Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 579/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1 pkt 6 i art. 25 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1870
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska – Grońska (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2018 r. sprawy ze skargi P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z [...] lutego 2018 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości (dalej: Minister), na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 6 i art. 25 ust. 2 pkt 3 oraz art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1870 ze zm., dalej: u.r.p.), po rozpatrzeniu odwołania A. M. (dalej: uczestnik postępowania, kandydat) od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (dalej: Prezydium KRRP, skarżący) z [...] listopada 2017 r. Nr [...] utrzymującej w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (dalej: Rada OIRP w [...]) z [...] sierpnia 2017 r. Nr [...] o odmowie wpisu uczestnika postępowania na listę radców prawnych OIRP w [...] - uchylił ww. uchwałę Prezydium KRRP i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia skarżącemu.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia:

Wnioskiem z 26 stycznia 2017 r. uczestnik postępowania zwrócił się do Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w [...] o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego na podstawie art. 362 ust. 2 i 4 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p. Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej uznał, że kandydat spełnił wymogi z art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p. Uczestnik postępowania przystąpił do egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od 28 do 31 marca 2017 r., który zdał z wynikiem pozytywnym.

W dniu 10 maja 2017 r. uczestnik postępowania złożył w Radzie OIRP w [...] wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 24 oraz w zw. z art. 25 ust. 2 u.p.r. Do wniosku dołączył: wypełnioną kartę ewidencyjną, oryginał umowy cywilnoprawnej zwartej z K. spółką komandytową z siedzibą w [...] wraz z opinią tej spółki, informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego z 4 maja 2017 r., oświadczenia dotyczące: postępowań karnych i dyscyplinarnych, korzystania z pełni praw publicznych, zdolności do czynności prawnych oraz składania wniosków o wpis na listę radców prawnych, a także oświadczenie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz.U. z 2016 r., poz. 1721 ze zm.), jak również dowód wniesienia opłaty za decyzję w sprawie wpisu na listę radców prawnych wraz z opłatą manipulacyjną związaną z prowadzeniem postępowania o wpis na listę radców prawnych.

W dniu 15 maja 2017 r. Zespół do spraw wpisów przeprowadził rozmowę z uczestnikiem postępowania, w trakcie której kandydat potwierdził, że współpracuje z kancelarią K. jako partner kontraktowy, świadcząc pomoc prawną na rzecz kancelarii i jej klientów na podstawie umowy cywilnoprawnej o współpracy. Umowa z kancelarią została zawarta w ramach praktyki doradcy podatkowego. Na pytania z zakresu zasad wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym zasad etyki zawodowej, uczestnik postępowania udzielił prawidłowych odpowiedzi.

Pismem z 24 maja 2017 r. Rada OIRP w [...] wezwała kandydata do uzupełnienia wniosku o wpis na listę radców prawnych poprzez złożenie dokumentów wykazujących wymiar czasowy współpracy z kancelarią K., charakter umowy łączącej kandydata ze spółką oraz dokumentów, o których mowa w § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 r., poz. 116), tych, o których mowa w art. 362 ust. 4 pkt 6 u.r.p., czyli - świadectwo pracy lub zaświadczenie o zatrudnieniu albo umowy cywilnoprawne, stwierdzające co najmniej 4-letni okres wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata w kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 u.r.p., lub w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r., poz. 615. ze zm.) wraz z oświadczeniem, że osoba przystępująca do egzaminu radcowskiego nie zalega z opłacaniem podatków lub oświadczeniem, że uzyskała przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie lub rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie uczestnik postępowania (w piśmie z 8 czerwca 2017 r.) wskazał, że prawo do weryfikacji zgodności doświadczenia zawodowego osoby, która przystępuje do egzaminu radcowskiego na zasadzie art. 25 ust. 2 u.r.p. z wymogami ustawowymi jest realizowane przed dopuszczeniem kandydata do egzaminu radcowskiego i przysługuje wyłącznie Przewodniczącemu Komisji Egzaminacyjnej, co wynika wprost z art. 362 ust. 4 oraz art. 333 ust. 4 w zw. z art. 362 ust. 5 zdanie ostatnie u.r.p. Jednocześnie kandydat zaznaczył, iż stosownie do treści art. 24 ust. 2a pkt 3, 5 i 6 u.r.p. osobami zobowiązanymi do dołączania dokumentów potwierdzających praktykę zawodową są wyłącznie osoby ubiegające się o wpis na listę radców prawnych bez złożenia egzaminu radcowskiego. Zwrócił też uwagę, że odpowiednie dokumenty znajdują się w aktach sprawy i zostały złożone na etapie składania wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego.

W dniu 10 lipca 2017 r. Zespół do spraw wpisów ponownie przeprowadził rozmowę z uczestnikiem postępowania. Podczas rozmowy kandydat oświadczył, że od 1995 r. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "A.". Nadto wyjaśnił kwestie ustrojowe spółki K. sp. k. (powstała ona w 2016 r. w wyniku przekształcenia spółki jawnej w komandytową i kontynuuje pierwotny przedmiot działalności). Jako parter kontraktowy współpracował ze spółką na podstawie umowy cywilnoprawnej, rozwijając własną - co do zasady podatkową praktykę. Nadal pozostaje partnerem spółki, choć z uwagi na fakt, że od 2014 r. zajmuje stanowisko Rektora w Wyższej Szkole Administracji Publicznej w [...], nie kieruje już pracą innych osób, a jedynie doradza kolegom w sprawach prowadzonych przez nich praktyk. Z kancelarią rozlicza się na podstawie faktur VAT w ramach prowadzonej działalności. Większość spraw dotyczących klientów kancelarii prowadził samodzielnie, czasami podpisywał pisma, które co do zasady powstawały zespołowo. Od 6 lat rozwija praktykę dotyczącą ekonomicznych zagadnień prawa. tj. międzynarodowy arbitraż inwestycyjny, umowy o usługi finansowe, transakcje fuzji i przejęć.

Uchwałą z [...] sierpnia 2017 r. Rada OIRP w [...] odmówiła uczestnikowi postępowania wpisu na listę radców prawnych, uznając, że nie spełnia on warunku z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., a także przesłanki, o której mowa w art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 6 u.r.p. Rada OIRP w [...] stwierdziła, iż praktyka kandydata zdobyta w ramach współpracy nawiązanej z kancelarią w zakresie wykonywania zawodu doradcy prawnego i działalności gospodarczej nie może być uznana za praktykę, o której mowa w art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p., gdyż nie była ukierunkowana na zdobycie przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego. Praktyka ta zorientowana jest na wykonywanie innego zawodu i tym samym nie ma charakteru bezpośrednio związanego ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata. Według Rady OIRP w [...] praktyka, którą odbył uczestnik postępowania, nie spełnia wymogów ustawowych, bowiem kandydat nie podlegał kierownictwu merytorycznemu radcy prawnego czy adwokata, nie odbierał wskazówek co do sposobu prowadzenia spraw, a prowadzone sprawy dotyczyły klientów kancelarii. Relacje z radcami prawnymi i adwokatami wykonującymi zawody w kancelarii miały charakter partnerski. Zatem kandydat wykonywał czynności prawnicze jako osoba prowadząca działalność gospodarczą na własną odpowiedzialność i ryzyko, a czynności te co najmniej częściowo stanowiły przejaw wykonywania przez niego zawodu doradcy podatkowego. Tym samym praktyka kandydata, mająca stanowić ekwiwalent aplikacji radcowskiej, nie miała charakteru "bezpośrednio" związanego z pomocą prawną świadczoną przez radców prawnych lub adwokatów.

Ponadto Rada OIRP w [...] uznała, że kandydat nie spełnia przesłanki wymienionej w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., zgodnie z którą na listę radców prawnych może być wpisana tylko osoba, która jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Wskazała w tym kontekście, iż brak doświadczenia w zakresie czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata może prowadzić do tego, że interesy klientów będą zagrożone lub nienależycie reprezentowane. Dotychczasowa aktywność zawodowa kandydata nie pozwala przyjąć, że daje on rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu prawnego.

Od powyższej uchwały uczestnik postępowania złożył odwołanie do Prezydium KRRP, wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z wnioskiem z 10 maja 2017 r. o wpis na listę radców prawnych. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie art. 24 ust. 2c w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 i 6 u.r.p. poprzez ich błędną wykładnię, a mianowicie przyjęcie, że zgodnie z ww. przepisami organowi wpisowemu przysługuje prawo odmowy wpisu na listę radców prawnych w oparciu o własną ocenę zgodności doświadczenia zawodowego osoby, która przystępuje do egzaminu radcowskiego na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p., z wymogami ustawy, podczas gdy przepis ten prawidłowo rozumiany wskazuje jasno, iż organowi takie uprawnienie nie przysługuje. Dodatkowo zarzucił naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p. poprzez jego błędną wykładnię, tj. przyjęcie, że zgodnie z tym przepisem ułożenie relacji prawnych pomiędzy osobą ubiegającą się o wpis na listę radców prawnych a zatrudniającą te osobę kancelarią w formule B2B (tj. na podstawie umowy cywilnoprawnej wykonywanej w ramach działalności gospodarczej osoby zatrudnionej) lub w formule partnerskiej (tj. nieprzewidującej zasady podległości) wyklucza uznanie takiego zatrudnienia za zatrudnienie, o którym mowa w przepisie, podczas gdy przepis ten, prawidłowo rozumiany, nie zawiera takiego ograniczenia.

Prezydium KRRP uchwałą z [...] listopada 2017 r. utrzymało w mocy uchwałę Rady OIRP w [...] z [...] sierpnia 2017 r., podnosząc w uzasadnieniu, że każda z określonych w art. 24 ust. 1 pkt 1-6 u.r.p. przesłanek wpisu jest niezależna oraz równorzędna i tylko łączne ich spełnienie czyni wpis na listę radców prawnych możliwym, a organy samorządu radcowskiego badając wniosek o wpis są nie tylko uprawnione do samodzielnej oceny materiału dowodowego czy kandydat do zawodu radcy prawnego spełnia wszystkie te przesłanki, ale mają również konstytucyjny obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy prawnego, w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Prezydium KRRP podkreśliło, iż Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej, która przeprowadza egzamin radcowski, sprawdza czy wniosek o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego odpowiada warunkom formalnym określonym w ustawie, m.in. czy został złożony w terminie oraz czy została uiszczona opłata za udział w egzaminie. Zatem postępowanie związane z dopuszczeniem do egzaminu radcowskiego jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie wpisu na listę radców prawnych; ma charakter formalny, nie zaś merytoryczny. Kwestia merytorycznego badania czy dana osoba spełnia przesłanki wpisu na listę radców prawnych należy do wyłącznej właściwości rady okręgowej izby radców prawnych. Tym samym nie można uznać, że fakt badania dokumentów na etapie składania wniosku do komisji egzaminacyjnej o dopuszczenie do egzaminu konsumuje uprawnienie rady okręgowej izby radców prawnych do badania spełnienia przesłanek warunkujących wpis na listę radców prawnych, tym bardziej, że postępowanie przed komisją do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego nie jest prowadzone na zasadach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego.

Prezydium KRRP podzieliło stanowisko Rady OIRP w [...], że kandydat nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p., ponieważ wykonywane przez niego czynności jako samodzielnie działającego podmiotu, którego relacje ze zleceniodawcą polegają na rozliczeniu się z wykonywanych zadań, nie wypełniają normy ustawowej. Przesłanka ta stanowi wyjątek od wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i nie podlega wykładni rozszerzającej.

Prezydium KRRP wskazało, że kandydat nie zdobył praktyki polegającej na wykonywaniu obowiązków związanych z obsługą prawną na polecenie i pod kierownictwem radcy prawnego czy adwokata, a tylko taka praktyka pozwala poznać specyfikę wykonywania zawodu i nabyć, pod nadzorem, odpowiednie doświadczenie.

Prezydium KRRP zaaprobowało także ocenę Rady OIRP w [...], iż uczestnik postępowania nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. w zakresie dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, a to z uwagi na brak niezbędnego praktycznego doświadczenia w wykonywaniu czynności wymagających wiedzy prawniczej bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, co nie pozwala na wysnucie przez organ prognozy, że zawód radcy prawnego będzie wykonywał w sposób prawidłowy, należycie reprezentując interesy klientów.

Uczestnik postępowania wniósł odwołanie od ww. uchwały Prezydium KRRP, w którym podtrzymał dotychczasowe stanowisko i zarzuty zawarte w odwołaniu od uchwały Rady OIRP w [...]. Ponadto zarzucił naruszenie art. 80 i art. 77 § 1 i § 4 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez oparcie uchwały na dwóch ustaleniach faktycznych niemających potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a mianowicie, że skarżący pracując w kancelarii adwokacko-radcowskiej nie podlegał kontroli radcy prawnego ani adwokata oraz działał na własne ryzyko i odpowiedzialność. Powyższe okoliczności organ bezzasadnie wywiódł z niespornego faktu, iż skarżący jako partner kancelarii prawniczej wykonywał swoje czynności samodzielnie, podczas gdy z faktu samodzielnego wykonywania czynności przez partnera kancelarii nie wynika ani to, że czynności te nie podlegały kontroli innych samodzielnych prawników (chociażby w procedurze double check) ani też to, że czynności te partner wykonuje na własne ryzyko i odpowiedzialność. W kancelarii, z którą współpracuje kandydat obowiązuje zasada weryfikowania pracy przez innych partnerów, a ryzyko związane z pracą partnera kontraktowego ponosi kancelaria, co wynika z umowy ubezpieczenia.

Powołaną na wstępie decyzją Minister uwzględnił argumentację odwołania uczestnika postępowania i uchylił uchwałę Prezydium KRRP, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi wpisowemu. W uzasadnieniu decyzji Minister podkreślił, że fakt spełnienia przez kandydata określonej w art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p. przesłanki uprawniającej do przystąpienia do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej został potwierdzony decyzją Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr [...] w [...] z [...] marca 2017 r. Kandydat spełnia także pozostałe przesłanki do wpisu na listę radców prawnych określone w art. 24 ust. 1 u.r.p. Zdaniem Ministra, uczestnik postępowania legitymuje się doświadczeniem, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p. Współpraca z niezależnym partnerem kontraktowym, oferującym wskazane usługi, nie oznacza pełnej samodzielności. Partner kontraktowy musi działać zgodnie z interesem strategicznym zleceniodawcy. Brak oczekiwanych przez zleceniodawcę rezultatów współpracy i rozwiązanie w konsekwencji umowy z partnerem kontraktowym jest jednym z przejawów nadzoru. Dodatkowo, w spółce tej obowiązuje procedura double check, czyli zasada weryfikowania pracy przez innych partnerów. Natomiast ryzyko związane z pracą partnera kontraktowego ponosi kancelaria, co wynika z umowy ubezpieczenia.

Minister podzielił przyjętą przez organy wpisowe wykładnię przepisu art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p. Zgodził się również, że przy interpretacji przepisów umożliwiających wpis na listę radców prawnych osób, które nie ukończyły aplikacji radcowskiej i zdały egzamin radcowski należy kierować się zasadą exceptiones non sunt extentcndae. Natomiast Minister nie zaakceptował dokonanej przez organy wpisowe oceny materiału dowodowego w zakresie charakteru czynności składających się na doświadczenie zawodowe kandydata. W tym zakresie wskazał, iż w toku postępowania administracyjnego kandydat przedłożył wszelkie niezbędne dokumenty, w tym zaświadczenie wystawione przez adwokata P. K., stwierdzające, że w okresie współpracy z kancelarią wykonywał czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego. Z zaświadczenia tego wynika także, że uczestnik postępowania jako parter kontraktowy m.in. udzielał porad i konsultacji prawnych oraz sporządzał opinie prawne w zakresie kilku dziedzin prawa, w tym prawda podatkowego, bilansowego, gospodarczego, cywilnego a także autorskiego; sporządzał umowy gospodarcze i uczestniczył w ich negocjacjach; przeprowadzał przeglądy i badania podatkowe, sporządzał wnioski o interpretacje podatkowe; opracowywał projekty aktów prawnych (uczestnicząc też w pracach parlamentarnych); występował w charakterze pełnomocnika przed urzędami i sądami administracyjnymi, a także przed międzynarodowym trybunałem arbitrażowym.

Wprawdzie ustawodawca kładzie nacisk na to, aby czynności, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p. należały do zakresu czynności zawodu adwokata lub radcy prawnego, to jednak nie można wykluczyć, iż będą obejmowały także zakres zawodu doradcy podatkowego, skoro do wykonywania tych ostatnich czynności uprawniony jest z mocy samej ustawy zarówno radca prawny, jak i adwokat.

Minister nie podzielił też argumentów organów wpisowych dotyczących braku dawania przez kandydata rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, a także oceny, że jego niedopuszczenie do wykonywania zawodu radcy prawnego ma na celu ochronę interesu społecznego. Kandydat bowiem nie był karany, a wieloletnie doświadczenie zawodowe doradcy podatkowego świadczy o nieskazitelności charakteru oraz daje pozytywną prognozę co do rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jego dotychczasowe zachowanie spełnia standardy etyczno-moralne istotne ze względu na specyfikę zawodu zaufania publicznego. Nadto uczestnik postępowania wykazał za pomocą przewidzianych prawem dokumentów, że po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu wykonywał w kancelarii prawniczej wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego i ta prawidłowo ustalona okoliczność powinna być wzięta pod uwagę w toku postępowania o wpis na listę radców prawnych.

Minister podkreślił również, że postępowanie związane z dopuszczeniem do egzaminu radcowskiego ma charakter nie tylko formalny, ale także merytoryczny. Na etapie składania wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego badana jest kompletność i poprawność złożonych dokumentów także pod kątem spełnienia przesłanek z art. 25 ust. 2 u.r.p., co wynika wprost z art. 361 ust. 1 in fine u.r.p. i w sprawie kandydata okoliczność ta w sposób pozytywny została stwierdzona. Ponadto, jak słusznie wskazało Prezydium KRRP, postępowanie to jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie wpisu na listę radców prawnych, co właśnie wpływa na zakres i rozdział kompetencji organów podejmujących decyzje w obu postępowaniach.

Natomiast kwestia badania czy dana osoba spełnia przesłanki wpisu na listę radców prawnych określone w art. 24. ust. 1 u.r.p. należy do właściwości rady okręgowej izby radców prawnych. Poczynione w tym zakresie ustalenia nie mogą być jednak dowolne i naruszać wyrażonych w art. 6 i art. 8 k.p.a. zasad praworządności i zaufania obywateli do organów państwa. Uprawnienia rady do badania przesłanek wpisu na listę radców prawnych określonych w art. 24. ust. 1 u.r.p. nie są nieograniczone i nie obejmują merytorycznej oceny legalnie uzyskanych dokumentów i zaświadczeń potwierdzających nabycie określonych uprawnień, wydanych przez właściwe organy w ramach ustawowo określonych kompetencji.

Zatem, zdaniem Ministra, organy wpisowe nie są uprawnione np. do weryfikacji wyników egzaminu radcowskiego czy podważania zasadności, potwierdzonego dyplomem, ukończenia przez kandydata wyższych studiów prawniczych. Nie są też uprawnione do powtórnej oceny spełnienia przesłanek z art. 25 ust. 2 u.r.p., dokonanej uprzednio w odrębnym postępowaniu i wyrażonej w decyzji Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w [...].

W konkluzji Minister stwierdził, że organy samorządu zawodowego radców prawnych, dokonując oceny sytuacji prawnej kandydata niesłusznie uznały, iż nie spełnia on przesłanki wpisu na listę radców prawnych, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 i art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p.

Motywując sposób rozstrzygnięcia, Minister powołał się na art. 138 § 2 zd. 1 k.p.a., stanowiący, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji tylko wtedy, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wprawdzie w niniejszej sprawie zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ drugiej instancji, jednakże kompetencja do rozstrzygnięcia tej sprawy co do istoty nie przysługuje Ministrowi. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) wyrażonym w uchwale składu 7 sędziów z 25 marca 2013 r., sygn. akt II GPS 1/13, LEX nr 1293245, rozpoznając odwołania, o których mowa w art. 68 ust. 6a ustawy - Prawo o adwokaturze oraz art. 31 ust. 2a u.r.p., Minister nie może zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i orzec co do istoty sprawy.

Powyższa decyzja Ministra stała się przedmiotem skargi Prezydium KRRP do tut. Sądu. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1. art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że osoba, która nie wykonywała wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata, lecz wykonywała odrębny zawód regulowany, tj. zawód doradcy podatkowego, wykonując powierzone czynności samodzielnie (bez wymaganego nadzoru ze strony radcy prawnego lub adwokata) spełnia warunki do wpisu na listę radców prawnych na podstawie tego przepisu;

2. art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że uczestnik postępowania posiada rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, w sytuacji gdy dotychczas wykonywał on w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej przede wszystkim czynności będące przejawem wykonywania zawodu doradcy podatkowego, a więc o znacznie węższym zakresie przedmiotowym niż czynności wykonywane w ramach zawodu radcy prawnego lub adwokata, a wskutek tego nie ma on niezbędnego doświadczenia w wykonywaniu czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego;

3. art. 24 ust. 2c oraz art. 25 ust. 3 u.r.p. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że organy samorządu zawodowego radców prawnych w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych są związane oceną właściwego przewodniczącego komisji egzaminacyjnej i nie mają prawa samodzielnej ponownej oceny wskazanych w art. 25 ust. 2 u.r.p. przesłanek wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych, podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanych regulacji powinna prowadzić do wniosku, że kompetencja organów samorządu zawodowego do oceny przesłanek wskazanych w art. 25 ust. 2 u.r.p. jest całkowicie niezależna od kompetencji właściwego przewodniczącego komisji egzaminacyjnej do formalnej oceny przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów i organy samorządu zawodowego mogą ją w pełni wykonywać w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych;

4. naruszenie przepisów postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 24 ust. 2 u.r.p. poprzez uchylenie uchwały Prezydium KRRP i wskazanie, że Prezydium KRRP powinno ponownie dokonać oceny prawnej zgromadzonego materiału dowodowego oraz poczynionych ustaleń faktycznych i merytorycznie rozstrzygnąć w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych, podczas gdy organem właściwym do dokonania wpisu na listę radców prawnych jest wyłącznie rada danej okręgowej izby radców prawnych.

Prezydium KRRP wniosło o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy Ministrowi do ponownego rozpoznania. Jednocześnie na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wniosło o uchylenie przez Sąd uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z siedzibą w [...] powołanej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 roku w obszarze właściwości OIRP w [...] z [...] kwietnia 2017 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego uczestnika postępowania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Prezydium KRRP dodatkowo podniosło, że od decyzji, tj. aktu administracyjnego wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. powinna przysługiwać skarga, a nie sprzeciw. Odwołało się do treści art. 31 ust. 1, 2, 2a, 2b u.r.p. w zw. z ww. uchwałą składu 7 sędziów NSA z 25 marca 2013 r., sygn. akt II GPS 1/13.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ, wskazując, że tryb postępowania dotyczący rozstrzygnięć w sprawie wpisu na listę radców/adwokatów zawarty jest w ustawie - Prawo o adwokaturze i ustawie o radcach prawnych oraz częściowo pokrywa się z brzmieniem art. 64a p.p.s.a., postulował, aby uregulowania powyższych ustaw traktować jako lex specialis wobec tego ostatniego przepisu. Oznaczałoby to, że skoro ogólna regulacja p.p.s.a. przewiduje możliwość zaskarżenia decyzji skargą lub sprzeciwem od decyzji, natomiast równolegle funkcjonuje szereg przepisów szczególnych, które wskazują wyłącznie na możliwość zaskarżenia decyzji (bez względu na jej charakter) skargą do sądu administracyjnego, to musi to prowadzić do wniosku, że w sytuacjach - objętych przepisami szczególnymi - również decyzje wydane na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. będą zaskarżalne skargą do sądu administracyjnego, a nie sprzeciwem od decyzji.

Ponadto za bezzasadny uznał wniosek o uchylenie przez Sąd, na podstawie art. 135 p.p.s.a., uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z siedzibą w [...] powołanej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. w obszarze właściwości Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego uczestnika postępowania. Kandydat został dopuszczony do egzaminu radcowskiego, gdyż spełnił przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p., co zostało już wyjaśnione w zaskarżonej decyzji. Przedmiotowa uchwała Komisji Egzaminacyjnej została zatem wydana zgodnie z prawem, co wyklucza zastosowanie wobec niej trybu przewidzianego w art. 135 p.p.s.a. Ponadto sprawy o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego i o wpis na listę radców prawnych nie są przedmiotowo tożsame, co stanowi kolejną przeszkodę do zastosowania w niniejszej sprawie, wobec wspomnianej uchwały Komisji Egzaminacyjnej, trybu z art. 135 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga Prezydium KRRP nie zasługuje na uwzględnienie.

Kwestią wstępną, decydującą o dopuszczalności środka zaskarżenia, było przesądzenie charakteru tego środka, czy Prezydium KRRP przysługiwała od decyzji Ministra uchylającej uchwałę odmawiającą wpisu na listę radców prawnych skarga (według rozdziału 2 Działu III p.p.s.a.), czy też sprzeciw (w myśl rozdziału 3a Działu III p.p.s.a.). Sąd podziela stanowisko Prezydium KRRP oraz Ministra, że od tego rodzaju decyzji stronie przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, zgodnie z brzmieniem art. 31 ust. 2b u.r.p. (vide postanowienie NSA z 16 marca 2018 r., sygn. akt II GZ 895/17, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, Minister w jej podstawie prawnej powołał art. 24 ust. 1 pkt 6 i art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p.

Ani organy wpisowe ani Minister nie zgłaszali wątpliwości co do spełniania przez uczestnika postępowania przesłanek wymaganych od kandydata na radcę prawnego, określonych w art. 24 ust. 1 pkt 1 – 5 u.r.p.

Kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy można było kandydata wpisać na listę radców prawnych, skoro zdał egzamin radcowski bez odbycia aplikacji radcowskiej. Podstawą zaś dopuszczenia go do tego egzaminu było spełnienie przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p. i czy organy wpisowe mogły ponownie badać spełnianie przez ubiegającego się o wpis wszystkich przesłanek decydujących o jego wpisie na listę radców prawnych, mimo zdanego egzaminu radcowskiego.

