Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1782/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Dorota Kotlarek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi Cz. L. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w z dnia 3 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pani C. L. działając jako rolnik, wystąpiła w dniu 11 maja 2006 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z wnioskiem o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006, w którym zadeklarowała działki rolne o łącznej powierzchni 9,81 ha, położone na działkach ewidencyjnych zlokalizowanych w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obrębie [...].

W dniu 16 sierpnia 2006 r. rolnik, w odpowiedzi na wezwanie Nr [...], złożył korektę wniosku, w której zmniejszył powierzchnię gruntów rolnych zgłoszoną do płatności o 0,11 ha.

Decyzją Nr [...] z dnia 13 grudnia 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał Pani C. L. na rok 2006 płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 1 736,30 zł do powierzchni 9,70 ha.

Decyzja została doręczona dnia 21 grudnia 2006 r.

Płatność przyznana ww. decyzją została w dniu 29 stycznia 2007 r. przekazana na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W dniu 16 kwietnia 2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęły dokumenty przekazane przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR , a otrzymane z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w S. wraz z pismem Nr [...] z dnia 31 marca 2010 r., w tym m.in. umowa dzierżawy z dnia 29 grudnia 1995 r. zawarta na 10 lat pomiędzy Państwem C. i J. L. a Panem M. P., dotycząca wydzierżawienia działek ewidencyjnych nr [...],[...] oraz [...] o łącznej powierzchni 8,95 ha.

Postanowieniem Nr [...] z dnia 18 marca 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wznowił postępowanie administracyjne zakończone ww. decyzją Nr [...].

Postanowienie doręczono stronie w dniu 21 marca 2011 r.

Pismem z dnia 18 marca 2011 r. Kierownik Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wezwał Panią C. L. do złożenia wyjaśnień w zakresie ustalenia faktycznego użytkownika w roku 2006 działek ewidencyjnych nr [...],[...],[...],[...],[...] i [...], położonych w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obrębie [...]. Pismo zostało doręczone dnia 21 marca 2011 r.

W odpowiedzi na ww. wezwanie, dnia 24 marca 2011 r. strona wniosła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR m.in. umowę dzierżawy z dnia 31 stycznia 2006 r., na mocy której Pani C. L. wydzierżawiła Panu G. W. na okres 10 lat działki ewidencyjne nr [...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 8,95 ha oraz rozwiązanie z dniem 30 września 2008 r. ww. umowy dzierżawy.

Dnia 28 kwietnia 2011 r. Pani C. L. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR kopię wyroku Sądu Okręgowego, Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 kwietnia 2011 r. (sygn. akt [...]) wraz z kopią pisma o doręczeniu odpisu ww. wyroku.

Z kolei dnia 16 maja 2011 r. Pani C. L. złożyła pismo, w którym wskazała między innymi, iż w latach 2004-2010 nie była użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych do płatności obszarowych i ONW, a otrzymywane pieniądze przekazywała wydzierżawiającym.

Decyzją Nr [...] z dnia 23 maja 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uchylił decyzję Nr [...] z dnia 13 grudnia 2006 r. oraz odmówił Pani C. L. przyznania płatności ONW na rok 2006. W uzasadnieniu organ wskazał, iż strona nie była faktycznym użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku na rok 2006. Decyzja została doręczona stronie w dniu 25 maja 2011 r.

W dniu 3 czerwca 2011 r., Pani C. L. wniosła odwołanie od ww. decyzji podnosząc, iż organ pierwszej instancji błędnie ustalił stan faktyczny sprawy, gdyż przyznane skarżącej płatności obszarowe, w tym m.in. za rok 2006 ta przekazywała dzierżawcom gruntów. W rezultacie strona wniosła o uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania administracyjnego z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania, a przypadku gdyby organ odwoławczy uznał za niezbędne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy, do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W dniu 17 sierpnia 2011 r. strona, działając poprzez ustanowionego w dniu 16 sierpnia 2011 r. pełnomocnika, skorzystała z uprawnienia wynikającego z art. 10 K.p.a. i zapoznała się z aktami sprawy, nie wnosząc żadnych uwag.

Decyzją Nr [...] z dnia 31 sierpnia 2011 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, a w uzasadnieniu wyjaśnił, iż strona nie była użytkownikiem wszystkich gruntów zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2006, co potwierdziła w postępowaniu wyjaśniającym przed organem pierwszej instancji. Decyzje doręczono pełnomocnikowi w dniu 12 września 2011 r.

Powyższą decyzję rolnik zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku za pośrednictwem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR .

W dniu 21 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (sygn. akt I Sa/Gd 1188/11) po rozpoznaniu sprawy skargę Pani C. L. oddalił, a w dniu 24 lutego 2014 r. (data wpływu) doręczył organowi drugiej instancji ww. orzeczenie, wskazując, iż z dniem 18 grudnia 2013 r. jest prawomocne.

Dnia 30 września 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zawiadomieniem Nr [...] poinformował Panią C. L. (poprzez ustanowionego pełnomocnika) o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006 przyznanych mu na mocy decyzji Nr [...] z dnia 13 grudnia 2006 r. wydanej przez Kierownik Biura Powiatowego ARiMR . Zawiadomienie doręczono pełnomocnikowi w dniu 3 października 2014 r.

Dnia 9 kwietnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją Nr [...] ustalił Pani C. L. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przyznanych na mocy decyzji Nr [...] z dnia 13 grudnia 2006 r. w wysokości 1.736,30 zł, wskazując równocześnie, iż kwotę tę należy zwrócić w terminie 60 dni od daty doręczenia przedmiotowej decyzji. W przypadku niewpłacenia wskazanej powyżej kwoty nienależnie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji, od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. W uzasadnieniu organ wskazał, iż strona utraciła uprawnienie do uzyskania płatności przyznanych [...] z dnia 13 grudnia 2006 r., które w dniu 29 stycznia 2007 r. zostały przekazane na wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów rachunek bankowy, z uwagi na wydaną w postępowaniu wznowieniowym decyzję Nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Nr [...] o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmowie przyznania płatności ONW na rok 2006. Równocześnie organ wyjaśnił, iż brak było podstaw wykluczających obowiązek zwrotu zgodnie z art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004. Decyzję doręczono pełnomocnikowi za potwierdzeniem odbioru w dniu 20 kwietnia 2015 r.

Od powyższej decyzji Pani C. L., działając poprzez pełnomocnika, złożyła w ustawowym terminie, w dniu 4 maja 2015 r. (data stempla pocztowego), odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR za pośrednictwem organu pierwszej instancji, w którym skarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 104 K.p.a. w związku z art. 12 K.p.a. poprzez wadliwe uznanie, iż zachodzą przesłanki natury faktyczno-prawnej dla wydania przez organ zaskarżonej decyzji, w której organ oparł swoje rozstrzygnięcie na pobieżnej analizie stanu faktycznego oraz wydał przedmiotową decyzję z naruszeniem przepisów prawa. Ponadto strona zaznaczyła, iż ponowne merytoryczne orzekanie w niniejszej sprawie, po upływie blisko 10 lat od wydania pierwotnej decyzji nie znajduje uzasadnienia na gruncie regulacji prawnej i pozostaje w sprzeczności z art. 12 K.p.a.,

- art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia rozstrzygnięcia, a w szczególności brak odniesienia się przez organ do okoliczności towarzyszących procesowi weryfikacji i realizacji wniosku o przyznanie płatności oraz zaniechanie wskazania w oparciu o jakie kryteria i dokumenty przedstawione przez stronę organ wydał decyzję pozytywną, przyznając wnioskodawczym płatności a także jakie ustalenia faktyczne poczynił w procesie w zakresie wieku strony oraz faktycznej możliwości zajmowania się przez nią produkcją rolną, gdzie oczywistym jest, że z uwagi na to, iż strona w momencie składania wniosku była osobą samotną i wiekową oraz schorowaną nie była w stanie samodzielnie tej produkcji prowadzić ani koordynować (brak zweryfikowania posiadania zależnego),

