Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 781/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Ewidencja gruntów
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 2 pkt 8, art. 4 ust. 1, art. 7 ust. 3, art. 20, art. 22 ust. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 240 poz 2027
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
article: Art. 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Barbara Pasternak ( spr. ) Sędziowie : WSA Dorota Dąbek WSA Bożenna Blitek Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2010 r. sprawy ze skargi Z. S. – Z., Z. W. oraz T. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 6 maja 2009 r. , Nr : [...] w przedmiocie ewidencji gruntów s k a r g ę o d d a l a .


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2009r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 7d pkt 1, art. 20, 21 i 22 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2005r. Nr 240, poz. 2027 ze zm.), § 2 ust. 2 pkt 2, § 9, 36 pkt 5, § 45, 46 i 47 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454), art. 104 kpa - po rozpatrzeniu wniosku Z. S. – Z., T. S., Z. Z., Z. W., U. I. i M. O. orzekł o odmowie wprowadzenia zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków dla obrębu [...] jedn. ewid. A1 polegającej na regulacji stanu prawnego działki nr 336/2 o pow. 0.2177 ha, działki nr 337 o pow. 0.0629 ha, działki nr 340/1 o pow. 0.1954 ha i działki nr 340/2 o pow. 0.4711 ha sporządzonej na podstawie decyzji Ministra Gospodarki nr [...] z dnia 25 kwietnia 2007r. stwierdzającej nieważność orzeczenia wywłaszczeniowego zgodnie z mapą uzupełniającą wraz z wykazem zmian sporządzonym w dniu 28 października 2008r. Nr ks. [...] przez geodetę uprawnionego inż. S. P. przyjętymi do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 24 listopada 2008r., KERG Nr [...].

W uzasadnieniu organ l instancji podał, że przedłożona do operatu pomiarowego decyzja Ministra Gospodarki z dnia 25 kwietnia 2007r. Nr [...] stwierdzająca nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 14 maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...] - Sp. S. S. – A., ul. B nr [...] i zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 13 października 1949r., znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka [...] - Sp. S. S. w A., ul. B nr [...], oraz decyzja Ministra Gospodarki z dnia 10 sierpnia 2007r. utrzymująca w mocy w/w decyzję z dnia 25 kwietnia 2007r. nie stanowi podstawy do przeprowadzenia wnioskowanej zmiany. Jedynym bezpośrednim następstwem powyższych decyzji jest stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych skutkujących nabyciem własności nieruchomości przez Skarb Państwa. Obecnie nieruchomości będące przedmiotem niniejszego postępowania zgodnie ze zgromadzoną w sprawie dokumentacją są przedmiotem użytkowania wieczystego osób fizycznych i prawnych. Stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego nie skutkuje automatycznym wzruszeniem, a co za tym idzie uchyleniem innych decyzji administracyjnych dotyczących przedmiotowego przedsiębiorstwa, bądź niektórych jego składników majątkowych. Prezydent wskazał, że skutkiem samego tylko stwierdzenia nieważności nie musi być odzyskanie nieruchomości przez byłego właściciela, zaś zbadania wymaga w odpowiednim postępowaniu administracyjnym, czy dalszy obrót cywilnoprawny dokonany przez podmioty, które nabyły uprawnienia na podstawie późniejszych decyzji, tj. Prezydium Rady Narodowej m. A z dnia 28 czerwca 1973r, Urzędu Wojewódzkiego z dnia 22 lutego 1994r., Urzędu Wojewódzkiego z dnia 27 maja 1994r., Urzędu Dzielnicowego A z dnia 20 grudnia 1982r. i Urzędu Wojewódzkiego z dnia 4 listopada 1993r. nie wywołał nieodwracalnych skutków prawnych. Właściwe organy będą miały możliwość nie tylko ustalenia, czy w/w decyzje dotknięte są kwalifikowaną wadliwością, przewidzianą art. 156 § 1 kpa na skutek stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, lecz także zmuszone będą do oceny skutków prawnych tych decyzji. Powyższe stanowisko i ocena prawna zawarta jest w decyzji Ministra Gospodarki z dnia 25 kwietnia 2007r. Nr [...] stwierdzającej nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 14 maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...] - Sp. S. S. – A., ul. B nr 18 i zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 13 października 1949 r., znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka [...] - Sp. S. S. w A., ul. B nr [...] oraz decyzji Ministra Gospodarki z dnia 10 sierpnia 2007 r. utrzymującej w mocy w/w decyzję z dnia 25 kwietnia 2007r.

Dlatego też Prezydent uznał, że nie uległ zmianie stan prawny działek Nr 336/2, 337, 340/1 i 340/2 położonych przy ul. B [...] w obrębie [...] j. ewid. A1 i na podstawie przedłożonych dokumentów brak było podstaw do żądania ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków zmiany polegającej na regulacji stanu prawnego w/w działek w sposób przedstawiony na mapie uzupełniającej sporządzonej przez uprawnionego geodetę inż. S. P.

Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego złożyli M. O., U. I., Z. W., T. S. oraz Z. S. -. Z., którzy zarzucili naruszenie art. 23 Prawa geodezyjnego i kartograficznego w związku z art. 156 § 1 kpa poprzez ich wadliwą wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie w sytuacji, w której orzeczenia administracyjne, których odpisy załączono do wniosku, stanowią podstawę zmian w operacie ewidencji gruntów. W odwołaniu strony wskazały, że aktualny stan prawny nieruchomości złożonej z działek 336/2, 337, 340/1, 340/2 w obr. [...] jedn. ewid. A1 przy ul. B stwierdzają następujące orzeczenia: decyzja Ministra Gospodarki z dnia 25 kwietnia 2007r. stwierdzająca nieważność: 1) orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 14 maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...] - Sp. S. S. – A oraz 2) zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 13 października 1949r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad tym przedsiębiorstwem, a także utrzymująca tę decyzję w mocy decyzja Ministra Gospodarki z dnia 10 sierpnia 2007r.. Zdaniem odwołujących się, decyzje te jako ostateczne "kreują aktualny stan prawny nieruchomości, wiążąc swoją treścią zarówno strony postępowania, jak również inne organy administracji publicznej.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego l Kartograficznego decyzją z dnia 6 maja 2009r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że działki będące przedmiotem postępowania stanowiły (jako nieruchomość) jeden ze składników majątkowych przedsiębiorstwa o nazwie Fabryka [...] - Sp. S., które było własnością poprzedników prawnych inicjatorów postępowania administracyjnego przed Prezydentem Miasta A. Przedsiębiorstwo to zostało znacjonalizowane oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 13 października 1949r. w. Przez kolejne lata składniki znacjonalizowanego przedsiębiorstwa (w tym nieruchomość) były przedmiotem obrotu prawnego. Obecnie znacjonalizowana nieruchomość, jako jedyny pozostały składnik majątkowy przedsiębiorstwa, o łącznej powierzchni 2400 m2 wchodzi w skład pięciu działek oznaczonych zgodnie z aktualnie obowiązującą ewidencją gruntów numerami: 336/1, 336/2, 337, 340/1, 340/2. Minister Gospodarki stwierdził nieważność orzeczeń wywłaszczeniowych w części dotyczącej w/w przedsiębiorstwa oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad tym przedsiębiorstwem.

Zdaniem organu odwoławczego argumenty podniesione przez strony w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie, gdyż przedmiotem postępowania prowadzonego przez Ministra Gospodarki były tylko wymienione wyżej orzeczenia nacjonalizacyjne, a nie późniejsze decyzje administracyjne i inne zdarzenia prawne dotyczące przedmiotowej nieruchomości. Stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu Ciężkiego oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego prowadzi do wyeliminowania tylko tych orzeczeń z obrotu prawnego i to ze skutkiem wstecznym. Zniesione zostają oczywiście także skutki tych orzeczeń. Jednak zniesione zostają tylko skutki wywołane bezpośrednio przez te konkretne orzeczenia, nie mogą zostać zniesione skutki, jakie wywołane zostały późniejszymi zdarzeniami prawnymi. Przy czym należy zaznaczyć, że skutkiem prawnym decyzji nacjonalizacyjnej było przede wszystkim odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi i przejście własności na Państwo. Tylko ten skutek podlegał badaniu przez Ministra Gospodarki w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych. Wszelkie późniejsze decyzje i zdarzenia prawne dotyczące przedmiotowego przedsiębiorstwa (bądź niektórych jego składników majątkowych) mogą być oceniane z punktu widzenia ich nieważności, ale w innym postępowaniu przed właściwym organem. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w rozpatrywanym przypadku poszczególne działki, jako składnik przedsiębiorstwa o nazwie Fabryka [...] - Sp. S. S. były przedmiotem wielu późniejszych zdarzeń prawnych. Obecnie w stosunku do poszczególnych działek, zgodnie z ustaleniami Ministra Gospodarki, w obrocie prawnym funkcjonują:

- - w odniesieniu do działki nr 336/1 i nr 336/2: decyzja Prezydium Rady Narodowej m. [...], Nr [...] z dnia 28 czerwca 1973r; decyzja uwłaszczeniowa Urzędu Wojewódzkiego z dnia 22 lutego 1994r. Nr [...], zmieniona decyzją Urzędu Wojewódzkiego z dnia 27 maja 1994r.; akt przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego Zakład [...] "A" w A w spółkę akcyjną, sporządzony w formie aktu notarialnego z dnia 20 lipca 1993r. Rep. Nr A [...];

- w odniesieniu do działki nr 337: decyzja Urzędu Dzielnicowego A z dnia 20 grudnia 1982r. Nr [...]; akt notarialny z dnia 13 sierpnia 1986r. Rep. A II Nr [...]; akt notarialny z dnia 27 listopada 2003 r. Rep. A Nr [...]; akt notarialny z dnia 19 maja 2005r. Rep. A Nr [...]; decyzja uwłaszczeniowa Urzędu Rejonowego Oddział Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia 1 lipca 1993r. Nr [...]; akt przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego Zakład [...] "A" w spółkę akcyjną, sporządzony w formie aktu notarialnego z dnia 20 lipca 1993r. Rep. A Nr [...]; umowa z dnia 28 maja 1996r. sporządzona w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...]; akt notarialny z dnia 19 listopada 2003r. Rep. A Nr [...], akt notarialny z dnia 26 listopada 2003r. Rep. A Nr [...]; akt notarialny z dnia 16 kwietnia 2004 r. Rep. A Nr [...]; akt notarialny z dnia 16 kwietnia 2004r. Rep. A Nr [...]; akt notarialny z dnia 20 grudnia 2004r. Rep. A Nr [...];

- w odniesieniu do działek 340/1 i 340/2: decyzja uwłaszczeniowa Urzędu Wojewódzkiego z dnia 4 listopada 1993r. Nr [...]; umowa oddania mienia Skarbu Państwa do odpłatnego korzystania z dnia 10 września 1996r. sporządzona w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] uzupełniona aneksem sporządzonym w dniu 16 marca 2001r. w postaci aktu notarialnego Rep. A Nr [...]; umowa przeniesienia przez Skarb Państwa prawa własności zlikwidowanego przedsiębiorstwa Zakłady [...] "C" w A na rzecz spółki "C" S.A. sporządzona w dniu 16 marca 2001 r. w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...].

To właśnie w wyniku powyższych zdarzeń prawnych został wyznaczony aktualny stan prawny poszczególnych działek. Stan ten jest ujawniony w ewidencji gruntów i brak jest na dzień dzisiejszy dokumentów, które mogą stanowić podstawę do wprowadzenia zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków. Sama decyzja stwierdzająca nieważność orzeczeń nacjonalizacyjnych nie daje podstaw do wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów. Decyzja o stwierdzeniu nieważności innej decyzji administracyjnej ma charakter kasacyjny i nie zawiera rozstrzygnięć co do istoty sprawy. Nie może regulować kwestii merytorycznych i nawet w uzasadnieniu nie powinna wskazywać pożądanego przyszłego rozwiązania. Nie jest ona więc wystarczającą podstawą do wprowadzania zmian w operacie ewidencji gruntów. Organ odwoławczy powołał się na stanowisko prezentowane zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie (wyrok NSA z 14 sierpnia 1987r, IV SA 393/87; wyrok SN z 7 marca 1996r., III ARN 70/95).

Skargę na powyższą decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego Kartograficznego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli Z. S. – Z., T. S. i Z. W., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W skardze zarzucono naruszenie art. 23 Prawa geodezyjnego i kartograficznego w związku z art. 156 § 1 kpa poprzez ich wadliwą wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie w sytuacji, w której orzeczenia administracyjne załączone do wniosku w toku postępowania przed organem l instancji stanowią podstawę zmian w operacie ewidencji gruntów. W uzasadnieniu skargi powtórzono argumentację zawartą w uzasadnieniu odwołania od decyzji organu l instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego Kartograficznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) ppsa), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) ppsa). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 ppsa), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027), zwanej dalej Pgik, oraz przepisów Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. Nr 38, poz. 454), zwanego dalej rozporządzeniem .

Stosownie do art. 2 pkt. 8 Pgik, ewidencja gruntów i budynków to jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami. Przepis art. 20 ustawy określa rodzaje informacji o gruntach (ust. 1 pkt.1), oraz ich właścicielach (ust. 2), które obejmuje ewidencja gruntów. Informacje te mają charakter podmiotowy lub przedmiotowy. W odniesieniu do gruntów informacje o charakterze przedmiotowym dotyczą ich położenia, granic, rodzaju użytków gruntowych i klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub rodzaju dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty. Informacje podmiotowe dotyczą wskazania właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych lub samorządowych

- innych osób fizycznych lub prawnych, w których władaniu znajdują się grunty, budynki lub ich części. Zgodnie z treścią § 12 ust. 1 rozporządzenia, dane podmiotowe, dotyczące osób i jednostek organizacyjnych jak i praw im przysługujących w stosunku do działek gruntu, budynków i lokali, ujawnia się w katastrze nieruchomości na podstawie :

-wpisów dokonanych w księgach wieczystych,

-prawomocnych orzeczeń sądowych,

-umów zawartych w formie akt notarialnych, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości, z wyłączeniem umów dotyczących użytkowania wieczystego gruntów i własności lokali (co do zasady),

-ostatecznych decyzji administracyjnych,

-dyspozycji zawartych w aktach normatywnych,

-umów dzierżawy zgłoszonych do ewidencji zgodnie z art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (§ 11 ust. 1 pkt. 2).

Zapisy zawarte w ewidencji gruntów, dotyczące uprawnień do niego, w tym szczególnie prawa własności, mają charakter informacji pochodnych w stosunku do informacji wynikających ze źródeł wskazanych w § 12 rozporządzenia. Jak to wielokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich licznych orzeczeniach, zapisy w ewidencji gruntów maja charakter techniczno-deklaratoryjny, co oznacza, że nie kształtują nowego stanu prawnego nieruchomości, a organy ewidencyjne rejestrują jedynie stany prawne ustalone w innym trybie i przez inne organy orzekające. Poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich, czy uprawnień do władania nieruchomością. Identyczne, jednolite stanowisko zajmowały też wojewódzkie sądy administracyjne w licznych orzeczeniach (por. wyroki: NSA z dnia 18.03.1999 r., II SA 1728/98, Lex nr 46224, z dnia 18.04. 1999 r., II SA 1632/98. Lex nr 46216, z dnia 20.08.1998 r., II SA 766/98, Lex nr 41298, z dnia 19.03.2003 r. II SA 1018/02, Lex nr 156374, WSA w Białymstoku z z 25.10.2005r. II SA/Bk 557/07, Lex nr 440495, w Kielcach z 28.08.2008 r. II SA/Ke 303/08, Lex nr 500941).

Art. 4 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego stanowi, że ewidencja gruntów i budynków powinna być aktualizowana, zaś zadanie to jest realizowane przez Służbę Geodezyjną i Kartograficzną, która m.in. rejestruje stany prawne i faktyczne nieruchomości (art. 7 ust. 1 lit. a Prawa geodezyjnego i kartograficznego) oraz administruje i aktualizuje państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny (art. 7 ust. 3 Prawa geodezyjnego i kartograficznego).

Z treści przytoczonych przepisów wynika jednoznacznie, że w przypadku stwierdzenia, iż ewidencja gruntów i budynków stała się nieaktualna organy administracji geodezyjnej i kartograficznej zobowiązane są podjąć działania niezbędne do jej zaktualizowania. W toku postępowania organy te kierują się także podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, a więc powinny podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 kpa), zapewnić czynny udział stronom w każdym stadium postępowania (art. 10 kpa) oraz prawidłowo uzasadnić wydane rozstrzygnięcie (art. 107 § 3 kpa). Postępowanie w sprawie aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków może być wszczęte na wniosek lub z urzędu. Zmiany w katastrze nieruchomości po stronie podmiotowej uwidaczniane są tylko na podstawie tytułów prawnych wykazywanych we wskazanych w § 12 rozporządzenia dokumentach i co do zasady wprowadzane są z urzędu, przy czym czynności organu rejestrowego ograniczone są w takich przypadkach jedynie do zarejestrowania wynikającej z tego dokumentu zmiany. Organy prowadzące ewidencję gruntów i budynków nie mogą zatem samodzielnie rozstrzygać o uprawnieniach wnioskodawcy do nieruchomości.

Zgodnie zaś z art. 22 ust. 3 Prawa geodezyjnego i kartograficznego osoby, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 tej ustawy (a więc m.in. właściciele nieruchomości) zgłaszając zmiany w operacie gruntów obowiązane są na żądanie organu dostarczyć niezbędne dokumenty do wprowadzenia tych zmian. O tym, jakie to mają być dokumenty stanowi szczegółowo § 46 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Z zestawienia tych przepisów wynika, że organ ewidencyjny nie jest władny do wprowadzenia zmian bez wymienionych dokumentów, ani też na podstawie innych dokumentów, niż wymienione w powołanym przepisie. Taka regulacja prawna ma służyć ochronie praw podmiotowych, a także ochronie porządku prawnego związanego z obrotem i gospodarowaniem nieruchomościami. Istotą ewidencji jest ujawnienie istniejącego stanu prawnego i faktycznego nieruchomości, nie zaś ustalanie tego stanu.

Bezspornymi okolicznościami w kontrolowanym postępowaniu było, że Minister Gospodarki dwoma opisanymi wyżej decyzjami z 25 kwietnia 2007r. oraz z 10 sierpnia 2007r. stwierdził nieważność aktów administracyjnych, na podstawie których ustanowiono przymusowy zarząd państwowy, a następnie przejęto na własność Państwa przedsiębiorstwo Fabryka [...] - Sp. S. S. Nie było również kwestionowane, że skarżący są następcami prawnymi wywłaszczonych właścicieli przedsiębiorstwa oraz, że działki objęte wnioskiem o dokonanie zmian w ewidencji gruntów i budynków wchodziły w skład wywłaszczonego przedsiębiorstwa i zostały objęte decyzjami, których nieważność stwierdził Minister Gospodarki.

Niewątpliwym skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest jej wyeliminowanie z obrotu prawnego i to - co do zasady - ze skutkiem ex tunc, czyli od dnia jej wydania. Nie można jednak tracić z pola widzenia wyników dalszej analizy, co do rozróżnienia materialnych i procesowych skutków decyzji "unieważniającej". W doktrynie wskazuje się, iż że "o ile w zakresie skutków materialnych decyzja unieważniająca działa z mocą retrospektywną (ex tunc), co oznacza, iż od chwili uzyskania przez nią waloru trwałości pierwotne skutki związane treścią unieważnianej decyzji będą traktowane tak, jakby nigdy nie zaistniały w obrocie prawnym. W zakresie natomiast skutków procesowych decyzja unieważniająca działa z mocą prospektywną (ex nunc), gdyż unieważniana decyzja traci moc jako akt procesowy "na przyszłość, a więc bez przekreślenia procesowych skutków, które nastąpiły w okresie od doręczenia (ogłoszenia) unieważnionej decyzji, do chwili uzyskania przez decyzję unieważniającą cech ostateczności lub prawomocności (M. Jaśkowska A. Wróbel, Komentarz bieżący do art. 158 kpa (Dz.U.00.98.1071, Lex/el.2010 i przywołany tam pogląd M. Kamińskiego )Stąd, zdaniem sądu, należy w pełni zaakceptować pogląd wyrażony przez J. Borkowskiego, iż decyzja unieważniająca "nie stanowi wyłącznie stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy doniosłe elementy nowego stanu prawnego, otwiera drogę do roszczeń odszkodowawczych, wywiera inne skutki w obrocie prawnym"( op. cit.). W kontrolowanej sprawie oznacza to, że stwierdzenie nieważności ustanowienia zarządu przymusowego oraz wywłaszczenia przedmiotowego przedsiębiorstwa wywołało taki skutek, że przejście własności tego przedsiębiorstwa na Państwo utraciło swoją podstawę prawną.

Do tego momentu stanowiska skarżących i organów administracji orzekających w kontrolowanym postępowaniu są zbieżne. Istotę sporu stanowi zaś kwestia, czy stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej, czyli podstawy prawnej dla przejścia własności z wywłaszczonych właścicieli na Państwo, może być podstawą wprowadzenia w ewidencji gruntów i budynków zmiany polegającej na wpisaniu jako aktualnych właścicieli następców prawnych osób wywłaszczonych.

W tym miejscu stwierdzić należy, że nie można tracić z pola widzenia wyników dalszej analizy skutków decyzji o stwierdzeniu nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z 13.10.1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego na przedsiębiorstwem pn. Fabryka [...] - Sp. S. S. w A, ul. B nr [...], oraz orzeczenia z 14 maja 1951 r. o przejęciu tego przedsiębiorstwa na własność Państwa, w zakresie rozróżnienia materialnych i procesowych skutków decyzji "unieważniającej". W doktrynie wskazuje się, iż że "o ile w zakresie skutków materialnych decyzja unieważniająca działa z mocą retrospektywną (ex tunc), co oznacza, iż od chwili uzyskania przez nią waloru trwałości pierwotne skutki związane treścią unieważnianej decyzji będą traktowane tak, jakby nigdy nie zaistniały w obrocie prawnym. W zakresie natomiast skutków procesowych decyzja unieważniająca działa z mocą prospektywną (ex nunc), gdyż unieważniana decyzja traci moc jako akt procesowy "na przyszłość, a więc bez przekreślenia procesowych skutków, które nastąpiły w okresie od doręczenia (ogłoszenia) unieważnionej decyzji, do chwili uzyskania przez decyzję unieważniającą cech ostateczności lub prawomocności (M. Jaśkowska A. Wróbel, Komentarz bieżący do art. 158 kpa (Dz.U.00.98.1071, Lex/el.2010 i przywołany tam pogląd M. Kamińskiego). Stąd, zdaniem sądu, należy w pełni zaakceptować pogląd wyrażony przez J. Borkowskiego, iż decyzja unieważniająca "nie stanowi wyłącznie stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy doniosłe elementy nowego stanu prawnego, otwiera drogę do roszczeń odszkodowawczych, wywiera inne skutki w obrocie prawnym"( op. cit.).

Jak trafnie ustaliły organy administracji w kontrolowanym postępowaniu, po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej, której nieważność stwierdzono, nieruchomości wchodzące w skład dawnego przedsiębiorstwa "Fabryka [...] - Sp. S. S." , stanowiące obecnie działki nr 336/2, nr 337, nr 340/1 i nr 340/2 były przedmiotem dalszych zdarzeń i czynności prawnych, szczegółowo wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które to zdarzenia i czynności spowodowały przekształcenia własnościowe tych działek. Prawidłowe jest stanowisko organów, że stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej nie miało bezpośredniego skutku dla zdarzeń prawnych, które nastąpiły po decyzji wywłaszczeniowej. Tym samym późniejsze zmiany powstałe na skutek decyzji pozostających nadal w obrocie prawnym, nie zostały zniweczone przez samo tylko stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa. To zaś prowadzi do wniosku, że skarżący jako następcy prawni wywłaszczonych właścicieli nie stali się automatycznie właścicielami przedmiotowych działek. Dlatego też w ocenie Sądu organy ewidencyjne zasadnie uznały, że w świetle przepisów Prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz rozporządzenia o ewidencji gruntów i budynków w kontrolowanym postępowaniu skarżący nie przedłożyli dokumentów, które uprawniałyby organy ewidencyjne do dokonania wnioskowanej zmiany w ewidencji. Skoro bowiem skarżący uzyskali stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej, lecz nie wyeliminowało to skutków prawnych późniejszych zdarzeń prawnych, to dla wprowadzenia zmian podmiotowych zgodnie z wnioskiem skarżących organy ewidencyjne musiałyby dokonywać ustalenia stanu prawnego przedmiotowych działek. Tymczasem ustalanie tego stanu nie leży w kompetencjach organów prowadzących ewidencję gruntów i budynków. Wykluczone jest dokonywanie zmian ewidencyjnych, które nie wynikają wprost z dokumentów źródłowych lub które powinny zostać rozstrzygnięte w drodze cywilnego sporu o własność. W okolicznościach istniejących w kontrolowanym postępowaniu decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wywłaszczeniowej trafnie została oceniona przez organy jako nie dająca podstawy do dokonania wnioskowanej podmiotowej zmiany w ewidencji. Uwzględnienie wniosku skarżących prowadziłoby bowiem do niedopuszczalnego prowadzenia przez organy ewidencyjne postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do ustalania praw właścicielskich do spornych nieruchomości, według stanu z daty wydania decyzji Ministra Gospodarki, [...].

Przedstawiona wykładnia przepisów regulujących zasady dokonywania wpisów w ewidencji gruntów i budynków sprawia, że podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 23 Prawa geodezyjnego i kartograficznego w związku z art. 156 kpa należało uznać za niezasadny, zaś zaskarżoną decyzję za odpowiadającą prawu. Dlatego oddalono skargę na podstawie art. 151 ppsa.