Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2657/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.133 § 1, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak (spr.) Protokolant: st. asystent sędziego Anna Siwonia - Rybak po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra [...], Gminy Miasta G., Firmy A Sp. z o.o. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1764/14 w sprawie ze skarg Gminy Miasta G., Firmy B założone w 1805 r. w W. S.A. z siedzibą w G. na decyzję Ministra [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. oddala skargi kasacyjne Gminy Miasta G. oraz Firmy A Sp. z o.o. z siedzibą w G. w zakresie punktu 4 zaskarżonego wyroku, 3. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1764/14 po rozpoznaniu sprawy ze skarg: Gminy Miasta G., Firmy B założonego w 1805 r. w W. S. A. z siedzibą w G., na decyzję Ministra [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego: uchylił zaskarżoną decyzję w punkcie 3 i oddalił skargę Gminy Miasta G.. W punkcie 4 orzekł o zasądzeniu od Ministra [...] na rzecz Firmy B założone w 1805 r. w W. S.A. z siedzibą w G. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

Minister [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], uchylił wcześniejszą swoją decyzję z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra [...] z dnia [...] października 1959 r. w przedmiocie przejścia na własność Państwa nieruchomości położonych w G. przy ul. [...], oznaczonych hipotecznie whl [...], whl [...] i whl[...].

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Orzeczeniem z dnia [...] października 1959 r. Minister [...] orzekł o przejściu na własność Państwa nieruchomości położonych w G. przy ul. [...], oznaczonych jako parcele nr [...] i [...] (księga hipoteczna [...] tom [...] wykaz [...]), nr [...] (księga wieczysta [...] tom [...] wykaz [...]) oraz nr [...], zapisana w księdze wieczystej [...] tom [...] wykaz [...], stanowiących własność Pierwszego Polskiego Towarzystwa [...] S.A. w G. w likwidacji, znajdujących się w faktycznym władaniu Polskich Linii [...] -[...].

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] października 1959 r. wystąpiło Pierwsze Polskie Towarzystwo [...] S.A.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra [...] z dnia [...] października 1959 r. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją tego samego organu z dnia [...] września 2004 r. nr[...].

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 966/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. decyzję z dnia [...] września 2004 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2004 r. wskazując, iż organ nadzoru nie wyjaśnił należycie czy przejęta nieruchomość mogła być objęta uregulowaniami dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 października 2006 r. sygn. akt I OSK 1304/05 oddalił skargi kasacyjne od powyższego wyroku, uznając jednak za usprawiedliwiony zarzut błędnej wykładni art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. z 1958, Nr 11, poz. 37), zwanej dalej "ustawą" albo "ustawą z dnia 25 lutego 1958 r."

Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] Minister [...] odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia z dnia [...] października 1959 r. wskazując, iż przedmiotowe parcele nr [...],[...] i [...] pozostawały we władaniu Dowództwa [...] , a następnie - Polskich Linii[...], bez podstawy prawnej, albowiem w szczególności nie zostały zajęte na podstawie przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] Minister [...] sprostował ww. decyzję poprzez zastąpienie w opisie orzeczenia słów "oznaczonych hipotecznie whl [...] i whl [...] " słowami "oznaczonych hipotecznie whl [...], whl [...] i whl [...] ".

Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. Pierwsze Polskie Towarzystwo [...] złożyło wniosek o uzupełnienie ww. decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. o rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia w części dotyczącej nieruchomości ozn. jako parcela nr [...] obj. whl [...].

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Minister [...] odmówił uzupełnienia ww. decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż pominięcie w treści sentencji w opisie przedmiotu orzeczenia z dnia [...] października 1959 r. stanowi błąd nieistotny, który podlega sprostowaniu w drodze postanowienia - jako oczywista omyłka.

Pismem z dnia [...] lutego 2013 r. Pierwsze Polskie Towarzystwo [...] złożyło wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia. W uzasadnieniu wniosku strona podniosła, iż organ naczelny błędnie ustalił, iż przekazanie przedmiotowej nieruchomości Polskim Liniom [...] nie stanowiło tytułu prawnego, który wyłączałby przejście nieruchomości na własność Państwa w trybie art. 17 pkt 2 lit. b ustawy. W powyższym wniosku zarzucono organowi również niezastosowanie się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku NSA z dnia 10 października 2006 r. sygn. akt I OSK 1304/05.

Minister [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2012 r. w całości oraz:

1. stwierdził wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia z dnia [...] października 1959 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa części parceli nr [...] obj. whl [...] obecnie stanowiącej działkę ewidencyjną nr[...], ark. mapy [...], jedn. ewid. [...]. G., o powierzchni [...] ha, zajętą pod drogę publiczną - ulicę [...];

2. stwierdził nieważność orzeczenia z dnia [...] października 1959 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa części parceli nr [...] obj. whl [...] obecnie stanowiącej działkę ewidencyjną nr[...], ark. mapy[...], jedn. ewid. M. G., o powierzchni [...] ha;

3. w pozostałym zakresie odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1959 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z treścią pisma Urzędu Miasta G. z dnia [...] sierpnia 2011 r. wywłaszczona nieruchomość obejmuje aktualnie teren następujących działek ewidencyjnych: parcela nr [...] o pow. [...] - stanowi teren działek nr [...] i [...], karta mapy[...], parcela nr [...] o pow. [...] - stanowi teren działek nr [...],[...] i część działki nr [...], karta mapy[...], parcela nr [...] o pow. [...] - stanowi teren działek nr [...],[...] i[...], karta mapy [...], parcela nr [...] o pow. [...] - stanowi teren działek nr [...] i [...], karta mapy[...]. Z załączonego do ww. pisma wypisu z rejestru gruntów wynika, iż: działki ewidencyjne nr [...],[...],[...] i[...], objęte księgą wieczystą nr [...], stanowią własność Gminy Miasta G., w użytkowaniu wieczystym spółki Firma A Spółka z o.o., działki ewidencyjne nr[...],[...], objęte księgą wieczystą nr [...], stanowią własność Gminy Miasta G., działki ewidencyjne nr [...],[...],[...],[...], objęte księgą wieczystą nr[...], stanowią własność Gminy Miasta G..

Powyższe ustalenia Urzędu Miasta G. pozostają aktualne także w chwili obecnej, albowiem znajdują potwierdzenie w treści ksiąg wieczystych nr [...], nr [...] nr [...].

