Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 444/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie WSA Aldona Gąsecka –Duda WSA Barbara Pasternak (spr) Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2009 r. sprawy ze skargi T. L., B. B., B. W. i R. L. na decyzję Wojewody z dnia 31 sierpnia 2005r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego rep. A.ll. Nr [...] z dnia [...] września 1974r. W. L. sprzedała Skarbowi Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. Nr 10, poz. 64), nieruchomość składającą się z parcel: l. kat. 1 o pow. 554 m2 i l. kat. 2 o pow. 615 m2, położoną w b. gm. kat. [...]. Podstawą wywłaszczenia była decyzja Prezydium Rady Narodowej Miasta K. z dnia [...] sierpnia 1972r. zatwierdzająca plan realizacyjny budowy bloków mieszkalnych przy ulicy S. w K. Z tytułu wywłaszczenia nieruchomości powołaną umową sprzedaży ustalono na rzecz właścicielki odszkodowanie w łącznej kwocie [...] zł.

Po wywłaszczeniu parcela l. kat. 2 o pow. 0,0615 ha b. gm. kat. [...] zmieniła swe oznaczenie i powierzchnię na działkę nr 3 o pow. 0,0625 ha położoną w obrębie 3 jedn. ewid. [...]. Następnie wraz z innymi działkami weszła w skład działki ewidencyjnej nr 4 o pow. 1,0032 ha obr. 3 jedn. ewid. [...], która następnie uległa podziałowi na działki: nr 5, nr 6, nr 7, nr 8 i nr 9. Działka nr 9 na podstawie decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 2002r. Nr [...] uległa podziałowi na działki: nr 10, nr 11 i nr 12. Zgodnie z mapą ewidencji gruntów działka nr 3, odpowiadająca wywłaszczonej parceli l. kat. 2, w aktualnym operacie ewidencji gruntów dla obr. 3 jedn. ewid. [...] m. K. stanowi część działki nr 12. Zgodnie z odpisem z księgi wieczystej Kw [...] działka nr 12 o pow. 0,8713 ha stanowi własność Gminy K. w użytkowaniu wieczystym Zjednoczonej Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej "[...]" w K., a wpisu tego prawa dokonano w dniu [...] października 1994 r.

W. L. w dniu 4 grudnia 1999r. wniosła o zwrot części obecnej działki nr 12 oraz działki nr 13.

Decyzją z dnia [...] października 2001 r. Prezydent Miasta K. odmówił zwrotu części działki nr 3, orzekł o zwrocie na rzecz W. L. działki nr 13 oraz zobowiązał W. L. do zwrotu na rzecz Gminy K. kwoty [...] zł odpowiadającej zwaloryzowanemu odszkodowaniu wypłaconemu z tytułu wywłaszczenia. Od tej decyzji W. L. złożyła odwołanie, a Wojewoda decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi l instancji do ponownego rozpatrzenia.

W. L. zmarła w trakcie postępowania administracyjnego, a na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 2003r. sygn. akt: [...] spadek po niej nabyli: mąż T. L. oraz dzieci: R. L., B. W. i B. B. - po 1/4 części. Spadkobiercy poprzedniej właścicielki pismem z dnia 11 sierpnia 2003r. poinformowali organ l instancji, że rezygnują z roszczenia dotyczącego wskazania granic działki nr 13 obr. 3 [...]. Ponadto doręczyli kserokopię dowodu wpłaty dokonaną przez W. L. w dniu [...] września 2002r. kwoty [...] zł tytułem zwrotu działki nr 13.

Po wyłączeniu Prezydenta Miasta K. od załatwienia sprawy Wojewoda postanowieniem z dnia 1 marca 2004r. do załatwienia przedmiotowej sprawy w pierwszej instancji wyznaczył Starostę [...].

Starosta [...] decyzją z dnia [...] listopada 2004r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137, art. 138, art. 139, art. 140 ust. 1 i 2, art. 142 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 kpa, orzekł: o odmowie zwrotu na rzecz T. L., B. B., R. W. i R. L., części dz. nr 12 w granicach wywłaszczonej (nabytej) parceli I. kat. 2 w b. gm. kat [...], o zwrocie na rzecz w/w osób po 1/4 części dla każdego z nich, działki nr 13 w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. 1 w b. gm. kat [...] oraz o zobowiązaniu w/w osób do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczenie, określając równocześnie sposób wpłaty powyższej kwoty. Organ stwierdził także, że ostateczna decyzja o zwrocie działki nr 13 stanowi podstawę do wygaszenia trwałego zarządu ustanowionego na rzecz Zakładu Gospodarki Komunalnej w K.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ l instancji wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, powoływanej dalej jako "ugn", na Skarbie Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego spoczywa obowiązek zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Jednak obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (choćby niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia) znosi przepis art. 229 ustawy stanowiąc, że roszczenie nie przysługuje w sytuacji, gdy przed 1 stycznia 1998r. została ona sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i prawa te zostały ujawnione w księdze wieczystej. Organ stwierdził, że wywłaszczona parcela stanowiąca część działki nr 12, jest własnością Gminy K. i pozostaje, w rozumieniu przepisu art. 229 ustawy, w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej -Zjednoczonej Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej "[...]" w K. Zatem należało odmówić zwrotu tej części przedmiotowej nieruchomości.

Odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] listopada 2004r. w części dotyczącej odmowy zwrotu części działki nr 12 złożyli T. L., B. B. i B. W.

Wojewoda decyzją z dnia 31 sierpnia 2005r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej orzeczenia o odmowie zwrotu części działki nr 12, tj. w zakresie, którego dotyczyło odwołanie. W pozostałym zakresie decyzja, wobec nieobjęcia odwołaniem, stała się ostateczna.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Wojewoda stwierdził, że wobec tego, iż na wnioskowanej nieruchomości zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998r., to zgodnie z art. 229 ugn, roszczenie o jej zwrot wnioskodawcom nie przysługuje, zatem organ l instancji prawidłowo odmówił zwrotu nieruchomości. Organ odwoławczy ponadto wyjaśnił, że wobec nieprzysługiwania roszczenia o zwrot nieruchomości z mocy art. 229 ugn, podniesiony w odwołaniu zarzut niezawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa do czasu uzyskania rozstrzygnięcia w przedmiocie usunięcia przeszkody w postaci użytkowania wieczystego, jest bezzasadny. Ponadto organ zauważył, że strony nie przedstawiły dowodu na okoliczność wszczęcia stosownego postępowania zmierzającego do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego.

Skargę na decyzję Wojewody z dnia 31 sierpnia 2005r., (uzupełnioną pismem z dnia 7 października 2005r.) złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie T. L., B. B., B. W. oraz R. L., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji l instancji, a także o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania. W skardze zarzucono naruszenie przepisów: art. 7, 8, 9, 10 i 77 kpa, art. 61 § 1 i § 2 kpa, a także art. 33 ust. 3 ugn w związku z art. 240 kc, art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi podano, że już w odwołaniu skarżący podnosili, iż organ l instancji nie wyjaśnił, na jakiej podstawie powstało użytkowanie wieczyste na działce 12 i czy istnieje możliwość jego zniesienia, ponieważ sytuacja w terenie, co wykazały wizje z [...] lipca 2001 r. i z [...] sierpnia 2003r, potwierdza niewykorzystanie tej działki na cel wywłaszczenia. Zdaniem skarżących postępowanie w przedmiocie rozwiązania użytkowania wieczystego z powodu niezabudowania działki nr 12 powinno być wszczęte z urzędu i tego skarżący domagali się w odwołaniu. Zaniechanie wyegzekwowania tego obowiązku od właściwego organu oznacza naruszenie przez organ II instancji art. 61 § 1 i § 2 kpa i art. 33 ust. 3 ugn w związku z art. 240 kc. Uchybienie to jest szczególnie widoczne z punktu widzenia regulacji zawartej w art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, ponieważ prawo do zwrotu nieruchomości wynika z prawa własności (jest jego pochodną). Zarzucono, że organ II instancji, nie zawieszając postępowania, nie dał skarżącym możliwości zniesienia użytkowania wieczystego, czym naruszył art. 7, 8, 9, 10 i 77 kpa oraz art. 136 i 137 ugn. Wskazano też na sprzeczność w datach wpisu do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego, co świadczy o naruszeniu art. 8 kpa, ponieważ tego typu ustalenia rujnują zaufanie stron do organu administracyjnego oraz negatywnie wpływają na kulturę prawną.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 5 lipca 2007r. sygn. akt II SA/Kr 1253/05 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji w zakresie dotyczącym odmowy zwrotu części działki nr 12, położonej w obrębie 3 jedn. ew. [...], w granicach wywłaszczonej parceli l. kat 2 b. gm. kat. [...] oraz uchylił postanowienie Wojewody z dnia 1 marca 2004r. wyznaczające Starostę [...] do załatwienia przedmiotowej sprawy.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że co do kwestii, czy organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zobowiązany do zawieszenia tego postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa w sytuacji, o jakiej mowa w art. 229 ugn, to o zagadnieniu prejudycjalnym można by mówić wtedy, gdyby powstały wątpliwości co do tego, czy w istocie prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione na rzecz osoby trzeciej i zostało ono ujawnione w księdze wieczystej. Na gruncie zaś przedmiotowej sprawy wątpliwości takie nie istnieją. W chwili wydawania decyzji ostatecznej w niniejszej sprawie nie toczyło się postępowanie o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego, nie było zatem podstaw do zawieszenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości.

W ocenie Sądu, w sprawie zaistniały jednak podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji l instancji. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 142 ugn o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym nieruchomości zamiennej oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka w drodze decyzji starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej. Objęte żądaniem zwrotu działki położone są na terenie miasta na prawach powiatu (art. 91 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.), które - zgodnie z treścią art. 92 ust. 2 tej ustawy - jest gminą wykonującą zadania powiatu na zasadach określonych w tej ustawie. W gminie mającej status miasta na prawach powiatu nie ma oddzielnych organów samorządu powiatowego, a kompetencje zarządu powiatu i starosty wykonuje prezydent miasta, który uprawnienia do działania w charakterze organu pierwszej instancji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej czerpie z przepisów art. 39 ust. 1 w związku z art. 11a ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym. Z powyższego wynika, że organem właściwym do wydania decyzji administracyjnej w l instancji w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości był Prezydent Miasta K. W niniejszej sprawie decyzję w l instancji wydał natomiast Starosta [...], wyznaczony do jej załatwienia przez Wojewodę postanowieniem z dnia 1 marca 2004r. opartym na przepisie art. 26 § 2 w związku z art. 26 § 3 kpa, wskutek wyłączenia się Prezydenta Miasta K. od załatwienia sprawy. Sąd wojewódzki wskazał, że organy administracji, uzasadniając zgodność z prawem takiego działania, odwołały się do uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2003r. sygn. OPS 1/03 jednak Sąd poglądu wyrażonego w tej uchwale nie podziela. Kompetencja organu należy do materii ustawowej, nie może więc być regulowana aktami niższego rzędu. Wynika stąd zakaz przekazywania sobie kompetencji przez same organy, bez specjalnego upoważnienia (por. Zimmermann Prawo Administracyjne, Zakamycze 2005, s. 119-120). Sąd stwierdził, że choć we wskazanej uchwale NSA mowa jest o wyłączeniu pracownika, to w istocie, skoro zgodnie z nią wyłączeniu podlega każdoczesny piastun organu, jej stosowanie prowadzi do wyłączenia organu od rozpoznawania wszystkich spraw o określonym przedmiocie. Następuje więc utrata właściwości organu do załatwienia konkretnej sprawy indywidualnego podmiotu. W rzeczywistości więc, zdaniem Sądu l instancji, uchwała zmierza do istotnej zmiany kompetencji organów administracji publicznej, wynikających z norm ustrojowych, norm kompetencyjnych i norm administracyjnego prawa materialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż podziela w tej kwestii poglądy, jakie zostały wyrażone przez T. Wosia w glosie do wzmiankowanej uchwały (publ. W samorząd terytorialny nr 12/2004, s. 70). Obowiązujące prawo przewiduje formy, za pomocą których może nastąpić przekazanie kompetencji. Taką konstrukcją, która umożliwia przejęcie kompetencji, jest instytucja wyłączenia organu i w konsekwencji wyznaczenie innego organu do prowadzenia danej sprawy. W obecnych przepisach kpa brak jest jednak unormowania mówiącego o wyłączeniu organów gminy w sprawach, w których gmina ta jest stroną. Tymczasem organy administracji w niniejszej sprawie stanęły na stanowisku, że podstawą takiego wyłączenia jest art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa, czyli przepisy dotyczące wyłączenia pracownika, przyjmując wykładnię zaprezentowaną przez NSA w uchwale z 19 maja 2003r. Zdaniem Sądu, to czy prezydent miasta na prawach powiatu jest, czy nie jest pracownikiem, nie ma istotnego znaczenia. Istotą podstaw wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu, są jego indywidualne związki z indywidualną sprawą. Przyczynami wyłączenia pracownika są więc przypadki bliskości wobec stron oraz przypadki bliskości wobec samej sprawy. Relacje te mają dotyczyć osoby pracownika, a nie piastuna organu. Relacja zaś, w jakiej prezydent miasta na prawach powiatu, wykonujący zadania starosty, pozostaje w stosunku do gminy wynika z norm o charakterze ustrojowym i dotyczy organu, a nie konkretnej osoby sprawującej urząd prezydenta. Istnieje także różnica w konsekwencjach wyłączenia pracownika i organu. Wyłączony od udziału w danej sprawie pracownik traci możność podejmowania czynności procesowych w danej sprawie, natomiast następstwem wyłączenia organu jest utrata właściwości do załatwienia danej sprawy administracyjnej. Wobec powyższego, skoro nie było podstaw do wyłączenia Prezydenta Miasta K., to wskazanie innego organu doprowadziło do naruszenia właściwości organu (art. 19 kpa), której organ powinien przestrzegać z urzędu. Wyznaczenie zatem Starosty [...] postanowieniem z dnia 1 marca 2004r., jako konsekwencji wyłączenia Prezydenta Miasta K., nastąpiło niezasadnie.

Sąd podkreślił, że naruszenie każdego rodzaju właściwości, stanowi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji wydanej przez organ, który nie miał do tego kompetencji. Wypełnia to bowiem przesłankę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Z tej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, mając na względzie naruszenie właściwości, orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w zakresie odmowy zwrotu części przedmiotowej działki oraz o uchyleniu postanowienia Wojewody o wyznaczeniu Starosty [...] do załatwienia sprawy.

Skargi kasacyjne od tego wyroku wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Wojewodę oraz przez Gminę Miejską K.

Wojewoda, zaskarżając wyrok całości, wniósł o jego uchylenie w całości i o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skargę kasacyjną Wojewoda oparł na zarzutach naruszenia:

1) art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez błędne przyjęcie przez Sąd l instancji, że decyzja Wojewody z dnia 31 sierpnia 2005r. i poprzedzająca ją decyzja Starosty [...] z dnia [...] listopada 2004r. w zakresie punktu pierwszego dotyczącego odmowy zwrotu części działki nr 12, w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. 2, są nieważne z powodu naruszenia właściwości (art. 156 §1 pkt 1 kpa);

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa poprzez wadliwe przyjęcie, że postanowienie Wojewody z dnia 1 marca 2004r. wyznaczające Starostę [...] do załatwienia sprawy narusza przepisy prawa procesowego - art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa.

Gmina Miejska K. w skardze kasacyjnej podniosła podobne zarzuty, jakie zawarł w swojej skardze kasacyjnej Wojewoda, a mianowicie:

1) naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 ppsa polegającego na stwierdzeniu, że decyzja Wojewody z dnia 31 sierpnia 2005r. i poprzedzająca ją decyzja Starosty [...] z dnia [...] listopada 2004r. w zakresie punktu pierwszego, są nieważne wobec wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1 kpa poprzez naruszenie właściwości;

2) naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa polegającego na stwierdzeniu, że postanowienie Wojewody z dnia [...] marca 2004r. wyznaczające Starostę [...] jako organu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy zwrotu nieruchomości narusza przepisy prawa procesowego, tj. art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 lutego 2009r. sygn. akt l OSK 295/08, uchylił zaskarżony wyrok WSA w Krakowie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi oraz odstąpił od zasądzenia od skarżących na rzecz Wojewody i Gminy Miejskiej K. kosztów postępowania kasacyjnego.

Zdaniem NSA obie wniesione w niniejszej sprawie skargi kasacyjne zasługiwały na uwzględnienie, bowiem podniesione w nich zarzuty były uzasadnione.

NSA podkreślił, że w sprawach dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uwzględniać trzeba, że ustawodawca w art. 142 ugn w uprawnienie do wydawania decyzji w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości wyposażył starostę i przypadkach, gdy przedmiotem zwrotu jest nieruchomość stanowiąca własność gminy na prawach powiatu, taka gmina jako właściciel nieruchomości nie może być pozbawiona możliwości obrony swych praw w postępowaniu administracyjnym tylko dlatego, że wszędzie tam, gdzie nie wyodrębniono struktur powiatowych organ gminy, w tym wypadku prezydent miasta, wykonuje zadania starosty. NSA w pełni podzielił stanowisko zajęte w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 19 maja 2003r. sygn. akt OPS 1/03, że w sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako jego organ wykonawczy i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i pkt 4 kpa. Z jednej strony u podstaw tej tezy leży racja, że skoro miasto na prawach powiatu jest stroną postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to nie może być pozbawione tego statusu tylko dlatego, że prezydent tego miasta pełniąc funkcje starosty staje się organem właściwym do wydania decyzji w tej sprawie. Z drugiej zaś strony uzasadniony jest pogląd, że prezydent sprawujący funkcję starosty nie może jednocześnie występować w imieniu gminy jako strony zainteresowanej wynikiem sprawy oraz jako organ rozstrzygający sprawę. Wbrew stanowisku WSA w Krakowie nie prowadzi to do naruszenia wynikającego z art. 19 kpa obowiązku organów administracji przestrzegania swojej właściwości. Właściwość organu administracji w sprawie określają normy prawa materialnego (bądź procesowego) przyznające danemu organowi uprawnienie do przeprowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy w formie decyzji administracyjnej (właściwość ustawowa). Jednak obok właściwości ustawowej prawo zna instytucję tzw. właściwości "delegacyjnej", czy właściwości "delegowanej", która ma miejsce wówczas, kiedy możliwość rozpoznania i rozstrzygnięcia danej sprawy przez określony organ administracji publicznej jest wynikiem przekazania jej innemu organowi. Taka możliwość przewidziana jest w przypadku wyłączenia organu. "W sytuacji wyłączenia organu właściwym do" załatwienia sprawy staje się organ wyższego stopnia, który może jednak, stosownie do art. 26 § 2 kpa, wyznaczyć inny podległy mu organ administracji jako właściwy do rozpoznania i załatwienia sprawy (B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego komentarz, Warszawa 1996, s. 104). NSA wskazał, że przykładem ograniczenia zasady właściwości ustawowej są także porozumienia zawierane pomiędzy organami administracji, o których mowa w art. 1 pkt 2 kpa, w wyniku którego jeden z organów nabywa uprawnienia do załatwiania określonych spraw kosztem zrzeczenia się tego uprawnienia przez organ przekazujący. Podstawę do zawierania takich porozumień znajdujemy w uregulowaniach dotyczących ustroju i funkcjonowania samorządu terytorialnego (art. 8 ustawy o samorządzie gminnym, art. 5 ustawy o samorządzie powiatowym, art. 8 ustawy o samorządzie województwa). W powołanej uchwale 7 sędziów NSA z dnia 19 maja 2003r., pozostawanie przez prezydenta miasta w stosunku zatrudnienia z gminą i sprawowanie równocześnie funkcji organu wykonawczego miasta oraz pełnienie roli jego ustawowego przedstawiciela, uzasadnia pogląd, że zachodzi określona w art. 24 § 1 pkt 4 kpa przyczyna wyłączenia prezydenta miasta od załatwienia sprawy o zwrot nieruchomości, której właścicielem jest to miasto. Wyłączenie prezydenta miasta czyni organ miasta niezdolnym do działania w danej sprawie (art. 26 § 3 kpa), gdyż wyłączony prezydent nie może również upoważnić innych pracowników urzędu miasta do podejmowania w tej sprawie jakichkolwiek czynności w imieniu miasta. W tej sytuacji będzie miał odpowiednie zastosowanie art. 26 § 2 kpa; sprawa będzie podlegała załatwieniu przez organ wyższego stopnia (w tym wypadku będzie to wojewoda), z tym, że organ ten może wyznaczyć do załatwienia sprawy inny podległy sobie organ.

Zdaniem NSA w niniejszej sprawie Prezydent Miasta K. był wyłączony od załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości pozostającej własnością Gminy Miejskiej K. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 26 § 2 kpa Wojewoda był uprawniony do wyznaczenia w jego miejsce Starosty [...]. W świetle powyższego nie można mówić o wydaniu decyzji z naruszeniem właściwości dającym podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] listopada 2004r., jak również utrzymującej tę decyzję w oznaczonym zakresie w mocy, decyzji Wojewody z dnia 31 sierpnia 2005r.

Z tych samych przyczyn NSA uznał, że postanowienie Wojewody z dnia [...] marca 2004r. o wyznaczeniu Starosty [...] do załatwienia sprawy o zwrot nieruchomości nie narusza art. 26 § 2 ani art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie "ppsa", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Stosownie do art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego przekazujący sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, należy również wskazać na treść art. 190 ppsa, zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 4 lutego 2009r. Naczelny Sąd Administracyjny zawarł jednoznaczne stanowisko, że w niniejszej sprawie Prezydent Miasta K. był wyłączony od załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości pozostającej własnością Gminy Miejskiej K., zgodnie zaś z dyspozycją art. 26 § 2 kpa Wojewoda był uprawniony do wyznaczenia w jego miejsce Starosty [...]. Zatem postanowienie Wojewody z dnia z dnia [...] marca 2004r. wyznaczające Starostę [...] do załatwienia sprawy należy uznać za prawidłowe, co prowadzi do wniosku, że w przedmiotowej sprawie decyzje, zarówno w l instancji jak i w instancji odwoławczej, zostały wydane przez uprawnione do tego organy (Starostę [...] i Wojewodę ) i nie można mówić o naruszeniu przepisów o właściwości.

Ponadto uznać trzeba, że T. L., B. B. i B. W. (błędnie wskazana w decyzji organu l instancji jako "R. W.") są osobami legitymowanymi do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w oparciu o art. 136 § 3 ugn, ponieważ, jak prawidłowo ustalono w toku postępowania administracyjnego, są spadkobiercami W. L., czyli właścicielki wywłaszczonej nieruchomości.

Bezspornym w sprawie jest, że wywłaszczona parcela l kat. 2, której zwrotu odmówiły organy administracyjne w niniejszej sprawie, w aktualnym operacie ewidencji gruntów dla obr. 3 jedn. ewid. [...] miasta K. jest częścią działki nr 12, zaś wcześniej była oznaczona jako działka nr 3 o powierzchni 0,0625 ha.

Skoro wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pochodził od osób posiadających legitymację do jego złożenia oraz dotyczył nieruchomości objętej wywłaszczeniem, zasadnicze znaczenie dla wyniku niniejszej sprawy ma ocena, czy organy prowadzące postępowanie prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego regulujące zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Stosownie do przytoczonego już wyżej art. 136 § 3 ugn poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże przed zbadaniem, czy daną nieruchomość można uznać za zbędną na cel wywłaszczenia, należy ustalić, czy nie zachodzą okoliczności wyłączające zwrot wywłaszczonej nieruchomości nawet w przypadku, gdyby okazała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Jedną z takich okoliczności jest, stosownie do art. 229 ugn, jest sytuacja, w której przed dniem wejścia w ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ponieważ ustawa ta weszła w życie dnia 1 stycznia 1998r., negatywna przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określona w art. 229 ugn musiała zajść przed tym dniem.

W skardze zawarto zarzut, że postępowanie dowodowe dotyczące tej istotnej okoliczności zostało przez organy przeprowadzone z naruszeniem zasad określonych w kpa, a ponadto ustalenia obu instancji co do daty wpisania prawa użytkowania wieczystego na działce nr 3 na rzecz Zjednoczonej Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej "[...]" w K. różnią się o dwadzieścia lat. Istotnie w decyzji Starosty [...] została wskazana data wpisania prawa użytkowania wieczystego w dniu "[...] października 1994r." (k. 191 akt adm.), zaś odnośnie tej okoliczności decyzja Wojewody wymienia datę "[...] października 1974r." (k. 237 verte akt adm.). Jednakże analiza całości akt sprawy jednoznacznie wskazuje, że prawo użytkowania wieczystego na działce nr 3 na rzecz Zjednoczonej Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej "[...]" w K. zostało ustanowione umową użytkowania wieczystego z dnia [...] października 1974r. nr Rep A.II.[...], a następnie zostało wpisane do księgi wieczystej w dniu [...] października 1974r. Okoliczność tą potwierdzają dokumenty znajdujące się aktach sprawy, takie jak wypis z księgi wieczystej Kw [...] (k. 26 akt adm.) oraz zawiadomienie o wpisie Spółdzielni jako użytkownika wieczystego z dnia [...] listopada 1974r. (k. 161 akt adm.). Zatem wskazanie w decyzji organu l instancji roku 1994 zamiast 1974 należy uznać za nieścisłość, która nie miała wpływu na wynik sprawy, tym bardziej, że organ odwoławczy przytacza prawidłową datę wpisu. Wobec tego zarzut skargi dotyczący wadliwego ustalenia przesłanek zastosowania art. 229 ugn należy uznać za nieuzasadniony. Skoro więc przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste przed 1 stycznia 1998r. i stan taki trwał w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, organy prawidłowo zastosowały art. 229 ugn (tak NSA w wyroku z dnia 27 lutego 2007r. sygn. akt l OSK 544/06). Ustalenie zaś, że zachodzi negatywna przesłanka do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określona w art. 229 ugn, powoduje konieczność odmowy zwrotu takiej nieruchomości, nawet gdyby zachodziły podstawy do uznania tej nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia (tak NSA w wyroku z dnia 30 stycznia 2007r. sygn. akt l OSK 386/06).

Skarżący zarzucili też, że Wojewoda nie podjął odpowiednich kroków w celu wyjaśnienia, na jakiej podstawie powstało prawo użytkowania wieczystego na przedmiotowej działce, a także nie podjął działań zmierzających do rozwiązania istniejącego użytkowania wieczystego. Zarzuty nie są zasadne, gdyż w ocenie Sądu istnienie prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz Zjednoczonej Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej "[...]" w K. na działce nr 3 nie budziło wątpliwości w toku postępowania administracyjnego i jednoznacznie wynikało m.in. z treści księgi wieczystej. Zatem organy nie miały podstaw do kwestionowania tej okoliczności ani tez nie były uprawnione do ustalania podstaw powstania prawa ujawnionego w księdze. Ponieważ postępowanie w przedmiocie rozwiązania prawa użytkowania wieczystego nie było w toku na dzień wydania decyzji przez organ II instancji, nie było również podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 kpa.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.