Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 902/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i  ust. 2,
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 104
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r. sprawy ze skargi F. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., Nr [...], działając na podstawie art. 2, art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. 2015 r. poz. 1224 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23, ze zm., dalej: Kpa), po rozpatrzeniu odwołania F. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta T. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...]r. Nr [...] odmawiającej umorzenia zadłużenia alimentacyjnego w kwocie 15540 zł powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym A. W. i W.W. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy – wyeksponował, że zaskarżona decyzja została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji, po rozstrzygnięciu przez organ drugoinstancyjny odwołania strony – następnie przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, powtarzając argumentację organu pierwszoinstancyjnego i wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że F.W. posiada zadłużenie powstałe z tytułu wypłaconych na rzecz A. W. i W. W. świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm., dalej: ustawa). Należność do zwrotu w wysokości 15540 zł (14800 zł należność główna oraz 740 zł odsetki) obejmuje kwotę zaliczki alimentacyjnej wypłaconej na podstawie decyzji organu pierwszej instancji:

a) z dnia [...] r. nr [...] w kwocie 400 zł miesięcznie w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r.,[...] w kwocie 400 zł, miesięcznie w okresie od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r., oraz

b) z dnia [...]r. nr [...] w kwocie 400 zł miesięcznie w okresie od 1 września 2007 r. do 30 września 2008 r.

W dalszej kolejności przypominał, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. Nr [...] odmówił stronie umorzenia zadłużenia alimentacyjnego kwocie 14800 zł powstałego z tytułu wypłacenia zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie, w wyniku rozpatrzenia którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Następnie – jak zauważył organ drugoinstancyjny – Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. decyzją z dnia [...] r. nr [...] ponownie odmówił stronie umorzenia zadłużenia alimentacyjnego w kwocie 15540 zł powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym A. W. i W. W. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. Od decyzji tej strona także wniosła odwołanie, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. – ponownie – decyzją z dnia [...]r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W następstwie powyższego ciągu zdarzeń organ pierwszej instancji wydał decyzję, którą w pełni – zaskarżoną decyzją – zaakceptował organ odwoławczy.

Argumentując wskazał, że organ pierwszej instancji ustalił, że F.W. zamieszkuje w wynajmowanym domu, na który składają się 3 pokoje, kuchnia, łazienka i kotłownia wraz z żoną K. K. oraz pasierbicami P. M., W. M. oraz synem X. W., z kolei N.W. przebywa pod opieką ojca 2 tygodnie w miesiącu ale nie mieszka z nim i jego rodziną na stałe. Małżonkowie aktem notarialnym ustanowili rozdzielność majątkową. Strona od 16 lutego 2015 r. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas określony, w wymiarze 1/2 etatu. Wcześniej pracowała dorywczo. Wysokość wynagrodzenia, wypłacanego w terminie do ostatniego dnia miesiąca, za który jest należne, wynosi 676,08 zł (netto). Działalności gospodarczej dłużnik nie prowadzi i nie prowadził. Wskazał także, że strona zgłosiła problemy zdrowotne (neurologiczne), jednakże orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie posiada. Podjęła leczenie, czego skutkiem – co uwypuklił – były jednorazowy wydatek na lekarstwa w kwocie ok 90 zł. Ponadto na dochód rodziny składa się również wynagrodzenie w wysokości 1.100,00 zł (netto) z pracy zarobkowej wykonywanej przez K. K. Strona – co także zawarł organ pierwszej instancji, i co wykazał organ odwoławczy – nie korzysta z pomocy MOPS T. ani innych jednostek organizacyjnych, z kolei żona dłużnika jest świadczeniobiorcą zasiłku rodzinnego z dodatkami (wysokość świadczeń wynosi 369,00 zł na miesiąc), ponadto od ojca dzieci: P. i W. M., otrzymuje alimenty w łącznej wysokości 700,00 zł miesięcznie. Stałe miesięczne wydatki to: opłata za wynajem domu 400,00 zł, energia elektryczna 125,00 zł, gaz 60,00 zł, opłata za przedszkole 290,00 zł, opłaty za telefon i internet ok 150,00 zł, paliwo i bilety komunikacji miejskiej to wydatek 346,50 zł, opał ok. 100,00 zł, alimenty 300,00 zł (płacone na A. i N. W.), na żywność i środki czystości przeznaczana jest kwota 400,00 zł. Z analizy przedstawionych przez stronę dokumentów i oświadczeń wynika, że dochód na członka rodziny po odliczeniu opłat stałych wynosi 151,61 zł (wliczając dziecko N. W. będące 2 tygodnie, z całego miesiąca na utrzymaniu ojca). Ponadto żona strony spłaca kredyt konsumpcyjny w wysokości 11.893,82 zł zaciągnięty w styczniu 2015 r.

