Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1124/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2007-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 1, par. 5 ust. 1, ust. 2, ust. 3, par. 6
journal: Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Ryszard Bryk Sędziowie NSA Anna Lechowska AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 28 marca 2007 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] pażdziernika 2006 roku , który po rozpatrzeniu odwołania E. S. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego

z dnia [...] lipca 2004 roku [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia u zainteresowanego choroby zawodowej – nowotworu złośliwego języka / poz. 17 p.7 wykazu /.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał przepis art. 138 §1 pkt.1 k.p.a oraz § 8 rozporządzenia RM z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132 poz. 1115 z 2002 r.).

W ramach prowadzonego postępowania ustalono, że E. S. od 18 lipca 1955 roku do 30 kwietnia 1961 roku pracował jako tokarz, z przerwą na odbycie zasadniczej służby wojskowej, a w okresie od 1 maja 1961 r. do 31 sierpnia 1996 r. jako szlifierz w A. ‘". Z dniem 1 września 1996 roku E. S. przeszedł na emeryturę .Jego praca na stanowisku tokarza polegała na toczeniu zgrubnym i tłoczeniu metali. Do zakresu czynności szlifierza należało wykonywanie na szlifierce gwintów zewnętrznych i wewnętrznych obrabianych detali oraz frezów profilowych . Szlifowanie wykonywano podobnie jak na stanowisku tokarza, początkowo przy użyciu oleju rzepakowego, a od 1994 roku stosowano olej syntetyczny Ferokol EP22 i EP46, produkowany na bazie głęboko rafinowanego oleju mineralnego oraz oleju roślinnego. Temperatura chłodziwa podczas procesu szlifowania mogła wynosić od 300 do 900 st.C. Nie prowadzono pomiarów stężenia mgły olejowej.

Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia 5 stycznia 2004 roku stwierdził brak podstaw do rozpoznania nowotworu złośliwego języka jako choroby zawodowej – pkt.17/7 wykazu chorób zawodowych. Wskazał, że rozpoznany w 1997 roku nowotwór potwierdzony jest badaniem histopatologicznym. Z wywiadu wynika, że badany w przeszłości palił papierosy w ilości około 20 sztuk dziennie. Jest naukowo dowiedzione, że przewlekłe drażnienie dymem tytoniowym jest czynnikiem rakotwórczym między innymi dla nabłonka górnych dróg oddechowych. Za nowotwór pochodzenia zawodowego można uznać tylko takie schorzenie, które wywołane zostało czynnikiem o udowodnionym działaniu rakotwórczym. W przedmiotowej sprawie czynnikiem takim był benzen , powstający w czasie rozkładu oleju rzepakowego, wywołujący inne skutki biologiczne , głównie pod postacią nowotworów szpiku kostnego. Stwierdzono, że nie można przyjąć związku przyczynowego między narażeniem w środowisku pracy a rozpoznanym rakiem języka.

W sprawie wypowiedział się również dwukrotnie Instytut Medycyny Pracy , w orzeczeniu lekarskim nr [...] z 30 marca 2004, a następnie w orzeczeniu uzupełniającym [...] z 9 czerwca 2004 roku. Uzasadniając swoje stanowisko o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej stwierdzono, że rozpatrywanie nowotworu złośliwego w aspekcie choroby zawodowej jest uzasadnione tylko w przypadku występowania w środowisku pracy czynników rakotwórczych/ a nie prawdopodobnie rakotwórczych / . Informacje o stosowaniu zamiennie z olejem rzepakowym innego ,zanieczyszczonego oleju, nie są podstawą do uznania, że był to olej nierafinowany. Nadto – w literaturze przedmiotu brak jest danych wskazujących , że nierafinowane oleje mineralne mogą stwarzać ryzyko zachorowania na nowotwory języka w populacji narażonej. Zatem – z przeważającym prawdopodobieństwem należy przyjąć pozazawodową etiologię choroby, uwzględniając udowodniony czynnik ryzyka rozwoju raka o tej lokalizacji w postaci palenia papierosów.

Sprawa była przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 26 pażdziernika 2005 roku sygn. akt II S.A./Rz 780/04 uchylił decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2004 roku [...] utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [....] lipca 2004 roku [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia u zainteresowanego choroby zawodowej - nowotworu złośliwego języka .

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Instytut Medycyny Pracy w swoim orzeczeniu lekarskim nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z dnia 30.03.2004 posłużył się m.in. przepisami zamieszczonymi w wykazie czynników o działaniu rakotwórczym dla ludzi , stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dn 11 września 1996 roku / w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy oraz nadzoru nad stanem zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki – Dz. U. Nr 121 poz. 571/wywodząc, że substancje na które w trakcie pracy zawodowej narażony był E. S. nie są wymienione w tym wykazie. Jakkolwiek odwołanie się do przepisów powołanego rozporządzenia było w pełni uprawnione przy wydawaniu orzeczenia z 30.03. 2004 , to już powołanie się na nie w dniu 9 czerwca 2004 roku w opinii uzupełniającej mijało się ze stanem prawnym. Z dniem bowiem wejścia Polski ,w dniu 1 maja 2004 roku, do Unii Europejskiej rozporządzenie to utraciło moc prawną / vide: art. 1 pkt.55 i art. 20 ustawy z dnia 14 listopada 2003roku o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw – Dz. U. nr 213 poz. 2081 /. Oznacza to, że zawarte w wykazie enumeratywne wyliczenie czynników rakotwórczych dla ludzi utraciło rację bytu i nie można powoływać się na nie zarówno w orzecznictwie opiniodawczym medycznym jak i przy rozstrzyganiu spraw o stwierdzenie choroby zawodowej . W tej sytuacji wydając orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej rozpoznania jednostka orzecznicza winna była oprzeć się w tym zakresie na stosownej wiedzy medycznej przy uwzględnieniu wymienionych przez ustawodawcę kryteriów ,w tym określając stopień prawdopodobieństwa możliwości wystąpienia choroby zawodowej spowodowanej czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy skarżącego.

Sąd zobowiązał organ do wystąpienia do Instytutu o wydanie opinii uzupełniającej z pominięciem klasyfikacji zawartej w załączniku do rozporządzenia z dnia 11 września 1996 roku i wydanie orzeczenia przy uwzględnieniu uwag i wniosków skarżącego oraz zebranego materiału , ewentualnie uzupełnionego co do występowania w środowisku pracy E. S. czynników szkodliwych dla zdrowia , które to występowanie należy łączyć przyczynowo z istniejącym u skarżącego schorzeniem nawet w kategoriach wysokiego prawdopodobieństwa.

W postępowaniu ponownym Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy o wydanie uzupełniającego orzeczenia , zgodnie z zaleceniami Sądu.

Instytut , w dniu 29 sierpnia 2006 roku podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wskazując, że z przeważającym prawdopodobieństwem należy przyjąć pozazawodową etiologię choroby rozpoznanej u E. S. Wskazał, że skarżący pracował kolejno na stanowisku tokarza, a następnie szlifierza w narażeniu na pył krzemowy i benzynę ekstrakcyjną oraz- stosowany jako chłodziwo Ferokol EP i olej rzepakowy , z którego w wysokich temperaturach mogą się uwalniać WWA i formaldehyd. Stwierdził że "uwzględniając brzmienie poz. 17 wykazu chorób zawodowych – nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi. Czynniki rakotwórcze ( karcynogeny) są to czynniki środowiska pracy / chemiczne, fizyczne i biologiczne/ powodujące wzrost zapadalności i umieralności na specyficzne choroby nowotworowe osób narażonych w porównaniu z populacją osób nienarażonych. Ocena ryzyka zdrowotnego dla substancji rakotwórczych polega na określeniu prawdopodobieństwa zachorowania lub zagonu z powodu choroby nowotworowej w następstwie narażenia zawodowego na ocenianą substancję rakotwórczą." Instytut odwołał się do danych z monografii publikowanych przez Międzynarodową Organizację Badań nad Rakiem, najbardziej kompetentną i miarodajną instytucją zajmującą się tą problematyką.

W opinii podkreślono, że etiologia nowotworów jest złożona i uwarunkowana różnymi czynnikami. Ścisłe określenie roli czynników zawodowych w powstawaniu nowotworów jest trudne i w wielu przypadkach można orzekać jedynie oceniając stopień prawdopodobieństwa ich udziału w etiologii nowotworów złośliwych. Udział nowotworów zawodowych w ogólnej zapadalności na nowotwory szacuje się na około 4 %. Umiejscowienie nowotworu zależy od m.in. typu czynnika rakotwórczego, drogi wchłaniania i wydalania substancji rakotwórczej.

Uwzględniając złożoną etiologię i częstość zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce do uznania nowotworu złośliwego za chorobę zawodową , oprócz potwierdzenia narażenia na czynnik uznany za rakotwórczy w środowisku pracy , konieczne jest potwierdzenie , w co najmniej kilku badaniach epidemiologicznych zwiększonego , w porównaniu z populacją ogólną, ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy o takiej lokalizacji jak rozpoznany u pracownika.

Analiza danych literaturowych dotyczących umiejscowienia nowotworów wywoływanych przez różne karcynogeny chemiczne nie daje podstaw do uznania, że związki te , występujące w środowisku pracy mogą być czynnikiem etiologicznym nowotworów języka. Do narządów szczególnie podatnych na zawodowe czynniki rakotwórcze należą – płuca i oskrzela, skóra, pęcherz moczowy i układ krwiotwórczy.

Badania epidemiologiczne potwierdzają natomiast związek pomiędzy paleniem papierosów a rozwojem nowotworów błon śluzowych jamy ustnej i układu oddechowego. W dymie tytoniowym zawartych jest co najmniej kilkanaście substancji rakotwórczych dla ludzi. Z dokumentacji medycznej wiadomo, że E. S. palił papierosy przez około 20 lat w ilości 20 szt. dziennie, zatem obciążony był ewidentnym pozazawodowym czynnikiem ryzyka nowotworów o tej lokalizacji.

W oparciu o powyższą opinię Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z [...] lipca 2004 roku w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia u zainteresowanego choroby zawodowej w postaci nowotworu złośliwego języka.

Decyzję tę zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie E. S. Zarzucił, że w decyzji pominięto fakty zachorowań na chorobę nowotworową sześciu współpracowników skarżącego.

Wniósł o uchylenie decyzji i wydanie satysfakcjonującego go wyroku.

Uzasadniając skargę zarzucił, że wbrew twierdzeniom organu , nie był kierowany na badania do IMP, a ponadto podniósł, że na stanowisku pracy panowało duże zapylenie mgły olejowej, krzemionki i opiłek metalu. Przy szlifowaniu detali występowała temperatura kilkaset stopni, tworząc dym olejowy, który powoduje choroby nowotworowe. Nie zgadza się ze stwierdzeniem zawartym decyzji, że oleje używanego chłodziwa były wysoko rektyfikowane, bowiem w pewnym okresie , dla oszczędności wprowadzono olej nierektyfikowany, co potwierdzała ulotka na beczkach z olejem. Podczas wykonywania pracy miał styczność z innymi szkodliwymi substancjami ,bowiem w dymie olejowym w trakcie termicznego rozkładu stwierdzono występowanie czynników rakotwórczych / butadienu, benzenu i formaldehydu. W latach dziewięćdziesiątych sprowadzano olej, po którym skarżący zapadł na chorobę gardła i przebywał przez kilka dni na zwolnieniu lekarskim. Skarżący zaznaczył, że jego przypadek nie był odosobniony.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie , podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153 poz. 1269 z 2002 roku / sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku / zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy , których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Przedmiotem takiej kontroli jest w rozpatrywanej sprawie decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej – nowotworu złośliwego języka.

Stosownie do przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych , szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132 poz. 1115z 2002 r. ) zwanego dalej rozporządzeniem – przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych , jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem ,że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy , zwanym"narażeniem zawodowym". Rozpoznawanie chorób zawodowych stanowi zagadnienie medyczne i zostało powierzone specjalistycznym jednostkom służby zdrowia, dlatego warunkiem koniecznym do stwierdzenia przez organy inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest uprzednie rozpoznanie lekarskie.

Stosownie do § 5 ust.1 rozporządzenia, właściwym do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych , zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych , o których mowa w § 5 ust. 2 i 3 .Są nimi m.in. poradnie i oddziały chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy / ust.2 pkt.1/ ,a jako jednostki orzecznicze II stopnia – m.in. przychodnie, oddziały i kliniki chorób zawodowych jednostek badawczo – rozwojowych w dziedzinie medycyny pracy.

Zgodnie z § 6 , lekarz, o którym mowa w § 5 ust.1 wydaje orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika ,dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

W rozpoznawanej sprawie , o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej –nowotworu złośliwego języka u E. S. , jako jednostka orzecznicza I stopnia- wypowiedzieli się lekarze Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy / Poradnia chorób zawodowych /. Jednostką orzeczniczą II stopnia był Instytut Medycyny Pracy im. [...], który wydając dodatkową opinię w postępowaniu ponownym podtrzymał stanowisko wyrażone w swoich dwóch poprzednich opiniach , że z przeważającym prawdopodobieństwem należy przyjąć pozazawodową etiologię choroby rozpoznanej u E. S.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowany jest powszechnie pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim i o braku podstaw do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej , prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia.

W tej sytuacji ,właściwość Sądu ogranicza się do badania zgodności z prawem wydanej decyzji organu inspekcji sanitarnej. Analizując akta sprawy Sąd stwierdził, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone zostało w sposób wyczerpujący. Dowodami zgromadzonymi w postępowaniu organu I instancji przed wydaniem orzeczeń lekarskich są - charakterystyka narażenia zawodowego, dokumentacja przebiegu pracy zawodowej, dotyczące charakteru pracy zainteresowanego ,warunków pracy oraz czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy. Skarżący brał udział w postępowaniu, miał wgląd do zebranej dokumentacji i na każdym etapie sprawy miał możliwość wypowiedzenia się.

Wskazując na powyższe ,Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że skarga, jako nie zasługująca na uwzględnienie została oddalona w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a.