Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1035/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt lit c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Urszula Zięba Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 6 czerwca 2017 r.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w N. S. decyzją z dnia 6 czerwca 2017 r. nr [...] odmówił J. R. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 02.2013r. do 11.2016r. w łącznej kwocie [...]zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 02.2013r., 03.2013r., od 07.2013r. do 11.2016r. w łącznej kwocie [...]zł, na Fundusz Pracy za okres od 10.2012r. do 11.2016r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono , że w dniu 06.04.2017r. do Oddziału ZUS w N. S. wpłynął wniosek J. R. (zwanym dalej Zobowiązanym) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne na Fundusz Pracy za do których wymierzania i poboru został wyznaczony ZUS. Oddział ZUS w N. S. dokonał również we własnym zakresie ustaleń, dotyczących sytuacji materialnej zobowiązanego . Otrzymano zatem informację z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. S., z której wynika, iż Zobowiązany nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Ponadto uzyskano informację z Urzędu Skarbowego w N. S. odnośnie uzyskanych przez Zobowiązanego dochodów w latach 2012-2016 oraz posiadanym majątku nieruchomym.

W uzasadnieniu decyzji podniesiono , że umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W przedmiotowej sprawie nie można ostatecznie przyjąć, że należność jest trwale nieściągalna, bowiem stwierdzenia nieściągalności dokonuje organ, który postępowanie egzekucyjne prowadzi, a wobec postępowanie egzekucyjne jest obecnie prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. S. oraz Dyrektora Oddziału ZUS. Ponadto w ocenie Organu Zobowiązany jest współwłaścicielem majątku nieruchomego - działki rolno-budowlanej, położonej w miejscowości J. o pow. 0,0885 ha (nr KW [...]), co oznacza, że istnieje możliwość prowadzenia egzekucji za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego.

Pozostałe wyżej wskazane przesłanki nie dotyczą sytuacji prawnej, faktycznej i materialnej w jakiej obecnie się znajduje, wobec tego tutejszy Oddział ZUS odmówił umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 cytowanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Artykuł 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza, w uzasadnionych przypadkach, możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Delegacja ustawowa z ust. 3b tegoż artykułu odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w celu ustalenia, w jakich przypadkach ZUS może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej ich nieściągalności. Natomiast § 3 cytowanego rozporządzenia stanowi, że ZUS może podjąć decyzję o umorzeniu należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

-gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

-poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

-przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ podniósł , że wniosek o umorzenie należności z tytułu składek umotywował zobowiązany trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Zobowiązany wskazał, że wraz z żoną zamieszkuje u swoich córek, które wspierają ich materialnie, ponieważ obecnie pozostaje na utrzymaniu żony, która otrzymuje zasiłek z Urzędu Pracy w kwocie netto [...] zł. Ponadto zaznaczył, że pełnił funkcję prezesa w spółce z o.o. ROZ-RUM, wobec której toczy się postępowanie sądowe z urzędu przed Sądem Rejonowym dla [...] o rozwiązanie bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego. W "Oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej" z dnia 15.05.2017r. zaznaczył, że wielokrotnie próbował podjąć pracę zarobkową, jednak nie przyniosło to spodziewanego rezultatu. Stałe wydatki związane z utrzymaniem określił na kwotę [...]zł.

W ocenie organu wskazana we wniosku o umorzenie obecna sytuacja finansowa nie jest w świetle cytowanych przepisów samoistną i wystarczającą podstawą do wydania przez Zakład decyzji pozytywnej. Na osobie zobowiązanej do zapłaty należności z tytułu składek ciąży obowiązek wykazania, że trudna sytuacja finansowa i majątkowa trwale uniemożliwia opłacenie należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Takie dowody nie zostały przedstawione. Z dokumentacji znajdującej się w posiadaniu Oddziału ZUS wynika, że od dnia 10.02.2017r. pozostaje w zatrudnieniu w [...] z siedzibą w K.. Ponadto, z informacji uzyskanej z Miejskiego Ośrodka Pomocy w N. S. wynika, że nie korzysta z pomocy społecznej, co pozwala przyjąć, że sytuacja nie jest na tyle ciężka, aby uprawniała do otrzymywania wsparcia przez wyspecjalizowane w tym zakresie instytucje.

Zaznaczono ponadto, że prowadzenie działalności gospodarczej zawsze obarczone ryzykiem niepowodzenia, a każdy przedsiębiorca zawsze musi liczyć się z ewentualnym i konsekwencjami wynikającymi z tytułu jej prowadzenia, w tym np. utraty kontrahentów, czy braku dochodu.

W oparciu o zgromadzoną w niniejszym postępowaniu dokumentację stwierdzono również, iż zobowiązany nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Niewątpliwie sygnalizowane problemy zdrowotne mogą mieć niekorzystny wpływ na obecną sytuację finansową rodziny. Jednak zły stan zdrowia nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności w oparciu o w/wym. przepisy.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zobowiązany ponownie zwrócił uwagę na swoją sytuację majątkową podnosząc , że jego sytuacja finansowa przedstawia się tragicznie. Jego stan zdrowia się pogorszył a do niedawna utrzymywała go matka w K., gdzie wspólnie musieliśmy przeżyć z jej emerytury w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Obecnie jest na utrzymaniu żony, gdyż majątku osobistego nie ma. Nie posiada żadnych nieruchomości, ani ruchomości na własność. Żona zarabia [...] zł netto miesięcznie, ale okres jej zatrudnienia na umowie o pracę upływa z końcem maja 2017 roku. Oboje z żoną mieszkają w N. S. u córek , które dodatkowo pomagają im materialnie.

Decyzją z dnia Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 6 czerwca 2017 r. nr [...]

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ponownie przytoczył treść art. 28 ust. 3 powołanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jednocześnie Organ przyznał , że w postępowaniu, zakończonym wydaniem spornej decyzji, organ pierwszej instancji niesłusznie przyjął, że jest Zobowiązany jest współwłaścicielem majątku nieruchomego - działki rolno-budowlanej, położonej w miejscowości J. o pow. 0,0885 ha (nr KW [...]), gdyż umową sprzedaży z 4.04.2017 r. zbył swój udział w nieruchomości na rzecz B. J.. Niemniej jednak nie można ostatecznie przyjąć, że należność jest trwale nieściągalna, bowiem - jak prawidłowo zauważył organ pierwszej instancji - stwierdzenia nieściągalności dokonuje organ, który postępowanie egzekucyjne prowadzi, a wobec Zobowiązanego postępowanie egzekucyjne jest nadal kontynuowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. S. oraz Dyrektora Oddziału ZUS.

Ponownie przywołano treść art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) , oraz treść wniosku zobowiązanego o umorzenie należności z tytułu składek z 5.04.2017 r..

W toku postępowania prowadzonego w oparciu o wniosek z 19.06.2017 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek ustalono, że aktualnie żona Zobowiązanego - E. R. - od 29.05.2017 r. podjęła zatrudnienie w Sądzie Rejonowym w N. S. z wynagrodzeniem brutto w miesiącu czerwcu w kwocie [...]zł. Według opublikowanej 30 marca 2017 roku przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych informacji wysokość minimum socjalnego w grudniu 2016 roku, dla gospodarstwa dwuosobowego wyniosło [...] zł na osobę. Biorąc zatem pod uwagę dochód, jaki wykazuje gospodarstwo domowe, które prowadzi zobowiązany wraz żoną, tj. ok. [...] zł, nie można stwierdzić, aby Zobowiązany znajdował się w stanie ubóstwa, co zagroziłoby dalszej egzystencji, wobec tego organ pierwszej instancji słusznie stwierdził, że wskazana we wniosku o umorzenie trudna sytuacja finansowa nie jest w świetle cytowanych przepisów samoistną i wystarczającą podstawą do wydania przez Zakład decyzji pozytywnej. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu i nie wykazywać tendencji do poprawy. Na Zobowiązanym jako osobie zobowiązanej do zapłaty należności z tytułu składek ciąży obowiązek wykazania, że trudna sytuacja finansowa i majątkowa trwale uniemożliwia opłacenie należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Takie dowody nie zostały przedstawione. Podkreślono, że rodzina nie korzysta z pomocy finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. S., a zatem organ pierwszej instancji słusznie przyjął, że sytuacja nie jest na tyle ciężka, by uprawniała Zobowiązanego do otrzymywania wsparcia przez wyspecjalizowane w tym zakresie instytucje.

Uznano również , że Organ pierwszej instancji słusznie przyjął, że Zobowiązany jest w stanie opłacić należności z tytułu składek w dłuższym okresie czasu w formie sukcesywnej dobrowolnej lub ratalnej spłaty.

W toku niniejszego postępowania przeanalizowano także podnoszoną we wniosku kwestię problemów zdrowotnych, jednakże i w tym przypadku nie dopatrzono się żadnych uchybień w postępowaniu prowadzonym przez organ pierwszej instancji. Niewątpliwie sygnalizowane przez Zobowiązanego problemy zdrowotne mogą mieć niekorzystny wpływ na obecną sytuację finansową rodziny. Jednak, jak słusznie podkreślił organ pierwszej instancji, zły stan zdrowia nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności w oparciu o ww. przepisy. Nie legitymuje się Zobowiązany orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, co uniemożliwiałoby mu wykonywanie pracy zarobkowej, a tym samym uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Prawidłowo także organ pierwszej instancji podkreślił, że w sprawie nie występują pozostałe przesłanki wymienione w rozporządzeniu, ponieważ Skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, przy czym udowodnienie ww. okoliczności miałoby znaczenie, gdyby nadal prowadził działalność gospodarczą. Nie sprawuje również opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Dodatkowo odmowę umorzenia uzasadnia troska o stan finansów ubezpieczeń społecznych, gdyż umorzenie należności ZUS byłoby działaniem przedwczesnym, skutkującym pokrzywdzeniem innych ubezpieczonych, których świadczenia wypłacane są z pozyskanych przez Zakład składek.

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której Skarżący zarzucił naruszenie:

-naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2016.963), poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność co za tym idzie nie występuje przesłanka do umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji gdy skarżący nie posiada żadnego majątku nadającego się do egzekucji i jednocześnie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej zarówno w formie jednoosobowej działalności gospodarczej jak i jako członek organu spółki Roz-Rum sp. z o.o.

-naruszenie art. 28 ust. 6 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Dz.U.2016.963), poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność co za tym idzie nie występuje przesłanka do umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż bezskuteczność egzekucji obejmuje także koszty egzekucyjne,

-naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Dz.U.2016.963), poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w sprawie nie istnieją uzasadnione przyczyny umorzenia należności skarżącego z tytułu składek, w sytuacji gdy skarżący nie posiada żadnego majątku, małżonkowie utrzymują się wyłącznie z zasiłku dla bezrobotnych uzyskiwanego przez E. R. zaś stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu pojęcie zatrudnienia,

-naruszenie §3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ordynacji podatkowej (Dz.U.2003.141.1365 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w sprawie opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w sytuacji gdy małżonkowie utrzymują się wyłącznie z zasiłku dla bezrobotnych uzyskiwanego przez E. R., uzyskują zatem dochód poniżej minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa domowego

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ błędnie uznał że w stosunku do Skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność pomimo że skarżący całkowicie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Wobec ROZ-RUM spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której pełnił funkcję prezesa zarządu, toczy się postępowanie sądowe z urzędu o rozwiązanie spółki bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego (sygnatura KR XII Nr Rej KRS [...]). Skarżący nie prowadzi także jednoosobowej działalności gospodarczej. Jednocześnie Skarżący nie posiada żadnego majątku nadającego się do egzekucji, nie posiada nieruchomości, oszczędności czy też majątku ruchomego.

Podkreślono , że Skarżący wykazał, iż obecnie nie posiada żadnego majątku i utrzymuje się wraz z żoną z otrzymywanego przez nią zasiłku dla bezrobotnych. Żona skarżącego pracowała na postawie umowy o pracę (na zastępstwo). Umowa ta wygasła z końcem lipca 2017 r. Od sierpnia 2017 r. E. R. zarejestrowana jest w Urzędzie Pracy jako bezrobotna i uzyskuje przez pierwsze dwa miesiące świadczenie w kwocie [...]zł. Od października będzie uzyskiwać zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...]zł. Małżonkowie uzyskują zatem dochód poniżej minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa domowego.

Jednocześnie stan zdrowia fizycznego i psychicznego skarżącego znacznie się pogorszył i uniemożliwił mu podjęcie zatrudnienia. Skarżący od lat nie jest w stanie funkcjonować bez coraz większych dawek środków przeciwbólowych ze względu na narastające problemy z kręgosłupem i kolanami. Ponadto od lat zmaga się z depresją.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji .

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2014r. poz 1647), stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności , zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Na tle tak brzmiącego przepisu należy zaznaczyć, że z akt sprawy nie wynika, iż wobec skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne, poza enigmatyczną informacją na ten temat , nie przestawiono żadnego dokumentu obrazującego egzekucję - nie powołano się nawet na sygnaturę akt egzekucyjnych . Jednakże, wbrew przekonaniu organu, sam fakt wszczęcia i prowadzenia egzekucji nie powoduje braku spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Zwrócić bowiem należy uwagę na treść art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z przepisu tego wynika, że ZUS, jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Kwestia ta jest istotna na gruncie niniejszej sprawy, albowiem z akt sprawy nie wynika jednoznacznie, że dotychczas prowadzona egzekucja okazała się całkowicie bezskuteczna, gdyż dłużnik nie posiada ruchomości sprzedażnej wartości, brak innego majątku podlegającego zajęciu, brak oszczędności, dłużnik nie ma stałego miejsca zatrudnienia, nie pobiera żadnych świadczeń. Trudno w tym kontekście uznać za uzasadnione stanowisko organu rentowego, że nie można definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji.

Ponadto podnieść należy, że organ stwierdzając przesłanki całkowitej nieściągalności winien mieć na uwadze nie tylko to, czy majątek zobowiązanego nadaje się do egzekucji, ale również i to, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11, LEX nr 1101810).

Mając na względzie wskazane wyżej okoliczności Sąd uznał, że organ rentowy błędnie zinterpretował przesłanki całkowitej nieściągalności opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeńspołecznych, nie wyjaśnił nadto wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia ich zaistnienia, nie przeprowadził w tym kierunku stosownego postępowania dowodowego i nie ocenił dowodów już znajdujących się w aktach sprawy.

Okoliczności te organ rentowy winien zatem wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3b cytowanego przepisu ma miejsce delegacja ustawowa: regulacja ta stanowi bowiem, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Rozporządzeniem, o którym mowa powyżej, jest rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W § 3 ust.1 rozporządzenie to stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zgodnie natomiast z art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Powołane przepisy wyraźnie stanowią, że należności "mogą" być umarzane przez organ, co oznacza, że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje zatem organowi. Może on – ale nie musi – umorzyć zaległości, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do zastosowania wskazanej ulgi. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ obowiązany jest do wnikliwej i rzetelnej analizy całokształtu okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero tak przeprowadzona gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz organ, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć, ale nie musi. Tak więc kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji wnioskodawcy oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu podlega zatem sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne. Ocena, czy istnieją przesłanki udzielenia ulgi w konkretnej sprawie, może być więc dokonana przez organ tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 345/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 267/17 .

W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie, a w szczególności rozstrzygnięcie negatywne, podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z dnia 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., nr 2, poz. 31) Ustalony stan faktyczny sprawy i jego analiza wraz z uzasadnieniem stanowiska organu w sprawie odmowy umorzenia należności winny znaleźć wyraz w treści uzasadnienia decyzji a same ustalenia w treści akt administracyjnych. Uznanie administracyjne nie polega więc na swobodzie organu administracji, w zakresie odnoszącym się do ustalania stanu faktycznego. Działając w ramach uznania administracyjnego organ administracji publicznej jest zobowiązany do szczegółowego zbadania stanu faktycznego i odzwierciedlenia w aktach sprawy wyniku postępowania dowodowego. Jest o tyle istotne, gdyż postępowanie to podlega kontroli sądowej, który weryfikuje zarówno samo rozstrzygniecie jak i jego motywy oraz prawidłowość wniosków w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 679/12) .

Sytuację uznania administracyjnego poprzedza zawsze kwestia ustalenia zachodzenia w danej sprawie przesłanek do zaistnienia takiej sytuacji. Oceny występowania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne należy dokonać w oparciu o wszelkie dostępne dowody pozwalające stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie rokuje spłatę w przyszłości swoich zobowiązań, mając na uwadze konieczność ochrony interesu publicznego w tego rodzaju sprawach (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2524/15).

W ocenie Sądu, w kontekście powyższych rozważań nie sposób uznać zaskarżonej decyzji za czyniącą zadość wymogom stawianym decyzjom wydawanym w sytuacji uznania administracyjnego. Organ nie przedstawił dostatecznej argumentacji, która świadczyłaby o wszechstronnej i dogłębnej analizie zebranego materiału dowodowego.

