Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 820/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2016-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust.1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek / spr./ Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Jarosław Szaro Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2016 r. spraw ze skarg M. W. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2016 r. - nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania ze względu na bezprzedmiotowość w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, - nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] odmawiającą M. W. wszczęcia postępowania ze względu na bezprzedmiotowość w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, zaś decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] odmawiającą M. W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Jak wynika z akt sprawy, M. W. (dalej: wnioskodawca, skarżący) wnioskiem z dnia 24 maja 2016 r. zwrócił się do ZUS Inspektorat w S. W. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

W uzasadnieniu wniosków podał, że od 2002 roku na skutek utraty zdrowia w wypadku samochodowym nie jest w stanie prowadzić firmy. Niedyspozycja i konieczność rehabilitacji, trwające do chwili obecnej, doprowadziły do systematycznego "wygaszania firmy", zwalniania i odchodzenia pracowników. Pogłębiające się zadłużenie spowodowało, że od 2010 r. zmuszony jest prowadzić firmę jednoosobowo.

Podkreślił, że zadłużenie wobec ZUS blokuje funkcjonowanie jego firmy. Dodatkowo choroba nowotworowa żony w 2013 r. i wydatki związane z leczeniem jeszcze bardziej osłabiły jego finanse. Podał, że jego obecne dochody nie zapewniają pokrycia bieżących wydatków.

W związku z powyższym nie jest w stanie spłacić rosnącego zadłużenia wobec ZUS.

Do wniosku dołączył szereg dokumentów m. in.: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości z dnia 24 maja 2016 r., kserokopie PIT-16 A tj. deklaracji o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconej i odliczonej od karty podatkowej w poszczególnych miesiącach roku podatkowego za lata 2013-2015., oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis, kserokopie kart informacyjnych z leczenia szpitalnego jego i żony – M. W., kserokopię wyciągu z rachunku karty kredytowej CITIBANK SILVER z dnia 8 maja 2016 r., kserokopie zawiadomień o możliwości wystawienia długu wnioskodawcy do publicznej sprzedaży, wydanych przez "A" spółka z o. o., kserokopię wyciągu z rachunku karty kredytowej VISA CREDIT za okres od 29 kwietnia 2016 r. do 30 maja 2016 r. dotyczący M. W., kserokopię zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej wystawionego przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 marca 2016 r. dotyczącego M. W.

Uwzględniając uzasadnienie wniosku i analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego ZUS Inspektorat w S. W. uznał, że przedstawione przez wnioskodawcę argumenty nie przemawiają za umorzeniem należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] organ odmówił wnioskodawcy wszczęcia postępowania ze względu na bezprzedmiotowość w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych zaś decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

W uzasadnieniu decyzji [...] organ wyjaśnił, że rozpatrując przedmiotowy wniosek w oparciu o art. 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963), określanej dalej jako "u.s.u.s." ,odmówił wszczęcia postępowania ze względu na bezprzedmiotowość wniosku w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z wskazanym artykułem, do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, nie mają zastosowania przepisy art. 28 i 29 u.s.u.s., które regulują zasady umarzania i rozkładania należności na raty.

W ocenie organu brak jest również podstaw prawnych do umorzenia nieopłaconych składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika, ponieważ w trybie art. 28 ust. 3a ww. ustawy można umorzyć jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem składek.

Uzasadniając decyzję [...] organ wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w posiadaniu ZUS, przedmiotem prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej jest naprawa i konserwacja elektronicznego sprzętu powszechnego użytku.

Organ podkreślił, że zgodnie z informacją Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia 30 września 2016 r. wnioskodawca figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą od dnia 1 marca 1999 r. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej był opodatkowany do 7 grudnia 2015 r. w formie karty podatkowej. Ta uproszczona forma opodatkowania nie nakładała na niego obowiązku składania deklaracji, zeznań o osiągniętych przychodach i dochodach z działalności gospodarczej.

Organ ustalił, że według stanu na dzień 30 czerwca 2016 r. wnioskodawca posiada wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. zaległość w podatku VAT na kwotę 200,00 zł. a ponadto ww. organ prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne w administracji.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wniosek o umorzenie należności z tytułu składek jest rozpatrywany zgodnie z zasadami umarzania uregulowanymi w u.s.u.s. i przytoczył przepisy art. 28 ust. 2, 3 i 3a tej ustawy, a także przepis § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365, dalej jako "rozporządzenie"). Wyjaśnił, że ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (kwestii istotnych z punktu widzenia ww. przepisów) spoczywa na zobowiązanym.

Organ podkreślił, że jak wynika z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wnioskodawcy nie posiada on majątku ruchomego, natomiast posiada nieruchomość położoną w miejscowości S., gmina S., tj. gospodarstwo rolne o powierzchni 13.700 m2, stanowiące współwłasność, nieruchomość objęta jest księgą wieczystą nr [...].

Organ wyjaśnił, że ustalenia dotyczące stanu majątkowego prowadzone w poprzednich latach, pozwoliły Dyrektorowi Oddziału ZUS w R. wystąpić z wnioskiem do Sądu Rejonowego w S. Wydział Ksiąg Wieczystych o wpis hipoteki na posiadanej nieruchomości. Zabezpieczenie należności z tytułu nieopłaconych składek poprzez wpis hipoteki zostało dokonane w dniu 11 października 2011 r. na nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...].

Organ wskazał, że w stosunku do wnioskodawcy Dyrektor Oddziału ZUS w R. jako organ egzekucyjny wdrożył postępowanie egzekucyjne dotyczące dochodzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Z uwagi na bezskuteczność egzekucji, postępowanie egzekucyjne zostało przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. celem prowadzenia dalszych działań egzekucyjnych. Organ podkreślił, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest nieskuteczne, jednakże do dnia dzisiejszego nie zostało zakończone.

W ocenie organu powyższy materiał źródłowy stanowi podstawę wykluczenia wystąpienia u wnioskodawcy całkowitej nieściągalności a zatem umorzenie należności z tytułu składek bez spełnionej przesłanki całkowitej nieściągalności nie zapewniłoby należytej realizacji ustawowych zadań ZUS i groziłoby zarzutem niegospodarności.

Organ podkreślił, że ważny interes wnioskodawcy jako osoby zobowiązanej z uwzględnieniem stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej został przeanalizowany przez ZUS na podstawie przedłożonej dokumentacji oraz materiału dowodowego uzyskanego w trybie wdrożonego postępowania.

Zgodnie z przedłożonym oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wnioskodawcy średni miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2015 r. wyniósł 1416,66 zł. Ponadto jak podał sam wnioskodawca wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z małżonką M. W., która według oświadczenia uzyskuje dochód w wysokości 1 000,00 zł miesięcznie. Według danych uzyskanych z systemu informatycznego ZUS, M. W., podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

Organ wskazał, że wydatki miesięczne wykazane w oświadczeniu, które nie uwzględniają m.in. wydatków na żywność, środki czystości, odzież itp. kształtują się w wysokości około 2.946,00 zł i obejmują: miesięczną opłatę za czynsz 1.746,00 zł, opłaty eksploatacyjne 200,00 zł, koszty związane z leczeniem 1000,00 zł.

Ponadto organ podkreślił, że wnioskodawca w oświadczeniu wskazał również zobowiązanie prywatne wobec banku w wysokości 11.000,00 zł, które spłaca w miesięcznych ratach w kwocie 290,00 zł.

Organ podniósł, że z analizy wydatków wynika, że miesięczne dochody rodziny wykazane w oświadczeniu nie pokrywają bieżących miesięcznych wydatków mieszkaniowych, oraz wydatków związanych z leczeniem. Ponadto podkreślił, że w dochodzie rodziny nie uwzględniono dochodu uzyskiwanego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, ponieważ wnioskodawca pominął ten fakt w złożonym oświadczeniu i nie wskazał żadnych kwot, jak również nie uwzględnił ewentualnych świadczeń w naturze w postaci płodów rolnych.

Odnosząc się do spłaty wykazanych zobowiązań prywatnych wobec banku organ podkreślił, że konieczność regulowania innych posiadanych przez wnioskodawcę zobowiązań nie może mieć wpływu na umorzenie nieopłaconych składek, ponieważ zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być przedkładane i spłacane z pominięciem zadłużenia wobec ZUS.

Uzasadniając decyzję organ podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek zastrzeżone jest dla sytuacji wyjątkowych w których płatnik ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne nie posiada realnych możliwości podołania ciążącym na nim zobowiązaniom, a przez zastosowanie instytucji umorzenia uniknięta zostanie groźba drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny.

O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria.

Reasumując organ uznał, że analizując przedstawiona przez wnioskodawcę sytuację materialną, należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z ustawowych przesłanek warunkujących umorzenie zaległości.

