Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1993/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 67 par. 2 pkt 1, art. 81 par. 1, art. 80 par. 1, art. 71a par. 1, art. 71a par. 9
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), sędzia WSA Jacek Kaute, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2021 r. sprawy ze skargi B. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik [...]Urzędu Skarbowego w W. ("Naczelnik", "Organ I instancji"), prowadząc postępowanie zabezpieczające wobec majątku R. S.R.O. z siedzibą w P., zawiadomieniem z dnia 13 czerwca 2017r. nr [...]dokonał zajęcia zabezpieczającego prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w [...]Bank [...]S.A., obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 10 752 047 zł. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, iż doręczenie zawiadomienia o zajęciu nastąpiło w dniu 13 czerwca 2017r. W odpowiedzi poinformowano, że iż [...]Bank Polska S.A. nie prowadzi rachunku na rzecz R. S.R.O. Wskazane w zawiadomieniu należności zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 30 stycznia 2019 r.

Naczelnik, postanowieniem z dnia [...] września 2019 r., określił wobec banku [...]Bank Polska S.A. w W. ("Spółka", "Skarżąca", "Bank"), jako następcy prawnemu [...]Bank Polska S.A., wysokość nieprzekazanej wierzytelności w kwocie 6 468 768, 84 zł.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. nr Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("Dyrektor", "Organ II instancji"), po rozpatrzeniu zażalenia

na postanowienie Naczelnika z dnia [...] września 2019 r., uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji. W uzasadnieniu Organ odwoławczy wskazał, iż Naczelnik wydał zaskarżone postanowienie pomimo braku uprzedniego ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy, poprzedzonego przeprowadzeniem czynności wyjaśniających, mających na celu ustalenie, czy wierzytelność obciążająca dłużnika zajętej wierzytelności stanowi istniejącą wierzytelność zobowiązanego, pozostającą w dyspozycji dłużnika zajętej wierzytelności, która podlegała ściągnięciu w drodze egzekucji administracyjnej. Dyrektor zaznaczył, iż z treści zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby Naczelnik zbadał w niezbędnym zakresie, czy wierzytelność w kwocie 6 468 768,84 zł istniała na rachunku bankowym R. S.R.O. i pozostawała w dyspozycji dłużnika zajętej wierzytelności. Ponadto Dyrektor zauważył, iż Organ I instancji nie dokonał oceny stanu faktycznego w kontekście przekształcenia czynności zabezpieczającej w czynność egzekucyjną

w dniu 30 stycznia 2019 r., wskazując, iż inne są skutki zajęcia zabezpieczającego

i związane z tym obowiązki dłużnika zajętej wierzytelności, a inne związane

z zajęciem egzekucyjnym.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. Naczelnik ponownie określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności w kwocie 6 419 687, 27 zł.

Bank ponownie wniósł zażalenie. Postanowieniu z [...] lutego 2020 r. Skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 6, 7 oraz 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020, poz. 256 ze zm., dalej też "K.p.a.") w zw. z art. 12 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 138 § 2 oraz art. 144 K.p.a., poprzez wydanie postanowienia z pominięciem wskazań Dyrektora co do okoliczności, jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, co narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego, regulującego kwestię pogłębiania zaufania strony do organów władzy publicznej, oceny materiału dowodowego, co skutkowało brakiem prawidłowego ustalenia i oceny stanu faktycznego sprawy, jak również sporządzeniem uzasadnienia zaskarżonego postanowienia z naruszeniem przewidzianych przez K.p.a. wymogów towarzyszących sporządzaniu orzeczeń wydanych w toku postępowania administracyjnego;

- art. 71a § 1 w zw. z art. 71a § 9 i art. 71b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438

ze zm., dalej też "ustawa" lub "u.p.e.a."), poprzez ich błędną wykładnię i nieuprawnione przyjęcie, że wobec Skarżącego będącego bankiem dopuszczalne jest wydanie postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej wierzytelności i wystawienie tytułu wykonawczego, podczas gdy stosowanie przedmiotowego środka prawnego w stosunku do banków jest wyłączone;

- art. 71 a § 9 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuprawnionym przyjęciu, że z ustalonego przez Organ stanu faktycznego wynikało, że Skarżący rzekomo "bezpodstawnie uchylał się" od przekazania zajętej wierzytelności, podczas gdy z ustalonego stanu faktycznego uchylanie się Banku (rozumiane zgodnie z powszechną wykładnią jako działanie w sposób uporczywy, celowo, z winy umyślnej z zamiarem kierunkowym) od przekazania wierzytelności nie wynika;

- art. 7, 77 § 1 oraz 80 K.p.a., poprzez zaniechanie dokonania wszechstronnych i wyczerpujących ustaleń pozwalających na ocenę hipotetycznego stopnia zawinienia Banku, a także stopnia zawinienia Organu w niedokonaniu zajęcia środków na rachunku bankowym R. S.R.O. (dalej też "spółka") w okresie od dnia 13 czerwca 2017 r. do dnia 25 lipca 2019 r., co było skutkiem zaniechania oceny konsekwencji niewskazania Bankowi przez Organ, w zawiadomieniu o zajęciu, czeskiego numeru identyfikacji podatkowej dłużnika oraz nieustalenia, kiedy Organ powziął informację o numerze rachunku bankowego prowadzonego przez Bank dla spółki, i z jakim opóźnieniem tę informację przekazał Bankowi;

- art. 71b w zw. z art. 71 a § 9 u.p.e.a. oraz art. 6 K.p.a., jak również art. 7, 77 § 1 oraz 80 K.p.a., poprzez nieuprawnione i całkowicie dowolne ustalenia, że "kwota nieprzekazana" organowi wynosi 6 419 687, 27 zł., podczas gdy "nieprzekazana kwota" nie może przekraczać rzeczywistego, "faktycznego" uszczuplenia Skarbu Państwa będącego następstwem (celowego) niewykonania zajęcia, a owo uszczuplenie w sprawie niniejszej może wynieść co najwyżej kwotę 1180, 41PLN oraz 9,42 USD.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika z dnia [...] lutego 2020 r. W uzasadnieniu Organ II instancji wskazał, że zaskarżone postanowienie Naczelnika z dnia [...] lutego 2020 r. wydane zostało bez przeprowadzenia kontroli, o jakiej mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. Brak przeprowadzenia kontroli nie stanowił, zdaniem Dyrektora, przeszkody do wydania spornego postanowienia. Zgodnie bowiem z art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Organ II instancji zaznaczył, że wyłączenie banków, jako podmiotów kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, nie wyłącza ich jednak z katalogu dłużników zajętej wierzytelności, co do których może być wydane postanowienie na podstawie art. 71 a § 9 u.p.e.a. Dyrektor wskazał na wyrok z dnia 28 października 2011r., sygn. akt II FSK 766/10, w którym Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, że nie mogło być celem racjonalnego ustawodawcy uniemożliwianie organowi egzekucyjnemu wydania w stosunku do banku, jako dłużnika zajętej wierzytelności, postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Nie powinno się bowiem ograniczać uprawnień organów egzekucyjnych bez jednoznacznie uzasadnionej potrzeby.

W odniesieniu do wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności, Dyrektor wskazał, że zgodnie z art. 164 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej przez zajęcie m. in. wierzytelności z rachunków bankowych. Z kolei w § 4 tego przepisu ustawodawca wskazał, że do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio m. in. przepisy

o zajęciu egzekucyjnym z rachunków bankowych. Natomiast zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi.

Dalej Dyrektor zaznaczył że zgodnie z aktami sprawy zajęcie zabezpieczające z dnia 13 czerwca 2017r. przekształciło się z dniem 30 stycznia 2019 r. w zajęcie egzekucyjne, tj. z chwilą wystawienia tytułów wykonawczych obejmujących należności wskazane w zawiadomieniu o zajęciu z dnia 13 czerwca 2017 r. Dlatego też Bank, zgodnie z zawartym w zawiadomieniu z dnia 13 czerwca 2017 r. pouczeniem, miał obowiązek realizować przedmiotowe zajęcie. Skarżący nie uznał zajęcia z dnia 13 czerwca 2017 r. z uwagi na brak w systemach Banku numeru NIP podmiotu wskazanego w zawiadomieniu o zajęciu, ale nie stanowi to o braku bezpodstawności uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności, która umożliwiłaby mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem Naczelnika.

Następnie Organ II instancji wskazał, że ze znajdujących się w aktach sprawy wydruków Strony, stanowiących załączniki do pisma z dnia 5 sierpnia 2019 r., dokumentujących operacje dokonywane na rachunku bankowym zobowiązanej spółki w okresie od dnia 13 czerwca 2017 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. oraz od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 1 sierpnia 2019 r., wynika, iż spółka ta dokonała wypłat w łącznej kwocie 290 947 691, 90 zł. W dniu 19 września 2019 r., w wyniku realizacji zajęcia, które przekształciło się z dniem 30 stycznia 2019 r. w zajęcie egzekucyjne, Bank przekazał Organowi I instancji kwotę 49 081, 51 zł. Jednocześnie ze znajdującego się w aktach sprawy stanu zaległości spółki, sporządzonego na dzień 28 lipca 2019 r., tj. na dzień poprzedzający ogłoszenie przez sąd w Republice Czeskiej upadłości spółki R. S.R.O. w dniu 29 lipca 2019 r., wynika, iż stan zaległości wynosił 6 468 768, 84zł. Zatem w świetle powyższego Dyrektor wskazał, iż należność objęta zawiadomieniem o zajęciu zabezpieczającym z dnia 13 czerwca 2017 r. na dzień 28 lipca 2019 r. wynosiła 6 419 687, 27zł.

Dyrektor wyjaśnił, iż Naczelnik, występujący w przedmiotowej sprawie jako organ egzekucyjny, nie miał obowiązku wskazywania w zawiadomieniu o zajęciu czeskiego numeru identyfikacji podatkowej dłużnika oraz numeru rachunku bankowego prowadzonego przez Bank dla R. S.R.O., albowiem taki obowiązek nie wynika z przepisów u.p.e.a.

Bank złożył skargę na postanowienie Dyrektora. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., poprzez zaniechanie dokonania wszechstronnych i wyczerpujących ustaleń pozwalających na ocenę:

- (hipotetycznego) "stopnia zawinienia" Banku, a tym samym ocenę, czy Bank wypełnił przesłankę "bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności", a w konsekwencji nieuprawnione przyjęcie, że uchylenie takie miało miejsce, podczas gdy jedynym powodem niedokonania zajęcia było nieprzekazanie przez Naczelnika prawidłowych informacji umożliwiających - przy zastosowaniu procedur identyfikacji klientów obowiązujących w Banku - dokonanie zajęcia;

- stopnia przyczynienia się Naczelnika do niedokonania przez Bank zajęcia środków na rachunku bankowym R. S.R.O. w okresie od 13 czerwca

2017 r. do 25 lipca 2019 r., pomimo, że jedyną tego przyczyną było niewskazanie Bankowi w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności niezbędnych danych umożliwiających dokonanie skutecznego zajęcia (w tym przede wszystkim czeskiego numeru identyfikacji podatkowej dłużnika), jak również niewyjaśnienie źródeł "ustalenia" w postanowieniu, że Organ nie ma obowiązku podawania takich danych,

a Bank ma obowiązek dokonania zajęcia pomimo ich braku;

- całkowitego pominięcia przy dokonywaniu ustaleń faktycznych okoliczności, w tym daty, w której Naczelnik powziął informację o numerze rachunku bankowego prowadzonego przez Bank dla spółki oraz nieuwzględnienie wpływu zwłoki Organu

w przekazaniu tej informacji Bankowi na możliwość dokonania przez Bank skutecznego zajęcia, skutkujące wadliwym przyjęciem, że zaskarżone postanowienie Naczelnika jest prawidłowe i utrzymanie go w mocy;

2) art. 6, 7 oraz 8 w zw. z art. 12 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 138 § 2 in fine oraz art. 144 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnik, mimo, że zostało ono wydane z pominięciem wytycznych Dyrektora, w sytuacji, kiedy nie doszło do zmiany okoliczności sprawy, a co stanowi również naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym w szczególności zasad regulujących kwestie pogłębiania zaufania strony do organów władzy publicznej i oceny materiału dowodowego (art. 7 i 8 K.p.a.);

3) art. 71a § 1 w zw. z art. 71a § 9 w zw. z art. 71 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w nieuprawnionym przyjęciu, że wobec Skarżącej, będącej bankiem, dopuszczalne jest wydanie postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej wierzytelności i wystawienie tytułu wykonawczego, na podstawie którego organ mógłby egzekwować nieprzekazaną wierzytelność, podczas gdy stosowanie przedmiotowego środka prawnego w stosunku do banków jest wyłączone z mocy prawa;

4) art. 71 a § 9 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuprawnionym przyjęciu, że z ustalonego stanu faktycznego wynikało, że Skarżący "bezpodstawnie uchylał się" od przekazania zajętej wierzytelności, podczas gdy z ustalonego stanu faktycznego uchylanie się Banku od przekazania zajętej wierzytelności (rozumiane jako pozbawione podstawy faktycznej lub prawnej działanie w sposób uporczywy, celowo, z winy umyślnej, z zamiarem kierunkowym) nie wynika, co więcej - okoliczności sprawy dowodzą okoliczności przeciwnej;

5) art. 71b w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 6 K.p.a., jak również art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., poprzez nieuprawnione (nie znajdujące oparcia w materiale dowodowym), a tym samym całkowicie dowolne ustalenie, że kwota nieprzekazanej wierzytelności wynosi 6 419 687, 27zł, podczas gdy "kwota nieprzekazana" nie może przekraczać rzeczywistego (faktycznego) uszczuplenia Skarbu Państwa będącego następstwem celowego niewykonania zajęcia, które w sprawie niniejszej może wynieść - przy hipotetycznym założeniu, że Bank bezpodstawnie uchylił się od wykonania obowiązku - co najwyżej kwotę 1 180, 41 zł i 9, 42 dolarów amerykańskich (abstrahując od wskazanych w zarzutach powyżej wadliwości postanowienia);

6) art. 138 § 1 pkt 1) K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika, pomimo wystąpienia podstaw do jego uchylenia i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości, ewentualnie do jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Naczelnikowi.

Bank szczegółowo uzasadnił swoje zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał dotychczasowe argumenty

i wniósł o oddalenie skargi.

Swoje stanowisko Bank ponowił w obszernym piśmie z 5 lutego 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej zwanej też "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy).

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Odnosząc się do poszczególnych zarzutów skargi oraz pisma z 5 lutego 2021 r., należy wyjaśnić, że:

1) Jak trafnie odnotował Dyrektor w zaskarżonym postanowieniu, z art. 67 § 2 pkt 1 ab initio ustawy wynika, że zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera m.in. oznaczenie zobowiązanego. Ponieważ w razie doręczania zawiadomienia przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej nie stosuje się wzoru wynikającego z § 1 tego przepisu (§1a), wskazany art. 67 § 2 jest jedynym przepisem, który normuje zakres danych, jakie powinny być przekazane tzw. trzeciodłużnikowi (w niniejszej sprawie zawiadomienie z dnia 13 czerwca 2017 r. doręczono właśnie elektronicznie). Powstaje zatem zagadnienie, co rozumieć pod pojęciem "oznaczenie zobowiązanego", zastosowanym w art. 67 § 2 u.p.e.a. Otóż, w ocenie Sądu, oznacza to taki zakres danych o zobowiązanym, który pozwoli na niezawodną, bezbłędną identyfikację jednego tylko podmiotu, czyli identyfikację bez obawy wystąpienia sytuacji, w której przekazanym danym odpowiadać będzie więcej, niż jeden podmiot.

W niniejszej sprawie zawiadomienie z dnia 13 czerwca 2017 r. (k. 8, t. I akt egzekucyjnych) zawierało wskazanie firmy zobowiązanej spółki, jej polskiego numeru identyfikacji podatkowej oraz adresu siedziby w Republice Czeskiej. Jest to zakres wystarczający dla bezbłędnego, niezawodnego zidentyfikowania, czy poprzednik prawny Banku ([...]Bank Polska S.A.) prowadził rachunek bankowy zobowiązanej spółki. Bank nigdy w toku postępowania przed Organami, ale też nigdy w skardze, a także w piśmie z 5 lutego 2021 r., nie stwierdził, aby w zasobach informatycznych jego poprzednika ([...]Bank) widniały dwie spółki (lub jeszcze więcej), których firma brzmiałaby "R.", które – dodatkowo – miałyby formę prawną prawa czeskiego określaną w języku czeskim jako "Společnost s ručenim omezenŷm", i które jednocześnie spełniałyby dalszy konieczny warunek, tj. posiadałyby siedzibę w P. Spółka, która właśnie ze wspomnianej firmy i siedziby (miasta) została wskazana w zawiadomieniu z 13 czerwca 2017 r., była niewątpliwie tylko jedna. Mimo tego w odpowiedzi na zawiadomienie wskazano nieprawdziwie, że Bank nie prowadzi rachunku bankowego takiego podmiotu.

Z żadnego przepisu nie wynika, aby Naczelnik miał obowiązek przekazania Skarżącej czeskiego numeru identyfikacji podatkowej zobowiązanej spółki oraz numeru rachunku bankowego prowadzonego przez Skarżącą. Co więcej - z art. 81 § 1 ustawy wynika wyraźnie, że zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 80 § 1, numery tych rachunków. To także dowodzi, że wskazanie numeru rachunku bankowego może być po prostu niemożliwie, gdyż pytający organ egzekucyjny zazwyczaj nie wie, czy dany bank w ogóle prowadzi taki rachunek zobowiązanego.

W zaskarżonym postanowieniu Organ jasno i prawidłowo uznał więc (str. 14/15), że podanie czeskiego numeru identyfikacji podatkowej nie było konieczne dla uznania, że Naczelnik prawidłowo wykonał swój obowiązek zawiadomienia Banku, i że niewykonanie wezwania przez Bank wyniknęło zapewne z wadliwego systemu informatycznego oraz braku należytej staranności w realizacji zajęcia zabezpieczającego (str. 15/16 zaskarżonego postanowienia). Ta okoliczność została nawet – w pewnym sensie – potwierdzona w samej skardze, gdzie w jej petitum, w zakresie zarzutu oznaczonego nr 1.1.1. (i) wskazano, iż "...jedynym powodem niedokonania zajęcia było nieprzekazanie przez Naczelnika (...) prawidłowych informacji umożliwiających – przy zastosowaniu procedur identyfikacji klientów obowiązujących w Banku – dokonanie zajęcia.". Otóż, według Sądu, z tą oceną wyrażoną w zacytowanym fragmencie skargi należy się zgodzić, z wyjątkiem zawartej w nim sugestii, że przekazane przez Naczelnika informacje były nieprawidłowe. Informacje te były bowiem w pełni wystarczające, odpowiadały wymogom ustawy, zaś Naczelnik nie miał prawnego obowiązku ani faktycznej możliwości znajomości procedur identyfikacji klientów obowiązujących w Banku. To Bank (ściśle – poprzednik prawny Banku) powinien dostosować te "procedury" do wymagań ustawy, tak, aby wykonać swój ustawowy obowiązek zablokowania kwoty wskazanej w zawiadomieniu z 13 czerwca 2017 r.

Z zaskarżonego postanowienia wynika zatem ocena Dyrektora co do stopnia zawinienia Banku w uchylaniu się od przekazania zajętej wierzytelności. To uchylanie się było bezpodstawne, gdyż nie wynikało z żadnych podstaw prawnych, a miało przyczyną czysto faktyczną. Zawinienie nie było zatem tylko "hipotetyczne", jak uznano w skardze, ale konkretne - zaniechanie to stanowi przedmiot uzasadnionego zarzutu wobec Banku.

Z tych względów chybione są zarzuty skargi wymienione w jej punkcie 1.1.1. (i), (ii) i (iii). Data, w której Naczelnik powziął wiedzę o numerze rachunku bankowego spółki R. S.r.o., oraz ewentualna zwłoka w przekazaniu tego numeru do Banku, nie miały żadnego wpływu na pierwotny obowiązek Banku zidentyfikowania tej spółki już w dniu 13 czerwca 2017 r. i niezwłocznego zablokowania środków na tym rachunku do wysokości podanej kwoty, zaś w razie braku tych środków w tym dniu – zablokowania ich niezwłocznie po wpłynięciu.

2) Już nawet pobieżna analiza postanowienia Dyrektora z dnia [...] listopada 2019 r. wskazuje, że postanowienie to nie zawierało w istocie żadnych wytycznych co do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy. Okoliczności te w zakresie istotnym prawnie były bowiem ustalone prawidłowo, a dodatkowo są one – także w tym zakresie – niesporne. Wynikają one z akt sprawy, w tym z danych uzyskanych od Banku pomimo braku przeprowadzenia kontroli, o której mowa w art. 71a § 1 ustawy egzekucyjnej. Postanowienie z [...] listopada 2019 r. uchylało postanowienie Naczelnika z [...] września 2019 r. z tego powodu, że - w ocenie Dyrektora – Naczelnik nie zbadał, czy wierzytelność w kwocie 6 468 768, 84 zł pozostawała na rachunku spółki R. Naczelnik wskazał zatem w swoim ponownym postanowieniu, że w okresie 13 czerwca 2017 r. – 1 sierpnia 2019 r. spółka R. dokonała wypłat na kwotę ponad 290 mln zł! Biorąc pod uwagę zasadę wynikającą z art. 80 § 2 ustawy, zajęcie wierzytelności z rachunku obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Bezsporny fakt wpływu w tym okresie na rachunek bankowy spółki tak znaczącej kwoty wyjaśnia, dlaczego Bank powinien ponosić odpowiedzialność trzeciodłużnika nawet wtedy, gdyby ustalono, że w dniu 13 czerwca 2017 r. na rachunku spółki nie było pełnej kwoty wskazanej w zawiadomieniu o zajęciu, a nawet, gdyby na rachunku tym nie było wtedy żadnych środków.

Innym zaleceniem Dyrektora z postanowienia z [...] listopada 2019 r. było usunięcie braków w zakresie uzasadnienia stanowiska Naczelnika co do znaczenia wpływu tej kwoty. W postanowieniu z [...] lutego 2020 r. Naczelnik tę wadliwość swojego pierwotnego postanowienia usunął.

3) Powtórzyć należy, że informacje przekazane w zawiadomieniu z 13 czerwca 2017 r. nie były "niepełne". Naczelnik przekazując wskazane wyżej dane nie przyczynił się do nieujawnienia zobowiązanej spółki jako klienta Banku. To sam Bank, bazując najwyraźniej wyłącznie na czeskim numerze identyfikacji podatkowej, omyłkowo uznał, że nie prowadzi rachunku bankowego tej spółki. Dla negatywnej oceny takiego zachowania Banku nie ma przy tym znaczenia, dlaczego numer rachunku bankowego tej spółki został Bankowi przekazany dopiero po ponad 2 latach. Istotne jest, że wystarczające było zawiadomienie skierowane już w dniu 13 czerwca 2017 r. Późniejsze wskazanie Bankowi przez Naczelnika numeru rachunku bankowego miało tylko tę funkcję, że niezbicie wykazało wadliwą, poprzednią weryfikację spółki jako klienta Banku. Za tę wadliwość odpowiada jednak sam Bank.

4) Zarzut Banku, iż Dyrektor nie odniósł się do stwierdzenia zawartego w zażaleniu, a dotyczącego ewentualnego braku przejęcia w planie podziału łączących się banków umowy ze spółką R., jest zasadny, ale mimo tego pozostaje to bez znaczenia dla sprawy. Otóż ten zarzut nie polega na stwierdzeniu, że Bank nie przejął umowy ze spółką R., i że nie jest sukcesorem praw i obowiązków przypisanych do umowy ze spółką, zawartej przecież jeszcze przed połączeniem Banku z [...]Bank Polska S.A., lecz na tym, że do tej kwestii nie odniesiono się w toku postępowania przed Organami. W istocie rzeczy taki zarzut należałoby uznać za naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. (wadliwe uzasadnienie postanowienia). Wszystkie okoliczności sprawy potwierdzają jednak, że Bank był wspomnianym "sukcesorem" umowy ze spółką, skoro nigdy nie twierdził inaczej, i skoro dysponuje wszelkimi danymi na temat tej umowy, w tym danymi, że po dniu 13 czerwca 2017 r. na rachunek spółki wpłynęła kwota 290 mln zł. Nie sposób przyjąć, że te wszystkie dane Bank pozyskał nielegalnie, tj. że znał je nie będąc stroną umowy ze spółką.

5) Już literalna wykładnia art. 71a § 1 ustawy pozwala uznać, że kontrola, o której mowa w tym przepisie, wyłączona jest względem banków. Inną kwestią jest jednak wykładnia art. 71a § 9 ustawy. Sąd nie podziela stanowiska Banku w tej kwestii. Fakt, że wobec banków nie można przeprowadzić kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, nie oznacza, że wobec banków nie można w ogóle wydać postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Wykluczenie takiej możliwości byłoby wnioskiem wręcz absurdalnym – stanowiłoby jawne naruszenie zasady równości i podważałoby sens egzekucji z rachunku bankowego, skoro każdy bank miałby mieć ustawową gwarancję, że nawet zupełnie arbitralna, złośliwa odmowa blokady środków na rachunku bankowym klienta banku nie rodziłaby żadnych konsekwencji prawnych dla tego banku. Poza tym interpretacja tego przepisu przyjęta przez Spółkę ignoruje, że organ egzekucyjny może dysponować wiedzą o bezpodstawnym uchylaniu się banku od przekazania zajętej wierzytelności z zupełnie innego źródła, niż kontrola. Wskazywane w skardze "głębokie aksjologiczne uzasadnienie" dla odstąpienia przez Ustawodawcę od kontroli jest argumentem chybionym, jeśli Spółka zamierzała w ten sposób wykazać, że wobec żadnego banku nie można wydać postanowienia w trybie art. 71a § 9 ustawy. Jeśli bowiem banki z założenia działają uczciwie i zgodnie z prawem, to przecież jest to właśnie tylko "założenie". Ustawodawca nie mógł zignorować faktu, że praktyka może odbiegać i często odbiega od takiego modelowego założenia.

6) "Uchylanie się", o jakim mowa w art. 71a § 9 ustawy, oznacza każdą sytuację, kiedy bez uzasadnienia prawnego, a jedynie z powodu okoliczności czysto faktycznych, dłużnik zajętej wierzytelności nie wykonał ciążącego na nim obowiązku przekazania zajętej kwoty. Dyskusyjne jest każde odwoływanie się w tym przypadku do konstrukcji winy występującej w prawie karnym lub cywilnym. Niemniej, gdyby nawet analizować zagadnienie z punktu widzenia karnoprawnej koncepcji winy nieumyślnej w postaci lekkomyślności lub niedbalstwa, to - w ocenie Sądu – Bankowi można zarzucić co najmniej takie właśnie niedbalstwo. Polegało ono na tym, że pomimo wskazania przez Naczelnika dwóch niezawodnych, niepowtarzalnych danych, umożliwiających identyfikację spółki (firma wraz z formą prawną, tj. "R., "Společnost s ručenim omezenŷm", i siedziba rozumiana jako miejscowość, gdzie znajdował się organ zarządzający, tj. P.), osoba odpowiedzialna w Banku za ustalenie, czy spółka jest jego klientem, udzieliła błędnej odpowiedzi na to pytanie. Nie ma przy tym znaczenia, czy ta błędna odpowiedź wyniknęła z nieodpowiedniej konstrukcji systemu informatycznego Banku, czy z wadliwego odczytania odpowiedzi systemu przez pracownika Banku (tzw. błąd ludzki), czy też ze świadomego wprowadzenia Naczelnika w błąd przez tego pracownika. W każdym z tych wypadków Bankowi można byłoby zarzucić winę w nieprawidłowym wykonaniu obowiązku ciążącego na podstawie art. 71a § 9 i art. 71b ustawy, w tym co najmniej tzw. winę w nadzorze. Dlatego wydanie zaskarżonego postanowienia wcale nie jest systemowo sprzeczne z konstrukcją odpowiedzialności opartej na zasadzie winy. Postanowienie nie jest też absurdalne, gdyż w żadnym miejscu uzasadnienia tego postanowienia (tak samo, jak postanowienia Naczelnika) nie sformułowano tezy, że Bank intencjonalnie, świadomie uchylił się od blokady środków spółki. Rzecz jednak w tym, że nie tylko taka złośliwa, świadoma intencja trzeciodłużnika naraża go na wydanie postanowienia w trybie art. 71a § 9 ustawy. Wystąpienie nawet najlżejszej formy jego winy także upoważnia do wydania wskazanego postanowienia.

7) Argument Skarżącej, że gdyby w czerwcu 2017 r. zablokowano środki spółki, to z pewnością nie skorzystałaby ona więcej z zablokowanego rachunku bankowego, co z kolei miałoby świadczyć o zasadności określenia wysokości nieprzekazanej kwoty na poziomie zaledwie 1180, 41 zł oraz 9, 42 dolarów, jest chybiony. Kwestionuje on bowiem samą istotę instytucji odpowiedzialności trzeciodłużnika, a to poprzez odwoływanie się do wątpliwego, spekulatywnego twierdzenia, że gdyby nawet w czerwcu 2017 r. zablokowano rachunek spółki, to zapewne rachunek ten pozostałby martwy (spółka i jej dłużnicy nie dokonywaliby żadnych operacji poprzez ten rachunek). Otóż tego po prostu nie wiemy. Ponadto raz jeszcze należy wskazać na jasne, literalne brzmienie art. 80 § 2 ustawy. Z przepisu tego wynika, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Nie należy dokonywać wykładni contra legem, zaś taką wykładnią jest twierdzenie Banku, że wysokość nieprzekazanej kwoty mogła wynieść jedynie wskazane 1180, 41 zł oraz 9, 42 dolary, jakie znajdowały się na rachunku spółki w dniu 13 czerwca 2017 r. Niesporna okoliczność sprawy jest bowiem taka, że na ten rachunek po 13 czerwca 2017 r. wpłynęła kwota aż 290 mln zł.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę. Zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.

Podstawą rozpoznania skargi na posiedzeniu niejawnym był art. 119 pkt 3 P.p.s.a.