Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 341/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-12-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 87 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity
article: art. 91, art. 241 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 7, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca),, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi P. T.-H. "T." Sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] grudnia 2011 r. [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz P. T.-H. "T." Sp. z o.o. w S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., Nr [...], Dyrektor Izby Celnej w B. P. po rozpatrzeniu odwołania [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] grudnia 2011 r., Nr [...], o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 2000 zł.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy powołał się na następujące ustalenia w sprawie:

W dniu [...] października 2011 r. na Drogowym Przejściu Granicznym w D. przeprowadzono kontrolę pojazdu marki DAF o numerze rejestracyjnym [...] z naczepą ciężarową-chłodnią marki S. C. A. o numerze rejestracyjnym [...]. Pojazdem przewożono mrożonego kurczaka na trasie z Anglii do C. na Ukrainie.

W trakcie kontroli okazano dokumenty, m.in. świadectwo kierowcy, międzynarodowy samochodowy list przewozowy CMR oraz niepoświadczoną kopię niemieckiego świadectwa ATP nr [...] wystawionego przez T. B. B. z siedzibą w Monachium na naczepę marki S. A. o numerze analogicznym jak w dowodzie rejestracyjnym kontrolowanego pojazdu.

Z treści listu przewozowego wynikało, że mięso powinno być przewożone w temperaturze -18°C.

W związku ze stwierdzonym w trakcie kontroli brakiem aktualnego świadectwa, wymaganego zgodnie z Umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP), sporządzoną w Genewie dnia 1 września 1970 r. (Dz. U. z 1984 r. Nr 49, poz. 254), dalej: umowa ATP, Naczelnik Urzędu Celnego w L. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego w L. nałożył na [...] sp. z o.o. karę pieniężną w wysokości 2000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez wymaganego świadectwa zgodnie z umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów.

Po rozpoznaniu odwołania spółki Dyrektor Izby Celnej w B. P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył treść art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c/ ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm., dalej: u.t.d.), z którego wynika obowiązek posiadania i okazywania przez kierowcę pojazdu wykonującego przewóz drogowy, w tym także międzynarodowy transport drogowy, na żądanie uprawnionego organu kontroli, między innymi świadectwa wymaganego zgodnie z umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów.

Organ wyjaśnił, że umowa ATP określa zasady wykonywania międzynarodowych przewozów niektórych szybko psujących się artykułów żywnościowych przy wykorzystaniu specjalnych środków transportu, wymienionych w art. 1 tej umowy, które odpowiadają normom podanym w załączniku 1 do umowy. Potwierdzeniem spełnienia przez pojazd warunków wymaganych przepisami umowy ATP jest świadectwo zgodności z normami, wydane przez właściwą władzę na odpowiednim formularzu. Świadectwo lub jego fotokopia powinno znajdować się w pojeździe i być okazywane na każde żądanie kontrolujących. W załączniku 2 do umowy ATP zostały określone warunki dotyczące temperatur, które powinny być przestrzegane przy przewozie zamrożonych i głęboko zamrożonych wymienionych w tym załączniku artykułów żywnościowych.

Odnosząc się do rozpoznawanej sprawy, Dyrektor Izby Celnej podniósł, że w trakcie kontroli drogowej stwierdzono wykonywanie przez skarżącą przewozu towaru w postaci mrożonego mięsa z kurczaka. Towar ten został wymieniony w załączniku nr 2 do Umowy ATP jako artykuł żywnościowy szybko psujący się, do przewozu którego powinny być stosowane środki transportu określone Umową. Potwierdza to również klasyfikacja taryfowa towarów.

Mając powyższe na względzie, organ uznał, że do przewozu w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy umowy ATP, a tym samym występuje obowiązek określony we wspomnianym wyżej art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c) u.t.d. – posiadania przez kierowcę pojazdu przy sobie i okazywania na żądanie uprawnionego organu kontroli świadectwa wymaganego zgodnie z Umową ATP.

