Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 427/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 98 ust. 3, art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lutego 2020 r. sprawy ze skargi U. C. i J. C. na decyzję Wojewody z dnia 30 kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę oddala skargę.


UZASADNIENIE

U. C. i J. C. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 30 kwietnia 2019 r., którą uchylono decyzje Starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, z 5 czerwca 2018 r. w przedmiocie odmowy i ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę, i umorzono postępowanie pierwszej instancji w całości.

Zaskarżona decyzja została podjęta w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 15 kwietnia 1987 r. Naczelnik Gminy, po rozpatrzeniu wniosku J. C. z dnia 18 marca 1987 r., w pkt 1 zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej we wsi K. stanowiącej część działki nr [..] na 7 działek budowlanych według granic przedstawionych na mapie geodezyjnej sporządzonej przez Rejonowy Oddział WBG i TR z 4 marca 1987 r. W pkt 2 decyzji orzekł o przejęciu na własność Skarbu Państwa działki nr [..] o pow. 0,03ha bez odszkodowania, zgodnie z wolą wnioskodawcy, pod projektowana drogę. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 30 kwietnia 1987 r.

W dniu 19 lipca 2017 r. U. i J.C., po bezskutecznych próbach ustalenia odszkodowania w drodze negocjacji z Wójtem Gminy, wystąpili do Starosty z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za działkę nr [..], która w związku z prawomocną decyzją Naczelnika Gminy z dnia 15 kwietnia 1987 r. przeszła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa.

Decyzją z dnia 5 czerwca 2018 r. Starosta odmówił ustalenia odszkodowania na rzecz U. i J. C. za prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Uzasadniając decyzję Starosta powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2018 r., sygn. akt V CSK 261/17, w którym wskazano, że nie ma przeszkód prawnych do uzgodnienia przez strony kwestii związanych z wysokością odszkodowania, zanim decyzja zatwierdzająca podział stanie się ostateczna. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie należy uwzględnić wolę strony o nieodpłatnym przekazaniu na rzecz Skarbu Państwa działki nr [..] z przeznaczeniem pod drogę.

Rozpoznając odwołanie skarżących Wojewoda decyzją z dnia 30 kwietnia 2019 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty, że na gruncie rozpoznawanej sprawy doszło do uzgodnienia wysokości odszkodowania, gdyż strona dała wyraz swej woli nieodpłatnego przekazania na rzecz Skarbu Państwa działki nr [..] z przeznaczeniem pod drogę. Organ odwoławczy zauważył przy tym, że ważność zrzeczenia się odszkodowania nie została skutecznie zakwestionowana przez żadną ze stron w postępowaniu administracyjnego przed sądem powszechnym, a tym samym organ odwoławczy był zobligowany do uwzględnienia wszystkich skutków prawnych wynikających z treści tego oświadczenia.

Wojewoda uznał również, że do złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się odszkodowania doszło przed uprawomocnieniem się decyzji podziałowej. Jednak składając oświadczenie o zrzeczeniu J. C. wiedział, że w wyniku podziału działki nr [..] powstanie m.in. działka nr [..], co też jednoznacznie wynikało z treści złożonego oświadczenia z 18 marca 1987 r.

Wojewoda rozważając dopuszczalność skutecznego złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się odszkodowania przed uprawomocnieniem się decyzji podziałowej powołał wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt V CSK 261/17, w którym zakwestionowano prawidłowość dotychczasowego stanowiska sądów administracyjnych uzależniających dopuszczalność zrzeczenia się przez właściciela odszkodowania za grunt przejęty pod drogę publiczną od uzyskania przez decyzję zatwierdzającą podział przymiotu ostateczności. Sąd Najwyższym opowiedział się za możliwością uzgodnienia wysokości odszkodowania przed wydaniem decyzji zatwierdzającej podział. Zwrócił również uwagę na akceptowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych możliwość zrzeczenia się odszkodowania.

