Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1930/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 59 § 1, 2, 3.
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 184/19 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 7 listopada 2018 r. nr 1401-IEE1.711.1.302.2018.AC w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 184/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 7 listopada 2018 r. nr 1401-IEE1.711.1.302.2018.AC w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Od powyższego wyroku strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną, w której zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy:

- tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a.w związku z art. 54 § 1 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2017, poz. 1201, dalej "u.p.e.a.") w związku z art 152 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, mimo, że w sprawie doszło do naruszenia prawa poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na stwierdzenie przez organ egzekucyjny, iż w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, nie zaś z uwagi na wystąpienie obligatoryjnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, mianowicie przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. nieistnienia obowiązku;

- tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie przez Sąd, iż organ egzekucyjny zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na stwierdzenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.), nie zaś z uwagi na wystąpienie obligatoryjnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, mianowicie przepis art 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. nieistnienia obowiązku;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art 9 k.p.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się przez sąd do argumentacji spółki opierającej się na nieodniesieniu się przez Dyrektora IAS do argumentacji Spółki zawartej w zażaleniu a wskazującej na nieprawidłową podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego (tj. na mocy przesłanki fakultatywnej, nie zaś na podstawie przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 6 k.p.a., 7 k.p.a. oraz 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz w związku z art 134 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nieodniesienie się przez Sąd w wyroku do argumentacji Spółki wskazującej na dopuszczenie się przez Dyrektora lAS naruszenia zasad postępowania, które nakazują działanie na podstawie przepisów prawa, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej oraz zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy; ewentualne uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z właściwymi przepisami.

Organ administracji nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest określenie, czy organ podatkowy prawidłowo umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 i 3 u.p.e.a z uwagi na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Zgodnie treścią art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Jak stanowi przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z kolei w myśl art. 59 § 3 omawianej ustawy, w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (...).

Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter. Do umorzenia postępowania egzekucyjnego może dojść również wskutek oceny, że egzekucja należności pieniężnej nie będzie celowa, gdyż koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone również w przypadku uznania zarzutu zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej wniesionego na podstawie art. 33 § 2 pkt 1–5 oraz na podstawie art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej. Podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowi wówczas art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a., a nie art. 59. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w całości lub w części. Do umorzenia postępowania w części dochodzi wówczas, gdy przesłanki umorzenia postępowania są aktualne jedynie w odniesieniu do niektórych osób wskazanych jako zobowiązani albo części obowiązków egzekwowanych w ramach danego postępowania. Dla przykładu, egzekucja jest niedopuszczalna w odniesieniu do niektórych osób wskazanych jako zobowiązani, korzystających z immunitetu dyplomatycznego (w sprawie wyłączeń podmiotowych z egzekucji zob. art. 14 u.p.e.a.). Jeżeli egzekucja może być prowadzona wobec osoby wskazanej jako zobowiązany, to niedopuszczalne może być egzekwowanie niektórych obowiązków określonych w tytule wykonawczym. W przypadku prowadzenia egzekucji na podstawie kilku tytułów wykonawczych możliwe jest także umorzenie postępowania w odniesieniu do niektórych z tych tytułów, co do których zarzut w sprawie egzekucji okazał się zasadny. W takiej sytuacji brak podstaw do uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, jeśli było dopuszczalne dokonanie tych czynności na podstawie niezakwestionowanych tytułów wykonawczych (P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 59).

Zgodnie zaś z art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej albo stwierdzeniu jego niedopuszczalności - kontynuuje postępowanie egzekucyjne albo podejmuje zawieszone postępowanie egzekucyjne; uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku, niemająca charakteru trwałego, wystąpiła po wszczęciu egzekucji administracyjnej - zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części; uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w: art. 33 § 2 pkt 1-5, art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej - umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części.

W ocenie strony skarżącej podstawą powinno być umorzenia postępowania na podstawie art. 34 § 4 bądź art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. z uwagi m.in. na zarzut nieistnienia obowiązku. W skardze kasacyjnej stwierdzono, że organ podatkowy błędnie umorzył postępowanie egzekucyjne opierając się na przesłance fakultatywnej. W ocenie strony skarżącej "organ egzekucyjny nie dysponował zupełnym materiałem dowodowym, nie tylko w zakresie bezskuteczności egzekucji, lecz również w przedmiocie braku istnienia samego obowiązku."

Jednak słusznie wskazał w tym zakresie sąd pierwszej instancji, że umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczące należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które powinny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania, gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania. Co więcej to organowi egzekucyjnemu ustawa pozostawiła ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania. Zaakcentowania wymaga to, że użycie przez ustawodawcę w art. 59 § 2 u.p.e.a. zwrotu "może być umorzone". Oznacza to, że po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale tylko uprawnienie do jego umorzenia. W kontekście analizowanego art. 59 § 2 u.p.e.a. warunkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Niezrozumiały jest zatem w tej perspektywie zarzut oparcia umorzenia postępowania na przesłance fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Możliwość umorzenia postępowania fakultatywnego postępowania egzekucyjnego wynika z przepisów ustawy, i w przypadku zaistnienia, którejkolwiek z tych przesłanek organ zgodnie z przepisami może umorzyć postępowanie.

Ponadto jedynym warunkiem skorzystania z przewidzianego w art. 59 § 2 u.p.e.a. uznania jest stwierdzenie, że w dacie wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, brak jest możliwości uzyskania danych kwot – tak w chwili obecnej jak i – z uwagi na przyczyny takiej niemożności – w dającej się widzieć przyszłości. Bezskuteczność egzekucji ustalona na podstawie dostępnych organowi egzekucyjnemu danych i dokonanej przez ten organ analizy stanu sprawy, po przeprowadzeniu właściwego postępowania wyjaśniającego, wykluczającego celowość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, stanowi wypełnienie dyspozycji art. 59 § 2 u.p.e.a.

W odniesieniu do zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 6 k.p.a., 7 k.p.a. oraz 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz w związku z art 134 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nieodniesienie się przez Sąd w wyroku do argumentacji Spółki wskazującej na dopuszczenie się przez Dyrektora lAS naruszenia zasad postępowania, które nakazują działanie na podstawie przepisów prawa, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej oraz zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej należy wskazać, że organ egzekucyjny w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym podjął kompleksowe działania mające na celu ustalenie powyższego faktu. W celu ustalenia majątku Skarżącej, Organ egzekucyjny zwrócił się do szeregu banków z prośbą o udzielenie informacji, czy Skarżąca jest klientem banku, jednakże wszystkie te instytucje poinformowały, że nie prowadzą rachunków bankowych na rzecz strony Skarżącej. Z informacji uzyskanej z Centralnej Bazy Dany Ksiąg Wieczystych Organ egzekucyjny ustalił, że Skarżąca nie jest w posiadaniu oraz nie figuruje jako użytkownik wieczysty żadnych nieruchomości.

Ustosunkowując się do zarzutu wadliwości uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji, stwierdzić należy stwierdzić, że istocie sprowadza się on do nieuwzględnienia przez sąd pierwszej instancji pozostałych zarzutów, co zdaniem autora skargi kasacyjnej narusza działanie na podstawie przepisów prawa, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej oraz zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W art. 141 § 4 p.p.s.a. określono niezbędne elementy uzasadnienia wyroku. Są to: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w powołanym przepisie. Sąd pierwszej instancji przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn - w jego ocenie - skarga zasługuje na uwzględnienie. Wobec powyższego w sprawie nie doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Wobec uznania wszystkich podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a.

SNSA Dominik Gajewski SNSA Bogusław Dauer SWSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska