Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2433/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 6
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Rafał Wolnik Protokolant st. asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. i Z. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1836/15 w sprawie ze skargi Gminy Białystok na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. K., K. Z. i M. P. solidarnie na rzecz Gminy Białystok kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/WA 1836/15 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] oraz decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 23 listopada 2011 r. M. K. oraz Z. Z. wystąpiły do Wojewody Podlaskiego o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość położona w Białymstoku, oznaczona w ewidencji gruntów nr 1661/33, uregulowana w księdze wieczystej Kw nr [...] stanowiąca część majątku ziemskiego należącego przed II wojną światową do R. W., nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

Wojewoda Podlaski decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] orzekł m.in., że w/w działka, wchodząca w skład majątku ziemskiego położonego w Białymstoku, w dzielnicach W. S., M. i A., stanowiącego byłą własność R. W., nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 przepisów dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] października 2012 r., nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję z [...] kwietnia 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 kwietnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2534/12 oddalił skargę Gminy Białystok na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r.

Następnie Wojewoda Podlaski decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] orzekł, że działka oznaczona nr 1661/33 wchodząca w skład majątku ziemskiego położonego w Białymstoku w dzielnicach W. S., M. i A., stanowiącego byłą własność R. W., nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 dekretu.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Gmina Białystok.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], stwierdził niedopuszczalność odwołania Gminy Białystok.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1957/14, uchylił postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2014 r.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania Gminy Białystok od decyzji Wojewody Podlaskiego z [...] listopada 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Minister wyjaśnił, że działka nr [...] o powierzchni 13,2951 ha powstała z podziału działki nr 1661/29, która z kolei powstała w wyniku podziału działki nr 1661/27, ta ostatnia utworzona została z podziału działki 1661/25.

Organ wyjaśnił, że działka nr 1661/25 została objęta decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2002 r. (nr [...]) stwierdzającą – w zakresie m.in. wymienionej działki – nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z [...] kwietnia 1961 r. (nr [...]) i utrzymanych nim w mocy orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia [...] lipca 1959 r. i z dnia [...] lipca 1959 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w Białymstoku, w dzielnicach W. S., M. i A., stanowiącej byłą własność R. W.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 lutego 2004 r. (sygn. akt IV SA 4470-4472/02) oddalił skargi na decyzję z dnia [...] października 2002 r., a następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 marca 2006 r. (sygn. akt OSK 1773/04) oddalił skargę kasacyjną Miasta Białystok od wyroku z dnia 12 lutego 2004 r.

Minister wskazał, że na potrzeby postępowania zakończonego decyzją z 4 października 2002 r. geodeta uprawniony Z. N. opracował dokumentację geodezyjno-prawną, z której wynika, że według stanu prawnego na dzień 1 września 1939 r. i 13 września 1944 r. R. W. był właścicielem nieruchomości o ogólnym obszarze 48,6793 ha, a w jej skład wchodziły grunty położone w dzielnicach W. S., M. oraz w całości zabudowana nieruchomość położona przy ul. [...] (A.).

W ocenie Ministra nie budzi wątpliwości, że nieruchomość ziemska R. W. nie przekraczała żadnej z norm obszarowych przewidzianych dla ówczesnego województwa białostockiego.

Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi działki objęte niniejszym postępowaniem nie podpadały pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Organ odwoławczy wskazał, że Gmina Białystok zakwestionowała ustalenia dokonane na podstawie dokumentacji geodezyjno-prawnej, domagając się przeprowadzenia dowodów z materiałów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Białymstoku. Jednakże nie wskazano żadnych konkretnych dokumentów (zbiorów dokumentów), które mogłyby być objęte kwerendą, ani doniosłych prawnie okoliczności, które miałyby być w ten sposób udowodnione. Zdaniem Ministra mimo, że opinia geodety została sporządzona w toku innego postępowania, to jednak miała ona za przedmiot zbadanie tych samych elementów stanu faktycznego (powierzchni nieruchomości ziemskiej na dzień 13 września 1944r.). Organ II instancji uznał dokumentację geodezyjną za wyczerpującą i wiarygodną podając, że ustalenia dokonane na jej podstawie zaaprobował Sąd w wydanym w niniejszej sprawie prawomocnym wyroku z 12 lutego 2004 r. Organ powołał się na treść art. 170 p.p.s.a.

Odnośnie do zarzutu Gminy Białystok dotyczącego nie połączenia spraw rozpatrywanych na podstawie szeregu wniosków organ wskazał, że połączenie spraw do wspólnego rozpoznania przewidziane przez art. 62 k.p.a. nie jest obligatoryjne.

Na w/w decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 marca 2015 r. skargę złożyła Gmina Białystok.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 6 listopada 2015 r. uczestniczki postępowania M. K. i Z. Z. wniosły o umorzenie postępowania sądowego wskazując na "odpadnięcie" interesu prawnego po stronie skarżącej. Podniosły, że Sąd Rejonowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I C 2015/07, nakazał, aby w dziale I księgi wieczystej kw nr [...] prowadzonej przez ten Sąd wykreślić działkę nr 1661/33 i założyć dla tej działki nową księgę wieczystą i wpisać w dziale II księgi M. K. i Z. Z. Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I Ca 23/15 oddalił apelacje Gminy Białystok i Skarbu Państwa.

W piśmie procesowym z 18 listopada 2015 r. uczestniczki wskazały, że złożyły do Sądu Rejonowego w Białymstoku IX Wydziału Ksiąg Wieczystych wniosek o wykreślenie działki nr 1661/33 z dotychczasowej księgi i założenie dla tej działki nowej księgi wieczystej. Załączyły odpisy wyroków sądów powszechnych.