Wojewoda, podzielając stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w powyższym wyroku, stwierdził, że brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania za działkę nr [..]. Skoro bowiem właściciel przedmiotowej działki – J. C. zrzekł się odszkodowania z tytułu utraty jej prawa własności, to doszło do skutecznego uzgodnienia wysokości odszkodowania, co wyklucza możliwość jego ustalenia w postępowaniu administracyjnym. Tym samym uznał, że wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia jest niedopuszczalne, zachodzi bowiem bezprzedmiotowość postępowania.

W skardze U.C. i J. C., domagając się uchylenia decyzji Wojewody oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty, a także zasądzenia na ich rzecz kosztów postępowania, zarzucili:

I naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy postępowanie o ustalenie odszkodowania jest bezprzedmiotowe, co skutkowało umorzeniem postępowania, podczas gdy okoliczności sprawy wskazują ponad wszelką wątpliwość, iż sprawę można i należy rozstrzygnąć merytorycznie;

2. art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu zawnioskowanych przez skarżących dowodów z:

- oryginału decyzji podziałowej z 15 kwietnia 1987 r.,

- oryginału dokumentów potwierdzających skuteczne doręczenie decyzji z 15 kwietnia 1987 r. stronom,

- oryginału oświadczenia "o nieodpłatnym przekazaniu działki [..] na rzecz Skarbu Państwa",

- przesłuchania wnioskodawców,

co skutkowało naruszeniem art. 7 k.p.a. oraz 77 k.p.a. poprzez niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a w dalszej kolejności dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych jakoby między skarżącymi a Skarbem Państwa doszło do dokonania uzgodnień, które skutkowałyby utratą należnego im z tytułu wywłaszczenia odszkodowania;

3. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na jego niezastosowaniu i nie uwzględnieniu faktu, że decyzja Naczelnika Gminy z 15 kwietnia 1987 r., w zakresie w jakim orzeka o nieodpłatnym przejęciu na własność Skarbu Państwa działki nr [..], wydana została bez podstawy prawnej, względnie z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99), dalej zwana ustawą o gospodarce gruntami, co winno skutkować stwierdzeniem nieważności tejże decyzji we wskazanym zakresie,

4. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że na gruncie niniejszej sprawy doszło do uzgodnienia wysokości odszkodowania, o którym mowa w zdaniu pierwszym art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podczas gdy z zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika by: między skarżącymi a Skarbem Państwa w ogóle były prowadzone rozmowy nt. należnego im z tytułu dokonanego wywłaszczenia odszkodowania; skarżący kiedykolwiek złożyli wobec Skarbu Państwa oświadczenie mogące skutkować utratą prawa do należnego im z tytułu dokonanego wywłaszczenia odszkodowania; Skarb Państwa dał wyraz przyjęciu oświadczenia skarżących które mogłoby stanowić ofertę zawarcia umowy o zwolnienie z długu przyszłego.

II. naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 12 ust. 5 oraz art. 58 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami poprzez błędne uznanie, że rzekomo złożone przez skarżących oświadczenie "o nieodpłatnym przekazaniu działki nr [..] na rzecz Skarbu Państwa" spowodowało utratę przysługującego skarżącym prawa do odszkodowania, mimo że obowiązujące w dacie wywłaszczenia przepisy nie przewidywały możliwości zrzeczenia się tego prawa ani nawet negocjowania jego wysokości;

- art. 12 ust. 5, art. 58 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami w zw. z art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego polegające na uznaniu, że oświadczenie "o nieodpłatnym przekazaniu działki nr [..] na rzecz Skarbu Państwa" stanowiła skuteczne zrzeczenie się przez skarżących prawa do odszkodowania, mimo że czynność taka nosiłaby znamiona czynności prawnej mającej na celu obejście prawa tj. art. 12 ust. 5 oraz art. 58 ust.1 ustawy o gospodarce gruntami, dopuszczających wywłaszczenie ale wyłącznie za odszkodowaniem;

- art. 37 § 1 pkt 1 o raz 37 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w brzmieniu obowiązującym w dniu 18 marca 1987 roku) polegające na ich niezastosowaniu czego wyrazem jest uznanie, że deklaracja z dnia 18 marca 1987 roku o zamiarze bezpłatnego przekazania Skarbowi Państwa działki nr [..] stanowiła skuteczne zrzeczenie się przez skarżących prawa do odszkodowania, mimo że działka nr [..] i powstała wskutek jej podziału działka nr [..] bez wątpienia wchodziła w skład majątku wspólnego skarżących, a ta jednostronna czynność prawna dokonana została bez zgody drugiego z małżonków;

- art. 129 ust. 3 pkt 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie i nie ustalenie należnego skarżącym odszkodowania z tytułu wywłaszczenia działki nr [..], mimo, że w okolicznościach niniejszej sprawy niewątpliwie nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości (działka nr [..] przeszła na własność Skarbu Państwa), obowiązujące przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia (art. 12 ust. 5, art. 58 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami), aktualnie obowiązujące przepisy przewidują obowiązek ustalenia i wypłaty odszkodowania (por. art. 98 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami), a mimo to należnego z tego tytułu odszkodowania nie ustalono (brak decyzji ustalającej odszkodowanie);

- art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, polegające na jego błędnym zastosowaniu w okolicznościach niniejszej sprawy a nadto na uznaniu, że przepis ten dopuszcza możliwość zrzeczenia się prawa do odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod drogi zanim jeszcze decyzja podziałowa stanie się prawomocna.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 31 lipca 2019 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżący podnieśli, że zaskarżona decyzja Wojewody oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty dotknięte są wadą stwarzającą podstawy do ewentualnego wznowienia postepowania. Wiąże się to z faktem, że decyzja Starosty wydana została przez organ podlegający wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. oraz art. 25 § 1 pkt 1 k.p.a., albowiem wydający zaskarżoną decyzje Naczelnik Wydziału Gospodarki Nieruchomościami M. L. pozostaje w stosunku podległości służbowej względem Starosty. Poza tym, Starosta występuje w niniejszej sprawie w podwójnej roli – zarówno jako przedstawiciel Skarbu Państwa, jak i jako organ, w którego gestii pozostaje załatwienie sprawy.

Natomiast w piśmie procesowym z dnia 19 września 2019 r. skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, sygn. akt [..] z 2 września 2019 r., na okoliczność tego, że decyzji wydana przez Naczelnika Gminy z 15 kwietnia 1987 r. jest nieważna w części, tj. w zakresie orzeczenia o nieodpłatnym przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości K., gmina L., działka o nr ewidencyjnym [..] o pow. 300m² bez odszkodowania (pkt 2 decyzji).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j: Dz.U. z 2018 poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a, wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę legalności działalności administracji publicznej, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, a także ocenić wpływ ewentualnego naruszenia na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a).

Analiza okoliczności faktycznych i prawnych niniejszej sprawy doprowadziła Sąd do wniosku, że zaskarżona decyzja Wojewody uchylająca w całości decyzję Starosty z dnia 5 czerwca 2018 r. i umarzająca w całości postępowanie w I instancji nie narusza prawa.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny, czy organ II instancji prawidłowo stwierdził bezprzedmiotowość postępowania w świetle art. 105 § 1 k.p.a. i w konsekwencji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylając decyzję I instancji w całości umorzył postępowanie z wniosku skarżących w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.), zwanej dalej u.g.n.

Należy zauważyć, że przesłanki stanu bezprzedmiotowości postępowania mogą mieć charakter podmiotowy, dotyczący układu podmiotowego konkretnego postępowania, jak i przedmiotowy, dotyczący samego przedmiotu postępowania administracyjnego. W akcie stosowania prawa administracyjnego organ dokonuje autorytatywnej konkretyzacji uprawnień lub obowiązków określonego podmiotu, kształtując jego sytuację prawną, co oznacza, że przesłanki podmiotowe odnoszą się do zdolności określonego podmiotu do bycia podmiotem obrotu prawnego i zagadnienia identyfikacji sfery interesu prawnego tego określonego podmiotu, a przesłanki przedmiotowe - do tego, jakie określone i skonkretyzowane obowiązki mają być nałożone, a jakie uprawniania przyznane.

