Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 874/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 200 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech ( spr.) Sędziowie sędzia del. NSA Ewa Dzbeńska sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zakładów Mechanicznych "[...]" S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1317/06 w sprawie ze skargi Zakładów Mechanicznych "[...]" S.A. w W. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1317/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Zakładów Mechanicznych "[...]" S.A. w W. na decyzję Ministra Budownictwa nr [...] z dnia [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Wojewoda W. decyzją nr [...] z dnia [...], na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), art. 38 ust. 1 i 3, art. 39 ust. 1, art. 40 ust. 3, art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127), oraz § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97) i art. 104 k.p.a., stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Zakłady Mechaniczne "[...]" S.A. im. M. N. prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu położonego w W. w rejonie ulic [...]-[...] i d. [...], składającego się z działek nr [...] o pow. 9461 m2 i nr [...] o pow. 16311 m2.

Wnioskiem z dnia 27 września 2000 r. J. B. – dawny właściciel

przedmiotowej nieruchomości – wystąpiła o stwierdzenie nieważności wyżej wymienionej decyzji, w części dotyczącej działki nr [...].

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, decyzją nr [...] z dnia [...], na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 k.p.a., stwierdził nieważność decyzji Wojewody W. z dnia [...], w części dotyczącej działki nr [...].

Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2005 r., Zakłady Mechaniczne "[...]" S.A. wystąpiły do Ministra Infrastruktury o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].

Minister Transportu i Budownictwa decyzją z dnia [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].

Organ wskazał, że w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej toczyło się postępowanie o zwrot nieruchomości. Postępowanie uwłaszczeniowe powinno być zatem zawieszone, do czasu rozstrzygnięcia sprawy zwrotu nieruchomości.

Podniesiono, że skoro uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich, to rozstrzygnięcie roszczenia o zwrot nieruchomości ma niewątpliwie pierwszeństwo przed postępowaniem uwłaszczeniowym. Jeżeli zatem była właścicielka wystąpiła o zwrot nieruchomości pismem z dnia 9 grudnia 1994 r., to oznacza, że zostały zgłoszone stosowne roszczenia, a więc brak było podstaw do pominięcia tej kwestii w postępowaniu uwłaszczeniowym.

Wobec powyższego Minister Transportu i Budownictwa uznał, iż trafne było stanowisko Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, zaprezentowane w decyzji z dnia [...], iż decyzja uwłaszczeniowa, w przedmiotowej części jest obarczona wadą rażącego naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. w zakresie praw osób trzecich, co jest objęte dyspozycją art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w związku z czym nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności tej decyzji.

W dniu 11 kwietnia 2006 r. Zakłady Mechaniczne "[...]" S.A. wniosły o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że nie jest trafny prezentowany w zaskarżonej decyzji pogląd, że decyzja Wojewody W. z dnia [...] rażąco naruszała prawa osoby trzeciej, gdyż została wydana w czasie toczącego się równolegle postępowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości, jako wcześniej wywłaszczonej. Wskazano, że należy zauważyć, iż obowiązek badania, czy takie postępowanie nie toczy się, został wprowadzony rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.). Rozporządzenie to w § 5 ust. 4 stanowi, iż przed stwierdzeniem dotychczasowego prawa zarządu właściwy organ bada, czy nie zostały zgłoszone roszczenia poprzednich właścicieli w stosunku do nieruchomości będących przedmiotem uwłaszczenia oraz, czy uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich. Zarówno bowiem ustawa z 29 września 1990 r. jak i ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie stanowią, że wniosku o stwierdzenie nabycia użytkowania wieczystego nieruchomości nie można wnieść, jeżeli uprzedni właściciel wniósł już o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...], wskazując, że obowiązek badania, czy uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich, wynika bezpośrednio z art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r., a nie tylko z przepisów wykonawczych do ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Na tę decyzję zakłady Mechaniczne "[...]" S.A. złożyły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując, że poprzednik prawny skarżącego w dniu 5 grudnia 1990 r., spełniał wszystkie ustawowe przesłanki będące podstawą nabycia tego prawa, wyliczone w art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1317/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Zakładów Mechanicznych "[...]" S.A. w W. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...].

Sąd wskazał, że orzecznictwo sądowe ukształtowało wykładnię użytego w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. zwrotu "nie narusza to praw osób trzecich", w kontekście wzajemnych relacji postępowania uwłaszczeniowego i postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że złożenie po dniu 5 grudnia 1990 r. wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie stanowi przeszkody w dochodzeniu tego roszczenia, w szczególności jeżeli w dniu 5 grudnia 1990 r. zostały spełnione przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zatem ocena, czy uwłaszczenie narusza prawa osób trzecich powinna uwzględniać stan prawny nieruchomości istniejący w dniu 5 grudnia1990 r. i powinna być dokonywana w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia nabycia przez państwowe osoby prawne prawa użytkowania wieczystego gruntów (własności budynków, lokali i innych urządzeń).

W ocenie Sądu w sytuacji, gdy poprzedni właściciel lub jego następca prawny złożył wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przed wszczęciem albo w toku postępowania "uwłaszczeniowego", organ administracji publicznej powinien zawiesić postępowanie "uwłaszczeniowe", do czasu rozstrzygnięcia sprawy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, ponieważ zagadnienie zasadności roszczenia o zwrot tej nieruchomości jest zagadnieniem wstępnym dla nabycia przez państwową jednostkę organizacyjną prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości, skoro nabycie tego prawa nie może nastąpić z naruszeniem praw osób trzecich. Nie ulega bowiem wątpliwości, że "uwłaszczenie" państwowych osób prawnych stanowić może prawną "przeszkodę" w korzystaniu przez byłych właścicieli z ich ustawowych uprawnień do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Zdaniem Sądu jest to o tyle istotne, że prawo byłych właścicieli do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej korzysta z zasady pierwszeństwa przed prawami państwowej osoby prawnej, ponieważ zostało tym osobom przyznane znacznie wcześniej, niż prawo państwowych osób prawnych, o którym mowa w art. 2 ust. 1

ustawy zmieniającej. Ponadto, przekształcenie zarządu nie może odbywać się kosztem utraty po stronie dawnego właściciela prawa do zwrotu jego własności, gdyż godziłoby to w konstytucyjną zasadę ochrony własności.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożył pełnomocnik Zakładów Mechanicznych "[...]" S.A., radca prawny J. J., wnosząc o jego uchylenie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest:

1) art. 200 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami z późniejszymi zmianami w związku z art. 2 ust. 1 ustawy dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 79, poz. 464 ze zm.), poprzez błędną wykładnię przesłanki "nienaruszania praw osób trzecich", polegającą na błędnym przyjęciu, że decyzja stwierdzająca nabycie użytkowania wieczystego powinna uwzględniać stan prawny w czasie jej orzekania, a nie stan prawny nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r.,

2) art. 134 § 1 w związku z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez przekroczenie granic danej sprawy i rozstrzygnięcie, że przedmiotowa nieruchomość była wykorzystywana niezgodnie z celem jej wywłaszczenia w rozumieniu art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w zaskarżonym wyroku Sąd powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt III ZP 14/99, nie wziął pod uwagę, że teza tej uchwały odnosi się do sytuacji, w której wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożono przed dniem 5 grudnia 1990 r., w konsekwencji czego należy stwierdzić, że nie jest bez znaczenia data złożenia przez byłego właściciela lub jego następcę prawnego wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Wskazano, że skarżący w dniu 5 grudnia 1990 r. – terminie wyznaczonym przez ustawę, spełniał wszelkie przesłanki, aby w drodze ustawowej nabyć użytkowanie wieczyste. Uprawnienie to, dane mu przez ustawę, stało się więc jego prawem podmiotowym, którego istnienie miał jedynie potwierdzić organ administracji, zatem stwierdzając nieważność decyzji deklaratywnej stwierdzającej istnienie prawa podmiotowego w dniu 5 grudnia 1990 r., organ administracji naruszył prawo materialne – prawo podmiotowe skarżącego do stwierdzenia istnienia jego użytkowania wieczystego na przedmiotowej nieruchomości.

W ocenie autora skargi kasacyjnej nie jest trafny pogląd, że decyzja Wojewody W. z dnia [...] rażąco naruszała prawa osoby trzeciej, gdyż została wydana w czasie toczącego się równolegle postępowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości jako wcześniej wywłaszczonej.

Wskazano, że z celowościowej wykładni ustawy z 29 września 1990 r. wynika, że ustawodawca zamierzał uporządkować stan prawny nieruchomości posiadanych przez przedsiębiorstwa państwowe i podwyższyć pewność prawną. W związku z tym wyznaczył datę 5 grudnia 1990 r. jako dzień nabywania z mocy ustawy prawa użytkowania wieczystego, przez tych wszystkich, którzy spełniają ustawowe przesłanki. Nabycie tego prawa nie mogło jednak naruszać praw osób trzecich, które w tym dniu istniały bądź były podnoszone. Przepis ten, podobnie jak i ustawa oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego, nie precyzuje, kiedy takie roszczenia o zwrot powinny być zgłoszone.

