Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 706/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] marca 2020 r. w sprawie odmowy przyznania skarżącej M. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią S. K. H..

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następujących okolicznościach.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią S. K. H., Wójt Gminy L. decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] odmówił skarżącej przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że - jak ustalono w toku prowadzonego w sprawie postępowania - skarżąca M. S. nie podejmuje zatrudnienia, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy i od około roku sprawuje opiekę nad babcią S. K. H., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...], zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z treści ww. orzeczenia wynika ponadto, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] listopada 2012 r. (k. 2 akt administracyjnych organu I instancji). Organ wyjaśnił również, że podczas przeprowadzonego u niepełnosprawnej S. K. H. wywiadu środowiskowego (k. 21 akt administracyjnych organu I instancji) stwierdzono w szczególności, że wymaga ona pomocy osób drugich; że nie ma dokumentów potwierdzających, że niepełnosprawność powstała u niej przed 18 lub przed 25 rokiem życia w przypadku nauki w szkole lub szkole wyższej; że opiekę nad nią sprawuje wnuczka M. S. oraz że ma ona trzy córki, które ją odwiedzają, ale nie mają możliwości sprawowania nad nią opieki. Ponadto, na podstawie informacji zgromadzonych w wywiadach środowiskowych przeprowadzonych przez właściwe miejscowo ośrodki pomocy społecznej u córek S. K. H., stwierdzono w szczególności, że: E. S. – nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i oświadczyła, że nie jest zobowiązana do opieki nad matką (k. 19 akt administracyjnych organu I instancji); A. B. - która nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i u której dochód w rodzinie dwukrotnie przekracza kryterium dochodowe - oświadczyła, że nie może świadczyć opieki nad matką ze względu na to, że pełni opiekę nad synem, który ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym i z tego tytułu pobiera świadczenie pielęgnacyjne (k. 18 akt administracyjnych organu I instancji); A. A. - która nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, u której dochód w rodzinie kilkukrotnie przekracza obowiązujące kryterium dochodowe, która otrzymała darowiznę gospodarstwa rolnego, wraz z obciążeniem w postaci obowiązku świadczenia opieki przez obdarowaną na rzecz S. K. H., co stwierdzono w akcie notarialnym Repertorium A nr [...] – oświadczyła, że sprawuje opiekę nad matką i pomaga jej w tym M. S. oraz zobowiązała się do dalszego sprawowania opieki nad matką (k. 20 akt administracyjnych organu I instancji). Wobec poczynionych w sprawie ustaleń, organ powołując się na przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111, dalej powoływanej jako "u.ś.r.") wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki, uprawniające do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Wyjaśnił, że nie została spełniona przesłanka z – obowiązującego na dzień wydania decyzji i wiążącego dla organów - art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ S. K. H. nie ma uprawnień potwierdzających powstanie niepełnosprawności powstałej przed 18 rokiem życia lub przed 25 rokiem życia. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ("TK") z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, stwierdzające niekonstytucyjność części ww. normy prawnej, w ocenie Wójta, nie skutkuje bowiem uchyleniem art. 17 ust. 1b u.ś.r., a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Natomiast warunek określony w art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie został spełniony w przedmiotowej sprawie, gdyż – jak wskazał organ – wymagająca opieki S. K. H. ma pełnoletnie córki, które nie legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności. Tylko zaś, legitymowanie się przez pełnoletnie osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki – znacznym stopniem niepełnosprawności, dawałoby w ocenie Wójta możliwość ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1a i 1b u.ś.r. oraz art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm., dalej powoływanej również jako "k.r.o."), z uwzględnieniem naruszenia zasad konstytucyjnych inkorporowanych w art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1, art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła m.in., że wynik zaskarżonej decyzji oparty jest wyłącznie na wykładni literalnej zastosowanych w sprawie przepisów, z pominięciem wykładni funkcjonalnej. Podkreśliła, że zgodnie z wyrokiem TK z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, oraz utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto, powołując się na wyroki sądów administracyjnych oraz wyroki TK wskazała w szczególności, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, pod warunkiem, że osoby te faktycznie świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz że obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też osobistych staraniach. Zaznaczyła przy tym, że jest jedyną osobą w rodzinie, która wyraziła wolę podjęcia się opieki całodobowej nad babcią i wskazała, że córka A., zobowiązana do opieki nad babcią, kupuje opał, leki, opłaca media, przeprowadza potrzebne remonty w domu i obejściu. Zdaniem skarżącej, ustalając prawo do świadczenia, organ winien mieć na uwadze cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym uzupełnienie środków finansowych rodziny, która ponosi dodatkowe koszty związane z opieką nad osobą najbliższą, zastępując niejako konieczność objęcia opieką przez państwo, a zastosowanie odmiennej wykładni prowadzi w okolicznościach niniejszej sprawy do pozbawienia osoby faktycznie sprawującej opiekę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania SKO powołaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności, wskazał, że w przedmiotowej sprawie argument organu I instancji pomijający utratę konstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. - w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności – jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak, organ odwoławczy zaznaczył, że nie mógł uwzględnić odwołania z uwagi na brak spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Z akt sprawy wynika bowiem, że S. K. H. posiada - zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności, przed skarżącą - córki, które nie legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności. Ponadto, organ podniósł, że w sprawie nie występują okoliczności zwalniające je z obowiązku alimentacyjnego poprzez możliwość bezpośredniego sprawowania opieki, jak i możliwość zapewnienia tej opieki przez dostarczenie środków finansowych umożliwiających zapewnienie odpowiedniej opieki przez osoby trzecie. W szczególności, w przekonaniu organu odwoławczego, córek skarżącej nie zwalnia z obowiązku alimentacji to, że mieszkają poza miejscem zamieszkania matki, to że wykonują pracę zarobkową, a także brak wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, ani też gołosłowne stwierdzenie o braku tego obowiązku. SKO wskazało przy tym na możliwość podjęcia odpowiedniej drogi prawnej, w razie stwierdzenia, że córki S. K. H. nie wywiązują się z obowiązku jej alimentowania. Mając powyższe na uwadze, organ II instancji wyjaśnił, że dopiero w sytuacji gdy obiektywnie obowiązek alimentacyjny nie może być spełniony przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności, osoba zobowiązana w dalszej kolejności może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. w sytuacji gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o. do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. – jednak w niniejszej sprawie takiej sytuacji nie stwierdzono. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ zaakcentował, że obowiązek alimentacyjny powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków, przy czym obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek, a nie cudzy przez nią wypełniany.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniosła skarżąca, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi skarżąca w przeważającej części powieliła argumentację podniesioną już na gruncie wniesionego w sprawie odwołania i na poparcie swojego stanowiska przytoczyła liczne orzeczenia sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a., uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa.

Przedmiotem skargi jest decyzja SKO z dnia [...] czerwca 2020 r., którą to utrzymano w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania M. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią S. K. H.. Rozstrzygnięcie to zakwestionowane zostało przez skarżącą, która organom zarzuciła w szczególności oparcie się wyłącznie na wykładni literalnej zastosowanych w sprawie przepisów, z pominięciem wykładni funkcjonalnej, a tym samym pozbawienie jej - jako osoby faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawną babcią - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co stoi w sprzeczności do celów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP. Organy, wyjaśniły natomiast, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, przyznanie wnioskowanego świadczenia skarżącej, uniemożliwia zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Wskazały przy tym, że wymagająca opieki S. K. H. posiada trzy córki, które są zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności, przed skarżącą, a w sprawie – jak ustaliły organy - nie stwierdzono przesłanek obiektywnych uniemożliwiających im spełnienie ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. Dodatkowo organ I instancji wskazał – jako na przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia – na nieudokumentowanie w sprawie okoliczności powstania niepełnosprawności S. K. H. przed 18. lub 25. rokiem życia, a tym samym niespełnienie warunku wynikającego z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wskazano zaś w art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Na wstępie należy podkreślić, że Sąd - z uwagi na treść wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznającego art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - w całości podziela stanowisko organu II instancji wyrażone w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w pełni zgadza się z tym, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie.

Przechodząc zatem do istoty sporu, a więc kwestii czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy skarżącej - jako wnuczce, czyli osobie spokrewnionej ze S. K. H. w dalszym stopniu i faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawną babcią – przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazać należy, iż w ocenie Sądu organy opierając się na prawidłowo zebranym materiale dowodowym, zasadnie odmówiły M. S. wnioskowanego świadczenia, uzasadniając to niespełnieniem warunku wynikającego z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Wyjaśnić należy w tym miejscu, że w ww. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - jak słusznie wskazał organ odwoławczy - ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. W sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., który stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Ocena tego czy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie sprawować opieki, należy zaś do organu administracji publicznej. Zaznaczyć należy jednocześnie, że jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych – i na co uwagę zwróciła skarżąca - przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; z dnia 12 maja 2017r., sygn. akt I OSK 328/16 – dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query). Przyjęcie wskazanych metod wykładni – które w sprawie zastosował również organ wydający zaskarżoną decyzję - prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności żądania dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą wymagającą opieki (w realiach niniejszej sprawy nad babcią) zależy od ustalenia, czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. córki S. K. H., są obiektywnie zdolne do jej sprawowania, np. czy ich stan zdrowia umożliwia faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką lub czy nie istnieją inne obiektywne okoliczności (względy) niezależne od nich, które taką opiekę wykluczają.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia i sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną babcią S. K. H., a w szczególności – jak wskazano w protokole sporządzonym z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego - pomaga jej w wykonywaniu czynności domowych, takich jak sprzątanie, robi zakupy, zawozi do lekarzy. Ponadto bezspornym w sprawie jest to, że babcia skarżącej ma trzy pełnoletnie córki, a żadna z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym - jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy protokołów z wywiadów środowiskowych przeprowadzonych przez właściwe miejscowo ośrodki pomocy społecznej u córek S. K. H. – żadna z nich nie wykazała obiektywnych, niezależnych od nich okoliczności, uniemożliwiających im wypełnienie ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego – czy to w formie opieki sprawowanej osobiście czy też finansowo. W ocenie Sądu - który podziela w tym zakresie stanowisko SKO - nie świadczą bowiem o obiektywnym braku możliwości sprawowania opieki, a tym samym nie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego, okoliczności takie jak: oświadczenia córek (załączone przez skarżącą do wniosku o przyznanie świadczenia), w których wskazały one, że nie są w stanie podjąć opieki nad matką w szczególności z uwagi na zamieszkiwanie poza miejscem zamieszkania matki (wszystkie córki), podejmowaną czynność zawodową (A. A., E. S.) oraz konieczność sprawowania 24-godzinnej opieki nad niepełnosprawnym synem (A. B.); gołosłowne oświadczenie E. S., iż nie jest ona zobowiązana do opieki nad matką i odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego czy też stwierdzenie w ww. oświadczeniach, że wnuczka sprawuje opiekę nad babcią z własnej woli i z woli babci. Co istotne, podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że dochody w rodzinach dwóch córek – A. A. oraz A. B. – przekraczają ustawowe kryterium dochodowe. Podkreślić należy również, że w znajdującej się w aktach sprawy kserokopii aktu notarialnego Rep. A nr [...], dotyczącego darowizny gospodarstwa rolnego na rzecz A. A., znajduje się zapis o obowiązku świadczenia opieki przez obdarowaną na rzecz S. K. H., a ponadto A. A. podczas przeprowadzonego dnia [...] marca 2020 r. wywiadu środowiskowego, oświadczyła, iż sprawuje opiekę nad matką, a w opiece tej pomaga jej skarżąca M. S.. Nie ulega wątpliwości, że powyższe okoliczności nie stanowią o zaistnieniu w sprawie wyjątkowej sytuacji, która wyłączałyby możliwość sprawowania opieki przez córki S. K. H., co w świetle art. 132 k.r.o. aktualizowałoby obowiązek alimentacyjny po stronie skarżącej. Przynajmniej dwie z córek – u których przeprowadzono wywiad środowiskowy - osiągają bowiem dochody z tytułu zatrudnienia i nawet jeżeli nie byłyby w stanie świadczyć pomocy w formie starań osobistych, to mogą zapewnić matce opiekę poprzez opłacenie osoby trzeciej, która opiekę tę faktycznie sprawuje lub chce sprawować. Ponadto, jedna z córek oświadczyła wprost, że sprawuje opiekę nad matką i zobowiązała się do dalszego sprawowania tej opieki – co w istocie ma znamienny charakter w sprawie. Okoliczności tej nie zakwestionowała również skarżąca, a co więcej wskazała na gruncie odwołania, że A. A. kupuje matce opał, leki, opłaca media, przeprowadza potrzebne remonty w domu i obejściu – a tym samym faktycznie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego wobec swojej matki poprzez dostarczanie jej w naturze określonych produktów potrzebnych do życia oraz opłacanie określonych sum pieniężnych na poszczególne zobowiązania. Wobec tego, stwierdzić należy, że skoro w realiach niniejszej sprawy nie zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające niemożność sprawowania opieki nad matką przez jej córki, a ponadto - jak wynika z oświadczeń A. A. oraz z odwołania skarżącej - jedna z córek faktycznie wywiązuje się z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego i deklaruje, że sprawuje i będzie sprawować opiekę nad matką - to tym samym opieka sprawowana osobiście przez wnuczkę S. K. H. nie jest wykonywana w ramach jej własnego obowiązku alimentacyjnego, tylko cudzego, tzn. ciążącego na córkach S. K. H.. Podkreślić należy w tym miejscu jednocześnie, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, nie zaś z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Tym samym w sprawie nie ma podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem skierowane do kogokolwiek z rodziny w zależności od tego, kto faktycznie podejmie się opieki nad osobą tego wymagającą. Co do zasady, jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej kategorii osób, a wobec braku zaistnienia obiektywnych okoliczności uniemożliwiających sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną przez te osoby, brak jest uzasadnienia w stosunku do zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez krewnych osoby uprawnionej do pomocy (por. wyrok NSA z dnia [...] listopada 2012 r. o sygn. akt I OSK 1700/12 – dostępny jw.).

Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałoby w realiach sprawy niczym nieuzasadnione przerzucenie na organy państwa kosztów związanych z opieką nad niepełnosprawną S. K. H., w sytuacji, gdy ma ona córki, tj. osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem niej obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o art. 128 i następne k.r.o. i które nie wykazały aby jakiekolwiek obiektywne i niezależne od nich okoliczności, niewynikające z ich subiektywnej woli, uniemożliwiały im wywiązywanie się z ciążącego na nich ww. obowiązku. Jednocześnie – odnosząc się do zarzucanego przez skarżącą naruszenia celów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zasad konstytucyjnych – wskazać należy, że w istocie konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej sprzeciwia się nieuzasadnionemu przerzucaniu na organy państwa (a przez to na innych obywateli) obowiązku ponoszenia kosztów związanych z wypłatą świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji są w stanie spełnić ten obowiązek np. gdy uzyskują dochody z pracy zarobkowej. Przepisy Konstytucji RP i wydane w oparciu o ustawę zasadniczą przepisy prawa wprowadzają nakaz ochrony i opieki nad rodziną właśnie poprzez regulacje dotyczące obowiązku alimentacyjnego, który należy realizować, a szczególną pomoc materialną i społeczną ze strony władz publicznych mają rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej zapewnić regulacje prawne dotyczące pomocy społecznej czy świadczeń rodzinnych, co nie znaczy, że państwo nie może wprowadzić zasad dostępu do tych świadczeń, gwarantując ich otrzymanie przez osoby, którym faktycznie się one należą (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 365/20 – dostępny jw.).

Podsumowując, stwierdzić należy zatem, że w kontrolowanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia, jak już zaznaczono na wstępie rozważań, uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego. Nie były więc zasadne z przyczyn wskazanych wyżej zarzuty skargi.

W tej sytuacji, mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II WSA w Bydgoszczy z [...] listopada 2020r., wydane na mocy art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 14 maja 2020r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV (Dz. U. z 2020r. poz. 857).