Minister podkreślił, że stronami niniejszego postępowania nadzorczego są Miasto G. - obecny właściciel ww. nieruchomości, Pierwsze Polskie Towarzystwo [...] S.A. jako poprzedni właściciel znacjonalizowanej nieruchomości oraz Firma A Sp. z o.o. - obecny użytkownik wieczysty nieruchomości oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...],[...],[...] i[...], objęte księgą wieczystą nr[...].

Minister wskazał, że przedmiotowe orzeczenie z dnia [...] października 1959 r. zostało wydane w trybie przepisu art. 17 pkt 2 lit. b ustawy, która miała charakter nacjonalizacyjny i regulowała tryb przejmowania na własność Państwa przedsiębiorstw znajdujących się w przymusowym zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych (art. 2). Miała również zastosowanie do "innego mienia", tj. mienia, które nie wchodziło w skład przedsiębiorstwa (art. 17 pkt 2 lit. b). Ponadto art. 17 pkt 2 lit. a i b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. miał zastosowanie tylko do tych przedsiębiorstw i innego mienia, które w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. zostały objęte bez tytułu prawnego przez państwowe jednostki organizacyjne i od chwili objęcia przez te jednostki pozostawały w ich władaniu bez żadnego tytułu prawnego aż do dnia wejścia w życie ustawy. Do przejęcia mienia w trybie art. 17 pkt 2 lit. b ustawy nie było zaś niezbędne objęcie go przymusowym zarządem państwowym.

W ocenie organu w sprawie zebrany został wystarczający materiał dowodowy świadczący, iż przedsiębiorstwo Dom [...] (dawniej: Dom [...]) zostało przejęte w trybie ww. ustawy ze wszystkimi składnikami majątkowymi wchodzącymi w jego skład. Jednym z takich dowodów jest przekazany przez Archiwum Państwowe w G. przy piśmie z dnia [...] września 2013 r. nr [...] protokół w sprawie zdania i przyjęcia ww. Domu [...] w G.. Ponadto dowody nadesłane przez Archiwum Państwowe w G. w postaci dokumentów finansowo-księgowych przedstawiających wyniki działalności przedsiębiorstwa Domu [...] w latach 1951, 1954, 1958 potwierdzają, iż Polskie Linie [...] zarówno przed [...] grudnia 1954 r. jak i po tej dacie, aż do wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., władały przedsiębiorstwem Domu [...] prowadząc działalność hotelarską.

Z archiwalnej mapy sytuacyjnej nadesłanej przez Archiwum Akt Nowych przy piśmie z dnia [...] czerwca 2013 r. wynikało, ponadto iż przedmiotowe parcele nr [...],[...] i [...] stanowiły składniki majątkowe przedsiębiorstwa Domu [...]. Na nieruchomościach tych znajdowały się budynki stanowiące części ww. przedsiębiorstwa, przede wszystkim budynek hotelowy, a także teren parkowy przylegający do tego budynku. Na parceli nr [...] prowadzony był rozładunek dostaw przeznaczonych dla hotelu, zaś na parcelach nr [...] oraz nr [...] znajdowały się budynki gospodarcze. Ponadto, na parceli nr [...] urządzono teren parkowy, służący gościom hotelowym. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż także w chwili obecnej teren dawnych parcel nr [...],[...] i [...] zajęty jest przez przedsiębiorstwo Domu [...].

Powyższe oznacza, że w odniesieniu do ww. parcel spełnione zostały przesłanki określone w art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. Spośród przedmiotowych parcel jedynie parcela nr [...] obj. whl [...] nie pozostawała we władaniu Polskich Linii [...].

Jak wynika z akt archiwalnych nadesłanych przy ww. piśmie z dnia [...] września 2013 r., Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego udzielił w dniu sierpnia 1953 r. Centralnemu Zarządowi [...] zezwolenia na nabycie szeregu nieruchomości położonych w sąsiedztwie Domu [...], tj. parceli nr [...],[...] i [...] - z przeznaczeniem pod rozbudowę Domu[...].

Następnie parcela nr [...], obj. whl [...] oraz parcela nr [...], obj. whl [...] zostały orzeczeniami z dnia [...] grudnia 1955 r. wywłaszczone.

Organ podkreślił jednocześnie, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby na ww. terenie w istocie dokonano rozbudowy Domu [...]. Zarówno bowiem w dniu [...] grudnia 1950 r. (data sporządzenia mapy archiwalnej załączonej do pisma Archiwum Akt Nowych z dnia[...] sierpnia 2013 r.), jak i w chwili obecnej ww. nieruchomość pozostała niezagospodarowana na ww. cel. Nie znajduje się na jej terenie żadne widoczne urządzenie, a jedynie zieleń (w tym drzewa). Położenie parceli nr [...] na skarpie oraz odcięcie tej nieruchomości od terenu Domu [...] przez ściany budynków gospodarczych znajdujących się w zachodniej części parceli nr [...] potwierdza okoliczność, iż nieruchomość ta nie stanowiła części funkcjonalnej przedsiębiorstwa Domu [...], a jej niezagospodarowanie prawdopodobnie było skutkiem zaniechania rozbudowy Domu [...] przez Polskie Linie [...].

Ponadto, z treści mapy nadesłanej przy piśmie Archiwum Akt Nowych z dnia [...] sierpnia 2013 r., przedstawiającej teren m.in. parceli nr [...] wynika, iż parcele nr [...],[...],[...], przylegające do ul. [...], leżały poza ogrodzonym terenem Domu[...].

Zdaniem organu skoro wywłaszczono ww. parcele nr [...] i [...] dopiero w dniu [...] grudnia 1955 r. to występuje znaczne prawdopodobieństwo, iż nie doszło do zajęcia tych nieruchomości, a więc także parceli nr [...] (która również była przeznaczona pod rozbudowę Domu [...]) przed [...] grudnia 1954 r. Jednocześnie organ podkreślił, że pomimo przeprowadzonych poszukiwań nie było możliwe odnalezienie akt archiwalnych ww. postępowań wywłaszczeniowych, a zatem organ nie jest uprawniony do przyjęcia, iż doszło do wydania orzeczenia o objęciu nieruchomości, które pozwalałoby na zajęcie ww. parcel nr [...] i [...] przed dniem [...] grudnia 1954 r.

