Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1043/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1 i  art. 3  pkt 22
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2021 r.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy J. odmówił W. K. (skarżącemu) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matkę - Z. K.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po przywołaniu treści art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej "u.ś.r.") organ wskazał, że odmawia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, iż zgodnie z przedłożonym orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Brodnicy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od maja 2000 r., a więc nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b pkt 1 lub 2 u.ś.r.

W odwołaniu skarżący nie zgodził się z dokonaną przez organ I instancji wykładnią art. 17 ust. 1b u.ś.r, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Podniósł nadto, że jako zakonnik w marcu 2021 r. złożył wniosek do Kurii [...] o umożliwienie rezygnacji z pracy duszpasterskiej i parafialnej. Wskazał, że wniosek ten w dniu 13 maja 2021 r. Kuria [...] załatwiła przychylnie, udzielając zgody na zwolnienie z obowiązków duszpasterskich i parafialnych na okres 1 roku - skarżący od tego dnia stale przebywa w domu rodzinnym i opiekuje się mamą.

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zakwestionował zaistnienie przesłanki negatywnej wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydane na jego kanwie. Organ odwoławczy stwierdził, że rozstrzygając w przedmiocie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnia się art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Niezależnie od powyższego wskazał, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była zasadna, albowiem zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie jest wykonywanie obowiązków duszpasterskich i parafialnych. Organ stwierdził, że obowiązki wykonywane przez duchownego w parafii nie odpowiadają klasycznemu zatrudnieniu w rozumieniu prawa pracy, duchowni nie mają pracodawcy wypłacającego wynagrodzenie (nie jest nim biskup ani parafia), utrzymują się z dobrowolnych ofiar wiernych, podlegają władzy zwierzchniej biskupa diecezjalnego, przy czym podległość ta wynika z przyjętych święceń kapłańskich, a jej podstawy określa Kodeks Prawa Kanonicznego. W związku z powyższym w ocenie organu odwoławczego nie można w sprawie uznać, by skarżący w rozumieniu u.ś.r. zrezygnował z zatrudnienia bądź też go nie podejmował.

W skardze na powyższą decyzję W. K. zarzucił:

1) naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie z pominięciem wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13,

2) naruszenie art. 7a k.p.a. poprzez nieprawidłowe zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1, 1a, 1b oraz ust. 5 u.ś.r. prowadzące do odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bez wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i z pominięciem słusznego interesu strony rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu matką,

3) powołanie się na art. 3 pkt 22 u.ś.r., w którym definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie wyklucza możliwości otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę duchowną, a jedynie przedstawia różne aktywności zawodowe lub zarobkowe,

4) naruszenie konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości społecznej.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do przedmiotowego świadczenia. W obszernym uzasadnieniu przedstawił argumentację na rzecz swojego stanowiska, podnosząc zasadniczo, że osoby duchowne są pełnoprawnymi obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej, wywiązującymi się z obywatelskich obowiązków, takich jak płacenie podatków, składek ZUS, zaś szczególny charakter ich pracy nie zmienia tego, iż daje ona takim osobom utrzymanie, a z którego skarżący dobrowolnie zrezygnował z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zarzucił pobieżne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w tym przede wszystkim niewyjaśnienie okoliczności, iż skarżący sprawuje opiekę nad matką i z tego powodu zrezygnował z zatrudnienia. Zwrócił uwagę na obowiązek organu rozstrzygania wątpliwości sprawy na korzyść strony.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Skarga podlegała uwzględnieniu, bowiem zaskarżona decyzja i poprzedzające ją rozstrzygnięcie zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej "p.p.s.a.")

Rozpoznając niniejszą sprawę dla porządku najpierw wskazać należy, że organy obu instancji przyjęły odmienne stanowiska wobec stwierdzonej przez Burmistrza negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Sąd podziela w tym zakresie pogląd organu odwoławczego, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na moment powstania niepełnosprawności matki skarżącego. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, Trybunał za niekonstytucyjne uznał różnicowanie, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, których niepełnosprawność powstała po okresach wskazanych w ww. przepisie od tych, których niepełnosprawność powstała w okresach późniejszych. Oznacza to, że na wynik spraw z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych przestała mieć wpływ kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jeżeli niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia przez nią 18, względnie 25 roku życia, w tym bowiem zakresie ww. przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zasada równości wobec prawa).

Z uwagi na przeniesienie osi sporu na inne zagadnienie uznać można, że kwestia powyższa przestała być istotna w niniejszej sprawie i nie ma już potrzeby szerszego odnoszenia się do niej.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (publ. jak wcześniej wskazano) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kwestią bezsporną jest, że skarżący jest synem Z. K. legitymującej się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS o uznaniu ww. za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji oraz orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności zaliczającym ww. do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Organ odwoławczy skupił się na problemie, czy skarżący – będąc zakonnikiem – jest osobą zatrudnioną w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., a więc czy może on z takiego zatrudnienia zrezygnować w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, co zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi zasadniczą przesłankę uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy przyjął, że skoro skarżący, będący zakonnikiem, nie jest zatrudniony w którejś z form wymienionych w art. 3 pkt 22 u.ś.r., to w jego przypadku nie może być mowy o zrezygnowaniu z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Definicja pracy zarobkowej zawarta jest w art. 3 pkt 22 ustawy. Przepis ten przewiduje, że poprzez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W orzecznictwie nie kwestionuje się, że pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jest związane z określonymi stosunkami prawnymi, a nie okolicznościami faktycznymi (vide: wyroki NSA z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 572/16, z 10 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 467/20, z 24 sierpnia 2021 r., sygn. I OSK 889/21, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazuje się w tym zakresie, że samo wykonywanie pracy czy uzyskiwanie wynagrodzenia nie jest wystarczające do uznania, że jest to zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w rozumieniu u.ś.r., tj. taka, z której można "zrezygnować" w rozumieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy.

Powyższą wykładnię przyjął organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu stanowisko to jest wadliwe, a ustalenia faktyczne są niepełne do rozstrzygnięcia sprawy.

Na wstępie rozważań Sądu należy uznać, że przedmiotowa sprawa została rozstrzygnięta z pominięciem fundamentalnych, konstytucyjnych zasad określających relację obywatela RP będącego osobą duchowną i państwa, a nadto celu samej ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W polskim systemie prawnym sytuacja duchownych związku wyznaniowego wykonujących posługę kapłańską jest ustalana na podstawie wewnętrznych regulacji kościołów i innych związków wyznaniowych. Charakter prawny norm prawa kanonicznego (wewnętrznego) związków wyznaniowych w Rzeczypospolitej Polskiej wynika zaś wprost z Konstytucji, a w szczególności z ustanowionej w art. 25 ust. 3 zasady poszanowania autonomii oraz wzajemnej niezależności państwa i związków wyznaniowych. W odniesieniu do Kościoła Rzymskokatolickiego taką gwarancję prawną zawiera art. 1 konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską z 28 lipca 1993 r. (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1347), zgodnie z którym . Z kolei art. 2 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej 9 stanowi, że "Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami". Jedną ze sfer autonomicznie regulowanych w ramach wewnętrznego prawa wyznaniowego jest kwestia funkcjonowania kapłanów tegoż związku, w tym ich utrzymania. Przepisy prawa wewnętrznego regulujące kwestię wynagrodzenia kapłanów Kościoła Rzymskokatolickiego zawiera Kodeks Prawa Kanonicznego (kanon 281), a także przepisy rozdziału 5. Instrukcji Konferencji Episkopatu Polski w sprawie zarządzania dobrami doczesnymi Kościoła, odwołujące się w tym zakresie z kolei do praw partykularnych poszczególnych diecezji. Kościół w ramach swej autonomii stanowi zatem o zasadach posługi kapłańskiej, podległości hierarchicznej kapłanów, obowiązków kapłańskich i wynagrodzenia oraz utrzymania kapłanów.

Co oczywiste, Kodeks prawa kanonicznego oraz inne przepisy prawa wewnętrznego związków wyznaniowych nie należą do źródeł powszechnie obowiązującego prawa, określonych w art. 87 Konstytucji RP. Organ administracyjny związany zasadą praworządności (art. 6 k.p.a.) pomija te przepisy w procesie stosowania prawa. Prawo kościelne i prawo powszechnie obowiązujące (świeckie) stanowią odrębne reżimy prawne. Prawodawca państwowy nie może rościć sobie prawa determinowania treści prawa kanonicznego (wewnętrznego) związków wyznaniowych lub sprawowania nad nim kontroli i vice versa. W analizowanym przypadku płynie z powyższego ten istotny wniosek, że o "formie zatrudnienia" kapłana w ramach struktury związku wyznaniowego ustawodawca świecki nie powinien się wypowiadać, w tym nie powinien kwalifikować tej relacji jako danego rodzaju stosunku prawnego prawa powszechnie obowiązującego pomiędzy pracodawcą a pracownikiem.

Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że dualizm systemów prawa świeckiego i wyznaniowego nie oznacza wykluczenia stosowalności przepisów prawa powszechnie obowiązującego do tych obywateli państwa, którzy podlegają jednocześnie prawu wyznaniowemu wybranego związku wyznaniowego. Wynika to z istoty "powszechności" prawa świeckiego obowiązującego na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Stosowanie jednak prawa powszechnie obowiązującego wobec podmiotów, których status życiowy i zawodowy regulowany jest w zasadniczym stopniu wewnętrznymi przepisami autonomicznego związku wyznaniowego (a takim podmiotem jest niewątpliwie duchowny tego związku) wiąże się w ocenie Sądu z koniecznością uzupełnienia prostej wykładni językowej - wystarczającej w "typowych" stanach faktycznych dotyczących obywateli niepełniących funkcji duchownych związku wyznaniowego – o dyrektywy wykładni celowościowej i funkcjonalnej, a także prokonstytucyjnej. Sytuacja taka aktualizuje się zwłaszcza w tych stanach faktycznych, w których status duchownego może wywierać wpływ na ograniczenie takiej osoby w prawach przysługujących innym obywatelom, nieposiadającym takiego statusu. Należy bowiem pamiętać, że duchowni, będący obywatelami polskimi, mają identyczne prawa jak wszyscy inni obywatele.

Świadczenie pielęgnacyjne ma niewątpliwie charakter socjalny. Zasadniczym celem tego świadczenia jest "częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej" (uzasadnienie rządowego projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych – druk nr 1555 Sejmu IV kadencji). Podmiotem prawa do tego świadczenia jest osoba zdolna do pracy, rezygnująca z zatrudnienia – w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – której świadczenie to ma częściowo rekompensować utracony zarobek. Na kompensacyjną funkcję świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje się powszechnie w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych. W podobnym tonie w odniesieniu do istoty świadczenia pielęgnacyjnego wypowiedział się również Trybunał Konstytucyjny, który stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc "ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym w sytuacji, gdy na osobie tej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dziecka" (wyrok z 18.07.2008 r., P 27/07, OTK-A 2008/6/107, w którym TK podtrzymał swą linię orzeczniczą dotyczącą zasiłku stałego, będącego poprzednikiem świadczenia pielęgnacyjnego; por. też: wyrok TK z 22.07.2008 r., P 41/07, OTK-A 2008/6/109; cz. III pkt 5.2 uzasadnienia wyroku TK z 18.11.2014 r., SK 7/11, OTK-A 2014/10/112).

Świadczenie pielęgnacyjne stanowi zatem ekwiwalent utraconych zarobków. Słusznie zauważył organ odwoławczy, że osoby duchowne nie uzyskują zarobków w klasycznym tego słowa znaczeniu, tj. w ramach wynagrodzenia za wykonaną pracę zleconą w warunkach stosunku pracy opisanego w art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1320), ani też warunkach innej działalności opisanej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Nie da się jednak nie dostrzec, że dochód z tytułu działalności duchownego jest efektem jego swoistej działalności zawodowej. Istota wynagrodzenia za pracę i dochodu osiąganego z tego tytułu sprowadza się do tego samego – zapewnienia środków finansowych umożliwiających egzystencję i funkcjonowanie w społeczeństwie. Posługa kapłańska jest uregulowaną przepisami wewnętrznymi działalnością, z której kapłan czerpie środki na własne utrzymanie. Pozbawienie możliwości uzyskiwania tego dochodu związane z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny stawia osobę duchowną w analogicznej sytuacji, jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia w którejś z form wskazanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Różnicowanie sytuacji podmiotów obu kategorii nie znajduje zatem uzasadnienia w kontekście niebudzącego wątpliwości celu ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim reguluje ona pomoc państwa udzielanego w formie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zauważyć w tym miejscu należy, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych za dochód uważa się m.in. dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (art. 3 pkt 1 lit. b u.ś.r.). Zgodnie zaś z art. 1 pkt ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1993 ze zm.) osoby fizyczne będące osobami duchownymi są opodatkowanie zryczałtowanym podatkiem dochodowym. Z perspektywy przepisów u.ś.r. środki uzyskiwane przez osobę duchowną z tytułu pełnienia posługi kapłańskiej (np. formie stypendium mszalnego, tzw. parsu, ofiar okolicznościowych) są przychodem tej osoby, od której należy się podatek we wskazanej ustawowo formie. Podatek zasila zaś budżet państwa, z którego finansowane są m.in. programy pomocy społecznej, w tym tej udzielanej w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać też wypada, że upodobnienie szczególnego rodzaju pracy zawodowej, jaką jest wykonywanie posługi kapłańskiej w charakterze księdza (zakonnika), do wszystkich form prawnych wymienionych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. przejawia się również na tej podstawie, iż podobnie jak w przypadkach wymienionych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. osoba pełniąca w społeczeństwie rolę kapłana (bez względu jakiego wyznania) podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423). Stanowi o tym art. 6 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 8 ust. 13 ww. ustawy. Forma aktywności zawodowej w postaci działalności kapłańskiej zarejestrowanego związku wyznaniowego podlega zatem takiemu samemu reżimowi zabezpieczenia społecznego.

Pozbawienie duchownego rezygnującego z posługi kapłańskiej na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji utraty środków utrzymania w związku ze sprawowaną pieczą nad ww. niepełnosprawnym, nie znajduje również uzasadnienia w kontekście konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i zasady niedyskryminacji (art. 32 Konstytucji RP). Decyzja o wstąpieniu do stanu duchownego jest wyborem szczególnego rodzaju działalności, która zapewnia jednak środki utrzymania. Dobrowolna rezygnacja osoby duchownej z wykonywania obowiązków warunkujących (zgodnie z przepisami wewnętrznymi związku wyznaniowego) otrzymanie środków na utrzymanie, nie różni się od sytuacji osoby rezygnującej z wykonywania pracy w formie określonej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Także fundament Rzeczypospolitej Polskiej jako państwa urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) nie daje się pogodzić z takim rozumieniem art. 3 pkt 22 u.ś.r., które prowadzi do wyłączenia pracy wykonywanej w ramach autonomicznie regulowanej posługi kapłańskiej z form aktywności zawodowej wskazanych w tym przepisie. Pomimo że przepis art. 3 pkt 22 u.ś.r. expressis verbis nie odnosi się do sytuacji duchownych, to tak zidentyfikowana luka prawna daje się w ocenie Sądu uzupełnić przedstawioną wyżej wykładnią.

Forma "zatrudnienia" osób duchownych w ramach struktury Kościoła jest emanacją autonomii tej organizacji w sprawach wewnętrznej organizacji. Jest to zatem konsekwencja znajdującej oparcie już w przepisach prawa powszechnie obowiązującego zasady niezależności związków wyznaniowych i państwa. Nie do pogodzenia więc z zasadami demokratycznego państwa prawa byłoby, gdyby jednostka będąca obywatelem RP, a jednocześnie realizująca się zawodowo w strukturach autonomicznego (co gwarantowane prawem powszechnie obowiązującym) związku wyznaniowego na zasadach przez ten związek określony, wyłączona została spod opieki państwa.

W okolicznościach niniejszej sprawy nieprawidłowo przyjęło SKO, że skarżący nie jest osobą, wobec której możliwe jest stwierdzenie przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Odmowa przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia oparta została o nieprawidłowo zinterpretowany, w kontekście szczególnych okoliczności faktycznych sprawy, art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r., co stanowiło o naruszeniu tych przepisów w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zaskarżone rozstrzygnięcie powzięte zostało również z naruszeniem art. 2 i 32 Konstytucji RP. Powyższe uzasadniło uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Ewentualna odmowa dochodzonego przez skarżącego świadczenia mogłaby mieć uzasadnienie w sytuacji wykazania przez organ, że skarżącemu pomimo urlopu w wykonywaniu czynności zakonnych, służą jednak środki na utrzymanie od Kościoła Katolickiego, a skarżący nie korzysta z tego uprawnienia lub też piecza sprawowana nad matką nie wymaga urlopowania skarżącego z czynności zakonnych w aż tak dużym zakresie, by stracił on z tego powodu prawo do otrzymywania środków utrzymania.

Organy nie zwróciły się jednak z zapytaniem do władz kościelnych, czy urlopowanemu zakonnikowi, jakim jest skarżący służy prawo do otrzymywania środków utrzymania na czas urlopu, a jeżeli tak, to przy spełnieniu jakich warunków i w jakiej wysokości lub formie.

Organy nie poczyniły też szczegółowych ustaleń co do poszczególnych czynności, które wykonuje skarżący przy swej matce, ile czasu te poszczególne czynności mu zajmują na przestrzeni całego dnia i czy piecza sprawowana nad matką pozwala skarżącemu na podjęcie czynności zakonnych (lub pracy) w pełni, czy w ograniczonym zakresie, a jeżeli w ograniczonym zakresie, to czy przełożyłoby się to na prawo skarżącego do otrzymywania środków na utrzymanie.

W konsekwencji zaszły przesłanki do uchylenia decyzji organów obu instancji. Ewentualne reformatoryjne rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy bez przekazania sprawy organowi I instancji stanowiłoby o naruszeniu zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu.