Wyrok NSA, sygn. akt I SA 2341/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Szkolnictwo wyższe
Powołane przepisy: article: art. 182 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1990 nr 65 poz. 385
law: Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.
article: art. 229
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Teza: Prawo użytkowania wieczystego na spornej nieruchomości uczelnia uzyskała z mocy samego prawa w oparciu o przepis art. 182 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./, który stanowi, że z dniem wejścia w życie ustawy grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni. Skoro prawo powstało z mocy ustawy, jego wpis w księdze wieczystej nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratoryjny. Należy zatem uznać, że zgodnie z wymogiem art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/, prawo użytkowania wieczystego powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy.

TEZY

Prawo użytkowania wieczystego na spornej nieruchomości uczelnia uzyskała z mocy samego prawa w oparciu o przepis art. 182 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./, który stanowi, że z dniem wejścia w życie ustawy grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni. Skoro prawo powstało z mocy ustawy, jego wpis w księdze wieczystej nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratoryjny. Należy zatem uznać, że zgodnie z wymogiem art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/, prawo użytkowania wieczystego powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2001 r. sprawy ze skargi Stanisława M. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 26 października 1999 r. (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w L. przy ul. A. - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda L. decyzją z dnia 20 października 1998 r. /../ na podstawie art. 105 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 229 i art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/ umorzył postępowanie w sprawie zwrotu na rzecz Stanisława M. nieruchomości o powierzchni 13 81 m kw., położonej w L. w pobliżu ul. A. nowej obręb 18 - L. i oznaczonej na mapie jako działka nr 32/3. W toku postępowania wyjaśniającego organ administracji I instancji ustalił, że Stanisław M. w trybie przewidzianym w art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r. /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 /, aktem notarialnym zawartym w dniu 11 kwietnia 1980 r. Repertorium A (...) zbył na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną wówczas jako działka nr 5 położoną w L. przy ul. A. nowej. Nabyta przez Skarb Państwa nieruchomość przeznaczona była pod budowę Instytutu Pediatrii Akademii Medycznej w L. zgodnie z postanowieniem wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego z dnia 5 lipca 1974 r. (...) o możliwości realizacji inwestycji, oraz decyzją z dnia 18 lutego 1998 r. o ustaleniu warunków zabudowy. Stanisław M. wystąpił o zwrot nieruchomości w piśmie z dnia 3 października 1997 r. podnosząc, że nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.

Wojewoda w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że Akademia Medyczna z mocy prawa stała się użytkownikiem wieczystym spornej nieruchomości w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385/ Z wnioskiem o dokonanie wpisu nabytego prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej Akademia wystąpiła w dniu 17 października 1995 r. do Sądu Rejonowego w L. Wpis tego prawa nastąpił dnia 11 maja 1998 r. Wojewoda w tej sytuacji uznał, że w związku z ustanowieniem na wywłaszczonej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego, w świetle art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/ roszczenie o zwrot z art. 136 ust. 3 ustawy nie przysługuje. Postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe podlega wobec tego umorzeniu, zgodnie z art. 105 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W odwołaniu od tej decyzji skierowanym przez S. Maja do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, odwołujący się podnosił, że pomimo upływu 18 lat nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem, dla którego nastąpiło wywłaszczenie. Ponadto oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste nastąpiło w czasie, gdy toczyło się już postępowanie o zwrot nieruchomości, co jest sprzeczne nie tylko z zasadami współżycia społecznego, ale także z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odwołanie zawierało w konsekwencji wniosek o uchylenie wskazanej w nim decyzji i dokonanie zwrotu nieruchomości.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast po rozpatrzeniu odwołania S. M. na podstawie art. 138 par. 1 pkt ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26 ze zm./ utrzymał w mocy decyzję Wojewody L. z dnia 20 października 1998 r. Organ odwoławczy podniósł, że sporna nieruchomość, jak wynika z odpisu księgi wieczystej nr 148673 prowadzonej przez Sąd Rejonowy w L. znajduje się w użytkowaniu wieczystym Akademii Medycznej w L.

Z treści art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że brak jest w tej sytuacji materialne - prawnej podstawy do zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości. Postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe powinno być umorzone co powoduje, że decyzja Wojewody L. z dnia 20 października 1998 r. jest słuszna.

Skargę na ww. decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Stanisław M. zarzucając naruszenie art. 229 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, oraz nie wyjaśnienie okoliczności faktycznych stanowiących podstawę wydanych decyzji. Zdaniem skarżącego art. 22 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym nie stanowi, że nieruchomości będące w posiadaniu uczelni są jej oddawane w użytkowanie wieczyste z mocy prawa. Przepis ten przewiduje jedynie taką możliwość. Ponadto do powstania prawa użytkowania wieczystego niezbędne jest wpisanie tego prawa do księgi wieczystej, bowiem wpis ma charakter konstytutywny.

Art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wymaga ponadto, aby przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Prawo użytkowania wieczystego Akademii Medycznej zostało ujawnione w księdze wieczystej, a więc również powstało w dniu 11 maja 1998 r. tj. po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Decyzje organów administracji zostały wobec powyższego, jak twierdzi skarżący, wydane z naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą w oparciu o przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/ żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Między skarżącym a Akademią Medyczną w L. istnieje spór co do tego czy wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, jednak nie jest to w sprawie problem rozstrzygający. Najistotniejsze znaczenie ma w niniejszym postępowaniu ustalenie, czy znajduje w nim zastosowanie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/.

Przepis ten stanowi, że roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Skarżący zarzuca, iż ze względu na treść art. 22 ustawy o szkolnictwie wyższym z dnia 12 września 1990 r. /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./ prawo użytkowania wieczystego nie mogło powstać ex lege, a ze względu na konstytutywny charakter wpisu powstało dopiero z chwilą jego dokonania, a więc w dniu 11 maja 1998 r., to jest po dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Należy w odpowiedzi na taką argumentację podnieść, że Akademia Medyczna w L. nie nabyła prawa użytkowania wieczystego, co do spornej nieruchomości w oparciu o przepis art. 22 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, ponieważ nie dotyczy on gruntów, pozostających w chwili wejścia w życie tej ustawy w zarządzie uczelni. Dotyczy gruntów państwowych, które w przyszłości mogą być jej oddane w użytkowanie wieczyste.

Prawo użytkowania wieczystego na spornej nieruchomości Akademia Medyczna w L. uzyskała z mocy samego prawa w oparciu o przepis art. 182 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r., który stanowi że z dniem wejścia w życie ustawy, grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni. Skoro zatem prawo powstało z mocy ustawy jego wpis nie ma charakteru konstytutywnego, jak twierdzi skarżący, a jedynie charakter deklaratoryjny. Należy zatem uznać, że zgodnie z wymogiem art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, prawo użytkowania wieczystego powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy.

Do rozważenia, pozostaje zatem kwestia, czy spełniona została również druga ze wskazanych w art. 229 przesłanek, a więc czy prawo to zostało przed tą datą ujawnione w księdze wieczystej.

Art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece stanowi, że wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od dnia wszczęcia tego postępowania. Na podstawie art. 44 ww. ustawy za dzień złożenia wniosku uważa się dzień jego wpływu do sądu prowadzącego księgę wieczystą. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, potwierdzonych przez sekretariat sądu rejonowego w L. X Wydział Ksiąg Wieczystych wynika, że Akademia Medyczna w L. wniosek o ujawnienie prawa użytkowania wieczystego co do nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o zwrot, złożyła w dniu 19 października 1995 r. Moc wsteczna wpisu oznacza, że powstanie skutków prawnych wpisu jest wcześniejsze aniżeli data jego dokonania.

Należy w tej sytuacji uznać, iż spełnione zostały obie przesłanki wskazane w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dotyczące użytkowania wieczystego, a tym samym brak jest materialno- prawnej przesłanki żądania zwrotu nieruchomości w postaci art. 136 ust. 3 ww. ustawy. Trafnie zatem organ administracji umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w oparciu o przepis art. 105 par. 1 Kpa.

Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa, wobec czego skargę należy uznać za bezzasadną.

Mając to na uwadze sąd w oparciu o przepis art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.