Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 259/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 stycznia 2022 r. nr UP-33/2022 (340000/71/446793/2021) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr UP-33/2022 z dnia 17.01.2022r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – dalej Prezes - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." po rozpoznaniu odwołania K. J. – dalej strona, skarżący utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – dalej ZUS- z 29 listopada 2021 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 8413,01 zł w tym na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, odsetek za zwłokę kosztów upomnienia.

Stan sprawy jest następujący;

17.06.2021 r. do ZUS wpłynął strony wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Strona powołała się na trudną sytuację finansową związaną z COVID-19.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania decyzją z 29.11.2021 r. nr [...] odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ: nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; nie wykazała też strona, iż zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, ze względu- na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności z tytułu składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego; nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego, opłacenie należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zakwestionowała legalność decyzji organu I instancji podnosząc, że od października 2020 r, do maja 2021 r. nie uzyskiwała dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej a we wrześniu 2021 r. wznowiła jej prowadzenie. Oznajmiła, że aktualnie nie posiada środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec ZUS, a w przypadku dochodzenia należności w drodze egzekucji, dokona likwidacji działalności gospodarczej.

Prezes decyzją z dnia 17.12.2021r. nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż organ I instancji prawidłowo ustalił, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis.

Zaznaczył, iż z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 7 lipca 2021 r., wynika że: strona jest mężatką; mikroprzedsiębiorcą; z prowadzonej działalności gospodarczej przychody i dochody firmy kształtowały się następująco: w 2019 r. przychód 60.627,29 zł dochód 56.966,37 zł, w 2020 r. przychód 81.288,90 zł strata 6.722,71 zł, do maja 2021 r. przychód 8.950,00 zł strata 5.408,38 zł, strona pracuje zarobkowo w R; nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, z tytułu miesięcznych opłat - 2.000,00 zł, opłat eksploatacyjnych - 600,00 zł - 800,00 kosztów związanych z leczeniem - 100,00 zł oraz innych - 120,00 zł; prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem M.J., który uzyskuje dochód w miesięcznej wysokości 1.263,82 zł netto; nie posiada innych zobowiązań pieniężnych; nieruchomości, pojazdów oraz wierzytelności; posiada laptop o wartości 1.000,00 zł; podmiot nie znajduje się w likwidacji, upadłości lub w postępowaniu restrukturyzacyjnym.

Dalej Prezes wskazał, iż w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że: strona od 1 stycznia 2019 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów; od 23 października 2020 r. do 12 września 2021 r. była zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik w pełnym wymiarze czasu pracy przez firmę R Sp. z o.o., podstawa wymiaru składek wyniosła we wrześniu 2021 r. 3.261,25 zł, tj. 2.386,86 zł netto; aktualnie jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą; 29 maja 2020 r. uzyskała wsparcie w formie bezzwrotnej pożyczki w wysokości 5.000,00 zł; 21 października 2020 r., 23 listopada 2020 r. i 19 grudnia 2020 r. zostały przyznane świadczenia postojowe w wysokości po 2.080,00 zł każde (łącznie 6.240,00 zł); nie jest właścicielką bądź współwłaścicielką pojazdów i nieruchomości; mąż M. J. jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą (NIP: [...]) pod firmą P w zakresie transportu drogowego towarów.

Organ przywołał treść art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. stanowiący o tym, iż należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności które określono w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww ustawy i jej przywołał. Podniósł, iż dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to jednak tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (uchwała Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04).

Wskazał, iż w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ strona prowadzi Pani gospodarczą; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; podobnie przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można

stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w R..

Organ powołał się na orzeczenie WSA w Warszawie z 15 grudnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 969/09 z którego wynika, iż postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Zaznaczył, iż ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Podniósł, iż zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Wskazał, iż o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2450/06 nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Nawiązując do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia zauważył, iż jej istnienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

Nawiązując do stanu zdrowia męża strony, który choruje przewlekle oraz przedłożonej jego dokumentacji medycznej Prezes zauważył, iż nie neguje problemów zdrowotnych męża jednak w jego ocenie strona nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z ewentualną koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Ponadto, zarówno mąż strony, jak i strona prowadzą działalności gospodarcze brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Nadzwyczajne okoliczności, jakimi są niewątpliwie skutki epidemii, nie stanowią przesłanki do umorzenia należności w oparciu o zapisy § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia.

Pokreślił, iż każdy przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w przypadku spadków obrotów w następstwie SARS-CoV-2 miał możliwość ubiegania się m.in. o zwolnienie ze składek ZUS we wskazanym okresie, jak również ubiegania się o dofinansowanie części kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Jako przedsiębiorca strona uzyskała pomoc rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID-19.

Zaznaczył, iż jeżeli strona nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Osoba prowadząca działalność gospodarczą zawsze sama ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe sporządzanie dokumentacji, a także opłacanie składek. Ponadto jest zobowiązana do zachowania w tym zakresie należytej staranności. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.

W ocenie organu ograniczone możliwości płatnicze strony, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Poinformowała strona, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem - M.J., który uzyskuje dochód w miesięcznej wysokości 1.263,82 zł netto. Organ ustalił, że M. J. jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.

Organ dokonał analizy przychodów i wydatków strony podkreślając, że strona ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 2.920,00 zł a, w m-nych kosztach utrzymania nie uwzględniono wydatków ponoszonych na zakup żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Wspomniane wydatki nie są bowiem nadzwyczajnymi kosztami jakie strona musi ponosić, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.

W ocenie organu w związku z tym, iż jak strona oświadczyła nie posiada innych zobowiązań finansowych zatem spłata należności z tytułu składek nie koliduje ze spłatą innych zobowiązań.

Organ podniósł, iż ZUS nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego lub spłaty należności w układzie ratalnym.

Zaznaczył, że instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne obiektywne, niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów. W ocenie organu w sytuacji strony takie okoliczności nie zachodzą. Brak jest dowodu, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji dla strony skutki. W ocenie organu na podstawie dostępnych materiałów strona nie udowodniła, że sytuacja materialno-bytowa i zdrowotna definitywnie uniemożliwia spłatę należności z tytułu składek. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że takie okoliczności zachodzą. Wysokość zaległości wiek strony- 34 lata i brak udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy zarobkowej nie pozwalają organowi na wydanie decyzji o umorzeniu należności. Skoro do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało 26 lat aktywności zawodowej, to na przestrzeni tego okresu może strona osiągać dochody, które mogą zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia.

Negatywne skutki działalności gospodarczej mieszczą się w sferze działań objętych ryzykiem gospodarczym, a skutków tego ryzyka nie powinno się przerzucać bezpośrednio na Skarb Państwa, a pośrednio na całe społeczeństwo. Inne rozstrzygnięcie organu oznaczałoby nieuzasadnione, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, uprzywilejowanie strony względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania. Umorzenie zaległości z tytułu składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych strony, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (wyrok NSA z 21 marca 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 577/00).

W skardze do WSA w Gliwicach strona zakwestionowała legalność decyzji wydanej przez Prezesa ZUS. Wskazała, iż dopiero od sierpnia 2021 r. zaczęła na nowo uzyskiwać "normalne" dochody, albowiem ponowny rozruch działalności wynosił (jak w większości branż) około 3 miesięcy od dnia zniesienia ograniczeń. Analogicznie w 2019 i 2020 r. w okresie nie obowiązywania zakazu uzyskiwała dochód w kwocie miesięcznej od 10 do 16 tysięcy złotych. Za chybione zatem uznała rozważania organu, iż zaistnienie stanu epidemii i ograniczenia z tym związane nie miały żadnego wpływu na działalność skarżącej. Z prostego porównania choćby tylko przychodów miesięcznych wynika, iż wprowadzenie zakazów i ograniczeń związanych z COVID 19 skutkowało całkowitym pozbawieniem skarżącego dochodów w okresie 3 miesięcy 1/4 roku i uzyskaniem wręcz symbolicznych dochodów w pozostałych miesiącach (od 300 do 900 zł). Nawet dla laika pozostaje oczywistym, iż kwoty te nie wystarczają na uregulowanie składek wobec ZUS. Sytuacja skarżącej w przedmiotowym okresie była tak rozpaczliwa, że zmuszona była do prostej pracy montażystki "na taśmie produkcyjnej" aby tylko uzyskać jakiekolwiek dochody na utrzymanie. Jest oczywistym, iż podjęcie pracy najemnej nie odpowiadającej kwalifikacjom było wyłącznie wynikiem zatrzymania własnej działalności gospodarczej z powodu COVID-19. Natomiast za aberracje uznała strona rozważania organu, iż stan epidemii i związany z tym kryzys branży przewozów międzynarodowych oraz szkoleń ( z powodu zakazu zgromadzeń ponad 5 osób ) nie był stanem klęski żywiołowej, choć istotnie takiej nie ogłoszono z powodów politycznych zastępując ten stan ogłoszeniem "stanu epidemii".

W ocenie strony możliwe jest umorzenie składek w związku z poniesieniem strat materialnych z powodu klęski żywiołowej oraz w sytuacji gdy skutki klęski żywiołowej (choć nie sama klęska żywiołowa wprost) mogłyby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności, a taka sytuacja zachodzi w sprawie, gdyż zaplata składek za okres od października 2020 r. do lipca 2021 r. tj za okres 10 miesięcy w których faktycznie niemożliwe było prowadzenie działalności pozostaje poza możliwościami ekonomicznymi strony gdy porówna się wartość składek za ten okres z jej fatycznymi dochodami.

W końcowej części skargi wniosła o wyłączenie od orzekania w sprawie osób w przypadku przydzielenia im sprawy: a to Tomasza Dziuka, Doroty Fleszer, Adama Gołucha, Moniki Krywow, Aneta Majowskiej, Piotra Pysznego, Anny Rotter, Katarzyny Stuła- Marcela albowiem nominaci politycznej KRS nie są sędziami w rozumieniu prawa a ich powołanie na urząd sędziego jest bezskuteczne. Strona podniosła iż nie ulega wątpliwości, że w/w osoby zostały powołana na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Z definicji uniemożliwia to uznanie, że skład wyznaczony do rozpoznania sprawy jest prawidłowy i zgodny z prawem. Osoba nie mająca statusu prawidłowo powołanego sędziego po prostu nie ma prawa orzekać. Jej udział w procesie jest po prostu przestępstwem nadużycia uprawnień których nie posiada. W konsekwencji Sąd, jako organ stojący przede wszystkim na straży Konstytucji winien uniemożliwić orzekanie osobie nie mającej statusu właściwego Sądu.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie lecz z innych względów niż w skardze podniesione.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako Ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa).

Oceniając zaskarżoną decyzję, według podanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że nie jest ona prawidłowa.

Istota sporu w sprawie dotyczy oceny legalności decyzji Prezesa ZUS Oddziału w B. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił m.in.. art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Ust. 3 Całkowita nieściągalność ma miejsce m.in. wówczas, gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawv z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie Sądu przy rozpoznawaniu wniosku strony w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek doszło do naruszenia przepisów art. 28 ust. 3, a w szczególności pkt 4a, 6 u.s.u.s. albowiem organ zaniechał samodzielnej oceny tej przesłanki całkowitej nieściągalności. W szczególności organ stwierdził, iż przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 4a usus nie zachodzi gdyż wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia jednak nie podał jaka jest wysokość upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, wysokość nie opłaconej składki i nie zestawił tych dwu wartości by ocenić przesłankę określoną w tym przepisie .

Podobnie nie dokonał oceny przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 gdyż nie wskazał na podstawie jakich okoliczności faktycznych przyjął iż w sprawie jest oczywiste dla organu iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Obydwie podnoszone okoliczności przez organ muszą zostać wykazane jednak przez organ. W aktach niniejszej sprawy brak jednak jest dowodów potwierdzających twierdzenia organu. Taki sposób procedowania w sprawie oznacza, iż organy obu instancji, nie dołączając do akt dokumentów z których wywodzą skutek prawny dla strony dopuściły się w ten sposób naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Sąd podziela pogląd wyrażony przez WSA w wyroku z 27 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 536/1 (publ.:www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Sąd zauważa także, iż nie jest jego rzeczą uzupełnianie dowodów w sprawie, gdyż Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Jak stanowi art. 133 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż Sąd przy ocenie legalności aktu bierze pod uwagą materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dodać należy, iż Sąd administracyjny nie ma obowiązku ustalania okoliczności sprawy.(por. wyrok NSA I OSK 1664/17z dnia 31 października 2017 r.) publ. LEX nr 2400692. Z przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyroki NSA z dnia: 26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09, LEX nr 594014, 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09, LEX nr 746707, 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 763/12, LEX nr 1219174).

Dalej zauważyć trzeba, iż Sąd w składzie obecnym nie podziela poglądu WSA w Warszawie z 15.12.2009r. sygn. akt V SA/WA 969/09, iż postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę to organ administracyjny ma obowiązek samodzielnie ustalić przesłankę całkowitej nieściągalności (oczywistość, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne). W tym zakresie to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje nadmiernych skutków w sferze finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Jak już nadmieniono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest jakiejkolwiek analizy i porównania ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego i nadającego się do egzekucji majątku. W to miejsce organ administracyjny stwierdził tylko, że postępowanie egzekucyjne jest w toku i nie można jednoznacznie stwierdzić czy w jego ramach nie uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Mając na uwadze postanowienia art. 28 ust. 3 pkt 6 usus zgodnie z którym całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego powinno prowadzić do jednoznacznego ustalenia, czy przesłanka przewidziana w tym przepisie wystąpiła, czy też nie wystąpiła. Organ nie może natomiast dojść do wniosku, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.us. nie zachodzi bo nie można stwierdzić czy w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału Zus w R. nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne .

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę uwagi poczynione w treści uzasadnienia i uwzględni je ponownie oceniając wniosek strony o ponowne rozpoznanie sprawy.

Nadto włączy w poczet materiału dowodowego dokumenty na podstawie których dokonał oceny materialnoprawnych przesłanek istnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt-1-6 u.s.u.s.

Podobnie w sposób wyczerpujący ustali i oceni czy w sprawie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, w tym określone w art. 28 ust. 3 pkt 6 usus i da temu wyraz w treści ponownie wydanej decyzji.

Końcowo Sąd zauważa, iż nie rozpoznał w sprawie merytorycznie wniosku strony w przedmiocie wyłączenia spod orzekania w sprawie wskazanych w skardze sędziów albowiem żadna ze wskazanych tam osób w niniejszej sprawie nie brała udziału w rozpoznawaniu sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.