Zdaniem organu odwoławczego okazana w trakcie kontroli kserokopia świadectwa ATP o numerze [...] okazała się dokumentem nieautentycznym. Niemiecki podmiot – T. S. I. S. G. z siedzibą w M., która na prośbę organu celnego zweryfikował świadectwo, w piśmie z dnia [...] marca 2012 r. wskazał szereg argumentów wskazujących na brak autentyczność okazanego w trakcie kontroli świadectwa.

Mając powyższe na względzie, organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji słusznie nałożył na skarżącą karę pieniężną określoną w pkt 8.1. załącznika do ustawy o transporcie drogowym.

W ocenie organu odwoławczego pomimo zmiany przepisów ustawy o transporcie drogowym z dniem 1 stycznia 2012 r. w sprawie nie można zastosować przepisów nowych, które przewidują za stwierdzone naruszenie karę wyższą – 8.000 zł, gdyż oznaczałoby to naruszenie wyrażonego w art. 139 k.p.a. zakazu reformationis in peius.

Odnosząc się do zarzutu niezbadania przez organ celny temperatury przewożonego towaru, organ odwoławczy wyjaśnił, że funkcjonariusze organów celnych na mocy przepisów ustawy o transporcie drogowym zostali uprawnieni jedynie do kontroli świadectwa ATP, które kierowca pojazdu powinien mieć przy sobie podczas przewozu drogowego, oraz warunków w nim określonych. Badanie temperatury przewożonego towaru i ocena zgodności środka transportowego z normami nie jest zadaniem organów celnych.

Organ odwoławczy nie zgodził się również z argumentacją spółki, że skoro władze sanitarne i weterynaryjne krajów załadunku dopuściły środek transportu do przewozu towarów to władze państwa tranzytowego nie mogą podważać tych decyzji. Brak zastrzeżeń władz celnych innych państw nie stoi na przeszkodzie wykonywaniu kompetencji przez polskie organy.

Dyrektor Izby Celnej zgodził się ze stanowiskiem strony, iż nie ma obowiązku okazywania w trakcie kontroli oryginału świadectwa ATP, podniósł jednakże, iż weryfikacja świadectwa przedłożonego w trakcie kontroli przez uprawniony podmiot niemiecki jednoznacznie potwierdziła nieautentyczność dokumentu.

Również decyzja Powiatowego Lekarza Weterynarii o wpisaniu Spółki do rejestru podmiotów w zakresie działalności polegającej na transporcie środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego przy użyciu środków transportu wymienionych w załączniku do decyzji, nie zwalnia przedsiębiorcy z obowiązku posiadania dokumentów wymaganych zgodnie z przepisami ustawy o transporcie drogowym i umowami międzynarodowymi w tym zakresie.

W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 92c u.t.d., z którego wynika, że przedsiębiorca jest zwolniony od odpowiedzialności za naruszenie prawa przez kierowcę, jeżeli nie miał on wpływu na powstanie naruszenia lub nie mógł tego przewidzieć. Skarżąca będąc profesjonalnym przewoźnikiem obowiązana jest znać i przestrzegać przepisy prawa. Przedsiębiorca zajmujący się przewozami towarów, do których mają zastosowanie przepisy umowy ATP, powinien zaznajomić się z przepisami prawa w zakresie przewozu takich towarów i tak zaplanować działalność, aby kierowca środka przewozowego mógł okazać odpowiednie dokumenty w trakcie kontroli.

W skardze do sądu administracyjnego [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez brak dokładnego i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Naruszenia te polegały w szczególności na: - wszczęciu i prowadzeniu postępowania w sprawie w sytuacji gdy w toku kontroli przeprowadzonej przez funkcjonariusza celnego nie stwierdzono naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym; - braku wzięcia pod uwagę przedłożonego w toku postępowania świadectwa ATP wydanego łącznie z naczepą przez producenta naczepy, wystawionego na kupującego naczepę S. C. A. z dnia [...] kwietnia 2007 r., ważnego do kwietnia 2013 r., z którego wyraźnie wynikało, że przedmiotowy pojazd posiada świadectwo wymagane przez umowę ATP; - pominięciu faktu istnienia umocowanej na stałe na kontrolowanej naczepie tabliczki ATP, która stanowi dowód, że dany środek transportu jest dopuszczony do przewozu łatwo psujących się produktów żywnościowych.

Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie w sytuacji, gdy w toku kontroli nie stwierdzono naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym.

Zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów u.t.d. oraz umowy ATP, polegające na błędnym przyjęciu przez organ, iż w toku kontroli stwierdzono naruszenie przepisów o transporcie drogowym, jak również, że niniejszy przewóz wykonywany był bez wymaganego świadectwa. Według skarżącej organ naruszył również art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. poprzez niewłaściwą jego wykładnię i niezastosowanie w sytuacji, gdy istniały podstawy do zastosowania dyspozycji tego przepisu i umorzenia postępowania w sprawie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że kierowca podczas kontroli okazał wymaganą fotokopię świadectwa ATP, a na naczepie chłodni umieszczona była tabliczka zatwierdzenia środka transportu, tym samym nie było podstaw do wszczęcia postępowania i wydania zaskarżonej decyzji oraz nie można twierdzić, iż przewóz wykonywany był bez wymaganego świadectwa.

W ocenie skarżącej organ wadliwie odmówił zastosowania art. 92a ust. 1 ustawy, mimo iż okoliczności sprawy i zebrane dowody wskazywały, że nawet gdyby stwierdzono naruszenie podmiot wykonujący przewozy nie miał wpływu na ich powstanie, gdyż były one wynikiem zdarzeń i okoliczności, których podmiot ten nie mógł przewidzieć. Skarżąca podniosła, że jest jedynie przewoźnikiem i przedmiotowe świadectwo otrzymała wraz z innymi dokumentami podczas odbioru naczepy od producenta. Strona podkreśliła, że nie jest ekspertem i nie wiedziała, że producent naczepy czy też inny uprawniony podmiot wydał fałszywy dokument stwierdzający spełnienie wymogów uprawniających do przewozu szybko psujących się towarów.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w B. P. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzje organów celnych wydane w badanej sprawie są dotknięte wadami prawnymi. Skutkuje to koniecznością uchylenia obu decyzji.

Z uwagi na fakt, że w okresie pomiędzy stwierdzonym naruszeniem, za które nałożono karę pieniężną a wydaniem decyzji przez organ odwoławczy, doszło do zmiany stanu prawnego, konieczne jest w pierwszej kolejności zwrócenie uwagi na właściwe podstawy prawne decyzji.

Z dniem 1 stycznia 2012 r. weszła w życie szeroka nowelizacja ustawy o transporcie drogowym (ustawa z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. nr 244, poz. 1454), która m.in. zmieniła brzmienie załączników do ustawy. Zgodnie z regulacjami intertemporalnymi (art. 10 ustawy zmieniającej z 16 września 2011 r.) w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie nowelizacji stosuje się przepisy ustawy o transporcie drogowym w nowym brzmieniu, ustalonym ustawą zmieniającą. Do domniemanego naruszenia doszło w okresie obowiązywania ustawy w wersji sprzed nowelizacji i organ I instancji wydał decyzję dnia 9 grudnia 2011 r., a więc przed wejściem w życie wspomnianej nowelizacji. Odwołanie od tej decyzji wniósł skarżący i decyzja organu II instancji zapadła już w czasie obowiązywania znowelizowanych przepisów ustawy o transporcie drogowym.

Zgodnie z art. 92a ust. 1 u.t.d. podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 10.000 złotych za każde naruszenie. Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1, oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do ustawy (ust. 6). Zgodnie z załącznikiem nr 3, l.p. 3.3 za naruszenie w postaci wykonywania międzynarodowego przewozu drogowego niezgodnie z przepisami ustawy, umową międzynarodową lub warunkami określonymi w zezwoleniu, wysokość kary pieniężnej wynosi 8.000 zł, czyli jest wyższa niż wskazana w punkcie 8.1 załącznika do u.t.d. przed zmianą wprowadzoną wspomnianą wyżej ustawą zmieniającą z 16 września 2011 r. W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo zastosował wyrażony w art. 139 k.p.a. zakaz reformationis in peius i nałożonej na skarżącego kary 2.000 zł nie podwyższył do aktualnie obowiązującej kwoty 8.000 zł.

