Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 453/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2015-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ i § 2 ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 461
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb  Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ i c/ art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 83 ust 4, art. 28,
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3,
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 24 par. 1 pkt 5, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1, 3,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 130 par. 1 pkt 6, art. 221, art. 210 par. 1 pkt 2, 8,
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2015 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata G. C. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

1.1 Decyzją z [...]. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję tego organu z [...] r. nr [...] wydaną w przedmiocie umorzenia G. C. należności z tytułu zaległych składek.

1.2 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że G. C. do 31 lipca

2003 r. zgłoszona była do ubezpieczeń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Mimo obowiązku nie opłacała składek na ubezpieczenie własne oraz za zatrudnionych pracowników.

Wnioskiem z 16 stycznia 2015 r. zwróciła się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W decyzji z [...] r. organ orzekł o częściowym umorzeniu należności z tytułu składek: na ubezpieczenie własne oraz ubezpieczenie ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika składek, oraz odmówił umorzenia pozostałych należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne i na ubezpieczenie ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika składek, wraz z odsetkami za zwłokę należnych od składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w części przez nich finansowanej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy G. C. wskazała, że pozostawiona do spłaty kwota jest niemożliwa do uregulowania ze względu na jej trudną sytuację materialno – bytową.

1.3 Organ ustalił, że G. C. ma 58 lat, prowadzi gospodarstwo domowe z mężem J., która ma 60 lat. Wynajmują mieszkanie o powierzchni 36,6 m2, będące we władaniu KTBS. Małżonkowie nie pracują zarobkowo, pobierają zasiłek stały w kwocie 81,45 zł, zasiłek okresowy w kwocie 98 zł, zasiłek z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką J. C. w kwocie 520 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 213,15 zł, zasiłek na zakup żywności w kwocie 60 zł miesięcznie na osobę.

Wnioskodawczyni oświadczyła, że stałe koszty miesięcznych opłat na czynsz, energię i gaz wynoszą 600 zł, a na leczenie 130 zł. Według informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wydatki na czynsz po odliczeniu dotacji wynoszą 291,25 zł, energia 77,40 zł, gaz 42,88 zł, koszty na cele zdrowotne 50 zł.

Wnioskodawczyni przedłożyła do akt rachunek za gaz na kwotę 42,88 zł z terminem płatności do 11 lutego 2015 r. i rachunek za energię elektryczną na kwotę 77,40 zł z terminem płatności do 17 lutego 2015 r.

Wnioskodawczyni leczy się z powodu chorób krążenia i przewlekłego zwyrodnienia stawów kolanowych. Przedłożyła karty leczenia szpitalnego z lat 2001, 2004, 2007, badanie usg z 2014 r., zlecenia na zabiegi, skierowania na badania i faktury na zakup leków. Od 5 sierpnia 2009 r. posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, a od 24 lipca 2014 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym na okres do 31 lipca 2017 r.

Posiada zaległość z tytułu płatności za telefon w kwocie 1.522,79 zł, spłacaną po 20 zł miesięcznie.

1.4 Organ podniósł, że w przypadku G.C. zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz.121), zwanej dalej: "u.s.u.s.". Wnioskodawczyni zlikwidowała prowadzoną działalność, nie posiada majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Brak takiego majątku stwierdził Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K., który 8 października 2013 r. zwrócił tytuły wykonawcze z protokołem nieściągalności. W związku z tym organ orzekł o częściowym umorzeniu należności. Zdaniem organu, sytuacja materialno – bytowa wnioskodawczyni nie daje wystarczających podstaw do umorzenia pozostałych zobowiązań składkowych. Odnosząc się do podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności pogorszenia stanu zdrowia organ wyjaśnił, że na podstawie wyniku badania usg kolana z 13 kwietnia 2015 r. trudno jest stwierdzić, że wymaga ono leczenia oraz, że leczenie będzie długotrwałe i kosztowne.

1.5 W świetle powyższego organ uznał, że brak jest podstaw do uznania, że sytuacja wnioskodawczyni jest wyjątkowa, uniemożliwiająca opłacenie należności względem zakładu. Rodzina posiada stały dochód w postaci zasiłków z pomocy społecznej. Wnioskodawczyni może podjąć pracę w warunkach pracy chronionej a tym samym zwiększyć dochód rodziny.

Dalej organ opisał zasady funkcjonowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i wskazał, że jego ustawowym obowiązkiem jest dochodzenie swoich wierzytelności z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków.

2.1 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach G. C. wyjaśniła, że dziesięciomiesięczne zadłużenie w opłacaniu należności składkowych powstało w związku z trudnościami przy prowadzeniu zakładu fryzjerskiego. Doprowadziło to do jego likwidacji w 2003 r. Od tego czasu skarżąca boryka się z problemami finansowymi i zdrowotnymi. Przeszła dwie operacje, leczy się na przewlekłą niewydolność żylną nóg, zwyrodnienie stawów kolanowych, nadciśnienie tętnicze II stopnia, stan przedcukrzycowy. Od 31 lipca 2015 r. ma zaplanowane zabiegi na kolana. Nie pracuje, utrzymuje się z zasiłku MOPR, ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca podniosła, że nie wiedziała o tzw. abolicji, z której mogła skorzystać. Organ przyznał, że spełnia przesłanki umorzenia należności, ale umorzył tylko część zadłużenia. Do uzyskania świadczenia emerytalnego pozostało skarżącej trzy lata, ale do tego czasu kwota odsetek się zwiększy. Brak jest perspektywy poprawy jej ciężkiej sytuacji bytowej w przyszłości.

3.1 W piśmie procesowym skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s, przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie umorzenia w całości zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek, mimo, że sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna skarżącej nie pozwala na spłatę zaległości w jakiejkolwiek części,

- § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. z 2003 r., nr 141 poz. 1365), dalej: rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie umorzenia w całości zaległości w sytuacji gdy skarżąca nie ma majątku aby pokryć zaległości w jakiejkolwiek części a dalsza egzekucja zaległych składek pozbawiłaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i możliwości leczenia przewlekłej choroby,

- art. 7 K.p.a. w zw. z 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a., polegające na wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie bez uprzedniego wnikliwego zbadania i oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności bez zbadania czy zapłata przez skarżącą zaległości w zakresie w jakim nie zostały umorzone pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i możliwości leczenia przewlekłej choroby.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

4.1 Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

4.2 Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.

4.3 Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w ustawie z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 poz. 267 ze zm.), dalej: K.p.a. Cechą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest jego niedewolutywność. Wniesienie tego środka nie powoduje skutku w postaci przesunięcia kompetencji do rozpoznania lub rozstrzygnięcia sprawy na organ wyższego stopnia, lecz powierza ją ponownie temu samemu organowi. Brak cechy dewolutywności powoduje określone konsekwencje w zakresie rezultatów odpowiedniego stosowania do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przepisów dotyczących odwołań od decyzji. W ocenie Sądu, formuła "przepisy dotyczące odwołań" obejmuje także przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., który przewiduje, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.

4.4 Z akt sprawy wynika, że decyzja z [...] r. podpisana została przez

zastępcę dyrektora D. S., starszego inspektora E. S., kierownika referatu ulg i umorzeń J.L.i kierownika referatu egzekucji P. N.. Natomiast zaskarżona decyzja z [...] została podpisana przez dyrektora oddziału J. D., inspektora B. M., kierownika referatu ulg i umorzeń J.L. i pełniącego obowiązki naczelnika wydziału realizacji dochodów P. N.. Należało zatem rozważyć, czy w przedmiotowej sprawie, gdzie obie decyzje podpisały te same osoby: J. L. i P. N., zaszła sytuacja, o której mowa w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a.

