Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 633/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędzia NSA Gerard Czech Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu- Inspektorat w Strzelcach Opolskich nr [...] z dnia 2.10.2009 r. orzeczono wobec K. S., jako wspólnika, o odpowiedzialność za zobowiązania Spółki Jawnej H. z siedzibą G., obejmującej składki za okres: marzec 2006 r., maj 2006 r., od lipca 2006 r. do sierpnia 2007 r., październik i listopad 2007 r. w kwocie 82.702,30 zł łącznie z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi.

Od powyższej decyzji wniesione zostało przez skarżącą odwołanie do Sądu Okręgowego w Opolu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych , które zostało oddalone wyrokiem z dnia 22.04.2010 r. sygn. akt[...].

W tym samym odwołaniu skarżąca zawarła również wniosek o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i FGŚP.

W uzasadnieniu swojego żądania wskazała, że ZUS został poinformowany o czynnościach zmierzających do ogłoszenia upadłości i likwidacji spółki. Podała, że Sąd Rejonowy w Opolu oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku spółki ze względu na brak środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Podejmowane przez spółkę próby windykacji należności od dłużników okazały się bezskuteczne. Nadto oświadczyła, że nie posiada żadnych praw majątkowych i stanu majątkowego, który podlegałby egzekucji, zaś wspólnik spółki J. P. zmarł w dniu 16.08.2007 r., a jego ustawowi spadkobiercy odrzucili spadek.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca była wspólnikiem Spółki Jawnej H, w okresie za który powstały zaległości z tytułu składek, a nadto, że z dniem 7.04.2009 r. nastąpiło wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego.

Na dzień 22.03.2010 r. była zatrudniona w firmie P z siedzibą G za wynagrodzeniem w kwocie 658,50 zł. stanowiącym jej wyłączne źródło utrzymania. Zamieszkuje wraz z rodzicami, którzy ponoszą wszelkie opłaty.

Przedłożono także organowi umowy kredytowe PKO BP SA na kwotę 38 000,00 zł oraz 50.000 zł wraz z oświadczeniem, że zaciągnięte kredyty od 02/2008 nie są spłacane ze względu na utratę źródła dochodu, na którą to okoliczność przedłożono wezwanie do zapłaty otrzymane z Banku PKO BP SA;

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu Inspektorat w Strzelcach Opolskich w ramach podjętych czynności dowodowych ustalił nadto , że zobowiązana nie figuruje w kartotece rentowej i w bazie zasiłków chorobowych. Z informacji uzyskanej od Starostwa Powiatowego Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Nieruchomościami w Strzelcach Opolskich oraz Wydziału Komunikacji wynikało, że nie posiada także żadnych nieruchomości i pojazdów (nie figuruje jako właściciel, współwłaściciel bądź użytkownik wieczysty nieruchomości., .jak i nie jest na nią zarejestrowany żaden pojazd mechaniczny).

Z przeprowadzonego przez Ośrodek Pomocy Społecznej w L. wywiadu dotyczącego aktualnej sytuacji zobowiązanej wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami A i O S, sprawując opiekę nad chorą matką. Jest zatrudniona na 1/2 etatu w Firmie P jako referent ds. księgowych od dnia 01-08-2007r. Dominującym problemem w rodzinie jest zły stan zdrowia matki oraz niskie dochody, zaś z wyliczeń Ośrodka Pomocy Społecznej wynikło, że dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi 659,12 zł.

Od Naczelnika Urzędu Skarbowego w Strzelcach Opolskich uzyskano także informację, że przychody wnioskodawcy na podstawie złożonych przez nią zeznań podatkowych wynosiły odpowiednio:

• za rok 2004 - dochód z wynagrodzenia 10 466,16 zł, dochód z działalności gospodarczej 5 882,46 zł .

• za rok 2005 - dochód z wynagrodzenia 6 721,80 zł, strata z działalności gospodarczej 175 442,61 zł

• • za rok 2006 - dochód z wynagrodzenia 3 040,00 zł, strata z działalności gospodarczej 152 533,46 zł

• za rok 2007 - dochód z wynagrodzenia 5 747,85 zł, strata z działalności gospodarczej 46 713,94 zł

• za rok 2008 - dochód z wynagrodzenia 5 090,48 zł, strata z działalności gospodarczej 927,80 zł

Decyzją Nr [...] z 23.03.2010 r. odmówiono K. S. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 48.818,00 zł, wskazując w uzasadnieniu na okoliczność niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zobowiązania, możliwość podjęcia jego spłaty w systemie ratalnym oraz zwrócono uwagę na ewentualne negatywne skutki umorzenia składek w odniesieniu do wymiaru świadczeń należnych samej zobowiązanej w przyszłości.

Skarżąca pismem z dnia 13.04.2010r zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że ze względu na sytuację losową w jakiej się znalazła, a mianowicie nagłą śmierć wiodącego wspólnika, utraciła stałe źródło dochodu. Opisała też sytuację finansową spółki w okresie, za który powstały zaległości w zakresie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusze celowe. Podkreśliła, że jej sytuacja jest tragiczna i nie widzi perspektyw jej poprawy, bowiem utrzymuje się z wynagrodzenia w wysokości około 500 zł netto i musi liczyć na pomoc rodziców, z którymi zamieszkuje.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego w sprawie i dokonaniu jego oceny decyzją Nr [...] r. utrzymano w mocy decyzję Nr [...] r.

W uzasadnieniu przedstawiony został stan zadłużenia skarżącej z tytułu zaległych składek, a także szczegółowo odniesiono się do kolejnych argumentów podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dokonując jej analizy w oparciu o zebrany w toku całego postępowania materiał dowodowy.

W ramach ponownego rozpoznania sprawy uwzględniono informację wnioskodawczyni dotyczącą sytuacji spółki oraz to, że wspólnik J. P. zmarł, zauważając przy tym, że skarżąca, już po tym fakcie nadal prowadziła działalność gospodarczą. Działalność została wykreślona dopiero z dniem 07-04-2009r., prawie dwa lata po śmierci wspólnika (16-08-2007r.). Z analizy zebranej dokumentacji w sprawie wynikało, że sytuacja finansowa firmy znacznie się pogorszyła w roku 2004, kiedy dochód z tytułu działalności gospodarczej wynosił 5 882,46 zł, a w latach 2005/2008 spółka poniosła stratę z działalności gospodarczej. Powyższe dane ustalono na podstawie informacji udzielonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Strzelcach Opolskich. Z informacji tej wynikało także, że K. S. otrzymywała dochód z tytułu wynagrodzenia. Również na podstawie dostarczonych wyciągów bankowych z konta K. S. ustalono, że zaciągnęła ona kredyty i wpłaciła je na konto firmowe spółki, jednakże z konta firmowego oraz z konta J. P otrzymywała przelewy na znaczne kwoty.

Odnosząc się do argumentacji skarżącej, że spółka zaczęła mieć kłopoty finansowe od lipca 2006r., a całkowitą płynność finansową utraciła na przełomie 2006/2007r., kiedy nie było już środków pieniężnych na regulowanie zobowiązań, a nawet na bieżące wydatki, zważono, że zgodnie z ustawą z dnia 28-02-2003r. Prawo Upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2006r. Nr 157, poz. 1119) upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Ponadto zgodnie z art. 11 w/w ustawy dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań. Dłużnik jest także obowiązany zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.

H Spółka Jawna na przełomie roku 2006/2007 utraciła całkowitą płynność finansową oraz zdolność do regulowania zobowiązań, nawet bieżących wydatków. Utrata płynności finansowej była pierwszą oznaką do złożenia w/w wniosku, jednakże wniosek o upadłość spółka złożyła dopiero w 2008r., a postanowieniem z dnia 26 stycznia 2009r Sąd Rejonowy w Opolu Wydział V Gospodarczy Sekcja Upadłościowa sygn. akt [...] wniosek oddalił, gdyż majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarczał już nawet na zaspokojenie kosztów postępowania.

Odnosząc się do kwestii, że skarżąca chcąc ratować firmę i miejsca pracy dla pracowników zaciągnęła własny kredyt, uruchomiła kartę kredytową oraz debet na osobistym koncie i wszystkie te środki przeznaczyła na działalność gospodarczą spółki H, organ skonstatował w oparciu o analizę wyciągów bankowych , że K. S. rzeczywiście zaciągnęła kredyt, który został przekazany na konto firmowe, ale na wyciągach widnieją również inne operacje tj. przelewy sporych sum z konta firmowego spółki jak również z konta J. P na konto K. S..

Reasumując Zakład stwierdził w tej części poczynionych rozważań, że przedsiębiorca działał na rynku pomimo utraty płynności finansowej, był niezdolny do regulowania swoich zobowiązań, jak również bieżących wydatków, równocześnie nie składając w odpowiednim terminie wniosku ogłoszenie upadłości , jak i ewentualnego wniosku do ZUS o rozłożenie należności na raty istniejącej wówczas zaległości.

Odnosząc się natomiast do sytuacji samej wnioskodawczyni i uwzględniając jej aktualne dochody, jak i fakt, że zobowiązana nie ponosi kosztów związanych z bieżącymi opłatami, gdyż mieszka z rodzicami, którzy pokrywają wszelkie wydatki związane z utrzymaniem, stwierdzono, że uzyskiwany dochód pozostaje w całości do jej dyspozycji. W związku z powyższym nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności w świetle uregulowania art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) , gdyż nie zachodzi żadna z przyczyn wymienionych w tym uregulowaniu.

W rozpatrywanej sprawie w ocenie Zakładu nie zachodzi całkowita nieściągalność, gdyż zobowiązana jest zatrudniona na umowę o pracę na 1/2 etatu i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie. W stosunku do wnioskodawczyni ani Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny ani Naczelnik Urzędu Skarbowego nie prowadzili czynności egzekucyjnych, a dotychczasowe postępowanie egzekucyjne prowadzone było jedynie w stosunku do Spółki H i okazało się jedynie częściowo skuteczne, do momentu powstania zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową, gdzie do łącznego prowadzenia egzekucji został wyznaczony Komornik Sądowy przy Sadzie Rejonowym w Strzelcach Opolskich.

Analiza konta H Sp. Jawna w likwidacji wykazała, że na koncie spółki widnieje zadłużenie za okres 03/2006, 05/2006, od 07/2006 do 08/2007, 10/2007, 11/2007. w łącznej kwocie 82 799,10 zł. Ponadto ustalono, że spółka nie figurowała w operacie ewidencji gruntów i budynków w Starostwie Powiatowym w Strzelcach Opolskich jako właściciel, współwłaściciel, bądź wieczysty użytkownik nieruchomości. Nie figurowała również w ewidencji w Starostwie Powiatowym w Strzelcach Opolskich jako właściciel lub współwłaściciel pojazdów.

Zbadano również pozostałe przesłanki umorzenia należności, a to na podstawie art. 28 ust. 3 a w/w ustawy , który umożliwia umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności. W wydanym na podstawie delegacji ustawowej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z 31 lipca 2003r. (Dz. U. 03.141.1365). w § 3 rozporządzenia określono przypadki, w których organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli ubezpieczony wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie nie zachodziły również te przesłanki umorzenia o których mowa w § 3 ust. 1 w/w rozporządzenia a to:

• poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

• przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności. Zobowiązana nie przedstawiła bowiem dokumentacji świadczącej o konieczności sprawowania stałej opieki nad członkami rodziny, która to opieka uniemożliwia uzyskiwania dochodów, przy czym bezspornym było, że zobowiązana jest zatrudniona na 1/2 etatu i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie. Nie przedłożono także żądnych dokumentów medycznych dotyczących samej wnioskodawczyni, co nie pozwalało stwierdzić, że występują u niej ewentualne stany chorobowe uniemożliwiające dalszą pracę i uzyskiwanie z tego tytułu dochodów.

• gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład analizując sytuację rodziny zobowiązanej wziął pod uwagę czy w momencie ewentualnej ratalnej spłaty zadłużenia będzie istniało trwałe zagrożenie dalszej egzystencji rodziny poprzez niezapewnienie minimum socjalnego. Wzięto pod uwagę czy trudności zobowiązanej mają charakter stały i pogłębiający się oraz czy istnieje realna szansa na poprawę jej sytuacji finansowej poprzez np. podjęcie pracy na pełny etat.

Reasumując powyższe okoliczności uznano, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą uzasadnione przesłanki do uwzględnienia żądania w zakresie udzielenia ulgi w płatności zaległości w ramach ich umorzenia.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu , K. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji , wskazywała na fakt wydania jej z naruszeniem prawa materialnego, a to art. 28 ust 3 pkt 3 i pkt 5 ustawy poprzez uznanie braku całkowitej nieściągalności zobowiązania, a także przepisów prawa procesowego (art. 80 k.p.a.) poprzez wydanie decyzji o charakterze uznaniowym, bez uprzedniego wyczerpującego poczynienia ustaleń faktycznych, w tym, w szczególności wskazała na brak działań organu w stosunku do masy spadkowej po drugim wspólniku, celem zaspokojenia roszczeń.

W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie odniosła się do swojej obecnej sytuacji osobistej i finansowej, zwracając uwagę na zakres ciążących na niej niespłaconych zobowiązań i toczących się wobec niej postępowań egzekucyjnych. W jej ocenie te okoliczności w pełni potwierdzają brak ściągalności także w stosunku do składek objętych wnioskiem o umorzenie.

W dalszej kolejności podniosła, że w ramach przeprowadzonego postępowania organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności związanych z odrzuceniem spadku przez spadkobierców zmarłego wspólnika w skład którego wchodzą nieruchomości o znacznej wartości. Dlatego , w ocenie skarżącej, mając na uwadze odpowiedzialność subsydiarną wynikającą z art. 31 k.s.h., należało też poczynić ustalenia co do ewentualnej bezskuteczności egzekucji, nie tylko wobec Spółki ale także wobec majątku wspólnika. Nadto ZUS na mocy art. 1025 k.c. jest uprawniony do zainicjowania postępowania spadkowego po zmarłym wspólniku J.P., po którym, w odrzuconej części spadku, ustawowym spadkobiercą jest Gmina L., która z mocy art. 935 k.c. odpowiada także za długi spadkowe.

Do skargo załączono dokumentacje z prowadzonych wobec skarżącej czynności egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo, na poparcie swojego stanowiska odwołał się również do orzecznictwa sądów, w tym do wyroku Sądu Najwyższego z 24.05.2007 r., sygn. akt II UK 216/06 (LEX nr 405213),w którym przyjęto, że przepis art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi podstawy umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia. Sytuacja zaś występowania realnych możliwości spłaty zadłużenia przez skarżącą, według organu, występuje w przedmiotowej sprawie.

Dalej pełnomocnik podniósł, że decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 10.02.2009 r., sygn. akt I SA/Gd 874/08, LEX nr 483118 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29.08.2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197).

Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 29.10.2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1853/07 (LEX nr 492246) stwierdził, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mają charakter publicznoprawny, a uwzględniając cele, na które są przeznaczane, ZUS zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również decyzji w przedmiocie umorzenia składek, a organ winien konfrontować interes dłużnika z interesem ogólnospołecznym ze względu na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeśli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Dokonana przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie pozwalała na uznanie, że organ administracji publicznej przy jej wydaniu naruszył przepisy postępowania lub prawa materialnego. Nie dostrzeżono również innych podstaw, z powodu których decyzja ta kwalifikowałaby się do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie obowiązkiem organu było ustalić okoliczności stanu faktycznego, co było następstwem wniosku skarżącej o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Obowiązkom tym organ sprostał. Materiał dowodowy odnoszący się do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej jest wyczerpujący, a poczynione ustalenia pozwalają na dokładne wyjaśnienie sprawy, co czyni zadość obowiązkom nałożonym na organ prowadzący to postępowanie, a wynikającym z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Mając na uwadze przedmiot wszczętego wnioskiem K. S. postępowania, ustalenia organu koncentrowały się na przesłankach umorzenia przedmiotowych zaległości. W pierwszej zatem kolejności odnieść należało się do przepisu art. 28 u.o.s.u.s. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. W myśl ust. 2 powołanego art. 28, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi zaś, wtedy gdy;

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a cyt. ustawy istnieje również w uzasadnionych przypadkach możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli jednak żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955).

W tego typu sprawach sąd administracyjny nie jest zaś organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować organu administracyjnego w podejmowaniu decyzji uznaniowej. Natomiast zaskarżona do sądu decyzja, podjęta w ramach uznania administracyjnego, podlega w pełnym zakresie kontroli, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organy ubezpieczeniowe prawidłowo dokonały ustaleń co do stanu faktycznego, na podstawie którego dokonały trafnych ocen prawnych.

Z przedstawionych względów podnieść trzeba, że wobec skarżącej nie stwierdzono wystąpienia przesłanek, które dają organowi ubezpieczeniowemu prawną możliwość umorzenia przedmiotowych należności, a określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.o.s.u.s. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie sposób mówić o całkowitej nieściągalności zaległych należności, skoro skarżąca pozostaje w stosunku pracy uzyskując z tego tytułu stałe miesięczne wynagrodzenie. Faktem jest, na co zwraca ona uwagę, że w chwili obecnej otrzymywane wynagrodzenie, z uwagi na podjęcie zatrudnienia jedynie w wymiarze ½ etatu, jest stosunkowo niskie, z czego skarżąca wywodzi twierdzenie o zaistnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności zobowiązania, jednakże na co słusznie zwrócił uwagę organ, przy ocenie zaistnienia tej przesłanki należy również uwzględnić realne przyszłe możliwości uregulowania zaległości.

Dlatego też słusznie organ dokonał równoległej oceny sytuacji skarżącej pod kątem jej możliwości uregulowania w przyszłości ciążącego na niej zobowiązania z uwzględnieniem jej wieku, stanu zdrowia oraz realnych możliwości podjęcia pracy na pełnym etacie i doszedł do przekonania, że jest możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS.

W sytuacji, gdy nie stwierdzono przesłanki całkowitej nieściągalności, organ ubezpieczeniowy był zobowiązany, w ramach obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, ustalić, czy sytuacja skarżącej odpowiada tej przewidzianej w art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s., która umożliwia umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nawet pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W związku tym odwołać trzeba się do przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Organ zobligowany był zatem ustalić, czy skarżąca wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Podnieść zatem trzeba, że w sprawie nie wystąpiła żadna sytuacja nadzwyczajna, w tym stan klęski żywiołowej, które to zdarzenia miałyby negatywny wpływ na sytuację skarżącej i jej rodziny, a tym samym wpływ na jej możliwości płatnicze i możliwość pozyskiwania dochodów. Zatem sytuacja określona w pkt 2 § 3 ust. 1 rozporządzenia nie wystąpiła. Nie wystąpiła również sytuacja określona w § 3 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia, która pozwala umorzyć należności z tytułu niezapłaconych składek w przypadku wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, jednakże choroba taka musi powodować, że istnieje konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem, która wyklucza możliwość zarobkowania zobowiązanego. Matka skarżącej wprawdzie choruje, jednak nie wymaga stałej opieki, co uniemożliwiałoby skarżącej wykonywanie stałej pracy zarobkowej. Nadto zamieszkuje ona ze swoim mężem, a ojcem skarżącej, który jest emerytem, Zatem i ta okoliczność nie mogła być podstawą przyznania ulgi, o którą ubiegała się skarżąca.

W analizowanym przypadku skarżąca podjęła działania zmierzające do wykazania przesłanki przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia, a to wykazania, że opłacenie należności z tytułu zaległych składek pozbawił ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednak, w ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy obu instancji nie popełniły błędu uznając, że również i taka sytuacja w odniesieniu do skarżącej nie występuje. Okoliczności co do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej ustalono na podstawie dowodów z dokumentów, zebranych przez organ prowadzący postępowanie z urzędu jak i przedłożonych przez skarżącą. Wynika z nich, że sytuacja skarżącej jest niewątpliwie trudna, ponieważ otrzymywane wynagrodzenie za pracę jest niskie, jednakże na co zwróciły uwagę organy ubezpieczeniowe K. S. jest panną i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z rodzicami A. i O. S., którzy ponoszą wszelkie koszty związane z bieżącymi rachunkami. Dodatkowym dochodem rodziny oprócz wynagrodzenia skarżącej, jest także emerytura jej ojca w wysokości 1 459,53 zł. Wskazać przy tym należy, że przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) przewidują ochronę części wynagrodzenia, która nie podlega zajęciu ze względu właśnie na konieczność zabezpieczenia niezbędnych środków na utrzymanie zobowiązanego i jego najbliższych.

Trzeba także zauważyć, że sama skarżąca mimo podkreślania swojej trudnej sytuacji finansowej nie podjęła żadnych starań, które pozwoliłby dostosować wysokość spłat do jej możliwości płatniczych, upatrując rozwiązania swoich problemów finansowych jedynie w całkowitym umorzeniu zaległości. Możliwość rozłożenia płatności zobowiązania na raty widzą natomiast organy.

Dokonując analizy obecnej sytuacji finansowej skarżącej nie można też pominąć sytuacji która doprowadziła do powstania zadłużenia, a także ciążenia na skarżącej licznych zaległości z różnych tytułów.

Wprawdzie obowiązek uregulowania przez skarżącą zaległości z tytułu poszczególnych kategorii składek nieuregulowanych przez Spółkę Jawną H z siedzibą G., wynika z faktu przeniesienia na nią decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu- Inspektorat w Strzelcach Opolskich nr [...] z dnia 2.10.2009 r. jako wspólnika Spółki odpowiedzialność za jej zobowiązania, jednakże to także działania samej skarżącej oraz brak z jej strony skutecznych czynności w zakresie wystąpienia we właściwym czasie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości Spółki, doprowadziły do obecnej sytuacji.

Jak słusznie zauważyły organy, z dostarczonych wyciągów bankowych z konta K. S. wynikało wprawdzie, że zaciągnęła ona kredyty i wpłaciła je na konto firmowe spółki, jednakże także zwrotnie, z konta firmowego Spółki oraz z konta J. P otrzymywała przelewy na znaczne kwoty.

Przy tym zaciągnięte przez skarżącą kredyty w banku PKO BP, postawione w stan wymagalności, posiadają wykupioną opcje pakietu ubezpieczeniowego.

Odnosząc się natomiast do tych zarzutów skargi które dotyczą ewentualnej odpowiedzialności za zobowiązania Spółki, spadkobierców drugiego ze wspólników- J. P, Sąd zauważa, że dotyczą one kwestii ewentualnego orzeczenia w odrębnym postępowaniu o odpowiedzialności spadkobierców tego wspólnika. Ten zakres władczych uprawnień organów ubezpieczeniowych nie należy do kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne, gdyż należy do właściwości sądów powszechnych. Sam zaś ewentualny brak wydania takiej decyzji w stosunku do spadkobierców drugiego ze wspólników, nie stanowi przeszkody w rozpoznaniu obecnie zawisłej sprawy dotyczącej odmowy umorzenia zaległości ciążących wobec skarżącej, a wynikających z istniejącej w obiegu prawnych decyzji o przeniesieniu na nią odpowiedzialności za poszczególne zalęgłości Spółki wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Rolą sądu administracyjnego nie jest także dokonywanie oceny, kto został z mocy prawa spadkobiercą ustawowym po zmarłym wspólniku J. P, a wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym należy do wyłącznej właściwości sądu powszechnego. To on ostatecznie określi kto w sytuacji odrzucenia przez część spadkobierców ustawowych zmarłego (żonę i dzieci) ostatecznie nabył spadek po zmarłym, uwzględniając też skutki wynikające z faktu odrzucenia spadku (ewentualne wstąpienie dalszych spadkobierców zmarłego (rodzice, wnuki) czy też gminę.

Można jedynie zasygnalizować w tym względzie, że w sytuacji gdyby żadna z zainteresowanych stron nie podjęła działań prawnych zmierzających do stwierdzenia przez właściwy sąd nabycia spadku po zmarłym J. P, zawsze uprawnienie takie przysługuje Prokuratorowi w ramach jego samodzielnej legitymacji procesowej.

Reasumując powyższe rozważania z uwzględnieniem okoliczności faktycznych sprawy, uznać należało, że warunek umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek określony w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie został wykazany. Zgodzić należy się więc z orzekającymi organami, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki, które po myśli przedstawionych przepisów umożliwiłby im umorzenie przedmiotowych należności w ramach wspomnianego uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może zapaść jedynie wówczas, gdy spełniona zostanie co najmniej jedna z przesłanek (warunków) określonych przepisami prawa. W tej sprawie sytuacja skarżącej – co wyżej zostało wykazane - nie odpowiadała żadnej z przewidzianych w przepisach prawa przesłanek warunkujących udzielenie ulgi w spłacie zadłużenia. W tym stanie rzeczy organy ubezpieczeniowe były zobowiązane odmówić przyznania ulgi, o którą skarżąca się ubiegała. Zaś niezadowolenie skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia nie oznacza, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił w całości argumentację Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.