Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 483/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6164 Wspólnoty gruntowe
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi~Minister Środowiska
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 127 par. 1, art. 156 par.1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 15 ust. 1
journal: Dz.U. 1963 nr 28 poz 169
law: Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.
article: art. 52 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 2, art. 190, art. 200, art. 205 par. 2, art. 271 pkt 2, art. 280 par. 1, art. 281, art. 282 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2012 r. sprawy ze skargi Spółki [...] w S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2003 r. sygn. akt II SA 3345/01 w części dotyczącej punktu 2 wyroku oddalającego skargę J. N. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie leśno – gruntowej, wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie oraz ustalenia, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową. 1. zmienia wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2003 r. sygn. akt II SA 3345/01 w części dotyczącej punktu 2 w ten sposób, że stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Środowiska na rzecz skarżącej Spółki [...] w S. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 grudnia 1994 r., sygn. akt SA/Ka 125/94 uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1993 r. i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1993 r. w sprawie ustalenia wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie leśno - gruntowej w S., obszaru wspólnoty i wielkości udziałów przysługujących członkom wspólnoty.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji ustalił, że w tej sprawie w latach sześćdziesiątych XX wieku została wydana decyzja w trybie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169), dalej zwanej "uzwg" i umorzył postępowanie w sprawie decyzją z dnia [...] września 1995 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1995 r.

Następnie postępowanie w sprawie zostało wznowione, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 1998 r. uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 1995 r. i umorzył postępowanie w sprawie przyjmując, że do nieruchomości, których sprawa dotyczy nie mają zastosowania przepisy uzwg, bowiem adresatem przywileju Króla Stanisława Augusta było miasto S., a nie grupa mieszkańców, zatem nieruchomości te stanowią mienie gromadzkie. Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa decyzją z dnia [...] lutego 1999 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody z dnia [...] września 1998 r., wskazując, że decyzja organu drugiej instancji została wydana po rozpatrzeniu odwołania zarządu Spółki do Zagospodarowania Wspólnoty Leśno - Gruntowej w S. i członków Spółki.

Skarga na decyzję Ministra wniesiona przez członków Spółki została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 1999 r., sygn. akt II SA 557/99 i 736-777/99.

W dniu 26 czerwca 2000 r. J. N. wniósł skargę na bezczynność Ministra Środowiska w rozpatrzeniu jego odwołania i innych osób od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1998 r.

Wyrokiem z dnia 19 lutego 2001 r., sygn. akt II SAB 178/00 Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Ministra Środowiska do rozpatrzenia w terminie 6 tygodni odwołania J. N. i innych osób, które podpisały odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1998 r.

Następstwem powyższego stanu rzeczy była decyzja Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r., utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 1998 r.

Skarga J. N. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r. została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2003 r., sygn. akt II SA 3345/01, zaś skarga kasacyjna od tego wyroku wniesiona przez J. N. została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2005 r., sygn. akt OSK 367/04.

Następnie Spółka dla Zagospodarowania Wspólnoty Leśno - Gruntowej w S., dalej również jako "Spółka" złożyła dwie skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Pierwszą zawarto w piśmie z dnia 15 grudnia 2008 r. - dotyczyła wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 1999 roku, sygn. akt II SA 557/99 i 736 - 777/99, zaś druga z dnia 30 czerwca 2009 r. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2003 r., sygn. akt II SA 3345/01.

W skardze z dnia 15 grudnia 2008 r. Spółka podniosła zarzut braku należytej reprezentacji w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wyrokiem z dnia 27 marca 2009 roku, sygn. akt IV SA/Wa 2089/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Spółki. Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2010 roku, sygn. akt II OSK 1058/09 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok z dnia 27 marca 2009 roku i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Prawomocnym wyrokiem z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1365/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zmienił wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 1999 r. wydanego w sprawie o sygn. akt II SA 557/99 i 736 - 777/99 w ten sposób, że stwierdził nieważność decyzji Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia [...] lutego 1999 r.

Natomiast w skardze o wznowienie postępowania z dnia 30 czerwca 2009 r. (będącej przedmiotem niniejszego postępowania) Spółka jako podstawę wznowienia wskazała okoliczność, że nie brała udziału w postępowaniu jako strona, ponieważ w czasie postępowania w tej sprawie nie miała organów uprawnionych do reprezentowania Spółki (od 17 maja 1998 r. do 16 listopada 2008 r.), a ustanowiony kurator nie był uprawniony do reprezentowania Spółki. O wyroku z dnia 18 listopada 2003 r. Spółka dowiedziała się w dniu 26 kwietnia 2009 r. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1045/10 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1123/09 odrzucające skargę o wznowienie oraz stwierdził, iż skarga o wznowienie w tej sprawie została wniesiona w terminie.

Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 988/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę o wznowienie postępowania. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Spółki Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2418/10 uchylił wyrok z dnia 11 sierpnia 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano następujące powody przemawiające za uchyleniem wyroku Sądu pierwszej instancji:

- analiza orzeczeń sądowych w różnych postępowaniach (w których jako strony występowali członkowie Spółki) nie daje podstaw do przyjęcia, że reprezentacja Spółki była oceniana i rozstrzygana, ponadto kwestia ta nie mogła być rozstrzygnięta bez udziału Spółki reprezentowanej przez uprawniony organ;

- oddalenie skargi kasacyjnej (wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2005 r., sygn. akt OSK 367/04) nie oznacza, że Spółka nie może wykazywać, iż nie miała zdolności procesowej z powodu braku organu powołanego do jej reprezentowania;

- Sąd był obowiązany na skutek skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego rozpoznać skargę na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r., po uprzednim uchyleniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2003 r., sygn. akt II SA 3345/01;

- Sąd nie dostrzegł związku przedmiotowej sprawy ze sprawą ze skargi Spółki o wznowienie postępowania z dnia 15 grudnia 2008 r. (dotyczącej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 1999 roku, sygn. akt II SA 557/99 i 736 - 777/99), gdy oczywistym jest, że rozstrzygnięcia w obu sprawach dotyczą tej samej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1998 r. (wydanej w pierwszej instancji);

- prawomocnym wyrokiem z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1365/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zmienił wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 1999 r. i stwierdzona została nieważność decyzji z Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa decyzją z dnia [...] lutego 1999 r., zatem nie zostało zakończone postępowanie odwoławcze od decyzji Wojewody [...] z 1998 r.;

- na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 23 lutego 2012 r. okazano decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] stycznia 2012 r. uchylającą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 1998 r., zatem mogła powstać sytuacja, że wyrok z dnia 18 listopada 2003 r. dotyczy decyzji która została już wyeliminowana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako "ppsa", Sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpatrując sprawę, z uwagi na treść art. 190 ppsa związany był wykładnią prawa dokonaną w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2418/10, gdyż stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie. Ponadto Sąd na podstawie art. 153 ppsa związany był orzeczeniem wydanym w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny - postanowienie z dnia 10 czerwca 2010 r. (sygn. akt II OSK 1045/10), jak również przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1365/10.

Wskazać należy, że Skarżąca Spółka domagała się wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2003 r., sygn. akt II SA 3345/01. Zgodnie z art. 280 § 1 ppsa Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Przedmiotowa skarga została oparta na przesłance z art. 271 pkt 2 ppsa - braku należytej reprezentacji w toku postępowania. O tym, że skarga została wniesiona w terminie przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1045/10.

Dokonując na rozprawie badania dopuszczalności wznowienia postępowania (art. 281 ppsa) Sąd uznał, iż taka podstawa zachodzi. Oceniając dopuszczalność skargi Sąd miał na względzie wiążące wytyczne zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2418/10, gdzie napisano wprost, że "(...) okoliczności te powinny być rozważone w toku ponownego rozpoznawania w postępowaniu wznowieniowym skargi na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r.". Zobowiązanie Sądu pierwszej instancji do rozpoznania skargi J. N. na decyzję z [...] lutego 2002 r. oznacza, iż Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wznowienie postępowania sądowego było w niniejszej sprawie uzasadnione.

Krótko należy wyjaśnić, że przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie było ustalenie wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie leśno - gruntowej, wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie oraz ustalenia, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową. Decyzja Ministra Środowiska z [...] lutego 2002 r. została wydana w trybie nadzwyczajnym - wznowienia postępowania administracyjnego - jako orzeczenie utrzymujące w mocy decyzję Wojewody Katowickiego z [...] września 1998 r., którą to umorzono postępowanie w sprawie. Decyzja Ministra Środowiska została zaskarżona do Sądu, zaś w dacie wydawania wyroku oddalającego skargę (18 listopada 2003 r.) istniała Spółka do Spraw Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej w S. Spółka taka ma osobowość prawną (art. 15 ust. 1 uzwg) i jest erygowana do sprawowania zarządu nad wspólnotą oraz do właściwego zagospodarowania gruntów wchodzących w skład określonej wspólnoty. Skoro sprawa dotyczyła ustalenia praw związanych z daną wspólnotą gruntową, Spółka utworzona do zagospodarowania wspólnoty gruntowej powinna brać udział w takim postępowaniu jako strona. Natomiast w dniu wyrokowania przez Naczelny Sąd Administracyjny tj. 18 listopada 2003 r. (sygn. akt II SA 3345/01) Spółka nie miała organów uprawnionych do jej reprezentowania, zatem nie była należycie reprezentowana w postępowaniu przed Sądem (szerzej w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1365/10). Powyższe uzasadniało wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego.

Wznowienie postępowania powoduje, że Sąd rozpoznaje sprawę (skargę J. N. na decyzję z [...] lutego 2002 r.) na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia.

Będąc związany oceną prawną zawartą w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2012 r. (art. 190 ppsa) rozpoznając na nowo sprawę (art. 282 § 1 i 2 ppsa) Sąd musiał wziąć pod uwagę wytyczne zawarte w wyroku Sądu drugiej instancji. Sąd dostrzegł związek przedmiotowej sprawy ze sprawą zakończoną wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2011 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1365/10). Nie budzi bowiem wątpliwości, że przedmiotem obu spraw jest wydana w pierwszej instancji przez Wojewodę [...] decyzja z dnia [...] września 1998 r. Rozpatrywanie wniesionych odwołań w dwóch odrębnych postępowaniach spowodowało istnienie dwóch decyzji drugoinstancyjnych - z dnia [...] lutego 1999 r. i z dnia [...] lutego 2002 r. (obie utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie z dnia [...] września 1998 r.), na które wniesiono skargi oddalone następnie przez sąd administracyjny (odpowiednio wyrokami z dnia 6 października 1999 r. i z dnia 18 listopada 2003 r.). Konsekwencją powyższego stanu rzeczy było wniesienie przez Spółkę dwóch skarg o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego (opartych na tej samej podstawie prawnej). W prawomocnie zakończonej sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1365/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2011 r. zmienił wyrok z dnia 6 października 1999 r. w ten sposób, że stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] lutego 1999 r. (wyeliminowano z obrotu jedną z dwóch decyzji organu drugiej instancji). Skoro obie sprawy pozostają ze sobą w ścisłym związku, gdyż dotyczą tej samej decyzji organu pierwszej instancji, przedmiotem obu skarg o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego był ten sam zarzut nieważności postępowania (art. 271 pkt 2 ppsa), zatem zastosowanie w niniejszej sprawie powinien znaleźć art. 153 ppsa stanowiący, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu (tutaj w wyroku z dnia 31 stycznia| 2011 r.) wiążą w sprawie sąd rozpoznający w trybie art. 282 § 1 ppsa na nowo sprawę.

Zgodnie z art. 127 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 tj. ze zm.), zwanej dalej "Kpa", odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji może wnieść tylko strona. W niniejszej sprawie odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1998 r. wniósł J. N. Skoro w sprawie dotyczącej ustalenia praw związanych z funkcjonowaniem wspólnoty gruntowej istniała spółka do zagospodarowania tej wspólnoty gruntowej to członkowie tej spółki nie mają interesu prawnego do kwestionowania decyzji administracyjnych. Tylko bowiem właściwie reprezentowana Spółka ma interes prawny do występowania w takim postępowaniu jako strona. Skoro odwołanie wniósł członek Spółki organ odwoławczy winien wydać decyzję umarzającą postępowanie odwoławcze z powodu wniesienia odwołania przez podmiot do tego nieuprawniony. Wydanie decyzji merytorycznej w sytuacji gdy odwołanie nie pochodziło od strony musiało zatem skutkować stwierdzeniem nieważności takiego rozstrzygnięcia (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 Kpa).

Sąd nie mógł natomiast dokonać kontroli decyzji organu pierwszej instancji z dwóch powodów. Po pierwsze ocena legalności tej decyzji prowadziłaby do kontroli decyzji administracyjnej bez wyczerpania środka zaskarżenia w administracyjnym toku instancji (odwołanie nie pochodzi od strony), co w konsekwencji stanowiłoby naruszenie art. 52 § 1 ppsa w zw. z art. 127 § 1 Kpa.

Następnie zauważyć należy, że w momencie orzekania przez Sąd, decyzji organu pierwszej instancji nie było już w obrocie prawnym - została bowiem uchylona decyzją Ministra Środowiska z dnia [...] stycznia 2012 r.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 282 § 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 ppsa i 156 § 1 pkt 4 Kpa orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Orzekając w punkcie 2 wyroku Sąd miał na względzie, iż zgodnie z art. 200 ppsa w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu należy się od organu administracji publicznej, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na podstawie tego przepisu w zw. z art. 205 § 2 ppsa zasądzono na rzecz Skarżącej koszty postępowania sądowego na które składają się: wpis sądowy od skargi - 100 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł oraz wynagrodzenie dla radcy prawnego reprezentującego Skarżącą - 240 zł. Wysokość wynagrodzenia ustalono zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Ponownie rozpoznając odwołanie organ administracji uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, a w szczególności oceni legitymację J. N. do wniesienia środka odwoławczego.