4.5 Zagadnienie wyłączenia pracownika załatwiającego daną sprawę w pierwszej instancji od rozpoznania jej w postępowaniu odwoławczym przed organem jednoosobowym, w postępowaniu, w którym nie obowiązuje zasada dewolutywności było przedmiotem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013 r. sygn. akt I GPS 2/12 (LEX nr 1271653), w której stwierdzono, że artykuł 130 § 1 pkt 6 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749, ze zm.) ma zastosowanie do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu odwoławczym, o którym mowa w art. 221 tej ustawy. Ze względu na zbieżne brzmienie art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., oraz brzmienie art. 221 Ordynacji podatkowej ("w przypadku wydania decyzji w pierwszej instancji przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, dyrektora izby skarbowej, dyrektora izby celnej lub przez samorządowe kolegium odwoławcze odwołanie od decyzji rozpatruje ten sam organ podatkowy, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu odwoławczym"), poglądy wyrażone w uchwale znajdują przełożenie w przedmiotowej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny odwołując się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz piśmiennictwa zauważył, że przesłanka wyłączenia pracownika określona w art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, wskazuje, iż niepożądaną jest sytuacja, gdy przy rozpatrywaniu sprawy – i to bez względu na to, czy chodzi o jej rozpoznanie w ramach dwóch instancji, czy też w ramach jednej instancji – zaangażowany w jej merytoryczne rozpoznanie w jej całokształcie jest pracownik, który brał już udział w wydaniu decyzji w poprzedniej fazie. Uczestniczyłby on nie tylko w dokonywaniu ponownej oceny materiału dowodowego, ale również miałby odnieść się do zarzutów stawianych poprzedniej decyzji przez stronę, w tym także zarzutów adresowanych ad personam do osoby np. najpierw prowadzącej postępowanie dowodowe, a następnie wydającej (podpisującej) decyzję. Jest oczywistym, że w tego rodzaju przypadkach może istnieć bardzo prawdopodobna obawa, że ze względu na tę bliskość pracownika do sprawy, wyrażone w uzasadnieniu poglądy, nie będzie on obiektywny przy ocenie podniesionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił też wyrażany w orzecznictwie pogląd, że przesłanka "brania udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji", powodująca wyłączenie pracownika jednoosobowego organu podatkowego z postępowania wszczętego wniesieniem odwołania, o którym mowa w art. 221 Ordynacji podatkowej utożsamiana jest z określeniem "udział w załatwianiu sprawy". Ustawodawca nie posługuje się określeniem "wydał zaskarżoną decyzję", a określeniem szerszym, nawiązującym do procesu wydawania decyzji jako czynności rozciągniętej w czasie, obejmującej także jej przygotowanie i podejmowanie czynności procesowych, co niewątpliwie rozszerza istotę tego określenia. W wyroku z 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07 (OTK ZU-A 2008, nr 10, poz. 178) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "przez określenie to należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika (...), lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. W pojęciu "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" chodzi o podejmowanie istotnych czynności procesowych, a nie tylko czynności technicznych, organizacyjnych, a więc nie tylko o wydanie decyzji w rozumieniu art. 210 § 1 pkt 2 i 8 Ordynacji podatkowej. Zawężające rozumienie tej przesłanki przeczyłoby i niweczyło istotę oraz cele wyłączenia pracownika. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, każde wydanie (podpisanie) decyzji przez upoważnionego pracownika w poprzedniej fazie załatwiania sprawy wyłączy go zawsze od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w sytuacji określonej w art. 221 Ordynacji podatkowej.

4.6 Przekładając powyższe na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że w wydaniu zaskarżonej decyzji uczestniczyli J. L. i P. N., którzy brali udział także w wydaniu decyzji, od której skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W świetle przytoczonych wyżej rozważań zawartych w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego powinno to skutkować wyłączeniem ich od udziału w postępowaniu po wniesieniu przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyłączenie to obejmuje podejmowanie jakichkolwiek czynności procesowych istotnych dla weryfikacji zgodności z prawem wydanej przez nich decyzji.

