Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 823/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 64e oraz art. 151a § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 136 § 1, art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lipca 2022 r. sprawy ze sprzeciwu Z. M. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 23 maja 2022 r. nr SKO.4111/24/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem sprzeciwu Z. M. (dalej zwana jako: Skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej zwane jako: Kolegium, SKO, Organ II instancji) z dnia 23 maja 2022 r. nr SKO.4111/24/2022, uchylająca decyzję Burmistrza [...] (dalej zwany jako: Burmistrz, Organ I instancji) z dnia 30 grudnia 2021 r. nr MGOPS/R/RK/5222/23/21 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.

Jak wynika z akt sprawy, Z. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. M., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] wydanym na stałe, w którym stwierdzono, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 lutego 2019 r.

W postępowaniu administracyjnym ustalono, że K. M. jest wdową, zamieszkuje wspólnie z córką Z. M. Osoba wymagająca opieki z uwagi na wiek oraz stan zdrowia ma duże problemy z poruszaniem się i ogólną sprawnością, porusza się tylko i wyłącznie za pomocą kul oraz przy pomocy drugiej osoby. K. M. jest zależna od opieki i pomocy osób drugich. Opiekę nad nią sprawuje córka Z. M. Opieka ta polega m.in. na przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, podawaniu leków, pomocy w codziennej higienie osobistej, ubieraniu się, umawianiu wizyt lekarskich i realizacji recept.

W postępowaniu ustalono także, że Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, nie ma ustalonego prawa do żadnego świadczenia emerytalno-rentowego. Do dnia 31 października 2021 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W dniu 22 listopada 2021 r. Skarżąca złożyła wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy 2021/2022 w związku z opieką nad matką, jednakże oświadczyła, iż wnosi o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Postępowanie o przyznanie zasiłku opiekuńczego zostało zawieszone przez Burmistrza [...] postanowieniem z dnia 23 listopada 2021 r. nr MGOPS/R/RK/5223/34/21.

W trakcie postępowania ustalono również, że Skarżąca nie ma ustalonego prawa do żadnego świadczenia emerytalno-rentowego czy świadczenia opiekuńczego. Na osobę wymagającą opieki nikt inny nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, ani żadnego świadczenia opiekuńczego w Polsce oraz za granicą.

Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Burmistrz [...] decyzją z dnia 30 grudnia 2021 r. nr MGOPS/R/RK/5222/23/21 odmówił Z. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. M.

W uzasadnieniu organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej zwana w skrócie: u.ś.r.) stwierdził, że Z. M. bezsprzecznie sprawuje opiekę nad matką, nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką, z tego powodu nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia. Skarżąca jest osobą z kręgu osób, które mogą pobierać świadczenie pielęgnacyjne, nie ma ustalonego prawa do świadczenia emerytalno-rentowego, czy też świadczenia opiekuńczego. K. M. jest osobą z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na K. M. nikt nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, ani żadnego świadczenia opiekuńczego w Polsce oraz za granicą, również nie figuruje w innych jednostkach terenowych. Zdaniem Organu I instancji w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 17 ust. 5 u.ś.r. wykluczające pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie można wskazać, iż niepełnosprawność K. M. powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia.

Burmistrz wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 wskazał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił moc w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zdaniem Burmistrza, TK swoim orzeczeniem nie wyeliminował wadliwego przepisu, pozostawiając jego zmianę ustawodawcy. W motywach orzeczenia Trybunał podkreślił, że stwierdzenie niekonstytucyjności w tym przypadku nie kreuje prawa do żądania świadczenia dla opiekunów niepełnosprawnych osób dorosłych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. W ocenie Organu I instancji nie ma prawnej możliwości, aby organy administracji publicznej w ramach własnych kompetencji i zasady legalności działania, mogły bez ingerencji ustawodawcy, określić uwzględniając konieczność zachowania zasady równości w jakiej wysokości i na jakich zasadach mają przyznać świadczenia opiekuńcze wszystkim ubiegającym się o nie, opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał wskazał jedynie, iż niekonstytucyjne jest nierówne traktowanie opiekunów osób niepełnosprawnych, bez wskazywania, że świadczenie pielęgnacyjne należałoby przyznać wszystkim ubiegającym się. Ukształtowanie modelu ustalenia świadczeń dla tych opiekunów leży w gestii ustawodawcy. Do momentu ingerencji ustawodawcy w przedmiotowy przepis sytuacja prawna wnioskodawcy pozostaje bez zmian. Organ I instancji uznał, że wyrok Trybunału nie zmienił sytuacji prawnej wnioskodawcy.

Końcowo Burmistrz wyjaśnił, że w niniejszej sprawie spełnione są wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyjątkiem, że niepełnosprawność K. M. powstała po 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Od powyższej decyzji Skarżąca wniosła odwołanie wskazując, że jej matka wymaga stałej opieki, co powoduje brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarżąca wyjaśniła, że jest w trudnej sytuacji życiowej. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie sprawy i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, po rozpatrzeniu odwołania Z. M., decyzją z dnia z dnia 23 maja 2022 r. nr SKO.4111/24/2022, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej zwana w skrócie: K.p.a.) uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę Organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Na wstępie Kolegium wskazało, że podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W dalszej kolejności SKO przytoczyło treść art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b u.ś.r., a następnie wyjaśniło, że wydanie decyzji odmownej w związku z tym, że nie można ustalić momentu, w którym powstała niepełnosprawność K. M., będącej matką Skarżącej, stanowiło naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, co oznacza, że nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w ww. wyroku. Powyższe oznacza, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Kolegium podzieliło w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Na poparcie swojego stanowiska, Organ odwoławczy powołał się na orzecznictwo sądowoadministracyjne.

Organ odwoławczy wskazał, że odmowa przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z powodu wskazanego przez Organ I instancji w zaskarżonej decyzji (tj. z powodu nie spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r.) nie znajdowała usprawiedliwionych podstaw. Zdaniem Kolegium powyższe uchybienie uzasadnia stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana bez prawidłowego wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności. Organ I instancji nie rozważył całości okoliczności faktycznych mających wpływ na przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a decyzję oparł m.in. na przesłance negatywnej określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., która nie mogła stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego Kolegium uznało, że wskazany przez Organ I instancji powód odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rzeczywistości nie zachodzi, gdyż przeszkody w tym zakresie nie stanowi moment powstania znacznego stopnia niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

W ocenie Organu odwoławczego nie wszystkie okoliczności sprawy zostały wzięte pod uwagę, wyjaśnione i należycie rozważone przez Organ I instancji. Mając na uwadze wykładnię funkcjonalną i systemową, w tym zwłaszcza z uwzględnieniem racji płynących z zasad konstytucyjnych (tj. zasady równości - wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zasady sprawiedliwości społecznej określonej w art. 2 Konstytucji RP, zasady ochrony i opieki nad rodziną w ogólności statuowanej w art. 18 Konstytucji RP, zasady szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej zawartej w art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) Organ odwoławczy uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 K.p.a. nakazującego dokładne wyjaśnienie sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela oraz art. 77 § 1 K.p.a. nakazującego zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także z naruszeniem art. 107 § 3 K.p.a. nakazującego uzasadnienie decyzji z rozważeniem wszystkich faktów, co spowodowało uchylenie zaskarżonej decyzji Organu I instancji. Zdaniem Kolegium, Burmistrz powinien we właściwym trybie ustalić stan faktyczny sprawy, zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy sprawy w sposób zgodny z przepisami prawa oraz dokonać jego analizy i szczegółowego opisu w uzasadnieniu decyzji. W ocenie SKO, Organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, co do okoliczności mających znaczenie prawne w sprawie, a mianowicie nie przeprowadził prawidłowego postępowania dowodowego w kierunku wykazania, czy Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia, bądź nie podejmuje zatrudnienia, celem sprawowania opieki nad matką. Znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje na to, aby Organ I instancji ustalił zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad matką, a brakiem aktywności zawodowej po stronie Skarżącej. Zdaniem SKO, nie wykazano czy Skarżąca uprzednio pracowała i rozwiązała umowę o pracę (za porozumieniem stron lub za wypowiedzeniem) w celu sprawowania opieki nad matką i czy zachodzi ewentualny związek z rezygnacją z zatrudnienia, bądź nie podejmowaniem zatrudnienia, a faktycznym podjęciem się sprawowania opieki.

W ocenie Organu odwoławczego zamieszczone w decyzji Burmistrza stwierdzenie, że Skarżąca "nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką, ponieważ z tego powodu nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia" nie jest wystarczające dla wykazania związku przyczynowo-skutkowego.

Kolegium wskazało, że Organ I instancji ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę zobowiązany jest wyjaśnić i prawidłowo udokumentować w aktach sprawy fakt zaistnienia, bądź nie zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, bądź nie podejmowania zatrudnienia przez Skarżącą, gdyż zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, czy Skarżąca spełnia wszystkie warunki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. niezbędne do przyjęcia kwalifikacji prawnej, jako rezygnacja z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

SKO wskazało, że rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę organ zobowiązany będzie do załatwienia wniosku strony zgodnie z omówionymi w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej przepisami prawa, usunięcia wskazanych braków oraz w przypadku spełnienia wymogów, o których mowa w art 17 ust. 1 u.ś.r., do wydania decyzji przyznającej wnioskowane przez świadczenie.

W sprzeciwie skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Z. M. wskazała, że w niniejszej sprawie zebrano wystarczający materiał dowodowy, aby Kolegium mogło samodzielnie wydać decyzję. Zdaniem Skarżącej nie ma potrzeby ponownego zbierania dowodów oraz ustalania innych okoliczności. Jeżeli Kolegium uznało, że postępowanie dowodowe należy uzupełnić, Skarżąca wniosła o jego przeprowadzenie przez Organ II instancji i orzeczenie co do istoty sprawy.

W odpowiedzi na sprzeciw, SKO w Rzeszowie wniosło o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sprzeciw jako zasadny, został przez Sąd uwzględniony.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137).

Zaskarżona do WSA decyzja SKO została wydana na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. dlatego wskazać przyjdzie, iż zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329; zwana dalej w skrócie: P.p.s.a.), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zakres sądowej kontroli decyzji kasacyjnej ustawodawca określił w art. 64e P.p.s.a. Na jego podstawie sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Instytucja sprzeciwu służy skontrolowaniu przez niezależny i niezawisły sąd administracyjny, czy decyzja kasatoryjna Organu II instancji została oparta na art. 138 § 2 K.p.a., a w rezultacie czy Organ nie nadużył swych uprawnień, uchylając się od obowiązku rozpatrzenia sprawy pod kątem stawianych decyzji Organu I instancji zarzutów. Ten środek sądowej kontroli administracji ma przeciwdziałać zbędnemu przedłużaniu postępowania administracyjnego na skutek wydawania w toku postępowania kolejnych decyzji kasatoryjnych. Sąd nie powinien jednak autorytatywnie wypowiadać się o zagadnieniach merytorycznych związanych ze stosowaniem norm prawa materialnego. W postępowaniu wszczętym ze sprzeciwu, Sąd skupia się na ocenie czy w sprawie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i na którym organie powinien spoczywać obowiązek pełnego ustalenia stanu faktycznego oraz wydania decyzji co do meritum (zob. W. Piątek, Glosa do wyroku WSA w Białymstoku z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. II SA/Bk 940/17, OSP 2019, nr 10, s. 177).

Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1 P.p.s.a.). Natomiast w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 P.p.s.a.). Tylko niezaistnienie w sprawie przesłanek wydania decyzji kasacyjnej przez Organ odwoławczy, będzie uprawniać sąd do uwzględnienia sprzeciwu.

Mając na względzie charakter prawny instytucji sprzeciwu, wyraźnie zawężający zakres sądowej kontroli rozstrzygnięć organów administracji, wskazać należy, że w myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, oznacza to, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasatoryjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ I instancji w istocie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji o jakiej mowa w art. 138 § 2 k.p.a. jest dopuszczalne wyjątkowo i stanowi wyraźny wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy (zob. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. II OSK 2653/14, CBOSA).

Po dokładnym przeanalizowaniu zarzutów sprzeciwu oraz treści wydanej w sprawie decyzji kasacyjnej SKO, przesłanych wraz ze sprzeciwem akt administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że opisany powyżej środek zaskarżenia powinien zostać uwzględniony na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a.

Sąd potwierdza stanowisko Kolegium o tym, że Organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., co doprowadziło do wydania decyzji odmownej. Zdaniem Kolegium, Organ I instancji rozważył okoliczności faktyczne mające wpływ na przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w sposób błędny i niezgodny z przedstawionym sposobem rozumienia regulacji z art. 17 u.ś.r. w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, a decyzję oparł na przesłance negatywnej, która nie mogła stanowić podstawy odmowy wnioskowanego świadczenia. Niewątpliwie Organ odmawiając stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powyższej przyczyny dokonał błędnej wykładni przytoczonej regulacji materialnoprawnej. Stanowisko Organu wyrażone w decyzji jako w pełni zasadne i przekonująco uzasadnione, nie wymaga ze strony Sądu jakiegokolwiek uzupełnienia.

Organ odwoławczy wskazał w zakresie motywów zastosowania art. 138 § 2 K.p.a., że Organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego na temat okoliczności mających znaczenie prawne w sprawie. Mianowicie nie przeprowadził postępowania dowodowego w kierunku wykazania, czy Z. M. zrezygnowała z zatrudnienia, bądź nie podejmuje zatrudnienia celem sprawowania opieki nad matką. Zdaniem SKO zalegający w aktach materiał dowodowy, jak również uzasadnienie decyzji Burmistrza nie wskazuje na to, aby Organ ten ustalił w sposób prawem wymagany zaistnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad matką, a brakiem aktywności zawodowej po stronie wnioskodawczyni.

Ocena SKO w obszarze wykazania przesłanek do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. nie jest prawidłowa, co musiało skutkować uwzględnieniem sprzeciwu.

