Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 220/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 3,  art. 11, 7, 77 par. 1, 28 ust. 3 pkt 6,  art. 28 ust. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
Teza: 1.Aby uznać, że nie zachodzi przesłanka niewypłacalności pomieszczona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s., należy zbadać i ustalić jednoznacznie istnienie możliwości przeniesienia odpowiedzialności na jakąkolwiek osobę trzecią w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. Ta możliwość przeniesienia odpowiedzialności musi być konkretna. Trzeba wskazać osobę spełniającą przesłanki pozwalające na obciążenie jej należnościami z tytułu składek ciążących na zobowiązanym. Wtedy stwierdzenie organu odnośnie możliwości przeniesienia odpowiedzialności nie będzie gołosłowne. Tylko rzetelne wyjaśnienie tej kwestii pozwala na jednoznaczne zajęcie stanowiska przez organ i jego ocenę przez Sąd podczas kontroli legalności decyzji.

2. Zakład zobowiązany jest dokonać oceny sytuacji wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., na dzień wydania przez organ decyzji. Zobligowany jest zatem uwzględnić na ten dzień sytuację majątkową dłużnika. Przyszła sytuacja skarżącego -  oczywiście -  może być brana przez organ pod uwagę podczas podejmowania decyzji dotyczącej umorzenia, ale jedynie w przypadku przejścia przez Zakład na etap uznania administracyjnego, czego w tej sprawie nie uczyniono.

TEZY

1.Aby uznać, że nie zachodzi przesłanka niewypłacalności pomieszczona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s., należy zbadać i ustalić jednoznacznie istnienie możliwości przeniesienia odpowiedzialności na jakąkolwiek osobę trzecią w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. Ta możliwość przeniesienia odpowiedzialności musi być konkretna. Trzeba wskazać osobę spełniającą przesłanki pozwalające na obciążenie jej należnościami z tytułu składek ciążących na zobowiązanym. Wtedy stwierdzenie organu odnośnie możliwości przeniesienia odpowiedzialności nie będzie gołosłowne. Tylko rzetelne wyjaśnienie tej kwestii pozwala na jednoznaczne zajęcie stanowiska przez organ i jego ocenę przez Sąd podczas kontroli legalności decyzji.

2. Zakład zobowiązany jest dokonać oceny sytuacji wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., na dzień wydania przez organ decyzji. Zobligowany jest zatem uwzględnić na ten dzień sytuację majątkową dłużnika. Przyszła sytuacja skarżącego -  oczywiście -  może być brana przez organ pod uwagę podczas podejmowania decyzji dotyczącej umorzenia, ale jedynie w przypadku przejścia przez Zakład na etap uznania administracyjnego, czego w tej sprawie nie uczyniono.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 08 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 17 października 2011 r. skarżący wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek. Uzasadniając wniosek wskazał, że do dnia [...] r. odbywa karę pozbawienia wolności. Podał, że nie ma żadnych środków pieniężnych, nie pracuje, zatem nie stać go na spłatę zaległości.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł oraz na Fundusz pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie [...] zł z uwagi na nie stwierdzenie stanu całkowitej nieściągalności w świetle art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz brak przesłanek

z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podał,

że nigdy nie uzyskał żadnego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, dlatego nie ma środków na uregulowanie zadłużenia. Ponadto podniósł, że nadal odbywa karę pozbawienia wolności. Wskazał, iż podjął w zakładzie karnym pracę społeczną, nieodpłatną na rzecz Skarbu Państwa, żeby społecznie odpracować istniejące zadłużenie. W związku z powyższym strona wniosła o umorzenie należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" w okresie od dnia 01 kwietnia 2010 r. do dnia 27 września 2010 r. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że aktualnie skarżący wynajmuje mieszkanie, jest żonaty i posiada [...] dzieci. Strona posiada zobowiązanie pieniężne z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie [...] zł (miesięczna rata wynosi [...] zł) w Banku [...] S.A., który nie jest spłacany, ponieważ zobowiązany obecnie przebywa w Zakładzie Karnym nr [...] w G. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą: czynsz – [...] zł, energia – [...] zł, woda – [...] zł, gaz – [...] zł, wywóz nieczystości – [...] zł. Małżonka skarżącego od dnia 14 marca 2011 r. figuruje w PUP w G. jako osoba bezrobotna, nie pobierająca zasiłku dla bezrobotnych.

Organ wskazał, że strona nie udokumentowała żadnego źródła dochodu, co daje pod wątpliwość kwestię opłacania wyżej wymienionych opłat związanych z utrzymaniem. Z uwagi na brak pozostałych danych, Zakład nie mógł ustalić aktualnej sytuacji finansowej. Ponadto organ podał, że zgodnie z informacjami pozyskanymi z Zakładu Karnego Nr [...] w G., od [...] r. skarżący odbywa karę pozbawienia wolności, której koniec przewidywany jest na dzień [...] r. Ze względu na brak wolnych miejsc pracy, nie ma możliwości zatrudnienia strony, co uniemożliwia Zakładowi prowadzenie skutecznej egzekucji.

Analizując przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zawarte w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ stwierdził, że w niniejszym przypadku nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Organ wskazał, że z przyczyn oczywistych nie zachodzi przesłanka wymieniona w pkt 1 art. 28 ust. 3. W niniejszej sprawie nie toczyło się również postępowanie upadłościowe ani też likwidacyjne, tak więc nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2 i pkt 4 ustawy. Nie ma również zastosowania przepis art. 28 ust. 3 pkt 3, jako, że oczywiste jest, iż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, jednakże nie nastąpiło to przy jednoczesnym braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Co prawda dotychczas postępowanie w zakresie przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie nie było prowadzone, jednakże nie można wykluczyć możliwości przeprowadzenia takiego postępowania. Biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia, oczywiste jest, że dług przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Tak więc, przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy również, zdaniem organu, nie może stanowić podstawy dla umorzenia należności. Ponadto nie można uznać za spełnioną przesłankę określoną w art. 28 ust. 3 pkt 5, jako, że ani naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku środków majątkowych pozwalających na uregulowanie zadłużenia. Nie ma też tu zastosowania przepis art. 28 ust. 3 pkt 6, gdyż na obecnym etapie nie można przesądzać o braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Odnosząc się do przesłanek zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ wskazał, że podjęte działania nie potwierdziły spełnienia wyżej wymienionych przesłanek. Skarżący, pomimo poinformowania o obowiązku udowodnienia stanu majątkowego oraz sytuacji rodzinnej, nie dostarczył żadnych dowodów wpłaty potwierdzających ponoszone wydatki, przez co nie możliwe było przeprowadzenie właściwej analizy finansowej. Strona przedłożyła jedynie oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, w którym oświadczyła, że nie jest w stanie uregulować zaległości, ponieważ obecnie odbywa karę pozbawienia wolności do [...] r. Działania podjęte przez Zakład wykazały, iż małżonka od dnia 14 marca 2011 r. figuruje w PUP w G. jako osoba bezrobotna, nie pobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Strona nie udokumentowała jednak żadnego źródła dochodu, co w ocenie organu, daje pod wątpliwość kwestię opłacania wymienionych w oświadczeniu opłat związanych z utrzymaniem. Zdaniem Zakładu, przyjąć należy, że sytuacja materialna ustalona na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wypełnia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia tj. obecnie opłacenie należności nie stwarza zagrożenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia, organ wskazał, że zobowiązany nie podnosił we wniosku, aby w jego przypadku miały miejsce nadzwyczajne zdarzenia oraz klęska żywiołowa, które spowodowałyby poniesienie strat materialnych lub uniemożliwiły pozyskiwanie dodatkowych środków na spłatę istniejącego zadłużenia. W związku z tym brak jest podstaw do zakwalifikowania sytuacji materialnej skarżącego jako stanu wskazanego w tym przepisie.

Ponadto wnioskodawca nie podniósł jakiejkolwiek argumentacji, która świadczyłaby o zaistnieniu przesłanki do umorzenia należności wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia tj. z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu. Dla jej wystąpienia niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby, ale także skutek tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący nie posiada orzeczenia o całkowitej, bądź częściowej niezdolności do pracy, zatem jest osobą, która posiada potencjalną możliwość zarobkowania w przyszłości.

W ocenie Zakładu, dopiero zakończenie postępowania egzekucyjnego i stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku i trwałej nieściągalności zadłużenia daje podstawę do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, a do tego czasu wydanie decyzji o umorzeniu byłoby przedwczesne.

W złożonej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy strona podała, że do dnia [...] r. przebywa w zakładzie karnym. Skarżący zaznaczył, że jego rodzina całkowicie odsunęła się od niego, nie ma z nią żadnego kontaktu, dlatego też nie mógł dostarczyć żądanej przez organ dokumentacji. Podkreślił, że w jego przypadku zachodzi stan całkowitej nieściągalności, albowiem nie posiada żadnych pieniędzy ani majątku na spłatę zaległości. Skarżący wniósł o umorzenie powstałych należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467).

Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy prawa materialnego, jak i procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s. (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej ust. 3 art. 28. Jak wcześniej wskazano, stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący, w przeciwieństwie do normy pomieszczonej w art. 28 ust. 3b, która zawiera delegację dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do określenia w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) szczegółowych zasad umarzania, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przywołana regulacja w sposób ogólny, oczywiście w zakreślonych tym przepisem ramach, pozwala na sprecyzowanie innych niż nieściągalność należności z tytułu składek przypadków zastosowania ulgi w postaci umorzenia.

Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ), postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

Przechodząc do meritum rozpoznawanej sprawy podnieść należy, że decyzja umorzeniowa, choć jest decyzją uznaniową, nie może być decyzją dowolną. Jeśli organ podejmuje decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, to zasadniczym jego zadaniem jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Dotyczy to przede wszystkim dokonania ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Istotna jest też sytuacja rodzinna dłużnika Zakładu.

Faktem jest, iż w niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił dokumentacji wspierającej jego twierdzenia co do swojej sytuacji materialnej, nie oznacza to jednak, że organ rozpatrujący sprawę jest zwolniony z wnikliwego zbadania z urzędu przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. Jak wcześniej już wskazano decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, nie mogą wiec być dowolne, a organ wydający decyzję zobligowany jest do wszechstronnego rozpatrzenia sprawy. Obowiązkiem organu jest rozważenie wszystkich przesłanek nieściągalności co powinno znaleźć odzwierciedlenie uzasadnieniu wydanej decyzji.

W przedmiotowej sprawie nie wszystkie ustawowe przesłanki umorzenia zostały przez organ podejmujący decyzję zgodnie z regułami procesowymi rozważone.

W myśl art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s. w pojęciu niewypłacalności mieści się przypadek, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

W niniejszej sprawie organ w ramach rozważań dotyczących powołanej przesłanki stwierdził, że oczywiste jest, iż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, jednakże nie nastąpiło to przy jednoczesnym braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa. Co prawda dotychczas postępowanie w zakresie przeniesienia odpowiedzialności nie było prowadzone, jednakże nie można wykluczyć możliwości przeprowadzenia takiego postępowania.

W przekonaniu Sądu takie stwierdzenie organu podczas rozważania zaistnienia tej przesłanki należy uznać za niewystarczające. Aby uznać, że nie zachodzi przesłanka niewypłacalności pomieszczona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s., należy zbadać i ustalić jednoznacznie istnienie możliwości przeniesienia odpowiedzialności na jakąkolwiek osobę trzecią w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. Ta możliwość przeniesienia odpowiedzialności musi być konkretna. Trzeba wskazać osobę spełniającą przesłanki pozwalające na obciążenie jej należnościami z tytułu składek ciążących na zobowiązanym. Wtedy stwierdzenie organu odnośnie możliwości przeniesienia odpowiedzialności nie będzie gołosłowne. Tylko rzetelne wyjaśnienie tej kwestii pozwala na jednoznaczne zajęcie stanowiska przez organ i jego ocenę przez Sąd podczas kontroli legalności decyzji.

Wobec powyższego w przekonaniu Sądu poprzez niewskazanie konkretnej osoby spełniającej przesłanki, o których mowa w przepisach Ordynacji podatkowej, doszło do naruszenia zarówno omawianego przepisu, jak regulacji dotyczących prowadzonego postępowania.

W sprawie nie rozważono też wszechstronnie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o s.u.s. Powołany przepis stanowi o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie przywołanej przesłanki niewypłacalności Zakład tylko stwierdza, że na obecnym etapie nie można przesądzać o braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (nie ma możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji z uwagi na fakt, iż obecnie wnioskodawca przebywa w zakładzie karnym). Wynika z powyższego, że ZUS odnosi tą przesłankę do przyszłego stanu faktycznego, przyszłej sytuacji zobowiązanego. Zauważyć jeszcze w kontekście wypowiedzi organu wypada, że gdyby skarżący mimo przebywania w zakładzie karnym posiadał majątek nadający się do egzekucji, to takie postępowanie z pewnością byłoby wdrożone i mogłoby się toczyć bez względu na aktualną sytuację skarżącego (pozbawienie wolności).

Wskazać w tym miejscu trzeba, w kontekście instytucji umorzenia, że Zakład zobowiązany jest dokonać oceny sytuacji wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., na dzień wydania przez organ decyzji. Zobligowany jest zatem uwzględnić na ten dzień sytuację majątkową dłużnika.

Niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez Zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 17/10, LEX nr 957943).

Przyszła sytuacja skarżącego – oczywiście – może być brana przez organ pod uwagę podczas podejmowania decyzji dotyczącej umorzenia, ale jedynie w przypadku przejścia przez Zakład na etap uznania administracyjnego, czego w tej sprawie nie uczyniono.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego, głównie z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątkowym oraz o sytuacji materialnej nie wynika, aby skarżący posiadał jakikolwiek majątek pozwalający na zaspokojenie wierzyciela – ZUS-u (brak nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych, wierzytelności), zobowiązany nie posiada też żadnych dochodów, w zakładzie karnym pracuje społecznie. W związku z tym powstaje pytanie z czego organ chce zaspokoić wydatki egzekucyjne, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o s.u.s. Ocena sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia omawianej przesłanki ma podstawowe znaczenie. W przypadku ustalenia, że skarżący nie posiada żadnego majątku i jest to kwestia niesporna nieuchronnie pojawia się pytanie, czy w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, a wreszcie pytanie, czy będzie możliwość skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Powyższe wskazuje, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego zachodzi w stanie faktycznym sprawy przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o s.u.s. Zaistnienie zaś jednej z przesłanek umorzenia implikuje rozstrzygniecie o charakterze uznaniowym. Wydanie przez organ w sprawie decyzji związanej (odmowa umorzenia bez uznania istnienia przesłanki umorzenia), narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Dlatego też zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Ze względu na naruszenia przepisów o postępowaniu podnieść wobec powyższego należy, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej kpa, to na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy w myśl zasady prawdy obiektywnej. Zaś zgodnie z art. 77 kpa, to organ w trakcie postępowania zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rozstrzygniecie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej.

Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu trzeba, że wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 kpa.

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 kpa, realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), skonstatował, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy o postępowaniu administracyjnym, a mianowicie art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z powodu niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jego błędnej oceny.

Reasumując, w ponownym postępowaniu organ zobowiązany będzie do dokładnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie możliwości przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu należności składkowych na osoby trzecie, oceny tego stanu oraz ponownej oceny istnienia przesłanki nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o s.u.s., w celu podjęcia rozstrzygnięcia nienaruszającego prawa.

Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.

Er. Kruppik-Świetlicka D. Dudra M Łent