Powyższego nie zmienia okoliczność, że decyzja z [...] r. podpisana została także przez D.S. i E.S., a decyzja [...] r. także przez B.M. i J. D., ani to, że po wydaniu decyzji z [...] r. nie było prowadzone postępowanie dowodowe. Bez znaczenia jest bowiem powód, dla którego określona osoba uczestniczy w wydaniu rozstrzygnięcia chociażby poprzez jego akceptację, czy też zatwierdzenie. Oczywistym jest, że zwykle wynika to z zakresu obowiązków tej osoby oraz organizacji pracy danej instytucji. Powód nie zmienia jednak samego faktu uczestnictwa, a przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. nie przewiduje odstąpienia od jego stosowania z uwagi na okoliczność, że udział w wydaniu rozstrzygnięcia i poprzedzającym je postępowaniu jest uzasadniony z uwagi na organizację urzędu oraz zakres obowiązków pracownika (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 czerwca 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 784/13, wyroki dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

4.7 Podsumowując, z uwagi na wydanie decyzji z 9 czerwca 2015 r. przy uczestnictwie w postępowaniu J. L.i P. N., którzy nie zostali następnie wyłączeni od udziału w sprawie po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznać należy, że doszło do naruszenia przepisów postępowania podatkowego, tj. art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. w związku z art. 84 ust. 4 u.s.u.s., dającego podstawę do wznowienia postępowania. Końcowo należy nadmienić, że pogląd ten, wyrażony na gruncie art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, akceptowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (tak wyrok z 20 listopada 2014 r. sygn. akt I FSK 1952/13 i z 11 grudnia 2014 r. sygn. akt I FSK 1865/13, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

4.8 Niezależnie od powyższego, uwagi wymaga kwestia, że do uchybień organu doszło także na tle stosowania art. 28 u.s.u.s. Przedmiotem decyzji była odmowa umorzenia należności z tytułu:

1/ składek na ubezpieczenie własne zobowiązanego,

2/ składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez płatnika składek,

3/ odsetek za zwłokę należnych od składek na ubezpieczonych niebędącymi płatnikami w części przez nich finansowanej.

Wszystkie te należności mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność ta zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z

28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

4.9 Organ podniósł, że w sytuacji G.C. zaszła przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 u.s.u.s., bowiem prowadzona przez skarżącą działalność została zlikwidowana, a nie posiada ona majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. W przypadku ustalenia całkowitej nieściągalności należności dochodzi do wydania decyzji uznaniowej. Uznanie administracyjne oznacza, że organ może - ale nie musi - uwzględnić wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. W takiej sytuacji odmowa zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek obliguje organy orzekające w sprawie do należytego wykazania, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy, uwzględniających sytuację skarżącego. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje natomiast zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.

W przedmiotowej sprawie oznaczało to, że organ zobowiązany był wyjaśnić, dlaczego uznał, że pomimo, że brak jest majątku z którego można prowadzić egzekucję, podjął negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie. Obowiązkowi temu zaniechał. O ile bowiem prawidłowo zebrał materiał dowodowy, to dokonał tylko jego częściowej oceny. Ograniczył się do wskazania, że podnoszone przez skarżącą trudności finansowe uniemożliwiające opłacenie zaległości nie mogą stanowić przesłanki do ich umorzenia, oraz że były one już podstawą decyzji o częściowym umorzeniu należności. Ponadto wskazał na wyniki badań kolana, które nie pozwalają ocenić czy wymaga ono leczenia, oraz że rodzina posiada stały dochód w postaci zasiłków z pomocy społecznej, który można zwiększyć przez podjęcie pracy w warunkach pracy chronionej.

Zdaniem Sądu, analiza ta pomija istotne aspekty związane z sytuacją życiową G. C.. Jeśli organ ustalił, że brak jest majątku, z którego można prowadzić egzekucje, to obowiązany był dokonać analizy sytuacji skarżącej pod kątem realnych możliwości spłaty zaległych należności.

Po pierwsze, winien przy tym uwzględnić, że skarżąca wraz z małżonkiem w całości utrzymują się ze świadczeń finansowanych z budżetu państwa (zasiłki, świadczenia, dodatki). Tymczasem organ wskazał jedynie, że jest to stały dochód, pomijając okoliczność, że do skorzystania z pomocy społecznej doszło wtedy, gdy zobowiązana pozbawiona została możliwości samodzielnego zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych. Organ w żaden sposób nie uzasadnił racjonalności swojego postępowania, w którym odmówił umorzenia należności osobie będącej w na tyle trudnej sytuacji, że korzysta ona ze wsparcia państwa.

Po drugie, organ rozpatrując dochody skarżącej winien uwzględnić aktualną sytuację majątkową, a nie hipotetyczną – po podjęciu pracy. Samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

z 1 października 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 708/14).

Po trzecie, organ pominął przy tej analizie zarówno wiek skarżącej jak i stan zdrowia. Ustalając sytuację zdrowotną skarżącej organ w decyzji wskazał na umiarkowany stopień niepełnosprawności skarżącej, przebyte leczenia szpitalne, chorobę układu krążenia i problemy zdrowotne związane z kolanem. Nie powiązał jednak tej sytuacji ze swoim stanowiskiem o nieumorzeniu należności składkowych. Tymczasem i wiek i stan zdrowia wpływają na sytuację materialną skarżącej i rzutują na jej potencjał na rynku pracy. Okoliczności te są bardzo istotne w świetle przesłanek możliwości zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności składek. Innymi słowy, możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, która może wpływać bezpośrednio na odpowiednie zmniejszenie tych możliwości, lub nawet ich całkowite wykluczenie (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 24 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 483/14, z 21 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1336/14). Nie można nie dostrzec, że każda choroba wymaga wydatków na leczenie, które zresztą skarżąca podała i które znalazły odzwierciedlenie w treści decyzji. Organ nie odniósł się jednak do tej kwestii rozstrzygając o odmowie umorzenia należności.

4.10 Wymogi, jaki powinno spełniać postępowanie prowadzone w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, podnosząc, że jakkolwiek w sprawach o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne organ administracji operuje w ramach uznania administracyjnego, to jednak podejmowana w nich decyzja, chociaż jest decyzją uznaniową, nie może być w żadnym razie decyzją dowolną. Podejmując rozstrzygnięcie negatywne dla wnioskodawcy, organ administracji jest przede wszystkim zobowiązany do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przeprowadzenia ustaleń w zakresie odnoszącym się do sytuacji wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie powinno przy tym budzić żadnych wątpliwości, że musi to nastąpić według stanu na dzień wydania przez organ decyzji, co odnosi się również do decyzji podejmowanej w postępowaniu odwoławczym, tj. do decyzji wydawanej w rezultacie rozpatrzenia wniosku, o którym mowa w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. (wyrok z 9 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1613/12).

Z art. 77 § 1 K.p.a. wynika, ze organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Wymogów tych organ w przedmiotowej sprawie nie spełnił, bowiem nie ocenił całościowej sytuacji wnioskodawczyni w kontekście zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 u.s.u.s. W swoich lakonicznych rozważaniach odniósł się do przyszłego hipotetycznego stanu majątkowego skarżącej, co jest niedopuszczalne.

4.11 To oznacza, że zasadne są argumenty skargi i pisma procesowego w zakresie braku wnikliwego zbadania i oceny całokształtu materiału dowodowego. Pozbawione podstaw są natomiast zarzuty oparte na treści § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., które nie ma w sprawie zastosowania. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister wydał powołane wyżej rozporządzenie z 31 lipca 2003 r. zawierające szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Jednakże skoro organy ustaliły istnienie przesłanki nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 u.s.u.s., to prawidłowo nie przeszły do stosowania art. 28 ust. 3a, co byłoby uzasadnione, jak sam przepis wskazuje, tylko w sytuacji "braku ich całkowitej nieściągalności".

4.12 W ponownie prowadzony postępowaniu organ zapewni by nie zachodziły przesłanki wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy. Rozważy sytuację zdrowotną i materialną skarżącej na dzień wydania decyzji, uwzględniając powyższe uwagi. Swoje stanowisko uzasadni stosownie do wymogów z art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.

4.13 Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ i c/ ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

O przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461),