Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 285/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 2, art. 64 ust. 1, art. 84
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędzia WSA Marta Wojciechowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi K. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 26 czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu na rzecz strony skarżącej kwotę 597,00 zł (słownie złotych: pięćset dziewięćdziesiąt siedem 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do tut. Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 26 czerwca 2018 r. Nr [...], wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1966r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm.) - /dalej: kpa/ i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 z późn. zm.) - /dalej: ustawa egzekucyjna, upea/, którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 23 marca 2018 r. Nr [...] w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych na kwotę 21.285 zł, powstałych w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do majątku K. G. - /dalej: zobowiązany, skarżący/ na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...].

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu /dalej: organ egzekucyjny/ prowadził na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] - wystawionego przez Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości, a obejmującego należność wynikającą z decyzji z dnia 14 czerwca 2017 r. Nr [...] - postępowanie egzekucyjne w stosunku do majątku K. G.

Zawiadomieniem z dnia 12 lutego 2018 r. (doręczonym 20 lutego 2018 r.) organ egzekucyjny poinformował pełnomocnika strony o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego wynoszących 21.285,00 zł. W reakcji na to zawiadomienie pełnomocnik zobowiązanego, pismem z dnia 20 lutego 2018 r., wystąpił do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym.

Postanowieniem z dnia 23 marca 2018 r. organ egzekucyjny określił należne koszty egzekucyjne w wysokości 21.285 zł. W uzasadnieniu wskazał, że ponieważ w dniach 10 i 11 stycznia 2018 r. wyegzekwowano od zobowiązanego wyższą kwotę kosztów egzekucyjnych tj. 21.402,40 zł, w dniu 15 lutego 2018 r. na jego rachunek bankowy dokonano zwrotu kwoty 117,40 zł stanowiącej różnicę między pobranymi kosztami egzekucyjnymi, a faktycznie poniesionymi. Odnosząc się z kolei do samej wysokości kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej w wysokości 3.519,60 zł, opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego (dokonane w: A S.A., B S.A., C oraz w D S.A. na podstawie czterech zawiadomień z dnia 10 stycznia 2018 r.) w wysokości 17.763,16 zł oraz wydatków egzekucyjnych w wysokości 2,24 zł - jako podstawę i tryb ich naliczania wskazano regulacje art. 64c § 1, art. 64 § 6, art. 64 § 10, art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 4, art. 64 § 9 pkt 2 ustawy egzekucyjnej.

Nie zgadzając się z tym postanowieniem, w złożonym od niego zażaleniu pełnomocnik zobowiązanego, wnosząc o jego uchylenie, podniósł zarzuty naruszenia:

1) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 w zw. art. 64c § 1 upea przez przyjęcie przez organ za prawidłowe obciążenie zobowiązanego opłatami egzekucyjnymi i opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości, bez uwzględnienia skutków prawnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjny z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. SK 31/14) stwierdzającego niezgodność z Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz art. 64 § 6 upea w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat, jak również poprzez niewzięcie pod uwagę, że część kwoty została spłacona na rzecz wierzyciela w sposób dobrowolny i to przed otrzymaniem tytułu wykonawczego,

2) art. 2, art. 7, art. 8 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 , art. 84 i art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez ich niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji uzależnienie przez organ wysokości opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej jedynie od wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przy jednoczesnym nieuwzględnieniu wysokości tych opłat od czynników takich jak: efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności, czy nakład pracy organu egzekucyjnego oraz obciążenie skarżącego maksymalną wysokością tych opłat, pomimo stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat,

3) art. 7, art. 8, art. 77, art. 124 § 2 kpa w związku z art. 18 upea przez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, w tym niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym przy ich dokonywaniu nakładzie pracy organu egzekucyjnego,

4) art. 64 § 6a pkt 1 oraz art. 64c § 7 upea przez wydanie i przesłanie zobowiązanemu zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, a następnie wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w czasie, kiedy postępowanie egzekucyjne było zawieszone.

Uzasadniając stawiane zarzuty, pełnomocnik odwołując się do w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym za niezgodne z Konstytucją uznano przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz 64 § 6 upea, a które to przepisy stanowiły podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego - wskazał, że w niniejszej sprawie określone przez organ na kwotę 21.285 zł koszty egzekucyjne wynikają one z czterech zajęć na rachunkach bankowych na kwotę 378.124,88 zł. Przy czym istotne znaczenie ma okoliczność, że w wyniku dokonanych zajęć na konto organu egzekucyjnego wpłynęły jedynie środki w kwocie 153.725,92 zł, natomiast pozostała kwota 223.018,49 zł została wpłacona wierzycielowi dobrowolnie przez zobowiązanego, jeszcze przed otrzymaniem przez niego odpisu tytułu wykonawczego. Nadto, według pełnomocnika, organ egzekucyjny nie podjął żadnych innych czynności, które byłyby celowe lub konieczne do wyegzekwowania należności. W tej sytuacji, zdaniem pełnomocnika, brak jest podstaw do obciążenia zobowiązanego maksymalną opłatą za podjęte czynności egzekucyjne, bez względu na rezultat i rzeczywisty na nakład pracy organu egzekucyjnego. W rezultacie bowiem określona opłata w wysokości 21.285 zł stała się dla zobowiązanego "karą" za nieterminowe uregulowanie zobowiązania, prowadząc do bezpodstawnego wzbogacenia organu.

Wskazanym na wstępie postanowieniem, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, nie podzielając podniesionych w zażaleniu zarzutów, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

Uzasadniając rozstrzygniecie organ w pierwszej kolejności odwołał się do ogólnej zasady wynikającej z art. 64c § 1 upea, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Jest to zasada odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne i ma ona charakter podstawowy, związany z istotą samego postępowania egzekucyjnego, które wszczynane jest z powodu braku dobrowolnego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. To bowiem negatywna postawa zobowiązanego powoduje konieczność zainicjowania przez wierzyciela przymusu egzekucyjnego. Celem egzekucji, co do zasady nie jest represja, ale spowodowanie stanu wymaganego przez przepis prawa. Związana z tym dolegliwość materialna powinna stanowić dodatkowy impuls skłaniający zobowiązanego do dobrowolnego uiszczania należności. Zobowiązany powinien być bowiem świadomy, że uchylanie się od dobrowolnego wykonania obowiązku może wiązać się nie tylko z jego przymusowym wykonaniem, ale także z dodatkowymi kosztami.

W myśl art. 64c § 1 upea, na koszty egzekucyjne składają się opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 i w art. 64a tej ustawy oraz wydatki poniesione przez organ egzekucyjny. Przepis art. 64 § 6 upea stanowi, że organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane z zastosowaniem środków egzekucyjnych, a opłata ta wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie (§ 10).

Natomiast w myśl art. 64 § 1 pkt 4 upea organ egzekucyjny pobiera opłatę za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, w tym np. za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - 5 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł. W myśl art. 64 § 7 w/w ustawy, jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej. Obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności następuje - zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 upea - z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.

Mając na uwadze powyższe regulacje organ II instancji stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie zasadnie organ egzekucyjny obciążył zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi w łącznej wysokości 21.285 zł, na które składają się opłata manipulacyjna w kwocie 3.519,60 zł; opłata za dokonane zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 17.763,16 zł oraz wydatki egzekucyjne w kwocie 2,24 zł.

Ponieważ w rozpoznawanej sprawie odpis tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanemu w dniu 18 stycznia 2018 r., z tym też dniem opłata manipulacyjna stała się wymagalna. Jej wysokość ustalono, przyjmując do wyliczeń sumę kwoty należności głównej i kwoty ustawowych odsetek za zwłokę, naliczonych za okres od dnia następującego po dniu wymagalności należności do dnia 3 listopada 2017 r. (dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którym jest dzień wpływu tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego ), tj.: (221.680,20 zł + 130.279,04 zł) x 1% = 3.519,60 zł.

Poza opłatą manipulacyjną obciążono zobowiązanego opłatą w wysokości 17.763,16 zł za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w A S.A., B S.A., C oraz w D S.A. (czynności dokonane na podstawie zawiadomień o zajęciu z dnia z dnia 10 stycznia 2018 r. o numerach: [...], [...], [...], [...]), której to naliczenia dokonano prawidłowo zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 upea, w wysokości 5 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł, biorąc do wyliczeń sumę kwoty należności głównej i kwoty odsetek ustawowych naliczonych za okres od dnia następnego po dniu wymagalności należności do dnia 10 stycznia 2018 r. (dzień sporządzenia przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciu z dnia 10 stycznia 2018 r.) tj. (221.680,20 zł + 133.583,00 zł) x 5% - 17.763,16 zł.

Prawidłowo również obciążono zobowiązanego wydatkami egzekucyjnymi w wysokości 2,24 zł, gdyż obowiązek zwrotu poniesionych przez organ egzekucyjny wydatków egzekucyjnych wynika z art. 64b upea. Powyższe wydatki egzekucyjne obejmują koszt wysyłki przesyłki poleconej, wyekspediowanej przez organ egzekucyjny w dniu 10 stycznia 2018 r. zawierającej zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych.

Za nieuzasadniony organ uznał także zarzut naruszenia art. 64 § 6a pkt 1 oraz art. 64c § 7 upea przez wydanie i przesłanie zobowiązanemu zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, a następnie wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w czasie, kiedy postępowanie egzekucyjne było zawieszone. Wyjaśnił, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest jedynie czasową przerwą w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, w trakcie którego nie są podejmowane czynności egzekucyjne. Istota zwieszenia postępowania egzekucyjnego polega zatem na niedopuszczalności podejmowania, aż do usunięcia przeszkód w prowadzeniu egzekucji, jakichkolwiek czynności egzekucyjnych, przy czym za czynność egzekucyjną należy rozumieć, zgodnie z art. 1a pkt 2 upea, wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Wprawdzie w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie może podejmować czynności egzekucyjnych, które mogłyby prowadzić do wykonania egzekwowanego obowiązku, jednakże za takie czynności egzekucyjne, w ocenie organu, nie można uznać wydanego przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Postanowienie wydawane w powyższym przedmiocie przez organ egzekucyjny w trakcie postępowania egzekucyjnego ma bowiem inny charakter niż czynności egzekucyjne, a orzekanie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest tzw. "postępowaniem incydentalnym w sprawie", nie zaś "postępowaniem egzekucyjnym tzw. głównym". Dlatego też skutków zawieszenia postępowania głównego nie należy rozciągać na postępowanie w sprawach incydentalnych, tym bardziej że rozstrzyganie w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych nie ma wpływu na bieg samego postępowania egzekucyjnego i dotyczy kosztów egzekucyjnych już powstałych i należnych z mocy prawa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Wr 207/08).

Odnosząc się do stanowiska pełnomocnika zobowiązanego, że jedynie skuteczne zajęcie (tj. polegające na wyegzekwowaniu należności) powoduje możliwość naliczenia opłaty/kosztów egzekucyjnych, organ odwoławczy nie zgodził się z tym poglądem, stwierdzając, że koszty egzekucyjne stanowią swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego prowadzącego egzekucję za zastosowanie środków egzekucyjnych bądź też za dokonanie czynności egzekucyjnych i naliczane są niezależnie od skuteczności, rezultatów toczącego się postępowania egzekucyjnego. Ponadto, nie negując faktu, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, orzeczono o niezgodności z art. 2 Konstytucji RP art. 64 § 1 pkt 4 upea w zakresie w jakim nie określa on maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, art. 64 § 6 upea w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej oraz art. 64 § 8 upea w zakresie w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, Dyrektor Izby podkreślił że zgodnie z art. 7 Konstytucji organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Również z art. 6 kpa wynika wprost, iż organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, zaś art. 18 upea przewiduje, że jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają zastosowanie właśnie przepisy kpa. Stąd też w myśl art. 6 kpa w związku z art. 18 upea organy egzekucyjne nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów prawa, natomiast mając obowiązek działania na podstawie obowiązujących przepisów nie mają możliwości pominięcia obowiązujących regulacji prawnych, czy też działania wbrew tym przepisom. Analizując zatem wpływ w/w orzeczenia Trybunału na obowiązujące przepisy dotyczące kosztów egzekucyjnych organ wskazał, iż stwierdzono w nim konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych. W pkt 5 uzasadnienia tego wyroku wyjaśniono jego skutki, wskazując że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który winien w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Wyrok dotyczący pominięcia prawodawczego ma jedynie skutek zobowiązujący ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, nie powodując jednakże utraty mocy obowiązującej obecnych regulacji.

Zatem omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi jedynie wskazówkę dla ustawodawcy, zaś ewentualne dopuszczenie możliwości samodzielnej oceny i określenia wysokości opłat egzekucyjnych (stosunkowej i manipulacyjnej) przez organy, doprowadziłoby do powstania niekonstytucyjności wtórnej i dodatkowo mogłoby doprowadzić do różnego traktowania podmiotów przez różne organy egzekucyjne. Powyższe stanowisko organu odwoławczego znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 05 lipca 2017 r. sygn. akt SA/Lu 359/17, w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/G1 431/17 i wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt I SA/Gd i z dnia 26 września 2017 r. sygn. akt SA/Gd 1027/17. Za stosowaniem przez organy przepisów prawa, co do których stwierdzona została niekonstytucyjność bez jednoczesnej utraty mocy obowiązującej opowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 25 czerwca 2012 r. sygn. akt I FPS 4/12 stwierdzając, że organy podatkowe nie mogą odmówić zastosowania przepisu prawa podatkowego, którego niezgodność z Konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjny, odraczając jednocześnie utratę mocy obowiązującej takiego przepisu. Dopóki przepis prawa podatkowego nie utraci mocy obowiązującej, dopóty musi być stosowany przez organy.

W skardze na powyższe postanowienie, pełnomocnik skarżącego wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, podniósł zarzuty:

I. naruszenia przepisów prawa procesowego, a to:

1) art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 kpa w związku z art. 18 upea, polegające na nierozważeniu i nieuwzględnieniu słusznego interesu skarżącego, przeprowadzeniu postępowania w sposób naruszający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, niewyczerpującym zebraniu i nierozpatrzeniu całego materiału dowodowego, a także niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym w szczególności w całkowitym pominięciu:

a) okoliczności, że znaczna część kwoty objętej postępowaniem egzekucyjnym została spłacona przez skarżącego w sposób dobrowolny i że wpłata ta nastąpiła przed otrzymaniem przez niego tytułu wykonawczego,

b) okoliczności, że działanie skarżącego polegające na dobrowolnej spłacie zobowiązań zwolniło organ egzekucyjny z dokonania czynności zmierzających do wyegzekwowania tej części zadłużenia, którą on sam dobrowolnie uiścił, a mimo to organ naliczył koszty od całej kwoty zajęcia, a także nie uwzględnienie przez organ egzekucyjny przy ustalaniu wysokości przywołanych opłat czynników takich jak: efektywność i skuteczność, poziom skomplikowania poszczególnych czynności czy nieznaczny nakład pracy organu egzekucyjne,

c) skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea ma wyrok Trybunału z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14).

2) art. 6, art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 18 upea, polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia

II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 w związku z art. 64c § 1 upea poprzez przyjęcie przez organ egzekucyjny, że obciążenie skarżącego opłatami egzekucyjnymi i opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości jest prawidłowe, w sytuacji gdy Trybunał w w/w wyroku stwierdził niezgodność przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej z Konstytucją,

2) art. 2, art. 7, art. 8 ust 2 w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 oraz art. 190 Konstytucji poprzez zignorowanie przy rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy, wskazań i standardów zawartych w w/w wyroku Trybunału,

3) art. 17, art. 57 § 1 oraz art. 56 § 3 w związku z art. 64c § 6a pkt 1 oraz art. 64c § 7 upea przez wydanie i przesłanie skarżącemu zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, a następnie wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w czasie, kiedy postępowania było zawieszone.

Uzasadniając powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącego ponowił wcześniejszą argumentacje faktyczną oraz prawną, przedstawioną już w zażaleniu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o jej oddalenie.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na rozprawie, na której strony postępowania podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) w związku z art. 1 i 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) – dalej jako: [ppsa] sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ppsa kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nadto, w myśl przepisu art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie). Zgodnie z treścią art. 135 ppsa, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Wyjaśnić także należy, że niniejsza sprawa, chociaż dotyczy postanowienia, nie została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ppsa sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, jednakże Sąd nie skorzystał z tej możliwości i mając na uwadze charakter sprawy oraz umożliwienie obu stronom wypowiedzenie się w istotnych dla niej kwestiach, wyznaczył jej rozpoznanie na rozprawie.

Przystępując do rozpoznania zarzutów skargi Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 17, art. 57 § 1 oraz art. 56 § 3 w związku z art. 64c § 6a pkt 1 oraz art. 64c § 7 upea, poprzez wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w czasie, kiedy postępowania było zawieszone. Wprawdzie w dacie orzekania zawieszone, z uwagi na wniesione zarzuty, postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze podjęte, jednakże w obrocie prawnym pozostawało już ostateczne stanowisko wierzyciela dotyczące tych zarzutów, a co bardziej istotne, zostało już złożone jego stanowisko o odstąpieniu od dalszych czynności egzekucyjnych. Słusznie też organ odwoławczy w swoich rozważaniach zawartych w uzasadnieniu swojego postanowienia, wskazał na specyficzny charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

Natomiast Sąd w całości podzielił pozostałe zarzuty skargi, odnoszące się do wadliwości ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych i ich sprzeczności z wzorcami konstytucyjnymi.

Uzasadniony jest zatem zarzut, że organ naruszył art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea. poprzez ich zastosowanie, z pominięciem norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. W wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., o sygn. akt SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art.64 § 1 pkt 4 upea w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art.64 ust.1 i art.84 Konstytucji (...) a także, że art.64 § 6 upea w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art.2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art.64 ust.1 i art.84 Konstytucji. Nadto, w tym samym wyroku Trybunał orzekł, że również art. 64 § 8 upea w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Stwierdzając niezgodność ww. przepisów z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art.64 ust.1 i art. 84 Konstytucji Trybunał uznał, że stosowanie stawek stosunkowych ww. opłat jest dopuszczalne, zaś z samej istoty tych opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem (ze strony organu egzekucyjnego). Następnie zauważono, iż swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest nieograniczona, zaś opłaty egzekucyjne mają zapewnić równowagę pomiędzy interesem państwa, przejawiającym się w otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wysokość i zasady pobierania opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego, dlatego opłaty te powinny zapewnić uzyskanie przynajmniej częściowego zwrotu kosztów funkcjonowania ww. aparatu. Istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W innym wypadku opłaty byłyby swego rodzaju karami z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest sprzeczne z głównym celem postępowania egzekucyjnego, jakim jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Według Trybunału, brak określenia górnej granicy opłaty za zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami, stają się sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych, co niejako przybliża je do obciążeń podatkowych. Wysokość opłat powinna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego, skoro koszty egzekucyjne nie mają stać się karą dla zobowiązanego.

Niewątpliwie zatem rację ma skarżący, wywodząc, że wysokość opłat, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Wysokość opłat powinna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego.

Natomiast w zaskarżonym postanowieniu nie wykazano, w sposób poddający się weryfikacji, że koszty egzekucyjne, którymi organ egzekucyjny obciążył zobowiązanego, odpowiadają nakładowi pracy w postępowaniu egzekucyjnym, którego dotyczą, a także wymaganej czasochłonności i stopniowi skomplikowania sprawy. Z akt sprawy wynika jedynie, że po otrzymaniu tytułu wykonawczego Nr [...], wystawionego przez Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości zawiadomieniami z dnia 10 stycznia 2018 r. o numerach: [...], [...], [...], [...], dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w A S.A., B S.A., C oraz w D S.A., w wyniku czego wyegzekwowano w dniach 10 i 11 stycznia 2018 r. kwotę w łącznej wysokości 153.725,92 zł, w tym 21.402,41 zł kosztów egzekucyjnych.

Powyższe zawiadomienia zostały doręczone zobowiązanemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 18 stycznia 2018r. Bezsporna jest przy tym okoliczność, że jeszcze przed ich otrzymaniem zobowiązany uregulował dobrowolnie w dniu 12 stycznia 2018 r. kwotę 235.891 zł bezpośrednio na rachunek wierzyciela, składając równocześnie do organu egzekucyjnego wniosek o odstąpienie od czynności egzekucyjnych. W dniu 15 stycznia 2018 r. organ egzekucyjny zawiadomił poszczególne banki o uchyleniu zajęcia, a w dniu następnym powiadomił zobowiązanego i wierzyciela o odstąpieniu od dalszych czynności egzekucyjnych. Wszystkie te udokumentowane czynności organu egzekucyjnego miały zatem miejsce w okresie od 10-16 stycznia 2018r. i w ocenie Sądu, mając na uwadze obecnie przedstawiony przez organy materiał dowodowy, w żadnej mierze nie można je uznać za adekwatne do naliczonych kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 21.285 zł, jakie faktycznie powstały w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do majątku skarżącego.

Organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności na kilku rachunkach bankowych, przy czym nie wykazał, aby zajęcia wiązały się z poniesieniem konkretnych zwiększonych wydatków. Organ nie wskazał też żadnych kwotowo określonych wydatków poniesionych w związku z innymi podjętymi czynnościami (przykładowo: analiza dostępnych ksiąg i rejestrów publicznych, wystąpienia do różnych organów i instytucji, w tym do właściwych organów państw członkowskich UE).

Końcowo Sąd zauważa, iż rację ma organ, że przywołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie spowodował wyeliminowania zakwestionowanych przepisów z porządku prawnego. Nie można jednak całkowicie pomijać jego skutków prawnych i stosować nadal zakwestionowane w nim przepisy prawa w oderwaniu od ich prawidłowego i zgodnego z zasadami konstytucyjnymi ich rozumienia. W przeciwnym razie, w sytuacji, gdy sam ustawodawca nie podjął do tej pory skutecznych działań zmierzających do doprowadzenia tych przepisów do zgodności z normami konstytucyjnymi, prowadziłoby to do ich stosowania w dotychczasowym brzmieniu, z dalszym naruszeniem norm konstytucyjnych. Taka zaś sytuacja nie powinna mieć miejsca w państwie prawa. Wprawdzie zgodzić się można z twierdzeniem organów, iż w ich sytuacji prawnej są one, zgodnie z art. 6 kpa, zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa, a te pomimo ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nadal nie zostały "doprowadzone" do zgodności z Konstytucją, jednakże Sąd nie może akceptować tego stanu rzeczy i godzić się na świadomą lub nieświadomą bierność ustawodawcy w znowelizowaniu zakwestionowanych przez Trybunał regulacji prawnych.

Oczywiście, brak w tym zakresie ingerencji ustawodawcy rodzi poważne problemy dla organów egzekucyjnych w zakresie sposobu realizacji wskazań Trybunału Konstytucyjnego i powiązania wysokości opłat z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego, przy równoczesnym zapewnieniu właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Można w tym miejscu jedynie wskazać, że z ogólnodostępnych informacji na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacyjnego (http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt) wynika, iż obecnie procedowany jest projekt ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Projektowana regulacja, przewidująca nowy system naliczania, poboru i rozliczania kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego lub wierzyciela, w tym wprowadzenie maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej (dotychczas opłaty za czynności egzekucyjne), ustalenie opłaty manipulacyjnej w wysokości 40 i 100 zł oraz obniżenie opłaty egzekucyjnej w przypadku dobrowolnego uregulowania należności, stanowić ma wykonanie wyroku TK. Z kolei podwyższenie minimalnej opłaty egzekucyjnej zapewnić ma bardziej racjonalny system pokrywania kosztów w egzekucji, a ponadto oczekuje się zwiększenia stopnia dobrowolnego regulowania należności, szczególnie w sprawach, w których zaległości stanowią niskie kwoty.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni ocenę prawną zawartą w wyroku. Zbada, czy zachodzą okoliczności uzasadniające obciążenie zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi w pełnej wysokości, czy też koszty te powinny być miarkowane, mając na uwadze zarówno potrzebę zapewnienia funkcjonowania organu egzekucyjnego, jak i wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego ograniczenia, związane ze stwierdzeniem częściowej niekonstytucyjności przepisów określających wysokość opłat.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności sprawy, Sąd na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 i art.205 § 2 tej ustawy oraz na podstawie §14 ust.1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzoną kwotę składają się: uiszczony wpis sądowy w wysokości 100 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł oraz 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.