Niewątpliwie w decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza wyrażono pozytywne stanowisko o spełnieniu przez stronę ustawowych przesłanek dotyczących zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzono bowiem, że bezsprzecznie Z. M. sprawuje opiekę nad matką i z tego powodu nie podejmuje żadnego zatrudnienia. To stwierdzenie Organu znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, bowiem w oświadczeniu z dnia 22 listopada 2021 r. wnosząca sprzeciw napisała wyraźnie, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego, w którym zaprzestała pracować z powodu sprawowania opieki nad matką. Oświadczenie o jakim mowa złożono przed pracownikiem Organu i pod rygorem odpowiedzialności karnej, czym spełniono warunek z art. 17b ust. 2 u.ś.r. Kolegium uchylając decyzję nie wyjaśniło przyczyn, dla których podważyło oświadczenie skarżącej o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad matką. Jednocześnie, rozmiary sprawowanej opieki wykluczające możliwość wykonywania zajęć zarobkowych poświadcza treść wywiadu środowiskowego, z którego jasno wynika, że Z. M. nie jest w stanie podjąć zatrudnienia w związku z opieką nad matką, która nie jest w stanie bez opieki swej córki funkcjonować.

Według Sądu, Organ I instancji ustalił w sposób należyty zakres czynności podejmowanych przez Stronę w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Podczas wywiadu środowiskowego wyjaśniono bowiem, że Z. M. codziennie przyrządza Matce posiłki, robi zakupy, dba o regularne przyjmowanie leków, pomaga w codziennej higienie. W razie potrzeby w/w Strona organizuje wizyty u lekarzy, realizuje recepty. W wywiadzie zawarto też jednoznaczną opinie pracownika socjalnego o braku możliwości samodzielnego funkcjonowania K. M. i konieczności sprawowania stałej opieki przez jej córkę. Zatem w niniejszej sprawie należało również uznać, że zakres opieki został dostatecznie wyjaśniony.

Zdaniem Sądu, Organ I instancji zbadał wszystkie przesłanki pozytywne oraz przesłanki negatywne dla przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji przeprowadził bowiem wywiad środowiskowy, w którym zarówno osoba wymagająca opieki oraz pracownik socjalny potwierdzili zakres sprawowanej opieki; zebrał stosowne oświadczenia od Skarżącej, w tym dotyczące rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym czym wypełnił dyspozycję art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. Decyzja SKO nie tłumaczy przyczyn niezastosowania art. 136 § 1 K.p.a., co uzasadnia istotne naruszenie przez SKO art. 138 § 2 K.p.a.

Ma rację strona wnosząca sprzeciw, że materiał dowodowy w niniejszej sprawie był zupełny, kompletny i wystarczający do merytorycznego rozpoznania sprawy. Nie istniały żadne przeszkody do wykonania merytorycznej kompetencji orzeczniczej przez Organ odwoławczy. Dlatego nie było zatem podstaw do zastosowania kompetencji kasacyjnych przez SKO na podstawie art. 138 § 2 K.p.a.

Kolegium ponownie rozpoznając odwołanie powinno uwzględnić dokonaną przez Sąd ocenę prawną swych działań, zważając iż wydanie decyzji, o jakiej mowa w art. 138 § 2 K.p.a. jest dopuszczalne wyjątkowo i stanowi wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 K.p.a. Zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. poprzedzone być powinno wykazaniem, że ewentualne postępowanie dowodowe przeprowadzone w oparciu o przepis art. 136 § 1 K.p.a. będzie niewystarczające (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2021 r. o sygn. II OSK 6803/21, Legalis, oraz powołane w nim piśmiennictwo).

Niezależnie od powyższego Sąd zmuszony jest stwierdzić, że Kolegium w swoim aktualnym orzecznictwie nie uwzględnia treści wyroków wydawanych przez tut. Sąd w analogicznych sprawach (vide: sygn. akt: II SA/Rz 291/22, II SA/Rz 465/22, II SA/Rz 477/22, II SA/Rz 537/22, II SA/Rz 611/22), co prowadzi do nadużywania przez ten Organ art. 138 § 2 K.p.a. SKO uchylając się od merytorycznego rozpoznania odwołań i przerzucając odpowiedzialność na Organ I instancji przyczynia się do nieuzasadnionego przedłużania postępowań w sprawach dotyczących osób niepełnosprawnych wymagających szczególnej troski, także ze strony władz publicznych. Takie postępowanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z całą pewnością nie pogłębia zaufania obywateli do władzy publicznej, do którego przestrzegania organy są zobowiązane.

Wniesiony sprzeciw z przyczyn wyżej wskazanych okazał się zasadny, co skutkowało jego uwzględnieniem w całości na podstawie art. 64e oraz art. 151a § 1 P.p.s.a.