Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 608/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 i 2, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 5 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 21 ust. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2019 poz 68
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 4 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi J. D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. W. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ulicy A kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. ał


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art.138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096) – powoływanej dalej jako: "k.p.a.", na podstawie art. 5 ust 1 w związku z art. 2 i art. 3 pkt 1 lit. a) i b) ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 690) – powoływanej dalej jako: "ustawa", utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...].

Jak wynika z akt sprawy, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ww. decyzją z dnia [...] odmówił J.D. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, w ustawowym terminie wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wskazaną na wstępnie decyzją z dnia [...]. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu powyższego wniosku, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].

W uzasadnieniu decyzji Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się uprzednio na art. 5 ust. 1 ustawy, wskazał, że strona przedłożyła decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, w której stwierdzono, że J.D. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Następnie organ powołując się na art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy stwierdził, że ubiegając się o potwierdzenie statusów wskazanych w ustawie J.D. zaznaczył, iż był współpracownikiem Komitetu Obrony Robotników, Konfederacji Polski Niepodległej oraz MKZ Ziemi [...] NSZZ "Solidarność", założycielem Zakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ "Solidarność" w Zakładach Przemysłu [...] w G. i wiceprzewodniczącym Komisji Zakładowej, organizatorem strajków na terenie zakładu, a także miał być aresztowany w stanie wojennym i przetrzymywany przez 3 dni w Urzędzie Miasta w S., dotkliwie pobity podczas tego zatrzymania, następnie miał zostać internowany w ośrodku odosobnienia w Ł. Ostatecznie wnioskodawca miał zostać pozbawiony pracy w Zakładach Przemysłu [...]. Na potwierdzenie tych okoliczności wnioskodawca dołączył do wniosku kserokopię przepustki na wstęp do Zakładów Przemysłu [...], kserokopię pisma z 15.07.1981 r. o oddelegowaniu J.D. do pracy związkowej w Komisji NSZZ "Solidarność", kserokopię karty wstępu na zebrania MKZ ZŁ NSZZ "Solidarność", wystawioną [...], kserokopię świadectwa pracy, z którego wynika, że J.D. 10.04.1984 r. rozwiązał stosunek pracy z Zakładami Przemysłu [...] w G. na mocy porozumienia stron, kopie dokumentacji dotyczącej nieobecności w pracy J.D. i udzielanych mu kar przez zakład pracy. Nadto wnioskodawca dołączył do wniosku oświadczenie, w którym stwierdza, że w latach do 1979 r. do 1989 r. był działaczem na rzecz NSZZ "Solidarność". W stanie wojennym został aresztowany przez ZOMO i wywieziony z zakładu pracy. W porozumieniu z MKZ "Solidarność" w Ł. organizował strajki solidarnościowe na terenie miasta G. W 1984 r. za działalność opozycyjną J.D. został zwolniony z pracy. Pod dwoma takimi oświadczeniami podpisał się: A.S., Z.G. J.S. i J.D. Wnioskodawca przedstawił drugie oświadczenie, z treści którego wynika, że w związku z jego działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, organizowanie wieców, zebrań załogi, udzielał się w wystąpieniach wolnościowych, dyrekcja Zakładu Przemysłu [...] rozwiązała z nim umowę o pracę w dniu 10 kwietnia 1984 r. Pod tym oświadczeniem podpisał się J.R. Do wniosku dołączono informację Instytutu Pamięci Narodowej, z której wynika, iż w toku kwerendy archiwalnej przeprowadzonej w zasobie Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dowodów potwierdzających prowadzoną działalność antykomunistyczną lub doznane represje przez J.D. .

W dalszej kolejności organ wskazał, że pismem z dnia 4 grudnia 2019 r. zwrócił się do [...] Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych z prośbą o zaopiniowanie wniosku J.D. Uchwałą z dnia [...]. nr [...] Rada negatywnie zaopiniowała wniosek strony, zaznaczając, iż J.D. nie opisuje dokładnie swojej działalności i nie udowodnił jej w żaden sposób. Nie potrafi wymienić nazwisk osób, z którymi współpracował, nie pamięta miejsc spotkań ani tytułów wydawnictw, które miał kolportować. Dodatkowo niektóre informacje podawane przez J.D. zostały uznane przez członków Rady za niewiarygodne i nieprawdziwe, zaś inne za niemieszczące się w definicji pojęcia działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, ani też w definicji represji za działalność opozycyjną, określonych w ustawie o działaczach opozycji.

W ocenie organu brak jest podstaw do uznania, że strona była członkiem struktur organizacyjnych, do których przynależność byłaby związana z odpowiedzialnością karną, co jest warunkiem koniecznym dla potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy o działaczach (...). Organ stwierdził, że strona nie przedstawiła na żadnym etapie postępowania, okoliczności związanych z działalnością antykomunistyczną w jakichkolwiek strukturach konspiracyjnych w okresie 1956-1989 r., do których przynależność byłaby związana z odpowiedzialnością karną, co jest wymagane dla potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy.

Wychodząc z przesłanek określonych w art. 3 ustawy organ stwierdził, że dokonując weryfikacji opisywanych przez wnioskodawcę zdarzeń oraz analizując materiał dowodowy uznać należy, że brak jest podstaw do potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Skargę na powyższą decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł J.D. Zaskarżonej decyzji zarzucił - niedopełnienie obowiązku wynikającego z przepisów art. 7. 8. 11. 77 § 1 i 80 k.p.a., tj. zebrania i zgromadzenia dowodów mających znaczenie prawne dla przedmiotowej sprawy i poczynienie na ich podstawie niezbędnych ustaleń faktycznych, w szczególności poprzez:

- zaniechanie przez organ przeprowadzenia dowodów ze źródeł osobowych w postaci bezpośrednich zeznań świadków A.S., Z.G., J.S., J.D. i J.R., w sytuacji gdy z powodów zdrowotnych od wielu lat cierpi na problemy z pamięcią, a problemy te nasiliły się związku z pobiciem, które miało miejsce w dniu 24.05.2015 r. (uraz głowy z utratą przytomności);

- zaniechanie zwrócenia się przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o listę osób uwięzionych do Ośrodka Odosobnienia w Ł., w którym przebywał skarżący.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji z dnia [...]

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja (oraz poprzedzająca ją decyzja) narusza przepisy postępowania tj. art. 7, 8, 11, 77 § 1 i 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego skutkujące wyciągnięciem błędnych wniosków. W szczególności poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów ze wskazanych przez skarżącego źródeł osobowych w postaci bezpośrednich zeznań świadków oraz zaniechanie zwrócenia się o listę osób uwięzionych do Ośrodka Odosobnienia w Ł., w którym przebywał skarżący.

Ponadto skarżący wniósł o dopuszczenie uzupełniającego dowodu z dokumentacji medycznej dotyczącej leczenia w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym nr [...] im. [...] w Ł. na Oddziale Klinicznym Chirurgii Czaszkowo-Szczękowo-Twarzowej i Onkologicznej w związku z pobiciem, które miało miejsce w dniu 24.05.2015 r. Wniósł także o dopuszczenie uzupełniającego dowodu z dokumentacji medycznej dotyczącej leczenia choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego prawego.

Skarżący dodał, że w wyniku problemów z pamięcią nie był w stanie w postępowaniu przed Szefem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych samodzielnie opisać dokładnie swojej działalności opozycyjnej. Nie potrafił precyzyjnie wymienić nazwisk osób, z którymi współpracował, nie pamiętał miejsc spotkań, ani tytułów wydawnictw, które kolportował. W ocenie skarżącego sekwencje wydarzeń, które opisywał, mogły być niespójne.

Jednocześnie skarżący zaznaczył, iż był współpracownikiem Komitetu Obrony Robotników. Konfederacji Polski Niepodległej oraz MKZ Ziemi [...] NSZZ "Solidarność", założycielem Zakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ "Solidarność" w Zakładach Przemysłu [...] w G. i wiceprzewodniczącym Komisji Zakładowej, organizatorem strajków na terenie zakładu. Wskazał również, że prowadził działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, organizował wiece, zebrania załogi, udzielał się w wystąpieniach wolnościowych. Był aresztowany w stanie wojennym i przetrzymywany przez 3 dni w Urzędzie Miasta w S., dotkliwie pobity podczas tego zatrzymania, a następnie został internowany w Ośrodku Odosobnienia w Ł. W dniu 10 kwietnia 1984 r. został pozbawiony pracy w Zakładach Przemysłu [...].

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Następnie pismem z dnia 16 października 2019 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że popiera skargę i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Jednocześnie wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, przy czym oświadczył że koszty te nie zostały uiszczone w całości. Podtrzymując zarzuty podniesione w skardze, pełnomocnik skarżącego dodał, że organ oparł swoją decyzję na uchwale nr [...] [...] Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych z dnia [...]., która zaopiniowała negatywnie wniosek skarżącego o stwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistyczne oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. W odniesieniu do powyższego pełnomocnik wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 8 maja 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 74/19, wyraził pogląd, że uchwała właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych, podjęta w trybie art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, stanowi wyłącznie materiał pomocniczy, nie przesądzający kierunku rozstrzygnięcia organu, lecz mogący ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów. W ocenie pełnomocnika skarżącego, organ zaniechał przeprowadzenia dodatkowych dowodów, a także oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dokumentów złożonych w sprawie przez skarżącego, czym naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponadto pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji brak uzasadnienia faktycznego, w praktyce uniemożliwiający kontrolę legalności zaskarżonej decyzji, co stanowi naruszenie art.107 § 3 k.p.a.

