Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 591/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 74 § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Artur Kuś (spr.), Sędzia WSA Tomasz Stawecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi E. O. i J. O. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sporządzenia i przesłania kopii akt oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...](dalej: "PINB", "organ I instancji") postanowieniem z [...] grudnia 2020 r. nr [...] na podstawie art. 74 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r., poz. 1333 ze zm.; dalej: "p.b."), po rozpatrzeniu wniosku E. i J. O. z [...] listopada 2020 r., wnoszącego m.in. o: "(...) przesłanie na adres pocztowy kopii akt przedmiotowego postępowania znak [...](...)" - postanowił odmówić sporządzenia i przesłania kopii akt postępowania "znak [...]" dotyczącego obiektów budowlanych znajdujących się na działce oznaczonej numerem ewidencyjnym [...], położonej w miejscowości [...], gmina [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że [...] grudnia 2020 r. do inspektoratu wpłynęło pismo E. i J. O. z [...] listopada 2020 r. w treści którego wnioskodawcy wystąpili m.in. z żądaniem o przesłanie na adres pocztowy kopii akt przedmiotowego postępowania znak [...].

Organ I instancji wskazał, że strona żądająca wydania kopii z akt sprawy powinna wykazać swój "ważny interes" w rozpoznawanej sprawie. W gestii organu rozpatrującego takie żądanie jest ocena, czy ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub ze względu na potrzeby strony w innej sprawie zaistniał faktycznie "ważny interes" w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.a. Analiza "ważnego interesu strony" dokonana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje, że zwrot ten odnosi się do przypadków, gdy strona nie może sama zapoznać się z aktami sprawy i samodzielnie sporządzić z nich odpowiednich notatek lub kopii. Wykładnia literalna powołanego przepisu wskazuje zatem, że organ obowiązany jest jedynie umożliwić stronie wykonanie jej uprawnienia do sporządzania notatek, kopii lub odpisów z akt sprawy, a nie sporządzać na żądanie strony takie odpisy, czy kopie. Z przepisu tego nie można wywieść, że strona może domagać w sposób wiążący dla organu udostępnienia jej akt sprawy poprzez sporządzenie przez organ kserokopii znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, czy poprzez sporządzenie kserokopii całości akt sprawy.

W postępowaniu administracyjnym zarejestrowanym pod znakiem [...], dotyczącym obiektów budowlanych znajdujących się na działce oznaczonej numerem ewidencyjnym [...], położonej w miejscowości [...], gmina [...], E. i J. O., jako właściciele przedmiotowej nieruchomości, posiadają przymiot strony, co wynikają z art. 28 k.p.a. W związku z powyższym E. i J. O. mają możliwość zapoznania się z dokumentami zgromadzonymi w sprawie, sporządzania z nich kopii, odpisów oraz notatek w siedzibie PINB w [...]. Zatem wydanie kopii akt postępowania, o których mowa w treści pisma wnioskodawców z [...] listopada 2020 r., nie jest jedyną metodą spełniania przysługujących stronom gwarancji procesowych zawartych w art. 73 § 1 k.p.a.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ I instancji wskazał, że art. 73 § 2 k.p.a. nie może stanowić obowiązku sporządzenia przez organ administracyjny kserokopii żądanego dokumentu i jego dostarczenia stronie.

2. Na ww. rozstrzygnięcie zażalenie złożyli E. i J. O..

3. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: "[...]WINB", "organ odwoławczy") postanowieniem z [...] stycznia 2021 r. nr [...] znak: [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art 83 ust. 2 p.b. po rozpoznaniu ww. zażalenia na postanowienie PINB w [...]Nr [...] z [...] grudnia 2020 r. - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że po analizie zgromadzonego materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie uznał, że odmowa sporządzenia i przesłania na wniosek E. i J. O. żądanych przez nich kopii dokumentów była prawidłowa.

Organ wyjaśnił, że ustawodawca przewiduje dwa odrębne uprawnienia w zakresie szeroko rozumianego zapoznania się z dokumentami zebranymi w aktach sprawy. Pierwsze przewidziane jest w art. 73 § 1 k.p.a. zgodnie z którym: "Strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania". W myśl art. 73 § 1a k.p.a. "Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu". Wspomniane uprawnienie dotyczy zatem ogólnego zaznajomienia się z aktami sprawy i samodzielnego utrwalenia zawartych tam treści na własny użytek. Tak rozumiane uprawnienie nie wymaga przy tym spełnienia określonych wymogów przez stronę, a organ nie może co do zasady limitować dostępu do akt. Drugie uprawnienie uregulowane zostało w art. 73 § 2 k.p.a. wedle którego: "Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony".

Organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powołał się m.in. na art. 73 § 2 k.p.a. Organ rozpatrując takie żądanie dokonuje własnej oceny, czy w danej sprawie ze względu na okoliczność prowadzonego postępowania lub ze względu na potrzeby strony w innej sprawie zaistniał ważny interes strony. Ustalenie ważnego interesu strony należy do organu administracji publicznej prowadzącego daną sprawę, jednak oświadczenie strony powinno mieć dla określenia interesu strony podstawowe znaczenie. Strona występująca z wnioskiem o wydanie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów winna swój "ważny interes" skonkretyzować w stopniu umożliwiającym organowi ocenę jego zasadności.

[...]WINB podzielił stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu dotyczące braku wykazania ważnego interesu strony. Z wniosku skarżących z [...] listopada 2020 r. wynika, że zwrócili się oni o wydanie kopii akt sprawy prowadzonej przez PINB pod znakiem [...], nie wskazując jednocześnie wprost, że mają one zostać przez organ uwierzytelnione. [...]WINB zauważa jednak, że w podstawie żądania skarżący przywołali art. 73 § 2 k.p.a. (odnoszący się wprost do uwierzytelnionych odpisów lub kopii z akt sprawy). A zatem PINB prawidłowo odniósł się do wniosku z [...] listopada 2020 r. w świetle przesłanek zawartych w ww. przepisie.

Organ odwoławczy wskazał, że organ administracyjny ma jedynie obowiązek zapewnić stronie dostęp do akt sprawy w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu, a także umożliwić stronie wgląd w akta sprawy, sporządzenie z nich notatek, kopii lub odpisów. Organ ma natomiast obowiązek uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy albo wydania stronie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione "ważnym interesem" strony.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji prawidłowo przyjął, że E. i J. O. nie wykazali istnienia "ważnego interesu" pozwalającego im na wydanie uwierzytelnionych kopii wnioskowanych dokumentów. W treści wniosku z [...] listopada 2020 r. skarżący ograniczyli się wyłącznie do złożenia żądania w ww. zakresie. Jakkolwiek w uzasadnieniu wystąpienia powołano się na sytuację epidemiologiczną panująca w kraju, tak podkreślić należy, że ww. stanowisko stanowi odpowiedź wyłącznie na zaplanowany przez organ powiatowy termin kontroli na nieruchomości skarżących. Niezależnie od powyższego PINB zasadnie wskazał, że skarżący jako strona prowadzonego przez organ powiatowy postępowania w sprawie o sygn. [...] mają prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich kopii, notatek i odpisów w lokalu organu powiatowego w godzinach przyjęć interesantów.

Odnosząc się do podniesionych zarzutów w zażaleniu organ odwoławczy wskazał, że pomimo stanu epidemii, obywatel nie został pozbawiony możliwości osobistego (lub przez pełnomocnika) stawiennictwa w siedzibie organu administracyjnego celem zapoznania się z aktami sprawy oraz ewentualnego sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Sam zaś fakt unikania kontaktów międzyludzkich z uwagi na opisaną sytuację nie może przemawiać za istnieniem ważnego interesu strony w uzyskaniu uwierzytelnionych odpisów lub kopii akt sprawy. Abstrahując od powyższego obowiązujące przepisy nie nakładają na organ administracji obowiązku wykonania i dostarczania przez organ administracji publicznej występującej w sprawie stronie, zarówno zwykłych kopii jak też uwierzytelnionych odpisów akt sprawy.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie PINB Nr [...] z [...] grudnia 2020 r.

4. Skargę do sądu administracyjnego na ww. postanowienie złożyli E. O. i J. O..

Wnieśli o uchylenie postanowień organu I i II instancji w całości oraz o orzeczenie obowiązku sporządzenia kopi akt niniejszego postępowania przez organ i przesłania na adres pocztowy wnioskodawców.

W uzasadnieniu skargi podnieśli, że obiekty budowlane o których mowa w niniejszej sprawie to dom mieszkalny o pow. użytkowej około 150 m2 oraz dwa budynki gospodarcze (49 m2 i 17 m2) położone na działce rolnej o powierzchni 3139 m2. nr ewid.[...] obręb [...] gmina [...]. Działka, która nosiła wcześniej nr ewid. [...] oraz działki nr. ewid. [...], i [...] stanowiły jedną działkę rolną na której funkcjonowało gospodarstwo rolne należące do Państwa Z.(dziś nieżyjących). Po podziale gospodarstwa rolnego w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych wśród własnych dzieci, J. Z. otrzymał od rodziców jako darowiznę 0,5 ha co zostało oznaczone jako dwie działki rolne nr ewid. [...] i [...].

W roku 2001 skarżący nabyli od małżonków K. i J. Z. stanowiącą ich własność nieruchomość działki nr ewid. [...] i [...] wraz z zabudowaniami znajdującymi się na działce rolnej nr. ewid. [...].

W roku 2018 Wojewoda na mocy wydanej decyzji administracyjnej w związku z budową odcinka autostrady [...] wywłaszczył skarżących z działki nr ewid [...] i z części działki nr ewid. [...] nadając tej działce nowe numery ewid. [...] oraz [...]. Działka nr ewid. [...] została zajęta jak i inne pod budowę odcinka autostrady [...]. Natomiast działka [...] (dawna [...]) stanowi wspólną nieruchomość skarżących, która stała się zainteresowaniem PINB w [...]po prawie 50 latach od czasu zakończenia budowy budynków stojących do dzisiaj na ww. działce tj. domu oraz dwóch budynków gospodarczych. Budynki o których mowa są ujęte w planie przestrzennego zagospodarowania oraz w ewidencji budynków i gruntów i "nie stanowią tajemnicy dla organów administracji każdego szczebla". Nie stanowią też samowoli budowlanej - dom został pobudowany na podstawie zezwolenia wydanego przez Naczelnika Gminy [...] w 1974 r. Pozostałe dwa budynki gospodarcze pochodzą z lat sześćdziesiątych. Po dokonaniu transakcji zakupu nieruchomości zostały wykonane prace konserwacyjne w 2001 r. w niezbędnym zakresie bez dokonywania zmian naruszających konstrukcje budynków o czym powiadomiono na piśmie Powiatowego Starostę w [...].

Skarżący wskazali, że rozpoznając wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich w dniu 8 października 2018 r. NSA podjął uchwałę sygn. akt I OSP 1/18 następującej treści: "W ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy". Zatem odmowa wydania kopii akt sprawy mogłaby nastąpić jedynie w sytuacji, w której organ wykazałby konkretne utrudnienia, wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub np. dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania. Tymczasem "nowoczesny urząd Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...]nie może się zasłaniać brakiem kserokopiarki lub trudnością wykonania kopii akt z pominięciem pism adresowanych do PINB, których kopie posiadają skarżący". Art. 73 § 1 k.p.a. powinien być odczytywany i stosowany tak, aby odpowiadał nie tylko postępowi technicznemu, ale także praktyce utrwalonej w stosunkach społecznych, jak i procedurach prawnych nowoczesnego państwa prawnego. Odmowa wykonania kopii przez urząd doprowadziła do nierówności pomiędzy stronami w korzystaniu z przysługujących im praw, urząd - obywatel.

Skarżący podnieśli również, że organy oceniając pojęcie "ważnego interesu" całkowicie odrzuciły realne zagrożenie jakie obecnie występuje w związku z pandemią Covid 19. Podnieśli, że ochrona zdrowia i życia w sytuacji gdy są osobami starszymi, dotkniętymi wieloma stałymi chorobami, jest z ich punktu widzenia "ważnym interesem". Dodali, że ważnym dla ich prawnego interesu jako strony pozostaje okoliczność zapoznania się z pismem inicjującym postępowanie. Podnieśli, że zasada praworządności jest nie tylko zasadą ogólną postępowania administracyjnego, lecz również zasadą konstytucyjną.

5. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

1. Istota sprawy sprowadza się do oceny rozstrzygnięć organów obu instancji, w których, działając na podstawie art. 74 § 2 k.p.a., odmówiono skarżącym sporządzenia i przesłania na wskazany przez nich adres pocztowy kopii akt postępowania znak: [...] dotyczącego obiektów budowlanych znajdujących się na działce oznaczonej nr ewid. [...], położonej w miejscowości [...], gmina [...].

2. Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia:

- skarżący w piśmie z [...] listopada 2020 r., zwrócili się do PINB o: "(...) przesłanie na adres pocztowy kopii akt przedmiotowego postępowania znak: [...]";

- w postępowaniu administracyjnym dotyczącym obiektów budowlanych znajdujących się na działce oznaczonej nr ewid. [...], położonej w miejscowości [...], gmina [...], E. i J. O., jako właściciele przedmiotowej nieruchomości, posiadają przymiot strony;

- PINB odmówił skarżącym wydania kopii wskazanych akt sprawy (na podstawie art. 74 § 2 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1 p.b.) a [...]WINB utrzymał to postanowienie w mocy;

- organy uznały, że skarżący nie wykazali istnienia "ważnego interesu" a obowiązujące przepisy nie nakładają na organ administracji obowiązku wykonania i dostarczania przez organ występującej w sprawie stronie, zarówno zwykłych kopii jak też uwierzytelnionych odpisów akt sprawy;

- zdaniem zaś skarżących: "inicjatorem podjęcia działań przez policję budowlaną p-ko nam jest paszkwil sąsiada Z. G., właściciela działki nr. ewid. [...] (...), "nie znamy treści tego donosu ponieważ urzędnicy nadzoru budowlanego pierwszej i drugiej instancji, jakby działając w zmowie i naruszając zasady prawa materialnego i przepisów postępowania, utrudniają nam aktywny udział w postępowaniu";

- skarżący powołali się przy tym na uchwałę NSA z 8 października 2018 r. (sygn. akt I OPS 1/18), zgodnie z którą: "(...) w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy".

W ocenie Sądu, należy podzielić pogląd, że żaden przepis k.p.a. nie uprawnia, ani nie zobowiązuje organu administracji do kserowania akt sprawy i przesyłania kserokopii stronie na dowolnie wskazany adres. Zadośćuczynienie takiemu żądaniu strony byłoby wyjściem poza ramy art. 73 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z 1 grudnia 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 576/17). Czym innym jest bowiem obowiązek doręczania kserokopii z akt sprawy na koszt administracji, a czym innych obowiązek organu udostępnienia akt stronie w formie uzyskania kserokopii w danym urzędzie. Kwestie techniki sporządzania kserokopii i jego kosztów wymagają organizacyjnego rozwiązania przez organ lecz nie należą do istoty obowiązku organu wyrażonego w art. 73 § 1 k.p.a. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 11 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Wr 324/08).

3. Prawo dostępu do akt sprawy administracyjnej jest ściśle związane z jawnością postępowania administracyjnego. Jest to zagadnienie bardzo istotne z praktycznego punktu widzenia i wiąże się z szeregiem obowiązków ciążących na organach administracji publicznej. Zgodnie z poglądami doktryny (por. T. Kosicki, Dostęp do akt w postępowaniu KPA, LEX/el. 2021), jawność tą można rozpatrywać w dwóch aspektach: jawności wewnętrznej (względnej) odnoszącej się do stron i uczestników postępowania oraz jawności zewnętrznej.

W analizowanej sprawie zasadnicze znaczenie ma jawność wewnętrzna określana jako względna jawność akt sprawy. Jest ona regulowana przepisami k.p.a. w dziale II "Postępowanie", rozdział III "Udostępnianie akt". Prawo do informacji realizowane na podstawie tych przepisów jest ściśle związane z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego tj. zasadą pogłębiania zaufania (art. 8 k.p.a.), zasadą informowania (art. 9 k.p.a.) oraz zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.).

Dostęp do akt postępowania administracyjnego jest ograniczony podmiotowy. Z art. 73 § 1 k.p.a. wynika, że z powyższego uprawnieninia skorzystać może tylko strona postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. oraz tzw. podmioty na prawach strony w rozumieniu art. 30 § 2 i 3 oraz 32 k.p.a. i art. 188 k.p.a. (tj. organizacja społeczna, prokurator, a także Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka, na podstawie przepisów odrębnych).

Zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Czynności te są realizowane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (art. 73 § 1a k.p.a.). W doktrynie (por. M. Śliwa-Wajda [w:] Postepowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, red. M. Wierzbowski, Warszawa 2019, s. 135) trafnie wskazano, że "(...) z jednej bowiem strony, organ administracji powinien zapewnić stronie rzeczywistą możliwość swobodnego realizowania konkretnych uprawnień w zakresie prawa dostępu do akt, z drugiej jednak strony, musi dysponować środkami ostrożności pozwalającymi na zabezpieczenie akt przed potencjalnymi próbami ich przerobienia, zniszczenia czy kradzieży. Stąd też realizacja prawa dostępu do akt odbywa się w siedzibie organu administracji publicznej w obecności pracownika organu oddelegowanego do kontroli prawidłowości tych czynności i niedopuszczalne jest wynoszenie akt sprawy poza siedzibę organu celem – przykładowo – ich przeglądania czy wykonywania kserokopii przez stronę". Strona może również żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (art. 73 § 2 k.p.a.).

Prawo wglądu strony w akta oznacza, najogólniej rzecz ujmując, przeglądanie i zapoznanie się ze zgromadzonymi przez organ administracji publicznej w toku postępowania administracyjnego aktami sprawy administracyjnej. Z tych akt strona może sporządzać notatki (własnoręcznie lub techniką komputerową), kopie lub odpisy na własny użytek.

Podkreślić należy, że organ nie ma obowiązku sporządzania na wniosek strony notatek, kopii i odpisów materiałów znajdujących się w aktach sprawy. Pogląd ten zdaje się dominować w orzecznictwie. W wyroku z 21 października 2011 r. (sygn. akt II OSK 1462/10) NSA stwierdził, że "(...) strona może sama sporządzać kserokopie dokumentów z akt sprawy, jednakże nie może żądać, aby takie kserokopie wykonywał i dostarczał sam organ administracji (art. 73 § 1 k.p.a.). Organ ten nie ma takiego obowiązku, albowiem sporządzanie notatek czy odpisów z akt postępowania ustawodawca pozostawił stronie, niezależnie od rodzaju użytych do tego środków technicznych (por. również wyrok WSA we Wrocławiu z 27 września 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 399/17, wyrok WSA w Warszawie z 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1351/17).

Strona ma prawo żądać – stosownie do art. 73 § 2 k.p.a. – uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione jej "ważnym interesem". Ciężar dowodu wykazania "ważnego interesu" spoczywa na stronie, przy czym to do organu administracji publicznej należy ocena czy w konkretnej sprawie strona ten interes wykazała (por. wyrok WSA w Krakowie z 6 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 1136/19).

W wyroku z 10 października 2018 r. (sygn. akt II GSK 2948/19) NSA wskazał, że pojęcie "ważnego interesu strony" o którym stanowi art. 73 § 2 k.p.a., nie zostało w ustawie zdefiniowane, wobec czego rozpatrując zgłoszone na podstawie tego przepisu żądanie, organ administracji w każdym zindywidualizowanym przypadku powinien dokonać własnej oceny, czy w danej sprawie taki "ważny interes" zaistniał. Nie powinno przy tym umykać uwadze, że realizacja tego uprawnienia prowadzi do wytworzenia nowych dokumentów, o wzmocnionej z uwagi na ich uwierzytelnienie mocy dowodowej, które mogą posłużyć stronie, jako środki dowodowe zwłaszcza poza postępowaniem, z którego pochodzą.

W przypadku odmowy umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów oraz wydania uwierzytelnionych kopii lub odpisów organ administracji publicznej powinien wydać postanowienie, powołując się na art. 74 § 2 k.p.a. Taka też sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie.

4. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcia organów obu instancji są prawidłowe, gdyż skarżący:

- nie wykazali "ważnego interesu"; pojęcie "ważnego interesu" strony, o którym stanowi art. 73 § 2 k.p.a., nie zostało w ustawie zdefiniowane; organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy dokonały własnej oceny, stwierdzając, że taki "ważny interes" nie zaistniał; nie ulega przy tym wątpliwości, że to na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że jej żądanie jest uzasadnione właśnie wskazanym "ważnym interesem"; to, czy interes jest "ważny", można ustalić dopiero po jego konkretyzacji, ale sama chęć posiadania konkretnych dokumentów uwierzytelnionych nie stwarza takiej możliwości (por. wyrok WSA w Krakowie z 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SAB/Kr 179/20); zatem nie jest wystarczające powołanie się wyłącznie na chęć poznania treści "(...) paszkwila sąsiada Z. G." (por. skarga, s. 2) i w tym zakresie żądanie przesłanie kopi akt na adres skarżących;

- posiadali wiedzę o toczącym się postępowaniu administracyjnym (są stroną tego postępowania), wiedzieli o "inicjatorze" tego konkretnie postępowania wskazując go z imienia i nazwiska (skarga, s. 2), skutecznie i w terminie wnieśli skargę do sądu administracyjnego; zatem można uznać, że orzeczona w sprawie odmowa wykonania kopi i ich przesłania na adres wnioskodawców nie wpłynęła negatywnie na realizację skarżących z prawa do sądu;

- mogli (w sytuacji np. problemów zdrowotnych) ustanowić w sprawie pełnomocnika; pełnomocnikiem w postępowaniu administracyjnym może być - co jest charakterystyczne dla tego postępowania, mniej sformalizowanego niż proces cywilny - każda osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych; przypomnieć trzeba, że w sytuacji, gdy pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny, to organ administracji może nawet odstąpić od żądania pisemnego pełnomocnictwa (por. wyrok WSA w Białymstoku z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 153/20); wybór pełnomocnika, w granicach określonych przez przepisy prawa, należy do sfery autonomii strony; strona według swego uznania korzysta z tego uprawnienia procesowego i następnie ponosi konsekwencje swego wyboru.

Dodatkowo należy wskazać, że wprowadzenie najpierw stanu zagrożenia epidemicznego, a następnie stanu epidemii związanej z wirusem COVID-19 doprowadziło do powstania sytuacji swoistej niepewności związanej m.in. z możliwością zapewnienia podmiotom uprawnionym dostępu do akt sprawy administracyjnej, jak również realizacji innych uprawnień procesowych wynikających z k.p.a.

Próbą zareagowania na powyższy stan było wprowadzenie przez ustawodawcę art. 15zzzzzn do ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.; dalej: "ustawa COVID-19"). Zgodnie z art. 15zzzzzn powyższej ustawy, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej:

1) może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa;

2) może zapewnić stronie udostępnienie akt sprawy lub poszczególnych dokumentów stanowiących akta sprawy również za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną na adres wskazany w rejestrze danych kontaktowych, o którym mowa w art. 20j ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne lub inny adres elektroniczny wskazany przez stronę;

3) może przeprowadzić czynność w toku postępowania wymagającego zgodnie z przepisami prawa osobistego stawiennictwa, również przez udostępnienie przez stronę lub innego uczestnika postępowania swojego wizerunku w czasie rzeczywistym, za pośrednictwem transmisji audiowizualnej, o ile przemawia za tym interes strony, a organ prowadzący postępowanie wyraził na to zgodę.

Do problematyki dotyczącej udostępniania akt sprawy w sytuacji ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii bezpośrednie zastosowanie będzie miał art. 15zzzzzn pkt 2 ustawy COVID-19. Przepis ten wskazuje, że udostępnienie akt sprawy lub poszczególnych dokumentów stanowiących akta sprawy może nastąpić za pomocą środków komunikacji elektronicznej, pod pojęciem których należy rozumieć rozwiązania techniczne, w tym urządzenia teleinformatyczne i współpracujące z nimi narzędzia programowe, umożliwiające indywidualne porozumiewanie się na odległość przy wykorzystaniu transmisji danych między systemami teleinformatycznymi, a w szczególności pocztę elektroniczną.

Zatem w niniejszej sprawie, nie ulega wątpliwości, że dodatkowo skarżący mieli możliwość zapoznania się z aktami sprawy za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Oczywiście, odrębną sprawą są ewentualne problemy techniczne, ale to z kolei nie może przesądzać o braku potencjalnej możliwości do skorzystania przez skarżących z prawa do wglądu w akta sprawy administracyjnej w formie elektronicznej. Zatem również zarzut narażenia zdrowia i życia w przypadku osobistego kontaktu w urzędzie należało uznać za bezzasadny w sytuacji potencjalnej możliwości stwarzanych przez prawo w dobie epidemii (komunikacja elektroniczna).

5. Podsumowując, w ocenie Sądu, zaskarżone postanowienia organów nie naruszają wskazanych w skardze przepisów. W szczególności Sąd nie stwierdził naruszenia w sprawie art. 73 § 1 k.p.a. i art. 74 § 2 k.p.a.

W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, kierując się przy tym właściwą wykładnią art. 73 i art. 74 k.p.a. oraz stosując się do uchwały NSA z 8 października 2018 r. (sygn. akt I OPS 1/18).

Zgodnie z ww. uchwałą, której rozważania Sąd podziela, w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. W uzasadnieniu tej uchwały NSA wskazał, że interpretując ww. przepis należy mieć na uwadze, że "możliwość rzetelnego zapoznania się z materiałem zebranym w aktach sprawy jest istotnym uprawnieniem procesowym gwarantującym stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a w efekcie podejmowanie inicjatywy dowodowej, co ma istotne znaczenie w dochodzeniu do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Interpretacja powinna uwzględniać także wymogi standardów określonych zasadą pogłębiania zaufania obywatela do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasady szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.)". NSA wskazał również, że "to na organie ciąży obowiązek stworzenia warunków gwarantujących stronie realną możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych i jego wykorzystania w ramach uprawnień procesowych. Z tego też względu nie może w sposób dowolny ograniczać możliwości sporządzania kserokopii dokumentów przy użyciu sprzętu będącego w posiadaniu organu. Jak słusznie zaznaczono w postanowieniu NSA z 19 stycznia 2010 r. (sygn. akt II OSK 2043/09): "kwestie techniki sporządzania kserokopii i jego kosztów wprawdzie wymagają organizacyjnego rozwiązania przez organ, lecz nie należą do istoty obowiązku organu wyrażonego w art. 73 § 1 k.p.a., a tym bardziej nie mogą organu z tego obowiązku zwolnić".

Niemniej jednak NSA w przywołanej uchwale dopuścił także możliwość odmowy uwzględnienia wniosku strony o sporządzenie kserokopii akt, "gdyby organ wykazał konkretne utrudnienia wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania". NSA wskazał w tej kwestii na sytuacje wymagające większego organizacyjnego zaangażowania ze strony pracowników organu, jak również na świadome nadużywanie przez stronę prawa z art. 73 § 1 k.p.a. Stosownie do tej regulacji prawnej i jej wykładni dokonanej przez NSA w przytoczonej uchwale, organ nie jest zatem bezwzględnie związany wnioskiem strony o wydanie kserokopii z akt sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1402/19) a tym bardziej przesłania ich na adres skarżących. Oczywiście, można wyobrazić sobie sytuację w której strona wykaże "ważny interes" o którym stanowi art. 73 § 2 k.p.a. W takim przypadku wykonanie i doręczenie kserokopii może być uwarunkowane koniecznością zwrotu przez stronę kosztów poniesionych w tym względzie przez organ (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 542/18).

6. W tej sytuacji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.