W przedmiotowej sprawie Organ w decyzji I instancji stwierdził, że nie można przyjąć, że nie można przyjąć, że należność jest trwale nieściągalna, m.in. ze względu na fakt, że Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości (działki rolno-budowlanej). W decyzji II instancji stwierdzono fakt zbycia ww. współudziału we własności nieruchomości. Wobec powzięcia tej informacji w ocenie Sądu powinnością Organu winno być ustalenie, jak ta okoliczność wpłynęła na sytuację majątkową Skarżącego. Takiej analizy jednak brak w decyzji II instancji.

W decyzji I instancji wskazano również, że z dokumentacji znajdującej się w posiadaniu Oddziału ZUS wynika, że od dnia 10 lutego 2017 r. Skarżący pozostaje w zatrudnieniu w [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K.. Organ nie ustalił jednak jakiego rodzaju stosunek zatrudnienia łączy Skarżącego z pracodawcą , na jaki okres i jakie dochody z tego tytułu osiąga Skarżący, tym samym nie wykazano, jak wspomniany fakt pozostawania w zatrudnieniu przez Skarżącego wpływa na jego sytuację finansową. Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący wskazał, że z tytułu tej współpracy nie osiągnął jakiegokolwiek dochodu. W decyzji II instancji brak jakiegokolwiek odniesienia się do tej kwestii.

W decyzji II instancji wskazano na okoliczność podjęcia przez małżonkę Skarżącego od 29 maja 2017 r. zatrudnienia w Sądzie Rejonowym w N. S.. W przesłanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie aktach postępowania brak jednak dokumentacji, która potwierdzałaby tę okoliczność, co ma istotne znaczenie w kontekście przedstawionego przez Skarżącego w skardze twierdzenia, iż jego małżonka od sierpnia 2017 r. jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna, jako że z końcem lipca 2017 r. umowa o pracę małżonki Skarżącego wygasła. Kwestii zatrudnienia (lub braku takiego zatrudnienia) małżonki Skarżącego, a co za tym idzie, jego konsekwencji dla sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego, które wraz z małżonką prowadzi Skarżący, nie można uznać za należycie zanalizowaną przez Organ. Wskazano bowiem na dochód wykazywany przez gospodarstwo domowe jako przewyższający minimum socjalne, nie biorąc pod uwagę, że dzień wydania decyzji (31 lipca 2017 r.) był jednocześnie ostatnim – jeśli przyjąć wspomnianej wyżej twierdzenie Skarżącego – dniem pracy małżonki Skarżącego. Nie wzięto jednocześnie pod uwagę , że zawarte umowy zatrudnienia były umowami na zastępstwo czyli ze swej istoty umowami krótkoterminowymi.

W ocenie Sądu wykazane wyżej wątpliwości i nieścisłości świadczą o braku należytej rzetelności w zgromadzeniu oraz analizie materiału dowodowego przez Organ. Decyzja uznaniowa – zgodnie z przytoczonymi wyżej rozważaniami – wydana w takiej sytuacji nie może być uznana za należycie uargumentowaną i wynikającą w sposób logiczny ze składających się na stan faktycznych przesłanek.

Nadmienić należy, iż nie przesądza się w tym miejscu o tym, czy wydana w rezultacie ponownego rozpatrzenia wniosku decyzja – jako wydawana w sytuacji uznania administracyjnego – będzie decyzją korzystną czy też niekorzystną dla Skarżącego. Istotnym jest natomiast, żeby czyniła zadość wymogom stawianym decyzjom uznaniowym.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Organ zwróci uwagę na rzetelną analizę aktualnej sytuacji majątkowej wnioskującego o umorzenie należności z tytułu składek Skarżącego. W szczególności Organ przeprowadzi pozwalającą na wydanie należycie uargumentowanej decyzji analizę materiału dowodowego obrazującego w sposób wystarczający sytuację Skarżącego, w tym jego sytuację majątkową. Zwrócić uwagę ponadto należy na prawidłowe ustalenie sytuacji prowadzącej wspólnie ze Skarżącym gospodarstwo domowe jego małżonki. W szczególności organ powinien uwzględnić, iż każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu ( por. wyrok WSA w Gorzowie z dnia 02 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 393/12 ). Organ działając w ramach uznania winien również baczyć, iż wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie .

Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i oraz decyzję ją poprzedzającą na mocy art. 145 § 1 pkt lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz.U z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).