Na rozprawie w dniu 14 grudnia 2019 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze, z uwagi na brak spełnienia przesłanek z art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez Sąd w ramach tak nakreślonej kognicji kontrola postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], wykazała, że było ono dotknięte naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co tym samym uzasadnia uchylenie tej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w całości.

W tym kontekście należy przede wszystkim wskazać, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "ustawa.".

W świetle rozwiązań przyjętych w tej ustawie bezwzględnym warunkiem przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest stwierdzenie przez właściwy organ (w tym wypadku przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) spełnienia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, tj. tego, że osoba ta nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Bezspornie skarżący przesłankę tę spełnia, co wynika z przedłożonej przez niego decyzji Prezesa IPN z dnia [...] w której stwierdzono, że J.D. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a ponadto w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W dalszej kolejności należy wskazać, że status działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest kategorią normatywną i przysługuje wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 i art. 3 powołanej ustawy.

W szczególności, kategorię "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 tej ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Natomiast kategorię "osoby represjonowanej z powodów politycznych" reguluje art. 3 ustawy, stanowiąc, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Niewątpliwie nie są to kategorie rozłączne i osobie zainteresowanej może być przyznany zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej", jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", co oznacza, że mogą zostać one potwierdzone przez właściwy organ w jednym postępowaniu osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ustawy.

Należy przy tym podkreślić, że postępowanie w tych sprawach toczy się wedle reguł postępowania wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego z odpowiednimi modyfikacjami wynikającymi z przepisów powołanej ustawy.

W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo prowadził postępowanie w obu tych kierunkach, aczkolwiek postępowanie dowodowe oraz ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego budzi uzasadnione wątpliwości, na co trafnie uwagę zwrócił pełnomocnik skarżącego w uzupełnieniu skargi, wskazując na niekompletność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonane przedwcześnie ustalenia, skutkujące odmową potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ponadto Sąd podziela przywołany przez pełnomocnika skarżącego pogląd, który wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 8 maja 2019r., sygn. akt IV SA/Wr 74/19, iż uchwała właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych, podjęta w trybie art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, stanowi wyłącznie materiał pomocniczy, nie przesądzający kierunku rozstrzygnięcia organu, lecz mogący ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów.

Biorąc pod uwagę powyższe w rozważanym kontekście przede wszystkim należy wskazać, że poddanie przez ustawodawcę postępowania w sprawach prowadzonych na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej reżimowi procedury administracyjnej nakłada na organ – zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej i podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Ponadto ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach, wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a., i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny.

Powyższy przepis wyraźnie nakazuje, aby organ podał i omówił w uzasadnieniu decyzji istotne dla rozstrzygnięcia fakty oraz dowody. Natomiast niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji. Tylko przeprowadzenie postępowania we wskazany sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Ponadto organ powinien tak prowadzić postępowanie, aby pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Podkreślić przy tym należy, że uzasadnienie jest obowiązkowym składnikiem decyzji administracyjnej mającym na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia.

Z akt sprawy niniejszej wynika, że organ prowadzący postępowanie uzyskał w trybie art. 5 ust. 5 ustawy informację, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej nie znaleziono żadnych dokumentów dotyczących spełnienia przez wnioskodawcę warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3 ustawy. Zauważyć jednak należy, że unormowania zawarte w przepisach ustawy nie oznaczają, że dowody i informacje uzyskane w zaświadczeniach IPN są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać.

Żaden przepis powołanej ustawy nie ogranicza bowiem w ten sposób postępowania dowodowego, nie zwalnia też organu od przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad ujętych w art. 7, art. 77 czy art. 80 k.p.a. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i powinna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania. Organ powinien wskazać, którym dowodom przyznaje moc dowodową, a którym odmawia wiarygodności i z jakich przyczyn. Artykuł 77 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji.

W rozważanym aspekcie znaczenie bez wątpienia mają także oświadczenia świadków: A.S., Z.G., J.S., J.D. i J.R. Mają one tym większe znaczenie w niniejszej sprawie z uwagi na wskazywane przez skarżącego problemy z pamięcią i przebytym urazem głowy.

