Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1128/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi Z. W. –C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z [...] lutego 2007 r. wniesionej przez Z. W. – C. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2007 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję ZUS z [...] listopada 2006 r. o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 3 października 2005 r. Z. W. – C. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o rozłożenie jej zadłużenia na raty, z uwagi -jak wskazała- na zły stan zdrowia oraz złą sytuację finansową. Pismem z 24 października 2005 r. strona zwróciła się o umorzenie odsetek, ponieważ -jak wyjaśniła- jest w trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie spłacić w układzie ratalnym należności głównej wraz z odsetkami.

Decyzją z [...] października 2005 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od listopada 2000 r. do stycznia 2002 r., według stanu na dzień 3 października 2005 r., w łącznej kwocie [...].

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż w obowiązującym stanie prawnym brak jest podstaw do umorzenia w całości lub w części samych odsetek za zwłokę. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") jedynie umorzenie składek powoduje umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Zdaniem organu umorzenie należności pochodnych, w tym odsetek za zwłokę następuje tylko wówczas, gdy umorzona zostaje należność główna, a więc składki. Z kolei umorzenie składek może nastąpić w sytuacji określonej w art. 28 u.s.u.s., a podstawową przesłanką umożliwiającą rozpoznanie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek (w tym odsetek za zwłokę) jest ich całkowita nieściągalność. Zakład wskazał, że w dniu 20 września 2005 r. skierował tytuły egzekucyjne do Urzędu Skarbowego w O., a Naczelnik tego Urzędu nie stwierdził dotychczas całkowitej nieściągalności zadłużenia. W tej sytuacji, w ocenie organu należało odmówić umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek.

Decyzją z [...] grudnia 2005 r. Prezes ZUS, po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Zakładu z [...] października 2005 r. W uzasadnieniu wydanej decyzji, odmowę umorzenia argumentował identycznie jak Zakład w ww. decyzji z [...] października 2005 r. Podniósł, iż przepisy u.s.u.s. nie przewidują możliwości umorzenia jedynie samych odsetek. W kontekście natomiast oceny wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności dodał, że w dniu 14 listopada 2005 r. Sąd Rejonowy w O. zabezpieczył należności Zakładu poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej własność skarżącej. Brak zatem w sprawie istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności jako warunku umorzenia należności.

Na powyższą decyzję Prezesa ZUS skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z 30 czerwca 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 596/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2005 r., oraz w pkt 2 stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Sąd nie podzielił poglądu prezentowanego w decyzjach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa ZUS, jakoby z art. 28 ust. 4 u.s.u.s. wynikał zakaz umarzania samych odsetek. Powyższy przepis stanowi, jak zauważył Sąd, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Pod pojęciem "składek" należy rozumieć -zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 4 pkt 3 u.s.u.s- składki na ubezpieczenia społeczne osób fizycznych podlegających chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 1 ustawy, tj. ubezpieczeniu emerytalnemu, ubezpieczeniu rentowemu, ubezpieczeniu w razie choroby i macierzyństwa, ubezpieczeniu z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W przypadku zatem umorzenia powyższych składek z mocy prawa następuje również umorzenie należnych od nich odsetek za zwłokę. Nie powinno przy tym budzić wątpliwości, choć wprost ustawodawca w tym przedmiocie się nie wypowiada, że we wskazanej sytuacji odsetki ulegają umorzeniu w całości lub w takiej części, w jakiej zostały umorzone składki, czyli według zasady proporcjonalności. Analizowany przepis reguluje zatem i to w sposób automatyczny wyłącznie byt wtórnych -w stosunku do zaległych składek- należności pieniężnych, w tym odsetek, w przypadku, gdy te składki przestają istnieć, tj. gdy zostają umorzone. W żadnym razie przepis ten nie pozwala na sformułowanie -jak zaznaczył Sąd- tezy, iż jest on przeszkodą w umarzaniu samych odsetek. W istocie art. 28 ust. 4 u.s.u.s. nie reguluje bowiem zakresu przedmiotowego instytucji umorzenia, przewidzianej na gruncie przepisów u.s.u.s., lecz określa skutki, jakie wywołuje umorzenie składek, rozumianych jak wyżej (art. 4 pkt 3 ww. ustawy). Z kolei to, jakie należności mogą być umarzane i na jakich warunkach wynika z art. 28 ust. 1 – ust. 3b, art. 30 i art. 32 u.s.u.s.

W kontekście rozpoznanej sprawy Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s., która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Natomiast w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". W takim stanie rzeczy stanowisko organów orzekających odnośnie braku podstaw prawnych do umarzania samych odsetek za zwłokę Sąd uznał za wprost sprzeczne z normatywnym znaczeniem pojęcia "należności z tytułu składek", które zostało użyte w powołanych wyżej przepisach. Podstawa prawna do umarzania w całości lub w części samych odsetek za zwłokę od składek, w rozumieniu art. 4 pkt 3 u.s.u.s., znajduje się więc w art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz, w przypadku składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w art. 28 ust. 3a tej ustawy. Oczywiście przy stosowaniu wskazanych przepisów u.s.u.s. należy mieć na uwadze także treść art. 30, który wyłącza stosowanie art. 28 w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, jak również art. 32, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Reasumując Sąd zauważył, iż art. 28 u.s.u.s. pozwala na umarzanie samych odsetek za zwłokę od wskazanych w nim składek, jak i od składek wskazanych w art. 32 tej ustawy. Organy orzekające w sprawie błędnie interpretując art. 28 u.s.u.s. nie dokonały zatem właściwych (pełnych) ustaleń faktycznych i rozważenia sprawy, tj. oceny czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do umorzenia samych odsetek. Sprawą, którą należało rozstrzygnąć, była sprawa umorzenia tylko i wyłącznie samych odsetek, a w konsekwencji tak ustalenia faktyczne, jak i ocenę prawną należało wiązać i odnosić wyłącznie do tych odsetek.

Na koniec Sąd zaznaczył, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności, jako decyzja uznaniowa, w tym w szczególności decyzja odmowna dla wnioskodawcy, powinna być przekonująco i jasno uzasadniona, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Sąd zaznaczył też, iż przed wydaniem decyzji należy umożliwić skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.

W dniu 6 listopada 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję, którą odmówił umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, w łącznej kwocie [...]. W podstawie prawnej decyzji powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu wskazał, iż postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało przeprowadzone w oparciu o dokumenty posiadane przez ZUS z urzędu oraz złożone przez stronę w dniu 23 października 2006 r. W oparciu o tą dokumentację ustalono stan faktyczny w sprawie, który następnie został przeanalizowany i oceniony w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie, o których mowa w art. 28 powołanej w sentencji decyzji ustawy. W zakresie podstaw faktycznych organ podał, iż zainteresowana prowadziła działalność gospodarczą w zakresie handlu i z tego tytułu była płatnikiem składek na własne ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w okresie 1 stycznia 1999 r. do 31 stycznia 2002 r. Od 1 lutego 2002 r. strona zawiesiła prowadzenie działalność gospodarczej. Ponieważ zainteresowana nie wywiązała się z ustawowego obowiązku terminowego regulowania należnych składek powstało zadłużenie, przy czym zadłużenie dotyczące okresu od 1 listopada 2000 r. do 23 marca 2001 r. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, to zaległość, która powstała wskutek wydania decyzji odmawiających stronie prawa do zasiłku chorobowego. Wszystkie decyzje dotyczące odmowy prawa do zasiłku chorobowego zostały przez zainteresowaną zaskarżone do Sądu. Wyrokiem z [...] stycznia 2001 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił odwołanie strony. Apelacja od tego wyroku również została załatwiona w sposób niekorzystny dla strony. Złożona kasacja postanowieniem Sądu Apelacyjnego z [...] stycznia 2003 r. została zaś odrzucona jako niedopuszczalna.

Następnie, organ wskazał, iż aktualnie strona nie posiada żadnego oficjalnego stałego dochodu. W dalszym ciągu posiada status przedsiębiorcy, gdyż dotychczas nie zlikwidowała działalności gospodarczej, a tylko zawiesiła. Zamieszkuje w domu jednorodzinnym, który stanowi jej własność i na którym ZUS posiada ustanowione zabezpieczenie hipoteczne. Według oświadczenia, wnioskodawczyni zamieszkuje w nim wraz z mężem, który nie łoży na utrzymanie rodziny, matką-emerytką, dorosłą córką wraz z dzieckiem oraz małoletnią córką. Źródłem jej utrzymania jest pomoc finansowa od siostry przebywającej we W., w formie pożyczek. Ani zainteresowana ani żaden z członków rodziny nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy lub niepełnosprawności. Wnioskodawczyni, oprócz nieruchomości, w której zamieszkuje, posiada samochód marki N. rocznik [...]. Aktualnie samochód ten pozostaje pod zajęciem egzekucyjnym dokonanym przez Naczelnika urzędu Skarbowego w O.

Mając na uwadze przepis art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., na podstawie którego należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, organ wskazał, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z wymienionych w ust. 3 tego przepisu przesłanek dających podstawę dla stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia. Aktualnie jest prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. egzekucja administracyjna. Dotychczas nie przyniosła ona wymiernych skutków, jednakże organ nie stwierdził jeszcze nieściągalności zadłużenia. W ramach egzekucji został zajęty samochód strony. Może się zatem okazać, że w wyniku tego zajęcia dojdzie do egzekucyjnej sprzedaży tego samochodu i tym samym odzyskania przynajmniej części zadłużenia. Nadto strona posiada nieruchomość, na której ZUS posiada zabezpieczenie hipoteczne i z której może dochodzić swoich należności. Wynika z tego, jak podał organ, że dotychczas nie wyczerpano wszystkich możliwych środków w celu wyegzekwowania istniejącego zadłużenia.

Wobec nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, ZUS przystąpił do rozpatrzenia wniosku strony w oparciu o art. 28 ust. 3a ww. ustawy, umożliwiający umorzenie należności w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Sytuacje, w których zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały w sposób wyczerpujący określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Kierując się treścią tych przepisów organ uznał, iż w stosunku do zainteresowanej nie stwierdzono podstaw do umorzenia należności również w oparciu o tą podstawę prawną.

W ocenie ZUS dalsze kontynuowanie przymusowego dochodzenia spłaty zadłużenia nie pozbawi strony oraz jej rodziny zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Aktualne problemy finansowe strony nie pozostają w bezpośrednim związku z koniecznością spłaty zadłużenia, ale wynikają z tego, że od lutego 2002 r. z własnej inicjatywy zawiesiła ona prowadzenie działalności gospodarczej i jednocześnie nie podejmowała żadnych starań w celu podjęcia innego zajęcia zarobkowego. ZUS zaznaczył przy tym, iż strona nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Z przedłożonej dokumentacji nie wynika też, aby poniosła straty materialne spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności. Nie wykazała również, że jest osobą chorą lub sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny w takim stopniu, który uniemożliwia pozyskiwanie dochodów na utrzymanie rodziny. Dostarczone zaświadczenie lekarskie, potwierdzające leczenie z powodu jakiejś przewlekłej choroby, nie jest dowodem na to, że choroba ta powoduje niepełnosprawność strony lub niezdolność jej do pracy. Brak jest również dowodu, iż stan zdrowia matki zainteresowanej powoduje konieczność sprawowania nad nią stałej opieki przez inna osobę.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 27 listopada 2006 r. Z. W. – C. wniosła o umorzenie odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek, wskazując na nowe dokumenty, załączone do niniejszego wniosku. Podała, iż dokumenty te czynią zasadnym umorzenie odsetek, albowiem udowadniają obiektywną niemożność wykonywania przez zainteresowaną pracy zarobkowej, oraz wskazują na konieczność sprawowania opieki nad obłożnie chorym domownikiem. Do wniosku strona załączyła: wynik badania USG z 25 lutego 2006 r., wynik badania w centrum Medycyny Sportowej, kartę informacyjną leczenia szpitalnego matki, kartę informacyjną leczenia szpitalnego wnuka, zaświadczenie lekarskie z 7 listopada 2006 r.

W piśmie z 15 grudnia 2006 r. strona poinformowała, iż jej córka wniosła sprawę o alimenty, ojciec dziecka do tej pory nie uznał ojcostwa. Do pisma załączyła zaświadczenie I. P. i N. w W., z którego wynika, iż córka strony przebywa w wymienionej placówce na leczeniu od [...] grudnia 2006 r., oraz zaświadczenie lekarskie z [...] grudnia 2006 r. wystawione na nazwisko zainteresowanej.

Decyzją z [...] stycznia 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu sprawy, z uwzględnieniem nowych dokumentów dotyczących stanu zdrowia zainteresowanej oraz członków jej rodziny, złożonych w dniu 27 listopada 2006 r., 15 grudnia 2006 r. oraz 18 grudnia 2006 r., w dalszym ciągu nie stwierdza się przesłanek dla umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W efekcie Prezes ZUS podtrzymał stanowisko zaprezentowane w decyzji ZUS i argumenty w niej podniesione, również w zakresie braku podstaw do umorzenia odsetek od powstałego zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 2 i ust. 3 wymienionej ustawy.

Dodatkowo organ zauważył, iż ani strona ani żaden z członków jej rodziny nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy lub niepełnosprawności. Dokumenty lekarskie przedłożone nie potwierdzają jednoznacznie aktualnego stanu zdrowia zainteresowanej oraz jej najbliższych. Organ zaznaczył przy tym, że zaświadczenia lekarskie z 8 czerwca 2006 r. oraz z 18 grudnia 2006 r. są nieczytelne, więc trudno dokumenty te zinterpretować, a zaświadczenie lekarskie z 7 listopada 2006 r. potwierdza fakt przebycia przez stronę rehabilitacji w odległym okresie czasu, bo w 2001 r., a więc nie odnosi się do aktualnego stanu jej zdrowia. Wyniki badania stanowią jedynie dowód przeprowadzenia określonego badania, a karty leczenia szpitalnego potwierdzają tylko fakt przebywania danej osoby w podanym okresie w placówce szpitalnej. Dokumenty te potwierdzają więc pewne cząstkowe fakty związane z sytuacją zdrowotną strony i członków jej rodziny w pewnych okresach, ale nie można z tych faktów wyprowadzić wniosku na temat aktualnego stanu zdrowia i wpływu tego stanu zdrowia na zdolność do pracy, sprawność fizyczną i psychiczną oraz zdolność samodzielnej egzystencji. Wprawdzie aktualnie strona sprawuje faktyczną opiekę nad wnukiem, w związku z pobytem córki w I. P.i N. w W. od [...] grudnia 2006 r., jednakże sytuacja ta ma charakter tymczasowy, więc nie można jej uznać za okoliczność, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Organ podkreślił, że przepis ten odnosi się tylko do niemożliwości wykonywania pracy zarobkowej z powodu choroby osoby zobowiązanej (choroby potwierdzonej orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy lub niepełnosprawności co najmniej w stopniu umiarkowanym), lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny (ta okoliczność powinna również wynikać z odpowiednich dokumentów, które będą jednoznacznie potwierdzać, że taki członek rodziny cierpi na chorobę o charakterze przewlekłym i wymaga stałej opieki innych osób).

W skardze z 13 lutego 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Z. W. – C. zarzuciła błędną interpretację ustalonego stanu faktycznego oraz wybiórczą i jednostronnie niekorzystną dla skarżącej ocenę dowodów w sprawie. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie składek za ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu skargi skarżąca nie zgodziła się z organem zarówno co do tego, że nie spełnia warunków do umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., jak i na podstawie art. 28 ust. 3a wymienionej ustawy. Podała, iż jej zaległości wynoszą jak ustala ZUS prawie [...], nie ma zaś w chwili obecnej żadnych dochodów. Podniosła, iż wykazała dowodami lekarskimi, że doznała urazu [...], co spowodowało konieczność leczenia tego urazu w okresie od 10 stycznia 2000 r. do 25 lutego 2001 r. Podała też, że nie może zgodzić się z organem, że fakt opiekowania się przez nią niespełna rocznym wnukiem z powodu przedłużającej się choroby córki, która przebywa w I. N. i P.w W., nie ma znaczenia dla oceny zasadności jej żądania. Ocena, że sytuacja ta ma charakter tymczasowy, jest dowolna. Na koniec skarżąca wskazała, że od dłuższego czasu zaciąga pożyczki u dalszej rodziny i znajomych na bieżące zaspokajanie potrzeb swoich, córek i wnuka. Do skargi skarżąca załączyła zaświadczenie z I. P. i N. w W. z 8 grudnia 2006 r. oraz zaświadczenie lekarskie z 18 grudnia 2006 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie i argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Co prawda, jak podał, sytuacja rodzinna skarżącej przejściowo jest trudna, nie można jednak wykluczyć, że w niedalekiej przyszłości ulegnie poprawie, co umożliwi jej podjęcie zatrudnienia i spłatę relatywnie niezbyt wysokiej zaległości, jeżeli wcześniej nie zostanie ona ściągnięta w toku prowadzonej egzekucji.

W dniu 21 czerwca 2007 r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe skarżącej wraz z załączonymi do niego kserokopiami wniosków o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla zainteresowanej oraz jej matki.

Na rozprawie w dniu 25 czerwca 2007 r. skarżąca oświadczyła do protokołu rozprawy, iż [...] lipca 2007 r. ma termin badania przez Komisję ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., oraz mając na uwadze wytyczne Sądu zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 czerwca 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 596/06, Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności odnosząc się do wniosku skargi dotyczącego umorzenia przez Sąd odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek należało zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) została ustanowiona ustawą z 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił – z dniem 1 lipca 2004 r. – brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tą kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (dostępny na stronach internetowych www.sejm.gov.pl), wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości umarzania wskazanych wyżej należności przez sądy powszechne, które były władne zmienić decyzję organu i umorzyć określoną kwotę należności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 15/00, OSNAPU 2000, nr 23, poz. 864).

Zmiana ustawodawcza, o której mowa wyżej, miała charakter fundamentalny w odniesieniu do tego typu spraw. Pamiętać bowiem należy, że o ile sądy powszechne przejmowały wcześniej załatwioną przez Zakład sprawę do dalszego załatwienia, o tyle sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. Orzeczenie sądu administracyjnego w razie uwzględnienia skargi, rozstrzyga o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązuje organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy. Przejęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (R. Hauser, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, praca zbiorowa, Warszawa 2003, str. 6 i 7).

W związku z powyższym wniosek skarżącej o umorzenie odsetek za zwłokę powstałych od jej zadłużenia wobec ZUS nie mógł być -z uwagi na przedstawione wyżej uwarunkowania konstytucyjne i ustawowe- przez Sąd uwzględniony. Jak już wskazano, celem ustawodawcy było, aby poprzez zmianę właściwości sądów wykluczyć możliwość umarzania należności na etapie postępowania sądowego, co ma się przyczynić do realizacji przez Zakład obowiązku dbałości o stan finansów ubezpieczeń społecznych (zob. uzasadnienie projektu ustawy z 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - dostępne na stronach internetowych www.sejm.gov.pl).

Przechodząc do analizy niniejszej sprawy, wskazać trzeba, iż jej granice zakreślone zostały we wniosku skarżącej z 24 października 2005 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu zaległych składek.

W wymienionym powyżej wyroku z 30 czerwca 2006 r. Sąd zważył, iż art. 28 u.s.u.s. pozwala na umarzanie samych odsetek za zwłokę od wskazanych w nim składek, jak i od składek wskazanych w art. 32 tej ustawy. Podstawa prawna do umarzania w całości lub w części samych odsetek za zwłokę od składek, w rozumieniu art. 4 pkt 3 u.s.u.s., znajduje się więc w art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz, w przypadku składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w art. 28 ust. 3a tej ustawy. Taka też wykładnia wymienionych przepisów została przyjęta przez orzekające w sprawie organy administracyjne.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności dochodzonych od skarżącej. Prezes ZUS wskazał, że aktualnie w stosunku do strony prowadzona jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. egzekucja administracyjna. Zaznaczył, iż co prawda egzekucja ta dotychczas nie przyniosła wymiernych skutków, jednakże organ egzekucyjny nie stwierdził jeszcze całkowitej nieściągalności zadłużenia. Powołał się na aktualne informacje uzyskane w Urzędzie Skarbowych, z których wynika, że w ramach egzekucji został zajęty samochód należący do strony. Wyjaśnił, iż w wyniku tego zajęcia może zaś dojść do egzekucyjnej sprzedaży samochodu i odzyskania przynajmniej części zadłużenia. Dodatkowo zauważył, iż strona posiada nieruchomość, na której ZUS ustanowił zabezpieczenie hipoteczne i z której może dochodzić swoich należności.

Z powyższego wynika, iż nie było pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności. Słusznie też zauważył Prezes ZUS, iż dla podjęcia decyzji o umorzeniu zarówno całości jak i tylko części należności musi zostać udowodnione zaistnienie jednej lub kilku przesłanek wymienionych w ust. 3 art. 28 u.s.u.s., potwierdzających w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że w danej sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia, która oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Skoro zaś postępowanie egzekucyjne w stosunku do zadłużenia skarżącej nie zostało w żaden sposób zakończone, brak jest podstaw do uznania, iż występuje w sprawie całkowita nieściągalność należności, których wniosek dotyczy (a więc odsetek za zwłokę).

W ocenie Sądu prawidłowo zatem ustalono na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, iż brak było prawnej możliwości -jak powyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Wobec nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, organ słusznie przystąpił do rozpatrzenia wniosku strony w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże -jak słusznie zauważył organ- wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżąca w tym zakresie odwołała się do dwóch przesłanek, tj. sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) oraz przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 ww. aktu prawnego).

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Kierując się powyższym -zdaniem Sądu- Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż skarżąca nie wykazała, ażeby w stosunku do niej miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny organ wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności, a także dokumenty zebrane z urzędu przez Zakład. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w swojej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 ust. 1 wskazanego powyżej rozporządzenia. Uczynił to oddzielnie dla każdej z przesłanek wynikających z powołanego powyżej przepisu. Ustaleń organu w tym zakresie nie sposób uznać za gołosłowne, bowiem znajdują swoje potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy.

Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku skarżącej nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, związane z jej stanem majątkowym i sytuacją rodzinną (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia).

Przede wszystkim, na podstawie okoliczności występujących w sprawie, nie sposób było uznać, że w stosunku do skarżącej zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Sytuacja finansowa wnioskodawczyni co prawda jest trudna, jednakże strona nie wykazała w sposób wiarygodny, iż opłacenie odsetek za zwłokę od powstałego wobec ZUS zadłużenia pozbawiłoby ją oraz jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W piśmie z 23 października 2006 r. strona oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, potrzebującą stałej opieki (ale nie posiadającą orzeczenia o niepełnosprawności), i uzyskującą emeryturę w kwocie 700 zł, małoletnią córką, mężem, który (jak stwierdziła) nie łoży na utrzymanie rodziny oraz dorosłą córką i jej dzieckiem. W piśmie tym dodatkowo wskazała, że nie występowała o alimenty na młodszą córkę, utrzymuje się natomiast z pożyczek, jakie udziela jej siostra pracująca we W. Strona nie wyjaśniła jednak dlaczego, tj. z jakiego powodu mąż mieszkający razem z rodziną, nie pomaga w utrzymaniu domu. Nie podała też co spowodowało, iż nie wystąpiła do Sądu o przyznanie należnych jej alimentów na rzecz małoletniego dziecka. W tym miejscu Sąd dostrzega, iż we wniosku o układ ratalny z 3 października 2005 r. strona podała, że mąż od 10 lat nie pomaga jej finansowo w utrzymaniu rodziny, "nie daje żadnych pieniędzy, tylko robi opłaty". Nadto z akt sprawy wynika, iż strona nie korzystała z pomocy publicznej. Z kolei, z protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego sporządzonego przez poborcę skarbowego w dniu 7 listopada 2005 r., na potrzeby prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wynika, iż mąż strony pracuje prywatnie (k. 48 akt adm.).

W ocenie Sądu w sprawie, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, nie sposób było też uznać, iż w stosunku do skarżącej zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. z uwagi na jej osobiste dolegliwości, oraz potrzebę sprawowania opieki nad wnukiem i matką.

Dla wystąpienia tej przesłanki niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego (czy też konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny), ale także skutek tej choroby (i sprawowania tej opieki) w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu. Organ odniósł się do wszelkich okoliczności w tym zakresie przez stronę podnoszonych jak i dowodów na ich poparcie do akt sprawy złożonych, dokonując ich analizy i oceny. Słusznie -w ocenie Sądu- zauważył, iż wprawdzie aktualnie skarżąca sprawuje opiekę nad wnukiem w związku z pobytem córki w I. P. i N. w W., jednakże sytuacja ta ma charakter tymczasowy, a wobec tego brak jest podstaw do stwierdzenia, iż zainteresowana wypełnia przesłankę, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Zasadnie też organ podkreślił, iż konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny winna wynikać z odpowiednich dokumentów, które będą jednoznacznie potwierdzać, że taki członek rodziny cierpi na chorobę o charakterze przewlekłym i wymaga stałej opieki innych osób. Natomiast ani sama zainteresowana, ani żaden z członków jej rodziny nie legitymują się orzeczeniem o niezdolności do pracy lub niepełnosprawności. Przedłożone zaś dokumenty lekarskie nie potwierdzają w sposób jednoznaczny, iż osoby, których one dotyczą wymagają stałej opieki innych osób, czy też, że choroba uniemożliwia im wykonywanie pracy. W części dokumenty te są nieczytelne, pozostałe zaś świadczą jedynie o przeprowadzeniu określonego badania, czy przebywania w podanym okresie w placówce szpitalnej. W tej sytuacji należy podzielić stanowisko Prezesa ZUS, iż z faktów, które omawiane dokumenty potwierdzają, nie można wyprowadzić wniosku na temat aktualnego stanu zdrowia i wpływu tego stanu zdrowia na zdolność do pracy, sprawność fizyczną i psychiczną oraz zdolność do samodzielnej egzystencji tak strony, jak i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym.

Z wymienionych powodów Sąd nie podzielił zarzutów skargi. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności.

Na koniec Sąd wyjaśnia, iż nowe okoliczności powołane przez skarżącą w piśmie procesowym, które wpłynęło do Sądu w dniu 21 czerwca 2007 r., oraz nowe dowody do tego pisma załączone w postaci kserokopii wniosków o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla zainteresowanej i jej matki, nie mogły mieć wpływu na ocenę zaskarżonego orzeczenia. Sąd dokonuje bowiem oceny zaskarżonej decyzji mając na względzie stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania. Z tego też powodu nie mogło mieć znaczenia w sprawie oświadczenie skarżącej złożone do protokołu rozprawy w dniu 25 czerwca 2007 r., iż na dzień 2 lipca 2007 r. ma ona wyznaczony termin badania przez Komisję ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia.

Jednocześnie Sąd zauważa i podkreśla, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany przez stronę i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.