W bezprzedmiotowości postępowania chodzi o przeszkody, czy to wynikające z przepisów postępowania administracyjnego, czy to z przepisów materialnych, które wykluczają możność autorytatywnej konkretyzacji uprawnień lub obowiązków strony w akcie stosowania prawa administracyjnego.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, że zachodzi stan bezprzedmiotowości postępowania, co przesądza o tym, że zaskarżoną decyzję należy uznać za zgodną z prawem.

Skarżący żądali wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość stanowiącą działkę nr [..] przeznaczoną pod ulicę, a przejętą na własność przez Skarb Państwa z mocy prawa, stosowanie do art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99) w brzmieniu z dnia, w którym decyzja Naczelnika Gminy z dnia 15 kwietnia 1987 r. stała się ostateczna.

Podstawą prawną orzekania w takich sprawach jest art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który stanowi, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w przypadkach, o których mowa, m.in. w art. 98 ust. 3 u.g.n. Z kolei ten ostatni przepis wskazuje, że decyzja o ustaleniu odszkodowania na wniosek właściciela (użytkownika wieczystego nieruchomości) może być wydana, tylko w wypadku braku uzgodnienia wysokości odszkodowania pomiędzy właścicielem a właściwym organem.

Zgodnie z powołaną regulacją tryb decyzyjny (administracyjny) ustalenia odszkodowania jest obligatoryjnie poprzedzany trybem cywilnoprawym – konsensualnym. Przyjęcie przez ustawodawcę reguły, że kwestia odszkodowania może być załatwiona w dwóch równoprawnych trybach opartych na odmiennych metodach regulacji (cywilnoprawnej oraz administracyjnoprawnej) oznacza, że zastosowanie jednej metody wyklucza stosowanie drugiej. Innymi słowy załatwienie kwestii odszkodowania w trybie cywilnoprawnym wyklucza prowadzenie postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest ustalenie tego odszkodowania. Ustalenie odszkodowania może zatem być przedmiotem sprawy administracyjnej tylko i wyłącznie wtedy, gdy niepowodzeniem zakończyło się rozwiązanie w trybie cywilnoprawnym. Niepowodzenie tego sposobu umożliwia wszczęcie i kontynuowanie postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania, albowiem tylko w tym wypadku zostaje spełniona przesłanka braku porozumienia co do wysokości odszkodowania i strona postępowania może następnie skorzystać z norm regulujących ustalanie i wypłatę odszkodowania według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2013 r., I OSK 596/13, dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy podkreślić, że te alternatywne tryby ustalania odszkodowania wprowadziło do systemu prawnego wejście w życie przepisów ustawy z 21 sierpnia 1997 r. uchylających regulacje, jakie obowiązywały w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy z dnia 14 kwietnia 1987 r. Również na gruncie ustawy przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99) możliwe było prowadzenie rokowań w kwestii wypłacenia odszkodowania oraz jego wysokości (por. art. 53 ust. 1 oraz 54 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w pierwotnym brzmieniu). Podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 czerwca 2007 r. (sygn. akt I OSK 958/06), gdzie trafnie stwierdzono, że przepis art. 10 ust. 5 ustawy z 1985 r. (w brzmieniu nadanym w tekście jednolitym ogłoszonym w dniu 4 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r., nr. 30, poz. 127)) nie wyklucza prowadzenia rokowań w trakcie prowadzania postępowania podziałowego, jak i nie wyraża zakazu ustalania odszkodowania w wyniku rokowań. Przywołana w rozważaniach Naczelnego Sądu Administracyjnego jednostka redakcyjna ustawy odpowiada regulacji art. 12 ust 5. ustawy z 1985 r. w brzmieniu obowiązującym w kwietniu 1987 r.