W badanej sprawie, naruszenie, którego dopuściła się skarżąca spółka, w ocenie organów polegało na uchybieniu art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c), który wymaga aby kierowca pojazdu samochodowego wykonując przewóz drogowy rzeczy jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, m.in. dokumenty związane z przewożonym ładunkiem, a także świadectwo wymagane zgodnie z Umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP).

Ustalenie prawidłowości nałożenia kary pieniężnej na skarżącą spółkę wymaga wyjaśnienia dwóch podstawowych kwestii: czy do przewozu objętego kontrolą (przeprowadzoną w dniu [...] października 2011 r.) miała zastosowanie umowa ATP, a w razie potwierdzenia – czy organ właściwe zinterpretował jej postanowienia, odnośnie wymogu posiadania przez kierowcę świadectwa określonego w tej umowie.

Skarżąca spółka podważa ustalenia organu, wywodząc, że do przewożonego przez nią towaru nie miała w ogóle zastosowania umowa ATP. Stanowisko to jest chybione i należy w tym zakresie przyznać słuszność twierdzeniom organu.

Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń zawartych w protokole kontroli, opartych na dokumentach przewozowych, pojazdem objętym kontrolą przewożono mrożone mięso z kurczaka. W liście przewozowym CMR znajdowały się adnotacje, że jest to towar łatwo psujący się, zamrożony, który powinien być przewożony w temperaturze -18°C.

Z treści art. 3 ust. 1 umowy ATP wynika, że postanowienia artykułu 4 umowy stosuje się do każdego przewozu wykonywanego na rzecz osób trzecich lub na własny rachunek m.in. transportem samochodowym głęboko zamrożonych lub zamrożonych artykułów żywnościowych. Z kolei z art. 4 ust. 1 umowy ATP wynika, że do przewozu szybko psujących się artykułów żywnościowych, wymienionych w załączniku 2 i 3 do umowy, powinny być stosowane środki transportu wymienione w artykule 1 umowy, z wyjątkiem wypadków, gdy w związku z temperaturą przewidywaną podczas całego przewozu obowiązek ten okazuje się całkowicie zbędny do utrzymywania temperatur ustalonych w załącznikach 2 i 3 do umowy. Przestrzeganie tych postanowień spoczywa na przewoźnikach wykonujących przewozy na rzecz osób trzecich tylko w takim zakresie, w jakim podjęli się oni zapewnienia lub wykonania usługi niezbędnej do zachowania tych postanowień,

i jeżeli takie zachowanie postanowień jest związane z wykonywaniem danej usługi (art. 4 ust. 4).

Jedną z kategorii towarów wymienionych w załączniku nr 2 są: "Dowolne inne głęboko zamrożone artykuły żywnościowe", które powinny być przewodzone w temperaturze -18°C. Wbrew twierdzeniom skarżącej spółki rację ma organ wywodząc, że przewożone w badanej sprawie produkty mieszczą się w tej kategorii. Trafnie również organ celny wskazuje na list przewozowy, którego treść potwierdza zasadność tych wniosków.

Wbrew zatem twierdzeniom strony skarżącej w przypadku przewożonych w badanej sprawie towarów, postanowienia umowy ATP miały zastosowanie.

Konstatacja ta umożliwia przejście do analizy kolejnego kluczowego w sprawie zagadnienia, jakim jest istnienie obowiązku posiadania przez kierowcę wykonującego przewóz świadectwa przewozowego zgodnego z wymogami określonymi w umowie ATP.

W tym zakresie skarga jest zasadna, gdyż organ zastosował w zaskarżonej decyzji niewłaściwą podstawę prawną, powołując się na nieaktualne brzmienie umowy ATP i załączników do niej.

W badanej sprawie organ powołał się na brzmienie umowy ATP w wersji opublikowanej w Dzienniku Ustaw z 1984 r., nr 49, poz. 254. W tym publikatorze nie były publikowane żadne późniejsze wersje umowy.

Brzmienie Załącznika 1, dodatek 1 w tej wersji potwierdzałoby poprawność argumentacji organu. Zgodnie z punktem 4 "Świadectwo zgodności z normami wydaje właściwa władza na formularzu według wzoru podanego w dodatku 3 do niniejszego załącznika. W odniesieniu do pojazdów drogowych świadectwo (lub jego fotokopia) powinno znajdować się na pojeździe i być okazywane na każde żądanie kontrolujących. Jeżeli środek transportu może być zaliczony do dowolnej kategorii lub klasy tylko z mocy postanowień przejściowych, przewidzianych w punkcie 5 niniejszego załącznika, to termin ważności świadectwa wydanego dla tego środka transportu ograniczony jest okresem przewidzianym w tych postanowieniach przejściowych".

Należy zauważyć jednak, że umowa ATP przewiduje procedury wprowadzania poprawek i zmian do niej (art. 18). Z informacji dostępnych na stronie internetowej (www.unece.org) agendy ONZ odpowiedzialnej za realizację umowy – UNECE (United Nations Economic Commission for Europe – w języku polskim tłumaczona jako: Europejska Komisja Gospodarcza), potwierdzonych pismem z dnia [...] października 2012 r. przedstawionym w toku postępowania przed sądem przez polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, wynika, że umowa była kilkakrotnie zmieniana od daty jej podpisania w 1970 r. Zmiany umowy były notyfikowane przez Sekretarza Generalnego ONZ wszystkim sygnatariuszom, w tym Polsce. Z informacji tych wynika, że aktualna jest wersja umowy (i załączników) z dnia 2 stycznia 2011 r., z zastrzeżeniem tzw. corrigendum z 2 kwietnia 2012 r., które weszło w życie 11 listopada 2012 r., a zatem nie dotyczy badanej sprawy, w której decyzja ostateczna zapadła 26 kwietnia 2012 r.

Jak wspomniano wyżej – teksty zmian umowy po opublikowaniu jej w Dzienniku Ustaw z 1984 r. nie były publikowane w oficjalnym publikatorze aktów prawnych w Polsce. Według informacji MSZ, nie dokonywano urzędowego tłumaczenia zmian umowy na język polski. Wynikało to z faktu, że wszystkie przyjmowane poprawki do tekstu umowy nie wymagały przeprowadzenia procedury ratyfikacji lub zatwierdzenia, w której uczestniczy Ministerstwo.

Na wspomnianej wyżej stronie internetowej UNECE widnieją trzy wersje językowe umowy w aktualnym jej brzmieniu, z uwzględnieniem zmian – angielska, francuska i rosyjska.

Analiza tekstu umowy w tych językach (oryginalnych) wskazuje na zasadność podnoszonych w skardze zarzutów co do konieczności posiadania w pojeździe świadectwa ATP. Skarżący przytacza własne tłumaczenie stosownego fragmentu (pkt 3 załącznika 1, dodatek 1) w następującym brzmieniu: "(...) świadectwo lub jego fotokopia powinno w czasie przewozu znajdować się na środku transportu i być okazywane na każde żądanie kontrolującego. Jednakże, jeżeli tabliczka świadectwa przewidziana w dodatku 3 do niniejszego załącznika jest umieszczona na środku transportu, powinna być ona uznawana tak samo jako dokument świadectwa ATP". Argumenty te znajdują potwierdzenie w analizie angielskiej wersji językowej załącznika 1 ("The certificate or a certified true photographic copy thereof shall be carried on the equipment during carriage and be produced whenever so required by the control authorities. However, if a certification plate, as reproduced in appendix 3 to this annex, is fixed to the equipment, the ATP plate shall be recognized as equivalent to an ATP certificate"). Dodatkowo w punkcie 3 załącznika 1, dodatku 1 jest zawarte zastrzeżenie, zgodnie z którym tabliczka świadectwa ATP powinna być usunięta z chwila, gdy środek transportu nie odpowiada standardom określonym w tym załączniku (w wersji angielskiej: "ATP certification plates shall be removed as soon as the equipment ceased to conform to the standards laid down in this annex").