Odnosząc poczynione ustalenia do regulacji prawnych przedmiotu Kolegium wyjaśniło, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje w art. 30 ust. 1, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (w tym należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej) w łącznej wysokości:

1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Zaakcentowało, że w toku wypłacania świadczeń alimentacyjnych dłużnik alimentacyjny ani Komornik Sądowy prowadzący postępowanie egzekucyjne nie przekazał Ośrodkowi jakichkolwiek kwot na spłatę zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej.

Mając to na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że strona nie spełnia warunków uprawniających organ właściwy dłużnika do umorzenia przedmiotowych zaległości nawet w wysokości 30 % (z zebranego materiału dowodowego nie wynika, że egzekucja jest skuteczna przez okres co najmniej 3 lat w wysokości miesięcznej, nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Zaznaczył przy tym, że brzmienie powołanego powyżej art. 30 ust. 2 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że ocena, czy w indywidualnym określonym przypadku zachodzą wspomniane względy, pozostawiona została uznaniu organów. Przepis ten nie pozostawia jednak organom pełnej dowolności. Organ pierwszej instancji powinien – co w jego ocenie uczynił – udowodnić, iż w konkretnym przypadku nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej. Umorzenie przedmiotowych świadczeń, jest wyjątkiem od reguły i nakłada na organ właściwy obowiązek zbadania, czy wniosek rzeczywiście dotyczy przypadku szczególnie uzasadnionego. Odwołując się do orzecznictwa podał, że "Sąd Najwyższy, w wyroku dotyczącym instytucji umorzenia należności wskazał, że zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast ich umorzenie może nastąpić wyjątkowo tylko w sytuacjach szczególnych. Również brak stałych dochodów i związana z tym trudna sytuacja materialna, nie były w ocenie Sądu szczególną okolicznością".

Równocześnie podał, że Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Za szczególnie uzasadnione Naczelny Sąd Administracyjny uznaje sytuacje zupełnie wyjątkowe – tak NSA w wyroku z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 777/05, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl.

Zaznaczył także, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w przypadku decyzji uznaniowych organ administracyjny zobowiązany jest wyważyć słuszny interes obywatela i interes społeczny. O istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Natomiast przez interes społeczny (publiczny) rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itd. – tak: wyrok NSA z dnia 21 maja 2003 r., sygn. akt III SA 2752/01. Interes społeczny wymaga przede wszystkim, aby dokonując redystrybucji środków publicznych organy właściwe w sprawach przedmiotowych świadczeń nie dochodziły ich zwrotu jedynie w wyjątkowych przypadkach. Niedomaganie się od strony zwrotu kwoty wskazanych świadczeń, naruszałoby w sposób rażący nie tylko interes fiskalny Państwa, ale i wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość społeczna i zaufanie obywateli do organów władzy. Społeczeństwo i jego obywatele muszą żyć w przekonaniu, że organy Państwa dbają o to, aby pieniądze publiczne były wykorzystywane w sposób zgodny z ich przeznaczeniem, a umorzenie wypłaconych świadczeń dotyczyło jedynie osób znajdujących się w zupełnie wyjątkowej sytuacji, których twierdzenia nie wzbudzają jakichkolwiek wątpliwości co do ich zgodności z prawdą i które wykorzystują wszystkie swoje możliwości i uprawnienia do poprawy sytuacji finansowej swojej rodziny. W przeciwnym wypadku należałoby uznać, że instytucje odpowiedzialne nie wykonują swoich ustawowych obowiązków i marnotrawią środki publiczne, co oczywiście naruszałoby rażąco interes społeczny. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji i stwierdziło, iż zaskarżona decyzja podjęta została w ramach uznania administracyjnego a organ pierwszej instancji nie naruszył granic tego uznania. W jego ocenie w toku postępowania został zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy i podjęto w nim wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Na zakończenie organ odwoławczy skonstatował, że obowiązek alimentacyjny ciąży na każdym z rodziców i jeżeli osoba zobowiązana do alimentacji nie wywiązuje się ze swojego obowiązku musi mieć świadomość, że zadłużenie będzie wzrastać i będzie zobowiązana do spłaty tych należności, zaś dobro dziecka jest wartością najważniejszą, podlegającą konstytucyjnej ochronie ze strony Państwa. To na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny a świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej są jedynie formą okresowego zabezpieczania dochodów osoby uprawnionej do alimentów i mają charakter świadczenia zwrotnego dlatego też strona powinna mieć świadomość konieczności zwrotu wypłaconych kwot oraz ciążącego na stronie obowiązku. Kolegium podzieliło pogląd wyrażony przez organ pierwszej instancji, iż w przypadku strony nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Podkreśliło, że z art. 30 ust. 2 ustawy można wywnioskować, iż ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego. Może on wystąpić o:

po pierwsze – odroczenie spłaty występującego zadłużenia,

po drugie – rozłożenie go na raty, a w ostateczności

po trzecie – umorzenie występującego zadłużenia.

Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego – jak podniósł – równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być od najmniej wywołujący skutek, po najdalej idący. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny winien w pierwszej kolejności wykorzystać przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć te spłatę na raty a dopiero w ostateczności występować o umorzenie występującej należności. Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, iż zadłużenie dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych stanowi zobowiązanie strony, która winna czynić wszelkie starania, by dokonać jego spłaty. Jego zdaniem organ pierwszej instancji zarówno w postępowaniu dowodowym, jak i w uzasadnieniu decyzji udowodnił, iż w przypadku strony nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej.

Organ odwoławczy zaakceptował w pełni pogląd organu pierwszej instancji i stwierdził, że w wyniku analizy całokształtu zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego, nie znalazł podstaw do zajęcia w przedmiotowej sprawie odmiennego stanowiska od zaprezentowanego w zaskarżonej w trybie odwoławczym decyzji organu pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca nie zgodziła się z jej treścią i opisała swoją trudną sytuację materialną oraz odniosła się do stanu faktycznego sprawy ustalonego przez organy pierwszej i drugiej instancji. Podnosząc, że domagała się umorzenia zadłużenia alimentacyjnego z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i materialną, która nie pozwala na zabezpieczenie występujących u niej potrzeb bytowych.

Autor skargi wskazał, że pracuje jako spawacz i tylko na pół etatu, pomimo tego, że nie dźwiga ciężkich rzeczy to i tak po powrocie do domu czasami nie jest w stanie się ruszyć i nic zrobić. Podkreślił, że pracuje bo chce wspomóc żonę, gdyż tylko z samego jej zarobku nie byliby w stanie utrzymać dzieci. Zaznaczył, że jest pod stałą kontrolą w poradni neurologicznej i cały czas na lekach wspomagających kręgosłup i lekach przeciw bólowych, aby – jak to określił – "móc w miarę normalnie funkcjonować". Dołączając opisy z poradni o stanie zdrowia, zanegował stanowisko organów, że w jego sytuacji nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia. Wyeksponował, że z małżonką posiadają czwórkę dzieci, a na dwie córki na A. i N. W.płaci alimenty po 150 zł miesięcznie.

Podał także, że "na dzień dzisiejszy sytuacja z płatnościami alimentów na A. W. uległa diametralnej zmianie gdyż po wizycie w banku [...] w T. do którego to otrzymałem wezwanie do spłaty zadłużenia jakie powstało na koncie małoletniej w wysokości około 70 zł gdyż moja obecnie [...] letnia już córka posiadała konto w banku wraz z kartą na które to konto przelewałem jej alimenty i jestem za nie odpowiedzialny do ukończenia przez córkę 18 roku życia, dowiedziałem się iż kartą która jest własnością córki dysponuje inna nieletnia osoba zamieszkała w T. (....). Zgłosiłem ową sprawę na policję i zablokowałem kartę zgodnie z poleceniem jakie mi przekazano na policji obecnie nieletni jest poszukiwany i odpowie za korzystanie z cudzej własności a moja córka nieletnia poraz kolejny okazała się nie odpowiedzialnym dzieckiem czemu zaprzeczała zawsze, że ona jest już taka dorosła i odpowiedzialna".

W dalszych motywach strona skarżąca wskazała, że stale w miarę potrzeb pomagała córce, jest oszczędna, nie marnotrawi środków na używki, ciężko pracuje, a organy i sądy – w jej opinii – "nie popatrzą prostym ludzkim spojrzeniem na potrzeby zwykłych ludzi którzy zwracają się do sądów i innych instytucji o pomoc".

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zaznaczając, iż zauważyło trudną i złożoną sytuację finansową, zdrowotną oraz osobistą skarżącego, jednakże uwzględnienie wniosku o umorzenie kwoty zadłużenia dłużnika alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i może nastąpić tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa osoby zobowiązanej do zwrotu należności lub jego rodziny nie pozwala na wywiązanie się z tego obowiązku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: Ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania.

Na wstępie przypomnieć należy, warunki oraz zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228, dalej także ustawa lub upa), której przepisy stanowiły materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia.

Jak wynika z art. 27 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ ten wydaje decyzję w przedmiocie oddania tych kwot po zakończeniu każdego okresu świadczeniowego, bądź też po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Niemniej, w art. 30 ustawy prawodawca złagodził częściowo stanowczość tej regulacji poprzez przyznanie organom administracji publicznej prawa do umorzenia w całości lub w części zaległości, odroczenia terminu ich spłaty bądź też rozłożenia ich na raty, jeżeli wniosek w tej mierze złoży dłużnik alimentacyjny, a ponadto przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna.

Wykładnia językowa art. 30 ustawy prowadzi do wniosku, że zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 1 oraz jej wysokość uzależnione jest przede wszystkim od stopnia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do odzyskania należności z tytułu alimentów. Co więcej organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń. Jednak wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy. Kwestia działania organów administracji publicznej w ramach uznania administracyjnego była przedmiotem licznych orzeczeń sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 listopada 1999 r., sygn. akt III SA 7900/98 wskazał, że w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny", natomiast w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, NSA zwrócił uwagę, że "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 Kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych". Sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. W ocenie Sądu wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 Kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 Kpa).

Z uwagi na zarzuty zawarte w skardze podkreślenia wymaga, że na tle jurysdykcji administracyjnej sprawowanej w sprawach podlegających uznaniu organu, orzecznictwo sądowoadministracyjne od początku prezentowało stanowisko, że zakres swobody organu działającego w ramach uznania administracyjnego, wynikający z przepisów prawa materialnego, ograniczony jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 1981 r., sygn. SA 820/81, który nie utracił na aktualności. Zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów administracji sięga do granic kolizji z interesem społecznym. Organ administracji orzekający na podstawie przepisów prawa materialnego, przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 Kpa, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków.

Nie ulega jednocześnie wątpliwości – jak słusznie akcentowały organy – że umorzenie należności alimentacyjnych jest instytucją wyjątkową, a jej zastosowanie wymaga istnienia szczególnych okoliczności po stronie dłużnika alimentacyjnego. Trudno zdefiniować te "szczególne, czy wyjątkowe okoliczności", gdyż w każdej sytuacji będą one podlegały ocenie w toku indywidualnego postępowania administracyjnego. W tym miejscu istotne będzie przywołanie tezy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1183/13, gdzie zaznaczono, że "stan zdrowia dłużnika, który uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, i ograniczone dochody – renta inwalidzka – obciążone dodatkowo wydatkami na leczenie, uzasadniają umorzenie zaległości związanych z obiektywną niemożnością wywiązania się z ciążących zobowiązań alimentacyjnych, bez względu na czas ich powstania".

Powyższe prowadzi do wniosku, że wydanie decyzji przez organ o umorzeniu zadłużenia alimentacyjnego musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i osobistej dłużnika, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy. Jednocześnie winno się to odbyć z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co w ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie miało miejsce. Wbrew bowiem stanowisku strony skarżącej organ odwoławczy prawidłowo ustalił stan faktyczny oraz właściwie zastosował art. 30 ust. 2 ustawy.

Kolegium na podstawie przedstawionych mu akt administracyjnych ustaliło, że dłużnik alimentacyjny jest zdolny do podjęcia pracy, którą notabene wykonuje, nie wymaga korzystania ze wsparcia pomocy społecznej. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ odwoławczy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 Kpa, ani przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ prawidłowo ustalił stan majątkowy i osobisty skarżącego, a wywiedzione przez niego wnioski zasługują na akceptację. Sam skarżący nie powołał żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na wynik sprawy, a nie zostały uwzględnione przez organ. Zdaniem składu orzekającego, Kolegium dokonało wystarczającej oceny materiału dowodowego i przekonująco uzasadniło zajęte stanowisko. Wbrew zarzutom skargi nie istniała potrzeba prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, gdyż wszystkie potrzebne do rozpoznania wniosku skarżącego informacje znajdowały się w aktach sprawy.

Kolegium rozważając sytuację majątkową i osobistą strony uznało, że nie jest ona wyjątkowa i nie zachodzą obiektywne przesłanki do umorzenia jego zadłużenia. Stanowisko to należy zaakceptować, gdyż ustalony stan faktyczny nie może prowadzić do odmiennych wniosków. Wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 Kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 Kpa).

Przede wszystkim słusznie organy uznały, że instytucja umorzenia przedmiotowych należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 583, ze zm., dalej także: Krio) w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. System zabezpieczenia społecznego nie ma zaś na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą pomocniczości (wyrażoną w preambule Konstytucji RP), stosownie do której Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane (por. rozważania w pkt 4.2 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06). Nie jest zatem uzasadnionym, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów.

W orzecznictwie podnosi się, że umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek zaliczek alimentacyjnych – por. wyrok NSA z 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 544/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Bd 786/06, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 411/10, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 570/08.

W przedmiotowej sprawie obecna sytuacja finansowa skarżącego jest trudna, to jednakże okoliczność ta sama w sobie nie może przesądzić o umorzeniu przedmiotowych należności. Jak zasadnie wskazał organ obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, gdyż alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację. Dobro dziecka jest bezwzględnie wartością najwyższą, podlegającą ochronie ze strony Państwa. W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mowa jest o tym, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. System zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Nie jest zatem uzasadnionym, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym zaliczek od zobowiązanego z tytułu alimentów.

Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Jak zatem wskazano umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Powtórzenia przeto wymaga, że stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Sądy administracyjne niejednokrotnie wskazywały, na tle konkretnych przypadków, że zarówno powody zdrowotne, jak i bezrobocie nie mogą być uznane za wystarczające do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – por. wyrok WSA w Białymstoku z 31 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 728/10, wyrok WSA w Lublinie z 25 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 559/10. Skarżący jest – obecnie – osobą w wieku "produkcyjnym", posiada pracę, nie jest osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki, dlatego brak jest podstaw do uznania, że organy niewłaściwie uznały, że brak jest podstaw do umorzenie jego zadłużenia. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący nie może wykonywać każdego rodzaju pracy, nie jest to okolicznością uzasadniającą uwzględnienie jego wniosku. Również fakt, że skarżący leczy się z powodu dolegliwości zdrowotnych, nie uprawnia do uznania, że ich charakter i rozmiar całkowicie wykluczają w przyszłości możliwości podjęcia pracy przez niego, odpowiadającej jego możliwościom fizycznym i zdrowotnym.

W tych okolicznościach – zdaniem Sądu – zasadnie organy uznały, iż sytuacja dochodowa skarżącego, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych na rzecz dzieci świadczeń alimentacyjnych. Obowiązkiem skarżącego jest stałe podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Dodatkowo należy wskazać, że w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy, ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy, tj. odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia należności na raty. Skarżący, jeśli uzna to za właściwe uprawniony jest zatem do złożenia kolejnych wniosków o zastosowanie określonych w ustawie ulg.

Sąd podziela konkluzję organów, że przeprowadzone postępowanie nie wykazało, aby okoliczności dochodowe i rodzinne skarżącego dawały podstawę do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż okoliczności te muszą być szczególne.

Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu organy należycie zbadały i oceniły sytuację materialną i zdrowotną skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia przedmiotowych należności.

Dlatego też na podstawie art. 151 Ppsa, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.