Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 225/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41 a ust. 1 pkt 1, art. 41 b ust. 1 i 5
journal: Dz.U. 2019 poz 299
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Tomasz Wójcik Protokolant Starszy asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie częściowego umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] marca 2019 r. uzupełnionym pismem z dnia [...] marca 2019 r. M. T. (Skarżący) wystąpił o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych wraz z odsetkami, za okres od [...] listopada 2013 r. do [...] grudnia 2014 r., od [...] stycznia 2016 r. do [...] grudnia 2016 r. i od [...] stycznia 2018 r. do [...] marca 2019 r. Uzasadniając wniosek powołał się na poniesione szkody w prowadzonym gospodarstwie rolnym, załączając kopię tzw. protokołu suszowego szacującego wysokość szkód w gospodarstwie spowodowanych suszą w 2018 r.

Decyzją z [...] maja 2019 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej też jako: Prezes KRUS/organ) częściowo umorzył wnioskowane zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie [...]zł za okres od [...] października 2018 r. do [...] marca 2019 r., na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie [...]zł za okres od [...] października 2018 r. do [...] marca 2019 r. Po rozpoznaniu złożonego przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z [...] czerwca 2019 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2018 r.

Rozpoznając złożoną przez Skarżącego skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 1 października 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 475/19 uchylił decyzje wydane przez organy w obu instancjach, tj. z dnia [...] maja 2019 r. oraz [...] czerwca 2019 r. W ocenie Sądu wystąpiły uzasadnione wątpliwości co do istnienia przynajmniej części zaległości, o których umorzenie wnioskował Skarżący, z powodu możliwego ich przedawnienia. Organy w obu decyzjach nie dokonały analizy i oceny kwestii przedawnienia należności składkowych, w tym przesłanek skutkujących ewentualnym zawieszeniem lub przerwą biegu przedawnienia wskazanych w art. 41b ust. 2-9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2019 r. poz.299 ze zm.), dalej: "ustawa u.s.r." W konsekwencji Sąd zalecił organowi uwzględnienie, po pierwsze, skutków prawnych wynikających z dokonanej wykładni przepisów prawa dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką. Po drugie, zobowiązano organ mając na względzie przepisy prawne dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek, a także okresy ewentualnego zawieszenia związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, ustalenie czy i które konkretnie należności uległy przedawnieniu. Jednocześnie Sąd nakazał podjęcie działań przy współudziale strony zainteresowanej, mających na celu ustalenie faktycznej i aktualnej na dzień wydania decyzji sytuacji materialnej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy, wystąpienia strat w prowadzonym gospodarstwie rolnym, w kontekście możliwości wystąpienia ważnego interesu zainteresowanego.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2020 r. Prezes KRUS częściowo umorzył wnioskowane zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w łącznej kwocie [...]zł, wskazując w sentencji decyzji jakich okresów dotyczy umorzenie.

W uzasadnieniu organ podał, że na dzień złożenia wniosku zadłużenie stanowiło kwotę [...]zł (z czego [...] zł to należność główna, [...] zł to odsetki). Organ wskazał dalej, że zgodnie z art. 41b ust. 5 ww. ustawy, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Prezes KRUS podał, że zadłużenie figurujące na koncie Skarżącego było objęte postępowaniem egzekucyjnym obejmującym okres od IV kw. 2013 r. do 1 kw. 2014 r. - wszczęcie postępowania nastąpiło [...] maja 2014 r. (doręczenie upomnienia o zadłużeniu), a zakończenie postępowania nastąpiło [...] lutego 2019 r. (protokół nieściągalności z urzędu skarbowego). Powyższe, zdaniem organu skutkowało zawieszeniem biegu przedawnienia na okres 4 lat i 285 dni. W związku z tym składki i odsetki za ten okres na dzień wydania decyzji nie uległy przedawnieniu. Organ podał, że zgodnie z art. 41b ust. 1 ustawy u.s.r. nieopłacone należności z tytułu składek za okres od II kw. 2014 r. do IV kw. 2014 r. w kwocie [...]zł (należność główna [...] zł i [...] zł to odsetki) zostały "odpisane" z uwagi na ich przedawnienie.

Organ wskazał następnie na wynikającą z treści art. 41a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy u.s.r. możliwość umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie w sytuacjach uzasadnionych ważnym interesem wnioskodawcy. W tym kontekście wyjaśnił, że ważny interes zainteresowanego w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego, istnieje wtedy, gdy wykonanie obowiązku zapłaty należności mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Podniósł, że przy rozpatrywaniu wniosków o umorzenie zadłużenia należy mieć na uwadze także interes społeczny, uwzględniający stan finansów funduszów emerytalno-rentowego oraz składkowego, z których wypłacane są świadczenia wszystkim uprawnionym ubezpieczonym.

Organ podał, że ponownie dokonał analizy akt Skarżącego. Ustalono, że wnioskodawca nie korzysta od 2007 r. z pomocy społecznej, zaś jedynym źródłem jego dochodu jest gospodarstwo rolne o powierzchni 10,67 ha fizycznych, co stanowi 2,48.18 ha przeliczeniowych. Ustalono również, że według Głównego Urzędu Statystycznego wartość posiadanych przez Skarżącego gruntów rolnych należących do słabej klasy stanowi [...] zł. Skarżący pobiera również dopłaty bezpośrednie z ARiMR.

Wskazano, że w dniu [...] listopada 2019 r. skierowano do strony pismo dotyczące wyrażenia zgody na zwizytowanie gospodarstwa i zaproponowano określenie dogodnego terminu wizytacji oraz poinformowano o możliwości czynnego udziału w postępowaniu. W dniu [...] lutego 2020 r. podjęto próbę przeprowadzenia wizytacji w gospodarstwie rolnym strony, jednak była ona nieobecna. Organ dodał, że wielokrotnie podejmował próbę przeprowadzenia w gospodarstwie strony wizytacji, w celu zbadania jej sytuacji materialnej i życiowej (w dniach [...].06.2018 r., [...].11.2018 r., [...].03.2019 r.- Skarżący był nieobecny, w dniu [...].05.2019 r. - odmówił przeprowadzenia wizytacji w gospodarstwie rolnym, w dniu [...].08.2019 r. - był nieobecny). Do dnia sporządzenia decyzji Skarżący nie zajął żadnego stanowiska w sprawie.

Organ stwierdził, że Skarżący nie wykazuje chęci współpracy w celu znalezienia wyjścia z zadłużenia poprzez ustalenie najbardziej dogodnej formy spłaty.

Zdaniem organu przywołane przez Skarżącego argumenty dotyczące strat poniesionych w związku z suszą w 2018 r., w wyniku której poniósł on szkody w produkcji roślinnej 40,00%, dają podstawy do umorzenia części wnioskowanego zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, tj. za okres, w którym wystąpiły zdarzenia losowe udokumentowane protokołami strat. W sprawie brak jest jednak innych dokumentów świadczących o trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, co mogłoby uzasadniać odstąpienie od regulowania należności. Zdaniem organu w aktach brak jest dokumentów, które pozwoliłyby uznać sytuację ekonomiczną Skarżącego za przejściowo trudną. Podkreślono, że składki są wkładem własnym na przyszłą emeryturę i ich opłacanie jest obowiązkiem rolnika, a umorzenie należności składkowych ma negatywny wpływ na wysokość ustalonego w przyszłości świadczenia emerytalno-rentowego.

W złożonej do tut. Sądu skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i jej zmianę polegającą na rozpoznaniu wcześniejszych wniosków w przedmiotowej sprawie zgodnie z prawem, prawdą, faktami i dowodami oraz wypłatę należnego mu zadośćuczynienia za działania organu, których dowodem jest zaskarżona decyzja.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym, które wpłynęło do tut. Sądu w dniu [...] lipca 2020 r. Skarżący podtrzymał skargę. Wniósł o bezwarunkowe zniesienie rozprawy, zawieszenie postępowania do czasu realizacji wniosków kierowanych do KRUS oraz wyłączenie wszystkich sędziów WSA w Bydgoszczy. Integralną częścią tego pisma jest "Wniosek – ponowienie" skierowane do KRUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", skarga na działanie organu podlega uwzględnieniu, jeżeli w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub też naruszenia dającego podstawę do wznowienia postępowania bądź też istotnego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Nie każde więc naruszenie prawa stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji, ale tylko takie, które jest na tyle istotne, że mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, albowiem wbrew podniesionym w skardze zarzutom, zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Sąd odrzucił na rozprawie wniosek Skarżącego o wyłączenie wszystkich sędziów tut. Sądu. W ocenie Sądu, wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów WSA w Bydgoszczy jest wnioskiem o wyłączenie tego Sądu. Wniosek taki jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu na podstawie art. 20 § 4 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt I OZ 1028/17, dostępny na stronie: www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).

Nie zasługiwał też na uwzględnienie wniosek o "zniesienie" terminu rozprawy oraz zawieszenie postępowania do czasu – według Skarżącego – realizacji przez KRUS wniosków zawartych w pkt 1-3 pisma Skarżącego, a które to pismo wpłynęło do tut. Sądu w dniu [...] lipca 2020 r. (k. 19-23 akt sądowych). Odnosząc się do tego podnieść należy, że przepisy ustawy prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują instytucji "zniesienia" terminów. Potraktowanie nawet tego wniosku jako żądanie odroczenia rozprawy nie mogło także odnieść skutku, bowiem podane okoliczności nie stanowią przyczyny odroczenia posiedzenia w rozumieniu art. 109 p.p.s.a. Podobnie należy ocenić wniosek o zwieszenie postępowania, jako nie wskazujący konkretnej przesłanki z art. 123, art. 124 i art. 125 p.p.s.a. Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie została zaskarżona decyzja organu, a zatem postepowanie zostało zakończone. Okoliczność natomiast, że Skarżący składa kolejne wnioski do KRUS, nie oznacza wystąpienia przyczyn, które są przeszkodą do rozpoznania przedmiotowej sprawy zakończonej decyzją administracyjną. Należy też mieć na uwadze regulację art. 7 p.p.s.a., zgodnie z którą sąd administracyjny jest zobowiązany do podejmowania czynności zmierzających do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu.

Podać należy, że zaskarżoną decyzją Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego umorzył w części należności składkowe w kwocie [...]zł i tym samym nie umorzył pozostałej kwoty zaległości. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organ wykonał zalecenia wynikające z poprzedniego wyroku, tj. z dnia 1 października 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 475/19. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 41b ust. 1 ustawy u.s.r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7, w których to przepisach uregulowano kwestie związane z biegiem terminu przedawnienia, w tym związanych z jego zawieszeniem bądź przerwaniem. Z kolei na podstawie art. 41b ust. 5 tej ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W tym kontekście organ wskazał, że wobec zadłużenia z tytułu składek, zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne obejmujące okres od IV kw. 2013 r. do 1 kw. 2014 r. Wszczęcie postępowania nastąpiło [...] maja 2014 r. (doręczenie upomnienia o zadłużeniu), a zakończenie postępowania miało miejsce [...] lutego 2019 r. (protokół nieściągalności z Urzędu Skarbowego). Powyższe skutkowało zawieszeniem biegu przedawnienia na okres 4 lat i 285 dni. Okoliczności te skutecznie nie zostały podważone. W tej sytuacji uprawnione jest stanowisko organu o nieprzedawnieniu składek. Jednocześnie w uzasadnieniu organ podał, że składki za okres od II kw. 2014 r. do IV kw. 2014 r. uległy przedawnieniu, w związku z tym kwota [...]zł została "odpisana".

Należy podnieść, że zgodnie z art. 41a ust 1 pkt 1 ustawy u.s.r. Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie. W kontekście tego przepisu wymagane jest ustalenie czy w sprawie występuje ważny interes zainteresowanego, przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Już w poprzednio wydanym wyroku o sygn. akt I SA/Bd 475/19 WSA w Bydgoszczy słusznie zauważył, że pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane, a na jego wystąpienie wskazywać może zarówno trudna sytuacja finansowa, osobista czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych np. klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba, kalectwo. Istotne jest zatem ustalenie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy, w tym jego możliwości płatniczych. Sytuacja materialna, rodzinna oraz stan zdrowia również mogą uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego. Ważny interes ze względu na trudną sytuację materialną istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty należności mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponieważ jednak dla ustalenia sytuacji bytowej i materialnej istotne jest ustalenie dochodów i wydatków, a także relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji wnioskodawcy, z uwzględnieniem jego rodziny, bądź innych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wnioskodawca powinien przedstawić rzetelne informacje poparte stosownymi dokumentami, umożliwiające organowi dokonanie analizy i oceny w tym zakresie. Podobną aktywność powinien przejawiać wnioskodawca dla wykazania swojej sytuacji zdrowotnej, o ile powołuje ją jako okoliczność przemawiającą za istnieniem ważnego interesu uzasadniającego umorzenie należności.

Sąd w obecnym składzie ww. stanowisko podziela. W konsekwencji należy stwierdzić, że organ dokonał prawidłowej wykładni i właściwego zastosowania art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazał na przesłanki umorzenia zaległości. Są to: ważny interes zainteresowanego, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Organ podał, że uwzględnił wyłącznie wniosek w tej części, w której zaległości odnoszą się do składek objętych okresem, w którym wystąpiły zdarzenia losowe udokumentowane protokołem strat z powodu suszy. Jednocześnie organ wskazał z jakich to przyczyn tym samym nie uwzględnił w całości wniosku Strony. W tym zakresie podał, że Skarżący nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Podniósł, że źródłem dochodu jest gospodarstwo rolne o powierzchni 10,67 ha fizycznych, co stanowi 2,48.18 ha przeliczeniowych. Według Głównego Urzędu Statystycznego wartość posiadanych przez Skarżącego gruntów rolnych stanowi [...] zł. Ponadto zauważył, że Skarżący corocznie pobiera dopłaty bezpośrednie z ARiMR. Organ zatem zasadnie odwołał się do ustalonego stanu majątkowego Skarżącego, jednakże w takim zakresie jakimi to dowodami dysponował.

Nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że organ w pismach z dnia [...] listopada 2019 r. oraz z dnia [...] stycznia 2020 r. zwrócił się do Skarżącego o dokładne udokumentowanie argumentów i przedłożenie dowodów wskazujących, że Skarżący nie może spłacić istniejącego zadłużenia. Organ zwrócił się także do Skarżącego o wyrażenie zgody na "zwizytowanie gospodarstwa" i zaproponował określenie dogodnego dla Skarżącego terminu wizytacji. Skarżący nie zajął żadnego stanowiska w sprawie. W dniu [...] lutego 2020 r. podjęto próbę przeprowadzenia wizytacji w gospodarstwie rolnym (Skarżący był nieobecny), na którą to okoliczność w aktach znajduje się protokół. Organ podnosi, że wcześniej wielokrotnie podejmowano próbę przeprowadzenia w gospodarstwie wizytacji, w celu zbadania sytuacji materialnej i życiowej strony (po wcześniejszym powiadomieniu o terminie jej przeprowadzenia), tj. [...] czerwca 2018 r., [...] listopada 2018 r., [...] marca 2019 r .- Skarżący był nieobecny, [...] maja 2019 r. - odmówił przeprowadzenia wizytacji w gospodarstwie rolnym, w dniu [...] sierpnia 2019 r.- był nieobecny. Nie budzi zatem wątpliwości, że organ podejmował czynności, aby ustalić, czy występują okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku Skarżącego.

W konsekwencji powyższego na aprobatę zasługuje stanowisko organu o braku współpracy Skarżącego z Kasą. Sąd zauważa, że osoba, która występuje z wnioskiem o umorzenia zaległości jest obowiązana do wykazania przesłanki umorzenia. To Skarżący zna najlepiej swoją sytuację ekonomiczną, rodzinną, zdrowotną i powinien złożyć stosowne wyjaśnienia w tym zakresie oraz przedłożyć dowody na ich poparcie. Jeżeli Skarżący nie złoży wyjaśnień i nie poprze ich stosownymi dowodami, w tym dokumentami, to nie może potem czynić zarzutu, że wniosek o ulgę nie został uwzględniony przez organ, w tym przypadku w całości. W tej sytuacji - zdaniem Sądu - organ nie naruszył prawa.

Podnieść też należy, że sąd administracyjny nie może nakazać organowi udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległych składek, ponieważ przepisy prawa nie upoważniły go do tego. Ponadto w przypadku nawet wystąpienia przesłanek umorzenia należności składkowych, organ nie ma też obowiązku ich umorzyć, bowiem działa w granicach uznania administracyjnego. Ustawodawca w art. 41a ust. 1 ustawy u.s.r. użył zwrotu, że organ "może" umorzyć należności Kasy, a zatem nie ma obowiązku, jednakże zobowiązany jest dokonać ustaleń sprawy w kontekście zasady swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego, co w niniejszej sprawie uczynił.

Jednocześnie wyjaśnić należy, że Sąd nie ma kompetencji do umorzenia zaległych składek, bowiem Ustawodawca takiego uprawnienie mu także nie przyznał.

Poza granicami sprawy pozostają natomiast inne zagadnienia przywołane w skardze i w piśmie procesowym, w tym dotyczące przyznania zadośćuczynienia.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.