Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1446/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Inne~Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1 pkt. 1,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2012 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w G. z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego rolników p o s t a n a w i a odrzucić skargę


UZASADNIENIE

W piśmie z dnia 26 kwietnia 2012 r. D. M. wniósł skargę na decyzję

Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej

w G. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] utrzymującą w mocy własną

decyzję z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] o odmowie uchylenia decyzji

ostatecznej z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] stwierdzającej ustanie

ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego,

chorobowego i macierzyńskiego, ubezpieczenia emerytalno-rentowego dla D. M. od [...] czerwca 2011 r. oraz ustanie obowiązku opłacania składek za

skarżącego od wymienionego dnia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargę jako niedopuszczalną należało odrzucić, gdyż nie podlega kognicji sądów

administracyjnych.

Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, w pierwszej kolejności bada, czy

zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej podlega kontroli tego

sądu.

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne został określony

w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów

administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zgodnie z którym sądy

administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę pod względem

legalności, to jest zgodności z prawem, działań lub zaniechań organów administracji

publicznej. Kontrola działalności administracji publicznej, sprawowana przez sądy

administracyjne, ma charakter ograniczony, co oznacza, że objęte są nią jedynie

działania administracyjne wskazane w ustawie.

Zgodnie bowiem z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), kontrola

działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie

w sprawach skarg na decyzje oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji

publicznej. W myśl § 3 powołanego przepisu, sądy administracyjne orzekają także

w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi do sądu administracyjnego

uczyniono decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydaną

w postępowaniu prowadzonym z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej

Sygn. akt IV SA/Wa 1446/12

decyzją odmawiającą uchylenia decyzji orzekającej o ustaniu ubezpieczenia

społecznego rolników.

Należy wyjaśnić, iż ubezpieczenia społeczne rolników objęte są zakresem

działalności organów administracji publicznej, gdyż wydaje je Prezes KRUS, który -

zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) - jest centralnym

organem administracji rządowej.

Powyższe sugerowałoby o właściwości sądu administracyjnego w sprawach

ubezpieczeń społecznych, który sprawuje kontrolę administracji publicznej

w rozumieniu art. 3 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Jednakże w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), znajdujących zastosowanie do

ubezpieczenia społecznego rolników na podstawie odesłania zawartego w art. 52 ust. 1

ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, uregulowano te kwestie odmiennie.

Decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników

wydano w oparciu o art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.

o ubezpieczeniu społecznym rolników, a zgodnie z art. 36 ust. 3 tej ustawy, od takiej

decyzji przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych

w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach

z zakresu ubezpieczeń społecznych, a więc do sądu powszechnego.

Przepis art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi lex

specialis w stosunku do przepisu art. 3 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach decyzji

dotyczących ubezpieczeń rolników, a wydawanych przez Prezesa Kasy Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego.

Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że rozstrzygnięcie o zmianie lub uchyleniu

(bądź odmowie zmiany lub uchylenia) decyzji ostatecznej, od której przysługiwało

zainteresowanemu odwołanie do sądu powszechnego, podejmowane jest na podstawie

art. 83 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych w formie decyzji, co oznacza, że również od tej decyzji przysługuje

odwołanie do sądu powszechnego. Zmiana lub uchylenie (bądź odmowa zmiany lub

uchylenia) decyzji ostatecznej, od której nie zostało wniesione odwołanie do sądu

powszechnego, to nic innego jak wydanie nowego rozstrzygnięcia w spawie dotyczącej

tego samego stosunku prawnego.

2

Sygn. akt IV SA/Wa 1446/12

Wydanie przez organ rentowy decyzji w oparciu o przepisy Kodeksu

postępowania administracyjnego, nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą

oceniać należy przez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego

przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. To, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych

stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (może zmienić, uchylić lub

unieważnić decyzje na zasadach określonych w tym Kodeksie), nie zmienia zasady, że

decyzje wydawane na podstawie art. 83a ust. 2 powołanej ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych, są decyzjami z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Ponadto chociaż postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych

w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji podlega Kodeksowi postępowania

administracyjnego, to natura spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych jest na tyle

specyficzna, że Kodeks przyznaje pierwszeństwo przepisom odrębnym. Dział III

Kodeksu postępowania administracyjnego, poświęcony przepisom szczególnym

w sprawach ubezpieczeń społecznych, wyodrębniając te sprawy, stanowi

wart. 180 § 1 kpa, że stosuje się do nich przepisy Kodeksu, "chyba że przepisy

dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach".

Wynikające z art. 180 § 1 kpa ustalenie odrębności zasad w sprawach ubezpieczeń

społecznych zostało skonkretyzowane w art. 181 kpa, który wyłącza stosowanie

przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie, w jakim określają one

organy odwoławcze ("organy odwoławcze właściwe w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych określają przepisy odrębne"), a nadto stanowi, że "do postępowania przed

tymi organami stosuje się odpowiednio przepis art. 180 § 1 kpa".

Takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w ustawie z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, która w art. 83 ust. 2,

stanowiącym lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 Prawa o postępowaniu przed

sądami administracyjnymi, ustanawia regułę zaskarżania do sądu powszechnego

decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych. Wyposażenie sądu ubezpieczeń społecznych

w kompetencję merytorycznego rozstrzygania spraw ubezpieczenia społecznego

dotyczy każdej sprawy, także sprawy wynikającej z wniosku o ponowne rozpatrzenie

sprawy wniesionego od decyzji w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji, o której

mowa w art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Rozszerzenie w drodze wykładni właściwości sądów administracyjnych byłoby

niezgodne z Konstytucją RP.

3

Sygn. akt IV SA/Wa 1446/12

W powyższym tonie wypowiedział się również Sąd Najwyższy w uchwale składu

siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2011 r., I UZP 3/10 (Lex nr 738185, OSNP z 2011 r.

nr 17-18, s. 233) przyjmując, że od decyzji organu rentowego wydanej w przedmiocie

nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń

społecznych - i uchwale tej postanowił nadać moc zasady prawnej.

Skoro zatem na podstawie art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.

o ubezpieczeniu społecznym rolników w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje

się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to również

kontrola prawidłowości wydanej decyzji utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą

uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 13 lipca 2011 r. o ustaniu ubezpieczenia

społecznego rolników należy na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych do właściwości rzeczowej sądu powszechnego.

Rozróżnić bowiem należy sprawy cywilne w znaczeniu materialnoprawnym,

tj. wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego

oraz prawa pracy, które pozostają nimi niezależnie od tego, jaki organ jest właściwy do

ich rozpoznania, oraz sprawy cywilne w znaczeniu formalnym, wynikające z innych

stosunków prawnych (sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz określone jako

"inne sprawy"), które nie będąc sprawami cywilnymi ze swej istoty, uzyskują taki

charakter na skutek poddania ich rozpoznaniu przez sądy powszechne (nie zaś

administracyjne) na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Oznacza

to, iż nie każda sprawa dotycząca działalności administracji publicznej w rozumieniu art.

3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, może być rozpoznana przez

sąd administracyjny. Jeżeli bowiem będzie istniał przepis szczególny, w myśl którego

właściwy będzie sąd powszechny, to charakter sprawy, bez względu na to, czy będzie

to sprawa cywilna, czy administracyjna, będzie miał drugorzędne znaczenie. Zdaniem

Sądu taki charakter ma art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych, który to przepis stanowi lex specialis w stosunku

do art. 3 § 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wyłącza kognicję

sądów administracyjnych w sprawach decyzji dotyczących indywidualnych spraw

z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wskazać bowiem należy, iż art. 83 ust. 1

powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że Zakład wydaje

decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do

ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich

poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania uprawnień do

4

Sygn. akt IV SA/Wa 1446/12

świadczeń z ubezpieczeń społecznych, wymiaru świadczeń z ubezpieczeń

społecznych. Zauważyć jednak należy, że katalog przesłanek określony we wskazanym

przepisie nie jest katalogiem zamkniętym, na co wskazuje użyty przez ustawodawcę

zwrot "w szczególności", co pozwala na przyjęcie założenia, że Zakład Ubezpieczeń

Społecznych może wydawać decyzje także w innych indywidualnych sprawach,

realizując w ten sposób swoje prawa i obowiązki płynące ze stosunku ubezpieczenia

społecznego.

Wobec powyższego w niniejszej sprawie od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w G. z dnia [...] kwietnia 2012 r.

przysługiwało skarżącemu, wbrew zawartemu w niej pouczeniu, prawo wniesienia

odwołania do Sądu Okręgowego w G. [...] Wydziału Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w terminie miesiąca od daty doręczenia decyzji, za pośrednictwem

organu, który ją wydał. Tymczasem skarżący - stosownie do zawartego w decyzji

pouczenia - wniósł na tę decyzję skargę do sądu administracyjnego. Jednakże należy

stwierdzić, że skoro sprawa ustania ubezpieczenia społecznego rolników mieści się

w dyspozycji art. 83 ust. 1 ustawy, zatem kontrola rozstrzygnięcia wydanego

w postępowaniu prowadzonym z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej

decyzją odmawiającą uchylenia decyzji orzekającej o ustaniu ubezpieczenia

społecznego rolników, takiej decyzji, należy do właściwości sądu powszechnego.

W konsekwencji sprawa, jako niepodlegająca jurysdykcji

sądowoadministracyjnej, nie może być przedmiotem oceny przez sąd administracyjny.

Niezależnie od powyższego Sąd wyjaśnia, że błędne pouczenie

o przysługującym prawie do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu

Administracyjnego w G., zawarte w zaskarżonej decyzji, nie stwarza podstaw do

rozpoznania skargi w sprawie nienależącej do właściwości sądu administracyjnego.

Natomiast okoliczność ta może zostać podniesiona w odwołaniu do sądu

powszechnego, jako uzasadnienie przyczyny uchybienia terminu do wniesienia

odwołania.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.