Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2129/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art 9
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 420/21 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 15 marca 2021 r. nr Rep.617/ŚR/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 420/21 uchylił zaskarżoną przez B. K. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z 15 marca 2021 r. nr Rep.617/ŚR/21 i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

B. K. we wniosku z 25 listopada 2020 r. zwróciła się do Burmistrza Miasta X. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem - S. B. (wdowcem).

Burmistrz Miasta X. decyzją z 5 lutego 2021 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Pobieranie przez skarżącą zatem renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy powoduje brak możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu decyzją z 15 marca 2021 r. nr Rep.617/ŚR/21 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jedyną przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego była przesłanka negatywna, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", to jest pobieranie przez skarżącą renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Jak zauważył Sąd I instancji, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, dotyczącym opiekunów mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Sąd I instancji podzielił stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

Sąd I instancji podkreślił, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. W przypadku renty wybór taki może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2021 r. poz. 291 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.e.r.f.u.s.". Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla pobierającego przedmiotowe świadczenie, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury (renty), lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zatem zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jego wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd I instancji wyjaśnił, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien zatem stronę poinformować. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, renty. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury (tu renty), możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

Jak stwierdził Sąd I instancji, w niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały jej o możliwości zawieszenia renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Skutkowało to przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy nie wyeliminował tych braków i nie uzupełnił postępowania odwoławczego o wskazane kwestie, co zobowiązany jest uczynić w ponownym postępowaniu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegającą na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do procedowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo posiadania przez osobę sprawującą opiekę prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy;

2. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 27 ust. 5 u.ś.r. polegającą na przyjęciu, że przepis ten ma zastosowanie w sprawie wbrew jego literalnemu brzmieniu;

3. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez nieuzasadnione uwzględnienie skargi w sytuacji, w której decyzja organu odwoławczego nie narusza wskazanych przepisów prawa materialnego;

4. naruszenie przepisów prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", polegające na uwzględnieniu skargi w sytuacji, w której organ nie miał podstaw do informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych związanych z możliwym zawieszeniem prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, jako niemających wpływu na ustalenie praw i obowiązków strony;

5. naruszenie przepisów prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 153 P.p.s.a. polegające na sformułowaniu wskazań co do dalszego postępowania w odniesieniu do organu odwoławczego w sytuacji, w której z sentencji wyroku wynika uchylenie przez Sąd I instancji obu decyzji.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. Ewentualnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Złożono również oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że istota sporu sprowadza się do tego, czy przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinien podlegać wyłącznie wykładni literalnej, czy też możliwe są inne sposoby jego wykładni, w sytuacji, w której o świadczenie ubiega się osoba mająca ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną organu, fakt posiadania uprawnień do tego konkretnego świadczenia rentowego wyklucza możliwość skutecznego ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca jako przesłankę negatywną wskazał ustalone prawo do "renty". Prawo to jest niezbywalne, nie wyeliminuje go czynność polegająca na zawieszeniu wypłaty renty. Z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a nie sposób wywieść z niego, że trudna sytuacja materialna strony i pobieranie renty niższej od świadczenia pielęgnacyjnego mogło stanowić podstawę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wykładnia literalna może, a nawet powinna być uzupełniona innymi jej rodzajami, lecz to właśnie ten rodzaj wykładni ma podstawowe znaczenie dla ustalenia rzeczywistego znaczenia konkretnego przepisu. Żadna wykładnia przepisu prawa nie może prowadzić do skutków oczywiście sprzecznych z wyraźnym brzmieniem tego przepisu, czy też odmowy zastosowania przepisu w brzmieniu ustalonym przez ustawodawcę przez wykreowanie nowej normy prawnej. Stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji stanowi uzupełnienie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych. Uzupełniając lub pomijając niektóre z przesłanek ustawowych z powołaniem się na zasady konstytucyjne, Sąd I instancji faktycznie wszedł więc w rolę Trybunału Konstytucyjnego, choć mógł skorzystać z możliwości, jaką przewiduje art. 192 Konstytucji RP. Treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest jasna, ustalenie norm prawnych wynikających z tego przepisu jest możliwe przy zastosowaniu wykładni literalnej bez konieczności sięgania do innych reguł wykładni (clara non sunt interpretanda). Dopóki taka regulacja obowiązuje, dopóty powiększanie kręgu osób uprawnionych do świadczenia o osoby pobierające rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, przy odwoływaniu się do pozajęzykowych reguł wykładni, będzie prowadziło do rezultatów contra legem.

Podkreślono, że z uwagi na zakresowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., regulacje odnoszące się do pozostałych osób sprawujących opiekę a mających ustalone prawo do innych, niż renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy, świadczeń – są zgodne z Konstytucją RP. Oznacza to, że renta pobierana przez skarżącą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy jest świadczeniem innym niż renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odnosząc się do powołanego przez Sąd I instancji art. 95 ust. 1 u.e.r.f.u.s. wskazało, że przepis ten odnosi się do świadczeń wskazanych w ustawie emerytalno-rentowej, a w niej brak jest odesłania do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zarówno ustawa o świadczeniach rodzinnych, jak i ustawa emerytalno-rentowa, nie przewidują wzajemnego zbiegu świadczeń, co powoduje, że nie jest prawidłowe stanowisko o możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce świadczenia rentowego. Aktualnie brak jest regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości z równoczesnym zawieszenia prawa do niższego kwotowo świadczenia, czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia. Podobnie, brak jest regulacji wskazującej, czy organ jest związany żądaniem strony w zakresie wnioskowanego świadczenia (jako najkorzystniejszego). Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, przyjąć należy, że ustawodawca w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego założył, że uprawniona jest do niego osoba sprawująca opiekę, które nie ma ustalonego prawa do świadczenia z innego systemu zabezpieczenia społecznego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 9 K.p.a. wskazano, że przekonanie o konieczności stosowania literalnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. spowodowało, że organ II instancji nie informował skarżącej o możliwości zawieszenia prawa do otrzymywanej renty.