Na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016 r. pełnomocnik uczestniczki M. K. oświadczył, że Sąd Najwyższy postanowieniem z 25 maja 2016 r. w sprawie o sygn. akt IV CSK 126/15 nie przyjął do rozpoznania skargi kasacyjnej Gminy Białystok od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z 5 listopada 2015 r. Pełnomocnik uczestniczki wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1836/15, uchylił decyzje obu instancji oraz orzekł o kosztach postępowania.

W pierwszej kolejności Sąd zaznaczył, że nie jest trafne stanowisko uczestniczek w kwestii utraty przez skarżącą Gminę interesu prawnego do żądania kontroli legalności zaskarżonej przez nią decyzji i uczestniczenia w postępowaniu sądowym, a także wniosek o umorzenie postępowania sądowego. Postępowanie w niniejszej sprawie nie stało się bowiem bezprzedmiotowe. Sąd podkreślił, że w postępowaniu przez organami administracyjnymi skarżąca Gmina była stroną postępowania jako właściciel spornej działki. Była adresatem decyzji, a postępowanie dotyczyło jej interesu prawnego jako właściciela nieruchomości. Również w dacie składania skargi była właścicielem działki. Niewątpliwie więc skarżąca wykazała związek pomiędzy chronionym przez przepisy prawa materialnego (prawo własności) interesem prawnym a zaskarżoną decyzją. Ma więc ona legitymację skargową w rozumieniu art. 50 p.p.s.a. Ponadto Sąd wskazał, że – jak wynika z akt sprawy – działka nr 1661/33 została w 2015 r. podzielona na działki o nr 1661/38, 1661/39, 1661/40 i 1661/41. Działki nr 1661/39 i nr 1661/40 nadal ujawnione są w księdze wieczystej kw nr [....], a jako właściciel wpisana jest Gmina Białystok. To również – w ocenie Sądu – oznacza, że skarżąca nie utraciła legitymacji do żądania kontroli zaskarżonej decyzji. Umożliwia to zatem Sądowi kontrolę legalności zaskarżonej decyzji.

Sąd wskazał, że decyzja z [...] października 2002 r. nie rozstrzygnęła definitywnie, czy Skarb Państwa nabył w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu majątek należący do R. W. Podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 26 października 2011 r. w sprawach o sygn. akt I OSK 689/11 i sygn. akt I OSK 760/11, wskazując jednocześnie, że ze złożonego przed Sądem zaświadczenia z księgi wieczystej wynika, iż ogólna powierzchnia majątku wynosiła ponad 95 ha. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że kwestia powierzchni majątku powinna być dokładnie wyjaśniona we właściwym postępowaniu. W ocenie Sądu okoliczność, iż dla potrzeb postępowania nadzorczego została sporządzona opinia geodezyjna, nie powoduje, iż w innych postępowaniach organy mogą się tą opinią posługiwać, a tym bardziej bez dokonywania oceny jej prawidłowości, bez względu na to, czego nowe postępowanie dotyczy i w sytuacji, gdy strona kwestionuje tę opinię i składa wnioski dowodowe. W ocenie Sądu błędne jest uznanie przez organy, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 170 p.p.s.a., przepis ten stanowi bowiem o związaniu w kwestii rozstrzygnięcia danym orzeczeniem. W niniejszej sprawie oznacza to, że orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961 r. oraz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] i [...] lipca 1959 r., zostały wydane bez podstawy prawnej, co skutkowało wydaniem decyzji z dnia [...] października 2002 r. Wobec tego w każdym innym postępowaniu zarówno organy administracji publicznej, sądy, strony i inne osoby muszą uwzględniać wydanie orzeczeń bez podstawy prawnej i usunięcie ich z obrotu prawnego we wskazanej w decyzji nadzorczej części. Sąd podkreślił, że w żadnym razie związanie z art. 170 p.p.s.a. nie dotyczy opinii rzeczoznawcy. Organ nie jest bowiem opinią związany.

Sąd podkreślił, że postępowanie nadzorcze (zakończone decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 4 października 2002 r.) miało na celu zbadanie legalności orzeczeń z dnia [...] kwietnia 1961 r. oraz z dnia [...] i [...] lipca 1959 r., a niniejsze postępowanie prowadzone w trybie zwykłym miało za zadanie zbadanie, czy majątek ziemski należący do R. W. podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Inne więc były przedmiot, cele i zakres obu postępowań. A więc postępowania były prowadzone w innych sprawach.

Sąd I instancji wskazał, że skarżąca w pismach procesowych z dnia 13 marca 2012 r. i 7 listopada 2013 r. wskazała wnioski dowodowe i okoliczności, na jakie dowody te powinny być przeprowadzone. Okoliczność, że skarżąca w postępowaniach o sygn. akt. IV SA 4470-4472/02 nie kwestionowała przyjętej w operacie powierzchni nie ma znaczenia, skoro orzeczenia nacjonalizacyjne były wydane bez podstawy prawnej.

