Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 602/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent stażysta Martyna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz J. Z. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpoznaniu odwołania J.Z .i J. M. od decyzji Zarządu Dzielnicy P. z [...] listopada 2016 r., nr [...] w sprawie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] dz. ew. nr [...] z obrębu [...] o pow. 2280 m 2, kw. nr[...] - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Zarząd Dzielnicy P. decyzją z [...] listopada 2016 r., nr [...] odmówił J.Z. i J. M. przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności wyżej opisanej nieruchomości. Organ I instancji wyjaśnił, że przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste umową z [...] maja 1997 r., rep. A nr [...] na rzecz J.Z. . Następnie umową o wniesieniu wkładu do spółki cywilnej (rep. A nr [...] ) J. Z. wniosła prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości jako wkład do spółki cywilnej "Z. ". Drugim wspólnikiem był J. M. Nabycie zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Organ I instancji wskazał, że w wyroku z 10 marca 2015 r., sygn. akt K 29/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 1 ust. 1 ust. 1 i 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (tj. Dz. U. z 2012 r. poz 83) w zakresie, w jakim przyznaje uprawnienie do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości osobom fizycznym i prawnym, które nie miały do tego uprawnienia przed dniem wejścia w życie ustawy z 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 187, poz. 1110) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a ponadto w zakresie, w jakim dotyczy nieruchomości stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego jest niezgodny z art. 165 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z powołanym wyrokiem od dnia 17 marca 2015 r. z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub zabudowanych garażami albo przeznaczonymi na tego rodzaju zabudowę mogą wystąpić osoby fizyczne lub ich następcy prawni.

Zarząd Dzielnicy P. stwierdził, że jak wynika z księgi wieczystej nr [...] (stan na dzień 7 XI 2016 r.) prawo użytkowania przysługuje J.Z. do 6/10 części oraz J.M. do 4/10 części - na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w W. z [...] marca 2012 r., sygn. akt [...]. Organ wyjaśnił, że w dniu wejścia w życie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, prawo użytkowania wieczystego wpisane było w 1/1 na rzecz J.Z. i J. M. na zasadach wspólności łącznej wspólników spółki cywilnej. Zdaniem organu nie zostały zatem spełniona przesłanki ustawowe do przekształcenia.

Odwołanie od decyzji Zarządu Dzielnicy P. z [...] listopada 2016 r. wnieśli: J.Z. i J. M. . Odwołujący się zarzucili naruszenie art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z 29 lipca 2005 r., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przysługiwanie osobom fizycznym użytkowania wieczystego w dacie wejścia w życie ustawy, aczkolwiek na zasadach wspólności wspólników spółki cywilnej oznacza, że osoby te nie spełniły warunku ustawowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę podniosło, że w przytoczonym przez organ I instancji wyroku Trybunał orzekł (pkt 9.1 uzasadnienia), że "skutkiem stwierdzenia przez Trybunał zakresowej niezgodności art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o przekształceniu z 2005 r. z art. 2 Konstytucji oraz - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego - z art. 165 ust. 1 Konstytucji brak jest podstawy prawnej dla przekształcenia w trybie administracyjnym prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Skutek ten jest ograniczony tylko do tych sytuacji, w których - do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2011 r., czyli na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów - użytkownikowi wieczystemu nie przysługiwało uprawnienie do żądania przekształcenia.

Wyłączenie ustawowej podstawy uwłaszczenia obejmuje przede wszystkim osoby prawne, z wyjątkiem: 1) spółdzielni mieszkaniowych będących właścicielami budynków mieszkalnych lub garaży położonych na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste i 2) tych osób prawnych, którymi jako właścicielom lokali - służył związany z prawem własności udział w użytkowaniu wieczystym gruntu. Tylko te dwie kategorie osób prawnych znalazły się bowiem w kręgu beneficjentów uwłaszczenia w ustawie o przekształceniu z 2005 r., w jej pierwotnym kształcie (art. 1 ust. 2 pkt 1 i 2). Pozostałe osoby prawne uzyskały ten przywilej bez żadnego konstytucyjnego uzasadnienia, na mocy przepisu uznanego przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją.

Ponadto, na skutek niniejszego wyroku Trybunału, ustawowa podstawa do administracyjnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności została wyłączona w odniesieniu do wąskiego kręgu osób fizycznych, którym ustawodawca w przepisach poprzedzających wejście w życie ustawy nowelizującej z 2011 r. nie przyznał możliwości żądania przekształcenia. A contrario, zachowuje podstawę prawną uwłaszczenie osób fizycznych na podstawie wcześniejszych ustaw z 1997, 2001 i 2003 r., a także uwłaszczenie przewidziane ustawie o przekształceniu z 2005 r. w jej pierwotnym zakresie i w zakresie ukształtowanym ustawą nowelizującą z 2007 r."

Kolegium podkreśliło, że przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2015 r. zawęził krąg podmiotów uprawnionych i rodzaj nieruchomości, w odniesieniu do których mogło nastąpić przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności - w sprawie mogły znaleźć jednak zastosowanie wyłącznie przepisy art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o przekształceniu w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2011 r., tj. przed dniem 9 października 2011 r. W pierwotnym brzmieniu w art. 1 ustawa umożliwiała dokonanie przekształcenia osobom fizycznym, które w dniu jej wejścia w życie były użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub zabudowanych garażami albo przeznaczonych pod tego rodzaju zabudowę oraz nieruchomości rolnych (w odniesieniu do tych ostatnich przekształcenie było wyłączone, w razie przeznaczenia ich w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o warunkach zabudowy na cele inne niż rolne).

Organ odwoławczy wskazał, że przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy z 29 lipca 2005 r. nie należała do osoby posiadającej uprawnienie do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Była bowiem w użytkowaniu wieczystym J.Z. i J. M. w udziale 1/1 na zasadach wspólności łącznej wspólników spółki cywilnej. Organ podkreślił, że uprawnienie przyznane na podstawie ustawy z 29 lipca 2005 r. ma charakter podmiotowy. Z punktu widzenia wykładni językowej art. 1 ust. 1 i 3 ustawy wnioskodawcy nie spełniali przesłanki podmiotowej określonej w przywołanej normie, byli bowiem wspólnikami spółki cywilnej, która nie zaliczała się do żadnego z podmiotów wskazanych w przepisach uprawniających do przekształcenia.

Kolegium wyjaśniło, że wprawdzie spółka cywilna nie jest spółką handlową, jest jednak umową nazwaną, która poza określeniem praw i obowiązków wspólników rodzi skutki w zakresie wspólności majątkowej wspólników spółki. Spółka cywilna nie jest podmiotem prawa, ale każdy wspólnik spółki cywilnej jest przedsiębiorcą prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 860 § 1 k.c przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów.

W ocenie organu zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z 29 lipca 2005 r. nie jest zasadny.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z [...] lutego 2017 r. skargę wniosła J.Z..

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, poprzez błędną wykładnię, tj. przyjęcie, że przysługiwanie osobom fizycznym użytkowania wieczystego w dacie wejścia w życie ustawy, aczkolwiek na zasadach wspólności prawa wspólników spółki cywilnej oznacza, że osoby te nie spełniały warunków uwłaszczenia przewidzianych w tym przepisie.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że pomimo prawidłowych ustaleń, że ustawa umożliwia dokonanie przekształcenia osobom fizycznym, które w dniu wejścia w życie ustawy były użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub zabudowanych garażami albo przeznaczonymi pod tego rodzaju zabudowę oraz nieruchomości rolnych, to jednakże wadliwa jest ocena organu, że przesłanki ustawowe nie zostały spełnione.

Skarżąca wskazała, że ustawa nie wyłącza uprawnienia do uwłaszczenia osób fizycznych będących współużytkownikami wieczystymi na datę wejścia w życie ustawy jedynie z uwagi na prowadzenie przez nich działalności gospodarczej. W pierwotnym brzmieniu przepisu (sprzed nowelizacji z 2011r.), tj. przed 9 października 2011 r. ustawa dopuszczała dokonanie przekształcenia osobom fizycznym, które w dniu wejścia w życia ustawy były użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowa lub zabudowanych garażami albo przeznaczonych pod tego rodzaju zabudowę. Ustawa nie zna przeszkody do uwłaszczenia osób fizycznych w postaci objęcia użytkowania wieczystego majątkiem wspólnym (tak małżeńskim jak i wspólnym majątkiem wspólników spółki cywilnej).

Skarżąca podkreśliła, że spółka cywilna jest (jedynie) tworem natury obligacyjnej. Nie ma jakiejkolwiek podmiotowości prawnej. To wspólnicy są podmiotem praw powiązanych z działalnością w formie spółki cywilnej.

Skarżąca zarzuciła wadliwość ustaleń organów odnośnie stanu prawnego nieruchomości na czas wejścia w życie ustawy. W jej ocenie organ nie dostrzegł, że o tym, czy prawo użytkowania wieczystego przynależało do majątku wspólnego wspólników nie zależy od stanu księgi wieczystej. Istotnym w sprawie jest to, że spółka cywilna "Z. " ustała z dniem 31 grudnia 2002 r. Oświadczenie o wypowiedzeniu umowy spółki J. Z. złożyła już we wrześniu 2002 r. Skutkiem wypowiedzenia było ustanie spółki cywilnej, a w konsekwencji przekształcenie wspólności prawa bezudziałowego (w częściach idealnych) byłych wspólników we wspólność udziałową - art. 875 § 1 k.c. Wspólnicy utracili status przedsiębiorców w związku z działalnością spółki cywilnej, a skarżąca przeszła na emeryturę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Wprawdzie organy prawidłowo wskazały na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2015 r., sygn. akt K 29/13 i rozumienie treści art. 1 ust. 1 i ust 3 ustawy z 29 lipca 2005 r., po tym wyroku, jednakże nie można podzielić stanowiska organów co do ustaleń, że w dniu 13 października 2005 r. skarżąca i uczestnik J.M. byli wspólnikami spółki cywilnej i użytkownikami wieczystymi nieruchomości na zasadach wspólności łącznej.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżąca pismem z 11 września 2002 r. wypowiedziała swój udział w spółce cywilnej "Z." ze skutkiem na dzień 31 grudnia 2002 r. Umowa spółki, a także spółka uległy z tą datą rozwiązaniu. Zgodnie z art. 875 § 1 k.c. od chwili rozwiązania spółki stosuje się odpowiednio do wspólnego majątku wspólników przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów poniższych (tj. zapłacenie długów, rozliczeń wkładów, podział nadwyżki pomiędzy wspólników - § 2 oraz § 3) .

Podnieść należy, że rozwiązanie spółki jest zdarzeniem prawnym, które należy rozpatrywać w dwóch zasadniczych aspektach. Przede wszystkim wygasa stosunek zobowiązaniowy spółki. Oznacza to, że wygasają wszystkie prawa i obowiązki przysługujące wspólnikom i obciążające ich jako strony umowy spółki. Wspólnicy tracą swój status wspólników jako podmiotów stosunku prawnego spółki.

Drugą sferą, w której rozwiązanie spółki powoduje istotne skutki prawne, jest stosunek wspólności odnoszący się do wspólnego majątku wspólników. Dotychczasowa wspólność łączna ulega z chwilą rozwiązania spółki z mocy prawa przekształceniu we wspólność w częściach ułamkowych. Jak wyżej wskazano, przepis art. 875 § 1 k.c. nakazuje stosować do niej przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Rozwiązanie spółki rozpatrywane w tych dwóch aspektach prowadzi do wniosku, że wspólność w częściach ułamkowych istniejąca między byłymi wspólnikami ma charakter samoistny. Istnieje mimo ustania stosunku osobistego (stosunku spółki) między wspólnikami. (por. Andrzej Kidyba, Katarzyna Kopaczyńska – Pieczniak Komentarz do art. 875 Kodeksu Cywilnego lex)

W niniejszej sprawie kwestia rozwiązania spółki jest bezsporna. Wskazywał na powyższe także Sąd Okręgowy w uzasadnieniu postanowienia z [...] marca 2012 r., sygn. akt [...] .

Wadliwe jest więc stanowisko organów, że w dacie wejścia w życie ustawy przekształceniowej skarżąca i uczestnik J.M. byli wspólnikami spółki cywilnej, a prawo użytkowania wieczystego wpisane było w udziale 1/1 na zasadach wspólności łącznej spółki cywilnej.

Podnieść tu należy, że wpis do księgi wieczystej udziałów ułamkowych 6/10 i 4/10 w prawie użytkowania wieczystego - na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego z [...] marca 2012 r., sygn. akt [...] - miał charakter deklaratoryjny, gdyż (jak wyżej zaznaczono) z chwilą rozwiązania spółki cywilnej wspólność łączna majątku wspólników uległa ex lege przekształceniu we współwłasność w częściach ułamkowych (por. także Komentarz do Kodeksu Cywilnego pod redakcją K. Pietrzykowskiego Tom II str.517, wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 1998 r.)

Wobec tego uznanie, że skarżąca i J.M. nie spełnili przesłanki podmiotowej z art. 1 ust.1 ustawy, jest chybiony i narusza ten przepis w powyższym zakresie.

Jak wyżej zaznaczono, organy powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2015 r., sygn. akt K 29/13 prawidłowo podały, że po tym wyroku zakresowym dotyczącym konstytucyjności art. 1 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 29 lipca 2005 r. zachowuje podstawę prawną uwłaszczenie osób fizycznych przewidziane w ustawie w jej pierwotnym zakresie i w zakresie ukształtowanym ustawą nowelizującą z 2007 r. ( tj. ustawą z 7 września 2007 r. o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 191 poz. 1371). Jednakże organ kwestii tych nie badał, w tym zagospodarowania nieruchomości w sposób określony w przepisie art. 1 ust. 1 lub przeznaczenia nieruchomości na określone cele, uznając, że skarżąca i uczestnik nie byli podmiotami uprawnionymi do przekształcenia. Koniecznym więc będzie zbadanie pozostałych przesłanek ustawowych.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności uznać należy, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 80 kpa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z powodów wyżej podniesionych.

Dlatego z mocy art. 145 § 1pkt 1 lit a) i c) ppsa oraz art. 200 ppsa Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.