Organy celne odmówiły uwzględnienia w sprawie późniejszych wersji umowy, nie opublikowanych w polskim Dzienniku Ustaw, argumentując, że umowy międzynarodowe obowiązują tylko w takiej wersji, w jakiej zostały ogłoszone w Dzienniku Ustaw RP. Z tych względów obowiązujący stan prawny nie pozwala na uznanie tabliczki znamionowej jako dowodu potwierdzającego spełnienie warunków przez pojazd traktowanego jako równoznaczny świadectwu ATP.

Stanowisko to należy uznać za chybione. Problem stosowania wiążących Polskę przepisów prawa międzynarodowego, które nie zostały ogłoszone w Dzienniku Ustaw lub Monitorze Polskim, był już przedmiotem orzeczeń sądów administracyjnych.

Z jednej strony wyrażano poglądy, że niedopuszczalne jest ustalanie przez organy administracji obowiązków (zwłaszcza o charakterze daniowym), dla których samodzielną podstawą prawną miałyby być przepisy prawa międzynarodowego (m.in. zmiany załączników do umów międzynarodowych), które nie zostały ogłoszone w języku polskim w oficjalnym polskim publikatorze aktów normatywnych. Taka interpretacja byłaby sprzeczna m.in. z art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. I GSK 813/07; dostępny w Centralnej bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stanowisko to nawiązuje do argumentacji Trybunału Sprawiedliwości UE, wyrażonej w wyroku z 1 grudnia 2007 r. w sprawie C - 161/06 Skoma-Lux sro przeciwko Celni reditelstvi Olomouc (C 51/21). Trybunał stwierdził w tym orzeczeniu, że nie można powoływać się na obowiązki zawarte w przepisach wspólnotowych, które nie zostały opublikowane w dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w języku nowego państwa członkowskiego (...), wobec jednostek w tym państwie, nawet jeżeli mogły one zapoznać się z tymi przepisami przy użyciu innych środków (sentencja, pkt 1).

W podobnym kierunku, na gruncie umowy ATP wyraził się WSA w Białymstoku w wyroku z 9 sierpnia 2012 r. (II SA/Bk 405/12; CBOSA), argumentując, że organ nie może z tekstu niepublikowanego wywodzić skutków prawnych negatywnych dla skarżącego.

W badanej sprawie mamy jednak do czynienia z sytuacją przeciwną – chodzi o powołanie się przez stronę skarżącą na nieopublikowane w języku polskim, wiążące Polskę, przepisy prawa międzynarodowego, z których wynikają korzystne dla skarżącej konsekwencje.

Analizując problem w tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 marca 2010 r. (I FSK 92/09; CBOSA) wyraził pogląd, że podmiot ma prawo, w sprawie indywidualnej, do powoływania się na obowiązujący Polskę przepis prawa międzynarodowego, pomimo że nie został on w Polsce opublikowany w Dzienniku Ustaw. Sąd uzasadnił swoje stanowisko faktem, że strona nie może bowiem ponosić negatywnych konsekwencji zaniechania w zakresie publikacji aktu do którego przestrzegania Polska jest zobowiązana na podstawie prawidłowo ratyfikowanej i opublikowanej umowy międzynarodowej. Organy państwa nie mogą jedynie dochodzić obowiązków, które zostały nałożone przez akty prawa międzynarodowego, które nie zostały prawidłowo opublikowane.

Do analogicznych konkluzji doszedł Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 28 czerwca 2006 r. (III SA/Wr 570/04; CBOSA). Powołując się na poglądy doktryny prawa międzynarodowego (W. Czapliński, A. Wyrozumska, Sędzia krajowy wobec prawa międzynarodowego, Warszawa 2001) sąd wskazał, że "żaden system prawny nie jest w stanie nadążyć za zmianami dokonującymi się w sferze międzynarodowej, tak by we właściwym czasie ogłaszać te fakty w dzienniku urzędowym. Stosując tylko to, co ogłoszono w dzienniku urzędowym sądy wypaczałyby prawo międzynarodowe i naruszały art. 9 Konstytucji. Zgodnie z art. 9 Konstytucji Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. Obowiązek przestrzegania wiążącego prawa międzynarodowego spoczywa na rządzie, parlamencie, a także na sądach. Wskazać także trzeba, że fundamentalnym postanowieniem prawa traktatów jest art. 26 Konwencji Wiedeńskiej o Prawie Traktatów sporządzonej w Wiedniu w dniu 23 maja 1969 r. (Dz. U. Nr 74, poz. 439), zgodnie z którym każdy będący w mocy traktat wiąże jego strony i powinien być przez nie wykonywany w dobrej wierze (pacta sunt sen/anda). Ta fundamentalna zasada prawa międzynarodowego wymaga od państwa podjęcia wszelkich działań niezbędnych do wykonania zobowiązań międzynarodowych, w tym również działań w prawie krajowym. Strona nie może powoływać swojego prawa wewnętrznego dla usprawiedliwienia niewykonywania przez nią traktatu, a zwłaszcza usprawiedliwiać się brakiem niezbędnego dla implementacji umowy prawa wewnętrznego (...). W konsekwencji przyjąć należy, że decyzje zmieniające załączniki do Konwencji o WPT obowiązują w prawie wewnętrznym bez potrzeby ich ratyfikowania i ogłaszania".

Analogiczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 3 października 2007 r. (I SA/Sz 414/07, CBOSA).

Sąd orzekający w badanej sprawie w pełni podziela powyższe poglądy. W konkluzji należy uznać, że wbrew twierdzeniom organów celnych, umowa ATP i stanowiące jej nieodłączną część załączniki muszą być zastosowane w sprawie w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji przez organ, nawet jeśli nie zostały ogłoszone w języku polskim w Dzienniku Ustaw lub w Monitorze Polskim. W przeciwnym wypadku doszłoby do sytuacji, w której zaniechanie organów państwa w zakresie publikacji wiążącego aktu prawa międzynarodowego niosłoby ze sobą negatywne konsekwencje dla jednostki.

Nie ma przy tym znaczenia, że zmiany umowy i załączników nie zostały objęte trybem ratyfikowania za uprzednią zgodą Sejmu przewidzianym w art. 91 Konstytucji. Należy przypomnieć, że Polska przystąpiła do umowy ATP w 1983 r., a zatem przed wejściem w życie Konstytucji. Status konstytucyjnoprawny takich umów reguluje obecnie art. 241 ust. 1 Konstytucji. W świetle tego przepisu umowy międzynarodowe ratyfikowane dotychczas przez Rzeczpospolitą Polską na podstawie obowiązujących w czasie ich ratyfikacji przepisów konstytucyjnych i ogłoszone w Dzienniku Ustaw uznaje się za umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie i stosuje się do nich przepisy art. 91 Konstytucji, jeżeli z treści umowy międzynarodowej wynika, że dotyczą one kategorii spraw wymienionych w art. 89 ust. 1 Konstytucji.

Jak wynika z informacji podanych przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz widniejących na stronach UNECE, umowa ATP oraz załączniku do niej były zmieniane w trybie określonym w art. 18. Ratyfikując umowę w 1984 r. Polska wyraziła również zgodę na tryb jej zmian określony w tym przepisie. W związku z tym nie ma podstaw do kwestionowania mocy obowiązującej zmian umowy i załączników.

Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że organy celne odmawiając uwzględnienia treści załącznika 1 dodatek 1 do umowy ATP w brzmieniu zmienionym, obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji naruszyły przepisy prawa materialnego – w postaci wspomnianego załącznika do umowy w zw. z art. 9 Konstytucji RP.

W świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

W analizowanym przypadku niewątpliwie naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy. Art. 87 ust. 1 pkt 3 u.t.d. wymaga posiadania przez kierowcę przy sobie i okazywania na żądanie właściwych organów m.in. świadectwa wymaganego przez umowę ATP. Aktualnie obowiązująca (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) treść załącznika 1 dodatek 1 wskazuje, że obowiązek posiadania świadectwa w pojeździe nie ma charakteru bezwzględnego. Nie jest zatem wykluczone, że prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego – w obowiązującym brzmieniu – mogłoby podważyć zasadność nałożenia kary pieniężnej.

Ponieważ to samo uchybienie trzeba przypisać nie tylko bezpośrednio zaskarżonej do sądu decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] kwietnia 2012 r., ale również poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] grudnia 2011 r., na podstawie art. 135 p.p.s.a. należy uchylić obydwie decyzje.

W dalszej kolejności należy wskazać na naruszenie przez organ odwoławczy przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Już na etapie postępowania odwoławczego strona skarżąca przedstawiła nowe świadectwo ATP dla naczepy, ważne do kwietnia 2013 r. W treści świadectwa jako właściciela naczepy (uprawnionego do rozporządzania) wskazano spółkę E. T. H. G. Podmiotem przeprowadzającym badanie była G. L. A. P., a wystawcą świadectwa – T. S. I. S. A. z siedzibą w M. (M.). Dane te odbiegają istotnie od zawartych w świadectwie przedstawionym w trakcie kontroli, którego wiarygodność słusznie zakwestionowały organy celne.

Dyrektor Izby Celnej nie podjął żadnych kroków celem weryfikacji wiarygodności świadectwa ATP przedłożonego przez skarżącą na etapie postępowania odwoławczego, ani też nie ocenił wiarygodności twierdzeń strony, która wskazywała, że przedłożone świadectwo zostało wydane "na producenta naczepy" i otrzymane przez kierowcę łącznie z naczepą.

Są to okoliczności istotne dla sprawy. Treść załącznika 1 do umowy ATP wskazuje na ścisły związek świadectwa ATP, wydawanego w trybie określonym w dodatku 1 i 2 z tabliczką świadectwa, której wzór określa załącznik 4. Świadczy o tym konieczność usunięcia tabliczki z chwilą, gdy środek transportu nie odpowiada normom (załącznik 1 dodatek 1 punkt 4), a także wymóg podania na tabliczce m.in. daty upływu terminu ważności świadectwa wydanego na środek transportu. W związku z powyższym treść Załącznika 1 dodatek 1 punkt 4 trzeba interpretować w ten sposób, że organy właściwe do przeprowadzania kontroli środków transportu (m.in. organy celne) muszą mieć zapewnioną możliwość weryfikacji zgodności świadectwa oraz tabliczki. W tej sytuacji, na żądanie tych organów, przedsiębiorca ma obowiązek przedstawić aktualne świadectwo, jeżeli organy mają uzasadnione wątpliwości co do aktualności i poprawności danych widniejących na tabliczce.

Wyjaśnienie wiarygodności świadectwa ATP przedłożonego na etapie postępowania administracyjnego było zatem istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Nie podejmując czynności w tym zakresie organ zaniedbał pełnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czy dopuścił się naruszeni art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem stanowiła dodatkową podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] grudnia 2011 r. skutkuje "powrotem" sprawy do rozpatrzenia przez organ I instancji.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy celne powinny dążyć do wyeliminowania wytkniętych wyżej błędów i uchybień. W szczególności powinny dokonać weryfikacji złożonego przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r. świadectwa ATP .pod kątem jego wiarygodności, a także zweryfikować twierdzenia strony skarżącej dotyczące okoliczności otrzymania świadectwa przedłożonego na etapie postępowania odwoławczego. Organy powinny również zastosować treść przepisów umowy ATP, w tym załączników do niej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, a zatem z uwzględnieniem zmian, które weszły w życie po opublikowaniu tekstu umowy w Dzienniku Ustaw.

Mając powyższe na uwadze sąd uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] grudnia 2011 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a..

Zawarte w punkcie II sentencji rozstrzygnięcie o tym, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości oparto na art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Strona skarżąca nie wykazała, aby poniosła inne koszty postępowania poza uiszczonym wpisem od skargi w kwocie 100 zł, zatem zwrot kosztów postępowania od organu objął tą właśnie kwotę.