Ponadto, zdaniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze to nie konieczność sprawowania opieki nad ojcem, a całkowita niezdolność do pracy jest powodem niepodejmowania pracy przez skarżącą.

Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Dokonując kontroli zaskarżonego wyroku w oparciu o wyżej wskazane kryterium Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, że żaden z zawartych w tej skardze zarzutów proceduralnych nie wytyka błędu w ustaleniach faktycznych. A skoro tak, to Naczelny Sąd Administracyjny jest zobligowany przyjąć, że stan faktyczny sprawy przedstawia się w taki sposób, jak wynika to z ustaleń zaakceptowanych przez Sąd I instancji.

Zasadny jest zarzut naruszenia prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie.

W myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m. in. emerytury lub renty.

Koniecznymi warunkami dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są zatem po pierwsze - sprawowanie rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej pielęgnacji, a po drugie - niepodejmowanie z tego powodu pracy. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem formą wynagrodzenia przez państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. W przedmiotowej sprawie takiego związku przyczynowego nie ma.

Z ustalonego i przyjętego przez Sąd I instancji stanu sprawy wynika, że skarżąca ma przyznane prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (decyzja ZUS o waloryzacji emerytury z 15 marca 2020 r. i orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 11 stycznia 2019 r. o całkowitej niezdolności do pracy do 31 stycznia 2022 r.). W tych okolicznościach nie można mówić, że skarżąca zrezygnowała bądź nie podjęła zatrudnienia z powodu opieki nad ojcem, ponieważ może podjąć pracę, chociażby w warunkach pracy chronionej. Okoliczność całkowitej niezdolności do pracy stwierdzona orzeczeniem lekarskim stanowi negatywną przesłankę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem.

Wprawdzie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (publ. OTK-A 2019/36) przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji R.P., to jednak orzeczenie to nie zmienia obecnej sytuacji skarżącej. Zakres orzeczenia dotyczy osób otrzymujących rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a skarżąca otrzymuje rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. u.ś.r. nie można było więc pominąć w sprawie i odmówić jego zastosowania. Korzysta on bowiem nadal z domniemania konstytucyjności. Zatem prawidłowo organy administracyjne zastosowały w rozpoznawanej sprawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Nieprawidłowa jest natomiast ocena Sądu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki negatywne uniemożliwiające przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd nie dostrzegł, że skarżąca nie może być traktowana jako osoba potencjalnie zdolna do świadczenia pracy (tj. podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej), a tym samym posiadająca możliwość wyboru, tj. rezygnacji z wykonywania pracy czy też jej niepodejmowania. W takim kontekście normatywnym należało ocenić brak po stronie skarżącej zdolności do pracy w ramach odpowiedniego zatrudnienia i związaną z nią przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

Z przedstawionych względów nie można podzielić stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że sytuacja faktyczna skarżącej jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu emerytury albo renty socjalnej bądź renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy). Jedynie w przypadku wyłączenia tej grupy opiekunów osób niepełnosprawnych z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych możemy mówić o sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, należy zatem zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do renty, pobiera rentę i z tego świadczenia nie chce zrezygnować, a jednocześnie jest zdolna do wykonywania odpowiedniego zatrudnienia (por. wyrok NSA z 8 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1749/21 jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W obecnym stanie prawnym i faktycznym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej (osoby otrzymującej rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy) nie było możliwe, mimo okoliczności faktycznych, które wskazała w skardze. Decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, lecz świadczenie to przysługuje tylko po spełnieniu określonych w przepisie przesłanek. Nie było więc możliwe przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wbrew negatywnym przesłankom wynikającym z ustawy.

Zamierzonego skutku nie mogły natomiast odnieść pozostałe zarzuty naruszenia prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w związku z art. 27 ust. 5 u.ś.r., a także naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 9 K.p.a. i art. 153 P.p.s.a. Odniesienie się do nich Naczelny Sąd Administracyjny uznał za celowe, z tego względu, że orzeczona wobec skarżącej całkowita niezdolność do pracy ma charakter czasowy.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko prezentowane wielokrotnie w orzecznictwie, w którym analizowano kwestię, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony, gdy strona posiada prawo do świadczenia emerytalnego, o którym (podobnie jak w przypadku renty nie wykluczającej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który pierwotnie opowiedział się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., uległo zmianie, czego wyrazem jest argumentacja przedstawiona w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego cytowanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W orzeczeniach tych wskazano na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Przyjęto w nich, że mimo, że proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej.

W odniesieniu zatem do zbiegu praw do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., należało podzielić stanowisko Sądu I instancji, że z treści tego przepisu w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja, w ujęciu systemowym przemawia za przyznaniem opiekunowi osoby niepełnosprawnej prawa do wyboru świadczenia, także w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami spoza systemu świadczeń rodzinnych.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jako częściowo zasadna podlegała uwzględnieniu, jednocześnie należało uznać, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona. Zaskarżony wyrok podlegał zatem uchyleniu na podstawie art.188 P.p.s.a., a skarga B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z 15 marca 2021 r. nr Rep.617/ŚR/21 podlegała oddaleniu na podstawie z art. 151P.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., gdyż strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.