Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 308/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 3 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości .


UZASADNIENIE

A. Ł. (dalej jako strona lub skarżąca) zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej jako Kolegium , organ odwoławczy lub II instancji ) z dnia 3 marca 2022 r., nr SKO/RŚ-423/42/2022, utrzymującą w mocy decyzję z dnia 29 grudnia 2021 r., nr DO/ŚP/4702/61/1183/2021, wydaną przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy Radwanice, Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radwanicach (dalej jako GOPS lub organ I instancji) o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na H. P. (dalej jako matka strony lub podopieczna).

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem strony z dnia 28 lutego 2020 r. , którym domagała się o przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia 24 lipca 2020 r., nr DO/ŚP/47/61/25/2020 organ I instancji odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę. Kolegium decyzją z dnia 15 kwietnia 2021 r., nr SKO/RŚ-423/101/2021 uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia 12 maja 2021 r., nr DO/ŚP/4702/61/680/2021 GOPS organ I instancji ponownie odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Decyzją z dnia 14 lipca 2021 r. nr SKO/RŚ-423/199/2021 Kolegium uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia 22 września 2021 r., nr DO/ŚP/4702/61/680/2021 organ I instancji po raz kolejny odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W wyniku rozpatrzenia odwołania od powyższego orzeczenia, decyzją z dnia 25 listopada 2022 r., nr SKO/RŚ-423/418/2021 organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia 29 grudnia 2021 r., nr DO/ŚP/4702/61/1183/2021 GOPS – wydaną z powołaniem się na przepisy art. 17, art, 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej: u.ś.r.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) , organ I instancji odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że toku prowadzonego postępowania zgromadzono dokumentację medyczną (zaświadczenia lekarskie, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, MR kręgosłupa lędźwiowego, kartę informacyjna z leczenia szpitalnego), przeprowadzono wywiady środowiskowe oraz odebrano oświadczenia od strony oraz i innych osób zobowiązanych do alimentacji. Zgromadzono także dokumentację dotyczącą zatrudnienia skarżącej.

Organ I instancji poczynił następujące ustalenia:

- strona mieszka wraz z 83. letnią matką oraz z pełnoletnią córką, która nie pracuje, ale poszukuje pracy ,

- strona pozostaje w związku małżeńskim, jednak nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego (mąż od wielu lat przebywa za granicą wraz ze starszą córką i nie łożą na utrzymanie rodziny),

- podopieczna ma - oprócz strony - trzy córki: 64-letnią G. K., 62-letnią A. M. i 53-letnią W. M. Z oświadczeń tych córek wynika, że nie są w stanie zajmować się matką.,

- jedynie najstarsza z sióstr strony (G. K.) sporadycznie pomaga w opiece nad matką, ale ze względu na chorobę męża i swoje problemy zdrowotne nie jest w stanie sprawować tej opieki w sposób długotrwały

- kolejna z córek podopiecznej – A. M. mieszka z mężem, legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, ale ze względu na problemy zdrowotne i znaczną odległość od miejsca zamieszkania matki nie pomaga siostrze w opiece,

- najmłodsza z sióstr strony nie udzieliła wywiadu pracownikowi socjalnemu, jest osobą pracującą, rzadko odwiedza matkę,

- wszystkie siostry strony mieszkają w miejscowościach oddalonych od miejsca zamieszkania podopiecznej o kilkanaście kilometrów,

- strona na przestrzeni 29 lat podejmowała zatrudnienie przez ponad 8 lat, z czego na pełny etat przepracowała niewiele ponad 2 lata, natomiast w niepełnym wymiarze czasu pracy przepracowała 6 lat i 4 miesiące,

- ostatnie zatrudnienie strona podejmowała w latach 2019-2020 r. w pełnym wymiarze czasu pracy , trwało ono od 20 marca 2019 r. do 18 stycznia 2020 r.,

- matka strony z powodu zaawansowanej miażdżycy w przeszłości przeszła udar mózgu. Obecnie cierpi na niewydolność serca, migotanie przedsionków i niedowład po udarze. Ze względu na wiek, niedowład i zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową stawów porusza się jedynie po domu przy pomocy kul, balkonika oraz wózka inwalidzkiego,

-sprawy związane z opieką medyczną załatwia osobiście skarżąca, tzn. recepty, wnioski na sprzęt typu wózek, balkonik, pielucho-majtki. Podopieczna ze względu na utrudniony kontakt spowodowany demencją wymaga całodobowej opieki oraz podawania leków,

- matka strony korzysta z usług lekarza rodzinnego 1-2 razy w miesiącu, nie leczy się w poradniach specjalistycznych, jednorazowo była konsultowana psychiatrycznie. Lekarz psychiatra w zaświadczeniu lekarskim zaznaczył, że pacjentka nie ma poczucia choroby, jest niewspółpracująca i odmawia podjęcia leczenia. Rozpoznano zaburzenia o charakterze otępiennym o umiarkowanym nasileniu (otępienie prawdopodobnie mieszane naczyniowe - Alzheimerowskie) oraz zaburzenia o charakterze urojeniowym, organicznego pochodzenia (przebieg zaburzeń niekorzystny, postępujący). Lekarz zalecił leczenie ukierunkowane na łagodzenie zaburzeń zachowania, w tym powikłań urojeniowych, które przy odpowiednim leczeniu mogą ulec wygaszeniu, natomiast brak leczenia może spowodować ewentualne pobudzenie lub agresje,

- w aktach sprawy brak dokumentacji medycznej, która potwierdzałaby dalsze leczenie psychiatryczne. W materiale dowodowym znajduje się również karta z leczenia szpitalnego w 2014 r. W trakcie pobytu w szpitalu rozpoznano u podopiecznej chorobę zwyrodnieniową stawów obwodowych, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, stan po udarze niedokrwiennym i otyłość,

- w aktach sprawy nie pojawiła się też dokumentacja medyczna, która mogłaby potwierdzić dalsze leczenie w poradni reumatologicznej,

- w 2018 r. matka strony doznała urazu kręgosłupa, co potwierdza MR kręgosłupa lędźwiowego. Ze względu na doznane urazy zalecono konsultację neurochirurgiczną i ocenę pod kątem konieczności stabilizacji odcinka L4-S1. Brak jest natomiast w aktach dokumentacji potwierdzającej konsultacje w poradni neurochirurgicznej.

Organ I instancji zwrócił również uwagę na to ,że w materiale dowodowym znajduje się także dokument wydany przez lekarza indywidualnej specjalistycznej praktyki lekarskiej kardiologicznej zawierający informacje z wywiadu o samopoczuciu dobrym pacjentki, bez dolegliwości, bez duszności i bólów dławicowych, z małą tolerancją wysiłku, bez arytmii, omdleń i problemów z przewodu pokarmowego. Podczas wizyty rozpoznano niedomykalność zastawki trójdzielnej, cukrzycę, otyłość, chorobę nadciśnieniową z zajęciem serca, bez niewydolności serca, migotanie i trzepotanie przedsionków, następstwa udaru. Zalecono kontynuację leczenia farmakologicznego, kontrolę RR i glikemii. W dokumentacji znajduje się również bardzo ogólnie sporządzone zaświadczenie z informacją, że chora jest stale leczona w NZOZ w Radwanicach i wymaga stałego leczenia i konsultacji specjalistycznych.

Jak wskazał organ I instancji , z oświadczenia złożonego przez stronę w dniu 9 grudnia 2021 r. wynika, że opieka nad matką polega na następujących czynnościach: ubieraniu, sadzaniu i przewożeniu na wózku inwalidzkim, szykowaniu posiłków, karmieniu, podawaniu leków, pomocy w korzystaniu z toalety, zakładaniu na noc pielucho-majtek, czynnościach higienicznych (myciu, kąpaniu). Strona oświadczyła, że jej matka nie jest w stanie nic koło siebie zrobić i wymaga od niej, aby była ciągle w zasięgu jej wzroku, gdyż odczuwa ciągły lęk wynikający z demencji. Podopieczna często myli skarżącą ze swoją mamą lub siostrą, swoją wnuczkę ze swoją córką, ma rożnego rodzaju przywidzenia i urojenia. Z oświadczenia wynika także, że podopieczna regularnie zażywa leki zalecone przez psychiatrę i leki moczopędne. Skarżąca oświadczyła również, że od dwóch lat śpi z matką, która boi się sama spać. Dorosła córka skarżącej nie pracuje (jest w trakcie poszukiwania pracy), w związku z czym pomaga skarżącej podczas jej nieobecności w opiece nad podopieczną.

Z informacji zebranych podczas ponownie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że sytuacja mieszkaniowa skarżącej nie zmieniła się (dalej zamieszkuje wraz z matką i pełnoletnią córką). Podopieczna nie posiada nowej dokumentacji medycznej i jest pod opieką lekarza rodzinnego. Matka strony wymaga pomocy innych osób w codziennym, całodobowym funkcjonowaniu i pielęgnacji. Wszystkie czynności związane z opieką i pielęgnacją nad matką wykonuje skarżąca (pranie, sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie i podanie posiłków oraz leków matce), jednak we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje córka skarżącej, która pomaga w opiece nad podopieczną podczas nieobecności skarżącej w domu. Podczas wywiadu ustalono, że od czasu ostatnio przeprowadzonych wywiadów sytuacja zdrowotna matki strony uległa pogorszeniu.

W oparciu o powyższy materiał dowodowy organ I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż strona nie sprawuje opieki nad matką w wymiarze, który uniemożliwiałby jej podjęcie zatrudnienia, choćby na część etatu. Według organu I instancji , sprawowana przez stronę opieka jest ciągła i osobista, ale nie jest w znacznym stopniu angażująca. Wskazując na aktywność zawodową strony, organ stwierdził, że strona pracowała dotychczas głównie w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto, pomimo że niepełnosprawność podopiecznej powstała w 2011 r., to strona podjęła zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy na przełomie 2019/2020, tj. w okresie gdy ponownie wystąpiła z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla podopiecznej. W ocenie organu I instancji , z powyższego można wywnioskować, że strona mogła pogodzić pracę z opieką nad matką, tym bardziej, że we wspólnym gospodarstwie domowym przebywała i nadal przebywa pełnoletnia córka, która pomaga w opiece nad podopieczną.

Dodatkowo organ I instancji wskazał, że z aktualnie obowiązującego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 lipca 2019 r., nr ZON.8321.12207.2019, wydanego na stałe, wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności matki strony istnieje od 2011 r. (tj. od 73. roku życia). W związku z tym organ stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność podopiecznej istnieje od 73. roku życia.

Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej , wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Odwołująca się podniosła także zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

Kolegium w decyzji ostatecznej, utrzymującej decyzję pierwszo-instancyjną , w pierwszej kolejności wskazało, że w kwestii pominięcia przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., wypowiedziało się już w ostatecznej decyzji z dnia 15 kwietnia 2021 r. nr SKO/RŚ-423/101/2021 i stanowisko to pozostaje aktualne.

Natomiast w odniesieniu do pozostałych przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia organy odwoławczy stwierdził ,że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, iż wymiar i zakres czynności opiekuńczych jakie wykonuje strona, uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze. Kolegium podkreśliło, że z zebranej w sprawie dokumentacji nie wynika, aby stan zdrowia matki skarżącej uległ pogorszeniu. Z akt sprawy nie wynika w szczególności, aby podopieczna po 2014 r. była hospitalizowana. Organ wskazał, że podopieczna w 2018 r. doznała urazu kręgosłupa, jednak strona nie przedstawiła dokumentacji z konsultacji neurochirurgicznej (choć takie wnioski i zalecenia wynikają z opisu badania rezonansem magnetycznym kręgosłupa lędźwiowego). Z historii choroby i porad ambulatoryjnych wynika, że w 2019 r. podopieczna miała tylko jedną poradę, tj. dnia 7 maja 2019 r. (taką historię przedstawiła do akt sprawy strona). W trakcie porady sporządzono wywiad, z którego wynika, że podopieczna zgłaszała samopoczucie dobre, bez żadnych dolegliwości, bez duszności, bólów dławicowych, z małą tolerancją wysiłku, bez arytmii, omdleń, obrzęków obwodowych, czy problemów z przewodem pokarmowym, w związku z czym zalecono kontynuację leków, kontrolę RR i glikemii. Natomiast lekarz psychiatra zaświadczył, że pacjentka konsultowana psychiatrycznie 14 października 2019 r., nie ma poczucia choroby, nie współpracuje i odmawia leczenia. Wbrew powyższemu, strona w oświadczeniu z dnia 9 grudnia 2021 r stwierdziła, że jej matka regularnie bierze leki od psychiatry.

Dodatkowo Kolegium podkreśliło, że strona nie jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad matką. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono bowiem, że strona zamieszkuje wraz z pełnoletnią córką, która nie pracuje. Organ odwoławczy zaznaczył, że wnuczka, choć w dalszej kolejności, też jest związana obowiązkiem alimentacyjnym wobec babci i - jak wynika z oświadczenia skarżącej - faktycznie wywiązuje się z tego obowiązku podczas nieobecności skarżącej (karmi podopieczną, zaprowadza do toalety, dotrzymuje towarzystwa).

Wobec tego w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo uznał, że opieka nad podopieczną nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała podjęcie przez stronę pracy w niepełnym wymiarze, tym bardziej, że może być i jest de facto dzielona pomiędzy członków rodziny. Organ II instancji zaznaczył też , że podopieczna, poza stroną, posiada trzy córki: G. K., A. M. i W. M., które są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu w zakresie zapewnienia należytej opieki niepełnosprawnej matce. W tym zakresie organ II instancji zauważył, że zarówno G. K. jak i A. M. nie są osobami aktywnymi zawodowo (są na emeryturze). G. K. i W. M. mieszkają w J. (ok. 10 km od miejsca zamieszkania ich matki), A. M. mieszka w G. (ok. 15 km od miejsca zamieszkania matki), co niewątpliwie pozwala na pełną dyspozycyjność i szybkość reagowania na zaistniałe potrzeby. Ponadto pomoc bezpośrednią względem matki zstępne podopiecznej mogą świadczyć także w formie świadczeń finansowych, z wywiadów środowiskowych wynika bowiem, że dysponują stałymi dochodami.

Kolegium podkreśliło, że wyjaśnienia strony potwierdzają, że w nocy zasadniczo nie są wykonywane żadne czynności opiekuńcze, zaś w ciągu dnia rozkładają się one na różne pory dnia, co pozwala na sprawowanie opieki nad matką przez wszystkie jej dzieci. W konsekwencji opieka nad matką nie musi być wykonywana wyłącznie przez stronę, pomimo że zobowiązała się ona dożywotnio opiekować matką . Powyższej oceny nie zmienia, zdaniem Kolegium, okoliczność zawarcia przez stronę umowy o dożywocie, zgodnie z którą zobowiązała się ona opiekować matką, która "przepisała na nią dom".

Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że strona przy należytej organizacji swojego czasu i przy współpracy z siostrami, które mogą dzielić z nią opiekę nad matką, bądź przekazać środki finansowe w celu należytej opieki, mogłaby pogodzić pracę (np. w formie umowy zlecenia, w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy też w formie zdalnej) ze sprawowaniem opieki nad matką.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję ostateczną skarżąca wniosła:

1/ o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji,

2/ o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

3/ o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarga oparta została na zarzucie naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na jej wydanie, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., polegającym na uznaniu, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

Według skarżącej, Kolegium formułując wskazane w decyzji tezy, nie wzięło pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącą w złożonym oświadczeniu. Ponadto organ odwoławczy dokonał pobieżnej oceny oświadczenia strony odnoszącego się do zakresu i harmonogramu opieki sprawowanej nad matką. Zdaniem skarżącej, powyższe dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, która to okoliczność została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ.

W dalszej kolejności skarżąca , powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wywodziła, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przy czym rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również niepodejmowanie zatrudnienia, tym bardziej, że art. 17 ust. 5 u.ś.r. określający w sposób enumeratywny katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną nie obejmuje osób bezrobotnych, natomiast art. 17 ust. 6 u.ś.r. stanowi wprost, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącej, gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to z pewnością zastrzeżenie takie zostałoby uczynione wprost w powyższym przepisie.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, , podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji .

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje:

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej p.p.s.a. sąd administracyjny dokonując kontroli zgodności z prawem aktu administracyjnego rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami sformułowanymi w skardze i wyartykułowanymi w niej wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bada sprawę w całokształcie jej okoliczności prawnych i faktycznych , biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków sformułowanych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Podstawę materialnoprawną orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 u.ś.r. , wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1)matce albo ojcu,

2)opiekunowi faktycznemu dziecka,

3)osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką między innymi ze względu na to ,że zakres sprawowanej opieki nad matką nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia.. Przypomnieć w tym miejscu należy ,że ustawodawca na użytek regulacji , jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych , zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. wprost odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ( tj. Dz.U. 2020, poz.426) , która w art.4 ust.1 stanowi ,że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art.6 c ust.9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności ( tj. Dz.U.2018r. poz.2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności , które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał ,że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Taki też kontekst normatywny , wynikający z przywołanych wyżej regulacji , powinny mieć na uwadze organy przy ocenie zakresu i "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności . Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić . Niewątpliwie określenia stała lub długoterminowa wskazują na to , że nie może to być świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie( zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, LEX nr 2240790). Wobec tego przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona , jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego , przez co należy rozumieć także sytuację , w której oprócz sprawowania opieki , wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 września 2019r. sygn. akt II SA/Rz 691/19 LEX 2728961).

Dla rozstrzygnięcia zatem sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie , czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym , wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. W tym miejscu w ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019r. sygn. akt II SA/Rz 535/19 LEX 2698568 powtórzyć należy ,że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem między stronami fakt , że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym ustalenie w tym zakresie organy oparły na orzeczeniach wydanych przez Powiatowy Zespół d.s. Orzekania o Niepełnosprawności w Polkowicach z dnia 2 sierpnia 2011r. nr ZON.8321.12207.2011 oraz z dnia 26 lipca 2019r. nr ZON.8321.12207.2019,zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 maja 2011r. Wynika z niego także konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Okoliczności związane ze sprawowaną opieką i jej zakresem były też weryfikowane przez pracownika socjalnego w toku czterokrotnie przeprowadzonego ( w dniach : 10 marca 2020r. , 27 kwietnia 2021r. ,22 września 2021r., 21 grudnia 2021r. ) wywiadu środowiskowego. Na tej podstawie organy obu instancji , orzekając w sprawie , nie miały wątpliwości co do tego ,że zakres sprawowanej opieki nie stanowi przeszkody do podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej , chociażby na części etatu.

W tym miejscu wypada przypomnieć, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Jak trafnie zauważył organ II instancji ,powołując się w tym zakresie na wyjaśnienia strony ,która przyznała ,że w nocy wobec matki zasadniczo nie wykonuje żadnych czynności opiekuńczych , zaś w ciągu dnia rozkładają się one na różne pory dnia, co pozwala na sprawowanie opieki nad matką przez wszystkie jej dzieci .Zważywszy, że dwie z trzech pozostałych córek podopiecznej są już zdezaktywizowane zawodowo i mieszkają w niedużej odległości od miejsca zamieszkania matki(10-15 km) , jednocześnie wszystkie jej córki , poza stroną, mają stałe źródło dochodu ,natomiast podopieczna zamieszkuje nie tylko ze skarżącą , ale również dorosłą , niepracującą wnuczką ( córką strony) . Wobec tego ma rację Kolegium , kiedy wywodzi, że skarżąca przy należytej organizacji swojego czasu i przy współpracy z siostrami, które mogą dzielić z nią opiekę nad matką, bądź przekazać środki finansowe w celu należytej opieki, mogłaby pogodzić pracę (choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy) ze sprawowaniem opieki nad matką. A w konsekwencji tego opieka skarżącej nad matką nie musi być wyłącznie osobiście i w pełnym zakresie wykonywana przez .skarżącą. Tym bardziej ,że większość czynności związanych z opieką nad matką nie jest niecierpiących zwłoki , są to zwykłe czynności dnia codziennego ,które mogą być wykonane przed lub po pracy.

W każdym bądź razie stan zdrowia matki skarżącej nie wymaga wyłącznie od skarżącej stałej dyspozycyjności .Taką dyspozycyjnością w zakresie świadczenia opieki i pomocy matce powinni być również obciążone pozostałe dzieci podopiecznej , bowiem w takim samym stopniu jak na skarżącej ciąży na nich obowiązek alimentacyjny wobec matki. W pełni bowiem należy zaaprobować stanowisko Kolegium ,że z powyższego obowiązku nie zwalnia ich zawarta umowa o dożywocie, mocą której skarżąca w zamian za przeniesienie na nią własności domu , zobowiązała się ona opiekować matką.

Innymi słowy, dla potrzeb ustalenia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego , zawarcie umowy o dożywocie nie może stanowić uzasadnienia czy też przesłanki do przyjęcia ,że w przypadku jej zawarcia obowiązek alimentacyjny ciąży tylko na stronie tej umowy i tym samym wyłączony jest obowiązek alimentacyjny pozostałych zstępnych , w takim samym stopniu spokrewnionych co strona umowy o dożywocie.

Wypada w tym miejscu podkreślenia ,że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem , gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dorosłego dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA).

Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji , gdy wymagająca opieki matka skarżącej jest od maja 20011r osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. , a ostatnie zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu skarżąca podejmowała w latach 2019-2020 , to taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje.

W rozpoznawanej sprawie zostały zatem spełnione jedynie dwie z trzech określonych w tym cytowanym na wstępie przepisie art.17 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Trafnie natomiast organy obu instancji uznały, że odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki , a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Z jednej bowiem strony , zakres jej obowiązków opiekuńczych , a z drugiej strony, sytuacja rodzinna i krąg osób zobowiązanych do alimentacji i tym samym do opieki , nie wyklucza możliwości podejmowania przez nią pracy zarobkowej . Prawidłowo organ orzekający w sprawie ocenił, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką .Jak wynika z wywiadu środowiskowego , wskazany przez skarżącą czas i zakres świadczenia przez nią osobistej opieki nad matką ,nawet z uwzględnieniem ograniczonej samodzielnej mobilności matki skarżącej , nie przekreśla bowiem - przy właściwym podziale obowiązków z trzema siostrami i zamieszkującej wspólnie z babcią wnuczką lub ich wsparcia finansowego na opiekę nad matką - możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zważywszy ,że większość obowiązków wykonywanych przez skarżącą ( np. przygotowanie posiłków , sprzątanie , pranie) związana jest z typowymi czynnościami wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym i te obowiązki mogą być wykonane przed lub po powrocie z pracy .

Wymaga ponownego przypomnienia ,że w stanie gotowości do zapewnienia rodzicowi w podeszłym wieku ,wymagającemu opieki ze względu na stan zdrowia. , pozostaje każde dorosłe dziecko , co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak trafnie zauważyły organy obu instancji , w świetle bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana przez skarżącą nad matką, jest wprawdzie absorbująca, ale obiektywnie - w kontekście jej sytuacji osobistej ( a więc wieku i stanu zdrowia skarżącej ) oraz rodzinnej (cztery córki zobowiązane do alimentacji i wsparcia faktycznego lub finansowego matki skarżącej ) - nie uniemożliwia jej jakiejkolwiek aktywności zawodowej w ramach powołanej już wyżej definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r. . Świadczy o tym ostatnio podejmowane przez skarżącą zatrudnienie w latach 2019-2020 , kiedy to wykonywała pracę nawet w pełnym wymiarze czasu.

Natomiast wbrew zarzutom skargi, z literalnego brzmienia kwestionowanej decyzji nie sposób wywnioskować, że organ neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej , określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu, jak też niesporny udział skarżącej w opiece nad matką .

W związku z tym konkludując powyższe rozważania , należy zaaprobować stanowisko organu orzekającego w sprawie , zobowiązanego do działania na podstawie i w granicach prawa ( art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych , skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ,określonego w art.17 ust. 1 u.ś.r. , bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawną matką - w kontekście ujawnionych i niepodważonych przez skarżącą okoliczności kontrolowanej sprawy - nie jest opieką , wymagającą niepodejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.