Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 947/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6164 Wspólnoty gruntowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 31 stycznia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Markiewicz, Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Protokolant Agnieszka Grosińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2006 roku sprawy ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uznania za mienie gminne 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] ,znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz G. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. -


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 22 kwietnia 2003r. Wójt Gminy R. przedłożył Staroście [...] projekt wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej wsi B. oznaczonych jako działki: nr 357 o pow. 2,30 ha i nr 360 o pow. 26,29 ha celem wydania stosownej decyzji na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. z 1963 r. Nr 28, poz. 169 z późn. zm.).

Decyzją z dnia [...] Starosta [...] umorzył postępowanie w sprawie ustalenia wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzja z dnia [...] sygn. akt [...] jako przedwczesna i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania, celem ustalenia statusu prawnego przedmiotowych działek Nr [...] i [...] (dowód: akta [...]).

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...]na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 roku o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. z 1963 r. Nr 28, poz. 169 z późn. zm.) oraz art. 104 i art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu wniosku Urzędu Gminy w R. Nr [...] z dnia [...] i Nr [...] z dnia [...]. Starosta [...] uznał za mienie gminne nieruchomości oznaczone Nr działki 357 o pow. 2,30 ha i Nr 360 o pow. 26,29 ha i umorzył postępowanie w sprawie ustalenia wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli: mieszkańcy wsi K. reprezentowani na podstawie pełnomocnictwa zebrania wiejskiego przez R. K. (jednocześnie przewodniczącego Rady Sołeckiej wsi K.) i G. W. oraz mieszkańcy wsi B. - reprezentowani przez A. P. (sołtysa), W. G. (przewodniczącego rady sołeckiej), W. [...], R. C., H. B. (członków Rady Sołeckiej) i S. S. (jednocześnie radnego Gminy R.).

W odwołaniu od powyższej decyzji zarzucono, że przedmiotowe działki pozostawały we wspólnym użytkowaniu mieszkańców wsi B. jako serwituty począwszy od uwłaszczenia włościan ukazem cara Aleksandra l z tym, że z działki Nr 357 korzystali wyłącznie mieszkańcy wsi B..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie uzupełnionego w sprawie materiału dowodowego, po rozprawie przeprowadzonej w dniu 14 lipca 2005 roku ustaliło następujący stan faktyczny sprawy.

Nieruchomość o łącznej powierzchni 28,59 ha położona w obrębie [...] gminy R. (dawniej Gromadzka Rada Narodowa K.) składa się z dwóch działek - Nr 360 o powierzchni 26,29 ha graniczącej z gruntami wsi K. K. i B. (położona między nimi) i działki Nr 357 o powierzchni 2,30 ha położonej w środku wsi B., w przysiółku zwanym "Czworaki". Obecnie gminą dla wsi K. i B. od 1972 r. jest Gmina R., a poprzednio była Gromadzka Rada Narodowa w K. Obejmowała m. innymi wsie K.K., B., M. ,K. i inne wsie. Działki te wchodziły w skład dóbr B., które w XIX w. najpierw należały do Ksawerego Kolumny Walewskiego i jego następców, a później do A. Ś., a następnie do B. H. i A. K.. Dobra B. zostały rozparcelowane jeszcze przed l wojną światową. W wykazie hipotecznym Nr 3/8 t. l, II i IV znajdującym się w Archiwum Państwowym w P. pod numerem:

1) wpisu 220 z datą 1883 roku tom l str. 2-3 wpisano że włościanie wsi K. na podstawie dobrowolnej umowy z 1879 r. z właścicielem dóbr B., urzędowo potwierdzonej, za zrzeczenie się przysługujących im serwitutów opisanych w tabeli likwidacyjnej otrzymali na własność łącznie 162 morgi i 119 prętów, w tym 141 mórg i 157 prętów ziemi użytkowej (w j. rosyjskim "udobnej"), 20 mórg i 262 pręty ziemi nieużytkowej (w j. rosyjskim "nieudobnej"),

2) chłopi wsi K., K. i K. za zrzeczenie się serwitutów otrzymali 119 mórg ziemi użytkowej a 1 morgę 100 prętów nieużytkowej (str. 2-3 tom l wykazu),

3) pod numerem wpisu 233 na str. 3 Tom l wykazu hipotecznego 3 i Tom II str. 2 z 1885 r. wpisano, że na podstawie dobrowolnej umowy z 17 sierpnia 1879 r. zatwierdzonej urzędowo w dniu 24 października 1881 r. przez [...] Urząd Gubernalny, włościanom wsi B. w zamian za zrzeczenie się przysługujących im serwitutów wpisanych w tabeli likwidacyjnej, wydzielono 206 mórg i 62 pręty ziemi, w tym 198 mórg i 136 prętów ziemi użytkowej ("udobnej" w j. rosyjskim) i 7 mórg i 226 prętów nieużytkowej ("nieduobnej" w j. rosyjskim), (dowód: wykaz hipoteczny NR 3/8 w archiwum Państwowym w P., do akt załączono kserokopię odpowiednich stron) wpisów w jęz. rosyjskim (tłumaczenie własne). Grunty przydzielone na podstawie urzędowych umów zostały fizycznie wydzielone dla poszczególnych rolników, w określonych granicach i przypisane na własność poszczególnym rolnikom (dowód: protokoły wyznaczania działek gruntu, zestawienia geodezyjne w kserokopiach). W skład powyższych gruntów nie wchodzą działki Nr 360 i 357, będące nieużytkami, na które brak jest jakichkolwiek tytułów własności. Mieszkańcy wsi K., K. i B. a uwłaszczyli się na wszystkie grunty uprawne i łąki, a nieużytków nikt nie chciał. Nie było zawiązanej wspólnoty gruntowej, jak również nikt nie opłacał podatków od działek Nr 360 i 357 (wyjaśnienia R. K. k. 2 protokołu rozprawy z 20 kwietnia 2005 r., informacja Urzędu Gminy R. z dnia 3 czerwca 2003 r. i 19 września 2003 r. zezn. świadka G. W. k. 101 i innych akt l instancji, W. S., pismo Urzędu Gminy i Miasta P. z 3 listopada 2003 r.).

Działka Nr 360 była nieużytkiem do 1960 r. porośniętym krzakami jałowca i jeżyn, okoliczni rolnicy czasem pasali na niej owce, brali glinę na cegłę, wycinali jałowiec na ogrodzenie, przeprowadzali bydło na swoje łąki. Przebiegały także przez nią drogi polne, z których korzystali rolnicy wsi K.- K., B., Krysiaków celem dojścia czy dojechania do swoich pól (dowód: wyjaśnienia uczestników postępowania, w tym R. K., J. Rogaczewskiego, zeznania wszystkich świadków).

W roku 1960 rozpoczęto sukcesywnie akcję zalesiania działki Nr 360 jako nieużytku w ramach akcji likwidacji ugorów, rozpoczętej w 1955 r., tym samym przeznaczając ją na cel społeczny. Grunty zostały zalesione w latach 1961-63 na podstawie decyzji Gromadzkiej Rady Narodowej w K. w porozumieniu z organami leśnictwa. Sadzonki dostarczało państwo, a las sadzili mieszkańcy okolicznych wsi, w tym dzieci kierowane ze szkoły (zezn. uczestnika J. Rogaczewskiego, zeznania wszystkich świadków). Zalesienie istniało już w pierwszej połowie 1963 r. na 23,5 hektarach, co potwierdzają wszyscy uczestnicy postępowania i sprawozdanie z wykonania planu gospodarczego gromady za l półrocze 1963 r. (dowód: protokół Nr 9 z 25 sierpnia 1963 r. str. 3 z archiwum Urzędu Gminy i Miasta P., wyjaśnienia uczestników postępowania na rozprawie w dniu 14 lipca 2005 r., zeznania świadków). Na terenie zasadzonego lasu pozostawiono i wyznaczono drogi leśne, dukty, z których dotychczas korzystali rolnicy B.,K.- K. i innych wsi, dochodząc i dojeżdżając do swoich gruntów (niesporne). Mieniem lasu zarządzała gromada - później gmina, dokonując pielęgnacji lasu i planowej wycinki. Mieszkańcy okolicznych wsi mogli w lesie korzystać z dróg, zbierali grzyby, susz opałowy, ale nie wolno im było dokonywać wycinki drzew ani prac pielęgnacyjnych (dowód: zezn. św. St. W., Cz. Rabendy str. 102, Cz. Sobczak k. 103, H. Ochockiej k. 103 akt l instancji, G. W., S. W. k. 49, M. Sukiennika k. 47 i innych).

Natomiast działka Nr 357 o pow. 2,30 ha o pow. 2,30 ha położona w środku wsi B., pierwotnie w przysiółku zwanym "Czworaki" w XIX wieku i na początku XX wieku była torfowiskiem. Korzystali z niej tylko mieszkańcy B., wydobywając torf do ok. 1920 r. Po wydobyciu torfu na działce pozostała sadzawka, a później staw wykorzystywany przez straż pożarną B. do poboru wody, oraz przez rolników, którzy łowili w nim ryby, myli wozy. Remiza strażacka była położona ok. 500 metrów od stawu. Taka sytuacja trwała już na dzień 5 lipca 1963 r. (dowód: wyjaśnienia R. K., J. Rogaczewskiego, protokół z 25 sierpnia 1963 r. w sprawie planu gospodarczego gromady, zezn. świadków Wł. Szataniak k. 101 i innych).

Staw i jego przyległości wykorzystywany był więc na cel społeczny. W operacie ewidencji gruntów obrębu B. założonym w latach 1963-64 działki Nr 360 i 357 zostały wykazane w pozycji rejestrowej Nr 95 i jako władającego gruntem wpisano Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w K. - grunty gromadzkie. Zapis ten wynika z protokołu ustalenia stanu władania gruntami na obszarze wsi B. sporządzonym w dniu 30 czerwca 1963 r. oraz z protokołu ogłoszenia stanu władania gruntami wsi B. sporządzonym w dniach 13-15 luty 1964 r. Protokół został przyjęty i podpisany bez zastrzeżeń przez przedstawiciela Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w K. - W. O. (dowód: kserokopia protokołów w aktach sprawy). Zapis ten figurował w operacie ewidencji gruntów od 1963 r. do 1987 r., tj. do czasu odnowy ewidencji wykonanej przez Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych w P.. Po odnowie ewidencji jako władającego działkami Nr 357 i 360 wpisano "wspólnotę wsi". Działka Nr 360 od założenia ewidencji gruntów została sklasyfikowana jako użytek - las klasy VI (dowód: wypis z rejestru gruntów).

W 1998 r. dla terenu m.in. działek Nr 360 i 357 uchwalono plan zagospodarowania przestrzennego, który przeznaczył teren na zwałowisko zewnętrzne Kopalni "A" i rów odwadniający (działka Nr 357). Obecnie nie ma już stawu na działce Nr 357, gdyż w wyniku działań kopalni wody zanikły. Kopalnia rozpoczęła prace na tych działkach w 2002 r., dokonała częściowego wyrębu lasu, obecnie jest tam zwałowisko. Mieszkańcy K. uniemożliwili dalszą wycinkę lasu. (dowód: wyjaśnienia J.K.- sekretarza Urzędu Gminy R. na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2005 r. i 10 maja 2005 r., R. K. na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2005 r., A. P. na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2005 r. protokół z oględzin z 25 czerwca 2003 r. sporządzony przez inspektorów d/s leśnictwa z upoważnienia Starosty).

W 2002 r. w szkole zebrało się zebranie wiejskie wsi B., które wybrało komitet d/s negocjacji z kopalnią. Komitet wynegocjował cenę, którą kopalnia wpłaciła na swoje subkonto, a mieszkańcy pozwolili wejść kopalni na teren (wyjaśnienia A. P. i J.K. na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2005 r.).Działka Nr 97/1 o pow. 0,78 ha położona w obrębie wsi K.- K. nie wchodzi w skład działek Nr 360 i 357 i decyzją Starosty z 17 stycznia 2005 r. Nr GN 6019-1/2004 została uznana za wspólnotę gruntową wsi K.-K. (dowód: akt SKO. 401/77/GO/05). Grunty te wspólnota gruntowa sprzedała już kopalni "A" (protokół z rozprawy z 20 kwietnia i 10 maja 2005 r., wyjaśnienia m.in. J. K.). Na mapie sytuacyjnej sporządzonej przez geodetę Powiatowego S. T. granice działki Nr 360 i 357 zostały oznaczone kolorem żółtym. Wzdłuż granic działki Nr 360 zaznaczona jest droga szerokości 4 metrów biegnąca na granicy obrębu wsi B. i gruntów wsi K.- K..

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S.- na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. Nr 98 z 2000 roku, poz. 1071 ze zm.) i art. 3 i 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. 28, poz. 169 z późn. zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia [...] Organ uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28,poz.169 z póżn. zm.). Powyższa ustawa, definiując jakie nieruchomości wchodzą w skład wspólnot gruntowych, nie definiuje w ten sam sposób mienia gromadzkiego. Definicji takiej dokonało w zasadzie dopiero rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1962 r. w sprawie zarządu mienia gromadzkiego i trybu jego zbycia (Dz. U. Nr 64, poz. 303), wydane z upoważnienia ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (tj. Dz. U. z 1975 r. Nr 26, poz. 139). W § 1 pkt 1 tegoż rozporządzenia stwierdza się, że przez mienie gromadzkie należy rozumieć mienie, które do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 25 września 1954 r. i o reformie podziału administracyjnego wsi ... (Dz. U. 43, poz. 191) stanowiło majątek dawnych gromad jako majątek gromadzki, dobro gromadzkie i inne prawa majątkowe.

Tym sposobem, zdaniem organu, własność mienia gromadzkiego nie przeszła na własność wsi, która nie miała osobowości prawnej, nie przeszła również na własność mieszkańców wsi. Służyło im natomiast prawo do zarządu i korzystania z tego mienia. W art. 98 ust. 2 ustawy z 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych stwierdzono, że dotychczasowe mienie gromadzkie staje się mieniem gminnym.

Na mocy wcześniejszych aktów prawnych, w szczególności ustawy z 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz. U. N 35, poz.294) dobro gromadzkie zostało wyłączone z mienia gromadzkiego (gminnego). Dobro gromadzkie było przeznaczone do użytku wszystkich lub niektórych grup mieszkańców gromady np. las gromadzki, pastwisko gromadzkie, staw gromadzki (patrz publikacja J. Pisowicza pt. "Podmiot majątku byłych gromad" P i P Nr 11/58 r. J. Arczyński - Nowe Prawo Nr 1/1967 r. str. 86).

Przesunięcie dobra gromadzkiego do wspólnoty gruntowej utrwaliła ustawa z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. 28 poz. 69). W myśl art. 1 ust. 1 pkt 7 i ust. 2 zaliczyła do wspólnoty gruntowej mienie tzw. dobra gromadzkiego oraz mienie gromadzkie faktycznie użytkowane w dniu wejścia w życie ustawy przez mieszkańców wsi. Nad tym mieniem zarząd winna sprawować powołana do tego celu spółka, posiadająca osobowość prawną z chwilą zatwierdzenia statutu. Materiał dowody wskazuje na to, że działki 360 i 357 stanowiły właśnie to dobro gromadzkie. Były nieużytkami, z których korzystali mieszkańcy okolicznych wsi (K.K., B. i innych) z tym, że z działki Nr 357, na której pierwotnie były torfowiska, później sadzawka, a jeszcze później staw korzystali tylko mieszkańcy B. Nie było jednak powołanej spółki do zarządu tym mieniem. Ustawa w art. 3 wprowadziła wyjątki, które zdaniem Kolegium mają zastosowanie w danym stanie faktycznym. Zgodnie z tym przepisem, nie zalicza się do wspólnot gruntowych nieruchomości lub ich części określonych w art. 1 ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy zostały prawnie lub faktycznie przekazane na cele publiczne lub społeczne.

Przed wejściem w życie ustawy z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, a więc przed 5 lipca 1963 r. działka Nr 360 została przeznaczona na zalesienie oraz drogi i została zalesiona przed tym terminem z wytyczeniem dróg dojazdowych do okolicznych wsi przez Gromadzką Radę Narodową w K., a działka Nr 357 na staw stanowiący zbiornik na wodę dla celów przeciwpożarowych, czyli na cele społeczne. Od tego czasu lasem zarządzała Gromadzka Rada Narodowa, rolnicy mogli tylko korzystać z suszu, zbierać grzyby, ale nie mieli prawa wycinki drzew czy pielęgnacji lasu, co wynika z zeznań wszystkich świadków i uczestników postępowania oraz protokołu Gromadzkiej Rady Narodowej z 25 sierpnia 1963 r.

Wbrew zarzutom odwołujących się, z przedstawionych dokumentów - wykazu hipotecznego majątku B. Nr 3 (t. l, IV, II), wypisu z ewidencji gruntów i aktów notarialnych nie wynika wcale, aby mieszkańcy wsi K. i B. otrzymali w przeszłości w jakimkolwiek trybie (czy to wskutek uwłaszczenia, czy zamiany serwitutów) przedmiotowe działki na własność, czy też zasiedzieli je przed 1960 r.

W wyniku powyższych ustaleń Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uznało, że działki Nr 360 i 357 stanowią mienie gminne i utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Starosty Powiatowego w P.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie G.W. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego i procesowego, w szczególności art. 7 K.p.a. oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według obowiązujących norm. Skarżący podniósł, że organy orzekające w przedmiotowej sprawie nie podjęły wszystkich niezbędnych kroków celem wyjaśnienia stanu faktycznego i nie uwzględniły interesu mieszkańców wsi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Organ uznał, że stan faktyczny sprawy jest niesporny, zaś sedno sporu sprowadza się do ustalenia charakteru stanu prawnego nieruchomości oznaczonych Nr 357 i 360. Ustalenia poczynione przez organ II instancji wskazują, że przedmiotowe działki stanowiły tzw. dobro gromadzkie, przeznaczone do użytku mieszkańców wsi K.K., B. i innych okolicznych wsi. Zgodnie z art. 3 ustawy z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych - nie zalicza się do wspólnot gruntowych m.in. dobra gromadzkiego, jeżeli przed dniem wejścia w życie w/cyt. ustawy zostało prawnie lub faktycznie przekazane na cele społeczne lub publiczne. Mieszkańcy wsi K. i B. przesłuchani w sprawie wskazali, że przed 5 lipca 1963 r. działka Nr 360 została zalesiona i wytyczono na niej drogi dojazdowe do okolicznych wsi, a działkę Nr 357 przeznaczono na staw stanowiący zbiornik na wodę dla celów przeciwpożarowych, czyli na cele społeczne. W tych warunkach zarzut, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. bezpodstawnie przyjęło, że działki Nr 360 i 357 stanowią mienie gminne uznano za niezasadny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym – zgodnie z § 2 tego artykułu – kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej lub w postanowieniu z punktu widzenia zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i zastosowania przepisów prawa materialnego właściwego na czas wydania decyzji lub postanowienia.

Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia, następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 145 §1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Bada więc zaskarżone orzeczenie pod kątem wszelkich naruszeń prawa, a nie tylko tych wskazanych w skardze. Stosownie do treści art. 133 § 1 powołanej ustawy Sąd rozstrzyga na podstawie akt sprawy.

Rozpatrując skargę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego – art. 1 ust.1 pkt 7, art. 3 i art. 8 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. 28, poz. 169 z późn. zm.) oraz art. 105 § 1 K.p.a.

Art. 1 powołanej ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych szczegółowo określa nieruchomości wchodzące w skład wspólnot gruntowych, zaliczając do nich nieruchomości enumeratywnie wymienione w ust. 1 (siedem rodzajów nieruchomości) oraz w ust. 2, zgodnie z którym zagospodarowaniu w trybie i na zasadach określonych niniejszą ustawą podlegają także nieruchomości rolne, leśne i obszary wodne, stanowiące mienie gromadzkie w rozumieniu przepisów o zarządzie takim mieniem, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy były faktycznie użytkowane wspólnie przez mieszkańców wsi.

Wyjątki od uregulowania zawartego w art. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych zastrzega jej art. 3, według którego, nie zalicza się do wspólnot gruntowych nieruchomości lub ich części określonych w art. 1 ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy zostały one prawnie lub faktycznie przekazane na cele publiczne lub społeczne albo też do końca 1962 r., a gdy chodzi o lasy i grunty leśne - do dnia 30.września 1960 r., zostały podzielone na działki indywidualne pomiędzy współuprawnionych bądź uległy zasiedzeniu.

Stosownie zaś do art. 8 ustawy, starosta ustala w drodze decyzji, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową (ust. 1). Ustalenie to powinno nastąpić w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy (ust. 5), przy czym termin ten ma charakter instrukcyjny (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1968 r., III CZP 78/66, OSNC 1968/10/ poz. 161 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22.września 1995 r., SA/Kr 2717/94, ONSA 1996/ 4/ 157).

Z przytoczonych przepisów wynika, że zaliczenie nieruchomości do wspólnot gruntowych nastąpiło z mocy prawa z dniem wejścia w życie omawianej ustawy. O zaliczeniu decydowało spełnienie przesłanek określonych w art. 1 ( ust. 1 bądź 2 ) ustawy, przy braku wyłączenia z art. 3.

Decyzja wydana na podstawie art. 8 jest zatem orzeczeniem deklaratoryjnym; stwierdza jedynie stan prawny istniejący w dniu wejścia w życie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Ten walor zachowuje do czasu zmiany wspomnianego stanu wskutek zaistniałego później zdarzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 1995 r., SA/Kr 2717/94, ONSA 1996/4/157 oraz z dnia z dnia 20.września 1995r. II SA/Łd 1281/95, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Wokanda 1996/2/31).

Rzeczą organu było zatem ustalenie charakteru użytkowania przedmiotowych nieruchomości ( działki Nr 357 i działki Nr 360 ) w kontekście przesłanek zaliczenia ich do którejkolwiek kategorii nieruchomości wspólnot gruntowych wskazanych w art. 1 ust.1 bądź ust. 2 powołanej ustawy.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] Starosta Powiatu [...] nie odnosząc się do przepisu art. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych uznał, że przedmiotowe nieruchomości były faktycznie przeznaczone i wykorzystywane na cele ogólne, powszechnie dostępne i taki sposób ich użytkowania wskazuje, iż stanowiły one mienie gromadzkie, a nie mienie wspólnoty. Wniosek ten, nie znajdujący oparcia w przepisach prawa i jak się wydaje, będący wynikiem subiektywnego przekonania organu, należy uznać za całkowicie dowolny. W konsekwencji należy stwierdzić, że organ uchybił wskazanemu w art. 107 § 3 K.p.a. obowiązkowi uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji i już chociażby z tego względu decyzja ta nie może pozostać w obrocie prawnym.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego także decyzja organu II instancji wydana została z naruszeniem przepisów prawa. Organ ten ustalił bowiem, że sporne nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych stanowiły tzw. "dobro gromadzkie", z którego korzystali mieszańcy wsi oraz przyjął, że są to nieruchomości wymienione w art. 1 ust. 1 pkt 7 ustawy. Uznał jednak, że nieruchomości te przed wejściem w życie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (5 lipca 1963 r.) zostały przeznaczone na cele społeczne, co uzasadnia zastosowanie przepisu art. 3 ustawy wyłączającego zaliczenie ich do wspólnot gruntowych.

Organ przeoczył jednak, że powołany przepis art. 1 ust. 1 pkt 7 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych zalicza do wspólnot gruntowych nieruchomości rolne, leśne oraz obszary wodne, stanowiące dobro gromadzkie (gminne), będące we wspólnym użytkowaniu na terenie województw: rzeszowskiego, krakowskiego oraz powiatu cieszyńskiego województwa katowickiego. Sporne nieruchomości nie były zaś położone na terenie wymienionych województw istniejących w dniu wejścia w życie ustawy. Organ nie mógł przeto przyjąć, że nieruchomości te należą do mienia określonego wskazanym przepisem, a następnie podlegają wyłączeniu w oparciu o art. 3 ustawy.

Błędna kwalifikacja przedmiotowych nieruchomości jako dobra gromadzkiego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 pkt 7 ustawy warunkuje uchylenie zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien jednoznacznie ustalić, czy sporne nieruchomości podlegają zaliczeniu do którejkolwiek z kategorii określonej w art. 1 ust. 1 pkt 1 – 6 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, czy też jest to mienie, o którym stanowi art. 1 ust. 2 ustawy. Należy bowiem pamiętać, że wyłączeniu z art. 3 ustawy mogą podlegać wyłącznie nieruchomości wspólnot gruntowych określone w art. 1 ust. 1. Wyłącznie to uzależnione jest m. innymi od prawnego bądź faktycznego przekazania nieruchomości na cele publiczne lub społeczne. Organ winien zatem zaistnienie tej przesłanki w sposób wyczerpujący i przekonywujący uzasadnić. W ocenie Sądu uzasadnienie decyzji organu II instancji wymogu tego nie spełnia.

Dopiero jednoznaczne ustalenie przez starostę w oparciu o art. 8 ust. 1 powołanej powyżej ustawy, które ze spornych nieruchomości stosownie do art. 1 i 3 stanowią wspólnotę gruntową bądź mienie gromadzkie umożliwi ustalenie wykazu, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy, bądź umorzenie postępowania w tym zakresie jako bezprzedmiotowego.

Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.