Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 506/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2018r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kielce - Zachód w Kielcach delegowanego do Prokuratury Okręgowej w Kielcach - Wiesławy Klimontowicz sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego H. Z. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...], po rozpatrzeniu odwołania A.K. od decyzji wydanej [...] z upoważnienia Wójta Gminy, orzekającej o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz D.K. od 1.10.2008 r. do 30.09.2009 r. w wysokości 2040,00 zł plus odsetki ustawowe za opóźnienie oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz D. i I. K. od 1.09.2005 r. do 30.09.2008 r. w wysokości 10888,50 zł, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że w niniejszej sprawie dłużnik alimentacyjny A.K., wnioskiem z 4 kwietnia 2017 r. zwrócił się o umorzenie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci. Wyjaśnił, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Utrzymuje się bowiem z zasiłku dla opiekuna, który pobiera w związku z opieką nad matką. Ponadto jest po dwóch udarach mózgu, ma niedowład prawostronny ciała, choruje na astmę oskrzelową, cukrzycę, serce, zwyrodnienie kręgosłupa oraz alergię. Nie jest w stanie podjąć zatrudnienia oraz wywiązać się ze spłaty zadłużenia.

Organ odwoławczy podał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. 2016.169), dalej zwanej "ustawą". Organ I instancji ustalił z udziałem komornika sądowego, że w niniejszej sprawie nie może mieć zastosowania art. 30 ust. 1 ustawy, bowiem postępowanie egzekucyjne jest całkowicie bezskuteczne. Natomiast mając na uwadze podnoszone przez wnioskodawcę argumenty odnośnie dokonywania wpłat na poczet zadłużenia, organ I instancji wyjaśnił, że aktualnym jest nadal, że od dnia wszczęcia egzekucji wnioskodawca nie dokonał żadnej wpłaty, a załączone do odwołania dowody wpłat pochodzą sprzed kilkunastu lat, co nie ma wpływu na zmniejszenie jego zadłużenia. Zatem, biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, organ I instancji zasadnie przeszedł do oceny możliwości zastosowania wobec dłużnika alimentacyjnego umorzenia wypłaconych świadczeń pod kątem art. 30 ust. 2 ustawy.

Z treści art. 30 ust. 2 ustawy jednoznacznie wynika, że przepis ten ma zastosowanie w sytuacjach szczególnych, gdy należy poddać analizie i ocenie sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Rozstrzygnięcie podejmowane w oparciu o ten przepisy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że umorzenie nie jest obligatoryjne nawet, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki.

Zdaniem Kolegium Odwoławczego prawidłowe są rozważania organu I instancji o braku podstaw do uwzględnienia wniosku. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Z tego tytułu strona przyznane ma świadczenie w formie zasiłku dla opiekuna w wysokości 520 zł miesięcznie. Natomiast matka wnioskodawcy pobiera rentę rodzinną z ZUS w wysokości 1.605,91 zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 2.125,91 zł. Wydatki rodziny opiewają na 2.036,66 zł, w tym stałe miesięczne wydatki rodziny wynoszą około 660 zł (w tym leczenie 450 zł, energia 100 zł, gaz 45 zł, telefon 35 zł, woda 30 zł), zaś pozostała kwota to wydatki związane m.in. z zakupem żywności i opałem na zimę na kwotę 1.376,66 zł miesięcznie. Z akt sprawy wynika także, że wnioskodawca cierpi na wiele schorzeń i jest pod stałą kontrolą lekarską, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym czasowo do 30.09.2019 r. z zaleceniem zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Wnioskodawca posiada prawo jazdy, ma około 20 lat pracy, a z wykształcenia jest elektromonterem.

Kolegium stwierdziło, że w przedstawionym stanie faktycznym nie znajduje podstaw do podważenia stanowiska organu I instancji, zgodnie z którym nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej na warunkach określonych w art. 30 ust. 2 ustawy. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że sytuacja odwołującego jest wprawdzie trudna, niemniej jednak nie w takim stopniu, który uzasadniałby zastosowanie najdalej idącej ulgi w spłacie należności w postaci umorzenia tych należności. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie bez znaczenia jest okoliczność, że wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, jak też nie legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy, a umorzenie jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy nie jest możliwe wywiązanie się z zobowiązania. Umorzenie jest bowiem instytucją szczególną, a jej zastosowanie winno mieć miejsce w sytuacji zupełnie wyjątkowej.

Odnosząc się do podnoszonej w odwołaniu kwestii braku ponownej analizy sytuacji zdrowotnej i finansowej wnioskodawcy Kolegium wskazało, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ pominął te kwestie. Mając na uwadze, że strona nie przedstawiła innego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności organ uznał, że sytuacja zdrowotna i finansowa nie uległa zmianie. Jak bowiem wynika z akt sprawy, strona nadal pobiera zasiłek dla opiekuna.

Odnośnie zarzutu, że przy obliczaniu dochodu oprócz kwoty 520 zł wzięto pod uwagę dochód z renty matki, Kolegium podniosło, że zaleciło organowi I instancji uzupełnienie postępowania w celu wyjaśnienia ponad wszelką wątpliwość, czy wnioskodawca gospodaruje razem z matką, czy też sam. W przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym odnotowano, że wnioskodawca wraz z matką prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i utrzymują się wspólnie. Co więcej, powyższe ustalenia zostały dokonane z udziałem wnioskodawcy i potwierdzone jego własnoręcznym podpisem. Ponadto strona przedstawiła łączny dochód rodziny na kwotę 2.125,91 zł, a zatem obejmujący jego dochód z tytułu zasiłku dla opiekuna, jak również rentę pobieraną przez matkę. Zostały także przedstawione ich wspólne miesięczne wydatki. Z zestawienia dochodów i wydatków odwołującego oraz jego matki wynika, że razem ponoszą koszty utrzymania i życia. Matka odwołującego otrzymuje rentę z ZUS, z której mając na uwadze wykaz dochodów i wydatków niewątpliwie dokonywane są stałe opłaty dwuosobowej rodziny. Zatem matka partycypuje w kosztach wspólnego utrzymania.

Natomiast co do dołączonego do odwołania zaświadczenia lekarskiego, w którym podano, że "współistnienie wielu innych chorób nie rokuje do uzyskania poprawy stanu zdrowia" i że wnioskodawca "jest niezdolny do pracy zarobkowej", organ odwoławczy zaznaczył, że argumentem przemawiającym za umorzeniem powstałych należności mogłaby być jedynie zmiana posiadanego orzeczenia na znaczny stopień niepełnosprawności, a ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wynika, że pomimo stawania na komisję lekarską skład orzekający nie uznał wnioskodawcy za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Posiadane orzeczenie ma zaś charakter czasowy ze wskazaniem pracy w warunkach pracy chronionej, a zatem nie można mówić w aktualnej sytuacji, że strona jest osobą trwale niezdolną do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Tym samym nie zostają przekreślone możliwości spłaty powstałego zadłużenia. Ponadto strona z uwagi na opisywane problemy zdrowotne nie wystąpiła do odpowiedniego organu o zmianę posiadanego orzeczenia.

Z kolei brak możliwości podjęcia przez odwołującego w chwili obecnej zatrudnienia z uwagi na opiekę nad matką, może być argumentem przemawiającym do zastosowania innej ulgi w spłacie zadłużenia np. odroczenia terminu płatności. Rezygnacja z zatrudnienia (bądź jego niepodejmowanie) podyktowana koniecznością sprawowania opieki nie zwalnia go z obowiązku zwrotu powstałych należności.

Odnosząc się do zarzutu umorzenia zadłużenia innemu dłużnikowi alimentacyjnemu, Kolegium zauważyło, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił powody dla których nie zastosował wobec wnioskodawcy podobnej ulgi. Wskazał, że na przestrzeniu kilku lat - w 2014 r. umorzono tylko jednej osobie niewielką część zaległości. Z wyjaśnień organu wynikało, że nastąpiło to w innym stanie faktycznym, bowiem ów dłużnik alimentacyjny płacił bieżące alimenty, a zatem była gwarancja, że zaległość nie rośnie, a ponadto osoba ta większość zadłużenia na dzień umorzenia spłaciła. W ocenie Kolegium, wyjaśnienia te są przekonujące i zasługują na uwzględnienie.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, ewentualnie zmiany zaskarżonej decyzji i umorzenia należności alimentacyjnych, A.K. zarzucił:

- bezzasadną odmowę umorzenia zaległości alimentacyjnych poprzez przyjęcie, że nie podejmował starań, aby zmniejszyć kwotę zadłużenia alimentacyjnego, pomimo że regularnie dokonywał spłat na rzecz funduszu alimentacyjnego w miarę posiadanych możliwości,

-przekroczenie przez organ ram uznania administracyjnego poprzez błędne ustalanie czy istnieją przesłanki umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na podstawie nieaktualnego stanu faktycznego, podczas gdy organy powinny dokonywać ustaleń na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji, w sytuacji gdy skarżący wykazał zarówno złożonymi dokumentami jak i swoimi zeznaniami, że jego sytuacja bieżąca jest trudna,

- naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób prawidłowy i zupełny, a w konsekwencji brak uzasadnienia rozstrzygnięcia dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, skutkiem czego było wydanie decyzji w oparciu o dowolność, a nie swobodę przy jej wydaniu,

- odmowę zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy na podstawie negatywnej oceny postawy wnioskodawcy, pomimo braku takiej przesłanki przy możliwości umorzenia zobowiązań alimentacyjnych.

W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że organ nie wziął pod uwagę w sposób dostateczny dokonywanych przez niego systematycznie spłat bezpośrednio na rzecz funduszu alimentacyjnego, co ma istotne przełożenie na ocenę jego działania. Nadto, organ II instancji, powielając ustalenia organu I instancji w żaden sposób nie przeanalizował ponownie jego sytuacji finansowej i zdrowotnej, powtarzając, że dochód jego rodziny jest wysoki i doliczając do dochodu wnioskodawcy rentę pobieraną przez jego matkę. W szczególności zaś organ zupełnie pominął okoliczności związane z jego zdrowiem i tym, że nadal pozostaje pod opieką neurologa po przebytym udarze, ma szereg innych schorzeń, systematycznie przyjmuje leki i zgodnie z opinią lekarza prowadzącego jest osobą niezdolną do podjęcia pracy. Z jednej strony Kolegium przyznaje, że wprawdzie sytuacja skarżącego jest trudna, z drugiej zaś stwierdza autorytatywnie, że nie w stopniu, który uzasadniałby zastosowanie najdalej idącej ulgi w spłacie należności w postaci umorzenia należności. Organ II instancji w szczególności twierdzi, że umorzenie jest możliwe jedynie w sytuacjach "drastycznych", nie wskazując jednocześnie, dlaczego sytuacja skarżącego nie została uznana za takową. Kolegium wskazuje ponadto, że argumentem za umorzeniem powstałych należności mogłaby być jedynie zmiana orzeczenia na znaczny stopień niepełnosprawności, podczas gdy wówczas skarżący nie byłby w stanie jako osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności opiekować się schorowaną matką. Organ nie podaje również, czy skarżący ma w ogóle realną szansę na zatrudnienie i spłatę zadłużenia. Jednocześnie organ II instancji stwierdza, że sytuacja strony z uwagi na sprawowaną opiekę jest trudna, ale stabilna, nie wskazując szczegółów takiego stanowiska w odniesieniu do zebranego w sprawie materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 14 września 2018 r., pełnomocnik skarżącego, uzupełnił złożoną skargę, w której zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 7 kpa w związku z art 77 §1 i 80 kpa poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całości materiału dowodowego i niewyjaśnienie całości stanu faktycznego, skutkujące nieuprawnionym ustaleniem, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do umorzenia należności skarżącego wypłaconych z tytułu zaległych świadczeń alimentacyjnych,

- art. 30 ust 2 ustawy poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nieuprawnione przyjęcie, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie daje podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podniósł, że ocena stanu zdrowia skarżącego i związanych z tym potencjalnych możliwości podjęcia pracy zarobkowej dokonana przez SKO stoi w sprzeczności z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Faktem jest, że skarżący nie posiada przyznanego znacznego stopnia niepełnosprawności, jednakże rozliczne schorzenia przewlekłe, na które choruje, nie rokują poprawy stanu zdrowia. Kolejne badanie na stopień niepełnosprawności odbędzie się we wrześniu 2019 r., po którym to wydane będzie kolejne orzeczenie. Nie jest możliwe, aby w okresie obowiązywania wydanego orzeczenia było ono zmieniane, chyba, że nastąpią nadzwyczajne okoliczności. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy tj. karty wypisowe z przebytych leczeń szpitalnych, jak również zaświadczenia o stanie zdrowia - ostatnie ze stycznia 2018 r. wskazujące, że nie rokuje on poprawy, wymaga stałego przyjmowania leków i nie jest zdolny do pracy zarobkowej, negatywnie weryfikuje możliwość pracy w wyuczonym zawodzie, a nawet w warunkach pracy chronionej.

Nie znajduje również potwierdzenia w materiale dowodowym stanowisko SKO, że wnioskodawca nie dokonał żadnej wpłaty i nie podejmował działań w celu zmniejszenia zadłużenia. Znajdujące się w aktach sprawy dowody wpłat wskazują na ich dokonywanie przez skarżącego, jednak ze względu na ciężką sytuację materialną dokonywane były w sposób nieregularny i dotyczyły okresu sprzed wszczęcia egzekucji. Tym samym nieuprawnione jest stwierdzenie, że skarżący nie podejmował żadnych starań w kierunku zmniejszenia zadłużenia. Faktem jest, że dokonywane w miarę posiadanych możliwości, nieregularne wpłaty wpłynęły na zmniejszenie zadłużenia skarżącego wobec budżetu państwa.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego okoliczność, że skarżący mimo tak złego stanu zdrowia opiekuje się swoją matką, wymagającą stałej opieki, niewysoki dochód i ponoszenie dużych wydatków na zakup leków dawały podstawę umorzenia chociażby w części istniejącego zadłużenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie, odnosząc się do zarzutu że skarżący w miarę swoich możliwości spłacał zadłużenie to zauważyć należy, że niniejsza sprawa dotyczy umorzenia należności wypłaconych uprawnionym do alimentów córkom skarżącego w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2009 r. Złożone do akt sprawy dowody wpłat na rzecz córek skarżącego oraz ZUS pochodzą z lat od 1991 do 2010 r., z tym, że jeśli chodzi o okres, za który powstała zaległość, której skarżący domaga się umorzenia zostało złożonych 31 dowodów wpłat (odbitek ksero) z okresu od września 2005 r. do czerwca 2010 r. Były to nieregularne wpłaty w wysokości po 50 i po 100 złotych. Mając na uwadze to, że jak wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy SR w Skarżysku Kamiennej od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego egzekucja jest w całości bezskuteczna, a z faktu, że już w 1995 r. skarżący dokonywał wpłat na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, co oznacza, że już wówczas alimenty na rzecz jego dzieci były wypłacane przez ZUS, należy wnioskować, że dokonywane po 31 sierpnia 2005 r. wpłaty były zaliczane na wcześniejszą zaległość. W każdym bądź razie nie może budzić żadnych wątpliwości to, że skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia postępowania przewidzianych w art. 30 ust. 1 ustawy. Zauważyć zresztą należy, że występując z wnioskiem o umorzenie powołał się on na podstawę z art. 30 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest wyjątkowa. Oznacza to, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. Zgodnie z zasadą pomocniczości, wyrażoną w preambule Konstytucji RP, system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci, bowiem Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane. Zatem umorzenie należności powinno mieć miejsce, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu (przykładowo wyrok NSA z 4 września 2018 r. sygn. I OSK 2604/16 – dostępny w internetowej bazie orzecznictwa sądów administracyjnych).

Z kolei jak wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku z 21 czerwca 2018 r. w sprawie I OSK 267/18 dokonując wykładni użytego przez ustawodawcę sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art. 2 pkt 3 ustawy. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Podkreślenia jednak wymaga, że taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Tożsama wykładnia art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów prezentowana jest w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. I OSK 53/14, z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. I OSK 273/14, z dnia 27 września 2016, sygn. 355/15, z dnia 6 grudnia 2016 r., sygn. I OSK 1446/15, a także wcześniejsze wyroki, które dotyczyły umorzenia zaliczek alimentacyjnych pod rządem obowiązywania art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej – z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. I OSK 544/07, z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. I OSK 1166/09).

W niniejszej sprawie nie jest sporne to, że skarżący, który ma 57 lat, a więc jest w wieku tzw. produkcyjnym, obecnie nie ma już nikogo na utrzymaniu, legitymuje się orzeczeniem z [...] o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, wydanym na okres do 30 września 2019 r. W orzeczeniu wskazano, że "zaleca się pracę w warunkach chronionych". Skarżący ma przyznany zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką (od 2014 r.), z którą mieszka razem w domu należącym do brata. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału nie może budzić żadnych wątpliwości i to, że skarżący wraz z matką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i że ich miesięczne dochody wynoszą 2125,91 zł, w związku z czym dochód na jednego członka rodziny wynosi 1062,95 zł. Jak wskazał organ I instancji, sytuacja skarżącego nie jest wyjątkowa na tle innych dłużników alimentacyjnych, a dochód rodziny wnioskodawcy jest wysoki jak na warunki miejscowe.