Logiczną konsekwencją zaś niezajęcia ww. parcel nr [...] i [...] było również niezajęcie parceli nr[...], która przedziela ww. parcele i razem z nimi przeznaczona była pod rozbudowę Domu[...].

Organ z powyższych okoliczności wysnuł wniosek, iż w odniesieniu do przedmiotowej parceli nr [...] nie zaszły przesłanki z art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., a zatem w tej części orzeczenie z dnia [...] października 1959 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem ww. przepisu.

W odniesieniu do parceli nr [...] obj. whl [...], organ wskazał, iż parcela ta nie pozostawała we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej i - jako taka - nie podlegała przejęciu na rzecz Państwa w trybie ww. przepisu. W tym zakresie zatem przedmiotowe orzeczenie z dnia [...] października 1959 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, a konkretnie art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.

W części dotyczącej obecnej działki ewidencyjnej nr[...], ark. mapy[...], jedn. ewid. M. G., o powierzchni [...] ha, stanowiącej własność Miasta G., nie zaszły nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.), a zatem nie ma przeszkód prawnych do stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia w tej części.

Odmiennie zdaniem Ministra sprawa przedstawiała się w przypadku działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni [...] ha, zajętej obecnie pod drogę publiczną - ulicę [...], zaliczoną do kategorii dróg publicznych rozporządzeniem Wojewody G. z dnia 20 czerwca 1996r. (Dz. Urz. Woj. G. Nr 15, poz. 48). Wynikało to z faktu, iż drogi publiczne stanowią rzeczy wyjęte z obrotu stosownie do art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 260), który stanowi, iż drogi stanowią własność Skarbu Państwa (ust. 1), a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Organ nadzoru nie dysponuje środkami prawnymi do wyeliminowania z obrotu prawnego uchwał o zaliczeniu ww. dróg do kategorii dróg publicznych, a wydanie tychże uchwał uniemożliwia wydanie rozstrzygnięcia skutkującego przeniesieniem własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na rzecz podmiotów innych niż wymienione w art. 2a ustawy o drogach publicznych.

Z powyższych przyczyn zdaniem organu orzeczenie z dnia października 1959r. w części dotyczącej obecnej działki nr [...], wywołało nieodwracalne skutki prawne, a zatem nie podlega stwierdzeniu nieważności. Tym samym organ w tym zakresie ograniczył się do stwierdzenia wydania ww. orzeczenia z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.).

Wykonując wskazania co do dalszego postępowania z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ naczelny zbadał czy przedmiotowe nieruchomości (parcele nr [...],[...] i [...]) stanowiły mienie opuszczone w rozumieniu dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Uznanie nieruchomości za mienie opuszczone w rozumieniu dekretu z 1946 r. następowało w drodze decyzji wydanej przez właściwy rejonowy urząd likwidacyjny. W przedmiotowej sprawie natomiast nie odnaleziono nawet jakiejkolwiek wzmianki w dokumentach archiwalnych o wydaniu w tym przedmiocie decyzji. Określanie w pismach Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. nieruchomości jako opuszczonej miało w tych okolicznościach zapewne charakter subiektywnej oceny, a nie kwalifikacji prawnej. Ponadto Skarb Państwa nie nabył własności tych nieruchomości również w trybie art. 34 ust. 1 ww. dekretu.

Odnosząc się do argumentu, iż w odniesieniu do przedmiotowych parcel Minister [...] wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 1953 r. nr[...], wyrażającą zgodę na przekazanie nieruchomości w zarząd i "użytkowanie" przedsiębiorstwa Polskie Linie [...], organ wskazał, że po pierwsze ww. decyzja nie została odnaleziona, a po drugie z zebranego materiału dowodowego nie wynika jednak, aby ww. decyzja przyznawała jakiekolwiek prawa rzeczowe do nieruchomości Polskim Liniom [...] albo Skarbowi Państwa.

W odniesieniu zatem do dawnych parcel nr [...],[...] i [...] brak było podstaw do kwestionowania legalności przedmiotowego orzeczenia z dnia [...] października 1959 r. Nieruchomości te bowiem zostały objęte we władanie przez państwową jednostkę organizacyjną (Polskie Linie [...]) przed dniem 31 grudnia 1954 r. oraz z całą pewnością pozostawały w jej władaniu aż do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., tj. do dnia 8 marca 1958 r.

Przedmiotowa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez Gminę Miasto G. w zakresie jej pkt 1 i pkt 2, to jest w części dotyczącej stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa orzeczenia Ministra [...] z dnia [...] października 1959 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa części parceli nr [...] obj. Whl [...] obecnie stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...], ark. Mapy [...] , jedn. ewid. M. G., o powierzchni [...] ha, zajętą pod drogę publiczną jak również w części stwierdzającej nieważność ww. orzeczenia z dnia[...] października 1959 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa części parceli nr [...] obj. whl [...] obecnie stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...], ark. mapy[...], jedn. ewid. M. G., o powierzchni [...] ha.

Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 17 pkt 2 lit. b ustawy poprzez nieuprawnione przyjęcie, że orzeczenie Ministra [...] z dnia [...] października 1959 r. rażąco naruszało prawo, bez wcześniejszej prawidłowej oceny materiału dowodowego sprawy.

Decyzja z dnia [...] kwietnia 2014 r. zaskarżona został również przez Pierwsze Polskie Towarzystwo[...] Spółka Akcyjna z siedzibą w G. w części dotyczącej jej punktu 3, w którym odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra [...] z dnia [...] października 1959 r. w pozostałym zakresie niż wskazano w punkcie 1 oraz 2 tej decyzji. Przedmiotowej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego.

Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. Sąd został powiadomiony, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego G. – P. w G. [...] Wydział [...] z dnia [...] października 2014 r. sygn. sprawy[...], Pierwsze Polskie Towarzystwo [...] S.A w G. zostało przejęte przez Firma B założone w 1805 r. w W. S.A.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnosząc się do skargi Gminy Miasta G. zauważył, że badając przesłanki określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ prawidłowo wskazał, iż rażące naruszenie prawa zgodnie z utrwalonymi w orzecznictwie oraz doktrynie poglądami stanowi oczywiste, wyraźne i bezsporne naruszenie przepisu prawa, tym samym występuje wówczas, gdy proste zestawienie treści przepisu z treścią rozstrzygnięcia wskazuje na ich oczywistą niezgodność. W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechny jest również pogląd, iż wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa następuje wówczas, gdy skutki wydanego rozstrzygnięcia są nie do zaakceptowania w praworządnym państwie.

Sąd I instancji wskazał, iż art. 17 pkt 2 lit. a i b ustawy miał zastosowanie tylko do tych przedsiębiorstw i innego mienia, które w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. zostały objęte bez tytułu prawnego przez państwowe jednostki organizacyjne i od chwili objęcia przez te jednostki pozostawały w ich władaniu bez żadnego tytułu prawnego aż do dnia wejścia w życie ustawy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11.12.2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1662/08, publ. orzeczenia.ns.gov.pl). Do przejęcia mienia w trybie art. 17 pkt 2 lit. b ustawy nie było niezbędne objęcie go przymusowym zarządem państwowym.

W postępowaniu prowadzonym na skutek złożenia wniosku przez Pierwsze Polskie Towarzystwo [...] S.A., o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. organ zgromadził obszerny materiał dowodowy dotyczący władania przedmiotowymi nieruchomościami przez Polskie Linie[...], w tym m.in. dokumenty nadesłane przez Archiwum Państwowe w G. przy piśmie z dnia [...] września 2013 r. nr [...].

Z archiwalnej mapy sytuacyjnej nadesłanej przez Archiwum Akt Nowych przy piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] wynika, iż parcele nr[...],[...] i [...] stanowiły składniki majątkowe przedsiębiorstwa Domu[...]. Na nieruchomościach tych znajdowały się budynki stanowiące części ww. przedsiębiorstwa, przede wszystkim budynek hotelowy, a także teren parkowy przylegający do tego budynku. Na parceli nr [...] prowadzony był rozładunek dostaw przeznaczonych dla hotelu (co wynika m.in. z urządzenia na tej parceli wjazdu na teren Domu [...]), zaś na parcelach nr [...] oraz nr [...] znajdowały się budynki gospodarcze, w tym piwnica. Ponadto, na parceli nr [...] urządzono teren parkowy, służący gościom hotelowym. Dokumenty finansowo-księgowe nadesłane przy piśmie Archiwum Państwowego w G. Oddział w G. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] potwierdzają, iż teren parkowy (ogród warzywniczo-kwiatowy), a także ośrodek rekreacyjny, stołówka przyzakładowa, tuczarnia, pralnia, bufet i "lecznictwo" stanowią składniki majątkowe przedsiębiorstwa Domu [...] (dokument pt. "Analiza działalności gospodarczej Domu [...] za rok 1958").

Mapa wykonana w dniu [...] października 2013 r. przez geodetę uprawnionego E. R. na podstawie ww. mapy archiwalnej oraz aktualnej mapy zawierającej dane ze zdjęć lotniczych (źródło: maps.google.com) potwierdza, iż także w chwili obecnej teren dawnych parcel nr [...],[...] i [...] zajęty jest przez przedsiębiorstwo Domu [...].

Organ prawidłowo wskazał, że spośród przedmiotowych parcel jedynie parcela nr [...] obj. whl [...] nie pozostawała we władaniu Polskich Linii[...]. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynikało bowiem, aby na ww. terenie w istocie dokonano rozbudowy Domu[...]. Zarówno w dniu [...] grudnia 1950 r. (data sporządzenia mapy archiwalnej załączonej do pisma Archiwum Akt Nowych z dnia [...] sierpnia 2013 r.), jak i w chwili obecnej ww. nieruchomość pozostała niezagospodarowana na ww. cel. Nie znajduje się na jej terenie żadne widoczne urządzenie, a jedynie zieleń (w tym drzewa). Położenie parceli nr [...] na skarpie oraz odcięcie tej nieruchomości od terenu Domu [...] przez ściany budynków gospodarczych znajdujących się w zachodniej części parceli nr [...] potwierdza okoliczność, iż nieruchomość ta nie stanowiła części funkcjonalnej przedsiębiorstwa Domu Marynarza, a jej niezagospodarowanie prawdopodobnie było skutkiem zaniechania rozbudowy Domu [...] przez Polskie Linie [...].

Ponadto, z treści mapy nadesłanej przy piśmie Archiwum Akt Nowych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr[...], przedstawiającej teren m.in. parceli nr [...] wynika, iż parcele nr [...],[...],[...], przylegające do ul. [...], leżały poza ogrodzonym (parkanem siatkowym) terenem Domu[...].

Odnosząc się szczegółowo do poszczególnych zarzutów skargi Sąd I instancji nie podzielił argumentacji Gminy Miasta G., iż organ nie wykazał, iż parcela [...] nie pozostawała we władaniu Polskich Linii [...]. Organ wskazał, na położenie parceli, jej stan zagospodarowania przed 31 grudnia 1954r. i w dacie rozpoznania sprawy. Opierając się na dowodach zgromadzonych w sprawie wyprowadził logiczne i spójne wnioski, zgodne z regułami oceny materiału dowodowego.

Skarżący podnosił, że powyższa parcela z pewnością była wykorzystywana do celów powiązanych z istnieniem hotelu Dom [...]. Nadmorska lokalizacja Domu [...] pozwalała wykorzystać tereny zielone zlokalizowane na parceli nr [...] np. do funkcji wypoczynkowych, czy rekreacyjnych, pożądanych w przypadku budynków hotelowych. O przeznaczeniu parceli nr [...] na funkcje wypoczynkowe, bądź rekreacyjne mogą świadczyć zdaniem skarżącego m.in. opinie urbanistyczne z 1998 r. (przywołane w piśmie wewnętrznym Urzędu Miasta G. z dnia[...] maja 1998 r., sygn. [...]) określające działkę nr [...] jako samodzielną parcelę budowlaną, która nie może być zabudowana budynkiem kubaturowym a jedynie obiektami o funkcji sportu i rekreacji z zielenią towarzyszącą. Również notatka służbowa z wizji lokalnej przeprowadzonej dnia 27 kwietnia 1998 r. informuje, iż "działki oznaczone numerami (...)[...] i [...] (...) stanowią małą architekturę terenu przyległego do Domu [...] ". Zdaniem Sądu I instancji argumenty skarżącego, są błędne bowiem już samo usytuowanie parceli nr [...] wyklucza opisane przez skarżącego jej wykorzystanie. Mapy oraz zdjęcia (m.in. znajdujące się przy decyzji z [...] kwietnia 2014r.) wskazują, że parcela ta odbiegała charakterem od pozostałych i jej związek funkcjonalny z działalnością Domu [...] nie występował. Usytuowanie ww. parceli było odmienne i wywody organu w zakresie braku władania Polskich Linii [...] były prawidłowe, poparte mapami i dokumentami zgromadzonymi w sprawie. Nadmienić przy tym należy, że samo występowanie trawy i paru drzew nie stanowi o małej architekturze terenu (zieleni), ta wymaga bowiem widocznego, ukształtowanego, dającego się wyodrębnić zamysłu architektonicznego, nakierowanego na konkretny cel. W przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z układem architektury zieleni, co dobitnie wykazują chociażby zdjęcia znajdujące się w aktach sprawy.

Sąd I instancji uznał za zasadną skargę Firma B w W.S.A. z siedzibą w G.(poprzednio: Pierwsze Polskie Towarzystwo [...] Spółka Akcyjna w G.). Wskazał, że zobowiązany był odwołać się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2006r., sygn. akt I OSK 1304/05, z którego wynika że przy ocenie tytułu prawnego w rozumieniu art. 17 pkt 2 lit. b ustawy nie można pominąć treści przepisu art. 39 dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich ( Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm. ) – zwanego dalej dekretem o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Artykuł 39 tegoż dekretu stanowi, że jego przepisy nie naruszają postanowień dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t. j. Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), dekretu z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82), ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17) ani innych przepisów prawa, na podstawie których Państwo może dokonać wywłaszczenia majątku, ustanowić przymusowy zarząd lub wprowadzić inne ograniczenia prawa własności lub posiadania.

A zatem przepisy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie wyłączyły możliwości objęcia w zarząd lub we władanie mienia stanowiącego majątek opuszczony w rozumieniu tego dekretu ani też przejścia lub przejęcia takiego mienia na własność Państwa na podstawie innych przepisów prawa, w tym objęcia mienia opuszczonego w zarząd na podstawie dekretu z 1918 roku.

W tym stanie prawnym należy uznać, iż przepis art. 17 pkt 2 ustawy znajduje zastosowanie także do mienia opuszczonego w rozumieniu dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13, poz. 87 ze zm.), jeżeli to mienie nie zostało na podstawie tego dekretu objęte przez organy likwidacyjne.

Konkludując, jeśli nieruchomość znajdowała się we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich ( Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm. ) to nie mogą do niej mieć zastosowania przepisy ustawy z 1958 roku. Jeżeli natomiast państwowa jednostka organizacyjna nie weszła we władanie mienia opuszczonego w sposób wyżej określony, to brak podstaw do uznania, że władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów o majątkach opuszczonych i poniemieckich. W takiej sytuacji do mienia tego mają zastosowanie przepisy ustawy z 1958 roku, chyba że władanie było oparte na innych przepisach szczególnych (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1960 roku, 3 CR 279/60 i z dnia 19 grudnia 1960 roku, 1 CR 412/60, OSNC 1962/3/90, uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 7 lutego 1959 roku, I CO 32/58, OSNCK 1960/3/61).

Sąd I instancji podzielił stanowisko skarżącego, że dla rozważań opartych na cytowanej wiążącej wykładni NSA istotna jest treść pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] sierpnia 1952 roku wskazująca, że Okręgowy Urząd Likwidacyjny w G. Biuro Obwodowe w G. sporządził protokół z dnia [...] listopada 1947 roku, co do nieruchomości oznaczonej hipotecznie whl [...] (nieruchomości, na której znajduje się budynek Domu[...]). Przy czym organ powołuje się na przepisy Rozporządzenia Ministrów Skarbu i Ziem Odzyskanych z dnia 23 grudnia 1948 r. o zakresie działania i organizacji urzędów likwidacyjnych, a zatem rozporządzenia wydanego po sporządzeniu przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w G. - Biuro Obwodowe w G. protokołu z dnia [...] listopada 1947 roku. W dacie sporządzenia protokołu obowiązywało Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 listopada 1946 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Ziem Odzyskanych w sprawie organizacji i zakresu uprawnień urzędów likwidacyjnych, w którym brak jest analogicznych przepisów, na które powołuje się Minister. Z przepisu § 6 tego rozporządzenia wynika, iż aktem właściwym dla objęcia mienia jest protokół (na co wskazywał również NSA w wyroku z dnia 10 października 2006r.). Na przedmiotową datę nie było wymogu wydania decyzji o objęciu nieruchomości przez organy likwidacyjne i objęcie następowało w drodze protokołu, zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami.

Sąd I instancji zauważył, że w sprawie nie zachował się protokół objęcia mienia sporządzony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w G. – Biuro Obwodowe w G. z dnia [...] listopada 1947r. Występuje jednak dokument późniejszy wskazujący na sporządzenie takiego protokołu (pismo z dnia [...] sierpnia 1952r.). Pojawia się również odniesienie do konstrukcji prawnej majątków opuszczonych i poniemieckich, wskazujące że jako przejęta w tym trybie była traktowana przedmiotowa nieruchomość.

Sąd I instancji przytoczył uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 1959 roku, I CO 32/58 według której do uznania, że objęcie mienia nastąpiło na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie wystarcza faktyczne objęcie mienia przez organy likwidacyjne. Stwierdzenie, że mienie zostało przez organy likwidacyjne objęte na podstawie tegoż dekretu będzie wówczas uzasadnione, gdy organy te dokonały takiej również czynności, która wskazuje, iż objęły one mienie w wykonaniu uprawnień i obowiązków przysługujących urzędom likwidacyjnym i ciążących na tych urzędach z mocy przepisów powyższego dekretu. Takimi czynnościami będą np.: sporządzenie protokołu objęcia mienia ( § 4 rozporządzenia Ministrów Finansów i Ziem Odzyskanych z dnia 23 grudnia 1948 r. o zakresie działania i organizacji urzędów likwidacyjnych (Dz.U. Nr 62, poz. 485 ), w którym powołano się na dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich lub wskazano w nim, że mienie zostało objęte lub przekazane jako opuszczone lub poniemieckie, wpisanie do rejestru majątków opuszczonych i poniemieckich, przekazanie mienia przez urząd likwidacyjny (lub wydział finansowy) w zarząd innej jednostce zgodnie z art. 12 dekretu, a także wszelkie pisma świadczące o tym, że mienie było traktowane jako mienie opuszczone (np. korespondencja pomiędzy organem likwidacyjnym a właścicielem mienia, korespondencja pomiędzy tym organem a innymi jednostkami państwowymi itp.) ( por. OSNCK 1960/3/61 ).

Organ winien zatem przyjąć, że skoro pismo z [...] sierpnia 1952r. o charakterze urzędowym zawiera zapis "opisania mienia", oznaczenie mienia "mienie opuszczone" oraz wskazuje na "protokół zdawczo- odbiorczy z dnia [...] listopada 1947r." to miało miejsce przejęcie mienia w trybie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Podobny zapis (ale o mniej precyzyjnym charakterze) znajduje się w piśmie Ministerstwa [...] z dnia [...] listopada 1958r., [...] .Trudno bowiem przyjąć konstrukcję, że w tego typu pismach powoływano się na "mienie opuszczone" w rozumieniu ogólnym, właściwym dla słownictwa potocznego. Przyjęcie takiej tezy wymagałoby przekonywującej argumentacji i dowodów a organ takich nie przedstawił. Dlatego też Sąd I instancji podzielił zarzuty skarżącego naruszenia przez organ dyspozycji art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (DZ.U., Nr 11, poz. 37 ze zm.) poprzez błędną wykładnię.

Skargi kasacyjne od powołanego wyroku wywiedli: Minister[...], Gmina G., Firma A sp. z o. o. w G..

Skarżący kasacyjnie Minister [...] oparł zarzuty kasacyjne na obu podstawach zaskarżenia. Odnośnie naruszenia prawa materialnego zarzucił naruszenie art. 17 pkt 2 lit. b ustawy w zw. z art. 12 ust. 2, art. 39 i art. 34 ust. l lit. a dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. z 1946 r. Nr 13. poz. 87, ze zm.) przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że dla ustalenia niedopuszczalności nacjonalizacji mienia w trybie art. 17 pkt 2 lit. b ww. ustawy wystarczające jest ustalenie, że mienie to traktowane było jako mienie opuszczone - bez uwzględnienia kluczowych kwestii wpływających na ww. ocenę takich jak:

ewentualne istnienie możliwości nabycia przez Skarb Państwa mienia w drodze przemilczenia (art. 34 ust. l lit. a dekretu),

-zmiana (po objęciu mienia opuszczonego przez organ likwidacyjny) charakteru

władania nieruchomością na taki, który nie znajduje oparcia w przepisach dekretu z

dnia 8 marca 1946 r., w szczególności w przepisie art. 12 ust. 2 dekretu.

Odnośnie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zarzucono naruszenie:

1. art. 153 P.p.s.a. w. zw. z art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. poprzez błędną interpretację wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.10.2006 r. sygn. akt 1304/05 i zawartej w nim oceny prawnej dotyczącej dopuszczalności stosowania przepisu art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. do mienia opuszczonego;

2. art. 133 § 1 P.p.s.a. przez oparcie wyroku na powierzchownej i mało wnikliwej analizie akt sprawy, co przejawia się m.in. w:

-błędnym wskazaniu w uzasadnieniu wyroku, że nie zachował się protokół przekazania nieruchomości z 11.11.1947 r., podczas gdy dokument ten został dołączony do akt sprawy przesłanych do Sądu przez organ naczelny wraz z odpowiedzią na skargę,

-pominięciu oceny dowodów zgromadzonych przez organ po wpłynięciu wniosku Pierwszego Polskiego Towarzystwa [...] S.A. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra [...] z dnia[...].11.2012 r. nr[...], w tym dokumentów świadczących o włączeniu przedmiotowych nieruchomości do przedsiębiorstwa państwowego Polskich Linii [...] (przed dniem 31.12.1954 r.) i prowadzenia na ich terenie działalności gospodarczej przez ten podmiot;

3. art. 141 § 4 P.p.s.a. przez zaniechanie wyjaśnienia toku rozumowania, który doprowadził Sąd do sformułowania zawartej w końcowej części uzasadnienia wyroku (a kluczowej dla sprawy) tezy, iż w przedmiotowej sprawie doszło do przejęcia mienia

w trybie przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r.

4. art. 145 § 1 lit a P.p.s.a. w zw. z art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. w zw. z art. 12 ust. 2, art. 39 i art. 34 ust. 1 lit. a dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. z 1946 r. Nr 13, poz. 87, ze zm.) przez niezasadne uchylenie decyzji na skutek przyjęcia błędnej tezy, że zaskarżona decyzja z dnia [...].04.2014 r. została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

Firma A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w G. zaskarżyła powołany wyrok co do punktu 1, 3 i 4. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

1.naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przejście na własność Skarbu Państwa na podstawie tego przepisu jest wyłączone w przypadku mienia, które stanowiło mienie opuszczone w rozumieniu dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, jeżeli jego objęcie przez organy likwidacyjne nastąpiło na podstawie tego dekretu, bez uwzględnienia, czy państwowa jednostka organizacyjna weszła we władanie tego mienia na podstawie tego dekretu podczas, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna polegać na przyjęciu, że przejście na własność Skarbu Państwa mienia opuszczonego, objętego przez organy likwidacyjne na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, nie następuje, jeżeli państwowa jednostka organizacyjna opiera swoje władanie mieniem na tytule prawnym wynikającym z przepisów tego dekretu,

2.naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

-art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niesłuszne uwzględnienie skargi spowodowane niedostrzeżeniem, że Minister [...] ustalając stan faktyczny sprawy pominął dowody, z których wynikało, że faktyczne władanie nieruchomościami przez państwową jednostkę organizacyjną (Polskie Linie[...]) wywodzone było z działania podmiotów innych niż organy likwidacyjne, a działania te nie miały podstawy w dekrecie z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich ;

-art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez przedstawienie oceny stanu faktycznego, w którym pominięto dowody wskazujące na fakt, że państwowa jednostka organizacyjna (Polskie Linie[...]) korzystała z nieruchomości, które nie zostały objęte w faktyczne władanie przez organy likwidacyjne, a także wskazujące na fakt, że w stosunku do działek nr [...] i[...], objętych wykazem whl [...] organy likwidacyjne nie podjęły żadnych działań, które upoważniałyby do przyjęcia, że zostały one objęte przez te organy na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Gmina Miasto G. zaskarżyła powołany wyrok w całości zarzucając mu:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit a w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. i w zw. z art. 17, art. 18 i art. 20 dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe, poprzez uwzględnienie skargi Pierwszego Polskiego Towarzystwa [...] S.A. na skutek wybiórczej analizy dokumentacji archiwalnej, z pominięciem innych, znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, a zwłaszcza z pominięciem treści wpisów dokonanych w księgach wieczystych T. [...]. Wyk. [...] [...], T. [...] Wyk. [...][...], T. [...] Wyk. [...][...], co skutkowało naruszeniem zasady domniemania prawdziwości praw ujawnionych w księgach wieczystych, a w konsekwencji niezasadnym przyjęciem, iż w stosunku do przedmiotowych nieruchomości zastosowanie miały przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich;

naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. oraz w zw. z art. 39 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, poprzez uwzględnienie skargi Pierwszego Polskiego Towarzystwa [...] S.A. w G. na skutek niezasadnego przyjęcia, iż przepisy ustawy z 1958 r. nie mogły mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie z uwagi na fakt, iż przejętą nieruchomość należało zakwalifikować jako mienie opuszczone w rozumieniu dekretu z 1946 r., podczas gdy z treści wpisów dokonanych w księgach wieczystych T. [...]. Wyk. [...] [...], T. [...] Wyk. [...][...], T. [...] Wyk, [...] [...], jednoznacznie wynika, iż wpis prawa własności przedmiotowych nieruchomości na rzecz Pierwszego Polskiego Towarzystwa [...] S.A. został przywrócony na podstawie art. 151 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, w brzmieniu dekretu z dnia 11 kwietnia 1947 r.;

c) naruszenie art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachował się protokół objęcia mienia, sporządzony przez Urząd Likwidacyjny w G. - Biuro Obwodowe w G. w dniu [...] listopada 1947 r. (którego kopia w istocie znajdowała się w aktach sprawy, albowiem została nadesłana przez Urząd Miasta G. -Wydział Polityki Gospodarczej i Nieruchomości przy piśmie z dnia [...] lipca 2013 r.), a w konsekwencji - wnioskowanie o treści dokumentu i jego skutkach prawnych bez analizy jego zapisów, co bezsprzecznie świadczy o wydaniu wyroku na podstawie pobieżnie przeanalizowanego materiału dowodowego i niedostatecznie wnikliwego badania stanu faktycznego sprawy;

d) naruszenie art. 153 P.p.s.a. w zw. z art, 156 § 2 k.p.a. poprzez sformułowanie oceny prawnej z pominięciem okoliczności, że działki oznaczone obecnie nr: [...] , [...] , [...] i [...] stanowią przedmiot użytkowania wieczystego Firma A sp. z o. o., która to okoliczność stanowi nieodwracalny skutek prawny, wyłączający - w myśl art. 156 § 2 k.p.a. - możliwość stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości w tym zakresie;

naruszenie art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych poprzez sformułowanie oceny prawnej z pominięciem okoliczności, że działki oznaczone obecnie nr: [...],[...] i [...] zajęte są w całości pod drogę publiczną-[...], co wyklucza stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości w tym zakresie, albowiem drogi publiczne nie mogą stanowić własności innych podmiotów niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego;

naruszenie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § l pkt 2 k.p.a. i art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, poprzez oddalenie skargi Gminy Miasta G. wskutek niezasadnego przyjęcia, iż położenie oraz "kształt dawnej parceli nr [...] obj. whl[...], k.m. [...] powodowały, że przedmiotowa nieruchomość nie mogła pozostawać we władaniu Polskich Linii [...] przed 31 grudnia 1954 r., co skutkowało zaniechaniem uchylenia decyzji nadzorczej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra [...] z dnia [...] października 1959 r. w zakresie części parceli [...], tj.

obecnej działki nr [...] oraz stwierdzeniu wydania ww. orzeczenia z naruszeniem prawa w zakresie pozostałej części parceli[ ...], tj. obecnej działki nr[...];

g) naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. w wyniku wadliwego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu do kwestii przywrócenia terminu do wniesienia skargi przez Pierwsze Polskie Towarzystwo [...] S.A. od decyzji Ministra [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], mimo iż zarówno w odpowiedzi Ministra[...], jak i odpowiedzi Prezydenta Miasta G. na przedmiotową skargę, zawarty został wniosek o odmowę przywrócenia terminu do wniesienia przedmiotowej skargi;

2)na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) naruszenie art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. w zw. z art. 39 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, poprzez niezasadne przyjęcie, iż przepisy ustawy z 1958 r. nie mogły mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie z uwagi na fakt, iż przejętą nieruchomość należało zakwalifikować jako mienie opuszczone w rozumieniu dekretu z 1946 r., podczas gdy z treści wpisów dokonanych w księgach wieczystych T. [...]. Wyk. [...] [...], T. [...] Wyk. [...][...], T [...] Wyk. [...][...] , jednoznacznie wynika, iż wpis prawa własności przedmiotowych nieruchomości na rzecz Pierwszego Polskiego Towarzystwa [...] S.A. został przywrócony na podstawie art. 151 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, w brzmieniu dekretu z dnia 11 kwietnia 1947 r.;

naruszenie art. 17, art. 18 i art. 20 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe, poprzez nieuwzględnienie treści wpisów dokonanych w księgach wieczystych T. [...]. Wyk. [...] [...] , T. [...] Wyk. [...][...], T. [...] Wyk. [...][...], co skutkowało naruszeniem zasady domniemania prawdziwości praw ujawnionych w księgach wieczystych, a w konsekwencji nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego i błędnym przyjęciem, że zastosowanie w niniejszej sprawie mógł mieć dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich;

naruszenie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich poprzez bezpodstawne przyjęcie, że protokół objęcia mienia, sporządzony przez Urząd Likwidacyjny w G. - Biuro Obwodowe w G. w dniu [...] listopada 1947 r., zawierający określenie "mienie opuszczone", świadczył o tym, iż przedmiotowe nieruchomości należało uznać za mienie opuszczone w rozumieniu dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, podczas gdy ani z treści protokołu, ani z całości zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby określenie "mienie opuszczone", pojawiające się również w innych archiwalnych dokumentach, użyte zostało w rozumieniu wynikającym z dekretu z 1946 r., a nie w rozumieniu potocznym;

naruszenie art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym w zw. z art. 151

P.p.s.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez oddalenie skargi Gminy Miasta G. wskutek niezasadnego przyjęcia, iż położenie oraz kształt dawnej parceli nr [...] obj. whl [...], k.m. [...] powodowały, iż przedmiotowa nieruchomość nie mogła pozostawać we władaniu Polskich Linii [...] przed 31 grudnia 1954 r., co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego i w konsekwencji niezasadnym utrzymaniem w mocy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra [...] z dnia[...] października 1959 r. w zakresie części parceli nr [...], tj. obecnej działki nr [...] oraz stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa ww. orzeczenia w zakresie pozostałej części parceli nr [...], tj. obecnej działki nr[...].

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto, wniosła o przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. uzupełniającego dowodu z dokumentu, tj. załączonego do skargi kasacyjnej pisma Zarządu Dróg i Zieleni w G. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], na okoliczność potwierdzenia, że działki nr[...],[...] i [...] zajęte są w całości pod drogę publiczną -[...]. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił ww. wniosek dowodowy.

Odpowiadając na skargi kasacyjne Firma B w W. S.A. z siedzibą w G. wniosło o oddalenie skarg kasacyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skarg kasacyjnych, ponieważ w świetle art 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

W pierwszej kolejności należało rozpoznać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero po ustaleniu, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, albo że naruszenie tych przepisów miało miejsce ale nie mogło mieć wpływu na poprawność rozstrzygnięcia, przystępuje się do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Zarzuty skarg kasacyjnych w zakresie naruszenia przepisów postępowania okazały się usprawiedliwione.

Zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Wynikający z art. 133 § 1 P.p.s.a. obowiązek wydania wyroku "na podstawie akt sprawy" oznacza zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach (por. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt I GSK 1377/13, LEX nr 1773008). Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania, a przepis art. 133 § 1 P.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2506/14, LEX nr 2100628). Wynikający z art. 133 P.p.s.a. obowiązek wydania wyroku "na podstawie akt sprawy" oznacza zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach danej sprawy. Do naruszenia tego przepisu może dojść wówczas, gdy sąd pierwszej instancji oparłby swoje rozstrzygnięcie na materiale innym niż ten, który został zgromadzony w aktach sprawy bądź w sposób oczywisty pominął znajdujący się w aktach materiał dowodowy. Podstawą oceny, przez sąd administracyjny zaskarżonego wyroku, jest bowiem materiał dowodowy zgromadzony przez organy w toku postępowania toczącego się przed organem pierwszej i drugiej instancji (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2016 r., sygn. akt I GSK 1745/14, LEX nr 2032575). Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach oraz powinność uwzględnienia przez sąd stanu faktycznego istniejącego w momencie wydania kontrolowanych aktów lub czynności. Przepis art. 133 § 1 P.p.s.a. jest wówczas, gdy Sąd I opiera swe rozstrzygnięcie na materiale innym niż ten, który zawarty jest w aktach sprawy. Należy oczywiście odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż znajdujący się w aktach sprawy od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. Przepis art. 133 § 1 P.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OSK 2929/14, LEX nr 2119367, a także wyrok NSA z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1422/14, LEX nr 2035971).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy na stronie 18 uzasadnienia kwestionowanego wyroku zawarto stwierdzenie: "Istotnie w sprawie nie zachował się protokół objęcia mienia sporządzony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w G. – Biuro Obwodowe w G. z dnia [...] listopada 1947 r. Występuje jednak dokument późniejszy wskazujący na sporządzenie takiego protokołu (pismo z dnia [...] sierpnia 1952 r.)". Powyższe stwierdzenie Sądu I instancji nie odpowiada rzeczywistości, bowiem jak słusznie wskazuje się w skargach kasacyjnych kopia protokołu, o którym wspomina Sąd I instancji, znajduje się w aktach administracyjnych. Kopia tego protokołu została dołączona do akt administracyjnych przy piśmie Urzędu Miasta G. – Wydział Polityki Gospodarczej i Nieruchomości z dnia [...] lipca 2013 r. Okoliczność, że Sąd I instancji nie zauważył dokumentu kluczowego z punktu widzenia przedmiotu sporu, chodzi bowiem o protokół, który może przesądzać o tym czy sporne nieruchomości zostały uznane przez ówczesne organy za mienie opuszczone w rozumieniu przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. z 1946 r. Nr 13. Poz. 87), powoduje że zarzuty skarg kasacyjnych w zakresie naruszenia przepisów art. 133 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a., należało uznać za uzasadnione. Przypomnieć należy, że NSA w wyroku z dnia 10 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1304/05 stwierdził, iż jeśli nieruchomość znajdowała się we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich ( Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm. ) to nie mogą do niej mieć zastosowania przepisy ustawy z 1958 roku. Jeżeli natomiast państwowa jednostka organizacyjna nie weszła we władanie mienia opuszczonego w sposób wyżej określony, to brak podstaw do uznania, że władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów o majątkach opuszczonych i poniemieckich. W takiej sytuacji do mienia tego mają zastosowanie przepisy ustawy z 1958 roku, chyba że władanie było oparte na innych przepisach szczególnych.

Tym samym ocena dokumentu, który mógł stanowić podstawę do uznania kwestionowanych parceli za mienie opuszczone, w rozumieniu powołanego dekretu, stanowi punkt wyjścia do oceny pozostałych dowodów, a także do oceny skutków prawnych z tego protokołu wywodzonych.

Wskazane okoliczności rzutowały także na ocenę zarzutów prawa procesowego w zakresie wyjaśnienia i oceny wszystkich istotnych okoliczności w sprawie. Niedostrzeżenie powołanego protokołu a w konsekwencji brak jego oceny czyni zasadnymi zarzuty skarg kasacyjnych Firma A sp. z o.o. w G. oraz Ministra [...] w zakresie oceny materiału dowodowego w sprawie, co mogło mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Ujawnienie powyższych naruszeń prawa procesowego czyni przedwczesnym odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Z tych względów orzeczono na podstawie art. 185 P.p.s.a. O oddaleniu skarg kasacyjnych w zakresie punktu czwartego wyroku Sądu I instancji, dotyczącego zasądzenia kosztów, orzeczono na podstawie art. 184 P.p.s.a. Zasądzenie kosztów postępowania przez Sąd I instancji od Ministra na rzecz Firma B w W. S.A. z siedzibą w G., nie dotyczyło interesu prawnego Gminy G. ani Firmy A. Z kolei o odstąpieniu od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a.