- art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2011 z dnia 11 grudnia 2001 r. poprzez jego niezastosowanie. Przy czym strona zaznaczyła, iż do roku 2011 nie miała wiedzy o zmianie zasad przyznawania płatności oraz, że informowała pracowników ARiMR , że grunty użytkują dzierżawcy oraz, że to dla nich jest ta subwencja. Strona podniosła, że pracownicy nie dopełnili swoich obowiązków, poprzez brak udzielenia informacji, co do zmiany zasad przyznania dotacji oraz braku sprawdzenia danych podawanych we wniosku przez C. L.,

- art. 7 K.p.a poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego, wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, co doprowadziło do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych. Pełnomocnik podniósł także, iż odwołująca się jako osoba wiekowa, posiadająca wykształcenie podstawowe, mająca znaczne problemy ze zdrowiem, nie miała świadomości o szczególnych zasadach przyznawania płatności, zaś zdaniem strony to organ jako profesjonalista powinien dołożyć należytej staranności w procesie weryfikacji wniosku i w związku z tym był obowiązany poczynić ustalenia w przedmiocie spełnienia przez skarżącą niezbędnych przesłanek dla uzyskania środków pieniężnych, gdzie w pierwszych latach obowiązywania dopłat uprawnionymi do ich otrzymania byli zamiennie właściciele bądź posiadacze zależni. Przy czym podkreślił także, iż Pani C. L. nigdy nie zatajała informacji, że przedmiotowe nieruchomości wydzierżawia, o czym świadczy fakt, iż w postępowaniach wznowieniowych przedkładała wszelkie dokumenty, w posiadaniu których była. Zinterpretowanie wątpliwości, co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej, zdaniem strony stanowi oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony oraz zasady ochrony jaką powinno zapewnić państwo prawa, gdzie na skutek oczywistych zaniedbań po stronie organu w zakresie weryfikacji wniosku przyznał on Pani C. L. środki finansowe i naraził obecnie na wysokie koszty związane z ich zwrotem. Ponadto pełnomocnik podkreślił, iż w treści uzasadnienia skarżonej decyzji organ pominął własne uchybienia w przedmiocie rozpatrywania ww. wniosku, w tym m. in. kilkakrotne wydawanie decyzji pozytywnych w przedmiocie przyznania dofinansowania, które rodziło uzasadnione przypuszczenia, iż procedura przyznawania dofinansowania przebiega według dotychczasowych zasad i w granicach prawa,

- art. 8 K.p.a. poprzez brak rzetelnej weryfikacji przez organ administracji spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania jej środków pieniężnych, a w konsekwencji wprowadzenie strony w błąd poprzez wytworzenie fikcyjnego obrazu działania w granicach prawa,

- art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez wadliwe ustalenie, że środki z tyt. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2008 zostały pobrane przez skarżącą nienależnie, podczas gdy ta otrzymaną dotację przekazała faktycznemu użytkownikowi jej gospodarstwa rolnego. Zatem skoro dotacje trafiły ostatecznie do właściwego beneficjenta i były przeznaczone na środki produkcji i zabiegi agrotechniczne, które zostały wykorzystane zgodnie z celem któremu służyły, sprzecznym z zasadą sprawiedliwości społecznej i zasadami państwa prawnego jest obecnie zmuszanie skarżącej do ich zwrotu, tym bardziej, że cel dla którego została wydana decyzja o ich przyznaniu został osiągnięty.

W rezultacie strona wniosła: o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania lub w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku, o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Strona w uzasadnieniu stwierdziła także m.in., że przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane ze względu na zmianę interpretacji przez organ przepisów prawa na niekorzyść osób ubiegających się o dopłatę, co nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla skarżącej.

Pismem z dnia 12 maja 2015 r. organ pierwszej instancji, nie znajdując podstaw do uwzględnienia złożonego przez stronę odwołania stosownie do art. 132 Kodeksu postępowania administracyjnego, przekazał sprawę do rozpatrzenia przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR .

W dniu 15 czerwca 2015 r. organ odwoławczy zawiadomił stronę o uprawnieniu wynikającym z zasady czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym i umożliwił jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazując przy tym, iż powyższe uprawnienie może zostać zrealizowane w Pomorskim Oddziale Regionalnym ARiMR lub Biurze Powiatowym ARiMR . Równocześnie organ poinformował, iż w przekazanych aktach brak jest dowodów potwierdzających działanie strony w dobrej wierze, oraz zaznaczył, iż o ile dobra wiara nie wynika wprost z dokumentacji dostępnej organowi, to jej wykazanie należy do beneficjenta. Zawiadomienie doręczono pełnomocnikowi w dniu 23 czerwca 2015 r., co potwierdza załączone do akt zwrotne potwierdzenie odbioru.

W dniu 2 lipca 2015 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik strony wniósł o zapewnienie możliwości skorzystania z prawa do czynnego udziału strony, przy udziale pełnomocnika, w Biurze Powiatowym ARiMR oraz wyznaczenie nowego terminu gwarantującego skorzystanie z prawa wypowiedzenia się co do dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Pismem z dnia 8 lipca 2015 r. organ odwoławczy zawiadomił stronę o zmianie terminu, w którym strona może skorzystać z uprawnienia wynikającego z art. 10 K.p.a. oraz po raz kolejny wskazał, iż strona ma możliwość przedstawienia dowodów potwierdzających jej działanie w dobrej wierze. Zawiadomienie doręczono pełnomocnikowi w dniu 15 lipca 2015 r.

W dniu 17 lipca 2015 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik, z uwagi na wcześniej zaplanowany przez niego wyjazd, wniósł o zmianę terminu na zapoznanie się z aktami sprawy przez stronę w jego obecności.

W dniu 22 lipca 2015 r. organ odwoławczy, uwzględniając wniosek pełnomocnika, poinformował, iż strona ma możliwość (osobiście lub poprzez ustanowionego pełnomocnika) zapoznania się z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań a także przedstawienia dowodów potwierdzających działanie strony w dobrej wierze w Oddziale Regionalnym ARiMR , ul. [...] lub Biurze Powiatowym ARiMR , ul [...], od dnia otrzymania przedmiotowego zawiadomienia do dnia 21 sierpnia 2015 r. Zawiadomienie doręczono pełnomocnikowi w dniu 29 lipca 2015 r.

W dniu 21 sierpnia 2015 r. do Biura Powiatowego ARiMR stawiła się Pani C. L., która w obecności ustanowionego pełnomocnika złożyła wyjaśnienia i uwagi, które zostały zapisane w protokole sporządzonym przez pracownika ARiMR. Strona, po zapoznaniu się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym wyjaśniła, iż podtrzymuje dotychczasowe stanowisko i prosi o umorzenie postępowania w przedmiocie zwrotu dopłat otrzymanych za lata 2004-2009. Wniosek uzasadnia tym, iż nie pobrała nienależnych świadczeń, gdyż po ich otrzymaniu, niezwłocznie przekazywała je osobom faktycznie uprawiającym ziemie z przeznaczeniem na zabiegi agrotechniczne, zakup nasion, nawozów i środków ochrony roślin. Ponadto strona podniosła, iż wnioski o dofinansowanie z przeznaczeniem dla dzierżawców zgłaszała osobiście, gdyż na szkoleniach dla rolników po wprowadzeniu dopłat unijnych informowano, iż wnioski o dopłaty alternatywnie mogą składać właściciel albo dzierżawca.

Dodatkowo rolnik stwierdził, iż zgodnie ze złożonymi oświadczeniami dzierżawców (w aktach sprawy) dotacje unijne zostały spożytkowane zgodnie z celem, dla którego je uruchomiono, tj. wparcia produkcji rolniczej. Na zakończenie Pani C. L. stwierdziła, iż osobiście była znana pracownikom BP ARiMR , którzy przyjmowali jej wnioski o dofinansowanie i wiedzieli, że jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną a ziemię uprawiały osoby trzecie, stąd w tej sytuacji wnioski o dofinansowanie powinny być nie przyjmowane, lub powinny być podjęte czynności kontrolne w celu weryfikacji czy strona złożyła wniosek jako osoba uprawniona. Na zakończenie odwołująca się wskazała, iż obecnie ma 80 lat, jest osobą mocno schorowaną i wraz dodatkiem opiekuńczym otrzymuje 1120 zł i często nie stać jej na wykup leków ratujących jej życie, dlatego zwraca się z prośbą o rozważenie tej sprawy zważywszy na względy humanitarne. Powyższy protokół do Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął w dniu 28 sierpnia 2015 r.

Odwołanie od powyższej decyzji nie zostało uwzględnione i decyzją z dnia 3 września 2015 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR , utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wobec niespornych ustaleń, że Pani C. L. za badany 2006 r. otrzymała nienależne płatności stwierdza, że zgodnie z art. 73 ust. 1-5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. L 141 z 30 kwietnia 2004 ze zm.):

W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną

o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

W przedmiotowej sprawie płatność przyznana decyzją Nr [...] była rezultatem wniesionego w dniu 11 maja 2006 r. żądania i oświadczenia, któremu organ dał wiarę.

Wypłacone w dniu 29 stycznia 2007 r. przyznane na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR Nr [...] płatności ONW nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem organ przyznając ww. płatność nie był w posiadaniu umowy dzierżawy z dnia 31 stycznia 2006 r., zawartej pomiędzy Panią C. L. a Panem G. W. oraz jej rozwiązaniem z dniem 30 września 2008 r., a także oświadczenia strony, iż ta nie jest użytkownikiem działek ewidencyjnych zgłoszonych na powierzchni odpowiadającej działkom rolnym zadeklarowanym we wniosku na rok 2006.

Skoro płatność nie została dokonana na skutek błędu Agencji w opinii organu brak jest przesłanek do zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, tym bardziej, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego, iż na dzień wydawania decyzji Nr [...] organ był w posiadaniu informacji, by wnioskująca nie była faktycznym użytkownikiem gruntów zgłoszonych do płatności w roku 2006. r .

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również zdaniem organu przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, gdyż płatność, uznana za nienależnie pobraną, nastąpiła w dniu 29 stycznia 2007 r., natomiast decyzja Nr [...] z dnia 23 maja 2011 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmowie przyznania płatności ONW na rok 2006 stanowiąca pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona stronie w dniu 25 maja 2011 r., tak więc powiadomienie o nieuzasadnionym charakterze płatności nastąpiło przed upływem dziesięciu lat od daty przekazanej płatności. Ostateczne powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności niewątpliwie nastąpiło z dniem doręczenia w dniu 20 kwietnia 2015 r. decyzji nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej płatności ONW na rok 2006, czyli także przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.

Jednocześnie organ stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż strona działała w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 akapit drugi), co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie, gdyż w materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu wszczętym na wniosek strony z dnia 11 maja 2006 r., a zakończonym wówczas decyzją Nr [...] brak jest jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego, iż strona poinformowała organ, iż z uwagi na podeszły wiek nie prowadzi działalności rolniczej na działkach ewidencyjnych zgłoszonych w przedmiotowym wniosku.

Na marginesie mając na uwadze podnoszoną przez stronę trudną sytuację materialną organ informuję, iż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2010 Nr 258, poz. 1474 ze zm.) przewiduje, na wniosek dłużnika, możliwość w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, odroczenia terminu spłaty całości lub części należności lub rozłożenia całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika. Procedura regulowana powyższym rozporządzeniem jest jednak odmiennym postępowaniem od niniejszego.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR weryfikując niniejszą sprawę stwierdził, iż rozstrzygnięcie wydane przez organ pierwszej instancji jest słuszne i odpowiada przepisom prawa, zatem Pani C. L. zobowiązana jest do zwrotu kwoty nienależnie pobranej płatności ONW na rok 2006 w wysokości 1.736,30 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję, pani C. L. wnosząc o jej uchylenie w całości powtórzyła zarzuty z odwołania.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona do sądu decyzja odpowiada prawu.

