Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 106/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Radiofonia i telewizja
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 i 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 151, art. 269 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 28 marca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2013 roku sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po ponownym rozpatrzeniu odwołania T. B., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej , z dnia "[...]", odmawiającą przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem L. B.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji,

iż wnioskodawczyni nie spełnia podstawowego warunku do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na męża, polegającego, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), na rezygnacji z zatrudnienia. Organ wyjaśnił, że T. B. jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,4560 ha przeliczeniowych i od 11 lutego 2000r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim. Stwierdził, że fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Wskazał, że stanowisko takie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2011r., sygn. akt I OSK 1987/10.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie T. B. wniosła o uchylenie powyższej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji w związku z naruszeniem art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Skarżąca wskazała, że decyzją z dnia "[...]" organ I instancji odmówił jej wnioskowanego świadczenia ze względu na posiadanie przez nią gospodarstwa rolnego oraz z powodu pozostawania jej męża w związku małżeńskim. Rozstrzygnięcie to zostało następnie uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", przekazującą sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium zgodziło się wówczas, że fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wyklucza rolnika z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile posiadane przez niego gospodarstwo, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracy takiej nie podejmuje z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca zaznaczyła, że stanowisko takie jest prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zarzuciła, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie decyzją z dnia "[...]". Podniosła, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim z L. B. nie jest przesłanką wykluczającą ją z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie skarżącej również fakt posiadania przez nią gospodarstwa rolnego nie może skutkować odmową. Podniosła w tym zakresie argumenty powoływane przed organami

wskazując, że przedmiotowe gospodarstwo rolne nabyła w drodze darowizny od brata. Położone jest ono w innej gminie, w odległości około 40 km od miejsca zamieszkania. Wyjaśniła, że wszelkie prace w gospodarstwie do czasu zachorowania męża wykonywali wspólnie. Obecnie z uwagi na chorobę męża nie jest w stanie sama podołać obowiązkom związanym z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dlatego zaprzestali całkowicie produkcji rolnej, ziemia jest nieuprawiana i tym samym nie przynosi żadnych dochodów. W ocenie skarżącej wnioskowane świadczenie powinno jej zostać przyznane, z uwagi na uprzednio zajęte przez organ II instancji stanowisko, mające oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, że nie podzielił stanowiska zawartego w poprzedniej decyzji kasacyjnej co do możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolnika, gdyż uwzględnił pogląd prawny wyrażony w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012r. sygn. akt I OPS 5/12.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania aktu, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury na dzień wydania aktu. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a"., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 p.p.s.a skarga podlega oddaleniu.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późno zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 5 - świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej

z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej

i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

1a) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo,

w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni

w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę

w rodzinie lub poza rodziną;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą

do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy

o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy

o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Na podstawie przytoczonych przepisów organ rozpatrujący wniosek

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest zobligowany zbadać, czy osoba sprawująca opiekę oraz wymagająca opieki, spełniają kryteria określone w art. 17 ust. 1 i czy jednocześnie nie zaistniały w stosunku do nich wskazane w art. 17 ust. 5 okoliczności wykluczające możliwość przyznanie tego świadczenia.

Odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organ I instancji, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, wskazał na dwie podstawy materialnoprawne. Po pierwsze stwierdzono wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a omawianej ustawy, polegającej na pozostawaniu osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Po drugie uwzględniono, że skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,4560 ha przeliczeniowych i podlega z tego tytułu od 2000r. ubezpieczeniu społecznemu rolników. Okoliczność ta, jak wyjaśniono oznacza niespełnienie przez wnioskodawczynię pozytywnej przesłanki unormowanej

w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Zauważyć należy, że organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę, na skutek decyzji kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia "[...]", pozostał przy dotychczasowym stanowisku, że sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne pomimo, że organ II instancji wyraził pogląd, iż sam fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wyklucza rolnika z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę

w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia sprawowanie bieżącej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ odwoławczy wskazał wówczas, że organ I instancji powinien zbadać jaki jest zakres obowiązków odwołującej w gospodarstwie

w celu ustalenia, czy jest ona w stanie sprawować pełną opiekę nad swoim mężem. Rozpatrując natomiast po raz drugi sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło tym razem stanowisko organu I instancji co do niespełnienia przez wnioskodawczynię podstawowej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, polegającej na rezygnacji z zatrudnienia

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o niepełnosprawności, w związku z posiadaniem gospodarstwa rolnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze poprzestając na powyższym stwierdzeniu, nie wypowiedziało się w zaskarżonej decyzji w ogóle co do wskazanej przez organ I instancji negatywnej przesłanki pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Wobec tego zagadnieniem spornym w analizowanej sprawie, wymagającym rozstrzygnięcia Sądu, jest ustalenie czy fakt, iż skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego rzeczywiście wyklucza ją z kręgu uprawnionych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego pomimo, że jak podnosiła, nie uprawia go i nie uzyskuje

z tego tytułu żadnego dochodu.

Wyjaśnić należy najpierw, wobec podnoszonych w skardze argumentów, że organ I instancji nie był związany oceną prawną i wskazaniami organu odwoławczego wyrażonymi w decyzji kasacyjnej, która wydana została w trybie art. 138 § 2 k.p.a. i tym samym mógł wydać decyzję negatywną, pomijając ocenę prawną organu II instancji. Również Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie było związane swoim uprzednim stanowiskiem. Wynika to z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego), sprowadzającej się do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy przez dwa różne organy. Rola organu odwoławczego nie ogranicza się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, lecz organ odwoławczy obowiązany jest ponownie sprawę rozpatrzyć i rozstrzygnąć w jej całokształcie. Ponownie rozpoznając i rozstrzygając sprawę organ odwoławczy obowiązany jest poddać ocenie materiał dowodowy zebrany i zbadany przez organ I instancji oraz dokonane przez ten organ ustalenia, w szczególności w kontekście mających w sprawie zastosowanie norm prawa materialnego. Jeżeli organ II instancji uzna, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie, w jakim będzie miało to wpływ na treść wydanej decyzji, to nie może bez naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania konwalidować stwierdzonych uchybień we własnym zakresie. W takich sytuacjach zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 k.p.a. Unormowanie to wprawdzie zobowiązuje organ II instancji (w zdaniu 2) do wskazania, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez organ I instancji, jednak ma to na celu wykazanie uzasadnienia dla decyzji kasacyjnej. Z powołanego przepisu nie wynika natomiast, że organ I instancji jest związany poglądem prawnym wyrażonym w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej, ani też że organ odwoławczy jest uprawniony do udzielania wskazówek odnośnie co do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przekazanej organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Podkreślić należy, że organ I instancji ponownie rozpatrując zwróconą mu sprawę, działa na zasadach ogólnych. Decyzja wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie ma charakteru uzupełniającego w stosunku do poprzedniej, uchylonej decyzji oraz wydanej decyzji kasacyjnej. Ponowne rozstrzygnięcie otwiera też stronie możliwość wniesienia odwołania do organu wyższego stopnia, który ma obowiązek na nowo rozpatrzyć wszystkie okoliczności sprawy pod względem faktycznym i prawnym, według stanu na dzień orzekania.

Przechodząc do merytorycznej oceny przyjętego w zaskarżonej decyzji stanowiska, że skarżąca posiadając gospodarstwo rolne nie może skutecznie ubiegać się

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazać trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżnie oceniana była okoliczność ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolnika. Część judykatury wyrażała pogląd, że fakt pracy w gospodarstwie rolnym nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Argumentowano w tym względzie, iż ustawodawca w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawarł definicję legalną pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", w której nie wyszczególnił okoliczności prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie. Podkreślano przy tym, że ustawodawca w ust. 5 art. 17 omawianej ustawy wskazał wyczerpujący katalog przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, w którym nie wymienił rolnika uzyskującego dochód

z gospodarstwa rolnego. Tym samym przyjmowano, że dla ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne nie jest wymagana rezygnacja z tej formy działalności, uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest też uzależnione od wykazania, że posiadacz gospodarstwa rolnego nie jest w stanie podjąć pracy w tym gospodarstwie (por. wyroki: WSA w Kielcach z 11 maja 2011r., sygn. akt II SA/Ke 229/11, WSA w Bydgoszczy

z dnia 30 maja 2011r., sygn. akt II SA/Bd 257/11, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się także pogląd, prezentowany w wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych (przykładowo: WSA w Kielcach z dnia 11 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 229/11, z dnia 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 439/11, WSA

w Bydgoszczy z dnia 30 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 257/11 i 8 grudnia 2011 r. sygn. akt 125/11, WSA w Krakowie z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 777/11, WSA w Lublinie z dnia 12 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Lu 34/12, WSA w Łodzi z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt 37/11, WSA we Wrocławiu z dnia 1 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 857/11, WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 1/12, WSA w Białymstoku z dnia 20 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 69/12, WSA w Gdańsku z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 121/12, WSA w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 106/12, WSA w Szczecinie z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 223/12 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń), zgodnie

z którym fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego, o ile może być on pogodzony z zagwarantowaniem należytej osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie prezentowane było także stanowisko, że sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie omawianych przepisów (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2011r., sygn. akt I OSK 1987/10, por. też wyrok WSA w Bydgoszczy z 25 maja 2011r., sygn. akt II SA/Bd 379/11 oraz wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 lipca 2011r. sygn. akt II SA/Ol 521/11 publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stanowisko to uwzględniało, że stosownie do art. 3 pkt 22 ustawy pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Przyjmowano więc, że w świetle tego przepisu brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy utożsamiać z osobą bezrobotną. W przypadku zaś rolnika nie może być mowy o bezrobotności.

Wskazane rozbieżności stanowiły przyczynę, dla której postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r., Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. przedstawił składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości następujące zagadnienie prawne: "Czy

w świetle art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi samo przez się negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego?".

W dniu 11 grudnia 2012 r. skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego podjął uchwałę sygn. I OPS 5/12 przesądzającą, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że istota świadczenia pielęgnacyjnego

z art. 17 ust. 1 ustawy, które zastąpiło dodatek stały regulowany art. 27 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. W uchwale wskazano, iż ocena spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się w myśl pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże ustawa

o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "rolnik". Taką definicję zawiera natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). W myśl art. 6 pkt 1 tej ustawy rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. W omawianej uchwale skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego doszedł do wniosku, że prawodawca celowo dokonał pominięcia ustawodawczego nie wymieniając wśród form aktywności zawodowej, prowadzenia gospodarstwa rolnego przez rolnika. Mając na względzie cel i istotę instytucji świadczenia pielęgnacyjnego, przy założeniu racjonalności i konsekwencji preferencji prawodawcy, Sąd uznał, że nie ma powodu dla rozszerzenia, w drodze wykładni, zakresu definicji "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" na rolników prowadzących gospodarstwo rolne. Podkreślono, że stanowisko takie nie godzi w zasadę równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, z której wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii).

W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Wyjaśniono, że w sensie ekonomicznym, prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika,

a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Tak więc, w myśl ustawy o świadczeniach rodzinnych, do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Przy odpowiedniej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne, zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Ma możliwość planowania pracy, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym do swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Rozszerzony skład NSA podkreślił również, że rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w komentowanym przepisie nie może budzić wątpliwości, a więc osoba rezygnująca

z zatrudnienia musi rezygnować z aktualnego zatrudnienia i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. W przypadku rolnika oznaczałoby to rezygnację

z prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Dodatkowo podkreślono, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowe zrekompensowanie osobie rezygnującej z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Uwzględniono w związku

z tym, że wszystkie formy aktywności wymienione w art. 3 pkt 22 ustawy

o świadczeniach rodzinnych podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Rolnicy zaś podlegają odmiennemu reżimowi zabezpieczenia społecznego określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jest to celowe działanie ustawodawcy, który dostosował system ubezpieczeń m.in. do charakteru pracy i warunków panujących na wsi. NSA w składzie siedmiu sędziów przyznał, że wprawdzie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń wskazują, że organ wykonawczy gminy nie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy systemowej lub na podstawie odrębnych przepisów (art. 6 ust. 2b), ale nie znosi to warunku całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem rozszerzonego składu NSA opłacanie ze środków publicznych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe także może stanowić uzasadnione kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto wskazano, że rozważając zagadnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rolnikom prowadzącym gospodarstwo rolne, w kontekście urzeczywistnienia przesłanki funkcjonalnej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie można także nie zauważyć, że rolnik, spełniający przesłanki określone w art. 7 ust. 1 i ust. 2 oraz ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051

ze zm.), między innymi posiadający w dniu 31 maja danego roku grunty rolne, wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, o łącznej powierzchni działek rolnych nie mniejszej niż 1 ha, otrzymuje corocznie, ze środków Unii Europejskiej, jednolitą płatność obszarową.

Skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wziął również pod uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest świadczeniem, które podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w trybie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1 ). Podniesiono, że postanowienia o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego oraz ich wykładnia dokonana przez Trybunał Sprawiedliwości UE, wzmacniają argumentację przemawiającą za tym, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne nie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Z punktu widzenia koncepcji zatrudnienia przyjętej w rozporządzeniu, za wykonującego pracę najemną należy bowiem uznać każdego, kto z racji podejmowania aktywności zarobkowej podlega systemowi zabezpieczenia społecznego danego państwa i nie może być uznany za osobę wykonującą pracę na własny rachunek. Rolnik prowadzący gospodarstwo rolne do takiej kategorii nie należy.

Kierując się przedstawionymi wyżej względami, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazać trzeba, że zasadniczo uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie, w której została podjęta (art. 187 § 2 p.p.s.a.), ma ona jednak także tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że uchwała taka dotyczy nie tylko danej sprawy, ale wszystkich spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska zawartego w uchwale, dopóty sądy administracyjne (pośrednio nim związane) stanowisko to powinny respektować. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy analogicznej do tej,

w której podjęto uchwałę, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Jedyną możliwością odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stanowi wystąpienie przez skład niepodzielający zawartego w uchwale stanowiska do odpowiedniego składu NSA z zagadnieniem prawnym (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011, s.868 oraz wyroki NSA z dnia 13 marca 2008r., II FSK 147/07, z dnia 27 listopada 2007r., I FSK 1385/07, z dnia 11 grudnia 2007r., I FSK 231/07, z dnia 28 lipca 2005r., II FSK 576/05).

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela wykładnię prawa zawartą

w uchwale NSA. Bezspornie skarżąca posiada gospodarstwo rolne o pow. 2, 4560 ha przeliczeniowych i podlega z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników, a zatem - w świetle stanowiska zawartego w powołanej uchwale - świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem nie może jej być przyznane, niezależnie od tego czy uzyskuje z tego gospodarstwa jakiekolwiek dochody (tak też WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 13 marca 2013r. sygn. akt II SA/Go 96/13).

W tym stanie rzeczy, orzeczono jak w sentencji.