Podniesiono, że w istocie niemożliwe byłoby nabycie użytkowania wieczystego w drodze ustawy z dnia 29 września 1990 r. na wszystkich nieruchomościach, które wcześniej zostały wywłaszczone, gdyż każde takie nabycie naruszałoby prawo byłych właścicieli o zwrot, a to nie było celem ustawodawcy.

Podano, że w niniejszej sprawie wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony przez J. B. w dniu 10 listopada 1994 r., a więc po dacie nabycia przez Zakłady Mechaniczne "[...]" S.A. prawa użytkowania wieczystego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 wskazanej wyżej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch różnych formach, to jest w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega na nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji, to jest podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis.

W niniejszej sprawie podstawą skargi kasacyjnej jest naruszenie art. 200 ust. 1 i 4 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Wskazać jednak należy, że w niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji była sprawa prowadzona w nadzwyczajnym trybie weryfikacji decyzji, to jest w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...], nr [...], utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...], nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji Wojewody W. z dnia [...], nr [...], w części dotyczącej "uwłaszczenia" Przedsiębiorstwa Państwowego Zakłady Mechaniczne "[...]" im. M. N. prawem użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] oznaczoną obecnie jako działka nr [...] o pow. 9461m2.

Nie była tu więc rozpatrywana "sprawa główna", lecz Sąd badał, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 157 w związku z art. 156 k.p.a..

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Budownictwa została wydana przez właściwy organ, we właściwym trybie i w oparciu o prawidłową podstawę prawną.

Wskazać należy, że orzecznictwo sądowe ukształtowało wykładnię użytego w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. zwrotu "nie narusza to praw osób trzecich", w kontekście wzajemnych relacji postępowania uwłaszczeniowego i postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, nie stają się przedmiotem praw określonych w art. 2 ust. 1 i ust. 3 powołanej ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jeżeli w tym dniu były zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a uprawniony złożył wniosek o zwrot nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że istotną cechą konstrukcyjną, przewidzianego w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, tzw. "uwłaszczenia" państwowych osób prawnych jest to, że przewidziane w tym przepisie przekształcenie prawa zarządu gruntów przysługującego tym osobom prawnym w dniu 5 grudnia 1990 r. w prawo użytkowania wieczystego oraz nabycie na własność położonych na tych gruntach budynków, lokali i innych urządzeń, następowało z mocy prawa, zaś stwierdzenie nabycia tych praw – w drodze decyzji wojewody. Konwersja prawa zarządu w prawo użytkowania wieczystego gruntów dokonywała się zatem z mocy prawa, jednakże pod warunkiem, że państwowa osoba prawna posiadała w zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r. grunty stanowiące własność Skarbu Państwa (gminy). Dla oceny, czy warunek ten został spełniony, rozstrzygający jest zatem stan prawny i faktyczny gruntów istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r., a nie stan istniejący w dniu wydawania decyzji potwierdzającej nabycie tych praw.

Z wykładni językowej i systemowej przepisu art. 2 ust. 1 zdanie drugie ustawy zmieniającej stanowiącego, że: "nie narusza to prawa osób trzecich" wynika, iż użyty w tym przepisie zaimek "to" odnosi się do nabycia z mocy ustawy przez państwową osobę prawną praw wymienionych w art. 2 ust. 1 i 3 ustawy. Z powyższego sformułowania wynika, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, które w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawały w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem przedmiotem użytkowania wieczystego tych osób prawnych pod warunkiem, że owo nabycie z mocy prawa nie narusza prawa osób trzecich. Ocena, czy owo przekształcenie narusza prawa osób trzecich powinna uwzględniać stan prawny nieruchomości istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r. i powinna być dokonywana w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia nabycia przez państwowe osoby prawne prawa użytkowania wieczystego gruntów (własności budynków, lokali i innych urządzeń). Organ administracji publicznej (wojewoda), który stwierdza w drodze decyzji nabycie z mocy prawa przez państwową osobę prawną prawa użytkowania wieczystego gruntu nie może bowiem ograniczyć się do zbadania jedynie materialnoprawnych przesłanek, o których mowa w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy zmieniającej, lecz powinien także rozważyć, czy nabycie tych praw przez państwową jednostkę organizacyjną nie naruszało prawa osób trzecich do gruntu.

