Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 144/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Gminy i Miasta z [...] listopada 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M.W., dalej "skarżąca" jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium", z [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Burmistrz Gminy i Miasta [...] decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] odmówił M.W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem W.W. z uwagi na brak możliwości ustalenia czy jego niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia bądź do ukończenia 25 roku życia w przypadku pobierania nauki (art. 17 ust. 1 lit b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 roku poz. 111, dalej "u.ś.r.")

W odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji M.W. podniosła, że sprawuje opiekę nad ojcem, który wymaga jej opieki i pomocy z uwagi na chorobę. Mieszka w niedalekiej odległości, ok. 1 km, od ojca i jest w stanie zapewnić mu stałą opiekę w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji spędzając z ojcem większość dnia i będąc do jego dyspozycji. Zarzuciła naruszenie art. 17 u.ś.r. przez zastosowanie błędnej wykładni celu ustawy, to jest błędne przyjęcie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, dalej "TK" nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych osób, których niepełnosprawność powstała już po osiągnięciu pełnoletności, podczas gdy oceny spełnienia przesłanek dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego, określonego w art. 17 ust. 1 lit b ustawy.

Kolegium działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej "k.p.a.") oraz art. 17 u.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję .

Kolegium wyjaśniło, że W.W. zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] października 2019 r. nr [...]. Orzeczenie wydano na okres do [...] października 2022 r. nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 września 2019 r. W.W. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę nad ojcem sprawuje M.W., co potwierdza sporządzony przez pracownika socjalnego wywiad środowiskowy oraz oświadczenie w aktach sprawy. W.W. mieszka sam, w nowowybudowanym domu, w którym na potrzeby mieszkaniowe przystosowano aneks kuchenny i miejsce do wypoczynku.

Na tej samej posesji mieszka jego żona, z którą pozostaje w separacji, orzeczonej przez Sąd Okręgowy w [....] Wydział Cywilny wyrokiem z [...] lipca 2018 r. sygn. akt [...], bez orzekania o winie.

Kolegium dokonując analizy stanu faktycznego i prawnego, szczególną uwagę zwróciło na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych wydanych w podobnym stanie faktycznym i prawnym oraz na wyrok TK z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, w świetle którego art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał podkreślił, że grupę podmiotów podobnych, które powinny być traktowane równo wobec prawa, tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną. Na skutek tej regulacji dochodzi do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych od sytuacji opiekunów niepełnosprawnych osób małoletnich, co pozbawione jest konstytucyjnego uzasadnienia. Zatem mając na uwadze powyższe nie można było oprzeć odmowy wydania świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności.

W rozstrzyganej sprawie zaistniała jednak inna przeszkoda w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego córce osoby niepełnosprawnej, ponieważ W.W. jest żonaty, a jego żona nie legitymuje się niepełnosprawnością w stopniu znacznym. Jeżeli współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to powstaje obowiązek innych osób, t.j. krewnych w linii prostej (zstępnych przed wstępnymi) oraz rodzeństwa (po wstępnych), którzy zdołają go efektywnie wypełnić. Tylko wyjątkowa sytuacja, gdy współmałżonek nie może z przyczyn obiektywnie od niego niezależnych przejąć obowiązków opiekuńczych nad niepełnosprawnym małżonkiem może doprowadzić do przyznania świadczenia na rzecz członka rodziny, który zrezygnował z zatrudnienia i podjął się opieki. W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Zgodnie z art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W rozpatrywanej sprawie występuje negatywna przesłanka określona w art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a ustawy, gdyż ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Żona wymagającego opieki prowadzi odrębne, w ramach tej samej posesji gospodarstwo domowe, wszelkie czynności wykonuje samodzielnie, jest emerytką, osobą przewlekle chorą, o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z mężem ma codzienny kontakt gdyż mieszka ona na tej samej posesji. Ponieważ w świetle przepisów K.r.o., obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek krewnych i innych, a treść art. 614 § 3 K.r.o. wskazuje, że jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy od obowiązku tego nie można się zwolnić mimo, że między małżonkami może istnieć sytuacja konfliktowa. Ponadto K.r.o. przewiduje obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami w stosunku do których orzeczono separację (art. 614 § 4 K.r.o.). Dzieje się tak, z uwagi na fakt, iż separacja nie powoduje ustania małżeństwa. Orzeczenie separacji, choć zwalniające małżonków od wspólnego pożycia, nie powoduje ustania wszystkich istniejących między nimi obowiązków co wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych. Pozostawanie osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku, czyli w przedmiotowej sprawie córkę. Wobec powyższego fakt sprawowania przez skarżącą stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie znosi obowiązków określonych w art. 23 K.r.o. ciążących na żonie. Z ustaleń organu administracji nie wynika, aby żona z przyczyn obiektywnych nie mogła sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem. Ustalono, że jest ona osobą samodzielną, samowystarczalną, która prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Pobiera świadczenie emerytalne, nie legitymuje się niepełnosprawnością w stopniu znacznym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M.W. zaskarżyła w całości decyzję Kolegium zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą w konsekwencji niezasadnym przyjęciem, że w stanie sprawy nie zachodzą podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawnym ojcem polegającą na przyjęciu, iż skarżąca nie zamieszkując wraz z ojcem nie wykonuje nad nim stałej i długotrwałej opieki, w sytuacji gdy skarżąca w sposób ciągły i osobisty sprawuje opiekę nad ojcem, co w konsekwencji wyklucza możliwość wykonywania pracy w ramach stosunku pracy czy też prowadzenia gospodarstwa rolnego,

2) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie skutkującą w konsekwencji niezasadnym przyjęciem, że w stanie sprawy nie zachodzą podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawnym ojcem polegającą na przyjęciu, iż zachodzą negatywne przesłanki przyznania skarżącej prawa do świadczenia, z uwagi na fakt, iż niepełnosprawny ojciec pozostaje w związku małżeńskim, w sytuacji gdy W.W. pozostaje w separacji orzeczonej wyrokiem Sądu Okręgowego Wydział Cywilny w [...] z dnia [...] lipca 2018r. sygn. akt [...] małżonkowie od wielu żyją w rozłączeniu, nie utrzymują ze sobą kontaktu, ponadto stan zdrowia małżonka obiektywnie uniemożliwia mu sprawowanie opieki nad drugim małżonkiem,

3) naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. polegające na wydaniu decyzji administracyjnej bez wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Mając na względzie powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, nieobciążanie odwołującej kosztami postępowania, z uwagi na trudną sytuacją majątkową, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z:

a) dołączonej do skargi dokumentacji medycznej na okoliczność stanu zdrowia K.W. - żony W.W. oraz braku możliwości sprawowania stałej opieki nad mężem z uwagi na zły stan zdrowia,

b) odpisu wyroku z dnia [...] lipca 2018 r. SO w [....], sygn. akt [...].

Skarżąca od ponad roku w sposób stały opiekuję się swoim ojcem. Do zakresu jej obowiązków należy konieczność przegotowywanie posiłków, podawania lekarstw, organizowania opieki lekarskiej (wizyty lekarskie), realizacji recept oraz zaleceń lekarskich. Ojciec wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, od pomocy w ubraniu się, toalecie czy spożywaniu posiłków.

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego omawiana potrzeba stałej opieki była z punktu widzenia rodzaju tych schorzeń różnicowana w zależności od jej celu. I tak, w przypadku prawa do zasiłku pielęgnacyjnego była ona określana, jako konieczna i niezbędna. Na tle niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, iż istnieją negatywne przesłanki określone w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., z uwagi na fakt, iż ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim. Wskazana przesłanka podlega wyłączeniu, ponieważ wyrokiem Sądu Okręgowego I Wydział Cywilny w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. sygn. akt [...] orzeczono separację małżonków, od wielu żyją w rozłączeniu, nie utrzymują ze sobą kontaktu, ponadto stan zdrowia małżonka obiektywnie uniemożliwia mu sprawowanie opieki nad drugim małżonkiem. Żona W. W. jest osobą po [....], choruje na [...], od wielu lat leczy się [...] z powodu [....]. Ponadto stwierdzono u niej [...]. Z uwagi na stan zdrowia sama wymaga pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu.

Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego może przysługiwać dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie z uwagi na własne schorzenia, mimo braku orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawować faktycznej opieki lub w inny sposób uczynić zadość swojemu obowiązkowi, ponieważ sam różniej takiej opieki wymaga. Skarżąca jako córka zgodnie z przepisami K.r.o. jest zobowiązana do alimentacji, więc zrezygnowała z pracy i podjęła się sprawowania opieki nad ojcem i tę opiekę faktycznie sprawuje. Fakt sprawowania faktycznej opieki został potwierdzony przez organ I instancji.

W piśmiennictwie podkreśla się, iż od jasnego i niebudzącego wątpliwości rezultatu wykładni językowej wolno odstąpić i oprzeć się na wykładni systemowej tylko wtedy, gdy przemawiają za tym ważne racje. Jedna z nich jest wówczas, gdy uzyskane znaczenie prowadzi do rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanych normami moralnymi lub gdy prowadzi do konsekwencji absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego. Taka sytuacja zaistniałaby przy zastosowaniu wykładni literalnej do ustalonego i przyjętego do orzekania stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Zdaniem skarżącej norma prawna zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zgodnie, z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim wymaga dopełnienia przez dodanie wyrażenia: "o ile współmałżonek jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności opiekuńcze w celu zaspokojenia codziennej egzystencji". Takie dopełnienie normy prawnej czyni ją zgodną z konstytucyjnym wzorcem wynikającym z art. 32, art. 67 ust. 1 i art. 71 Konstytucji RP. Nie można bowiem utracić z pola widzenia człowieka, który wymaga pomocy innej osoby do codziennego funkcjonowania. Do zastosowania wykładni rezultatu uprawnia sąd przepis art. 8 w związku z art. 178 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

W rozpoznawanej sprawie punktem wyjścia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji była prawidłowość zastosowania przez organy administracji przepisów prawa materialnego, tj. przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 11, dalej: u.ś.r.) w kontekście wystąpienia negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która uniemożliwiała przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym zakresie należy przytoczyć treść przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w ustępie 5 pkt 2 ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Zdaniem SKO w rozstrzyganej sprawie zaistniała przeszkoda w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego córce osoby niepełnosprawnej, ponieważ W.W. jest żonaty, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Tylko wyjątkowa sytuacja, gdy współmałżonek nie może z przyczyn obiektywnie od niego niezależnych przejąć obowiązków opiekuńczych nad niepełnosprawnym małżonkiem może doprowadzić do przyznania świadczenia na rzecz członka rodziny, który zrezygnował z zatrudnienia i podjął się opieki.

Tymczasem żona wymagającego opieki prowadzi odrębne, w ramach tej samej posesji gospodarstwo domowe, wszelkie czynności wykonuje samodzielnie, jest emerytką, osobą przewlekle chorą, o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z mężem ma codzienny kontakt gdyż mieszka ona na tej samej posesji.

SKO przyjęło, że w rozpatrywanej sprawie występuje negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, gdyż ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

SKO w żadnym akapicie decyzji nie zakwestionowało stałej osobistej opieki nad ojcem przez skarżącą. Fakt osobnego zamieszkiwania skarżącej i ojca nie był powodem decyzji odmownej.

Skarżąca zaakcentowała w skardze, iż z powodu stanu zdrowia żona W.W. nie jest w stanie opiekować się mężem. Jest bowiem osobą po [....], choruje na [...], od wielu lat leczy się [...] z powodu [...]. Ponadto stwierdzono u niej [...].

Z uwagi na stan zdrowia sama wymaga pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu.

Mając na uwadze, iż postawione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania odnoszące się do zakresu postępowania wyjaśniającego są konsekwencją zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji wykładni przepisów u.ś.r. o świadczeniu pielęgnacyjnym, to ocenę zasadności zarzutów skargi należy rozpocząć od odniesienia się do zarzutu naruszenia prawa materialnego. Zakres postępowania wyjaśniającego jest bowiem zdeterminowany przepisami prawa materialnego, wskazującymi na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji normy stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia sprawy (vide: B.Adamiak [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck 2017, s. 456-457). W tym zakresie skarżąca jako naruszony przywołała przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. przez jego niewłaściwe zastosowanie, będące następstwem uznania niemożliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną w dalszej kolejności do alimentacji niepełnosprawnego, w sytuacji gdy niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jakkolwiek powyższy zarzut odwołuje się do niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., to jego treść wskazuje, iż skarżąca kwestionuje także wykładnię owej normy dokonaną w zaskarżonej decyzji. Taki też jest wydźwięk przywołanego w skardze uzasadnienia zarzutu.

Odnosząc się tak postawionego zarzutu należy skonstatować, iż skarżąca kwestionuje wyłącznie literalną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. i uznaje, że uzasadnioną przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowi samo nieposiadanie przez żonę niepełnosprawnej osoby orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. należy mieć także na uwadze stanowisko Trybunału, który uznał, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. Wybranie spośród osób obowiązanych do alimentacji jedynie niektórych grup bliskich i przyznanie wyłącznie im prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną wyrażone w art. 18 Konstytucji RP (vide: wyrok TK z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107). Istotne jest także spostrzeżenie Trybunału, wielokrotnie przywoływane w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż samo świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych formach. Wyznacza to cele, które spełnia świadczenie pielęgnacyjne, stanowiąc jednocześnie wyznacznik interpretacyjny przepisów u.ś.r. (vide: wyrok TK z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05, OTK-A 2006/10/151; wyrok TK z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107; wyrok NSA z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2823/12; wyrok NSA z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1378/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Uwzględniając powyższe uwagi przy rekonstrukcji normy prawnej będącej materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia należy dojść do przekonania, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą – niejako w zastępstwie małżonka – sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. winien być zatem rozumiany w ten sposób, że normuje sytuację, w której o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim, ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r., niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Nie eliminuje to konieczności wykładania tego przepisu zgodnie z Konstytucją RP również w stosunku do osób spełniających kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędących małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (vide: wyrok NSA z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 190/12; wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1196/12; wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1899/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W konsekwencji literalne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad osobą pozostająca w związku małżeńskim, od tego czy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uznać należy za zabieg niedostateczny w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Nie można bowiem zgodzić się z takim zapatrywaniem, że w sytuacji gdy oboje małżonkowie, z uwagi na obiektywnie istniejące przeszkody, nie mogą być dla siebie wzajemnie oparciem, to pozostali członkowie rodziny, którzy także mają obowiązek sprawowania nad nimi opieki, nie mogą uzyskać tegoż świadczenia, mimo że mogliby być do niego uprawnieni, gdyby oboje małżonkowie posiadali ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Niedopuszczalne jest także dyskryminujące traktowanie osób pozostających w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi obiektywne okoliczności nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, względem osób, które w związku małżeńskim nie pozostają. Wyniki wykładni językowej pomijają także cel regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r., którym pozostaje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom rzeczywiście sprawującym opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi z tego powodu szczególnego wsparcia. Wykładnia językowa nie dostrzega także kontekstu systemowego, który nakazuje uwzględnienie wartości konstytucyjnych, o których mowa była powyżej. Wyniki wykładni językowej prowadzą w szczególności do wykluczenia z grona uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych, którzy spełniają przesłanki z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. i sprawują opiekę nad osobą pozostająca w związku małżeńskim, w sytuacji gdy współmałżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, choć sprawowanie opieki przez współmałżonka jest obiektywnie niemożliwe.

Mając zatem na uwadze dyrektywę zgodności norm prawnych regulujących świadczenie pielęgnacyjne z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości wobec prawa (art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP), a także uwzględniając konieczność poszanowania konstytucyjnych zasad ochrony i poszanowania więzi rodzinnych, uwzględniania dobra rodziny oraz pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), Sąd w niniejszym składzie podziela zapatrywanie SKO, że obiektywna niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez jej współmałżonka, nie stanowi przeszkody do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez osoby spełniające warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r., a niemożność sprawowania opieki nad współmałżonkiem może być wykazana również innymi dowodami dopuszczonymi w postępowaniu administracyjnym (vide: wyrok NSA z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1230/14, wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1113/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Powyższe stanowisko uwzględnia cel i istotę świadczenia pielęgnacyjnego, które przysługuje nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to ma za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie, zdejmując tym samym z Państwa obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych formach.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną ma świadomość istnienia także odmiennej linii orzeczniczej, która odwołuje się przede wszystkim do wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. (vide: wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20 i przywołane tam orzecznictwo, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Nie podzielając tego stanowiska z powodów powyżej zaprezentowanych, należy dodatkowo zauważyć, że obowiązek dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi uregulowany w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz.1359), nie stanowi przeciwwagi dla możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę sprawującą opiekę, spełniającą przesłanki z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r., w sytuacji obiektywnej niemożliwości sprawowania opieki przez współmałżonka.

Niezbadanie w toku dotychczasowego postępowania administracyjnego kwestii obiektywnej niemożności sprawowania opieki przez żonę niepełnosprawnego świadczyłoby o naruszeniu art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i stanowiło wadę uniemożliwiającą potwierdzenie legalności wydanej decyzji. Kwestia obiektywnej niemożności sprawowania opieki nie ma charakteru nieistotnego z punktu widzenia prawidłowo zrekonstruowanej normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., a zatem organy winny ją rzetelnie wyjaśnić przed rozstrzygnięciem zasadności wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. W dotychczasowym postępowaniu kwestia ta tylko fragmentarycznie była badana i nie dała odpowiedzi na pytanie, czy z uwagi na miejsce zamieszkania, wiek, stan zdrowia małżonków, a także zakres i ciężar obowiązków związanych z opieką nad niepełnosprawnym mężem, współmałżonek jest w stanie taką opiekę sprawować.

W stanie faktycznym sprawy potrzeba zbadania możliwości sprawowania opieki przez małżonkę nad niepełnosprawnym mężem nie będzie jednak konieczna, a to w związku z zakwestionowaniem przez Sąd wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1, 1a i ust. 5 u.ś.r. co do skutków orzeczenia separacji małżeństwa osoby wymagającej opieki.

W rozpatrywanej sprawie osoba wymagająca opieki pozostaje w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w [....] z dnia [...] lipca 2018 r., [...]. Jednocześnie jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stąd pytanie czy pozostawanie w separacji jest równoznaczne z pozostawaniem w związku małżeńskim w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a tym samym czy wyklucza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę spełniającą wymogi określone w art. 17 ust. 1 pkt. 4 w zw. z ust. 1a pkt. 3 u.ś.r.

Organ odwoławczy uznał, iż fakt pozostawania dalej w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki, mimo orzeczonej separacji, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jego córce.

Podkreślił, że małżonkowie są rodziną i łączą ich więzy wynikające z zawarcia związku małżeńskiego. Więzy obejmują wzajemne wsparcie, wspólne zaspakajanie różnorodnych potrzeb i wzajemną opiekę. Małżeństwo jest zatem podstawową komórką społeczną, która staje się rodziną bliższą niż krewni związani węzłami krwi, a świadczą o tym uregulowania dotyczące alimentów.

Jednocześnie uwzględniając, że małżonkowie pozostają w separacji orzeczonej przez sąd, bez orzekania o winie, treść art. 614 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy. Decydując się na sądowe ustanowienie separacji nie wyłączają obowiązku wzajemnej pomocy i opieki.

Sytuacją uznaną przez Sąd Najwyższy za okoliczność objętą względami słuszności, w czasie której małżonkowi pozostającemu w separacji należy się pomoc od drugiego małżonka jest poważna choroba lub niepełnosprawność.

Od obowiązku tego nie można się zwolnić mimo, że między małżonkami może istnieć sytuacja konfliktowa.

Ponadto Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami w stosunku do których orzeczono separację (art. 614 § 4 K.r.o.). Dzieje się tak, z uwagi na fakt, iż separacja nie powoduje ustania małżeństwa. Orzeczenie separacji, choć zwalniające małżonków od wspólnego pożycia, nie powoduje ustania wszystkich istniejących między nimi obowiązków co wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych.

Zdaniem SKO brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawnego ojca , gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odmiennie przedstawia się jedynie sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. W takim przypadku ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a ustawy. Pozostawanie natomiast osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku.

Na mocy art. 130 K.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Dopóki zatem istnieje związek małżeński – wywiodło SKO, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy.

Wobec powyższego fakt sprawowania przez skarżącą stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie znosi obowiązków określonych w art. 23 K.r.o. ciążących na żonie.

Odnosząc się do pozostałych twierdzeń, Sąd zauważa, że stosownie do art. 614 § 1 K.r.o. orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Skutki prawne separacji można podzielić na dwie grupy: te, które stanowią przejaw powyższej zasady (skutki "rozwodowe") oraz pozostałe. Z kolei wyjątki od zasady rozwodowych skutków separacji zostały sformułowane expressis verbis w przepisach prawnych albo też stanowią dopiero wynik wykładni przepisów.

Do drugiej grupy skutków należą te, które zostały określone w 614 § 3. K.r.o., który stanowi: "Jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy." Zatem małżonkowie separowani obowiązani są do wzajemnej pomocy, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Jest to jeden z wyjątków od zasady, że separacja wywołuje skutki takie jak rozwód. Obowiązek pomocy może przybierać zarówno aspekt majątkowy, jak i osobisty, np. pomoc w gospodarstwie domowym, pielęgnacja w czasie choroby, niepełnosprawności itp. (zob. np. wyr. WSA w Bydgoszczy z dnia 29 września 2010 r., II SA/Bd 797/10, LEX nr 752179, w którym wskazano chorobę i niepełnosprawność jako okoliczność objętą względami słuszności).

Obowiązek ten obwarowany jest jedynie tzw. sankcją pośrednią. Polega ona na tym, że prawo nie przewiduje możliwości zastosowania środków przymusu w celu wyegzekwowania tej powinności, a jej niewypełnienie może jedynie skutkować negatywnymi następstwami w wypadku, gdy zaistnieje potrzeba zastosowania innych regulacji, które uzależniają określone skutki prawne od oceny postawy małżonków względem siebie (J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne..., s. 225). Inaczej zatem niż w przypadku świadczeń alimentacyjnych, do których znajduje odpowiednie zastosowanie art. 60 K.r.o. (614 § 4. K.r.o.).

Brak tego elementu "przymusowości" w odniesieniu do obowiązku sprawowania opieki nad współmałżonkiem w przypadku separacji prowadzi do wniosku, że w rzeczywistości nie musi on być wykonywany. W ślad za tym osoba wymagająca szczególnej opieki ze względu na swoją niepełnosprawność może być jej faktycznie pozbawiona ze względu na zachowanie współmałżonka, z którym jest w separacji, jak również ze strony osoby spełniającej wymogi wynikające z art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r.

Artykuł 614 § 3 K.r.o. nie normuje obowiązku alimentacyjnego sensu stricte, lecz parametryzuje sytuację, w której jedna strona ma nieść pomoc drugiej. W jej ramach dokonane czynności nie mogą zaś być jednocześnie oceniane jako wolicjonalne uzewnętrznienie dobrowolnej alimentacji. Już chociażby z tego względu rozróżnić należy szersze pojęcie obowiązku wzajemnego wspierania się członków rodziny od ścisłych jego form, skonkretyzowanych w poszczególnych przepisach o prawach i obowiązkach małżonków przed i po orzeczonej separacji.

Wbrew stanowisku SKO, na skutek orzeczenia separacji ustają obowiązki z art. 23 K.r.o., art. 27 K.r.o. Ustawodawca, mając świadomość konsekwencji rozbicia rodziny wprowadził w ich miejsce obowiązki opisane w art. 614 § 3 K.r.o. (była o nim mowa wyżej) i obowiązek alimentacyjny w § 4, odwołujący się do art. 60 K.r.o. regulującego ten obowiązek po rozwodzie.

W odniesieniu do małżonków separowanych nie znajduje zastosowania regulacja, zgodnie z którą roszczenie alimentacyjne wygasa, gdy uprawniony zawiera związek małżeński. Rozwiązanie takie jest oczywiście uzasadnione, skoro małżonkowie separowani nie mogą zawierać nowych małżeństw. Kolejną podstawą wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, wyłączoną wobec małżonków separowanych, jest upływ 5-letniego terminu od orzeczenia rozwodu w sytuacji, gdy zobowiązanym jest małżonek niewinny rozkładu pożycia. Z orzeczeniem separacji wiąże się zatem ciążący na małżonkach, z istoty bezterminowy obowiązek alimentacyjny, który aktualizuje się po spełnieniu przesłanek analogicznych jak w razie rozwodu. Przyjęte rozwiązanie powoduje powstanie silniejszego obowiązku alimentacyjnego w czasie separacji niż po rozwodzie, co odpowiada istocie instytucji separacji mającej przecież zachować więź małżeńską w sposób dający się pogodzić z ustaniem wspólnego pożycia.

Należy zauważyć, że obowiązek alimentacyjny małżonka wyłącznie winnego separacji (tzw. szerszy obowiązek alimentacyjny) nie zaktualizuje się nigdy, jeżeli orzeczono separację na zgodny wniosek małżonków. Wynika to stąd, że przesłanką tego obowiązku jest orzeczenie w wyroku separacyjnym o wyłącznej winie rozkładu pożycia; tymczasem skorzystanie z trybu "separacji zgodnej" wyłącza możliwość orzekania o winie.

W art. 130 K.r.o. obowiązek alimentacyjny separowanego czy rozwiedzionego wyprzedza obowiązki krewnych.

Niewątpliwie na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych dekodujemy pojęcie małżonka w separacji przez pryzmat kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zgodnie z jego treścią separowany małżonek pozostaje nadal w związku małżeńskim, chociaż w zakresie skutków separacji, z wyjątkami, o których była wyżej mowa, w obrocie prawnym traktowany jest jak osoba rozwiedziona. Z chwilą separacji m.in. ustaje wspólność ustawowa (art. 54 § 1 K.r.o.), małżonkowie separowani nie dziedziczą po sobie z ustawy (art. 9351 kc), ustaje solidarna odpowiedzialność za zobowiązania zaciągnięte w celu zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny (art. 30 K.r.o.), po upływie 300 dni od uprawomocnienia się orzeczenia separacji ustaje domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki (art. 62 § 1 K.r.o.).

Przepisy art. 17 u.ś.r. określające warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nawiązują do przepisów K.r.o. o obowiązku alimentacyjnym. Wprost stanowią o tym, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad osoba niepełnosprawna mają osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1, ust. 1a u.ś.r.).

Świadczenie pielęgnacyjne jest ekwiwalentem za niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji edukacji (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Obowiązki te oznaczają pewnego rodzaju heroizm życiowy osoby je podejmującej. Przekłada się on na rezygnację z życia zawodowego w celu zapewnienia bieżącej, często intymnej opieki, niedołężnym małżonkiem czy krewnym.

Pierwszeństwo w sprawowaniu tej opieki mają małżonkowie (art. 130 K.r.o. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Zdaniem Sądu wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinna mieć na uwadze przytoczone wcześniej szeroko konsekwencje orzeczenia o separacji oraz prawa i obowiązki separowanych małżonków.

Otóż biorąc pod uwagę, że przesłanką separacji jest zupełny rozkład pożycia małżeńskiego (art. 611 § 1 K.r.o.) słusznościowy charakter obowiązków wynikających z art. 614 § 3 K.r.o. oraz wąski zakres obowiązku alimentacyjnego z art. 614 § 4 K.r.o. prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w pojęciu małżonka nielegitymującego się znacznym stopniem niepełnosprawności nie powinna uwzględniać małżonka legitymującego się prawomocnym orzeczeniem o separacji. Oczywiście za wyjątkiem sytuacji, w której separowany małżonek nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sam chciałby opiekować się współmałżonkiem i wystąpił o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Odmienna wykładnia zaprezentowana przez SKO prowadziłaby do de facto pozbawienia opieki pozostającego w separowanym małżeństwie niepełnosprawnego, którym chcą opiekować się dzieci, rezygnując z pracy, jak w tej sprawie.

Z drugiej strony stwarzałaby ona pozory prawnej ochrony niepełnosprawnego ze strony separowanego małżonka, a jak już wcześniej wykazano, obowiązek pomocy z art. 611 § 3 K.r.o. nosi cechy zobowiązania naturalnego, a obowiązek alimentacyjny jest ograniczony. W niniejszej sprawie wobec orzeczenia separacji bez orzekania o winie, ograniczony jest on do niedostatku (art. 614 § 4 w zw. z art. 60 § 1 k.r.o.).

Tak więc, Sąd stanął na stanowisku, że w kontrolowanej sprawie nie zachodzi przeszkoda z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i w związku z tym wniosek skarżącej należy rozpoznać przyjmując, że ww negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zachodzi.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w wyroku.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na uwadze treść niniejszego uzasadnienia.