Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1805/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1, par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1805/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 marca 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: Urszula Bukowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2012 r., sprawy ze skargi A. W., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 15 września 2011r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy - skargę oddala -


UZASADNIENIE

W dniu 12 kwietnia 2011r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek A.W. o umorzenie całości zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami, które zobowiązany jest uiścić z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wnioskodawca wyjaśnił, iż jego stan zdrowia nie poprawia się, a jego żona w kwietniu 2010r. straciła pracę, w konsekwencji czego źródłem utrzymania obojga pozostają niewielkie świadczenia rentowe, w tym jedno obciążone zajęciami komorniczymi, które muszą wystarczyć na zaspokojenie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia 13 czerwca 2011r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 41.091,02zł.

Organ ustalił, że wnioskodawca figuruje w ewidencji ZUS jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia 1999r. do 18 marca 2010r. Zaległości figurujące na koncie tego płatnika zostały skierowane do przymusowego dochodzenia, a w ramach egzekucji własnej Dyrektor ZUS dokonał zajęcia świadczenia rentowego wnioskodawcy. Tytuły wykonawcze pozostają aktualne i są sukcesywnie realizowane. Żona wnioskodawcy była zatrudniona w "N" w okresie 15 maja 2002r. do 31 marca 2010r., w chwili rozstrzygania pobierała natomiast rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 534,60zł netto (przyznaną na okres do dnia 30 czerwca 2011r.). Sam wnioskodawca pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w kwocie 1.211,05zł brutto (ze świadczenia dokonywane są potrącenia komornicze, w związku z czym kwota netto wynosi 721,30zł). Małżonkowie nie figurują w rejestrze klientów i nie korzystają z pomocy MOPS. Są oni właścicielami lokalu mieszkalnego położonego przy ul. K. w K. - na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej, przy czym w dniu 20 maja 2011 r. na przedmiotowej nieruchomości dokonano zabezpieczenia hipotecznego na poczet spłaty zaległości składkowych. A.W. jest właścicielem sześciu samochodów osobowych, z których najmłodsze (Daewoo Nubira) legitymuje się rokiem produkcji 1999, a starsze pochodzą jeszcze sprzed 1990r. (a to 3 marki FSO Polonez i dwa FIAT 125p). W świetle oświadczenia wnioskodawcy ponosi on następujące wydatki: z tytułu opłat - 700zł, z tytułu leczenia - 100zł, z tytułu spłaty kredytów - 435zł.

Organ uznał, że w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowane w art. 28 ust. 3 (pkt 1-6) ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń (tekst jednolity - Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s."). Zwrócono w tym kontekście uwagę, iż zgodnie z 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przedawniają się z upływem 10 lat. W konsekwencji, zaległości figurujące na koncie wnioskodawcy mogą być jeszcze i są dochodzone w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Biorąc pod uwagę skuteczność prowadzonej wobec niego egzekucji – podkreślono, że nie można wobec tego stwierdzić przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ powołał się również na fakt posiadania przez wnioskodawcę majątku ruchomego i nieruchomego, który stanowi nie tylko o pewnego rodzaju statusie materialnym rodziny, ale także stwarza możliwości zabezpieczenia spłaty zaległości składkowych w postaci ustanowienia hipoteki przymusowej. Organ, jak już wspomniano, skierował zresztą wniosek o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości, będącej własnością zobowiązanego, co zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. skutkuje tym, że należności zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu, przy czym po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Dodatkowo, przeciwko uwzględnieniu wniosku przemawia zdaniem organu to, że małżonkowie uzyskują stałe comiesięczne dochody w postaci świadczeń rentowych.

W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzą także przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. nr 141, poz. 1365) (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) kiedy to należności z tytułu składek mogłyby zostać umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ ponownie przywołał tu okoliczność, iż małżonkowie uzyskują regularne, comiesięczne dochody w postaci świadczeń rentowych, które otrzymują. Wprawdzie wydatki oraz zobowiązania obciążające wnioskodawcę są znaczne, również te kredytowe, jednakże sam fakt posiadania innych wierzycieli, nie może być przyczyną dla której inny wierzyciel jakim jest ZUS odstąpi od dochodzenia swoich należności. Byłoby to bowiem swego rodzaju uprzywilejowaniem jednych wierzycieli względem innych, a sytuacja taka nie może mieć miejsca. Organ ma świadomość, że wydatki na media i leki pochłaniają znaczną część budżetu domowego, co prowadzi do ograniczeń w innych sferach życia, niemniej jednak zauważono, że pomimo tej trudnej sytuacji wnioskodawca wywiązuje się z opłat i nie posiada zaległości w bieżącym utrzymaniu, a co za tym idzie brak jest jednoznacznych podstaw do stwierdzenia, że niezbędne potrzeby życiowe rodziny nie są zaspokajane.

W kontekście przesłanki umorzenia zaległości określonej w paragrafie 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia – przypomniano, że wnioskodawca w toku przeprowadzonego postępowania przedłożył liczną dokumentację medyczną potwierdzającą problemy zdrowotne, z którymi boryka się on sam oraz członkowie jego rodziny. Organ niekwestionując w żaden sposób argumentów przytaczanych przez wnioskodawcę zauważył, że małżonkowie pobierają świadczenia rentowe, co oznacza jego zdaniem, iż dolegliwości zdrowotne nie maja wpływu na możliwość uzyskiwania dochodów, a co za tym idzie regulowania zobowiązań.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawca podtrzymał swe pierwotne żądanie podkreślając, że wbrew twierdzeniu organu dochód jego rodziny nie jest wystarczający do zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS nie ustalił bowiem, jakie konkretnie potrzeby i związane z tym wydatki w przypadku rodziny wnioskodawcy określony być powinny jako niezbędne. Ponadto wnioskodawca wyjaśnił, że pieniądze, jakie uzyskał ze sprzedaży garażu przeznaczył na zakup samochodu, który stanowi niezbędne narzędzie w wykonywanej przez niego pracy. W ocenie zobowiązanego ZUS nie podjął wszelkich kroków w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności zaniedbując jego przesłuchanie oraz opierając się wyłącznie na dokumentach i pismach strony. Końcowo podkreślono zaś, że od czasu złożenia wniosku o umorzenie należności jego sytuacja zmieniła się na gorsze, a to pogorszył się stan jego zdrowia i drastycznie wzrosły koszty utrzymania.

Decyzją z dnia 15 września 2011r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy opisaną decyzję ZUS z dnia 13 czerwca 2011r.

Ustosunkowując się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ przypomniał, że w toku prowadzonego postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca był wzywany do przedłożenia dokumentów, które mogłyby wpłynąć na zmianę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, a w szczególności aktualnych dokumentów obrazujących koszty utrzymania, koszty leczenia, w tym ponoszone na zakup leków czy dokumenty potwierdzające ewentualne aktualne zadłużenie wobec

innych instytucji, podmiotów bądź osób fizycznych. Zobowiązany, pomimo wezwania, nie dostarczył żadnych nowych dokumentów potwierdzających podnoszone przez siebie okoliczności, a dodatkowo nie skorzystał z prawa wglądu i wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów, w związku z czym organ nie mógł również wysłuchać wnioskodawcy.

Jeśli chodzi o przesłanki umorzenia zawarte w powołanym wyżej rozporządzeniu – stwierdzono, że jakkolwiek w obowiązującym ustawodawstwie brak jest jednoznacznej definicji podstawowych potrzeb życiowych, to jednak posiłkując się ustawą o pomocy społecznej, czy danymi z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych o wysokości minimum socjalnego, organ przyjął, iż chodzi tu o potrzeby umożliwiające i zapewniające egzystencję przynajmniej na minimalnym poziomie, takie jak mieszkanie, wyżywienie, ubranie, a w przypadku osób ciężko i długotrwale chorujących, leczenie i zakup potrzebnych leków. Tymczasem zestawiając wydatki ponoszone tytułem utrzymania gospodarstwa domowego z wysokością dochodu, na pozostałe bieżące utrzymanie (np. wyżywienie) organ wyliczył, że wnioskodawcy pozostaje kwota około 636,60 zł, która w ocenie organu nie stwarza groźby wywołania zbyt ciężkich skutków w sferze socjalno-bytowej dwuosobowej rodziny. Pomimo niskich dochodów i posiadania innych obciążeń finansowych w chwili obecnej podstawowe potrzeby bytowo-mieszkaniowe rodziny oraz związane z utrzymaniem właściwego stanu zdrowia są zaspokajane, a sytuacja materialna nie wymusza konieczności korzystania z pomocy finansowej pomocy społecznej. Organ uznał ponadto, iż możliwości zarobkowe posiada również żona płatnika, która co prawda w chwili obecnej pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jednakże nie stało to na przeszkodzie w wykonywaniu przez nią pracy zarobkowej w przeszłości.

W dalszej kolejności organ zbadał, czy w sprawie została spełniona przesłanka umorzenia określona w przepisie §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia – stwierdzając w konsekwencji, że wskazane przez wnioskodawcę przyczyny powstałego zadłużenia, tj. brak wystarczającego dochodu z działalności pozwalającego na opłacanie składek, nie mogą być wzięte pod uwagę jako okoliczność przemawiająca za umorzeniem należności, gdyż takie czynniki wkalkulowane są w normalne ryzyko przedsiębiorcy i nie mogą być uznane za zdarzenia nadzwyczajne, losowe, niezależne od woli płatnika.

Jeśli zaś chodzi o przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia podniesiono, że pomimo swoich problemów zdrowotnych, wnioskodawca nie jest pozbawiony całkowicie źródeł dochodu, gdyż pobiera świadczenie rentowe, które charakteryzuje regularność wypłat, a w świetle przywołanego przepisu przewlekła choroba zobowiązanego bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, oceniana być może jedynie w odniesieniu do pozbawienia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnioskodawca stwierdził, że wydanie decyzji w jego sprawie nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. W toku tego postępowania nie podjęto wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, błędnie oceniono zebrane dowody co miało wpływ na błędne ustalenia odnoszące się do stanu faktycznego, a tym samym decyzja wykracza poza granice uznania administracyjnego i nosi cechy dowolności. Poza tym skarżący powtórzył w całości argumentację wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnieć należy, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Jak wynika akt sprawy, skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres prowadzonej przezeń działalności gospodarczej. W związku z treścią jego wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity - Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.").

Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, w myśl którego to należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, powoływanym dalej jako "rozporządzenie wykonawcze"), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zaś w świetle § 3 ust. 1 pkt 3 ustawodawca dał mu taką możliwość w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. zarówno przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W wyroku z 16 listopada 1999 r., sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Podkreślono bowiem, że obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity – Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.).

W przypadku norm uznaniowych kształtujących podstawę prawną zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sąd administracyjny zobowiązany jest do skontrolowania podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji, a w szczególności do oceny, czy organ administracyjny uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne i faktyczne sprawy podlegającej rozpatrzeniu. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga zatem od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

W pierwszym rzędzie podkreślić należy, że zarówno w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącego, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy oraz w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W części wstępnej uzasadnienia przywołano bowiem wszelkie istotne z punktu widzenia sprawy okoliczności faktyczne, które następnie w sposób logiczny i przekonywujący odniesiono do ustawowych zapisów.

W rozpatrywanej sprawie organ prawidłowo ustalił, że wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności. W tym zakresie organ słusznie skoncentrował się na przybliżeniu źródeł przychodów wnioskodawcy i jego małżonki, a to przypominając, że ten pierwszy pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1 211,05zł brutto miesięcznie, a kwota świadczenia pozostająca do wypłaty, z uwzględnieniem potrąceń egzekucyjnych, wynosi 721,30zł, zaś jego żona do dnia 30 czerwca 2011r. pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 534,60zł netto. Niemniej istotnym dla sprawy były ustalenia faktyczne dotyczące posiadanych przez małżonków składników majątku wspólnego, w szczególności nieruchomości lokalowej, na którym ZUS jako wierzyciel ustanowił hipotekę przymusową jako zabezpieczenie spłaty należności składkowych, co zabezpiecza możliwość dochodzenia należności z tego przedmiotu majątkowego również po upływie terminu przedawnienia. Powyższe ustalenia nie były przecież kwestionowane przez samego skarżącego, a okoliczności te stanowią przeszkodę dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia składek, stosownie do przepisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Przepis ten wymaga bowiem, aby zaistniała całkowita nieściągalność składek, co w sprawie nie ma miejsca.

W tej sytuacji Zakład słusznie skoncentrował się na ustaleniu, czy w sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisach rozporządzenia wydanego na podstawie delegacji przewidzianej w art. 28 ust. 3b tej ustawy. Dokonanie oceny także w tym zakresie nie może budzić zastrzeżeń.

Przepisy wspomnianego rozporządzenia, dotyczące umarzania należności z tytułu składek, wskazują, że zastosowanie tego rodzaju ulgi ograniczone jest jedynie do wyjątkowych i trudnych sytuacji. Dodatkowo, jak wskazano, obowiązek wykazania wymienionych w rozporządzeniu przesłanek spoczywa na składającym wniosek o umorzenie należności.

Zakład skupił się – prawidłowo – na wykazaniu istnienia (bądź braku) okoliczności wprost wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Odrzucić przy tym należało z góry szczególną przesłankę umorzenia zaległości, wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 2, gdyż skarżący ani nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia ani też nie prowadzi już działalności gospodarczej.

I tak w zaskarżonej decyzji poddano analizie, z jednej strony dochody uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę, z drugiej zaś ponoszone wydatki, ustalając, że nawet po potrącaniu zaległych składek skarżący i jego rodzina będą mieli środki na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych. Wobec braku jednoznacznej definicji podstawowych potrzeb życiowych, organ w sposób uprawniony - posiłkując się ustawą o pomocy społecznej czy danymi z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych o wysokości minimum socjalnego - przyjął, iż chodzi tu o potrzeby umożliwiające i zapewniające egzystencję przynajmniej na minimalnym poziomie, takie jak mieszkanie, wyżywienie, ubranie, a w przypadku osób ciężko i długotrwale chorujących, leczenie - zakup potrzebnych leków. Organ podzieliwszy łączną sumę dochodów gospodarstwa (1256,60 zł) domowego ustalił zaś, że na jednego członka rodziny przypada kwota 628,30 zł. Zestawiając wydatki ponoszone tytułem utrzymania gospodarstwa domowego z wysokością dochodu, na pozostałe bieżące utrzymanie (np. wyżywienie) stwierdzono zaś, że w konsekwencji do dyspozycji małżonków pozostaje kwota około 636,60 zł, która w istocie nie stwarza w istocie groźby wywołania zbyt ciężkich skutków w sferze socjalno-bytowej dwuosobowej rodziny. Jakkolwiek kategoria wspomnianego minimum socjalnego jest wysoce zgeneralizowana, to jednak z braku innych zobiektywizowanych kryteriów jawi się jako rozsądna podstawa czynienia ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wydatki te uwzględniają opłaty stałe związane z prowadzonym gospodarstwem domowym (koszty energii elektrycznej, wody, ogrzewania, itp.) wyżywienie, środki czystości, odzież, leki. Tymczasem wskutek dokonanych obliczeń organ stwierdził, że w przypadku pojedynczego członka rodziny pozostającego we wspólnym gospodarstwie kwota dochodu przekracza znacznie wspomniane minimum socjalne. Wobec ustalonej w tym kontekście nadwyżki pozwalającej zakładać nawet istotne wahania bieżących wpływów nie sposób stwierdzić bezpośredniego zagrożenia dla egzystencji samego wnioskodawcy jak i jego najbliższych, mając dodatkowo na uwadze wspomniany już fakt niewykorzystywania przez małżonkę skarżącego wszystkich swoich zdolności zarobkowych.

W kontekście regulacji przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego doniosłym było, że będąc niezdolnym do wykonywania pracy zarobkowej (orzeczona całkowita niezdolność do pracy) skarżący jest beneficjentem wsparcia udzielanego przez ZUS w postaci świadczenia rentowego, zaś przesłanką umorzenia zaległości składkowych w myśl tego przepisu jest całkowite pozbawienie wnioskodawcy możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności.

Z akt administracyjnych wynika, że ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego na okoliczność jego sytuacji finansowej i osobistej. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Co istotne, przed wydaniem decyzji organ poinformował wnioskodawcę o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych, a zatem zgodnie z przepisami procedury zapewniono mu możliwość zajęcia stanowiska w przedmiocie wyników postępowania dowodowego, a ewentualne wyjaśnienia mogłyby posłużyć organowi administracji publicznej do ustalenia istotnych okoliczności sprawy, do uzupełnienia twierdzeń stron czy do ujawnienia środków dowodowych. Skarżący zaniedbując wykorzystania tego uprawnienia nie może teraz przerzucać na organ ewentualnych negatywnych skutków stąd wynikających. Należy jednocześnie podkreślić, że skarżący zdaje się w sposób opaczny rozumieć istotę dowodu z przesłuchania strony, który zasadza się przecież na uzyskaniu przez organ orzekający informacji na okoliczność wiedzy strony w zakresie stanu faktycznego sprawy, a nie jego oceny. Dana osoba przesłuchiwana jest, zatem w tym charakterze na okoliczność tego, co widziała i słyszała. Nie mają natomiast znaczenia dla organu orzekającego wyrażone przy okazji subiektywne oceny przedstawianych okoliczności faktycznych. Dodatkowo dowód z przesłuchania stron jest dowodem posiłkowym, bowiem może być przeprowadzony wówczas, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Przez wyczerpanie środków dowodowych należy rozumieć sytuację, w której organ administracji publicznej zgromadził i ocenił wyczerpująco cały materiał dowodowy zgodnie z regułami określonymi w kodeksie, lecz mimo tego pozostały niewyjaśnione istotne okoliczności faktyczne sprawy. Z kolei brak środków dowodowych oznacza taką sytuację, w której organ administracji publicznej i strony postępowania nie dostarczyły dowodów niezbędnych do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia faktów istotnych dla załatwienia sprawy lub przeprowadzenie dowodu na takie okoliczności faktyczne stało się niedopuszczalne (por. wyrok NSA z dnia 21 października 1994 r., SA/Wr 895/94, POP 1996, z. 3, s. 81). Tymczasem w oparciu o zebrany materiał dowodowy organ był w stanie dokonać całościowej oceny dowodów, a ponadto nie można tracić z pola widzenia okoliczności, iż wprawdzie postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych toczy się zgodnie z zasadami ogólnego postępowania administracyjnego administracyjnym - to jednak z uwagi na specyfikę żądania strony oraz przedmiot dowodu ciężar udowodnienia faktu w znacznej mierze przenosi się tu na osobę, która z przedmiotowych faktów wywodzi skutki prawne.

Reasumując, należy jeszcze raz wyraźnie zaznaczyć, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej. W ocenie Sądu wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącą, które zresztą nie były przez nią kwestionowane. Następnie dokonano prawidłowej oceny ustalonych w ten sposób okoliczności przez pryzmat przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego. W tych warunkach jako nieusprawiedliwione należało uznać podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a to art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł o oddaleniu skargi.