Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1622/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 15; art. 68
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] kwietnia 2006 r. A. K. (dalej też jako zainteresowany) wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o wpis na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej niewykonywujących zawodu. We wniosku podniósł, że odbył aplikację sądową, po zakończeniu której zdał egzamin sędziowski w dniach 2, 3 i 22 luty [...] r. Podał także, że w dniu [...] kwietnia 2001 r. ukończył wyższe studia magisterskie na kierunku prawo, uzyskując tytuł magistra. Wskazując, iż nie toczyło się przeciwko niemu żadne postępowanie karne ani dyscyplinarne uznał, że jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W załączonym do wniosku życiorysie A. K. podał, że w latach 1999 – 2004 współpracował z A. s.c., zajmując się kwestiami prawnymi [...]. W 2004 r. był zatrudniony na stanowisku referenta w [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...], a obecnie jest zatrudniony na stanowisku asystenta sędziego w [...] Wydziale Karnym Sądu Apelacyjnego w [...]. Do wniosku załączona została opinia Prezesa Sądu Okręgowego w [...] oraz opinia prof. dr hab. A. R.

Okręgowa Rada Adwokacka powzięła wątpliwość, czy asystent sędziego może być wpisany na listę adwokatów niewykonujących zawodu adwokata i z wątpliwością tą zwróciła się do Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]. Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] pismem z dnia [...] maja 2006 r. stwierdził, iż nie ma przeszkód do wpisania asystenta sędziego na listę adwokatów nie wykonujących zawodu adwokata.

Okręgowa Rada Adwokacka uchwałą z dnia [...] czerwca 2006 r. odmówiła A. K. wpisu na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej. ORA uzasadniając podjętą uchwałę podała, że w związku z wejściem w życie z dniem 4 maja 2006 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie sygn. akt K 6/06, przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze stanowiący podstawę wpisu kandydata, utracił moc obowiązującą z dniem 4 maja 2006 r. Nie było zatem, w ocenie Rady, podstaw prawnych do podjęcia uchwały uwzględniającej wniosek zainteresowanego.

Od uchwały A. K. złożył odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, wnosząc o dokonanie wpisu zgodnie z wnioskiem. Odwołujący się podkreślił, że wniosek złożył przed wydaniem i opublikowaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego, natomiast ORA rozpoznała wniosek, z naruszeniem terminu z art. 68 ust. 5 ustawy Prawo o adwokaturze, dopiero [...] czerwca 2006 r., podejmując zbędne kroki mające na celu dalszą weryfikację jego uprawnień. W przekonaniu A. K. ORA powinna wydać rozstrzygnięcie w oparciu o stan prawny istniejący w dacie złożenia wniosku, w której to dacie spełniał wszystkie wymagania do wpisu. Podkreślił również, iż także w świetle wyroku Trybunału spełnia wymagania dotyczące odpowiedniej praktyki, co wykazał złożonymi dokumentami. Jednocześnie żądał zwrotu opłaty wpisowej, którą jego zdaniem Okręgowa Rada Adwokacka w [...] ustaliła na kwotę przekraczającą opłatę ustaloną przez Naczelną Radę Adwokacką.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] października 2006 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę, z argumentacją analogiczną jak podana w uchwale Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. A. K. został pouczony o możliwości zaskarżenia uchwały do Ministra Sprawiedliwości i do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

A. K. kierując się powyższym pouczeniem złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały i wpisanie go na listę adwokatów. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze. W ocenie odwołującego się Prezydium NRA nie odniosło się do zarzutów postawionych w odwołaniu. Powtarzając zatem te zarzuty stwierdził, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego, na który powoływały się oba organy korporacji zawodowej, nie może stanowić przeszkody dla dokonania wpisu. Minister Sprawiedliwości postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 r. stwierdził niedopuszczalność odwołania. Wskazując na przepis art. 68 ust. 7 Prawa o adwokaturze, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) uznał, że odwołanie od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej przysługuje bezpośrednio do sądu administracyjnego, a nie do Ministra Sprawiedliwości.