Przyznane skarżącej płatności za 2006 r. były nienależne, co znalazło potwierdzenie w powołanych przez organ ostatecznych decyzjach, a zgodność których to z prawem potwierdził WSA w Gdańsku jak i NSA - oddalając skargi p. C. L..

Otóż, zgodnie z art. 29 ust. 1 oraz 6 - 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014, poz. 1438 ze zm.) - zwanej dalej "ustawą:

1. Ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

6. W przypadku, o którym mowa w ust. 4, odwołanie od decyzji nie wstrzymuje jej wykonania.

7. Do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu 111 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.), z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni.

8. Uprawnienia organu podatkowego określone w ustawie, o której mowa w ust. 7, przysługują organowi, o którym mowa w ust. 2.

Wypłacone nienależnie Pani C. L. środki publiczne za rok 2006 z tytułu płatności ONW pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (SGEFOiG)) tj. z funduszu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Wskazać należy, że przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyn, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Orzecznictwo sądów administracyjnych w tym np. wyrok NSA (sygn. akt. II GSK 822/11), wskazuje, iż w myśl powyżej przytoczonego przepisu prawa przedmiotem postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranej płatności jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ponadto, skoro ustalenie, o którym mowa w tym przepisie, następuje w drodze decyzji administracyjnej, to nie może budzić wątpliwości, iż postępowanie toczy się w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Ustaleniem czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. Zadaniem organu ustalającego kwotę nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną). Podobne stanowisko wyraził Wojewódzka Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt V SA/Wa 2930/08), który orzekł, iż sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków występuje niewątpliwie wtedy, gdy środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego.

W przedmiotowym postępowaniu organ był zobowiązany do ustalenia, czy Pani C. L. pobrała nienależne lub nadmierne płatności ONW za rok 2006.

W przedmiotowej sprawie, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ustalono, że decyzja Nr [...]/z dnia 13 grudnia 2006 r., na mocy której ARiMR przyznała, a następnie wypłaciła rolnikowi ww. płatność, została ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego wskutek wydania przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR decyzji Nr [...] z dnia 31 sierpnia 2011 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Nr [...] z dnia 23 maja 2011 r. o uchyleniu decyzji ostatecznej i o odmowie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach na rok 2006. W rezultacie powyższego, ustalenie rolnikowi kwoty nienależnie pobranej płatności w wysokości 1.736,30 zł, jest uzasadnione tym bardziej, że ostateczne rozstrzygnięcie wydane przez organ administracji publicznej w zakresie wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2006 odmawia rolnikowi przyznania wnioskowanej płatności. Należy podkreślić, iż strona zgłosiła do płatności grunty rolne, na których nie prowadziła działalności rolniczej, gdyż jak sama przyznała, grunty te użytkowały inne osoby, którym następnie przekazywała otrzymywane dopłaty. Decyzja Nr [...] wydana przez organ odwoławczy w dniu 31 sierpnia 2011 r. w sprawie płatności na rok 2006 jest rozstrzygnięciem ostatecznym w kwestii płatności, a odmowa ich przyznania jest rezultatem stwierdzonego stanu faktycznego, tj. niekwestionowanej przez stronę okoliczności, że strona nie była użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2006.

W związku z faktem, że w niniejszym postępowaniu organ nie rozstrzyga o płatności, a jego kompetencją jest wyłącznie ustalenie, czy wyeliminowanie decyzji Nr [...] z dnia 13 grudnia 2006 r., na podstawie której wypłacono rolnikowi kwotę w wysokości 1.736,30 zł jest prawnie skuteczne, organ nie będzie wyjaśniał rozstrzygnięcia wydanego w dniu 31 sierpnia 2011 r., na mocy którego ostatecznie rolnikowi odmówiono wcześniej przyznanej płatności. Stosowne uzasadnienie odwołujący się otrzymał w dniu 12 września 2011 r., kiedy to odebrał decyzję Nr [...] wydaną przez organ odwoławczy, co do której Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę w wyroku z dnia 21 marca 2012 r. (sygn. akt I Sa/Gd 1188/11) stwierdził, iż skarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 73 ust. 1-5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. L 141 z 30.4.2004 ze zm.):

1. W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

2. (skreślony).

3. Odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem.

Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych.

4. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

5. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat.

Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

W przedmiotowej sprawie płatność przyznana decyzją Nr [...] była rezultatem wniesionego w dniu 11 maja 2006 r. żądania i oświadczenia, któremu organ dał wiarę.

Wypłacone w dniu 29 stycznia 2007 r. przyznane na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR Nr [...] płatności ONW nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem organ przyznając ww. płatność nie był w posiadaniu umowy dzierżawy z dnia 31 stycznia 2006 r., zawartej pomiędzy Panią C. L. a Panem G. W. oraz jej rozwiązaniem z dniem 30 września 2008 r., a także oświadczenia strony, iż ta nie jest użytkownikiem działek ewidencyjnych zgłoszonych na powierzchni odpowiadającej działkom rolnym zadeklarowanym we wniosku na rok 2006.

Skoro płatność nie została dokonana na skutek błędu Agencji zasadnie organ odwoławczy stwierdza, że brak jest przesłanek do zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, tym bardziej, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego, iż na dzień wydawania decyzji Nr [...] organ był w posiadaniu informacji, by wnioskująca nie była faktycznym użytkownikiem gruntów zgłoszonych do płatności w roku 2006.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, gdyż płatność, uznana za nienależnie pobraną, nastąpiła w dniu 29 stycznia 2007 r., natomiast decyzja Nr [...] z dnia 23 maja 2011 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmowie przyznania płatności ONW na rok 2006 stanowiąca pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona stronie w dniu 25 maja 2011 r., tak więc powiadomienie o nieuzasadnionym charakterze płatności nastąpiło przed upływem dziesięciu lat od daty przekazanej płatności. Ostateczne powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności niewątpliwie nastąpiło z dniem doręczenia w dniu 20 kwietnia 2015 r. decyzji nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej płatności ONW na rok 2006, czyli także przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.

Jednocześnie w przedmiotowej sprawienie prawidłowo organ stwierdził, że nie można uznać, iż strona działała w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 akapit drugi), co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie, gdyż w materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu wszczętym na wniosek strony z dnia 11 maja 2006 r., a zakończonym wówczas decyzją Nr [...] brak jest jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego, iż strona poinformowała organ, iż z uwagi na podeszły wiek nie prowadzi działalności rolniczej na działkach ewidencyjnych zgłoszonych w przedmiotowym wniosku.

Skarżąca usprawiedliwiając złożenie nieprawdziwej informacji podała, że wnioski o przyznanie płatności wypełniła, po tym jak na szkoleniach dla rolników po wprowadzeniu dopłat unijnych poinformowano, że wnioski alternatywnie mogą składać właściciele albo dzierżawy. Ten argument, nie przekonuje o działaniu skarżącej w dobrej wierze, gdyż każdy wnioskodawca obowiązany jest zapoznać się zasadami przyznawania danej płatności oraz pomocy objętej wnioskiem oraz powinien mieć świadomość, że jego wniosek i zadeklarowane grunty będą podlegały kontroli w zakresie spełnienia tych zasad. Wnioskujący o pomoc ma także obowiązek informowania organów o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależnie bądź nadmiernie przyznanie płatności, jak również o każdej zmianie w szczególności gdy dotyczy wykorzystania gruntów rolnych czy wielkości upraw. Skarżąca na formularzu wniosku podpisała stosowne oświadczenie, że zasady te zna (sekcja IX Oświadczenia i zobowiązania) - na co również zasadnie zwraca uwagę organ odwoławczy.

Ponadto strona nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających jej działanie w dobrej wierze.

Treść art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli nie pozostawia wątpliwości, że w okolicznościach wskazanych w tym przepisie dobrą wiarę powinien wykazać beneficjent, nie zaś organ.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów strony organ odwoławczy zasadnie również zauważył, że wszczęte przez ARiMR z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności ONW jest rezultatem wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej płatność w Nr [...] z dnia 13 grudnia 2006 r., a nie jest rezultatem zmiany interpretacji przepisów prawa. Przepisy regulujące przesłanki ubiegania się o płatności ONW obowiązujące od roku 2004 do roku 2009 określały obowiązek prowadzenia działalność rolniczej na powierzchni co najmniej 1 ha. W żadnym akcie prawa (rozporządzenie z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, czy też rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013) ustawodawca nie wskazuje, by o dopłaty mogła występować osoba, która podsiada tytuł prawny do nieruchomości, ale jej nie użytkuje rolniczo.

Ustawodawca dopiero w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (obecne brzmienie) ustanowił przepis art. 18 ust. 1, który stawowi: Jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu.

Organ odwoławczy prawidłowo wyjaśnił skarżącej, iż rolnik wnioskujący o płatność obszarową nie jest zobowiązany do bezpośredniej pracy na gruntach, tzn. nie musi stosownych czynności agrotechnicznych wykonywać osobiście. W zależności od możliwości władanie gruntem może polegać także na zlecaniu osobom trzecim dokonania stosownych zabiegów, jednak istotne jest to by rolnik posiadał decyzyjność jak, gdzie i kiedy dany grunt użytkować. Istotą przedmiotowych płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać, jakich dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony, utrzymuje te grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej.

Zatem podnoszona przez stronę okoliczność, iż ta składając wnioski była w podeszłym wieku i pracownicy ARiMR to widzieli, nie stanowi o przekonaniu organu, iż wnioskujący o płatność nie jest posiadaczem gruntów objętych wnioskiem w myśl przepisu § 2 i nast. rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 Nr 73, poz. 657 ze zm.), tym bardziej, że w aktach sprawy do dnia 13 grudnia 2006 r., czyli dnia wydania decyzji o przyznaniu płatności ONW na rok 2006 brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających fakt, by organ był w posiadaniu wiedzy o braku użytkowania przez wnioskującą gruntów zadeklarowanych we wniosku.

Fakt przekazywania wypłaconych stronie płatności obszarowych dzierżawcom, dowodzi tego, że strona miała świadomość, iż dopłaty się jej nie należą, bo grunty użytkował dzierżawca.

Za bezzasadny uznać należy również zarzut strony dotyczący ponownego orzekania w sprawie z uwagi na upływ czasu od wydania pierwotnej decyzji pozostaje godzi w powagę organów jak i nie ma uzasadnienia prawnego takiego postępowania, należy wskazać, iż strona pozostaje w błędnym mniemaniu, iż postępowanie dotyczące ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności za rok 2006 jest kontynuacją bądź też ponownym rozpoznaniem sprawy przyznania płatności za rok 2006.

Organ odwoławczy prawidłowo wyjaśnił, iż postępowanie w sprawie przyznania płatności ONW na rok 2006 zostało zakończone decyzją ostateczną Nr [...] w dniu 31 sierpnia 2011 r., zatem jej ponowne merytoryczne rozstrzyganie nie trwało 10 lat, stąd wskazany powyżej zarzut jest bezpodstawny.

Natomiast postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za rok 2006 jest zupełnie odrębnym postępowaniem od postępowania wyjaśnionego powyżej i jest wszczynane przez organ w momencie ustalenia przesłanek do jego wszczęcia. Żaden przepis prawa nie reguluje określonego terminu dla wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Nieuzasadniony jest także zarzut dotyczący naruszenia art.107 § 3 K.p.a., gdyż uzasadnienie faktyczne skarżonej decyzji jest obszerne i zawiera wymagane prawem wyjaśnienia.

Należy podkreślić, iż art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego jednoznacznie określa, iż organy administracji publicznej działają tylko i wyłącznie w granicach i na podstawie przepisów prawa. Zasada praworządności uniemożliwia podejmowanie jakichkolwiek działań sprzecznych lub niezgodnych z obowiązującym porządkiem prawnym. Przyznanie przez organ administracyjny płatności osobie, która nie spełniła przesłanek niezbędnych dla jej przyznania, wskazanych w aktach prawnych, byłoby bezwzględnie sprzeczne z zasadą praworządności.

Z tych przyczyn na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzeczono jak w wyroku.

DSz