Organ zauważył, że mimo wykazania niskich dochodów z działalności gospodarczej w wysokości 1.000,00 zł miesięcznie wnioskodawca wywiązuje się ze spłaty zaciągniętego kredytu oraz ponosi bieżące wydatki znacznie przekraczające wykazywane dochody. Mimo zgłaszanych trudności finansowych nie korzysta z pomocy społecznej.

Zdaniem ZUS, powyższe okoliczności świadczą o tym, że nie wykazał wszystkich dochodów rodziny.

Organ podkreślił, że uregulowania prawne określone w u.s.u.s. oraz rozporządzeniu dają możliwość, jednakże nie obligują do umorzenia.

Obowiązkiem osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, będących z tego tytułu płatnikami składek, jest terminowe i w pełnej wysokości opłacanie należnych składek co wynika z art. 46 u.s.u.s. Oznacza to, że każdy płatnik składek, bez wezwania ZUS, powinien w ustawowym terminie regulować należne składki. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z uzyskiwaniem zysku, ale również z ryzykiem ponoszenia strat, również z przyczyn obiektywnych, nie leżących po stronie przedsiębiorcy. Niewątpliwie w tym okresie również istnieje obowiązek uiszczania składek na ubezpieczenia.

Wnioskodawca nie zgodził się z decyzjami organu i zwrócił się z wnioskami o ponowne rozpatrzenie spraw w kwestii umorzenia należności z tytułu składek należnych wobec ZUS z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

W uzasadnieniu wniosków podniósł, że ze względu na stan zdrowia i sytuację finansową nie jest w stanie spłacić zadłużenia.

Ponadto wyjaśnił, że na podaną we wcześniejszym oświadczeniu o stanie majątkowym kwotę czynszu w wysokości 1.746, 00 zł składa się czynsz lokalowy (gdzie odbywa się działalność gospodarcza) i mieszkaniowy. Jest to kwota średnia, przybliżona. Podał, że czynsz mieszkaniowy w miesiącu czerwcu 2016 r. wyniósł 561,01 zł.

Odnośnie dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego podał, że nie uzyskiwał takich dochodów i wyjaśnił, że próbę podjęcia prowadzenia gospodarstwa podjął w roku 2009 i 2010 z myślą o poprawie sytuacji finansowej i chęcią pokrycia zadłużenia wobec ZUS. W tym okresie gospodarstwo przyniosło jednak straty w wysokości 30.000 zł. Poniesiona strata nie pozwoliła na prowadzenie gospodarstwa w następnych latach a nawet zmusiła do przekazania gospodarstwa w użytkowanie kuzynowi za kwotę podatku.

Organ odwoławczy po ponownym przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] r. i decyzjami z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] i [...] r. utrzymał je w mocy.

ZUS stwierdził, że zebrany w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy wskazuje, że brak jest podstaw zarówno formalnych jak i merytorycznych dla podjęcia decyzji o umorzeniu.

W ocenie organu w niniejszej sprawie brak jest przesłanek określonych przepisami art. 28 ust 3 u.s.u.s. i rozporządzenia.

W przypadku skarżącego nie miały miejsca sytuacje drastyczne związane ze szkodami poniesionymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia mającego wpływ na możliwości płatnicze i możliwości pozyskiwania dochodów (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Nie wystąpiła również sytuacja określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, która pozwala umorzyć należności z tytułu składek w przypadku wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka rodziny, ograniczającej bądź całkowicie uniemożliwiającej zarobkowanie zobowiązanemu lub - w przypadku choroby członka rodziny - powodującej konieczność sprawowania opieki, która wyklucza zobowiązanemu możliwość zarobkowania. Choć skarżący przedstawił dowody na posiadanie problemów zdrowotnych, to nie wykazał stosownym orzeczeniem, że jego stan zdrowia ogranicza lub uniemożliwia mu zarobkowanie.

Natomiast argument w postaci braku wystarczających środków na spłatę zadłużenia składkowego nie może, w ocenie organu, automatycznie stanowić przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności.

Organ podkreślił, że nie można oczekiwać od ZUS, by wniosek o umorzenie rozpatrywany był pod kątem wsparcia socjalnego. ZUS - w przeciwieństwie do jednostek pomocy społecznej - nie jest bowiem instytucją wspierającą osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, dlatego instytucja umorzenia winna się sprowadzać jedynie do sytuacji wyjątkowych. Natomiast na dłużniku jako płatniku składek winno ciążyć poszukiwanie sposobu poprawy jego sytuacji finansowej.

Organ podkreślił, że działalność gospodarcza jest obarczona ryzykiem osoby ją prowadzącej, na której spoczywają obowiązki związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Natomiast Zakład ma obowiązek efektywnego egzekwowania swoich należności. Ich publicznoprawny charakter oraz cele, na które są przeznaczone, obligują ZUS do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. W przypadku, gdy świadczenia w postaci składek nie są odprowadzane, ciężar ich uiszczenia przerzucany jest na ogół społeczeństwa. Trudno zatem oczekiwać, by ZUS uznał za zasadne, by inni ubezpieczeni pokrywali zadłużenie osób niepłacących należności.

Nie zgadzając się z decyzjami organu odwoławczego wnioskodawca wniósł na nie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.

Skargi zarejestrowano pod sygnaturami: I SA/Rz 820/16 i I SA/Rz 821/16.

W uzasadnieniu skarg skarżący podkreślił, że nie jest w stanie opłacić zadłużenia wobec ZUS ze względu na trudną sytuację finansową i stan zdrowia.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.

Na rozprawie w dniu 1 grudnia 2016 r. Sąd postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Rz 820/16 i I SA/Rz 821/16 i prowadzić je pod sygnaturą I SA/Rz 820/16.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, że w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę wykonują biorąc pod uwagę kryterium legalności. Wobec tego - zgodnie z art. 145 § 2 pkt 2 p.p.s.a. - Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność tych aktów w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej jako k.p.a.) lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze, jak również stwierdzić nieważność mimo, że skarżąca wnosiła o uchylenie Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę.

Dokonana w tych granicach ocena legalności zaskarżonych decyzji powoduje, że skargi należy oddalić, jako nieuzasadnione.

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miałoby wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, zatem skargi należało oddalić.

Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty."

Nadto art. 30 u.s.u.s. stanowi, że: "Do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29". Zgodnie natomiast z art. 32 tejże ustawy: "Do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne."

W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. § 3 tegoż rozporządzenia stanowi, że: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych."

Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tego przepisu ustawy. Treść art. 28 ust. 2, jak i poprzedzającego go ust. 1 wskazuje, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Decyzje uznaniowe, podobnie jak decyzje związane, winny zawierać uzasadnienie prawne i faktyczne (wyrok NSA z dnia 1 lutego 1982 r., I SA 2671/81, ONSA 1982, nr 1, poz. 13), a zatem organ działając w ramach uznania administracyjnego określonego w wyżej wskazanych przez Sąd przepisach, nie jest zwolniony z obowiązku podania w uzasadnieniu swej decyzji motywów, jakimi kierował się, wydając decyzję odmowną. W wyroku z dnia 19 lipca 1982 r. (sygn. akt. II SA 883/82, PiP 1983, z. 6, s. 141 z glosą A. Wasilewskiego) NSA stwierdził, że: "1. Organ państwowy działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek: wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując strony w trakcie postępowania, a przed wydaniem decyzji (art. 7, 10 § 1 oraz 77 k.p.a.); rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. 2. Decyzje uznaniowe wymagają również wnikliwego i logicznego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.)." Podobnie w wyroku z dnia 20 czerwca 1984 r., (sygn. akt III SA 87/84, GAP 1986, nr 13, s. 44), NSA przyjął, że: "1. Okoliczność, że przepis prawa materialnego pozostawia sposób rozstrzygnięcia sprawy uznaniu organu administracji, nie zwalnia sama przez się tego organu od obowiązku uzasadnienia faktycznego decyzji."

W uchwale z dnia 6 maja 2006 r. (sygn. akt II UZP 6/04 - OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy stwierdził, iż zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stwarza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Wskazać należy także na tezę wyroku NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r. (sygn. akt II GSK 141/07) zgodnie z którą decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy (...) o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia."

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że w tej sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez ZUS, że nie wystąpiła po stronie wnioskodawcy którakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności tych należności enumeratywnie wymieniona przez ustawodawcę w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie ZUS, nie wystąpiła również żadna z okoliczności statuowana w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., którą na zasadzie wyjątku, może ZUS zastosować mimo braku przesłanki ustawowej, tj. przesłanki całkowitej nieściągalności.

W oparciu o zgromadzony w trakcie przeprowadzonego postępowania materiał dowodowy ZUS dokonał analizy możliwości płatniczych, sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej wnioskodawcy oraz najbliższej rodziny i osób wspólnie z nim zamieszkujących, zgodnie z cytowanymi unormowaniami prawnymi w tym zakresie.

Złożony wniosek o umorzenie uzasadniony został przede wszystkim trudną sytuacją finansową i zdrowotną w gospodarstwie domowym. Jako okoliczności sprawy podano ciężką sytuację finansową wnioskodawcy wynikającą z niskich dochodów, innych zobowiązań, jak również kłopoty zdrowotne, które to okoliczności w jego ocenie uniemożliwiają wywiązanie się ze spłaty powstałego zobowiązania. ZUS stwierdził zasadnie, że żadna z przytoczonych okoliczności nie może stanowić wystarczającej przesłanki będącej podstawą umorzenia.

Zauważyć należy, że organ ocenił sytuację życiową, finansową i materialną strony skarżącej. Powyższa ocena czyni również niezasadnym zarzut skargi jakoby organ podatkowy nie wziął pod uwagę możliwości finansowych skarżącego. Organ precyzyjnie przedstawił sytuację majątkową skarżącego, w szczególności jego dochody. Organ odniósł się także szczegółowo do kwestii związanych z posiadaną przez skarżącego nieruchomością oraz gospodarstwem rolnym. Ocenił także sytuację skarżącego w odniesieniu do posiadanego zadłużenia wobec banku. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że skarżący jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu określone dochody.

Skarżący prowadząc działalność winien dbać o to, aby była ona rentowna przy uwzględnieniu wszystkich związanych z tym zobowiązań, także publicznoprawnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1388/11). Niewątpliwie instytucja umorzenia składek nie może promować tego rodzaju zachowań. Jest bowiem zarezerwowana dla szczególnych przypadków. Podkreślić należy, że posiadane zobowiązania wobec banku nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne zostały bowiem zaciągnięte przez skarżącego świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych, godząc się na ich ewentualne negatywne skutki. Ponadto nie korzystają one z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami z tytułu składek (art. 115 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. z 2016 r. , poz. 599 ze zm. oraz art. 1025 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.). Podkreślenia wymaga, że instytucja umorzenia jest wyjątkiem od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 lutego 2012 r., III SA/Po 14/12). Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien bowiem był liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na ZUS. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 lipca 2012 r., III SA/Wr 88/12 ).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie wnioskodawca nie udowodnił także, aby w związku z trudną sytuacją finansową, na którą się powołuje w złożonym wniosku, podjęte zostały przez niego działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Sąd uznał, że korzystanie z pomocy społecznej nie jest kwestią osobistej ambicji bądź jej braku, bowiem pomoc taka ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz ma za zadanie wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a należna jest wszystkim znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Należy zaakcentować, że podjęcie starań o uzyskanie środków z pomocy społecznej mogłoby stanowić niewątpliwie potwierdzenie faktu, że strona skarżąca nie jest w stanie we własnym zakresie zrealizować potrzeb minimum egzystencji.

Sąd podziela zapatrywanie ZUS w niniejszej sprawie, że dokonując wnikliwej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej, bazując na zgromadzonym materiale dowodowym, nie można stwierdzić, aby jej stan stwarzał symptomy przejawiających lub pogłębiających się trudności z uwagi na które podjęcie się spłaty należności nie byłoby możliwe, gdyż pozbawiłaby przez to stronę środków niezbędnych dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych lub spłata której spowodowała inne nieodwracalne skutki dla jej dalszej egzystencji.

Sąd za zgodną z prawem uznał także odmowę wszczęcia postępowania przez ZUS w zakresie dotyczącym umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek , z uwagi na stwierdzoną bezprzedmiotowość tego postępowania. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 tej ustawy. Zatem przez ustawodawcę została całkowicie wyłączona możliwość umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek.

Reasumując Sąd stwierdził, że ZUS dokonując koniecznych ustaleń w niniejszej sprawie (za pomocą postępowania dowodowego), nie dopuścił się naruszenia prawa procesowego ani materialnego i ustalenia te są wystarczające do merytorycznego załatwienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek oraz że dokonanej przez organ ocenie stanu faktycznego niniejszej sprawy nie można zarzucić dowolności. Organ ten przeanalizował wnikliwie wszystkie przesłanki zawarte zarówno w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w rozporządzeniu wykonawczym do tej ustawy, mogące stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu, nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów i kierując się uznaniem administracyjnym w tej sprawie organ zasadnie przyjął, że w niniejszej sprawie przesłanki te nie wystąpiły. Także uzasadnienie zaskarżonej decyzji uznaniowej spełnia wymogi prawem nakazane, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargi.