanego (w) - 1.

W skardze M. N. i P. N. skoncentrowali się na wykazaniu, że wyliczając opłatę legalizacyjną organy nadzoru budowlanego przyjęły nieprawidłowy współczynnik kategorii obiektu budowlanego, co nastąpiło w konsekwencji błędnego przypisania budynkowi kategorii XVI - budynki biurowo-konferencyjne. Wyrazili oni opinię, iż budynek przy ul. [...] jest obiektem mieszkalnym, co potwierdził rzeczoznawca majątkowy w operacie szacunkowym złożonym do akt. W ocenie M. N. i P. N. zakres przebudowy, jakiej dokonano w obiekcie, nie uzasadniał zaliczenia całego budynku do kategorii obiektów biurowych i konferencyjnych.

Sąd nie podziela stanowiska skarżących oraz trafności przedstawionej przez nich argumentacji. Podkreślić należy, że w art. 71a ust. 1 Prawa budowlanego mowa jest o skutkach prawnych zmiany sposobu użytkowania "obiektu budowlanego" lub "jego części" bez wymaganego zgłoszenia. Stwierdzenie przez organ niezgodnego z prawem użytkowania obiektu budowlanego lub jego części powoduje uruchomienie postępowania legalizacyjnego, które może zakończyć się pozytywnie, to jest "zatwierdzeniem" nie zgłoszonego sposobu użytkowania (art. 71a ust. 2 ustawy), bądź - w pewnych przypadkach - negatywnie, przez nałożenie na inwestora obowiązku przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania (art. 71a ust. 4 ustawy). Stwierdzenie przez organ nadzoru budowlanego wykonania nałożonych na stronę obowiązków wiąże się z koniecznością uiszczenia opłaty legalizacyjnej od tak "dopuszczonego" sposobu użytkowania. Opłatę tę wyznacza się odpowiednio do stanu "zaistniałego", bowiem właśnie ten stan użytkowania (a nie poprzedni) podlega legalizacji.

W niniejszej sprawie poprzedni właściciel nieruchomości W. D. samowolnie dokonał czynności obejmujących przebudowę pomieszczeń znajdujących się na parterze budynku w celu przystosowania tej części budynku do funkcji usługowej - biurowej (co sam przyznał). Co więcej, w celach zarobkowych wynajął przebudowane pomieszczenia pod biuro, w którym rozpoczął i prowadził działalność skarżący P. N . Stan po przebudowie oraz zmianie sposobu użytkowania obiektu został odnotowany w protokole z dnia 28 lutego 2005 r. (k. 1 akt adm.) oraz z dnia 6 kwietnia 2006 r. (k. 8 akt adm.), jak i odzwierciedlony na załączonych do protokołów fotografiach (w aktach adm.). Fakt przebudowy i zmiany sposobu użytkowania pomieszczeń znajdujących się na parterze kamienicy przy ul. [...] w N. T. opisano także w ekspertyzie technicznej przedstawionej przez samych skarżących (ekspertyza z września 2007 r. - w aktach adm.).

Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że skoro dokonano samowolnej przebudowy i zmiany sposobu użytkowania części budynku (pomieszczeń na parterze) na cele biurowe, to z tego tytułu należało wymierzyć opłatę legalizacyjną odpowiednią do dokonanej zmiany i jej zakresu. W tej sprawie postępowanie legalizacyjne z art. 71a ust. 1-3 w zw. z art. 59f ust. 1 Prawa budowlanego obejmuje dopuszczenie samowolnie zmienionego sposobu użytkowania pomieszczeń ("części budynku") znajdujących się na parterze kamienicy skarżących, które urządzono i rozpoczęto użytkować na cele biurowe. Pomieszczenia takie mieszczą się w kategorii - "budynki biurowe i konferencyjne", określonej w załączniku do ustawy jako kategoria XVI. W konsekwencji, legalizacja pomieszczeń samowolnie przebudowanych i użytkowanych w celach biurowych wiąże się z opłatą legalizacyjną wyliczoną według odpowiadającego im współczynnika kategorii: k = 12.

Argumentując zarzuty skargi M. N. i P.N podkreślali, że współczynnik kategorii, o jakim mowa w art. 59f ust. 1 ustawy, należało odnosić do całego obiektu budowlanego przy [...] w N. T., który - ich zdaniem - może być zakwalifikowany jako budynek mieszkalny, ewentualnie mieszkalno-usługowy. Stanowisko prezentowane przez skarżących nie jest trafne na gruncie przepisów prawnych stanowiących podstawę zaskarżonego postanowienia. Art. 71a ust. 1 Prawa budowlanego jednoznacznie przewiduje, iż można prowadzić postępowanie legalizacyjne w odniesieniu do zmiany sposobu użytkowania jedynie części obiektu budowlanego. Co więcej, jeżeli zmiana sposobu użytkowania dotyczy tylko określonych pomieszczeń czy lokalu, organ nie ma prawa prowadzić postępowania co do całego budynku. W postępowaniu dotyczącym części nieruchomości opłatę legalizacyjną wylicza się biorąc pod uwagę jedynie tę część obiektu, której sposób użytkowania został samowolnie zmieniony, przyjmując stosowny do niej współczynnik kategorii (k) oraz uwzględniając jej kubaturę dla celów obliczenia współczynnika wielkości (w). Analizując argumentację skarżących można tymczasem odnieść wrażenie, iż zdają się oni zapominać, że sprawa nie dotyczy zmiany sposobu użytkowania całego budynku przy ul. [...], a jedynie jego konkretnej części (pomieszczenia na parterze), stosownie do której organ ustalił opłatę uwzględniając właściwy jej współczynnik kategorii (k=12) oraz współczynnik wielkości obiektu (a ściślej ujmując - współczynnik wielkości części obiektu: w=1).

Pełna kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wymaga również odniesienia się przez Sąd z urzędu do kwestii nie objętych zarzutami skargi (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na fakt, że decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] Starosta Powiatowy w N. T. udzielił D. S. pozwolenia na "przebudowę części pomieszczeń mieszkalnych na kawiarenkę internetową w budynku mieszkalnym oraz budowę podjazdu dla osób niepełnosprawnych w pasie drogi wojewódzkiej". Pozwolenie to dotyczyło pomieszczeń znajdujących się w budynku przy ul. [...] , stanowiącego własność W. D . Biorąc pod uwagę fakt istnienia w obrocie omawianej decyzji, Sąd uznał za konieczne rozważenie czy w odniesieniu do pomieszczeń znajdujących się w parterze budynku W. D. już wcześniej nie dokonano zmiany sposobu jego użytkowania (zob. art. 71 ust. 6 lit. a Prawa budowlanego), bądź czy dokonując czynności zakwalifikowanych w tej sprawie jako samowola inwestor nie działał jako uprawniony z tej decyzji. Wyjaśnienia w tym zakresie złożył na rozprawie W. D., a Sąd uznał je za wyczerpujące. Oświadczył on bowiem, że pozwolenie na budowę udzielone D. S. w 2003 r. nie zostało przeniesione na inną osobę; co więcej, inwestor nie zrealizował przebudowy, ponieważ właściciel nieruchomości rozwiązał z nim umowę. W. D. wskazał też, że później pomieszczenia użytkowane były na cele mieszkalne. W tym stanie rzeczy nie budziło wątpliwości Sądu, że w październiku 2005 r., kiedy W. D. przystąpił do przebudowy pomieszczeń w budynku przy ul. [...] w N. T., pomieszczenia te były przeznaczone i użytkowane na cele mieszkalne (D. S. nie zrealizował projektowanej kafejki internetowej). W.D. nie działał też jako osoba uprawniona z decyzji o pozwoleniu na budowę nr [...], ponieważ - jak sam przyznał - nie była ona na niego nigdy przeniesiona w trybie art. 40 Prawa budowlanego. W tym miejscu należy wskazać, że nowy inwestor może rozpocząć roboty budowlane dopiero po przeniesieniu na niego pozwolenia na budowę, jeżeli wcześniej było ono wydane na rzecz innej osoby (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2005 r. sygn. akt III CK 425/04, publ. Lex nr 175977).

Z punktu widzenia tej sprawy warto też nadmienić, że wyrokiem z dnia 5 maja 2009 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt P 64/07 (wyrok publ.: OTK-A 2009/5/64, Dz.U. z 2009 r. Nr 71, poz. 618) stwierdził, iż art. 57 ust. 7 zdanie drugie (przewidujący analogiczne jak w art. 71a ust. 3 dziesięciokrotne podwyższenie opłaty legalizacyjnej w stosunku do wymiaru kary) rozpatrywany w związku z art. 59f ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.) oraz załącznikiem do tej ustawy jest zgodny z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał podkreśli w uzasadnieniu orzeczenia, że surowość sankcji określonej w art. 57 ust. 7 w związku z art. 59f ust. 1 prawa budowlanego jest uzasadniona z punktu widzenia konieczności ochrony doniosłych dóbr gwarantowanych w przepisach Prawa budowlanego. Ma ona w optymalnym stopniu dyscyplinować do tego, aby każdy - bez wyjątku - inwestor realizował obowiązek zawiadomienia organu nadzoru budowlanego o zakończeniu budowy obiektu budowlanego lub złożenia wniosku o udzielenie pozwolenia na użytkowanie. Inicjatywa inwestora w tej kwestii stanowi podstawowy warunek prawidłowego wykonywania zadań przez nadzór budowlany, a tym samym ochrony wartości deklarowanych w prawie budowlanym. Uwzględniając powyższy wywód Trybunału Konstytucyjnego Sąd doszedł do przekonania, że opłata za samowolną przebudowę i zmianę sposobu użytkowania obiektu nałożona na skarżących zaskarżonym postanowieniem nie budzi wątpliwości z punktu widzenia zasad konstytucyjnych - pomimo, że jej kwota jest relatywnie wysoka.

W tym stanie rzeczy Sąd - działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ E.Podrazik /-/ W.Batorowicz /-/ J.Szaniecka

MK