Sąd uznał, że wobec niedokonania oceny operatu przez organy, Sąd nie jest zobowiązany do czynienia tego za organy. Sąd stwierdził jednak, że nawet nie pogłębiona analiza tego dowodu wskazuje, iż opracowanie Z. N. pozostawia wątpliwości, co do jego poprawności. Wiele sformułowań w nim zawartych jest niewyjaśnionych przez autora, a ich wyjaśnienie sprawiało jemu samemu trudność. Biegły np. na str. 4 operatu analizując powierzchnię folwarku M. (który jak wynika z opinii wchodził w skład majątku W. S.) w kontekście umowy sprzedaży z 9 listopada 1928 r. na rzecz małżonków K., badając rozmieszczenie gruntów tych małżonków dochodzi do wniosku, że R. W. nie powinien być właścicielem żadnej działki w tym kompleksie. Jednakże dalej wyjaśnia, że posiadanie przez niego dwóch działek można wytłumaczyć wydzieleniem części ulicy z gruntów małżonków K. i zamianą chociaż, jednocześnie wskazuje, nie ma na to żadnych dowodów. Nie wyjaśnione jest na str. 6 opracowania, co należy rozumieć przez sformułowanie "po wprowadzeniu korekt z tytułu niewłaściwego ustalania granic...". Nie wiadomo, na jakiej podstawie prawnej ową korektę rzeczoznawca dokonał. W końcowej części opracowania biegły wskazuje na sprzedaż części nieruchomości, jednakże nie podaje, kiedy te transakcje miały miejsce i jakiej powierzchni majątku dotyczyły. Jedynie co do folwarku M. podaje, że przed 1 września 1939 r. sprzedano na rzecz wymienionych 35 osób łącznie ponad 43 ha (bez wskazania konkretnych dat transakcji i aktów notarialnych). Sąd zwrócił uwagę, że z ustaleń organów także kwestie sprzedaży i daty ich dokonania nie wynikają. Jest to – zdaniem Sądu- bardzo istotna okoliczność z uwagi na treść art. 2 ust. 2 dekretu. Poza tym operat dotyczy jedynie nieruchomości położonych na terenie Białegostoku, podczas gdy skarżąca podnosiła, że część majątku położona jest poza obrębem miasta, do czego jednakże organy nie odniosły się. Położenie części nieruchomości poza granicami Białegostoku wynika także z opracowania Archiwum Państwowego w Białymstoku z 14 kwietnia 2015 r. załączonego do skargi. Natomiast z kwerendy tej wynika, że do marca 1939 r. było zawartych 45 transakcji sprzedaży dotyczących nieruchomości objętej księgą hipoteczną 614, w tym część poza miastem. Oznacza to, że majątek R. W. położony był nie tylko w granicach miasta Białegostoku. Natomiast orzeczenia administracyjne, których nieważność została stwierdzona, dotyczyły tyko majątku położonego w Białymstoku – w granicach administracyjnych miasta (orzeczenia z 3 i 7 lipca 1959 r.). Również tam położonych nieruchomości dotyczyła opinia rzeczoznawcy N. W ocenie Sądu pierwszej instancji kwestii powyższych w żaden sposób organy nie wyjaśniły. Wiadomo jest, że część majątku była sprzedawana na przestrzeni lat, jednakże biegły N. w swojej opinii powołał umowę nabycia z 7 sierpnia 1924 r. i z 13 sierpnia 1927 r. umowę sprzedaży z 9 listopada 1928 r. na rzecz małżonków K., wymienił nabywców części folwarku M. sprzed wojny, powołał bliżej nieokreślone umowy z 1946 r. i 1947 r. Sąd podał, że z załączonego do skargi opracowania Archiwum Państwowego w Białymstoku z 14 kwietnia 2014 r. wynika, że R. W. figurował także jako współwłaściciel nieruchomości w repertorium ksiąg hipotecznych m. Białegostoku z okresu II RP – założonego w latach 1941-1944 Sądu Okręgowego w Białymstoku Wydziału Hipotecznego nr [...], sygn. 338 k. 132,133 (o załączenie tych dowodów wnioskowała skarżąca). Ponadto wynika, że Archiwum posiada "Plan kolonii podmiejskich z majątku W. S." oraz że pomiarów dokonał w 1929 r. i plan sporządził mierniczy E. D. O wyżej wskazanych dokumentach tj. repertorium Sądu Okręgowego, planie kolonii podmiejskiej majątku W. S. i jego pomiarach oraz planie nie wspomina rzeczoznawca N. Nie wymienia ich także na wstępie opinii, jako podstawy opracowania ( pkt 1-7, str. 1 opinii).

Sąd podkreślił, że to na organie ciąży obowiązek zebrania kompletnego materiału dowodowego - bez względu na inicjatywę stron. W niniejszej sprawie bez właściwego uzasadnienia organy pomijały wnioski dowodowe skarżącej.

Odnośnie do zarzutu prowadzenia kilku postępowań co do tej samej nieruchomości ziemskiej, to jest on – zdaniem Sądu – o tyle zasadny, że w sytuacji braku oceny dowodów, z których miałaby wynikać powierzchnia nieruchomości R. W. w datach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, prowadzenie kilku postępowań co do poszczególnych części tej nieruchomości (określonych działek) jest co najmniej przedwczesne i nie znajduje logicznego uzasadnienia.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez organ art. 10 k.p.a., poprzez niepowiadomienie skarżącej o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, Sąd uznał, że zarzut ten jest zasadny. Podał, że skarżąca, jak wynika z załączonego do skargi pisma Archiwum Państwowego w Białymstoku z 14 kwietnia 2014 r., zwróciła się do tego Archiwum pismem z 27 listopada 2013 r. o nadesłanie dokumentów majątku ziemskiego stanowiącego własność R. W. Archiwum przesłało skarżącej te dokumenty 16 kwietnia 2014 r. Przedstawiają zmiany, jakie zachodziły w majątku ziemskim – transakcje zarówno na terenie Białegostoku, jak i poza jego granicami. Jest więc to istotny dokument dla sprawy.