Stosownie do treści art. 24 ust. 2c u.r.p., rada okręgowej izby radców prawnych może odmówić wpisu na listę radców prawnych tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy ust. 1 wskazanego przepisu. Radzie okręgowej izby radców prawnych przysługuje prawo wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych ubiegającego się o wpis. Z kolei art. 25 ust. 3 u.r.p. wskazuje, że osoby przystępujące do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej muszą spełniać wymagania przewidziane w art. 24 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 - 5 u.r.p., a więc przesłanki tożsame z tymi, które są konieczne, aby móc zostać wpisanym na listę radców prawnych.

Do wymagań tych ustawodawca zaliczył:

1) ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej;

2) (uchylony);

3) korzystanie w pełni z praw publicznych;

4) pełną zdolność do czynności prawnych;

5) nieskazitelny charakteru i rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego (art. 24 ust. 1 u.r.p.).

Podnieść należy, że art. 24 ust. 2c u.r.p. wyraźnie stanowi, iż rada okręgowej izby radców prawnych może odmówić wpisu na listę radców prawnych tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy ust. 1 wskazanego przepisu. Oznacza to, że kompetencje rady okręgowej izby radców prawnych ograniczone są wyłącznie do oceny przesłanek, o których mowa a art. 24 ust. 1 u.r.p.

Przepis art. 24 ust. 1 pkt 6 u.r.p. wśród kryteriów wpisu na listę radców prawnych wymienia wymóg odbycia w Rzeczypospolitej Polskiej aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 1 i 2. W myśl art. 25 ust. 2 u.r.p. do egzaminu radcowskiego składanego przed komisją, o której mowa w art. 361, bez odbycia aplikacji radcowskiej mogą przystąpić m.in.: osoby, które po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu wykonywały na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata w kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1, lub kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (pkt 3), jak i osoby, które po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów (pkt 4).

Zatem z brzmienia art. 24 ust. 1 pkt 6 u.r.p. i art. 25 ust. 2 u.r.p. wynika, że dopuszczalny jest wpis na listę radców prawnych osób, które złożyły egzamin radcowski bez odbycia aplikacji radcowskiej. Należy podkreślić, zgadzając się z organami wpisowymi, że osoby przystępujące do egzaminu radcowskiego bez wcześniejszego odbycia aplikacji radcowskiej muszą spełniać co najmniej jeden z warunków określonych w art. 25 ust. 2 pkt 1- 8 u.r.p. Przesłanki wymienione w tym ostatnim przepisie mają charakter wyjątków od zasady wyrażonej w

art. 24 ust. 1 pkt 6 u.r.p. i nie powinny podlegać wykładni rozszerzającej. Wyjątkiem od tego wyjątku są uregulowania pkt 3 i 4 ust. 2 art. 25 u.r.p. (vide wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 marca 2012 r., sygn. akt K 3/10, opubl. OTK-A z 2012 r., z. 3, poz. 25, pkt 8). W ww. orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny (dalej: Trybunał, TK) obydwiema przesłankami zajął się łącznie. Zaznaczył, że według art. 25 ust. 2 pkt 3 i 4 u.r.p. do egzaminu radcowskiego można dopuszczać osoby, które skończyły studia prawnicze i odpowiednio długo pracowały u podmiotów prywatnych lub w urzędach organów władzy publicznej, wykonując tego samego rodzaju czynności - czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej (pkt 8.2.1. ww. wyroku TK). Przy czym chodzi o faktyczne wykonywanie tych czynności (pkt 8.2.3. ww. wyroku TK).

W wypadku osób wskazanych w art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p. nie można mówić o naruszeniu zasady równości, gdyż osoby w ramach tego przepisu są traktowane równo i muszą spełniać te same przesłanki, by móc skorzystać z uprawnień wynikających z tej regulacji. Nie dochodzi do zróżnicowania ich sytuacji prawnej. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że nie można porównywać podmiotów opisanych w art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p. z innymi podmiotami wskazanymi w art. 25 u.r.p. Nie posiadają one cechy wspólnej, która umożliwiłaby odniesienie sytuacji tych podmiotów do zasady równości. Podmioty te są zobowiązane do złożenia egzaminu radcowskiego, gdyż wcześniej nie przeszły szkolenia, zapewniającego im zdobycie odpowiedniej wiedzy teoretycznej (np. nie ukończyły odpowiedniej aplikacji ani nie składały egzaminu doktorskiego). Wobec tego brak jest cechy relewantnej, która umożliwiłaby porównanie tych podmiotów z podmiotami wskazanymi w art. 25 ust. 1 u.r.p. (pkt 8.3.2. ww. wyroku TK).

Trybunał także wyjaśnił, że ustawodawca zakłada, iż wpisana na listę radców prawnych może być tylko osoba, która zdobyła wystarczające praktyczne doświadczenie zawodowe i odpowiednią praktykę. Czas wykonywania czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej jest okresem, w którym osoba uprawniona zdobywa wymagane doświadczenie prawnicze. Czynności te muszą być wykonywane w pełnym zakresie w wymaganym okresie pracy. Inne umiejętności takiej osoby są weryfikowane za pomocą egzaminu radcowskiego, na który wpływ ma samorząd zawodowy. Negatywny wynik egzaminu jest przeszkodą do wpisu na listę radców prawnych. Przyjęta formuła umożliwia więc należyte sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu, gdyż eliminuje osoby, które nie zdadzą egzaminu, mimo że wykonywały czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej (pkt 8.3.1. ww. wyroku TK).

Dlatego osoba zamierzająca skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p. musi przedstawić dokumenty, które pozwolą stwierdzić, że warunek ustawowy wykonywania czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez wymagany okres został spełniony. Decyduje to o dopuszczeniu jej do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji. Ponadto umożliwia weryfikację przez samorząd radców prawnych czy wskazany przez stronę we wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego czas i zakres wykonywanych czynności odpowiada wymogom ustawowym (vide art. 24 ust. 2c u.r.p., zgodnie z którym rada okręgowej izby radców prawnych może odmówić wpisu na listę radców prawnych tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy ust. 1. Radzie okręgowej izby radców prawnych przysługuje prawo wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych ubiegającego się o wpis.).

Równocześnie praktyka poprzedzająca wpis na listę radców prawnych nie może być odległa, co pozwala stwierdzić, że osoba kandydująca ma aktualną wiedzę prawną. Daje to rękojmię należytego wykonywania zawodu (pkt 8.3.3. wyroku TK). Argumentację powyższą potwierdza art. 241 u.r.p., w myśl którego uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego uprawnia do złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych w terminie 10 lat od dnia doręczenia uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego.

Należy także podkreślić, że kwestia spełniania przesłanek z art. 25 ust. 2 u.r.p. jest już badana na etapie przyjmowania zgłoszeń o przystąpieniu do egzaminu radcowskiego. Według art. 361 ust. 1 u.r.p. do egzaminu radcowskiego może przystąpić osoba, która odbyła aplikację radcowską i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu oraz osoba, o której mowa w art. 25 ust. 2 u.r.p. Ponadto w myśl art. 362 ust. 5 pkt 2 u.r.p. osoby uprawnione do przystąpienia do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji składają wniosek do komisji egzaminacyjnej najpóźniej w terminie 45 dni przed dniem rozpoczęcia egzaminu radcowskiego czyli w czasie dwukrotnie dłuższym aniżeli osoby, które odbyły aplikację radcowską (21 dni). Do wniosku zobowiązane są dołączyć dokumenty, wymienione w art. 362 u.r.p. i uszczegółowione w rozdziale 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego. Jeżeli wnioskodawca nie spełnia przesłanek uprawniających do przystąpienia do egzaminu radcowskiego, przewodniczący komisji egzaminacyjnej powinien wydać decyzję odmawiającą dopuszczenia do udziału w egzaminie radcowskim (vide wyrok NSA z 17 czerwca 2012015 r., sygn. akt II GSK 1072/14).

Dlatego też osoba, która zdała egzamin radcowski - po przystąpieniu do niego bez odbycia aplikacji radcowskiej, może na podstawie art. 8 k.p.a. oczekiwać od organu wpisowego, że okoliczności, które uprawniły ją do przystąpienia do egzaminu zawodowego, zostaną podobnie ocenione przez komisję egzaminacyjną. Organ wpisowy powinien szczegółowo wyjaśnić odmienne stanowisko, zwłaszcza że w skład komisji egzaminacyjnych wchodzą m.in. 4 osoby wskazane przez Krajową Radę Radców Prawnych spośród radców prawnych.

Uczestnik postępowania ukończył w dniu 24 czerwca 1993 r. studia prawnicze na Wydziale Prawa Filii Uniwersytetu [...] w [...], uzyskując tytuł magistra. W 1995 r. uzyskał uprawnienia zawodowe w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych (wpis nr [...]), a w zakresie doradztwa podatkowego - w roku 1998 (nr wpisu na listę doradców podatkowych: [...]). Od 2006 r. jest partnerem kontraktowym K. spółki komandytowej z siedzibą w [...], który na podstawie umowy cywilnoprawnej wykonuje wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata w kancelarii komandytowej, o której mowa w art. 8 ust. 1 u.r.p. Ponadto kandydat ukończył wyższe studia filozoficzne i uzyskał tytuł doktora nauk humanistycznych. W latach 2014 - 2015 był profesorem nadzwyczajnym Wyższej Szkoły Administracji Publicznej w [...] i jednocześnie rektorem tej uczelni. Uczestnik postępowania korzysta również z pełni praw publicznych, ma pełną zdolność do czynności prawnych i nie figuruje w Kartotece Karnej Krajowego Rejestru Karnego.

W dniach od 28 do 31 marca 2017 r. kandydat przystąpił do egzaminu radcowskiego, który zdał z wynikiem pozytywnym. Do egzaminu został dopuszczony decyzją Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w [...] z uwagi na spełnienie przesłanek z art. 25 ust. 2 pkt 3 u.r.p.

Sąd w składzie tu orzekającym w pełni podziela stanowisko wyrażone przez NSA w wyroku z 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II GSK 930/13. W orzeczeniu tym Sad kasacyjny zaakceptował pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym zarówno w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b), jak i pkt 5 lit. b) u.r.p. ustawodawca kładzie nacisk na to, aby czynności określone w tych przepisach należały do zakresu czynności zawodu adwokata lub radcy prawnego, jednakże nie można wykluczyć, iż będą obejmowały także zakres zawodu doradcy podatkowego, skoro do wykonywania tych ostatnich czynności uprawniony jest z mocy samej ustawy zarówno radca prawny, jak i adwokat. Stąd też osoba, która na mocy umowy cywilnoprawnej z kancelarią, o której mowa w art. 8 ust. 1 u.r.p., świadczy osobiście te same czynności co doradca podatkowy, a także inne – wymagające wiedzy prawniczej i bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego, spełnia warunki określone w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) u.r.p.

Zdaniem tut. Sądu, uczestnik postępowania wykazał przewidzianymi prawem dokumentami, że po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu wykonywał na podstawie umowy cywilnoprawnej wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego lub adwokata w spółce komandytowej, o której mowa w art. 8 ust. 1 u.r.p.

W ocenie Sądu, wręcz niezrozumiałym jest uznanie przez organy wpisowe, że kandydat nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., tj. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, jeśli zważy się fakt wieloletniego doświadczenia zawodowego doradcy podatkowego, który – jako zawód zaufania publicznego - również wymaga zachowania standardów etyczno-moralnych istotnych ze względu na jego specyfikę oraz legitymowania się nieskazitelnym charakterem. Stosownie bowiem do treści art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2018 r., poz. 377 ze zm.) na listę doradców podatkowych wpisuje się osobę fizyczną, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1) (uchylony);

2) ma pełną zdolność do czynności prawnych;

3) korzysta z pełni praw publicznych;

4) jest nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym postępowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu doradcy podatkowego;

5) posiada wyższe wykształcenie;

6) odbyła w Polsce sześciomiesięczną praktykę zawodową;

7) złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin na doradcę podatkowego;

8) wystąpiła z wnioskiem o wpis na listę, nie później niż w okresie 3 lat od spełnienia warunku określonego w pkt 7.

Uwzględniając powyższe, Sąd podzielił stanowisko Ministra co do wykładni art. 26 ust. 1 pkt 6 u.r.p. i art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., a tym samym za nieprawidłowe uznał argumenty Prezydium KRRP. W niniejszej sprawie nie budziły wątpliwości ustalenia faktyczne, a tylko wykładnia wspomnianych uregulowań i ich zastosowanie do poczynionych ustaleń. Zdaniem Sądu przyjęta przez skarżącego wykładnia ww. przepisów wiązałaby się z przyzwoleniem na to, aby w państwie prawa jakim jest Rzeczypospolita Polska mogło dochodzić do sytuacji, w których zdolność danej osoby do przystąpienia do egzaminu radcowskiego oceniana była nie przed jego przeprowadzeniem, lecz dopiero po jego odbyciu się. Prowadziłoby to do sytuacji, w której osoba chcąca przystąpić do egzaminu byłaby - w oparciu o powszechnie obowiązujące przepisy prawa - najpierw do niego dopuszczana przez Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej, a następnie, po złożeniu tego egzaminu z wynikiem pozytywnym, organ samorządu zawodowego mógłby uznać ex post, że nie była ona jednak uprawniona do przystąpienia do egzaminu.

Opisana sytuacja stałaby w sprzeczności z zasadą ochrony praw nabytych wynikającą z zasady demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP). Zasada ta zapewnia m.in. ochronę praw podmiotowych nabytych in abstracto, czyli przyznanych jednostce na podstawie unormowań zawartych w ustawie, jeszcze przed zgłoszeniem wniosku o ich przyznanie. U podstaw ochrony praw słusznie nabytych znajduje się dążenie do zapewnienia jednostce bezpieczeństwa prawnego i umożliwienia jej racjonalnego planowania przyszłych działań. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie mamy do czynienia z ekspektatywą prawa podmiotowego do wykonywania zawodu radcy prawnego, która ma charakter maksymalnie ukształtowany, bowiem osoby, którym przysługuje ochrona ekspektatywy spełniają wszystkie obecnie obowiązujące ustawowe przesłanki nabycia danego prawa. Z orzecznictwa TK wynika, że zasada ochrony praw nabytych nie ma charakteru absolutnego, jednakże odstąpienie od niej jest dopuszczalne, tylko w przypadku, gdy przemawiają za tym inne zasady, normy lub wartości konstytucyjne (vide wyrok TK z 29 maja 2012 r., sygn. akt SK 17/09).

Sąd nie stwierdził naruszenia przez Ministra przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w sposób, który mógłby zaważyć na wyniku tej sprawy. W tej sytuacji zarzuty skargi należało uznać za nieuzasadnione.

Mając na uwadze z jednej strony, że organy wpisowe obu instancji w sposób istotny naruszyły przepisy prawa materialnego, a z drugiej strony - okoliczność, iż uchwałę w sprawie wpisu na listę radców prawnych podejmuje rada okręgowej izby radców prawnych (art. 31 ust. 1 u.r.p.) i ona też prowadzi listy radców prawnych i aplikantów radcowskich (art. 52 ust. 4 u.r.p.), pożądanym byłoby w tej sytuacji uchylenie także uchwały Rady OIRP w [...] z [...] sierpnia 2017 r. Jednakże Prezydium KRRP z mocy art. 31 ust. 2 u.r.p. działa jako organ odwoławczy od uchwał rady okręgowej izby radców prawnych w sprawie wpisu na listę radców prawnych, a zatem ma możliwość wydawania wszystkich rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 1 oraz 2 k.p.a.

Z powyższych względów skargę Prezydium KRRP jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.