Wskazać należy, że w odniesieniu do wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej przesłanek "uwłaszczenia" państwowych osób prawnych miarodajny jest stan prawny i faktyczny istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r., natomiast w odniesieniu do ustawowych przesłanek zwrotu nieruchomości wywłaszczonej rozstrzyga stan prawny i faktyczny nieruchomości istniejący w dacie złożenia wniosku o zwrot. W konsekwencji należy stwierdzić, że dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego nie jest bez znaczenia data złożenia przez byłego właściciela lub jego następcy prawnego wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Istotne jest także przypomnienie, że prawo byłych właścicieli do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej zostało tym osobom przyznane znacznie wcześniej niż prawo państwowych osób prawnych, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przewidziane w tym przepisie "uwłaszczenie" państwowych osób prawnych stanowić może prawną "przeszkodę" w korzystaniu przez byłych właścicieli z ich ustawowych uprawnień do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej.

W związku z tym zauważyć należy, że szczególnego znaczenia nabiera "aspekt czasowy" rozpatrywanego zagadnienia prawnego, polegający nie tylko na tym, aby przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej istniały w dniu 5 grudnia 1990 r., ale uwzględniający również datę wszczęcia postępowania o zwrot nieruchomości, przy czym należy podkreślić, że zróżnicowane sytuacje proceduralne, jakie w związku z tym mogą się ujawnić, nie przekreślają w żadnym zakresie wynikającej z prawa materialnego konkluzji, że wywłaszczona nieruchomość, która w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawała w zarządzie państwowej osoby prawnej nie staje się dla niej ex lege przedmiotem prawa użytkowania wieczystego, jeżeli przed tą datą zaktualizowały się przesłanki zwrotu takiej nieruchomości byłemu właścicielowi.

Należy tu odróżnić dwie sytuacje:

1) poprzedni właściciel lub jego następca prawny złożył wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przed wszczęciem albo w toku postępowania "uwłaszczeniowego" – tu organ administracji publicznej powinien zawiesić postępowanie "uwłaszczeniowe" do czasu rozstrzygnięcia sprawy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, ponieważ zagadnienie zasadności roszczenia o zwrot tej nieruchomości jest zagadnieniem wstępnym dla nabycia przez państwową jednostkę organizacyjną prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości, skoro nabycie tego prawa nie może nastąpić z naruszeniem praw osób trzecich; pogląd ten można uznać za utrwalony w orzecznictwie sądowym;

2) wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej został złożony po zakończeniu postępowania "uwłaszczeniowego" – tu organ administracji publicznej jest obowiązany wszcząć i prowadzić postępowanie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, jednakże nie może orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, która stała się dla państwowej osoby prawnej przedmiotem prawa użytkowania wieczystego nawet wtedy, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu przed dniem 5 grudnia 1990 r., bowiem nieruchomość ta nie jest we władaniu Skarbu Państwa (gminy). Nie jest bowiem dopuszczalne wydawanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością.

W związku z przedstawionymi wyżej wywodami, uznać należy, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie narusza przepisów obowiązującego prawa, zatem zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu prawa materialnego jest nieusprawiedliwiony.

Odnośnie natomiast oceny zasadności wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych (omyłkowo ujętych w kategorii naruszenia prawa materialnego), przypomnieć należy, że nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem stawiając zarzut, należy wskazać, że gdyby nie doszło do naruszenia przepisów, to wyrok tego Sądu byłby odmienny.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że można zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Wskazać w tym miejscu należy, że granice zaskarżenia nie zawsze pokrywają się z granicami rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji, te ostatnie są często szersze od zakresu zaskarżenia. Dzięki przepisowi art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd pierwszej instancji jest nie tylko uprawniony do wykroczenia poza granice zaskarżenia, lecz ma taki obowiązek. Uchybienie temu obowiązkowi stanowi natomiast naruszenie przytoczonego przepisu. Artykuł 134 § 1 wskazanej ustawy jest tak skonstruowany, że powoływanie się w skardze kasacyjnej na jego naruszenie musi być zawsze powiązane z przywołaniem przepisu, którego naruszenia przez organy sąd pierwszej instancji nie zauważył. W niniejszej sprawie wraz z naruszeniem tego przepisu zarzucono naruszenie art. 106 § 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

O istotnych wątpliwościach, w rozumieniu art. 106 § 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można natomiast mówić tylko wówczas, gdy istotne dla sprawy elementy stanu faktycznego pozostają niewyjaśnione, są sporne, przy czym dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem Sądu. Nawet zatem w sytuacji, gdyby dowód taki byłby oferowany przez stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym, to nieprzeprowadzenie dowodu przez Sąd nie mogłoby być oceniane jako naruszenie prawa procesowego, gdyż przepis ten nie służy do zwalczania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza.

W związku z tym, także zarzuty skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku prawa procesowego, uznać należy za nieusprawiedliwione.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.