Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1181/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant: Anna Balicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi A. R. i Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2014 r., znak: [...] Burmistrz A., działając na podstawie art. 29 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne (Dz. U. z 2012 r., poz. 145), nakazał A. R. i Z. R. - właścicielom działki oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] przywrócenie stanu poprzedniego poprzez likwidację nasypu i przywrócenie pierwotnych rzędnych terenu przedmiotowej nieruchomości - zgodnych z załącznikiem.

W uzasadnieniu streszczono dotychczasowy przebieg postępowania w niniejszej sprawie. Wskazano, że w dniu [...] czerwca 2013 r. W. M. wystąpił z wnioskiem do Burmistrza A. o wszczęcie postępowania administracyjnego między innymi w sprawie podniesienia poziomu sąsiedniego gruntu znacząco ponad poziom naturalny, co doprowadziło do zmiany stosunków wodnych, skutkujących skierowaniem wód opadowych, ziemi oraz błota na teren sąsiednich nieruchomości.

Działając na podstawie art. 61 § 4 K.p.a. organ I instancji zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie "zmiany stosunków wodnych dokonanych ze szkodą dla działek oznaczonych numerem [...] i [...] przez wody opadowe napływające z kilkumetrowego nasypu wykonanego na działce nr [...] w S.". W dniu [...] lipca 2013 r. przeprowadzone zostały oględziny terenu z udziałem stron postępowania. W dniu [...] października 2013 r. do organu I instancji wpłynęła opinia biegłego hydrogeologa sporządzona przez dr inż. B. R.

Organ I instancji ustalił, że na niezabudowanej porośniętej trawą działce nr [...] zdjęto wierzchniówkę, a następnie przystąpiono do nawożenia na jej powierzchnię mas ziemnych oraz odpadów w tym między innymi fragmentów nawierzchni asfaltowych. Na nasypie wykonano trzy rowy, których celem było odprowadzenie wód opadowych z nasypu. Zlikwidowano naturalny uskok pomiędzy działkami oznaczonymi numerami [...], a [...] i [...]. Dokonano zmiany kierunku naturalnego spływu wód opadowych. W stanie pierwotnym na podstawie lokalnych spadków terenu stwierdzono, że na ten obszar (nieckę) naturalnie spływała woda opadowa z kierunków północno - wschodniego, wschodniego i południowo - wschodniego. Przed wybudowaniem nasypu, czyli w warunkach naturalnych niecka obejmowała częściowo działki nr [...] oraz nr [...] (część wschodnia niecki). W obecnej sytuacji część niecki znajdująca się na działce [...]została zasypana.

Wskazano na dowody potwierdzające, że zmiana stanu wód na gruncie spowodowana przez nawiezienie na działkę nr [...] znacznych mas ziemnych, zmiana ukształtowania działki nr [...] ma szkodliwy wpływ na działki oznaczone w ewidencji gruntów nr [...],[...] i [...].

Stwierdzono, że istniejące urządzenie zapobiegające szkodom, to jest trzy rowy wykonane na nasypie nie zabezpieczają posesji położonych poniżej działki nr [...] przed napływem wód opadowych przy zwiększonych opadach deszczu. Pomimo tego, że są wykonane działki poniżej są częściowo podtapiane i zabagnione.

Organ I instancji wskazał ponadto, że jedną z propozycji rozwiązania problemu zaproponowaną przez biegłego jest przywrócenie stanu poprzedniego. Rozwiązanie to jest akceptowane przez strony postępowania. Jest to rozwiązanie najprostsze do wykonania ponadto wyeliminowałoby problem gromadzenia się wód opadowych w nasypie. Rozważano również propozycję biegłego polegającą na zmniejszeniu miąższości (grubości nasypu) tak, aby w żadnym punkcie nie przekraczał jednego metra. Kształtowanie pozostałej skarpy oraz jej zabezpieczenia przed ruchami masowymi - w sensie profesjonalnej konstrukcji oporowej - oraz zaprojektowanie odwodnienia nasypu przez uprawnioną do tego osobę. Rozwiązanie to wiąże się z usunięciem zdecydowanie większości nawiezionych mas ziemnych z działki [...] Jednocześnie przewiduje konieczność wykonania projektu odwodnienia przez osobę uprawnioną oraz zaprojektowania profesjonalnej konstrukcji oporowej. Rozwiązanie to wiąże się z dodatkowymi kosztami oraz koniecznością uzyskania stosownych pozwoleń.

Organ I instancji ustalił, że w wyniku wykonania nasypu na działce nr [...] doszło do zmiany stanu wód, szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie: [...],[...] i [...]. Powstałe szkody związane są ze stopniowym zabagnieniem części powierzchni działek [...] i [...] ograniczeniem możliwości ich użytkowania, erozją wodną oraz gromadzeniem bardzo dużych ilości wody w nasypie, która powoduje uplastycznianie się materiału z którego jest wykonany i przemieszczanie się go na działki [...] [...]ze szkodą dla tych działek oraz skoncentrowanym napływem wód opadowych w przypadku zwiększonych opadów deszczu na działki nr [...],[...] i [...].

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie złożyli A. R. i Z. R. podnosząc, że okolicznością bezsporną jest to, że działka numer [...] sąsiaduje bezpośrednio od strony zachodniej z działkami nr [...]i [...] a ukształtowanie terenu (wzniesienie) powoduje, ze działki nr [...] i [...]położone są niżej od działki nr [...] stąd też zgodnie z ukształtowaniem terenu woda z działek położonych wyżej spływa na działki położone niżej. Bezsporne powinno być również i to, że na wszystkie wymienione wyżej działki spływa woda z działek położonych wyżej między innymi v, [...],[...] jak również z ulicy T. która biegnie od strony gór w dół i łączy się z ulicą G. przy której położone są ww. działki. Z oświadczeń stron, jak i z opinii biegłego wynika, iż z działki nr [...] woda zawsze spływała na działki położone niżej w kierunku zachodnim, to jest między innymi nr [...] i [...]. Materiał dowody zgromadzony w aktach sprawy potwierdza, iż woda nadal spływa w kierunku zachodnim. W ocenie odwołujących się trudno zgodzić się z ustaleniami zawartymi w decyzji czy z opinią biegłego, że woda zmieniła kierunek spływu, skoro nadal spływa i będzie spływać z naturalnym ukształtowaniem terenu.

Odwołujący wskazali, że podczas powodzi, która miała miejsce w 2005 r. woda z działek położonych wyżej, w tym ul. T., zalała nie tylko działkę nr [...], ale także działki położone niżej, zalewając nawet domy. Organ w ogóle nie próbował ustalić jak faktycznie wyglądała kwestia spływu wody w przypadku intensywnych opadów deszczu. Wskazano, że organ I instancji pominął notatkę oraz dokumentacją fotograficzną z interwencji Straży Miejskiej dotyczącej zalewania działek przez wodę spływającą ul. G. Pominięto również opinię biegłego geologa, której zakres opracowania pokrywa się z tym co jest przedmiotem postępowania w przedmiotowej sprawie, a znajduje się ona w dokumentacji postępowania prowadzonego przez Burmistrza A. w sprawie magazynowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczony. Z opinii tej wynika, iż nie nastąpiła żadna zmiana stosunków wodnych, a czasowo zgromadzona ziemia na działkę nr [...] nie stanowi żadnego zagrożenia, ani nie zmienia stosunków wodnych. Natomiast w przedmiotowej sprawie biegły stwierdza, że nastąpiła zmiana stosunków wodnych. Opinia ta w ocenie odwołujących, a w ślad za nią decyzja z [...] marca 2014 r. są wewnętrznie sprzeczne. Z jednej przyjmuje się, że woda spływa w kierunku zachodnim tak jak było to dotychczas, a z drugiej przyjmuje się, że jest to ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Skoro zawsze w tym kierunku woda spływała i nadal spływa to w ogóle nie może być mowy o zmianie kierunku spływu wody, a tym bardziej ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Usunięcie ziemi nie zmieni kierunku spływu wody, woda nadal będzie spływać na działki położone niżej, czyli miedzy innymi działki nr [...] i [...].

Odwołujący się podnieśli, że organ I instancji prowadzi analogiczne postępowanie do tej sprawy, to jest w sprawie składowania odpadów na działce nr [...]której wynik bezpośrednio dotyczy niniejszego postępowania. Ustalenia i rozstrzygnięcie w tamtej sprawie mają bezpośredni wpływ na niniejsze postępowanie. W decyzji z dnia [...] marca 2014 r. nie uwzględniono tej okoliczności.

W dniu [...] kwietnia 2014 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wpłynęła odpowiedź W. M. na powyższe odwołanie. W ocenie ww. pełnomocnik odwołujących nie sprecyzował który ustęp art. 29 ustawy Prawo wodne został naruszony, nie wskazała również w jaki sposób. Również twierdzenie odwołującego "że opinia biegłego jest rozstrzygająca" nie znajduje uzasadnienia, gdyż w wydanej decyzji organ przedstawił szereg dowodów, na których się oparł oraz przedstawił swój tok rozumowania w sprawie. Opinia biegłego stanowi istotny, ale nie jedyny dowód. Spływ wody w kierunku zachodnim nie stanowi jedynej okoliczności mającej znaczenie dla przedmiotowej sprawy. Logiczne jest, że woda spływa z terenów położonych wyżej na obszary znajdujące się poniżej. Utworzony nasyp ziemny ma jednak wpływ nie tylko na kierunek spływu wody (o czym świadczą np. bruzdy erozyjne), ale również koryta spływu i warunki retencji w skali lokalnej. Ponadto, gromadząca się w nasypie woda znacząco zwiększa ciężar konstrukcji, skutkując powierzchniowymi ruchami masowymi. Materiał wykorzystany do budowy nasypu hamuje swobodną infiltrację wody, sprzyjając intensyfikacji spływów błotnych.

Okoliczność, że Burmistrz A. prowadzi postępowanie w innej sprawie pozostającej w związku z wykonanym nasypem ziemnym nie ma znaczenia dla wydanej decyzji. Postępowanie niniejsze zostało wszczęte i rozstrzygnięte jako pierwsze. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż miał na uwadze prowadzone równolegle inne postępowanie.

Kwestia chłonności gruntów uległa znaczącej zmianie, biegły w opinii stwierdził, że powstały nasyp ma wpływ na warunki retencji wody oraz hamuje jej swobodną infiltrację. Z zeznań świadków wynika, iż grunty sąsiednie zostały zabagnione, a spływająca woda wyżłobiła bruzdy erozyjne.

W ocenie W. M. zarzuty podniesione w odwołaniu mają charakter pozbawionej argumentów polemiki i opierają się na bezpodstawnym kwestionowaniu poczynionych w sprawie ustaleń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] maja 2014 r. znak: [...], działając na podstawie art. 29 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r., poz. 145 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2014 r. znak: [...]

W uzasadnieniu decyzji Kolegium Odwoławcze wskazało, że wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel, czy zmiany te spowodowały zmiany stosunków wodnych i czy zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim. Sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy. Konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała także zmianę stanu wody na gruncie.

Kolegium Odwoławcze podniosło,że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym reprezentowany jest pogląd, iż w sprawach o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie i wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego opinia biegłego jest zasadniczo niezbędna. Opinię powinna sporządzić osoba posiadająca wiedzę z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. II SA/Lu 761/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 maja 2010 r. sygn. II SA/Kr 320/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 7 kwietnia 2011 r. sygn. II SA/Kr 140/11).

W rozpatrywanej sprawie przeprowadzone w toku prowadzonego postępowanie na terenie przedmiotowych działek oględziny pozwoliły organowi administracji publicznej ustalić istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, a sporządzona w toku postępowania opinia osoby dysponującej wiedzą specjalną przyczyniła się do wydania rozstrzygnięcia.

W wyniku przeprowadzonego postępowania (między innymi przeprowadzonych dnia [...] lipca 2013 r. oględzin terenu, a także z protokołów przesłuchania świadków) ustalono, że na teren działki nr [...] nawiezione zostały: ziemia z wykopów kanalizacyjnych, pokruszone skały (utwory łupkowe), gruz, konary drzew i ziemi, zaobserwowano również zakopane worki foliowe. W najniższym punkcie nasyp wynosi maksymalnie 5 metrów (zgodnie z oświadczeniem E. G.). Z zeznań świadków wynika, iż nasyp powstawał od ok. 2005 r. Przed rozpoczęciem nasypu działka posiadała w miarę równomierny spadek w kierunku zachodnim, tj. w kierunku Państwa M. Obecnie działka został ukształtowana w następujący sposób: w miejsce najniższego spadku terenu jest celowo podniesiony teren, aby odprowadzić wody opadowe, w tym celu wykonano odpowiednie dwa rowy odwadniające o szerokości ok. 50 cm i głębokości 5 - 10 cm w kierunku północnym (równoległe do krawędzi nasypu) oraz trzeci, który odwadniał nasyp w kierunku południowo - zachodnim. Zgodnie z opinią biegłego hydrologa z dnia [...] października 2013 r. odwodnienie w kierunku północnym odbywa się ze szkodą dla działek [...], [...] oraz [...], które są obecnie zalewane wodami opadowymi. W przeciwieństwie do obecnego kierunku odwodnieni obszar ten w stanie naturalnym (stan przed powstaniem nasypu) odwadniany był w kierunku bezimiennego cieku swobodnie, zgodnie z nachyleniem terenu, w kierunku zachodnim. Istniejące powierzchniowe odwodnieni nasypu nie jest w stanie przejąć całej objętości wody spływającej po intensywnym opadzie. Skutkuje to wystąpieniem spływu powierzchniowego na obszarze skarpy nasypu, a spływ ten powoduje erozję wodną. Erozja z jednej strony niszczy sam nasyp, a z drugiej strony dostarcza materiał, który spływa na położone niżej działki [...] oraz [...], ze szkodą dla tych działek.

Zgodnie z oświadczeniami świadków przed uformowaniem nasypu działka posiadała spadek terenu zgodnie z biegiem ul. G., teren był położony znacznie niżej niż obecnie. Przed wykonaniem nasypu na działce nr [...] widoczna była łagodna niecka. Niecka znajdowała się mniej więcej na długości działki W. M. od strony zachodniej. Zgodnie z opinią biegłego hydrologa "W celu określenia naturalnego kierunku spływu wód w obszarze objętym opinią przeanalizowano mapę topograficzną obszaru w skali 1:10 000. Na podstawie lokalnych spadków terenu stwierdzono, ze na ten obszar (nieckę) naturalnie spływa woda opadowa z kierunku północno - wschodniego, wschodniego i południowo-wschodniego. Przed wybudowaniem nasypu, czyli w warunkach naturalnych niecka obejmowała częściowo działki [...] (część zachodnie niecki) oraz [...] (część wschodnia niecki). W obecnej sytuacji część niecki znajdująca się na działce nr [...] została zasypana. Wybudowanie nasypu zmieniło w zasadniczy sposób naturalny kierunek spływu wód opadowych (...) Wody, które nie wsiąkają w nasyp są odprowadzane dwoma prowizorycznymi rowami w kierunku północnym oraz trzecim w kierunku południowo-zachodnim. Odwodnienie w kierunku północnym odbywa się ze szkodą dla działek [...],[...] oraz [...], które są obecnie zalewane wodami opadowymi.

W trakcie przeprowadzonej w dniu [...] września 2013 r. wizji w terenie (w czasie intensywnych opadów deszczu trwających od późnego wieczoru dnia poprzedniego) "na koronie nasypu widoczne były liczne zastoiska wody, głównie w koleinach powstałych przez przejazdy samochodami. We wszystkich trzech rowach odwadniających płynęła woda w kierunku ul. G. Teren na nasypie był mocno zawilgocony, grunt rozmyty. O tym, że grunt na nasypie podczas opadów deszczu jest niestabilny świadczy fakt, że obuwie osób wykonujących oględziny wtapiało się w ziemię na głębokość 10 cm. Podczas intensywnych opadów deszczu zaobserwowani jak woda spływa wyżłobionymi przez siebie rowkami na działkę Państwa M. Dodatkowo glina znajdująca się na wierzchnich warstwach nasypu spływa rowkami na działkę znajdującą się poniżej. O fakcie tym świadczą fotografię obrazujące silne zabarwienie terenu na kolor ciemnożółty".

Zgodnie z opinią biegłego istniejące powierzchniowe odwodnienie nasypu nie jest w stanie przejąć całej objętości wody spływającej po intensywnym opadzie. Skutkuje to wystąpieniem spływu powierzchniowego na obszarze skarpy nasypu, a spływ ten powoduje erozję wodną. Erozja z jednej strony niszczy sam nasyp, a z drugiej strony dostarcza materiał, który spływa na położone niżej działki [...] oraz [...], ze szkodą dla tych działek. Skutki tych procesów są bardzo wyraźnie widoczne w terenie. Procesy te będą się w miarę upływu czasu nasilać. W materialne budującym nasyp gromadzą się bardzo duże ilości wody. To zaś prowadzi z jednej strony do zwiększenia się masy samego nasypu, a z drugiej do uplastyczniania się materiału, z którego wykonano nasyp. W związku z obecnym stanem nasypu takie ekstremalne zjawiska jak nawalne opady (krótkotrwałe o dużej intensywności), opady rozlewne (mniej intensywne, ale długotrwałe) czy nagłe odwilże powodują przemieszczanie materiału budującego nasyp w kierunku działki nr [...]. Ponadprzeciętne zdarzenia hydro-meteorologiczne już miały miejsce, a podczas nich materiał ze zbocza nasypu został wymyty i przetransportowany na działkę nr [...]Dowodami tych zdarzeń są liczne bruzdy erozyjne, żłobiny i podcięcia w zboczu nasypu oraz wypłukany i zdeponowany materiał u jego podnóża, znajdujący się w granicach działki nr [...].

W oparciu między innymi o powyższe ustalenia organ I instancji stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w wyniku wykonania nasypu na działce nr [...] doszło do zmiany stanu wód szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie: [...],[...] i [...]. Powstałe szkody związane są ze stopniowym zabagnieniem części powierzchni działek nr [...] i nr [...]ograniczeniem możliwości ich użytkowania, erozją wodną oraz gromadzeniem bardzo dużej ilości wody w nasypie, która powoduje uplastycznianie się materiału z którego jest wykonany i przemieszczanie się go na działki nr [...] oraz [...] ze szkodą dla tych działek oraz skoncentrowanym napływem wód opadowych w przypadku zwiększonych opadów deszczu na działki nr [...], [...]i [...].

Stosownie do treści art. 29 ust. 1 Prawa wodnego właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; nie może także odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

Ustawa - Prawo wodne nie zawiera definicji "zmiany stany wody na gruncie". Jednakże analiza przepisu art. 29 ustawy prowadzi do wniosku, że spowodowanie przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie - to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związanej z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi - i daje ona organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakiej mowa w art. 29 ust. 3 ustawy.

W ocenie Kolegium Odwoławczego postępowanie w sprawie zostało przez organ I instancji przeprowadzone w sposób prawidłowy. Organ I instancji wykazał, że w wyniku wykonania nasypu na działce nr [...] doszło do zmiany stanu wód, szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie. Organ I instancji prawidło ustalił podmiot zobowiązany do przywrócenia stanu poprzedniego działki - właścicieli działki nr [...] A. i Z. R.

Odnosząc się do zarzutów wskazanych w odwołaniu Kolegium Odwoławcze wskazało, że zarzuty w nim wskazane nie zasługują na uwzględnienie. Organ I instancji ustalił jakie zmiany nastąpiły na gruncie i jaki mają one wpływ na grunty sąsiednie. Wskazano, że zmiana stanu wód nie wiązała się jedynie ze zmianą kierunku spływu, ale lokalną zmianę gospodarki wodnej, co spowodowało kumulowanie się wód w nasypie, zmianie retencji. Szczegółowo obecny stan gruntu i wszelkie wynikłe zagrożenia wynikające z istniejącego nasypu, opisał biegły w swojej opinii.

Powódź, która miała miejsce w 2005 r. nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Jak słusznie wskazał organ I instancji powódź w 2005 r. była jedną z najbardziej katastrofalnych w skutkach w okresie wielu lat na terenie Gminy A., dlatego też odnoszenie się do sytuacji ekstremalnych nie byłoby obiektywne z punktu widzenia oceny naturalnego kierunku spływu wód i zmiany stosunków wodnych w niniejszej sprawie.

E. G. powołał się w swym odwołaniu na opinię geologa tymczasem, jak wyjaśnił organ I instancji nie jest to opinia, lecz protokół z wizji przeprowadzonej w dniu [...] października 2013 r. sporządzony przez Geologa Powiatowego Starostwa Powiatowego w W., dotyczący oceny zagrożenia osuwania się mas ziemnych.

Bez znaczenia dla niniejszego postępowania pozostaje również prowadzone równolegle postępowanie na podstawie art. 26 ustawy o odpadach dotyczące składowania i magazynowania odpadów w miejscach nie przeznaczonych do ich składowania. Jest to zupełnie odrębne postępowanie dotyczące wyłącznie odpadów składowanych w niedozwolonych miejscach.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny i prawny sprawy oraz dokonał właściwej wykładni przepisów prawa, co uzasadniało nałożenie obowiązku wskazanego w zaskarżonej decyzji.

Na powyższą decyzję Kolegium Odwoławczego w ustawowym terminie, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, złożyli A. R. i Z. R. Zaskarżonej decyzji zarzucili w szczególności:

1) naruszenie prawa materialnego, a to art. 29 Prawa wodnego poprzez jego błędną interpretację, wyrażające się w poglądzie, że każda ewentualna zmiana stosunków wodnych powoduje konieczność zastosowania cytowanego przepisu, a w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie w tej sprawie;

2) naruszenie prawa procesowego mającego bezpośredni wpływ na treść wydanej decyzji, to jest w szczególności:

a) art. 7, 8, 9, 10, 11 oraz art. 77 K.p.a. w związku z art. 140 K.p.a., jak również art. 136 K.p.a. poprzez:

- nierozpoznanie istoty sprawy i nie odniesienie się do stawianych w odwołaniu zarzutów dotyczących w szczególności braku zmiany stosunków wodnych w rozumieniu art. 29 ustawy prawo wodne;

- niedokładne wyjaśnienie tej sprawy, a zwłaszcza dokonanie ustaleń w sposób sprzeczny z zasadami logiki oraz zebranym materiałem dowodowym w zakresie kierunku spływu wody, a zwłaszcza nieprzeprowadzenie postępowania w zakresie tego, jak faktycznie wcześniej spływała woda i w jakim stanie była działka numer [...]i sąsiednie działki po intensywnych opadach deszczu;

- przyjęcie, że na działce [...] dokonano zmian w wyniku których nastąpiła zmiana spływu kierunku wody;

- nieuwzględnienie faktycznego ukształtowania terenu i tego, że woda zawsze spływała w kierunku zachodnim, a działki numer [...],[...] położone są w kierunku zachodnim od działki [...], i niżej od tej działki;

- nieuwzględnienie faktu, że na działce [...] (działka W. M.) znajdowała się niecka, w której gromadziła się woda;

- dokonaniu ustaleń co do negatywnego oddziaływania na działki numer [...],[...] pomimo braku w tej mierze jakichkolwiek dowodów, a właściciele tych działek nie byli stronami niniejszego postępowania, jak również, że działkę numer [...] oddziela ulica G., po której zawsze spływała i nadal spływa w dół woda, a nie na inne nieruchomości;

- nie uwzględnienie aktualnego ukształtowania terenu (kierunku spływu wody), który jest identyczny z dotychczasowym ukształtowaniem;

- nieuwzględnienie faktu, że na działki numer [...],[...] i [...] spływa woda z działek położonych wyżej;

- nakazanie wykonania działań, które nie zmienią spływu kierunku wody, gdyż woda spływa w takim samym kierunku w jakim spływała od kilkudziesięciu lat;

- przyjęcie, że strony zgodnie przyznały, że nastąpiła zmiana stosunków wodnych, podczas gdy była to okoliczność między stronami sporna;

- niepodanie na jakiej podstawie ustalono w ślad za opinią biegłego, że w zasadzie poprzednio działka numer [...] przyjmowała cały opad, a teraz woda spływa ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

- uznanie za nieistotne stanowiska geologa bezpośrednio odnoszące się do tej sprawy wyrażone w analogicznej sprawie prowadzonej przez Burmistrza A. (ten sam Wydział) w sprawie magazynowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym - dotyczącej aktualnego ukształtowania terenu i jego wpływu na stosunki wodne, to jest w trakcie oględzin terenu przez Geologa nie stwierdzono, aby dokonano zmian na gruncie wpływających na stosunki wodne, zwłaszcza w zakresie nawiezionej ziemi;

- nie przeprowadzenie dowodów zawnioskowanych w odwołaniu,

3) art. 107 §3 K.p.a. w związku z art. 140 K.p.a. poprzez:

- wewnętrzną sprzeczność ustaleń będących podstawą wydania decyzji, to jest z jednej strony przyjęcie, że woda spływa w zachodnim kierunku, a z drugiej strony pominięcie tego, że woda zawsze w tym kierunku spływała;

- pominięcie dokumentów i dowodów przekazanych do Burmistrza A. w sprawie stosunków wodnych na tym terenie, w tym dokumentacji Straży Miejskiej dołączonej do odwołania;

- nie odniesienie się do celowości przeprowadzenia zawnioskowanych w odwołaniu dowodów w postaci przesłuchania świadków i dokumentów;

- błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia, a to: ustalenie, że nastąpiła zmiana stosunków wodnych w rozumieniu art. 29 Prawa wodnego, to jest, że aktualne ukształtowanie działki numer [...] zmieniło kierunek spływu wody ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w sytuacji gdy naturalne ukształtowanie terenu nie uległo zmianie.

Podnosząc te zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza A. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji ewentualnie o: umorzenie postępowania.

Skarżący wnieśli także o przeprowadzenie zawnioskowanych w odwołaniu dowodów, w tym przesłuchanie świadków: K. i K. K., A. J., F. i Z. G., J. i J. M. - na okoliczności wskazane w skardze, powołanie biegłego w celu ustalenia stopnia retencji spornej działki oraz zbadanie czy uległ on zmianie w wyniku nawiezienia ziemi na działkę objętą niniejszym postępowaniem nr [...], jak również stwierdzenia pierwotnego kierunku spływu wody i jego ewentualnej zmiany w wyniku nawiezienia ziemi.

Skarżący wnieśli również o zawieszenie niniejszego postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do momentu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania administracyjnego toczącego się przeciwko E. G. prowadzonego przez Burmistrza A. w sprawie magazynowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym na działce objętej niniejszym postępowaniem, z uwagi na fakt, iż jego wynik będzie miał fundamentalne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszego postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l. instancji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji, co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawo.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a. sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; lub b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; lub też c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach.

Przytaczając powyższe przepisy Sąd podkreśla, że nie każde naruszenie prawa przez organy administracji skutkuje wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Taki akt tylko wówczas jest wyłączany z obrotu prawnego, gdy co najmniej Sąd ustali, że w danej sprawie miało miejsce albo naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Żadna z tych przesłanek w tej sprawie nie zachodzi.

Przechodząc do rozpoznania merytorycznego tej sprawy należy stwierdzić, że wbrew stanowisku skarżących organy w tej sprawie prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy i ustosunkowały się do tak zgromadzonego materiału w uzasadnieniach swoich decyzji.

Istotą sporu w tej sprawie między stronami jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r., poz. 145 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli już nastąpiła spowodowane przez właściciela gruntu zmiana stanu na gruncie i dodatkowo ta zmiana stanu wody szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie – organ wykonawczy gminy - może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

W sprawach dotyczących zmiany stanu wody na gruncie skutkującym powstaniem szkody na gruncie sąsiednim ważną kwestią jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Stan faktyczny sprawy to przede wszystkim ustalenie faktu powstania szkody na gruncie spowodowanej zmianą stanu wody na gruncie sąsiednim oraz ustalenie, że właściciel lub właściciele innych nieruchomości swoim działaniem lub zaniechaniem obowiązkowego działania spowodowali zmianę stosunków wodnych.

Istotnym dowodem przeprowadzanych w postępowaniach prowadzonych w oparciu o art. 29 Prawa wodnego jest opinia biegłego. W takiej opinii biegły winien ustalić aktualny stan stosunków wodnych, zmianę tego stanu i przyczyny takiej zmiany, a także ewentualne szkody, jakie spowodowała zmiana stosunków wodnych.

W tej sprawie opinia została sporządzona przez biegłego dr inż. B. R. (akta administracyjne sprawy, karty nr [...] Z wniosków zawartych w tej opinii wynika, że zalewanie nieruchomości stanowiących działki nr [...],[...] i [...] wynika ze znacznego podniesienia poziomu terenu działki nr [...]. Jak wynika z mapy zawartej w ww. opinii, naturalny kierunek spływu wód powodował także kierowanie tych wód z działki nr [...] (i działek znajdujących się powyżej) w kierunku działek nr [...],[...] i [...]. Przed wykonaniem nasypu na części działki nr [...] i nr [...] znajdowała się niecka, która w naturalny sposób gromadziła wodę. Poprzez podwyższenie działki nr [...] niecka została na tej działce zasypana i obecnie wody spływają z tej działki na pozostałe działki (nr [...],[...] i [...]). Jak wynika to i z opinii biegłego i z akt sprawy, zastosowane odwodnienie nasypu na działce nr [...] nie tylko że odnosiło zamierzonego skutku i nie zahamowało czynienia szkód na działkach sąsiednich, ale stanowiło dodatkową przyczynę negatywnego oddziaływania na działki sąsiednie.

W swojej opinii biegły wskazał na przyczyny powodowania szkody na działkach sąsiednich określając to jednoznacznie, że szkody te powstają przede wszystkim w wyniku podniesienia (i to znacznego) poziomu działki nr [...]. Organy administracji zaakceptowały wnioski zawarte w tej opinii, jak również wskazówki z niej wynikające i w ocenie Sądu ocena tej opinii dokonana przez organ I i II instancji jest prawidłowa.

Przede wszystkim zasadnie organy stwierdziły, że w wyniku podniesienia poziomu terenu działki nr [...] wystąpiły szkody na działkach sąsiednich (nr [...],[...]i [...]). Nastąpiło bowiem zwiększenie (zintensyfikowanie) spływu wód na te działki i dodatkowo spływająca woda (z powodu większej różnicy poziomów terenów po podniesieniu działki nr [...]) nanosiła na działki sąsiednie glinę, piasek i inne fragmentu samego nasypu. Te okoliczności nie tylko znajdują wyraźnie potwierdzenie w opinii biegłego, ale i w m materiale dowodowym sporządzanym w trakcie oględzin. Nie bez znaczenia pozostaje i ta okoliczność, że w wyniku zasypania niecki na działce nr [...] część wód, które ta niecka zbierała, zostało przekierowanych na działki sąsiednie. Także sam nasyp i jego ciężar powodują, co trafnie zauważono w opinii biegłego, zwiększenie nacisku na wody na działce nr 3[...], a tym samym ma to związek z odmiennymi parametrami ich przemieszczania się na działki sąsiednie.

Tych okoliczności w istocie nie kwestionują także skarżący. Podnoszą oni bowiem, że skoro i wcześniej (przed 2005 r. kiedy to nastąpiło rozpoczęcie formowania nasypu na działce nr [...] i trwało do 2013 r.) wody wpływały w kierunku z działki nr [...] na działki nr [...],[...] i [...]– to zachowanie tego kierunku spływu wód nie powinno prowadzić na nakładania jakichkolwiek obowiązków w trybie art. 29 Prawa wodnego. Sąd tego poglądu nie podziela. Nie zawsze bowiem dopiero zmiana kierunku spływu wód powoduje konieczność zastosowania art. 29 Prawa wodnego i nałożenia odpowiednich obowiązków. Powołany artykuł Prawa wodnego znajduje zastosowanie także wówczas, gdy na danym terenie nie dokonano wprawdzie zmiany kierunku spływu wód, ale przy zachowaniu samego kierunku dokonano zwielokrotnienia masy wody spływającej na grunty sąsiednie lub też spowodowano, że tak spływająca woda dodatkowo niesie ze sobą materiał w postaci np. piasku, gliny, gruzu, itp. co skutkuje szkodą na gruncie sąsiednim. To także może powodować, że oddziaływanie na grunty sąsiednie jest zwielokrotnione w stosunku do oddziaływania przed dokonaną zmianą i to zwielokrotnienie oddziaływania stanowi przejaw zmiany stosunków wodnych podlegający rozpoznaniu na podstawie art. 29 Prawa wodnego.

Powoływana przez skarżących opinia geologa powiatowego (lub tylko oględziny) sporządzona na okoliczność prowadzenia innego postępowania (jak podają to skarżący - w sprawie magazynowania opadów na działce nr [...]) nie ma w tej sprawie znaczenia. Organy administracji dokonywały ustalenia stanu faktycznego sprawy na podstawie wielu dowodów, w tym oględzin i sporządzanego w ich trakcie materiału zdjęciowego, jak i opinii biegłego hydrogeologa. Te dowody pozwalają na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy na datę wydawania decyzji.

Nie ma znaczenia podnoszona przez skarżących okoliczność co do tego, że być może także i właściciele innych działek (nr [...] i [...]) mogli być uznani za strony tego postępowania. W opinii biegłego nie stwierdzono oddziaływania na te działki (nr [...] i [...]) zmiany stanu wód wynikające z podniesienia poziomu działki nr [...]. Rzeczywiście numery działek [...] i [...] pojawiają się na stronie 6[...] decyzji organu I instancji jako cytat z opinii biegłego, ale w samej opinii takich numerów działek nie ma. Tym samym powoływanie się na nie przez organ I instancji nie może być uznane w okolicznościach tej sprawy za istotniejsze naruszenie prawa. Istotą sprawy jest bowiem ustalenie, czy w związku z podniesieniem poziomu działki nr [...] nastąpiło niekorzystne (ze szkodą) oddziaływanie na działki nr [...],[...] i [...] i to zostało ustalone. Inne oddziaływanie wód z tej działki (nr [...]), to znaczy na inne działki może być przedmiotem odrębnego postępowania, o ile właściciele takich działek uznają, że na ich działki także niekorzystnie wpływa zmiana stanu wód mająca swój związek z podniesieniem poziomu działki nr [...].

Zarzut skarżących co do pominięcia dowodów z przesłuchania stron i świadków także nie może odnieść zamierzonego skutku. Z akt sprawy wynika, że tak strony jak i świadkowie i to liczni świadkowie byli przesłuchiwani na okoliczności istotne w tej sprawie. Znalazło to swój wyraz w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, w której szczegółowo na stronach [...] wskazano na treść tych zeznań i wyjaśnień.

Trafnie organy rozważyły każdy z podanych przez biegłego sposobów przywrócenia stanu poprzedniego spływu wód. Organ I instancji szczegółowo wyjaśnił, dlaczego uznano za trafniejszy jedną z tych możliwości i w ocenie Sądu nie można w tym zakresie postawić Burmistrzowi A. zarzutu dowolnego rozstrzygnięcia. Każde bowiem z zaproponowanych przez biegłego rozwiązań wiązało się z wywiezieniem mas ziemi z działki nr [...] a pozostawienie niewielkiej ich części wymagało dodatkowo realizacji konstrukcji oporowych i nie dawałoby gwarancji przywrócenia stanu pierwotnego. Jak wynika z akt sprawy same zabezpieczenia jakie zrealizowano na działce nr [...] poprzez równoległe do granicy tej działki z działkami nr [...] i [...] rowy odwadniające nie zabezpieczyły negatywnego oddziaływania wody z działki nr [...].

Rekapitulując należy stwierdzić, że w tej sprawie organy administracji trafnie uznały, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego którego wiarygodność i rzetelność nie budzi wątpliwości, nastąpiła zmiana stanu wody ze szkodą dla działek nr [...],[...] i [...], a powodem tej zmiany było podniesienie poziomu działki nr [...]. Spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 29 Prawa wodnego i nałożony przez organ I instancji (podtrzymany przez organ II instancji) obowiązek jest właściwy.

Sąd oddalił wniosek o zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z tym, że toczy się inne postępowanie dotyczące legalności gromadzenia odpadów na działce nr [...]. Postępowanie związane ze zmianą stanu wody na działce nr [...] jest bowiem odmiennym postępowaniem od postępowania dotyczącego legalności gromadzenia na tej działce odpadów i nie stanowi warunku prawidłowego rozstrzygania administracyjnego w sprawie zmiany stanu wody uprzednie rozstrzygniecie co do legalności gromadzenia odpadów. Także i rozstrzyganie w sprawie gromadzenia odpadów nie zależy od rozstrzygnięcia w sprawie o naruszenie stosunków wodnych. Są to dwie niezależne od siebie sprawy. Sąd oddalił wnioski dowodowe o przeprowadzenie dowodów związane z postępowaniem w sprawie gromadzenia odpadów na działce nr [...], zawnioskowane w piśmie z dnia [...] września 2014 r. (data wpływu do Sądu). Nie są to dowody, które są konieczne i niezbędne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i których przeprowadzenie wynikałoby z art. 106 § 3 P.p.s.a.

Sąd odmówił przeprowadzenia dowodu z opinii przedłożonej w toku rozprawy, sporządzonej na datę [...] grudnia 2014 r. i opartej o materiał zdjęciowy z daty [...] listopada 2014 r. Sąd administracyjny kontroluje legalność prowadzonego postępowania na podstawie akt sprawy na datę wydania zaskarżonej decyzji, a nie na podstawie materiałów gromadzonych po tej dacie. Stąd opinia ta (sporządzona na datę [...] grudnia 2014 r.) nie ma znaczenia dla oceny legalności działania organów administracyjnych.

W ocenie Sądu skoro w tej sprawie organy administracji ani nie naruszyły art. 29 Prawa wodnego, ani też nie naruszyły przepisów postępowania – w tym art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 K.p.a. oraz art. 77 K.p.a., a także wyjaśniły wszystkie istotne wątpliwości sprawy i prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy to skarga podlega, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddaleniu.