Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 149/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 3,  art. 105 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 1 art. 137 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 pkt 1 lit. a i c, art. 152,  art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Maria Tarnowska Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] - obie w części dotyczącej odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego J. L. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] orzekającą o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], będącej własnością Skarbu Państwa, oznaczonej obecnie jako działki ewidencyjne nr [...]-część, [...]-część i [...]-część z obrębu [...] oraz o umorzeniu postępowania odnośnie działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...] i nr [...] z obrębu [...].

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] podał, że decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. Prezydent W. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] będącej własnością Skarbu Państwa, oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...]-część, [...]-część i [...]-część z obrębu [...] oraz umorzył postępowanie odnośnie działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...] i nr [...] z obrębu [...].

Rozpatrując odwołanie J. L. od powyższej decyzji organ II instancji stwierdził, iż przedmiotowa nieruchomość położona w rejonie ulicy [...] i [...] wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji Naczelnika Dzielnicy W. Wydział Terenów nr [...] z dnia [...] października 1975 r., stanowiła część nieruchomości o pow. [...] m2 z nieruchomości o pow. [...] m2.

Część wywłaszczonej nieruchomości o pow. [...] m2, zgodnie z lokalizacją szczegółową nr [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. została przeznaczona pod realizację inwestycji [...]. Wywłaszczenie nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Poprzedni współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości i następcy prawni współwłaścicieli wystąpili z wnioskiem o zwrot części nieruchomości wywłaszczonej, a następnie całości o pow. [...] m2.

Wojewoda zauważył, że organ II instancji ustalił, iż decyzja wywłaszczeniowa objęła archiwalne działki o numerach [...] z obrębu [...] i [...] z obrębu [...]. Obecnie w związku z odnowieniem ewidencji gruntów;

-archiwalna działka nr [...] odpowiada działce nr [...],

-archiwalna działka nr [...] odpowiada działce nr [...], części działki nr [...] części działki nr [...] i części działki nr [...].

Działka nr [...] o ogólnej powierzchni [...] m2, stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym [...] S.A. z siedzibą w W.

Działka nr [...] o pow. [...] m2 również stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Instytutu [...] z siedzibą w W.

Działka nr [...] o pow. [...] m2 stanowi drogę – własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Instytutu [...] z siedzibą w W.

Działka zaś nr [...] o pow. [...] m2 i działka nr [...] o pow. [...] m2 stanowi współwłasność osób fizycznych.

Organ odwoławczy ustalił, iż teren na którym jest położona przedmiotowa nieruchomość objęty jest decyzją lokalizacyjną nr [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. wydaną pod realizację inwestycji – [...] oraz decyzją nr [...] o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej z dnia [...] sierpnia 1978 r. wydaną dla [...] pod [...].

Wojewoda wskazał, iż inwestycje zostały zrealizowane.

Pozwolenie na budowę [...] przy ul. [...] zostało wydane [...] stycznia 1976 r., a prace związane z realizacją zakładu rozpoczęto po roku 1974 i dawna działka nr [...]-część tj. część obecnych działek nr [...], [...] i [...] została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.

Z informacji jakie uzyskał organ I instancji wynika, iż działki na których realizowane były inwestycje w ramach decyzji lokalizacyjnej z dnia [...] grudnia 1974 r. wchodzą w skład powierzchni ogólnej wynoszącej [...] m2, którą w ocenie organu II instancji zagospodarowano zgodnie z planem realizacji inwestycji.

Organ odwoławczy podniósł, iż decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez [...], którego następcą prawnym jest [...] z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego o ogólnej powierzchni [...] m2, stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego m.in. jako działka nr [...] o pow. [...] m2.

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r., stwierdził nabycie przez Instytut [...] z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. [...] oznaczonego m.in. jako działka nr [...] o pow. [...] m2.

W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji w dniu [...] marca 2005 r. dokonał oględzin nieruchomości, podczas których stwierdził, że teren znajdujący się w granicach lokalizacji inwestycji stanowi fragment ogrodzenia metalowego, części pasa zieleni (zagospodarowany, zadbany trawnik), część jezdni betonowej i dróg dojazdowych do budynków stanowiących urządzenia Spółki. Na części wywłaszczonej nieruchomości znajduje się budynek produkcyjny Spółki [...], liczne budowle i obiekty techniczne.

W świetle powyższego organ II instancji stwierdził, iż nie można uznać, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w przepisach art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i w ocenie organu odwoławczego dotychczasowe ustalenia organu I instancji umożliwiają stwierdzenie, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Organ odwoławczy zauważył, iż decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] stwierdzono nieważność decyzji wywłaszczeniowej odnośnie działek [...] i [...] – część, odpowiadających obecnym działkom nr [...] i [...], w związku z czym zasadnie organ I instancji umorzył postępowanie w tej części jako bezprzedmiotowe.

Na powyższą decyzję Wojewody [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. L. zarzucając jej naruszenie prawa polegające na nie zastosowaniu właściwych przepisów prawa. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż w decyzjach organów obu instancji nie został wskazany początkowy termin od jakiego liczony jest okres, w którym decyzję o wywłaszczeniu można uznać za zbędną na cel określony w decyzji. Ponadto w skardze zarzucono, iż organ I instancji nie zebrał i nie rozpatrzył w całości materiału dowodowego, a organ II instancji oparł się przy wydawaniu decyzji na materiale dowodowym zebranym w sprawie przez organ I instancji oraz na informacjach uzyskanych od zainteresowanej Spółki [...].

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów należy uznać skargę za zasadną.

Zaskarżona decyzja Wojewody [...] oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Należy podkreślić, iż w sprawie niniejszej orzekał już sąd administracyjny, a zgodnie z art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W wyroku z dnia 2 kwietnia 2003 r. sygn. akt I SA 2205/01 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż z akt sprawy nie wynika, czy część nieruchomości objętej decyzją o wywłaszczeniu, a wskazana w decyzji o lokalizacji szczegółowej, to jest nieruchomość o pow. [...] m2 została wykorzystana zgodnie z celem określonym w decyzji. W ocenie Sądu koniecznym było ustalenie w jaki sposób została zagospodarowana działka gruntu położona w W. i oznaczona numerem [...]-część, a zwłaszcza czy można mówić o jej wykorzystaniu zgodnie z celem wywłaszczenia oraz należy ustalić jaka część w/w działki stanowi wywłaszczoną nieruchomość.

Skład orzekający uznał, iż ani organ I instancji, ani organ II instancji wytycznych Sądu nie wykonały. Co prawda organy ustaliły, iż obecnie w skład powierzchni [...] m2 wywłaszczonej nieruchomości wchodzą działki nr [...], [...] i [...] – część pochodzące z dawnej działki nr [...], jednak nie ustaliły i nie wskazały w sposób precyzyjny i nie budzący wątpliwości jaką powierzchnię stanowi każda z tych działek i w jakli sposób każda z nich została zagospodarowana. W ocenie Sądu niewystarczające jest stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu organu I instancji, iż działki na których realizowane były inwestycje w ramach decyzji lokalizacyjnej z dnia [...] grudnia 1974 r wchodzą w skład powierzchni ogólnej wynoszącej [...] m2, którą zagospodarowano zgodnie z planem realizacyjnym inwestycji. W ramach tej inwestycji na przedmiotowych działkach powstały: budynek nr [...] - budynek [...], budynek nr [...] – zaplecze wykonawcy i zaopatrzenia, budynek nr [...] – magazyn inwestycyjny i [...].

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dokumentacyjnego powyższe w żaden sposób nie wynika. Działki te nie zostały na żadnej z map znajdujących się w aktach sprawy zaznaczone i naniesione na mapę obejmującą cały teren objęty decyzją lokalizacyjną. Nie zostały również na nie, naniesione budynki wymienione w decyzji organu I instancji. Na mapie znajdującej się na karcie 113 akt administracyjnych (teczka 4) brak jest oznaczenia działki nr [...], a oznaczenie na niej działek nr [...] i [...] jest nieprecyzyjne i mało czytelne.

Fakt prawidłowej lokalizacji wywłaszczonych działek ma rozstrzygające znaczenie dla określenia przesłanek do zwrotu. Dopiero bowiem ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości położenia w terenie wywłaszczonych działek, o których zwrot ubiega się m.in. skarżący, pozwoli na ocenę czy zostały spełnione przesłanki do jej zwrotu, czy też nie.

Istotą postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie zbędności tej nieruchomości lub jej części na cel, na jaki została ona wywłaszczona. Zgodnie bowiem z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Nieruchomość uznaje się zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. art. 137 ust. 1 i 2).

Podstawą odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości było ustalenie braku przesłanek określonych w przepisach art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tymczasem w ocenie Sądu w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można było uznać w sposób nie budzący wątpliwości, że na przedmiotowych działkach został zrealizowany cel wywłaszczenia. Stosownie do przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczących instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie można opierać się na dowolnej ich interpretacji. Zarówno zatem odmawiając jak i dokonując zwrotu nieruchomości bez dokonania niezbędnych ustaleń co do istnienia lub nieistnienia przesłanek zwrotu, organy orzekające naruszają przepisy art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Organ I instancji oceniając realizację celu wywłaszczenia nie powołał dokumentów źródłowych prowadzonych inwestycji, a oparł się jedynie na pismach Spółki [...] z dnia 29 lipca 2004 r. i z dnia 25 lutego 2008 r. Ustalenia takie powinny być poczynione na podstawie stosownej dokumentacji architektoniczno-budowlanej. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby organy podjęły starania w celu uzyskania dokumentów źródłowych.

Organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do dokumentacji fotograficznej załączonej do pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 5 sierpnia 2008 r. (k. 121 akt administracyjnych teczka 4 ).

Organ II instancji naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa, gdyż jego obowiązkiem było ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, a nie ograniczenie się jedynie do kontroli decyzji organu I instancji. Ponadto organy obu instancji naruszyły art. 7, 77 § 1, 80 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skutkowało to bowiem niepełnym ustaleniem stanu faktycznego oraz miało wpływ na ocenę przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wyżej wskazane naruszenia prawa stanowiły wystarczającą podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w części dotyczącej odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Jeśli chodzi o rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia postępowania odnośnie zwrotu działek nr [...] i [...], to Sąd uznał powyższe rozstrzygnięcie za prawidłowe.

Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził bowiem nieważność decyzji wywłaszczeniowej w części dotyczącej obecnych działek nr [...] i nr [...], a zatem ich właścicielami są aktualnie osoby fizyczne.

Prawidłowo więc organy obu instancji uznały, iż w tym zakresie postępowanie stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć.

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 kpa oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

Ponieważ działki nr [...] i [...] wskutek decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. stały się ponownie własnością osób fizycznych, nie mogą być przedmiotem postępowania zwrotowego, które dotyczyć może wyłącznie nieruchomości, stanowiących własność Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające wezmą pod uwagę powyższe rozważania, uzupełnią materiał dowodowy i dopiero po uzupełnieniu materiału dowodowego na podstawie całości zgromadzonych akt sprawy dokonają ponownej analizy wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Zgodnie zaś z treścią art. 107 § 3 kpa organ przedstawi swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które to uzasadnienie winno odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 pkt 1 lit. a i c, art. 152 i art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.