Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 340/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2020-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 50 ust. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2067
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, , po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2020 r. w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach na postanowienie Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 29 stycznia 2020 r. znak: SPN.I.7534.30.2019 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji.


UZASADNIENIE

Wojewoda postanowieniem z [...], po rozpatrzeniu zażalenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na postanowienie Starosty z [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wywłaszczenia nieruchomości położonej w obrębie 0014 Podzamcze, gmina Piekoszów, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 37/1 o pow. 0,3300 ha, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 kpa, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że wnioskiem z 8 lutego 2019 r. Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Kielcach wystąpił do Starosty Kieleckiego o wywłaszczenie nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, na której znajdują się trwałe ruiny Pałacu w Podzamczu Piekoszowskim wpisane 1 sierpnia 1947 r. do rejestru zabytków województwa kieleckiego pod nr 40. Jako podstawę wniosku powołano art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2067 ze zmianami), zwanej dalej "ustawą o ochronie zabytków" w związku z art. 116 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zmianami), zwanej dalej "u.g.n.".

Starosta Kielecki, odpowiadając na powyższy wniosek, poinformował, o treści art. 115 ust. 1 113 ust. 2 u.g.n. oraz wskazał, że działka, na której zlokalizowane są ruiny pałacu Tarłów, w rejestrze ewidencji gruntów gminy Piekoszów obręb 0014 Podzamcze, wykazana we władaniu samoistnym Skarbu Państwa, stanowi grunt o nieuregulowanym stanie prawnym. Dlatego za konieczne uznano wyjaśnienie stanu prawnego tej działki, a w szczególności potwierdzenie lub wykluczenie okoliczności, że jest ona własnością Skarbu Państwa.

Ponadto Starosta Kielecki wystąpił do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o uzupełnienie braków formalnych wniosku o wywłaszczenie i udzielenie informacji czy wnioskodawca podejmuje się opieki nad przedmiotową nieruchomością. Wniosek został uzupełniony pismem z 2 sierpnia 2019 r., w którym m.in. podniesiono, że cyt.: "Zadania organów ochrony zabytków wynikają z art. 4 ustawy o ochronie i opiece nad zabytkami i mają one wyłącznie na celu zapewnienie warunków prawnych i organizacyjnych, umożliwiających trwałe zachowanie zabytku a przede wszystkim zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować zniszczenie zabytków. Temu służy m.in. dyspozycja art. 50 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków, przez występowanie z wnioskiem do Starosty o wywłaszczenie zabytku na rzecz Skarbu Państwa. Niewątpliwie działania polegające na odjęciu prawa własności mają wyjątkowy charakter i służby konserwatorskie podejmują je, tak jak w niniejszym przypadku, gdy jest to konieczne, co szczegółowo zostało przedstawione we wniosku wraz z załącznikami".

Następnie Wojewoda Świętokrzyski stwierdził, że organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, z uwagi na brak wniosku Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wydanie decyzji o zabezpieczeniu zabytku zgodnie z art. 50 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków, a ten tryb ochrony zabytku ma pierwszeństwo przed wywłaszczeniem.

Organ II instancji zauważył, że wniosek o wywłaszczenie został złożony na podstawie art. 50 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków, w którym uregulowano szczególny tryb wywłaszczenia w przypadku zagrożenia zabytku, w sytuacji gdy realizacja zadań z zakresu ochrony konserwatorskiej nie jest możliwa do przeprowadzenia w innym trybie.

Wywłaszczenie jest dopuszczalne na rzecz Skarbu Państwa lub gminy właściwej ze względu na miejsce położenia zabytku. Wniosek ten może być złożony, jeżeli nie jest możliwe usunięcie zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków, polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia. Stosownie bowiem do art. 50 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków, w przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia, starosta, na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia. Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami stosuje się odpowiednio. Jeżeli nie jest możliwe usunięcie powyższego zagrożenia, zabytek nieruchomy może być na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków wywłaszczony przez starostę na rzecz Skarbu Państwa lub gminy właściwej ze względu na miejsce położenia tego zabytku, w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 50 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków).

W ocenie organu odwoławczego, wobec braku wniosku z art. 50 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków, Starosta prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do nieruchomości, na której znajdują się zabytkowe ruiny zamku Tarłów w Podzamczu. Regulacje wynikające z art. 50 ust. 4 są instrumentami prawnymi o szczególnym stopniu ingerencyjności w prawo własności. Znajdą one zastosowanie wyłącznie w sytuacjach, w których realizacja zadań z zakresu ochrony konserwatorskiej absolutnie nie jest możliwa do przeprowadzenia w innym trybie. Przepis ten odsyła wprost do art. 112 ust. 3 u.g.n, który stanowi, że wywłaszczenie nieruchomości może być dokonane, jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż przez pozbawienie albo ograniczenie praw do nieruchomości, a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy. Sam art. 50 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków stanowi, że dopiero gdy nie jest możliwe usunięcie zagrożenia dla zabytku poprzez decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku (wydaną na podstawie art. 50 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków), zastosowanie ma forma wywłaszczenia nieruchomości.

Organ odwoławczy podał, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z nieruchomością, wobec której Starosta Kielecki prowadzi postępowanie dotyczące ujawnienia właścicieli obiektu. Jak wynika z pisma z 16 grudnia 2019 r., w związku z przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 14 października 2019 r. opracowaniem geodezyjnym zleconym wykonawcy prac geodezyjnych i kartograficznych na potrzeby ujawnienia w ewidencji gruntów i budynków uregulowanego stanu prawnego działki nr 37/1, 5 listopada 2019 r. z urzędu zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie zmiany podmiotu ewidencyjnego dla działki nr 37/1 oraz ujawnienia prawa własności zgodnie z księgą hip. 109 oraz postanowieniami sądowymi i aktem poświadczenia dziedziczenia. Zawiadomienie o wszczęciu powyższego postępowania zostało wysłane do stron 16 grudnia 2019 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia, postępowanie nie zostało zakończone

Zatem, skoro organ prowadzi działania, zmierzające do wyjaśnienia stanu prawnego nieruchomości, o której wywłaszczenie wystąpił Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Kielcach, wszczęcie postępowania jest przedwczesne. Pierwszeństwo bowiem przepisy dają regulacji z art. 50 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków - decyzji o zabezpieczeniu zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia. Uregulowanie stanu prawnego będzie miało więc istotne znaczenie w sprawie.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, Wojewoda podkreślił, że nie zasługują one na uwzględnienie. Wskazał, że art. 50 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków wprost stanowi, że wywłaszczenie jest możliwe dopiero wówczas, gdy nie jest możliwe usunięcie zagrożenia polegającego na możliwości zniszczenia lub uszkodzenia. Zatem należy podjąć próbę usunięcia zagrożenia poprzez zastosowanie czasowego zajęcia nieruchomości.

Wojewoda nie przyznał również racji odwołującemu, że organ I instancji przyjął, że to Starosta decyduje o sposobie ochrony zabytku, gdyż organ ten uznał jedynie, że wniosek o wywłaszczenie jest przedwczesny wobec braku podjęcia działań wynikających z art. 50 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków, które winny poprzedzić wywłaszczenie.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 61 a kpa, w związku z art. 50 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków, Wojewoda uznał, że zastosowanie trybu odmowy wszczęcia postępowania nastąpiło z uwagi na brak wyczerpania innych, mniej ingerujących w prawo własności form ochrony zabytków nieruchomych, którym przepisy prawa dają pierwszeństwo przed wywłaszczeniem. Tym bardziej, że w dokumentach lub we wniosku o wywłaszczenie brak jest stanowiska gminy właściwej ze względu na miejsce położenia zabytku (Gminy Piekoszów), dotyczącego możliwości wywłaszczenia na jej rzecz. Nieruchomość stanowiąca zabytek może być bowiem wywłaszczona na Skarb Państwa, ale również na rzecz Gminy Piekoszów. Wniosek z 8 lutego 2019 r. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (który jest w przedmiotowym postępowaniu jedynie podmiotem inicjującym postępowanie i nie jest adresatem praw i obowiązków nałożonych decyzją) nie zawiera wyjaśnień uznania konieczności wywłaszczenia zabytku na Skarb Państwa, a nie na Gminę Piekoszów.

W ocenie organu II instancji, powoływanie się przez odwołującego na zapisy ewidencji gruntów i budynków, w której Starosta Kielecki figuruje jako samoistny posiadacz tego zabytku i twierdzenie w związku z tym, że czasowe pozbawienie praw rzeczowych nie usunie zagrożenia, nie jest słuszne. Aktualnie zostało wszczęte postępowanie o zmianę podmiotu ewidencyjnego dla działki nr 37/1 oraz ujawnienia prawa własności zgodnie z hip. 109. Organ dysponuje dokumentami, adresami i danymi osobowymi wszystkich osób fizycznych, którym przysługuje tytuł prawny do omawianej nieruchomości.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższe postanowienie, Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Kielcach zarzucił naruszenie:

- art. 50 ust. 3 w związku z art. 50 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i art. 61a kpa poprzez uznanie, że warunkiem wszczęcia postępowania o wywłaszczenie jest czasowe jego zajęcie do czasu usunięcia zagrożenia, podczas gdy w przypadku Pałacu Tarłów skuteczna ochrona i opieka na zabytkiem może zostać zapewniona wyłącznie przez ustanowienie stałego opiekuna, który pozwoli na utrzymanie substancji zabytkowej w jak najlepszym stanie, umożliwi korzystanie z zabytku w celach turystycznych, będzie popularyzował i rozpowszechniał wiedzę o zabytku oraz o jego znaczeniu dla historii i kultury, zahamuje postępującą degradacją zabytkowych ruin o walorach architektonicznych, artystycznych;

-art. 50 ust.4 pkt 2 i art.4 ustawy o ochronie zabytków w związku z art. 112 ust. 3 u.g.n. poprzez błędne uznanie przez Starostę, że zabezpieczenie zabytku przez jego czasowe zajęcie zapewni wystarczającą ochronę Pałacowi Tarłów, podczas gdy realizacja celu publicznego tj. opieka nad zabytkiem w rozumieniu konserwatora ma na celu usuniecie zagrożenia polegającego na zahamowaniu degradacji, popularyzowaniu wartości kulturalnej. Zagrożeniem dla zabytku jest jego niszczenie i brak docelowego zagospodarowania i użytkowania obiektu;

-art. 1 i art.4 oraz art.50 ust.4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków poprzez dokonanie błędnej oceny realizacji celu publicznego przez Starostę, podczas gdy organ ochrony zabytków - specjalistyczny organ a zarazem wnioskodawca wskazał, jakie działania są niezbędne aby usunąć zagrożenie dla zabytku i zapewnić ochronę i opiekę już tylko ruin Pałacu Tarłów w jak najlepszym stanie zapewniającym zachowanie pozostałości tej zabytkowej substancji i popularyzowanie wartości;

- art. 7 kpa, art. 77 kpa, art. 80 kpa, art. 61a kpa poprzez uznanie za uzasadnioną odmowę wszczęcia postępowania o wywłaszczenie z wniosku służb konserwatorskich złożonego ponad rok temu - 8 lutego 2019 r. uznając że jest niedopuszczalny. Nieuprawnioną a przy tym błędną ocenę niezbędności wywłaszczenia przez organ z pominięciem celu publicznego - konieczności zapewnienia opieki nad ruinami Pałacu. Ocena realizacji celu publicznego należy do wnioskodawcy. Postępowanie wywłaszczeniowe nie toczy się z urzędu ani też na skutek zawiadomienia lecz z wniosku uprawnionego podmiotu, a wniosek jest kompletny. Cel publiczny realizowany jest przez konserwatora w oparciu o art. 4 ustawy o ochronie zabytków i art. 6 pkt. 5 u.g.n. Opieka nad zabytkiem a właściwie ruinami Pałacu rozumieć należy przez pryzmat art. 5 ustawy o ochronie zabytków, Pałac Tarłów zasługuje na stałą opiekę, a to z uwagi na szczególne wartości historyczne naukowe i artystyczne oraz udostępnienie go społeczeństwu, Zagrożeniem dla zabytku jest brak właściwej opieki. Jedynym sposobem aby zahamować postępująca degradację niszczejących ruin jest wywłaszczenie z wniosku służb konserwatorskich.

W uzasadnieniu skargi jej autor zarzucił, że wniosek o zabezpieczenie nie musi poprzedzać wniosku o wywłaszczenie i nie warunkuje dopuszczalności takiego postępowania. Przede wszystkim jednak skarżący zaznaczył, że ocena potrzeby realizacji celu publicznego w kontekście ochrony zabytków spoczywa na organie konserwatorskim, którego zadaniem jest zapewnienie warunków prawnych organizacyjnych i finansowych, umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie. W przypadku wniosku Starosta nie może dokonywać oceny potrzeby realizacji celu publicznego. Nie jest organem nadzorczym nad służbami ochrony zabytków, jego rolą w zakresie dopuszczalności wniosku jest wyłącznie ocena kompletności wniosku. Nie jest on uprawniony do modyfikacji celu publicznego i decydowania, z pominięciem stanowiska konserwatorskiego, jaka opieka nad ruinami Pałacu Tarłów ma zostać zastosowana.

Zdaniem wnoszącego skargę myli się Starosta uznając, że cel publiczny w postaci opieki nad zabytkiem w rozumieniu art. 5 ustawy o ochronie zabytków może zostać zrealizowany przez czasowe zajęcie zabytku, ponieważ nie jest to możliwe. Opieka nad popadającymi w ruinę pozostałościami Pałacu Tarłów w rozumieniu wywłaszczenia na cel publiczny aby usunąć zagrożenie polega na prowadzeniu prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowalnych przy zabytku, zabezpieczeniu i utrzymywaniu zabytku w jak najlepszym stanie, korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości, popularyzowaniu i upowszechnianiu wiedzy o zabytku oraz jego znaczeniu dla historii i kultury. Ruiny Pałacu Tarłów jako zabytek o szczególnej wartości historycznej, naukowej i artystycznej, winny zostać udostępnione dla zwiedzających, co leży w interesie publicznym, oczywiście za słusznym odszkodowaniem.

Skarżący zaznaczył, że zabytek może zostać przejęty na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele kultury i oświaty w sytuacji jego zagrożenia a niewątpliwie w przypadku ruin Pałacu Tarłów mamy do czynienia z taką sytuacją. Dodał, że budowla Pałacu Tarłów, obecnie jest w stanie tzw. "trwalej ruiny". Zabytek ten jest przedmiotem zainteresowań licznych środowisk Ministra Kultury, społecznych opiekunów zabytków, organizacji kulturalnych, radnych. Brak stałej opieki, właściwego programu użytkowego docelowego zagospodarowania i użytkowania zabytku powoduje, że obiekt ten jako niebezpieczny i zagrażający zwiedzającym jest niedostępny, pomimo swoich walorów historycznych i architektonicznych. Kontrola przeprowadzona przez służby konserwatorskie wykazała, że realizacja celu publicznego w związku z postępującą degradacja oraz monitami licznych środowisk wymaga podjęcia niezbędnych działań w celu ratowania już tylko "trwałej ruiny" Pałacu Tarłów.

Skarżący podkreślił, że wszczęte 5 listopada 2019 r. z urzędu postępowanie, w sprawie zmiany podmiotu ewidencyjnego wciąż nie jest zakończone, ponieważ kilkunastu uczestników mieszka poza granicami kraju i nie interesując się świadectwami minionej epoki - "już tylko ruinami Pałacu Tarłów". Fakt ten nie może jednak stanowić "innej przyczyny uzasadniającej odmowę wszczęcia" postępowania. Ratowanie "ruin" Pałacu Tarłów przez zapewnienie im przez Skarb Państwa opieki leży w interesie publicznym. Udzielenie pomocy finansowej w formie dotacji temu zabytkowi wymaga wniosku właścicieli i zgody wszystkich współwłaścicieli. Realizacja tej formy wsparcia przez służby konserwatorskie nie jest zatem możliwa.

Skarżący podał, że Wojewoda kilkukrotnie przedłużył termin zakończenia niniejszego postępowania, uzależniając je od zamknięcia postępowania w sprawie zmiany podmiotu ewidencyjnego, po czym przeszedł nad tą kwestią do porządku dziennego, uznając, że brak zabezpieczenia skutkuje niedopuszczalnością wszczęcia postępowania o wywłaszczenie, nie uzasadniając w żaden sposób, czy realizacja celu jakim jest opieka nad zabytkiem zostanie zachowana.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 61a § 1 kpa, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone rozstrzygniecie, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 ust. 5 stosuje się odpowiednio.

Zgodnie z art. 6 pkt 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 65) celem publicznym w rozumieniu ustawy jest między innymi opieka nad nieruchomościami stanowiącymi zabytki w rozumieniu przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Niewątpliwie z mocy art. 50 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków wojewódzki konserwator zabytków jest stroną uprawnioną do złożenia wniosku o wywłaszczenie.

Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Starosty Kieleckiego, wydanego 13 listopada 2019 r., jedynym powodem odmowy wszczęcia przez niego postępowania wywłaszczeniowego na wniosek Świętokrzyskiego Konserwatora Zabytków w Kielcach z 19 lutego 2019 r., było niezłożenie wcześniej przez skarżącego wniosku o zabezpieczenie tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia o zagrożenia na podstawie art. 50 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków. Z obszernego uzasadnienia rozstrzygnięcia organu II instancji wynika, mimo powołania się w nim na inne jeszcze argumenty (toczące się postępowanie o zmianę w ewidencji gruntów podmiotu dotychczas ujawnionego w tej ewidencji jako samoistny posiadacz, to jest Skarbu Państwa – Starosty, na spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości, brak stanowiska Gminy, na terenie której położona jest nieruchomość), faktycznie organ ten podzielił stanowisko Starosty, że bez wcześniejszego wniosku, a więc także i bez wcześniejszej decyzji wydanej na podstawie art. 50 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków, nie jest dopuszczalne złożenie wniosku o wywłaszczenie na podstawie art. 50 ust. 4 tej samej ustawy.

Artykuł 50 ustawy o ochronie zabytków reguluje różnego rodzaju decyzje jakie są wydawane w celu zabezpieczenia zabytku. W przypadku zabytku nieruchomego, z jakim mamy do czynienia w niniejszej sprawie, rodzaje rozstrzygnięć zostały uregulowane w ust. 3 i ust. 4 pkt 2 tego artykułu.

Zgodnie z ust. 3 w przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia, starosta, na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia. Przepisy o gospodarce nieruchomościami stosuje się odpowiednio. Natomiast zgodnie z ust. 4 pkt 2 jeżeli nie jest możliwe usunięcie zagrożenia, o którym mowa w ust. 3 zabytek nieruchomy może być na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków wywłaszczony przez starostę na rzecz Skarbu Państwa lub gminy właściwej ze względu na miejsce położenia tego zabytku, w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach o gospodarce nieruchomościami.

Zdaniem Sądu rację ma skarżący, że z brzmienia powyższych przepisów nie wynika, aby warunkiem przesądzającym o dopuszczalności złożenia wniosku o wywłaszczenie nieruchomości na podstawie art. 50 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków było wcześniejsze wystąpienie przez konserwatora z wnioskiem o ustanowienie czasowego zajęcia. Gdyby faktycznie ustawodawca chciał uzależnić możliwość wystąpienia przez konserwatora zabytków o wywłaszczenie nieruchomości od wcześniejszego ustanowienia na jego wniosek czasowego zajęcia, art. 50 ust. 4 pkt 2 miałby inne brzmienie, przykładowo: "Jeżeli pomimo wydania decyzji na podstawie art. 50 ust. 3 nadal nie jest możliwe usunięcie zagrożenia...", lub "Jeżeli wydana na podstawie art. 50 ust. 3 decyzja nie doprowadziła do usunięcia zagrożenia ..." Tymczasem art. 50 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków wskazuje jedynie, że "jeżeli nie jest możliwe usunięcie zagrożenia, o którym mowa w ust. 3", a więc "w przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia..." Taka sama wykładnia powyższych przepisów została zaprezentowana w Komentarzu do art. 127 ustawy o gospodarce nieruchomościami (W-ctwo C.H.BECK Warszawa 2017 r. wydanie 5, str. 849), w którym wskazano, że "Jeżeli jednak nie jest możliwe usunięcie zagrożenia polegającego na możliwości zniszczenia lub uszkodzenia zabytku po zakończeniu okresu czasowego zajęcia nieruchomości, na której zabytek ten się znajduje, albo też nie jest możliwe uniknięcie takiego zagrożenia w ramach jedynie czasowego zajęcia nieruchomości, to w takich przypadkach nieruchomość ta może być wywłaszczona na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków poprzez odebranie przysługujących do tej nieruchomości praw rzeczowych na rzecz Skarbu Państwa albo na rzecz gminy, na terenie której nieruchomość ta jest położona".

Jak wynika z akt sprawy, od czasów powojennych nieruchomość pozostaje we władaniu Skarbu Państwa, który w ewidencji gruntów figuruje jako samoistny posiadacz, bez wskazania tytułu prawnego. Konserwator zabytków, występując z wnioskiem, wskazał że nieruchomość ma nieuregulowany stan prawny, nie ma ona założonej księgi wieczystej, jednocześnie informując, że w latach 70-tych ubiegłego wieku usiłowano ten stan prawny ustalić w oparciu o dokumenty z 1923 i 1943 r. znajdujące się księdze hipotecznej 109 "Folwark Podzamcze". Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Sądu Rejonowego w Kielcach Wydziału Ksiąg Wieczystych, księga hipoteczna nr HIP 109 Folwark Podzamcze została przekazana do Archiwum Państwowego w Kielcach, co oznacza, że księga ta została zamknięta.

Odmowa wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego byłaby uzasadniona tylko wówczas, gdyby organy ustaliły, że to Skarb Państwa jest właścicielem tej nieruchomości. Tymczasem, jak to wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Starosta 5 listopada 2019 r. wszczął postępowanie w sprawie zmiany podmiotu ewidencyjnego dla działki nr 37/1, co świadczyłoby o tym, że nieruchomość nie stanowi własności Skarbu Państwa. Natomiast wszczęcie takiego postępowania w przedmiocie zmiany w ewidencji gruntów również nie może stanowić podstawy do zastosowania art. 61a kpa.

Uznając za uzasadniony zarzut naruszenia art. 61a § 1 kpa oraz art. 50 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 i art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zmianami) uchylił zaskarżone postanowienie jak i utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji, orzekając w trybie uproszczonym.