Jednocześnie z powyższym odwołaniem A. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2006 r., wnosząc o uchylenie obu uchwał organów samorządu zawodowego. Stawiając zarzuty takie jak w odwołaniu do Ministra Sprawiedliwości, przedstawiła analogiczną argumentację, jak w tym odwołaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2007 r. (sygn. akt VI SA/Wa 174/07) uchylił uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej oraz uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] stwierdzając, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu. W uzasadnieniu sąd nie zgodził się z interpretacją organów korporacyjnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 - sygn. akt K 6/06, podkreślając, iż skutkiem tego wyroku przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze nie utracił mocy w całości, lecz jedynie w zakresie ściśle określonym w tym orzeczeniu. Jednocześnie Sąd podał, że przed dokonaniem wpisu należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Samorząd adwokacki powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami oceny winny być m. in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Sąd uznał, że organy obu instancji nie oceniły całego materiału dowodowego, dla poczynienia ustaleń odnośnie spełniania przez skarżącego przesłanki rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata.

Pismem z dnia [...] grudnia 2007 r., w uzupełnieniu wniosku, A. K. przedłożył Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] opinię Przewodniczącego Wydziału [...] Karnego Sądu Apelacyjnego w [...] o pracy zainteresowanego na stanowisku asystenta sędziego, świadectwo pracy z Sądu Rejonowego w [...], potwierdzające zatrudnienie na stanowisku referenta, zaświadczenie Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] listopada 2006 r. o wpisie na listę radców prawnych. Powołał się też ponownie na złożoną do akt opinię prof. A. R. i Prezesa Sądu Okręgowego w [...]. Pismem z dnia [...] listopada 2007 r. zainteresowany został wezwany do stawienia się w ORA w [...] w dniu [...] grudnia 2007 r. W wyznaczonym terminie odbyła się z zainteresowanym rozmowa, z której został sporządzony protokół, podpisany przez Dziekana ORA i członka ORA.

Tego samego dnia Okręgowa Rada Adwokacka podjęła uchwałę o odmowie wpisu A. K. na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej.

Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. ORA w [...] stwierdziła, że Trybunał nałożył na organy samorządu adwokackiego obowiązek badania, czy kandydat ubiegający się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przeprowadzona rozmowa we wskazanym powyżej terminie jednoznacznie dowodzi, że A. K., odmawiając udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące zasad etyki adwokackiej, lekceważy organy samorządu adwokackiego i uniemożliwia ustalenie jego przydatności do zawodu. Nadto nie posiada ani odpowiedniego stażu, ani praktycznego kontaktu z wykonywaniem zawodu adwokata po zdaniu egzaminu sędziowskiego. Jego styczność z prawem cywilnym i gospodarczym ograniczała się do aplikacji sądowej. ORA uznała, że okres zatrudnienia w A. s.c. i zajmowanie się kwestiami prawnymi obrotu nieruchomościami nie może być uznane za wystarczające przygotowanie do prowadzenia spraw z zakresu prawa cywilnego i gospodarczego. Będąc zatrudniony na stanowisku asystenta sędziego ma styczność wyłącznie z prawem karnym, a znajomość prawa cywilnego jest jednym z filarów pracy każdego adwokata.

Od powyższej uchwały A. K. złożył odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, z wnioskiem o dokonanie wpisu go na listę adwokatów.

Zaskarżonej uchwale zarzucił: 1/ naruszenie art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze poprzez odmowę wpisu na listę adwokatów, pomimo spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu, dokonywanie oceny rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu w drodze badania stanu jego wiedzy, weryfikowanie stanu jego wiedzy w drodze próby przeprowadzenia egzaminu pod pretekstem badania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata; 2/ naruszenie przepisów art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez pominięcie wiążących organ oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2007 r. przez niewskazanie, jaka praktyka w zawodzie prawniczym byłaby odpowiednia i wyjście poza granice wiążących organ oceny prawnej i wskazań zawartych w tym wyroku, przez przyjęcie dodatkowych kryteriów wpisu poza tymi, które wynikają z ustawy oraz z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego; 3/ naruszenie przepisu art. 68 § 1 i 2 k.p.a. poprzez sporządzenie protokołu z rozmowy z zainteresowanym w sposób niezgodny z ustawowymi wymogami, nieodczytanie go i nieudostępnienie go do wglądu, co zarazem uniemożliwiało jego podpisanie przez zainteresowanego, a nadto zawarcie w nim co najmniej części ustaleń, które są niezgodne z rzeczywistym przebiegiem danego spotkania.

Odwołujący się podał, że nie jest prawdą jakoby odmówił udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące zasad etyki adwokackiej. Po tej części rozmowy, która dotyczyła samej woli wstąpienia do korporacji adwokackiej, wizji wykonywania danego zawodu oraz związanej z tym konieczności zrezygnowania z zatrudnienia w organach wymiaru sprawiedliwości, odwołującego zapytano czy zna zasady etyki adwokackiej. Po uzyskaniu odpowiedzi twierdzącej zaniechano dalszych pytań w tym przedmiocie. Zainteresowany odmówił udzielenia odpowiedzi na dalsze pytania, dotyczące struktury samorządu adwokackiego, uznając, że brak jest podstawy prawnej do przeprowadzania tego typu egzaminu.

A. K. podkreślił, że o znajomości prawa i umiejętności jego stosowania świadczy dyplom ukończenia studiów prawniczych i złożony egzamin sędziowski. Zatem chęć poddania go de facto egzaminowi z zakresu chociażby tylko znajomości przepisów obowiązujących w adwokaturze była nielegalna. O tym bowiem, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata świadczą złożone opinie i świadectwa o zatrudnieniu. ORA natomiast nie przeprowadziła żadnego badania kwestii zakresu szkolenia aplikantów sądowych, a do tego była w świetle wyroku Trybunału uprawniona.

Odwołujący się nie zgodził się ze stwierdzeniem, iż w pracy asystenta sędziego wydziału karnego nie ma do czynienia z prawem cywilnym, przytaczając przykłady stosowania tej gałęzi prawa. Powołując się na uzyskany wpis na listę radców prawnych w dniu [...] września 2006 r. argumentował, że jego znajomość prawa cywilnego nie była przez tą korporację kwestionowana.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] marca 2008 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Wskazując na powołaną przez A. K. praktykę w zawodzie prawniczym i wpis na listę radców prawnych Prezydium NRA stwierdziło, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego przedłożona praktyka nie może być obojętna przy ocenie "odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym". Powołując się jednak na powyższy wyrok organ uznał, że ORA w [...] miała podstawy do zbadania niezbędnych umiejętności kandydata do wykonywania zawodu adwokata w ramach badania, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Zatem, w ocenie NRA, trudno wyobrazić sobie aby tę rękojmię dawała osoba niezorientowana należycie w przepisach Prawa o adwokaturze i zasadach etyki adwokackiej i godności zawodu, gdyż ta znajomość jest dla adwokata niezbędna. Zainteresowany odmawiając poddania się rozmowie w dniu [...] grudnia 2007 r. uniemożliwił zbadanie jego wiedzy w tym zakresie.

Od powyższej uchwały A. K. złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości wnosząc o jej uchylenie i wpisanie na listę adwokatów. Uchwale zarzucił naruszenie przepisów postępowania oraz art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Zdaniem zainteresowanego Prezydium NRA nie odniosło się do zarzutów zawartych w odwołaniu oraz do ustawowej przesłanki z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, tak jak wymagał tego wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Oba organy samorządu adwokackiego nie podały jaka powinna, w ich ocenia, być odpowiednia praktyka w zawodzie prawniczym, która gwarantowałaby uzyskanie wpisu na listę adwokatów. Powołując się na inicjatywy ustawodawcze stwierdził, iż posiadana przez niego praktyka zawodowa na stanowisku asystenta sędziego jest wystarczającą do uzyskania wpisu na listę adwokata. Podkreślił, że po egzaminie sędziowskim miał i nadal ma ustawiczny, praktyczny kontakt z rozmaitymi gałęziami prawa. Odwołujący się ponownie sformułował zarzut bezprawnego badania przez organ korporacji jego wiedzy z zakresu przepisów dotyczących funkcjonowania korporacji adwokackiej, a także szeroko rozumianego prawa cywilnego w aspekcie dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. W ocenie A. K. z faktem zdania egzaminu sędziowskiego wiąże się domniemanie, iż posiada on odpowiednią wiedzę prawniczą w zakresie nim objętym. Odwołujący się zarzucił nadto, że ani ORA, ani NRA w uzasadnieniach swoich uchwał de facto nie odniosły się do szeregu opinii jego dotyczących, a załączonych do akt sprawy. Zawierają one wystarczające informacje o cechach charakteru zainteresowanego i jego dotychczasowym zachowaniu, potwierdzając, że posiada on przymioty dające rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Odnosząc się do protokołu z dnia [...] grudnia 2007 r. podniósł, że nie został zapoznany z jego treścią i nie podpisał go. W związku z powyższym zakwestionował go jako nienależycie odzwierciedlający rzeczywisty stan rzeczy. Jednocześnie powtórzył zaprezentowane wcześniej zastrzeżenia do protokołu, prezentując przebieg odbytej z nim rozmowy.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] maja 2008 r. uchylił zaskarżoną uchwałę oraz uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Okręgową Radę Adwokacką w [...].

W ocenie Ministra Sprawiedliwości obie uchwały zostały wydane w oparciu o niekompletny materiał dowodowy. Organy adwokatury nie dokonały należytej oceny praktyki zawodowej nabytej przez A. K. Uznając, że przedstawione dokumenty są niewystarczające, winny zażądać dodatkowych dokumentów na potwierdzenie posiadania odpowiedniej praktyki zawodowej. Prezydium NRA nie ustosunkowało się w postępowaniu odwoławczym do argumentacji przedstawionej przez odwołującego się. Organ nie wziął pod uwagę i nie dokonał prawidłowej oceny wszystkich przesłanek mających wpływ na wpis na listę adwokatów. Przede wszystkim nie wskazano, jakie konkretnie okoliczności pozwalają twierdzić, że nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Minister stwierdził, wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych, iż żadne przepisy nie dają podstawy do poddawania kandydata, pod pozorem przeprowadzania rozmowy kwalifikacyjnej, sprawdzaniu wiedzy ze znajomości prawa. Nie oznacza to oczywiście, że samorząd adwokacki nie ma prawa do przeprowadzania rozmów z osobami ubiegającymi się o wpis na listę adwokatów, ale tylko celem zbadania czy kandydat jest nieskazitelnego charakteru i czy daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Pod pozorem takiej rozmowy nie może być jednak sprawdzana wiedza kandydata w żadnym zakresie.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości organy prowadzące postępowanie w sprawie wpisu, z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nie podjęły niezbędnych kroków prowadzących do dokładnego wyjaśnienia sprawy i zebrania niezbędnego materiału dowodowego. W związku z tym sprawa wymaga przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia wszystkich okoliczności potwierdzających posiadanie przez A. K. praktyki zawodowej pozwalającej na uznanie, iż daje on rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Jednocześnie organ przypomniał, nawiązując do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, iż w sytuacji, gdy aplikacja i egzamin sędziowski przygotowuje i weryfikuje przydatność konkretnych osób do podjęcia wysoce odpowiedzialnej funkcji sędziego, trudno byłoby przyjąć pogląd, że złożenie egzaminu sędziowskiego stanowi zbyt niski wymóg znajomości prawa dla przyjęcia w poczet korporacji zawodowej adwokatów.

Na powyższą decyzję Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego zarówno Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, jak i Okręgowa Rada Adwokacka w [...] wszechstronnie dokonały oceny przydatności do zawodu adwokata skarżącego. Istotne znaczenie dla tej oceny miała odmowa poddania się przez A. K. rozmowie, która umożliwiłaby zbadanie jego wiedzy w zakresie niezbędnej dla adwokata znajomości przepisów Prawa i zasad etyki adwokackiej i godności zawodu. Kierując się wskazaniami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. (sygn. akt k 6/06), że "w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 11 pkt 2 o wpis na listę adwokatów samorząd adwokacki może, a nawet winien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że możliwy jest (także w świetle zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, ustanowionej w art. 65 ust. 1 Konstytucji) przepływ z jednego do drugiego zawodu prawniczego. Nie oznacza to jednak, że przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych dla należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego", organ samorządu zawodowego stwierdził, iż czuwając nad funkcjonowaniem korporacji i jej członków oraz stojąc na straży interesu publicznego nie może zaaprobować poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sprowadzałoby się to do tego, że rozstrzyganie w sprawie wniosku o wpis na listę adwokatów byłoby postępowaniem, o którego wyniku decydować miałyby wyłącznie okoliczności formalne, w następstwie czego norma art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze okazałaby się "pusta", a uprawnienia organów adwokatury iluzoryczne.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie, podtrzymując prezentowaną dotychczas argumentację.

A. K. pismem procesowym z dnia [...] grudnia 2008 r. wnosił o nieuwzględnienie skargi wskazując, że pozostają w pełni aktualne jego argumenty i wnioski przedstawione w dotychczasowych odwołaniach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma uzasadnionych podstaw.

Za prawidłowe – zdaniem Sądu – należy uznać stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że organ nie wyjaśniły sprawy w sposób wymagany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.

W niniejszej sprawie istotne jest, że zaskarżone uchwały zostały wydane po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 25 kwietnia 2007 r. uchwały Prezydium NRA z [...] października 2006 r. i ORA w [...] z [...] czerwca 2006 r. odmawiających wpisu skarżącego na listę adwokatów. W wyroku tym Sąd, nawiązując do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 19 kwietnia 2006 r. (sygn. akt K 6/06) wskazał, że przed dokonaniem wpisu na listę adwokatów organ powinien zbadać czy ubiegający się o taki wpis skarżący daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Oznacza to, że organy samorządu adwokackiego nie zostały pozbawione praktycznych możliwości badania przesłanki rękojmi i nieskazitelnego charakteru.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Naruszenie przez organy administracyjne postanowień cyt. przepisu powoduje konieczność uchylenia wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez organy związania orzeczeniem sądu. Organ obowiązany jest rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji, pomimo związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w powołanym powyżej wyroku WSA, naruszyły dyrektywy wynikające z art. 153 p.p.s.a. Odnotować wprawdzie należy, że z uchwały ORA w [...] z [...] grudnia 2007 r. wynika, że organ prawidłowo określił w oparciu o jakie przesłanki winien badać czy skarżący daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Jednakże analizie i to nie pełnej, została poddana tylko jedna z nich – praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Organ zupełnie pominął okoliczność, że skarżący odbył aplikację sędziowską i zdał z wynikiem pozytywnym egzamin sędziowski. Nie przeanalizował jaki jest zakres przedmiotowy aplikacji sędziowskiej i odbywanych w jej trakcie praktyk, a także zakres egzaminu sędziowskiego, ile trwa szkolenie w tym zakresie. Istotne jest przy tym, na co zwrócił uwagę Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. (sygn. akt k 6/06) podkreślił, że w sytuacji, gdy aplikacja i egzamin sędziowski przygotowuje i weryfikuje przydatność konkretnych osób do podjęcia wysoce odpowiedzialnej funkcji sędziego, trudno byłoby przyjąć pogląd, że złożenie egzaminu sędziowskiego stanowi zbyt niski wymóg znajomości prawa dla przyjęcia w poczet korporacji zawodowej adwokatów.

W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że organy nie przeprowadziły pogłębionej analizy przedłożonych przez skarżącego dowodów. Uznając, że złożone dokumenty są niewystarczające dla oceny praktycznego kontaktu z zawodem, organ powinien ewentualnie wezwać skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów szczegółowo określających zakres jego praktyki zawodowej. W żadnym jednak razie weryfikacja wiedzy teoretycznej i praktycznej posiadanej przez skarżącego nie mogła odbywać się – tak jak chciała tego ORA w [...] – podczas rozmowy, na którą został wezwany skarżący. Odmowa odbycia przez skarżącego takiej rozmowy jest mocno eksponowana w uchwale ORA w [...] z [...] grudnia 2007 r. Wskazano w niej, że odmawiając udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące zasad etyki adwokackiej skarżący lekceważy organy samorządu adwokackiego i uniemożliwia ustalenie jego przydatności do zawodu, a także że wobec postawy skarżącego przyjętej w trakcie tej rozmowy, nie można było ustalić jaki jest zakres wiedzy teoretycznej i praktycznej nabytej w czasie dotychczasowej pracy zawodowej. Natomiast Prezydium NRA uzasadniając wydane rozstrzygnięcie zasadniczo oparło się na odmowie poddania się przez skarżącego rozmowie, co uniemożliwiło zbadanie jego wiedzy na temat przepisów Prawo o adwokaturze i zasad etyki adwokackiej.

W ocenie Sądu Minister Sprawiedliwości zasadnie uznał, że organy – w świetle obowiązujących przepisów prawa – nie były uprawnione do przeprowadzania ze skarżącym rozmowy, mającej na celu weryfikację jego wiedzy w jakimkolwiek zakresie. W przypadku skarżącego weryfikacja taka została już dokonana przez powołane do tego gremia, w trybie określonym w stosownych przepisach prawa i obejmowała ona także zagadnienia związane z Prawem o adwokaturze. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, które zachowuje w pełni swoją aktualność, tego typu rozmowy, mające de facto charakter egzaminu są nielegalne. Jak wskazuje doświadczenie, nie są one prowadzone bowiem w celu sprawdzenia wymogu nieskazitelności kandydata i jego dotychczasowego zachowania do czego organy mają pełne prawo, lecz intencją organów adwokatury jest sprawdzenie w ich trakcie wiedzy kandydata z różnych dziedzin prawa. Dopóki ustawodawca nie zezwoli organom samorządu adwokackiego na przeprowadzenie tego typu egzaminu, dotąd wszelkie próby prowadzenia rozmów z kandydatami na adwokatów na tematy odwołujące się do posiadanej przez nich wiedzy prawniczej nie mogą spotykać się z aprobatą.

W odwołaniu od uchwały ORA w [...] skarżący akcentował nielegalny charakter tego typu rozmów. Po rozpoznaniu tego odwołania Prezydium NSA w uchwale z [...] marca 2008 r. w żadnym zakresie nie ustosunkowało się do tych zarzutów skarżącego. Odnosi się to również do pozostałych zarzutów zawartych w odwołaniu z [...] stycznia 2008 r. Organ odwoławczy, który zgodnie z art. 15 k.p.a., rozpoznaje sprawę ponownie w jej całokształcie, nie dokonał oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i to pomimo tego, iż skarżący w odwołaniu przeprowadził taką analizę przedłożonych przez siebie dokumentów, zwracając zwłaszcza uwagę na swoje doświadczenie zawodowe w zakresie prawa cywilnego i gospodarczego. Treść uzasadnienia uchwały Prezydium NRA mogłaby wskazywać, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata daje osoba należycie zorientowana w przepisach Prawa o adwokaturze i zasadach etyki adwokackiej i godności zawodu i weryfikacji tej wiedzy służyć ma przeprowadzona z kandydatem na adwokata rozmowa.

Podtrzymując w całości stanowisko dotyczące oceny tego typu rozmów, należy zwrócić uwagę, iż w odwołaniu skarżący podniósł, że protokół z przeprowadzonej z nim rozmowy nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 68 k.p.a., a także że nie odzwierciedla rzeczywistego przebiegu rozmowy. Podkreślił jednocześnie, że zasady etyki adwokackiej są mu znane, o czym poinformował członków ORA w [...]. Do tych zastrzeżeń skarżącego Prezydium NSA się nie ustosunkowała, a co więcej odwołało się do zakwestionowanego przez skarżącego protokołu. Organ nie wziął również pod uwagę, że skarżący jest wpisany na listę radców prawnych. Oznacza to, że problem dawania przez skarżącego rękojmi prawidłowego wykonywania zbliżonego charakterem zawodu prawniczego był już badany i to z wynikiem korzystnym dla skarżącego. Ta okoliczność była również podnoszona przez skarżącego w odwołaniu, lecz nie została rozważona przez organ odwoławczy. W tych okolicznościach sprawy uznać należy, że organ odwoławczy nie rozpatrzył sprawy w jej całokształcie.

Reasumując, w ocenie Sądu, Minister Sprawiedliwości zasadnie wyeliminował z obrotu prawnego uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, uznając, że zostały one wydane bez rozważenia i oceny wszystkich dokumentów, złożonych przez skarżącego dla wykazania odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym.

Mając powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.