Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 482/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par.1 pkt 1 lit. a i c , art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 79a par. 1 i par. 2,  art. 10 par. 2 i  par. 3, art. 9
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 września 2022 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej E. Z. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. Prezydent Miasta S. , powołując się na art. 1 ust. 2 i 3, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), odmówił przyznania E. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. S. S.. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ ustalił, że S. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, w którym w pozycji V wpisano, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] kwietnia 2009 r. W związku z tym, w ocenie organu, nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstania: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Za drugą przeszkodę przyznania wnioskowanego świadczenia organ uznał posiadanie przez wnioskodawczynię ustalonego prawa do emerytury, co stanowi negatywną przesłankę wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego od ww. decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 617 § 1 i 2, art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082), decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych określające warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne w tym zakresie. Organ zauważył, że oświadczeniem złożonym podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego strona zadeklarowała rezygnację i zawieszenie prawa do emerytury w przypadku przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zawieszenie prawa do emerytury czy renty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Według Kolegium, w niniejszej sprawie strona złożyła do akt oświadczenie, że nie zrezygnuje z pobieranej emerytury, a zatem strona dokonała wyboru świadczenia. Kolegium wskazało, że warunkowe oświadczenie na przyszłość i niepewne o zawieszeniu wykonywania działalności w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wypełnia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Warunek rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad członkiem rodziny jest bezwzględny i nie może być warunkowany.

E. Z., działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła odpisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej:

1. Naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 5 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że fakt nabycia przez skarżącą prawa do emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, w sytuacji gdy nie została ona poinformowana o konieczności zawieszenia emerytury w ten sposób, że okoliczność pobierania emerytury jest jedyną przesłanką negatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

2. Naruszanie przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 9 i art. 79a k.p.a. poprzez nieudzielenie stronie informacji, że pobieranie przez skarżącą emerytury jest jedyną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:

- rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.,

- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a.,

- zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wnosząc o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa, na podstawie zgodnych wniosków pełnomocnika skarżącej oraz organu została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej określanej jako "P.p.s.a.") w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: "ustawa"), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia kompensacyjnego,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

Uzasadniając decyzję odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji stwierdził, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem niepełnosprawność u S. S. nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze do tej argumentacji organu I instancji nie wypowiedziało się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tym niemniej, dla przyszłego toku postępowania, Sąd za celowe uznał odniesienie się do tego zagadnienia, które w ugruntowanym orzecznictwie sądowym zostało już przesądzone, a mimo to nie zostało uwzględnione przez organ I instancji.

Wskazać zatem należy, że przy rozważaniu kwestii, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; publ. OTK-A 2014/9/104).

Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji ww. wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Przedmiotowy wyrok jest tzw. wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15, możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności.

Ww. wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny.

Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b ustawy, w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną (por.: wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 8/19; wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1079/17; wyrok NSA z dnia 5 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2370/16; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 19/22; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 29 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 477/22; wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 21/22; wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1546/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 934/20). Podsumowując, moment powstania niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy, nie stanowi relewantnej przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21).

W niniejszej sprawie organ I instancji wadliwie uznał zatem, że skarżąca nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia z tego względu, że niepełnosprawność S. S. powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Drugą kwestią, która wymagała oceny w niniejszej sprawie, było postępowanie organów obu instancji wobec ustalenia, że negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez skarżącą emerytury.

Możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku ustalonego prawa do emerytury i jej pobierania również była wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów, w tym m.in. Naczelnego Sądu Administracyjnego. Początkowo w swych orzeczeniach NSA opowiadał się za wykładnią przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury (renty), jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia (por. wyroki z 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15, z 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15). W orzeczeniach tych powoływano się na wykładnię językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy, wskazując także na odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno-rentowych i świadczeń rodzinnych.

Powyższy pogląd prawny jednak ewoluował. Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę akceptuje argumentację wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2375/19. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Sąd zauważył, że wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to jednak nie można się jedynie do nich ograniczać. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej. Zgodnie zaś z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Jak wynika z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, istotną cechą osób będących adresatami zawartej w nim normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Jednakże wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy pozbawiająca w każdym przypadku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, którym przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego czy rentowego, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą, wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Jak wyjaśniono ponadto w wyroku NSA z 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2508/20, czy w wyroku z 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 2852/20, w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania świadczenia wnioskowanego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, przy czym aktualnie w orzecznictwie NSA przyjmuje się, iż po myśli art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, owa kompletność wniosku w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury następuje od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury (tak. np. NSA w wyroku z 31 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1439/21).

W sytuacji ustalenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., że jedyną przeszkodą dla przyznania wnioskowanego świadczenia jest pobieranie przez skarżącą emerytury, organ ten winien postąpić zgodnie z postanowieniami art. 79a k.p.a., któremu to obowiązkowi uchybił.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. W myśl art. 79a § 2 k.p.a., w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Celem powyższego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

Prawidłowym postępowaniem Kolegium było zatem wyjaśnienie stronie, że jedyną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury oraz wskazanie, że w przypadku przedłożenia przez skarżącą, w wyznaczonym terminie, dokumentu potwierdzającego wstrzymanie przez organ emerytalno-rentowy wypłaty emerytury, zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Taka informacja chroniłaby stronę przed niepewnością uzyskania wnioskowanego świadczenia pomimo rezygnacji z pobierania emerytury, będąc swego rodzaju zobowiązaniem organu do pozytywnego załatwienia sprawy w sytuacji wyeliminowania negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Na marginesie Sąd zauważa, że dla zachowania ciągłości uzyskiwania środków finansowych, czyli ochrony strony przed sytuacją w której zrezygnuje z pobierania emerytury a nie uzyska jeszcze prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, możliwe jest rozważenie przez stronę określenia żądania wstrzymania wypłaty świadczenia emerytalnego z datą przyszłą, tak aby organ rozpoznający wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego mógł z tą samą datą przyznać prawo do ww. świadczenia.

Rolą organów orzekających w sprawie było poinformować skarżącą o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) i w przedstawiony wyżej sposób zastosować przepis art. 79a k.p.a., którego postanowienia nie mają względem organów charakteru uznaniowego, lecz obligującego do określonego zachowania.

W niniejszej sprawie Kolegium nie podjęło jednak stosownych działań. Uzasadniało to przyjęcie przez Sąd, że odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia była co najmniej przedwczesna.

Podsumowując, potwierdzenie znalazły wszystkie zarzuty przedstawione w skardze, zarówno te związane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, polegającego na błędnej ich wykładni, jak i procesowego, poprzez ich niezastosowanie. Skarga oraz wnioski w niej zawarte okazały się w pełni uzasadnione.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. . O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z poczynionych wyżej rozważań i wiążą organy w niniejszej sprawie, stosownie do art. 153 P.p.s.a. W szczególności rolą organu I instancji ponownie rozpoznającego sprawę, będzie ustalenie i wskazanie stronie, czy jedyną przeszkodą do przyznania wnioskowanego świadczenia jest pobieranie emerytury, a jeżeli tak, to skierowanie doń stosownej informacji w trybie art. 79a k.p.a., o treści wskazanej we wcześniejszej części uzasadnienia niniejszego wyroku.

Orzeczenia sądów administracyjnych cytowane wyżej są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie nsa.orzeczenia.gov.pl.