Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 227/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 30 ust.2
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie NSA Grażyna Radzicka WSA Maciej Busz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi J.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi R.T. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie [...] ([...]) złotych podwyższone o kwotę [...] ([...]) złotych stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej


UZASADNIENIE

IV SA/Po 277/15

Uzasadnienie

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...].12.2014r. nr [...]wydaną na podstawie art. 2, art. 25, art. 27 ust. 1 i 1a, ust. 9, art. 28 ust.1 pkt 1, 2, 3, 4, art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 roku., poz. 1228 z późn. zm., zwaną dalej u.p.o.u.a.) upoważnienia Wójta Gminy K. z dnia [...] czerwca 2010r. dla Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych, prowadzenia postępowania i wydawania w tych sprawach decyzji oraz art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2013r., poz. 267 z późn. zm., zwanej dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku J.T. (zwanego dalej także skarżącym) z dnia 25.03.2014r. oraz po ponownym rozpatrzeniu prośby z dnia 15.12.2013r.:

1. wyraził zgodę na zgodę na dołączenie wniosku J.T. z dnia [...].03.2014r. z prośbą o dołączenie ostatniej decyzji o zwrot, tj. decyzji nr [...] z dnia [...].03.2014r. do wniosku z dnia 15.12.

2013r. o rozłożenie na raty spłaty należności za okres świadczeniowy 2012/2013 i łączne rozpatrywanie tej sprawy.

2. Odmówił J.T. rozłożenia na raty w wysokości

50 zł miesięcznie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych wierzycielce M.T. na rzecz dziecka M.T. ur. [...].06.1996r. w okresie świadczeniowym 2012/2013 w łącznej kwocie [...] zł (decyzje zobowiązujące do zwrotu nr [...] z dnia [...].12.2013 r. oraz nr [...] z dnia [...].03.2014r.) oraz umorzenia odsetek ustawowych.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 17.12.2013r. do organu I instancji wpłynęła prośba skarżącego z dnia 15.12.2013r. o rozłożenie na raty długu alimentacyjnego dotyczącego okresu świadczeniowego 2012/2013, tj. od 01.10.2012r. do 30.09.2013r. w którym wypłacono wierzycielce świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł. W prośbie skarżący zaznaczył, że nie może więcej płacić niż 50 zł miesięcznie i poprosił o nie naliczanie odsetek ustawowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją nr [...] z dnia [...].02.2014r. umorzyło skarżącemu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami wypłacone wierzycielce M.T. w okresie świadczeniowym 2011/2012 w kwocie [...] zł. W dniu 27.03.2014r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącego z prośbą o dołączenie ostatniej decyzji o zwrot, tj. decyzji nr [...] z dnia [...].03.2014r., do wniosku z dnia 15.12.2013r. o rozłożenie na raty spłaty należności za okres świadczeniowy 2012/2013 i łączne rozpatrywanie tej sprawy.

Skarżący prośbę swą uzasadnił tym, że jest obecnie w bardzo trudniej sytuacji zdrowotnej, finansowej i mieszkaniowej. Został on zobowiązany do zwrotu należności z tytułu wypłaconych wierzycielce M.T. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2012/2013 decyzjami: nr [...] z dnia [...].12.2013 r. oraz nr [...] z dnia [...].03.2014r.

Decyzją nr [...] z dnia [...].12.2013 r. Kierownik działający z upoważnienia Wójta Gminy K. zobowiązał skarżącego do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzją nr [...] z dnia 15.10.2012r. M.T. na córkę M.T. za okres od 01.10.2012r. do 30.09.2013r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi.

Decyzją nr [...] z dnia [...].03.2014r. skarżący został zobowiązany do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. wyrównania za okres od 13.09.2013r. do 30.09.2013r. przyznanego decyzją Wójta Gminy K. nr [...] z dnia [...].11.2013r. M.T. na córkę M.T. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi.

Organ I instancji ustalił, że wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...].12.2008r. o sygn. akt [...] zostało rozwiązane przez rozwód małżeństwo M.T. z J.T. . Z protokołu rozprawy z dnia 20 maja 2010r. sporządzonego w sprawie o sygn. akt [...] wynika, że pozwany J.T. zobowiązał się płacić alimenty na rzecz małoletnich dzieci: syna J.T. w kwocie po [...] zł miesięcznie i na rzecz córki M.T. w kwocie po [...] zł miesięcznie. Z protokołu rozprawy z dnia 22.10.2013r. sporządzonego w sprawie o sygn. akt [...] wynika, że J.T. zobowiązał się płacić alimenty na rzecz małoletniej córki M.T. w kwocie po [...] zł miesięcznie poczynając od dnia 13.09.2013r.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O.M. w dniu 02.12.2014r. wynika, że skarżący jest osobą rozwiedzioną. Obecnie zamieszkuje w domu swojej siostry M.S. , gdzie zajmuje 1 pokój i oddzielną łazienkę oraz korzysta z wspólnej kuchni z rodziną siostry. Skarżący prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Koszty ponoszone przez skarżącego związane z utrzymaniem domu, tj. koszty energii, opału, gazu i wody wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Miesięczne wydatki na leki i leczenie wynoszą ok. [...] zł. Skarżący korzysta sporadycznie z pomocy społecznej GOPS w O.M. Ostatnią pomoc otrzymał w postaci zasiłku celowego w miesiącu listopadzie 2014r. w kwocie [...] zł. Skarżący ma przyznany w GOPS w O.M. zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od 01.06.2011r. do 30.09.2014r. oraz od 01.11.2014r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący pobierał zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 01.06.2011r. do 30.09.2014r. w kwocie [...] zł, od miesiąca października 2014r. nie pobiera zasiłku pielęgnacyjnego. Innych dochodów skarżący nie posiada.

Skarżący choruje na gruźlicę płuc oraz odmę opłucną. Przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie Nr [...] z dnia [...].09.2011r.) Ze względu na stan zdrowia nie jest on w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Skarżący nie posiada prawa jazdy ani dodatkowych kwalifikacji.

Z informacji uzyskanych od komornika sądowego (nr [...] z dnia 07.01.2014r., z dnia 03.04.2014r. oraz z dnia 02.12.2014r.) wynika, że od dłużnika zostały wyegzekwowane następujące kwoty na poczet świadczeń z funduszu

alimentacyjnego: 15.05.2009r.- [...] zł, 20.04.2010r. - [...] zł, 15.06.2010r.- [...] zł od 20.12.2010r. do 09.12.2011r. 14 wpłat po [...] zł każda, od 25.01.2012r. do 27.12.2013r. 24 wpłaty po [...] zł każda, w dniach 31.01.2014r., 03.03.2014r. i 28.03.2014r. wpłaty po [...] zł każda, od 28.04.2014r. do 24.11.2014r. - 8 wpłat po

[...] zł każda.

Wyjaśniono, że zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W ocenie organu I instancji sformułowanie w/w przepisu wskazuje na uznaniowy charakter decyzji.

Skarżący zgodnie z zaświadczeniem komornika sądowego wydanym w sprawie [...] z dnia 25.08.2014r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych posiada zadłużenia z tytułu: wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, należności wierzyciela alimentacyjnego. Ponadto posiadał również zadłużenia z tytułu należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych przed dniem 1 maja 2004r., które Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia [...].10.2011r. sygn. akt [...] umorzył. Były to należności za okres od 01.04.1999r. do 30.04.2004r. w kwocie [...] zł. Z w/w informacji wynika, że dłużnik uchyla się od płacenia alimentów już ponad 10 lat. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 17.08.2012r. wynika, że całkowita niezdolność do pracy powstała w marcu 2011r. Z dokumentacji zebranej w sprawie nie ma żadnego dokumentu z którego wynikałoby, że skarżący starał się o obniżenie alimentów. Natomiast z protokołu Sądu Rejonowego w K. z dnia [...].10.2013r. wynika, że skarżący zobowiązał się płacić alimenty na rzecz córki M.T. w kwocie po [...] zł miesięcznie poczynając od dnia 13.09.2013r. Podkreślono, że zadłużenie skarżącego powstało jeszcze zanim dłużnik zaczął chorować, gdy mógł pracować i uregulować alimenty na bieżąco. Gdyby jeszcze przed chorobą postarał się o pracę z której mógłby regulować alimenty albo starałby się o obniżenie alimentów nie byłoby obecnej sytuacji. Pominięcie faktu, że skarżący zawiera ugodę w sprawie podwyższenia alimentów, mając trudną sytuację zdrowotną i materialną i wiedząc, że nie będzie w stanie płacić w pełnej wysokości a także pozostałe w/w okoliczności byłoby - w ocenie organu I instancji - premiowaniem postawy wnioskodawcy.

W związku z tym, że zadłużenie za okres od 01.10.2012r. do 30.09.2013r. wynosi [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi, a w prośbie skarżący zaznaczył, że nie jest w stanie płacić więcej niż [...] zł miesięcznie i prosi o nie naliczanie odsetek ustawowych to okres na jaki musiała by być rozłożona spłata samej należności głównej wynosiłby oK. 60 miesięcy, tj. 5 lat. W ocenie organu I instancji jest to za długi okres zważywszy, że skarżący posiada jeszcze większe zadłużenie za wcześniejsze okresy. Organ I instancji wskazał, że przychyliłby się do prośby o rozłożenie na raty, gdyby skarżący był w stanie płacić w wysokości ok. [...] zł miesięcznie, tj. w kwocie odpowiadającej kwocie alimentów którą zobowiązał się płacić na rzecz córki M.T. poczynając od 13.09.2013r. W związku z tym, że skarżący nie jest w stanie płacić więcej niż [...] zł, organ I instancji ponownie nie przychylił się do prośby dłużnika.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniósł J.T. podnosząc, że decyzja ta jest niesłuszna, krzywdząca i niezrozumiała.

Samorządowe KOLEGIUM Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...].02.2015r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu opisano dotychczasowy przebieg postępowania. Dodatkowo wskazano, że decyzją z dnia [...] stycznia 2014r. Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. , działający z upoważnienia Wójta Gminy K. odmówił skarżącemu rozłożenia na raty w wysokości [...] zł miesięcznie spłaty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych wierzycielce M.T. na rzecz córki M.T. w okresie świadczeniowym 2012/2013 w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Na powyższą decyzję odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. złożył J.T. . Decyzją z dnia [...].02.2014r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Na powyższą decyzję J.T. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 01.10.2014r. Sygn. akt IV SA/Po 431/14 oddalił skargę J.T. .

SKO wyjaśniło, że zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z K. i art. 27 ust. 2 tej ustawy stanowi, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W myśl art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2 ustawy).

Wskazano, że podstawę prawną wniosku skarżącego stanowi art.30 ust.2 u.p.o.u.a. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że ma on zastosowanie w sytuacjach szczególnych, gdy należy poddać analizie i ocenie sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Wyjaśniono, że inne przesłanki decydują o umorzeniu zobowiązania (lub odmowie umorzenia), a inne o rozłożeniu spłaty świadczenia na raty. Instytucja umorzenia należności ma charakter wyjątkowy, gdyż co do zasady, to dłużnik winien pokrywać swoje zobowiązania. Jedynie szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniają pokrywanie tych należności z finansów publicznych. Całkowicie odmienną konstrukcją jest rozłożenie świadczenia na raty, które ze swej istoty ma umożliwić spłatę zadłużenia w sytuacji, gdy wpłata kwoty jednorazowej przekracza możliwości finansowe zobowiązanego.

Podzielono pogląd organu I instancji, że decyzja w zakresie wniosku dłużnika alimentacyjnego, o którym mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ma charakter uznaniowy. Użyte bowiem w powyższym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, iż przepis ten pozostawia organowi rozpatrującemu sprawę do uznania, czy istnieją albo nie istnieją okoliczności uzasadniające rozłożenie na raty zadłużenia alimentacyjnego. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Jakkolwiek organ jest związany przesłankami wskazanymi w tym przepisie. Przesłankami tymi są: sytuacja dochodowa i rodzinna (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 listopada 2013 roku, sygn. akt IV SA/Po 894/13).

Oznacza to, że ustawodawca przyznaje organom administracji publicznej tylko kompetencję do określonego działania, natomiast nie nakłada na nie obowiązku skorzystania z tego prawa. Taka konstrukcja przepisu nie może jednak prowadzić do zupełnej dowolności wydawanych przez organy rozstrzygnięć. Wręcz przeciwnie, na organach administracji publicznej ciąży w takim wypadku obowiązek szczególnej dbałości o zgromadzenie kompletnego materiału dowodowego oraz rozważanie go z perspektywy zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony. Wnioski te powinny z K. i znaleźć swoje odzwierciedlenie w wyczerpującym uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Jedynie w ten sposób organ może się bowiem uchylić od zarzutu dowolności podjętej przez siebie decyzji.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Kolegium stwierdziło, że opisane powyżej wymogi nie zostały w pełni zachowane. Instytucja rozłożenia na raty zadłużenia alimentacyjnego, choć znajduje się w katalogu ulg w spłacie zadłużenia alimentacyjnego obok instytucji umorzenia zaległości alimentacyjnych (art.30 ust.2 u.p.o.u.a.) nie prowadzi ze strony Skarbu Państwa do rezygnacji z należności, a jedynie do ich rozłożenia w czasie. W związku z powyższym organ powinien w tym kierunku prowadzić postępowanie dowodowe, zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej strony w tym. min. jej możliwości płatniczych. Organ rozważając kryteria rozłożenia na raty zaległości alimentacyjnych winien uwzględnić okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę stan faktyczny, w tym wysokość zaległości alimentacyjnych będącego przedmiotem żądania strony oraz jej sytuację finansową i życiową, istniejącą w dacie rozstrzygania sprawy. Zatem organ winien ustalić stan majątkowy oraz bieżące wpływy strony. W ocenie organu odwoławczego ustalenia wymaga aktualna sytuacja finansowa skarżącego, na którą wpływ oprócz dochodów ma również wielkości stałych obciążeń i zobowiązań. W związku z powyższym rozstrzygnięcie wniosku o rozłożenie na raty zaległości alimentacyjnych organ I instancji powinien poprzedzić dokładną analizą sytuacji finansowej wnioskodawcy, a analiza i wnioski winny się znaleźć w uzasadnieniu decyzji.

Z powyższych względów wcześniej decyzją z dnia 24.02.2014r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło w całości decyzję z dnia [...].01.2014r. Nr [...] Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ II instancji wskazał, iż organ I instancji winien ustalić, jakie jest prawdopodobieństwo spłaty ratalnej zobowiązań przez skarżącego. W zaskarżonej decyzji organ I instancji ograniczył się jedynie do stwierdzenie, że przychyliłby się do prośby o rozłożenie na raty, gdyby skarżący był w stanie płacić w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Organ I instancji winien przeanalizować sytuację finansową skarżącego biorą pod uwagę dochody, wydatki i na tej podstawie ustalić prawdopodobieństwo spłaty ratalnej.

W zaskarżonej decyzji na poparcie nie zasługuje przede wszystkim sformułowana przez organ opinia jakoby za odmową rozłożenia należności na raty po [...] zł miesięcznie przemawia długi okres ratalny. Organ zaproponował spłatę zadłużenia w ratach w wysokości po ok. [...] zł miesięczne, co jest niezrozumiałe ponieważ skarżący utrzymuje się ze środków pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od 01.11.2014r. w kwocie [...] zł miesięcznie, sporadycznie korzysta z pomocy społecznej GOPS w O.M.

Ponadto organ I instancji nie uwzględnił stanu zdrowia skarżącego jako przesłanki zastosowania ulgi w spłacie przedmiotowych należności. Z akt sprawy wynika, że skarżący legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i choruje na gruźlicę i część środków materialnych przeznacza na leki i leczenie (załączone faktury za leki). W niniejszej sprawie skarżący nie jest w stanie jednorazowo spłacić zadłużenia. Jednocześnie komornik sądowy od 2012r. egzekwuje od niego co miesiąc kwotę w wysokości [...] zł. Również we wniosku skarżący podkreślił, że jest w stanie spłacać swoje zadłużenie w dogodnych ratach, tj. ratach o wysokości [...] zł miesięcznie. Nie ustalono jakie jest prawdopodobieństwo spłaty ratalnej zobowiązań. Organ nie ustalił również, jakiej wysokości ratę miesięczna byłby w stanie płacić skarżący. Ponadto organ nie wyraził zgodny na zaproponowaną przez skarżącego ratę w wysokości [...] zł, jednocześnie proponując ratę w wysokości [...] zł miesięcznie.

Organ odwoławczy zalecił, by organ I instancji ustalił, czy skarżący jest w stanie spłacać wyższe raty niż [...] zł miesięcznie. W tych okolicznościach w ocenie SKO organ I instancji nierzetelnie rozpoznał sprawę, która została wcześniej przekazana do ponownego rozpatrzenia, bez należytego i wyważonego uwzględnienia również interesu wnioskodawcy. Brak powyższych danych prowadzi do wniosku, że dokonana przez organ analiza sytuacji dochodowej skarżącego była niepełna. Brak powyższych ustaleń mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Wydanie decyzji o rozłożeniu zadłużenia na raty musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji i dochodowej, a uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę tej sytuacji. Uzasadnienie decyzji uznaniowej w tym przypadku zawsze powinno się odnosić do kwestii istnienia bądź nieistnienia w sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających sposób załatwienia sprawy oraz wskazywać na okoliczności, które pozwoliłyby sprawę załatwić po myśli wnioskodawcy, (patrz wyrok WSA w Białymstoku z dnia 08.1ł.2012r., sygn. II SA/Bk 625/12, publ. CBOSA). Ponadto rozważając kwestię ewentualnego rozłożenia zadłużenia na raty organ winien mieć również na uwadze skutki jakie może wywołać dla strony decyzja negatywna, w związku z kumulacją postępowań egzekucyjnych, powstaniem nowych długów. Egzekucja zaległych świadczeń nie powinna prowadzić do sytuacji, w której dłużnik Skarbu Państwa, spłacający w ratach swoje zaległości w ostateczności stanie się beneficjentem środków z pomocy społecznej, (tak w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 08.03.2012r., sygn. II SA/Sz 70/12, publ. CBOSA).

W ocenie organu odwołąwczego decyzja organu administracji narusza zasady postępowania określone w art.7, 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji, nie odpowiada w pełni wymogom art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Nie zawiera bowiem odpowiedniego uzasadnienia w zakresie wymienionych wyżej braków. Dlatego też przyjęto, że organ I instancji przekroczył granice uznania administracyjnego nie przeprowadzając wyczerpującej analizy sytuacji dochodowej skarżącego i bezpodstawnie przyjmując, że jego sytuacja dochodowa nie stanowi przesłanki do zastosowania ulg określonych w art.30 ust.2 u.p.o.u.a.

Wskazano, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien przeprowadzić w sposób wyczerpujący analizę finansową sytuacji skarżącego biorąc pod uwagę dochody - wydatki uwzględniając cel instytucji uregulowanych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i na tej podstawie ustalić prawdopodobieństwo spłaty ratalnej zobowiązań przez skarżącego. Następnie organ I instancji winien zająć stanowisko, które należycie tj., w sposób przekonujący, uzasadni zgodnie z wymogami z art. 107 § 3 k.p.a.. Organ I instancji winien wziąć pod uwagę wniosek skarżącego, ponieważ bez znaczenia - z punktu widzenia przesłanek pozwalających na rozłożenie zaległych należności funduszu na raty - jest to, jak długo przy pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji, będzie trwało spłacanie należności. Ustawodawca nie określił maksymalnego ani minimalnego okresu, w którym należności wypłacone osobie uprawnionej mają być zwrócone do funduszu. Istotne jest w tym wypadku zaspokojenie wierzyciela, a nie czas realizacji zobowiązania przez dłużnika na który powołuje się organ I instancji.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniósł w ustawowym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu J.T. podnosząc, iż jest ona krzywdząca i niezrozumiała.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowił art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Zgodnie z powołanym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W ocenie Sądu, powyższe uregulowanie oznacza, że organ podejmuje rozstrzygnięcie w warunkach uznania administracyjnego, przy czym ustawodawca w przepisie tym nie zamieścił żadnych przesłanek, które wyznaczałyby ramy podejmowania rozstrzygnięcia w tym zakresie. Z przepisu tego można jedynie wywnioskować, że ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik ten może więc, wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 635/13).

Wskazać trzeba, że ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie wskazał, jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej, co oznacza, iż kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany był uwzględnić i przeanalizować stan bieżący, aktualny. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń CBOSA), wskazał wprost, że "ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności". Ten pogląd w ocenie Sądu orzekającego dotyczy także w drodze analogii wniosku o rozłożenie na raty.

Zgodzić się należy z organami obu instancji, że poddana kontroli Sądu orzekającego decyzja organu administracji ma charakter uznaniowy. Świadczy o tym jednoznacznie użyte przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. sformułowanie "może". Zatem Sąd był zobligowany do rozważenia, czy organy obu instancji nie przekroczyły granic tego uznania.

Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że jakkolwiek organ jest związany przesłankami wskazanymi w tym przepisie, to jednak ma on swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Przesłankami tymi są sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. W rozpatrywanym przypadku uznaniowość kontrolowanej decyzji skutkuje tym, że pomimo spełnienia przez skarżącego kryteriów organ nie ma obowiązku rozłożenia należności na raty. Ma jednak obowiązek ustalenia prawidłowego i pełnego stanu faktycznego oraz należytego i racjonalnego wskazania przyczyn, dla których odmówił uwzględnienia wniosku.

Kontrola sądu administracyjnego I instancji, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.

W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08).

Z powyższego wynika, że w przypadku decyzji uznaniowych jeszcze większą wagę, niż w przypadku decyzji nie mających charakteru uznaniowego, ma prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego, a w szczególności pełne i precyzyjne ustalenie stanu faktycznego.

Kodeks postępowania administracyjnego zawiera szereg zasad, których przestrzeganie przesądza o prawidłowości prowadzonego postępowania. Przepisy te z jednej strony dają organowi uprawnienia do podjęcia czynności mających na celu takie wyjaśnienie stanu faktycznego, aby możliwe było podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia, natomiast z drugiej strony nakładają na organ obowiązek czuwania na jego przebiegiem. Przepis art. 7 k.p.a. ustanawiający zasadę prawdy obiektywnej, zobowiązuje organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Myśl tę rozwija następnie art. 77 § 1 k.p.a. nakładając na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego organy administracji publicznej podejmują więc wszelkie kroki zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do podjęcia rozstrzygnięcia, a nadto zobligowane są do zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i do wnikliwego jego rozpatrzenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt IV SA/GL 683/10, Lex nr 821599). Oznacza to, że organ ten jest obowiązany rozpatrzyć wszystkie dowody zgromadzone lub odzwierciedlone w aktach sprawy oraz że organ powinien rozpatrzyć te dowody w ich wzajemnej łączności. Dla każdego postępowania kluczowe znaczenie ma ustalenie stanu faktycznego sprawy, bowiem tylko w takim przypadku możliwe jest prawidłowe ustalenie praw i obowiązków strony tego postępowania. Inaczej rzecz ujmując, tylko dla prawidłowo ustalonego stanu faktycznego można zastosować przepisy prawa materialnego skutkujące powstaniem praw i obowiązków strony postępowania administracyjnego. Co prawda w procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże również na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń zwłaszcza, gdy postępowanie zmierza do nałożenia na nią obowiązków, a nieudowodnienie konkretnego faktu może prowadzić do wydania decyzji dlań niekorzystnej. W wyroku z dnia 23 września 1998 r. o sygn. akt III SA 2792/97 (LEX nr 44742), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że: "Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w sprawach, w których na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne, a twierdzenia strony w tym zakresie są ogólnikowe lub lakoniczne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski".

Stanowisko organu prowadzącego postępowanie - po przeprowadzeniu koniecznych czynności procesowych - winno znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym stosownie do reguł wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie stanowi bowiem integralny składnik decyzji, którego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozycyjną część decyzji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2000 r., Sygn. akt I SA/Kr 856/98, Lex 43041). Powinno więc zawierać ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Prawidłowo zredagowane pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienie decyzji administracyjnej jest też istotne z uwagi na zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a.

Tak więc uzasadnienie jest niezwykle istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może, bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć trzeba, że skarga była nad wyraz lakoniczna. W istocie rzeczy skarżący jedynie ogólnikowo zarzucił, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego jest dla niego niezrozumiała i krzywdząca. Takie same zarzuty skarżący podnosił wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

Obowiązkiem organu odwoławczego przy uzasadnianiu decyzji jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Pogląd ten jest w orzecznictwie ugruntowany (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1757/12, LEX nr 1303055, wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 56/13, LEX nr 1311189, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 1039/12, LEX nr 1287174, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 693/11, LEX nr 1139507).

Analiza rozstrzygnięcia organu odwoławczego podjętego w ramach kontrolowanego postępowania pozwala stwierdzić, że organ administracji w tym zakresie nie dopuścił się naruszeń prawa. W rozpatrywanym przypadku organ odwoławczy wyczerpująco wyjaśnił przesłanki i motywy zaskarżonej decyzji. Z uwagi na ogólnikowość zarzutów zawartych w odwołaniu nie mógł wprost i bezpośrednio odnieść się do zarzutów w nim zawartych. Organ II instancji trafnie wskazał uchybienia występujące w postępowaniu organu I instancji, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd orzekający podziela dokonaną przez organ odwoławczy ocenę postępowania i decyzji organu I instancji i trafnie wskazane przez organ odwoławczy uchybienia tegoż.

Na marginesie zauważyć należy, że decyzja organu odwoławczego jest korzystna dla skarżącego. Ma ona charakter kasacyjny i powoduje konieczność ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji przedmiotowych wniosków skarżącego. Przy czym organ odwoławczy trafnie sformułował wytyczne dla organu I instancji. Ich realizacja pozwoli dokonać prawidłowej oceny sytuacji skarżącego i przesłanek określonych w art.30 ust.2 u.p.o.u.a., a w konsekwencji wydanie właściwej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.