Powyższe prowadzi do konkluzji, że żądanie odszkodowania zgłoszone przez skarżących może być przedmiotem postępowania administracyjnego, tylko w wypadku, gdy kwestia odszkodowania nie została załatwiona w sposób właściwy dla metody cywilnoprawnej.

W okolicznościach sprawy kwestia załatwienia odszkodowania w trybie cywilnoprawnym nie została negatywnie przesądzona przez to, że w decyzji Naczelnika Gminy z 14 kwietnia 1987 r. znalazło się rozstrzygnięcie o treści: "Przejmuje się na własność Skarbu Państwa działkę nr [..] o pow. 0,03 ha bez odszkodowania, zgodnie z wolą wnioskodawcy pod projektowaną ulicę". Nie ulega bowiem wątpliwości, że czynność prawna skarżącego, dokonana pismem z dnia 18 marca 1987 r. (co wynika wprost z treści kopii tego dokumentu, niekwestionowanej zresztą przez strony), nastąpiła jeszcze przed wydaniem decyzji. Zawarcie w treści decyzji przywołanego stwierdzenia nie determinuje oceny złożonego przez skarżącego oświadczenia woli, albowiem decyzja administracyjna wydana po doręczeniu oświadczania woli nie należy do okoliczności, które w świetle przepisów Kodeksu cywilnego (por. art. 65 § 1 k.c.) wpływałyby w determinujący sposób na ocenę prawną tego oświadczenia i jego skutki. W szczególności zawarcie w treści decyzji administracyjnej tego typu rozstrzygnięcia odwołującego się do "woli" wnioskodawcy nie oznacza w okolicznościach sprawy, że kwestia odszkodowania została rozstrzygnięta tą właśnie decyzją administracyjną z zastosowaniem metody administracyjnoprawnej.

W konsekwencji, Sąd rozważając wpływ przedłożonej przez skarżących jako dowód w niniejszej sprawie ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 września 2019 r., stwierdzającej nieważność decyzji Naczelnika Gminy z dnia 14 kwietnia 1987 r. w zakresie orzeczenia o przejęciu na własność Skarbu Państwa własności działki nr [..] bez odszkodowania, stwierdził, że pozostaje ona bez wpływu na ocenę skutków prawnych oświadczenia zawartego w "Podaniu" z dnia 18 marca 1987 r. Z uzasadnienia wskazanej decyzji Kolegium wynika, że przyczyną stwierdzenia nieważności było orzeczenie bez podstawy prawnej o przejęciu przez Skarb Państwa wskazanej działki na własność, podczas gdy skutek ten następował z mocy samego prawa.

Kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest zatem ocena, czy organy administracji publicznej prawidłowo ustaliły treść "Podania" i prawidłowo dokonały jego oceny jako oświadczania woli o zrzeczeniu się odszkodowania.

W ocenie Sądu w tym zakresie nie można dostrzec nieprawidłowości. Treść "Podania" nie była kwestionowana przez strony w toku postępowania administracyjnego ani w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W istocie twierdzenia strony nie tyle kwestionowały treść tego dokumentu, co koncentrowały się na polemice z jego oceną i sygnalizacji konieczności posługiwania się "oryginałem" tego dokumentu. Powyższe oznacza, że w ramach zakreślonych przez zasady zbierania i oceny materiału dowodowego, organy administracji publicznej poprawnie dokonały oceny tego dowodu (poświadczonej kopii) jako dokumentu prywatnego, który świadczy o złożeniu w dniu 18 marca 1987 r. pisemnego oświadczenia o treści zgodnej z kopią dokumentu znajdującego się w aktach sprawy. Przyjęcie tego dowodu za prawdziwy jest zgodne i spójne z innymi materiałami sprawy, w tym ztreścią samej decyzji z dnia 14 kwietnia 1987 r., która odwołuje się do "woli" wnioskodawcy wyrażonej, jak ustaliły organy, właśnie w tym "Podaniu".

Podsumowując, kwestia złożenia przez skarżącego pisma z dnia 18 marca 1987 r. nie budzi wątpliwości, w świetle przeprowadzonych dowodów, co oznacza, że kluczowym zadaniem organów administracji publicznej była prawidłowa ocena tego oświadczenia w świetle regulacji dotyczących sposobu ustalenia odszkodowania, w szczególności, w zakresie dotyczącym znaczenia oświadczenia skarżącego jako woli zrzeczenia się odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość. Zrzeczenie się przez stronę prawa do odszkodowania oznacza bowiem, że nie można mówić o istnieniu stanu, w którym nie doszło do porozumienia w tej sprawie pomiędzy stroną a uprawnionym organem, co z kolei przesądza o wyłączeniu możliwości załatwienia kwestii odszkodowania w postępowaniu administracyjnym. W takim wypadku postępowanie administracyjne jest bowiem bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. skoro zrzeczenie się prawa do odszkodowania stanowi dopuszczalną formę "ustalenia odszkodowania" w trybie cywilnoprawnym, co jak wyżej wyjaśniono, stanowi przesłankę negatywną prowadzenia postępowania administracyjnego jako właściwego dla decyzyjnego trybu tego ustalenia.

Sąd nie podziela poglądu wyrażonego w treści skargi, że oświadczenie o zrzeczeniu sią odszkodowania w świetle art. 98 ust 3 u.g.n. jest skuteczne tylko po dniu, w którym decyzja podziałowa stała się ostateczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w obecnym składzie podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 października 2018 r., w sprawie I OSK 31/17, przychylając się tym samym do stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 stycznia 2018 r. (sygn. V CSK 261/17, LEX nr 2472513). Zrzeczenie się odszkodowania jest możliwe, jeżeli jest oparte na określonej, dostatecznie ukształtowanej, sytuacji prawnej. Niewątpliwie w okolicznościach niniejszej sprawy treść "Podania" z dnia 18 marca 1987 r., nie budzi wątpliwości co do przedmiotu czynności, a kontekst jego złożenia pozwala na uznanie, że sytuacja prawna była dostatecznie ukształtowana, ażeby uprawniona osoba mogła skutecznie zrzec się prawa do odszkodowania.

Przesądzenie prawnej możliwości zrzeczenia się roszczenia o odszkodowanie w o okolicznościach niemniejszej sprawy nie przesądza oczywistości konkluzji, że doszło skutecznie do załatwienia w całości kwestii ustalenia odszkodowania w trybie cywilistycznym, czyniąc postępowanie administracyjne w tym przedmiocie bezprzedmiotowym. Dokonanie takiej oceny czynności cywilnej należy do organów administracyjnych, ale tylko w kontekście, w jakim, jest to konieczne do oceny, czy ta czynności rozporządzająca była dokonana ze skutkiem prawnym dla sfery prawnej strony postępowania administracyjnego w sprawie o odszkodowanie i w pełnym zakresie jego interesu prawego wynikającego z przepisów administracyjnego prawa materialnego. Należy podkreślić, że poza zakresem oceny organów administracji publicznej oraz sądów administracyjnych leżą zagadnienia dotyczące ściśle kwestii cywilistycznych, wynikających z prywatnoprawnego charakteru czynności prawnej, takie jak uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, czy też wadliwość czynności prawnej. Kwestie te należą do spraw cywilnych rozpoznawanych przez sądy powszechne, dlatego też prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego i rozważań jest zbędne.

Konieczna w postepowaniu administracyjnym ocena oświadczenia złożonego w treści "Podania" z dnia 18 marca 1987 r. jako zrzeczenia się przez skarżących odszkodowania wymaga sięgnięcia do odpowiednich regulacji prawa rodzinnego, albowiem nieruchomość stanowiąca działkę nr [..] w dniu składania "Podania" z dnia 18 marca 1987 r. oraz w dniu, w którym decyzja podziałowa stała się ostateczna, objęta była ustrojem wspólności majątkowej małżeńskiej.

W ocenie Sądu, roszczenie odszkodowawcze stanowiło składnik majątku wspólnego małżonków jako przedmiot majątkowy nabyty w trakcie trwania małżeństwa bądź też jako dochód z tego majątku wspólnego. Powyższe oznacza, że każdy z małżonków zarówno na gruncie stanu prawnego obowiązującego w chwili wydania decyzji podziałowej, jak i obecnie miał prawo zarządu majątkiem wspólnym. O ile w obecnym stanie prawnym, w ocenie Sądu, zrzeczenie prawa do odszkodowania jako forma umownego zwolnienia z długu pozostaje poza katalogiem ustalonym w art. 37 § 1 k.r.o., to zgodnie ze stanem prawnym, obowiązującym w dniu wydania decyzji podziałowej, zgoda współmałżonka była konieczna na czynności prawne przekraczające zwykły zarząd majątkiem wspólnym (art. 36 § 2 k.r.o. w brzmieniu z grudnia 1995 r.). W okolicznościach sprawy nie ma przesłanek wskazujących na działanie skarżącego bez zgody współmałżonka lub też wskazujących na wykroczenie skarżącego poza zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym. Sam zakres zrzeczenia się roszczenia nie był kwestionowany przez skarżących, a jedynie skuteczność tej czynności jako formy załatwienia sprawy odszkodowania.

Mając powyższe na uwadze wątpliwości Sądu nie budzi fakt, że skarżący mógł jako współwłaściciel nieruchomości objętej wspólnością majątkową małżeńską zrzec się odszkodowania za nieruchomość stanowiącą działkę nr [..] ze skutkiem również wobec żony składając oświadczenie zawarte w "Podaniu" z dnia 18 marca 1987 r. i skutecznie dokonał tej czynności. Okoliczność ta została prawidłowo ustalona i uwzględniona przez orzekające w sprawie organy.

W zaistniałej sytuacji zaskarżona decyzja trafnie stwierdziła skuteczność zrzeczenia się odszkodowania i nie narusza prawa. Organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że w przypadku, gdy doszło do zrzeczenia się odszkodowania za nieruchomość przejętą przy podziale pod drogę, to nie ma podstaw prawnych do żądania ustalenia odszkodowania na drodze postępowania administracyjnego.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zrzeczenie się przez skarżącego odszkodowania za udział w prawie własności nieruchomości powstałej na skutek podziału i przejętej z mocy prawa przez Skarb Państwa, którego ważność i skuteczność nie została podważona przed sądem powszechnym, a która nie może być badana w drodze postępowania administracyjnego, stanowiło przyczynę bezprzedmiotowości postępowania.

Jako niezasadny Sąd ocenił zarzut naruszenia art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. polegający na nieprzeprowadzeniu dowodów zawnioskowanych przez skarżących, co miało skutkować naruszeniem art. 7 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. Wskazać bowiem trzeba, że dowody, których przeprowadzenia domagali się skarżący, nie miały znaczenia dla sprawy, albowiem jak już wskazano, sąd administracyjny, a wcześniej organ administracji publicznej, nie dokonuje oceny skuteczności zawartych czynności cywilnoprawnych, jak również nie bada okoliczności ich zawarcia, gdyż kwestie te pozostają w wyłącznej kognicji sądu powszechnego, a przeprowadzenie dowodów z poświadczonych za zgodność z oryginałem dokumentów okazało się wystarczające do prawidłowego ustalenia ich treści i mocy dowodowej przez organ administracji publicznej. Sąd nie podzielił również argumentacji skarżących o wystąpieniu w sprawie podstaw do wyłączenia Starosty od orzekania. Starosta jako organ właściwy do rozpoznania złożonego przez skarżących wniosku o odszkodowanie, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., nie podlegał wyłączeniu od załatwienia przedmiotowego wniosku, albowiem działka drogowa o nr [..] stanowi własność Gminy. W tej sytuacji nie mamy do czynienia z łączeniem ról procesowych, na które powołali się skarżący i do którego odnosił się wskazany przez nich wyrok NSA.

Z tych powodów, nie dopatrując się jakiegokolwiek naruszenia prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszonym, do czego uprawniony był dyspozycją art. 119 pkt 2 p.p.s.a.