Ponadto organ w żaden przy tym sposób nie odniósł się do kwestii pozyskania listy osób, jak podaje skarżący – uwięzionych w Ośrodku Odosobnienia w Ł., którym przebywał skarżący. Sąd nie dopatrzył się w tej kwestii jakichkolwiek ustaleń organu. Nie sposób przy tym zaakceptować stanowiska organu, iż w aktach znajdują się jedynie podpisy ww. osób, które skarżący wskazał w charakterze świadków. Niewątpliwie osoby te przedstawiły oświadczenia w sprawie, składając pod nimi podpisy. W tej sytuacji, na organie spoczywał będzie obowiązek ich uwzględnienia w toku ponownego rozpoznania sprawy. Organ nie może przy tym opierać swego stanowiska w istocie jedynie na uchwale podjętej przez [...] Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych (uchwała z dnia [...] nr [...]), w ocenie Sądu, może ona bowiem stanowić jedynie materiał pomocniczy, nie przesądzający kierunku rozstrzygnięcia organu, lecz mogący ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów.

W dalszej kolejności odnosząc się do kwestii represji, o których mowa w powołanej ustawie, należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż w świetle normy art. 3 pkt 3 ustawy. organ powinien więc wziąć pod uwagę dwa elementy, które muszą wystąpić łącznie, tj. udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutki takiej aktywności. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Zauważyć przy tym należy, że udział w wystąpieniu wolnościowym nie jest pojęciem zdefiniowanym, jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, że jest to wyłącznie forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak choć nieprzypadkowa, nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Jest to z pewnością także szereg działań o charakterze organizacyjnym, przygotowawczym itp., gdyż wystąpienie takie ze swojej natury jest pewnym procesem, niekiedy wieloetapowym i wymagającym różnorakich działań. W tym zakresie uwzględnienia wymaga szczególny charakter działalności opozycyjnej i związanych z nią wystąpień wolnościowych. Działalność ta, aby mogła odnieść zamierzony skutek, często opiera się na szeregu mniejszych czynności, które składają się na pewną całość i nie zawsze może być rozumiana wyłącznie jako bezpośredni, publiczny udział w strajku czy manifestacji.

Należy mieć na uwadze, że każde wystąpienie, aby w ogóle mogło dojść do skutku, potrzebuje odpowiedniego zaplecza i nie sposób przyjąć, że osoby działające w ramach tego zaplecza, nie działały na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Fakt, że ustawa nie definiuje pojęcia "wystąpienia wolnościowego" i nie wskazuje konkretnych wydarzeń uznanych za takie wystąpienia potwierdza, że pojęcie to należy rozumieć szerzej (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 301/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Pod tym kątem należało zatem ocenić, czy rozwiązanie stosunku pracy ze skarżącym nie było związane z jego działalnością związkową. Istotne w tym zakresie powinny być zeznania wskazanych powyżej świadków.

Reasumując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że materiały znajdujące się w aktach sprawy świadczą o braku wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z wnioskiem strony, a tym samym o naruszeniu przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy rozstrzygniętej w drodze zaskarżonej decyzji. W kontrolowanym postępowaniu w sposób lakoniczny oceniono wskazywane przez stronę okoliczności sprawy, przesądzając w istocie przedwcześnie, iż skarżący nie spełnia wymaganych przez ustawę przesłanek i to zarówno w kwestii posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, jak i osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Biorąc pod uwagę powyższe, należało stwierdzić, że w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które uniemożliwiało wydanie właściwego do ustalonych okoliczności prawnych i faktycznych sprawy merytorycznego rozstrzygnięcia o żądaniu skarżącego.

W związku z powyższym przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ zobowiązany będzie w należyty sposób wyjaśnić okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia, mając przy tym na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Jednocześnie organ zobowiązany będzie uwzględnić wnioski dowodowe skarżącego dotyczące załączonych do skargi dokumentów oraz wskazanych w skardze świadków, a w razie potrzeby uwzględni ewentualne dalsze wnioski dowodowe skarżącego i jego oświadczenia.

Organ uzupełni zatem postępowanie dowodowe w sprawie, zgodnie z wytycznymi Sądu, ewentualnie – w razie zaistnienia takiej konieczności – rozważy przeprowadzenie z urzędu bądź na wniosek także innych dowodów oraz dokona ponownej, wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co pozwoli na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu decyzji odniesienie się również do argumentacji skarżącego, podnoszonej w toku postępowania w niniejszej sprawie, czyniąc tym samym zadość wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 2 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 68) – pkt 2 sentencji wyroku.

IB