Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 609/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15, art. 18
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 44
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 1010/21 w sprawie ze skargi K.C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 27 października 2021 r., nr 3201-IEW.711.16.2021.4 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 17 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 1010/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: "WSA") oddalił skargę K.C. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej "Dyrektor") z 27 października 2021 r. w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżący zaskarżył go w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych a także kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 3 § 1 w związku z art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej skutkującą oddaleniem skargi i nieuchyleniem zaskarżonego postanowienia, mimo mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przez organy I i II instancji przepisów art. 7, art. 8, art. 12, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1950 r. - Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej jako: "k.p.a."), a polegającego na przyjęciu przez WSA za prawidłowy stanu faktycznego ustalonego przez te organy bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, a mianowicie poprzez przyjęcie, że ww. organy dokonały właściwej weryfikacji adresu skarżącego, konsekwencją czego było uznanie, że doszło do skutecznego doręczenia upomnienia, chociaż organ posiadał wiedzę na temat aktualnego - tj. odmiennego adresu zamieszkania Skarżącego aniżeli ten, na który wysłano upomnienie, i w dniu 22 lipca 2021 r. doręczył Skarżącemu tytuł wykonawczy na prawidłowy adres - odmienny aniżeli wcześniej wysyłał upomnienie;

2. art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i 151 p.p.s.a., poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej skutkującą oddaleniem skargi i nieuchyleniem zaskarżonego postanowienia, mimo mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przez organ I i II instancji art. 8, art. 10 w związku z art. 44 k.p.a. w związku z art. 15 § 1 w związku z art. 33 § 1 i § 2 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a."), polegającego na przyjęciu przez WSA że upomnienie zostało Skarżącemu prawidłowo doręczone, pomimo niewykazania przez organy, że doszło do spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących skuteczność doręczenia zastępczego zgodnie z treścią art. 44 k.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do wszczęcie postępowania egzekucyjnego bez obligatoryjnego doręczenia upomnienia.

Skarżący zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przed przystąpieniem do rozpoznania poszczególnych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, konieczne jest przypomnienie, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego artykułu. Przesłanki te w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły.

Zarzuty i argumentacja skargi kasacyjnej sprowadzają się w istocie do jednej kwestii – a mianowicie prawidłowości doręczenia Skarżącemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., co stanowiło podstawę wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej określonego w art. 33 § 2 u.p.e.a.

W niniejszej sprawie Skarżący podnosi, że z niewyjaśnionych przyczyn doręczenie tytułu wykonawczego nie zostało poprzedzone doręczeniem upomnienia na właściwy adres Skarżącego, tj. na ul. O. w S., który był wierzycielowi znany.

Kwestia prawidłowości, a co za tym idzie skuteczności, doręczenia Skarżącemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. ma charakter kluczowy, albowiem brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia stanowi jedną z podstaw do wniesienia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym, zaś w przypadku uznania go za zasadny, postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu na podstawie art. 34 § 4 w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że przepisy u.p.e.a. nie zawierają własnej regulacji zasad i trybu doręczania pism w postępowaniu egzekucyjnym, w związku z czym w myśl art. 18 u.p.e.a. mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a.

Kwestie zasad i trybu doręczania pism w postępowaniu administracyjnym w sposób kazuistyczny uregulowane zostały w Rozdziale 8 Działu I k.p.a. Szczegółowość tej regulacji jest niezbędna ze względu na konieczność ścisłego określenia faktów powodujących skutek prawny. NSA podziela stanowisko wyrażone w doktrynie, zgodnie z którym przepisy k.p.a. dotyczące doręczeń pism procesowych powinny być wykładane ściśle, gdyż czynność materialnotechniczna doręczenia powoduje szereg doniosłych skutków procesowych (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. 15, Warszawa 2017 r., s. 302).

Zasadą jest doręczenie pisma organu do rąk adresata, będącego osobą fizyczną (art. 42 k.p.a.). Możliwe jest jednakże doręczenie zastępcze, w tym także stwarzające domniemanie doręczenia, o którym mowa w art. 44 k.p.a. Doręczenie zastępcze (zarówno na podstawie art. 43, jak i art. 44 k.p.a.), będzie jednakże skuteczne wówczas, gdy zostanie dokonane pod prawidłowym adresem. Aby doręczenie było skuteczne, adres ten musi być aktualny w momencie doręczenia, a w przypadku doręczenia, o którym mowa w art. 44 § 1 k.p.a., przynajmniej w dacie pozostawienia zawiadomienia adresata o nadejściu przesyłki i miejscu jej złożenia z uwagi na nieobecność adresata.

W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że wierzyciel dokonał doręczenia upomnienia w trybie, tzw. doręczenia zastępczego na podstawie art. 44 § 1 - § 4 k.p.a. Wierzyciel 11 marca 2021 r. wystawił bowiem Skarżącemu jako zobowiązanemu upomnienie, które zostało wysłane na podany przez niego (3 marca 2020 r. w zgłoszeniu ZAP-3) adres zamieszkania, tj. ul. T. Z adnotacji urzędu pocztowego wynikało, że korespondencja została dwukrotnie awizowana (22 marca 2021 r. i 30 marca 2021 r.), a niepodjęta w terminie została zwrócona do nadawcy. Wierzyciel uznał przesyłkę za doręczoną 7 kwietnia 2021 r.

W tej sytuacji, nie sposób podzielić zarzutów skargi kasacyjnej w zakresie braku prawidłowości doręczenia spornego upomnienia z 11 marca 2021 r. na nieprawidłowy adres Skarżącego.

Bezsporne jest, że 3 marca 2020 r. Skarżący złożył wierzycielowi zgłoszenie ZAP-3 (zgłoszenie aktualizacyjne osoby fizycznej będącej podatnikiem, o którym mowa w art. 9 ust. 1d ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników), w którym jako swój adres podał ul. T.w S. Aktualność i prawidłowość adresu przy ul. T. w S., w okresie wystawienia i doręczenia spornego upomnienia, wynika również ze złożonego przez Skarżącego 25 marca 2021 r. (a więc tuż po dacie wystosowania spornego upomnienia) zeznania podatkowego PIT-37 za 2020 r. Tym samym, trafnie WSA uznał, że Skarżący składając wyżej wymienione zeznanie podatkowe 25 marca 2021 r., w którym wskazał powyższy adres jako adres zamieszkania, sam potwierdził przed organami podatkowymi, że powyższy adres wskazany w ZAP-3 z 3 marca 2020 r. pozostaje aktualny. W tej sytuacji nie sposób podzielić zarzutów skargi kasacyjnej w zakresie doręczenia spornego upomnienia z 11 marca 2021 r. na nieprawidłowy adres Skarżącego. Powyższy adres był jedynym adresem Skarżącego, jaki w tej sprawie był znany wierzycielowi w momencie wystawienia i doręczenia upomnienia z 11 marca 2021 r. Wbrew twierdzeniom Skarżącego organ wiedzę na temat odmiennego adresu aniżeli ten, na który wysłano upomnienie uzyskał dopiero z pisma Skarżącego z 24 czerwca 2021 r., w którym to o fakcie tym powiadomił wierzyciela a 30 lipca 2021 r. dokonał zmiany adresu składając zgłoszenie ZAP-3.

Mając powyższe na uwadze oraz ze względu na doniosłe skutki, jakie przepisy u.p.e.a. wiążą z faktem doręczenia upomnień, jak również z uwagi na okoliczność, że zastępczy tryb doręczenia jest wyjątkiem od zasady doręczenia pisma do rąk adresata, w przypadku osób fizycznych w trybie art. 42 i art. 43 k.p.a., przepis art. 44 k.p.a. (przepisy te stosuje się w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie art. 18 u.p.e.a.) powinien być interpretowany w sposób ścisły, co oznacza, że nie mogą istnieć jakiekolwiek wątpliwości, co do spełnienia określonych w nim wymogów warunkujących możliwość uznania, że przesyłka została w sposób prawidłowy, a co za tym idzie skutecznie doręczona. W niniejszej sprawie upomnienie poprzedzające wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącego, zostało wysłane i uznane za doręczone pod wskazany przez niego adres. Za niezasadnie zatem należy uznać zarzuty naruszenia wskazanych przez autora skargi kasacyjnej przepisów k.p.a., tj. art. 7, art. 8, art. 12, art. 77 i art. 80. Zebrany w sprawie materiał dowodowy był wyczerpujący a jego ocena została dokonana zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, co pozwoliło na ustalenie stanu faktycznego w sposób prawidłowy. Podkreślić należy nadto, iż WSA prawidłowo dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia w zakresie podniesionych w skardze zarzutów, stwierdzając, że postanowienie jest zgodne z prawem, nie narusza bowiem ani przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło też do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i 151 p.p.s.a. w powiązaniu z ww. przepisami k.p.a. oraz u.p.e.a.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Stosownie do postanowień art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, zarzutów pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno zawierać ponadto wskazania co do dalszego postępowania. Przepis ten wskazuje na elementy uzasadnienia wyroku. Do jego naruszenia doszłoby, gdyby uzasadnienie zostało sporządzone niezgodnie ze wskazanymi wyżej przepisami, tj. nie zawierało zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia - co nie ma miejsca w niniejszej sprawie, albowiem uzasadnienie orzeczenia WSA zawiera wszystkie te elementy. WSA w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez WSA jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego wynikającego z przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do postanowień art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Bogusław Woźniak Paweł Borszowski Sławomir Presnarowicz (spr.)