Odnośnie naruszenia przez organy art. 28 k.p.a., poprzez nie zawiadomienie wszystkich stron, w tym Skarbu Państwa, o toczącym się postępowaniu, Sąd wskazał, że nie branie udziału w postępowaniu stanowi przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.. Na przesłankę tę może powoływać się podmiot uprawniony, tj. ten który bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu. Inne podmioty nie mogą na tę okoliczność skutecznie się powoływać.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyły uczestniczki postępowania M. K. i Z. Z., reprezentowane przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz oddalenie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.– dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) Art. 145 § 3 p.p.s.a. poprzez odmowę umorzenia postępowania, co najmniej w części dotyczącej powstałych z podziału działki nr 1661/33 działek o numerach: 1661/38 i 1661/41, albowiem domniemanie prawne określone w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001, Nr 124, poz. 1361 ze zm.) zostało prawomocnie obalone jeszcze przed wydaniem zaskarżonego wyroku, bowiem prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 16 lipca 2014 r. sygn. akt I C 2015/07 Sąd ten nakazał wykreślić działkę nr 1661/33 z księgi wieczystej KW nr [...], w której ujawnionym właścicielem jest gmina Białystok oraz nakazał założyć dla wykreślonej działki nr 1661/33 nową księgę wieczystą, w której w dziale II wpisać M. K. i Z. Z. jako właścicielki tej działki. Podkreślono, że prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Białymstoku został wykonany prawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego w Białymstoku, IX Wydział Ksiąg Wieczystych w dniu 3 lutego 2016 r., a zatem w dniu wydania wyroku Gmina Białystok nie miała interesu prawnego co najmniej w części dotyczącej działki niebędącej własnością Gminy Białystok,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 roku nr 153, poz. 1269 z późn. zm., dalej również jako: "p.u.s.a.") poprzez bezzasadne uwzględnienie skargi Gminy Białystok, podczas gdy prawidłowa analiza sprawy i prawidłowe wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej powinny były doprowadzić do oddalenia skargi i utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz decyzji organu I instancji, co odpowiada również tym samym zarzutowi naruszenia art. 151 p.p.s.a., który błędnie nie został przez WSA zastosowany, mimo bezzasadności zarzutów skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 sierpnia 2015 r.,

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne uwzględnienie skargi Gminy Białystok, będące skutkiem uznania za nieprawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji i uznanie przez Sąd I instancji za zasadne zarzuty Gminy Białystok dotyczące ustaleń organów administracji opartych na dowodzie w postaci opinii geodezyjno – prawnej sporządzonej przez biegłego, uprawnionego geodetę Z. N., które to stwierdzenia Sądu I instancji naruszają zasadę zaufania obywateli do władzy publicznej, ponieważ organy administracji orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, właściwie ustalając stan faktyczny, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był kompletny i określał definitywnie stan prawny i faktyczny, a co najważniejsze określał obszar i powierzchnię majątku ziemskiego R. W. w datach kluczowych, tj. na dzień 1 września 1939 r. i dzień 13 września 1944 r., a tym samym dawał podstawy do rozstrzygnięcia, czy nieruchomość składająca się z działki 1662, 1663, 1675, 1677/12, 1684/4 oraz 1684/12 podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co w konsekwencji powinno prowadzić do oddalenia skargi Gminy Białystok przez Sąd I instancji;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. oraz art. 78 k.p.a., poprzez bezzasadne uwzględnienie skargi Gminy Białystok spowodowane błędnym uznaniem, iż organy administracji nie przeprowadziły wszystkich dowodów na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności nie uwzględniły wniosków dowodowych Gminy Białystok zawartych w pismach z dnia 12 marca 2012 r. oraz 7 listopada 2013 r. oraz oparły swoje ustalenia wyłącznie na dowodzie z opinii biegłego Z. N. sporządzonej w innym postępowaniu administracyjnym, podczas gdy organy dysponowały materiałem dowodowym jednoznacznie i niewątpliwie przesądzającym kwestię obszaru majątku ziemskiego R. W. według stanu na dzień 1 września 1939 r. oraz 13 września 1944 r., a to operatem biegłego Z. N. sporządzonym w celu ustalenia stanu faktycznego i prawnego nieruchomości R. W. na dzień 1 września 1939 r. oraz 13 września 1944 r. (a zatem na te same okoliczności faktyczne), w sposób oczywisty dotyczącego przedmiotu rozstrzygnięcia w sprawie, zaś zawnioskowane przez Gminę Białystok dowody z dokumentów nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie, a nadto nie zostały określone precyzyjnie w sposób umożliwiający przeprowadzenie ich przez organ administracji, a Gmina Białystok nie wykazała wpływu w/w naruszenia przepisów postępowania na treść wydanej decyzji;

5) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 76 § 1 i 2 k.p.a., poprzez uznanie za zasadne kwestionowanie przez Gminę Białystok waloru dowodowego dokumentacji geodezyjno-prawnej biegłego Z. N. w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. (powinno być [...] sierpnia 2015 r.) z uwagi na opracowanie opinii geodezyjno-prawnej na potrzeby innego postępowania administracyjnego, podczas gdy:

• przedmiotowa opinia została sporządzona z urzędu, na zlecenie ówczesnego Wojewody Białostockiego celem ustalenia powierzchni nieruchomości wchodzących w skład dawnego majątku ziemskiego R. W. na dzień 1 września 1939 r. i 13 września 1944 r., i jako taki posiadała moc dokumentu urzędowego (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10.09.2015 r., sygn. I SA/Wa 663/15, wyrok WSA w Warszawie z dnia 07.10.2015 roku, sygn. akt: I SA/Wa 972/15), który mając za przedmiot zbadanie tych samych elementów stanu faktycznego, które były przedmiotem rozstrzygnięcia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji, winna zgodnie z dyspozycją art. 76 § 1 i 2 k.p.a. zostać wykorzystana w niniejszym postępowaniu,

• Gmina Białystok nie przedłożyła żadnego dowodu przeciwnego w stosunku do opinii geodezyjno-prawnej uprawnionego geodety Z. N., z którego wynikałaby, iż majątek R. W. stanowił obszar powierzchni użytków rolnych powyżej 50 ha na dzień 1 września 1939 r.,

• organy administracji w oparciu o art. 75 § 1 k.p.a. mogły dopuścić dowód z opinii biegłego uprawnionego geodety Z. N., mimo, że opinia ta została sporządzona na potrzeby innego postępowania, jednakże miała za przedmiot zbadanie tych samych elementów stanu faktycznego, tj. powierzchni majątku R. W. na dzień 1 września 1939 r.,

6) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 84 § 1 k.p.a., poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż organy administracji obu instancji nie dokonały żadnej oceny prawidłowości dowodu z opinii geodezyjnej biegłego Z. N., zdaniem Sądu pozostawiającej wątpliwości, oraz zaniechały dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego w sprawie, opierając się na ustaleniach faktycznych zawartych w dokumentacji geodezyjno-prawnej i nie umożliwiając stronie – Gminie Białystok zgłoszenia zarzutów do przedmiotowej opinii, co w ocenie Sądu powinno skutkować ponownym badaniem kwestii poddanych analizie biegłego Z. N. i przeprowadzeniem przez organ nowego dowodu z opinii biegłego geodety, w sytuacji, gdy kwestie wymagające, zdaniem Sądu, ponownego rozważenia, zostały już w sposób niewątpliwy ustalone i przesądzone w operacie geodezyjnym Z. N., właściwie ocenionym przez organy administracji jako jasny i bezsprzeczny, niekwestionowanym przez Gminę Białystok w postępowaniach nadzorczych na potrzeby których został sporządzony, co nakazuje traktować zgłaszane obecnie zarzuty Gminy Białystok jako koniunkturalne i ukierunkowane na przedłużanie postępowania, a dopuszczenie dowodu z nowej opinii biegłego na okoliczności tożsame z będącymi przedmiotem dotychczasowego opracowania, jako niecelowe i sprzeczne z zasadami ekonomiki procesowej, zwłaszcza, przy nieprzedłożeniu przez Gminę Białystok kontrdowodu;

7) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a., poprzez błędną ocenę, iż w sprawie nie znajdowała zastosowania norma prawna z art. 170 p.p.s.a. z uwagi na fakt, że przepis ten nie dotyczy opinii rzeczoznawcy wydanej w innym postępowaniu, oraz odmienności przedmiotu, celu i zakresu postępowań nadzorczych zakończonych decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. oraz postępowanie przed Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy kwestia niespełniania norm obszarowych wynikających z dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej przez majątek R. W. według stanu na dzień 1 września 1939 r. oraz dzień 13 września 1944 r. była przedmiotem prawomocnych wyroków sądów administracyjnych, w tym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2004 r. (sygn. akt: IV SA/Wa 4470-4472/02) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006 r. (sygn. akt OSK 1773/04), i to zawarte w uzasadnieniach powyższych wyroków ustalenie faktyczne relewantne prawnie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie powinny obligować organ do wydania analogicznego orzeczenia w tej kwestii w niniejszym postępowaniu, co tym samym czyniło skargę Gminy Białystok bezzasadną;

8) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 61 § 1 k.p.a , poprzez uznanie przez Sąd za nielogiczne i przedwczesne prowadzenia przez organ kilku postępowań o stwierdzenie niepodpadania pod działanie przepisów dekretu PKWN, co do kilku części tej samej nieruchomości ziemskiej, w sytuacji gdy zgodnie z dyspozycją przepisu art. 61 § 1 k.p.a. organy administracyjne są związane żądaniem strony wnoszącej, znajdującego zastosowanie również w postępowaniach w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod dekret PKWN o reformie rolnej, co jednoznacznie potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia 10 stycznia 2011, I OPS 3/10, uznając możliwość prowadzenia postępowania o niepodpadanie pod dekret również w stosunku do części nieruchomości;

9) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 10 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że organ nie zapewnił Gminie Białystok czynnego udziału w postępowaniu, wobec niepowiadomienia strony o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i złożenia wniosków, w sytuacji gdy organ odwoławczy nie prowadził dodatkowego postępowania wyjaśniającego w sprawie i rozstrzygnięcie oparł na dowodach dotychczas zgromadzonych, a także wobec kilkakrotnego zawiadomienia stron o podejmowanych przez siebie działaniach.

W ocenie skarżących kasacyjnie w/w naruszenia przepisów prawa procesowego miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż przeprowadzenie przez WSA w Warszawie prawidłowej kontroli postępowania organów obu instancji oraz właściwa analiza zgromadzonego materiału dowodowego, powinno skutkować uznaniem stanu faktycznego ustalonego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji za prawidłowy, zwłaszcza w zakresie rzeczywistej powierzchni majątku ziemskiego R. W. na datę 1 września 1939 r., a tym samym powinno skutkować oddaleniem skargi i utrzymaniem w mocy zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 sierpnia 2015 r.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. naruszenie § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Narodowego dnia z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego niezastosowanie i błędne uznanie, iż strona w toku postępowania zakończonego decyzjami organów I i II instancji nie przedstawiła organowi dowodów stwierdzających dokładny obszar dawnego majątku ziemskiego R. W., w sytuacji, gdy do akt sprawy włączono dowód z opinii geodezyjno-prawnej biegłego Z. N., stanowiącej opracowanie kompletne i wnikliwie analizujące kwestie będące podstawą wydania rozstrzygnięcia przez organ, w tym określające jednoznacznie powierzchnię majątku R. W. na dzień 1 września 1939 r. oraz 13 września 1944r., co bezsprzecznie przesądzało kwestię kluczową dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu, to jest stwierdzenie niepodpadania dawnego majątku ziemskiego R. W. (a tym bardziej jego części) pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej i nakazywało uznanie przez Sąd prawidłowości wydanych przez organy decyzji.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina Białystok wniosła o jej oddalenie, zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o przeprowadzenie rozprawy.

Zdaniem Gminy organy administracji nie dążyły do wszechstronnego wyjaśnienia niniejszej sprawy, albowiem uznały już na wstępie, iż przedmiotowa opinia zastąpiła konieczność dokonania jakichkolwiek własnych ustaleń. Wskazano, że organ I instancji winien był wystąpić do Archiwum Państwowego w Białymstoku o wskazanie wszystkich dokumentów prawnych dotyczących nieruchomości ziemskich znajdujących się w ich zasobach celem ich przeanalizowania i zlecenia biegłemu geodecie ustalenia powierzchni tej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 2 dekretu, nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu, a dokonane po dniu 1 września 1939 r. Wskazano, że wobec tego, warunek spełnienia normy obszarowej, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3 dekretu należy badać na dzień 1 września 1939 r.

Podkreślono, że Gmina została pozbawiona możliwości złożenia zarzutów do opinii oraz zadania pytań, na które odpowiedzi udzieliłby biegły.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach określonych w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzuca zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak również norm prawa materialnego, z tym że podniesiony w niej jedyny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego - § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Narodowego dnia z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - pozostaje w ścisłym związku z zarzutami procesowymi.

Zarzuty oparte na podstawie określonej w art.174 pkt 2 p.p.s.a. koncentrują się na kilku zagadnieniach, jednak w pierwszej kolejności należy odnieść się do kluczowej kwestii, do której nawiązano w skardze kasacyjnej, podnosząc zarzut naruszenia art.145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art.170 p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej prezentuje stanowisko, że norma prawna wyrażona w art.170 p.p.s.a. miała zastosowanie w sprawie wobec jednoznacznego rozstrzygnięcia - wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2004 r., sygn. akt IV SA 4470-4472/02 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt OSK 1773/04 - kwestii nie spełniania norm obszarowych majątku R. W., wskazanych w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wyroki, na które powołują się skarżący kasacyjnie zapadły w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961r. i utrzymanych nim w mocy orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia [...] lipca 1959 r. i z dnia [...] lipca 1959 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w Białymstoku, w dzielnicach W. S., M. i A., stanowiącej byłą własność R. W. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. stwierdzała nieważność wyżej opisanych decyzji, jako wydanych bez podstawy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolując prawidłowość wskazanej decyzji z dnia [...] października 2002 r. wyrokami z dnia 12 lutego 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 4470-4472/02 oddalił skargę na tę decyzję uznając, że o przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej nie można było rozstrzygać w formie orzeczenia na podstawie tego przepisu, gdyż przejęcie następowało z mocy prawa. Natomiast rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który rozpoznawał skargę kasacyjną od tego wyroku koncentrowały się na kwestii nieodwracalnych skutków prawnych, co wynikało z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów (wyrok z dnia 8 marca 2006 r., sygn. OSK 1773/04). Prawomocne wyroki WSA z dnia 12 lutego 2004 r. i NSA z dnia 8 marca 2006 r. wiążą zatem w zakresie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1961r. i utrzymanych nim w mocy orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia [...] lipca 1959 r. i z dnia [...] lipca 1959 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej, jako wydanych bez podstawy prawnej. Takie stanowisko odnośnie związania wskazanymi wyrokami wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniach wyroków z dnia 26 października 2011 r., sygn. I OSK 689/11 i sygn. I OSK 760/11, wskazując, że zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. R.P. Nr 4, poz. 17 ze zm.) przejście na rzecz Skarbu Państwa własności wszystkich nieruchomości, określonych w tym artykule w punktach: b, c, d, i e (zatem również nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym, należących do osób fizycznych lub prawnych, przekraczających określone normy obszarowe) w przypadku przeznaczenia ich na cele reformy rolnej, następowało z mocy samego prawa. Oznacza to, że wydanie decyzji administracyjnej (oczywiście wadliwej, bo wydanej bez podstawy prawnej - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), nie rozstrzygało kwestii nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości stanowiącej własność R. W. Stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej pozostawało bez wpływu na stan prawny ukształtowany na mocy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej. A zatem, przedmiotem tego postępowania było ustalenie, czy badane decyzje posiadały oparcie w przepisach prawa, czy też zostały wydane bez podstawy prawnej. Przedmiotem tego postępowania nie było natomiast ustalanie, czy nieruchomość ziemska podpadała, czy też nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Z tego względu nie można uznać, że omawiana decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. rozstrzygała definitywnie o kwestii, czy Skarb Państwa nabył w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej majątek R. W. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z powołanego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przez pełnomocnika skarżącego kasacyjnie wyciągu z wykazu hipotecznego księgi wieczystej Białystok hip. nr 614, wynika, że ogólna powierzchnia majątku R. W. przekraczała 95 ha. Wprawdzie pełnomocnik uczestniczek postępowania stwierdził, że właściciel majątku przed 1939 r. zbył jego znaczną część, także przed wybuchem II Wojny Światowej i powierzchnia nie przekraczała 50 ha, to jednak okoliczność ta powinna zostać dokładnie wyjaśniona zwłaszcza, iż nie można wykluczyć, że część nieruchomości ziemskiej stanowiącej własność R. W. nie została objęta decyzjami nacjonalizacyjnymi. W sytuacji istnienia sporu, czy dana nieruchomość podpadała pod przepisy o reformie rolnej, ustalenia powinny być czynione w postępowaniu szczególnym, o którym mowa w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 ze zm.).

Stanowisko wyrażone w przytoczonych powyżej wyrokach NSA z dnia 26 października 2011r. w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie. Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się zatem naruszenia art.145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art.170 p.p.s.a.

Nie mógł być uwzględniony zarzut naruszenia art.145 § 3 p.p.s.a., który określa sposób rozstrzygnięcia i jest przepisem wynikowym. Nie jest możliwe rozpoznanie takiego zarzutu bez powiązania go z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów p.p.s.a., którym uchybił Sąd pierwszej instancji (por. wyroki NSA z dnia 10 lutego 2017 r., sygn. II FSK 110/15 oraz z dnia 26 lipca 2006, sygn. akt I OSK 1334/05 ).

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych nie mogły odnieść skutku, gdyż są to przepisy ustrojowe. Przepisy te mogą stanowić samodzielną podstawę kasacyjną jedynie w drodze wyjątku, gdy sąd dokonał kontroli w sprawie w oparciu o inne kryterium, niż kryterium legalności, czy też orzekał w sprawie, która nie podlega rozpoznaniu przez sądy administracyjne. Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Sąd pierwszej instancji nie naruszył również art.3 § 1 p.p.s.a., gdyż dokonał kontroli legalności podjętych w sprawie decyzji, a że wynik tej kontroli nie zadowala skarżących kasacyjnie, to nie oznacza, że doszło do naruszenia wskazanego przepisu.

Kolejny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. zmierzał do wykazania, że organy administracji orzekające w sprawie prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, właściwie ustalając stan faktyczny, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był kompletny i określał definitywnie stan prawny i faktyczny, a co najważniejsze określał obszar i powierzchnię majątku ziemskiego R. W. Z zarzutem tym łączą się zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1, art. 76 § 1 i 2 i art. 78 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

Zarzuty te nie są zasadne. Jak wynika z akt sprawy organy orzekające wydały rozstrzygnięcie wyłącznie na podstawie opinii geodety Z. N. sporządzonej w innym postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnych. Nastąpiło to w sytuacji, gdy Gmina Białystok przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji kwestionowała tę opinię, złożyła wnioski dowodowe, do których organ się w ogóle nie odniósł. Gmina wnioskowała o przeprowadzenia kwerendy archiwalnej, dopuszczenie opinii biegłego z zakresu geodezji celem określenia powierzchni nieruchomości ziemskiej stanowiącej własność R. W. Domagała się tego również w odwołaniu z dnia 29 listopada 2013 r. Gmina podnosiła, że Wojewoda powołał się jedynie na opinię biegłego nie przeprowadzając jakiejkolwiek jej oceny. Wszelkie wnioski dowodowe Gminy Białystok zostały w niniejszej sprawie nieuwzględnione, albowiem organy obu instancji uznały opinię wydaną przez geodetę Z. N. za wystarczającą do wydania w sprawie rozstrzygnięcia, przy czym organy orzekające nie dokonały jakiejkolwiek pogłębionej analizy omawianej opinii. Sąd pierwszej instancji trafnie wytknął opinii sporządzonej przez Z. N. nieścisłości i wykazał, że wadliwe było oparcie rozstrzygnięcia w sprawie jedynie na opinii, która nasuwa w swej treści szereg wątpliwości, szczegółowo opisanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Nie zachodzi w tym miejscu potrzeba ich powtórzenia, gdyż szczegółowo zostały opisane powyżej przy referowaniu stanowiska Sądu pierwszej instancji. Dodatkowo należy zauważyć, że na str. 2 opinii geodeta wyliczając powierzchnię części majątku W. S. doliczył do powierzchni 27.9712 ha powierzchnię 0,9015 ha, co uzasadnił, a następnie dokonał odjęcia " 0.0402-0.0240-0.2444, czego już nie wyjaśnił. Następnie odnośnie do majątku Folwark M. geodeta wskazał, że jego powierzchnia według danych hipotecznych wynosiła 64.6594 ha oraz podał 35 transakcji sprzedaży działek przez R. W., ale wobec niewskazania dat aktów notarialnych sprzedaży poszczególnych działek nie wszystkie wątpliwości można wyjaśnić analizując opinię biegłego. Nie można uznać, jak chcą tego skarżący kasacyjnie, że opinia geodety Z. N., będącą jedyną podstawą do wydanych w sprawie rozstrzygnięć, stanowiła kompletny i pełny materiał dowodowy, a także precyzyjnie określała obszar majątku ziemskiego. Organ orzekający nie powinien ograniczyć się w uzasadnieniu decyzji do powołania się na konkluzję zawartą w opinii biegłego, lecz obowiązany jest sprawdzić na jakich przesłankach biegły oparł swoją opinię i wywiódł określone wnioski, a także skontrolować prawidłowość rozumowania biegłego. W opinii z dnia 9 grudnia 1997 r. str. 6 biegły przyjął, że powierzchnia folwarku M. wynosiła 20.2147 ha, zaś powierzchnia cz. W. S. 27.9719 ha, co dało powierzchnię 48.1866 ha. Natomiast w złożonej opinii uzupełniającej z dnia 3 maja 2017 r. powierzchnia folwarku M. wynosi 21.2905 - 0.0900 co daje 21,2005 ha, zaś cz. W. S. - 28,2525 ha , co daje 49.453 ha (a nie jak w opinii z dnia 9 grudnia 1997 r. powierzchnię 48,1866 ha), zaś po dodaniu 0.4927 (nieruchomość W.), daje powierzchnię 49.9457 ha. Zatem nawet między opinią główną a uzupełniającą zachodzą różnice w określeniu powierzchni majątku. Trzeba przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że sprawa nie została w sposób dostateczny wyjaśniona. Wydanie decyzji w sprawie wyłącznie w oparciu o opinię sporządzoną na użytek innego postępowania, bez dokonania jej wnikliwej analizy, przy tym nieuwzględnienie wniosków procesowych jednej ze stron musi prowadzić do wniosku, że wydane w sprawie decyzje słusznie Sąd pierwszej instancji uchylił, jako wydane z naruszeniem przepisów procesowych ( art.7, 77 § 1 i art.80 k.p.a.). Rzetelnie prowadzone postępowanie dowodowe polega na odniesieniu się do wniosków dowodowych stron. Zasadnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że na organie ciąży obowiązek zebrania kompletnego materiału dowodowego - bez względu na inicjatywę stron. W niniejszej sprawie bez właściwego uzasadnienia organy pomijały wnioski dowodowe skarżącej.

Powyższe prowadzi także do wniosku o nietrafności zarzutu naruszenia § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Narodowego dnia z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - w sposób opisany w tym zarzucie.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 61 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie organ powinien skorzystać z art.62 k.p.a. i prowadzić jedno postępowania, gdyż przedmiotem postępowania jest ustalenie przedewszystkim, czy nieruchomość ziemska odpowiadała wymogom przewidzianym w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej pod względem norm obszarowych. Względy ekonomiki procesowej wskazywały na celowość łącznego rozpoznania wniosków. Stanowisko Sądu pierwszej instancji również w tej kwestii jest prawidłowe. Przytoczona w skardze kasacyjnej argumentacja nawiązująca do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. I OPS 3/10 jest nietrafna, bowiem w niniejszej sprawie nie chodzi o to, czy prawnie dopuszczalne jest orzekanie, czy część nieruchomości podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej. Naczelny Sąd Administracyjny w omawianej uchwale, jak również w uchwale z dnia 5 czerwca 2006 r. I OPS 2/06 wyraził pogląd, że przepis par. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm./, może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945, Nr 3, poz. 13 ze zm./. Jednakże obie uchwały, jak też szereg innych wyroków NSA dotyczących orzekania, czy część nieruchomości podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej dotyczyły głównie zespołów pałacowo – parkowych. Natomiast w niniejszej sprawie oraz innych prowadzonych sprawach dotyczących majątku ziemskiego R. W. taka sytuacja nie zachodzi. Spadkobiercy właściciela majątku wnioskują o ustalenie, że poszczególne nieruchomości nie podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej z uwagi na to, że nie zostały spełnione wymogi dekretu w zakresie norm obszarowych całego majątku. Zatem każda z tych spraw dotyczy tego samego przedmiotu – ustalenia, czy majątek ziemski R. W., na który składało się szereg nieruchomości w całości przekraczał, czy też nie 50 ha użytków rolnych, o których mowa w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jest prawnie oczywiste, że strona może objąć wnioskiem działki stanowiące część dawnej nieruchomości ziemskiej. Jednakże w pierwszej kolejności organ musi ustalić, czy nieruchomość ziemska spełniała kryterium obszarowe, a jeśli postępowanie wykaże, że nieruchomość ziemska nie podlegała przepisom dekretu z uwagi na niespełnienie normy obszarowej organ orzeknie w odniesieniu do działek objętych wnioskami spadkobierców R. W.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 10 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że organ nie zapewnił Gminie Białystok czynnego udziału w postępowaniu. Z akt sprawy wynika, że Gmina zwróciła się do Archiwum Państwowego w Białymstoku pismem z 27 listopada 2013 r. o nadesłanie dokumentów majątku ziemskiego stanowiącego własność R. W. Archiwum przesłało skarżącej te dokumenty 16 kwietnia 2014 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że gdyby organ zawiadomił skarżącą w trybie art. 10 k.p.a. o możliwości złożenia wniosków, to miałaby ona możliwość powiadomienia o powyższym organ, ewentualnie ponaglenia Archiwum. Autor skargi kasacyjnej zauważa, że Gmina była w posiadaniu pisma Archiwum w kwietniu 2014 r., zaś decyzja została wydana 26 sierpnia 2015 r., a zatem strona miała czas na złożenie tego dokumentu do akt postępowania. Prawdą jest, że strona dbająca o swe interesy i mająca pełnomocnika powinna była złożyć pozyskany dokument organowi, co jednak nie zwalniało organu o powiadomieniu strony w trybie art.10 k.p.a. Nadesłany dokument z Archiwum noszący datę 14 kwietnia 2014 r. przedstawia zmiany, jakie zachodziły w majątku ziemskim – transakcje zarówno na terenie Białegostoku, jak i poza jego granicami, wskazuje jakie jeszcze dokumenty dotyczące majątku należącego do R. W. znajdują się w tym Archiwum. Trafnie uznał Sąd pierwszej instancji, że jest to istotny dokument dla sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokonana analizy nadesłanej przez Archiwum Państwowe w Białymstoku kwerendy archiwalnej, rozpozna złożone przez strony postępowania wnioski dowodowe, rozważy w szczególności wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii nowego biegłego geodety celem ustalenia wielkości majątku R. W., dokona analizy tej opinii, umożliwi stronom postępowania (w tym spadkobiercom R. W., Gminie Białystok) zapoznanie się z opinią, zakreślając termin na złożenie ewentualnych uwag, a jeśli takowe zostaną zgłoszone przedstawi je biegłemu celem zajęcia stanowiska. Połączy wszystkie sprawy do wspólnego rozpoznania i wydania decyzji w sprawie – w której, w sytuacji ustalenia, że nieruchomość ziemska R. W. nie podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, orzeknie w odniesieniu do działek objętych wnioskami spadkobierców przedwojennego właściciela majątku ziemskiego.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.