W toku postępowania przed organami skarżący powoływał się na zaświadczenie lekarskie wystawione przez lekarza neurologa, u którego się leczy, a z którego wynika, że nie jest on zdolny do pracy zarobkowej. Jak słusznie jednak zauważyły organy, skarżący pobiera zasiłek w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, przesłanką przyznania którego jest rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Niekonsekwencją jest więc z jednej strony pobieranie tego świadczenia, a z drugiej twierdzenie, że jest się całkowicie niezdolnym do pracy. Przedstawione przez skarżącego zaświadczenie lekarskie nie może skutecznie podważyć orzeczenia o niepełnosprawności co do jej stopnia. Dołączone do wniosku karty leczenia szpitalnego dotyczą okresów sprzed wydania orzeczenia.

W piśmie procesowym z 14 września 2918 r. pełnomocnik skarżącego podnosi, że nie jest możliwe, aby w okresie obowiązywania wydanego orzeczenia było ono zmieniane, chyba, że nastąpią nadzwyczajne okoliczności. Niewątpliwie taką nadzwyczajną okolicznością jest takie pogorszenie stanu zdrowia, które uniemożliwia wykonywanie jakiejkolwiek pracy. Skoro skarżący nie wystąpił z wnioskiem o zmianę orzeczenia z 13 września 2016 r. zaliczającego go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, oznaczać to może tylko to, że nie nastąpiła żadna tego typu zmiana (pogorszenie stanu zdrowia).

W świetle powyższego za nieuzasadnione uznać należy zarzuty naruszenia przepisów procesowych, a mianowicie art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy podkreślenia wymaga , że decyzja wydana na jego podstawie ma charakter uznaniowy o czym przesądza użyte w tym przepisie sformułowanie "organ....może...umorzyć. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny, ocenić zgromadzony materiał oraz stanowisko strony, a następnie przedstawić tok rozumowania w uzasadnieniu podjętych rozstrzygnięć. Decyzje administracyjne pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego związania. Wydający takie rozstrzygnięcie organ zawsze powinien wyjaśnić w sposób przekonujący i jasny, dlaczego załatwił wniosek strony w taki, a nie inny sposób.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być więc poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji zawierać ocenę tej sytuacji.

Biorąc pod uwagę treść uzasadnień obu wydanych w sprawie decyzji nie można podzielić postawionego w skardze zarzutu, że wniosek skarżącego nie został wszechstronnie rozważony, w szczególności z uwzględnieniem wszystkich elementów, które mogą tworzyć sytuację rodzinną. Przede wszystkim zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dotycząca rodziny uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Zgodzić się także trzeba z zaprezentowaną w uzasadnieniach decyzji obu organów argumentacją, co do tego, że stan zdrowia skarżącego (w istocie niewykluczający możliwości podjęcia pracy zarobkowej) nie stanowi sam w sobie przesłanki, która umożliwiłaby umorzenie należności z tytułu świadczeń nienależnie wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, podobnie jak fakt sprawowania opieki nad matką. Wbrew twierdzeniom skarżącego ani organ I instancji ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie przekroczyło granic uznania administracyjnego wyznaczonych w art. 30 ust. 2 ustawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono w sposób sensowny i czytelny przyczyny braku możliwości uwzględnienia wniosku skarżącego. Organ I instancji pouczył skarżącego o możliwości ubiegania się o innego rodzaju ulgi (rozłożenia na raty zadłużenia względnie odroczenia terminu płatności). Rolą skarżącego powinno być skorzystanie z proponowanego dobrodziejstwa i wystąpienie o jego udzielenie do organu I instancji. Pokreślenia wymaga, że środki budżetowe przeznaczone na świadczenia alimentacyjne w gminach stanowią środki publiczne. Społeczeństwo i jego obywatele powinni mieć pewność, że organy Państwa dbają o wykorzystywanie środków publicznych w sposób zgodny z ich przeznaczeniem. W przypadku umorzenia środków wydatkowanych z budżetu Państwa, gdy nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, organ mógłby narazić się na zarzut marnotrawienia środków publicznych.

Mając powyższe na uwadze skargę jako niezasadną należało oddalić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie na podstawie art. 250 tej samej ustawy przyznano ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości ustalonej zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez radcę prawnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.).