Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1337/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 70 par. 4
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1337/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 listopada 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Beata Cieloch, Sędzia: WSA Paweł Dąbek (spr.), Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: Piotr Paździor, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2010 r., sprawy ze skargi A. P., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 7 czerwca 2010 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.; I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 100, 00 zł (sto złotych 00/100).


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 7 czerwca 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 marca 2010 r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku A.P. w oparciu o tytuły wykonawcze nr:[...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził, że obowiązek stwierdzony powyższymi tytułami nie uległ przedawnieniu, gdyż jego bieg uległ przerwaniu ze względu na złożenie przez stronę wniosku o restrukturyzację. Dnia 24 grudnia 2002r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał decyzję o warunkach restrukturyzacji nr [...]. Z kolei w dniu 30 kwietnia 2004r. organ podatkowy wydał decyzję nr [...] o zakończeniu restrukturyzacji, utrzymaną w mocy decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 października 2004r. nr [...]. W związku z powyższym bieg terminu przedawnienia został zawieszony na okres od 14 listopada 2002r. do 30 kwietnia 2004r. Wnioskiem o restrukturyzację nie był objęty tytuł wykonawczy nr [...], lecz zaległości objęte tym tytułem nie uległy przedawnieniu z powodu zabezpieczenia ich zastawem skarbowym i mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu zastawu. W dniu 3 września 2003r. organ egzekucyjny dokonał w Centralnym Rejestrze Zastawów Skarbowych w W. zastawu skarbowego na samochodzie osobowym marki S. nr rej. [...]. W dalszej części organ podał, że w toku postępowania egzekucyjnego zastosowano skuteczne środki egzekucyjne w postaci pobrania pieniędzy u Zobowiązanej w dniach 9.08.2001r., 27.08.2001r. (na poczet tytułu wykonawczego [...]) oraz w dniach 18.06.2001r., 21.02.2002r. (na poczet tytułu wykonawczego [...]). Z kolei w dniu 29 kwietnia 2005r. dokonano zajęcia ruchomości w postaci samochodu osobowego marki S. nr rej. [...]). Powyższe zajęcie obejmowało wszystkie tytuły wykonawcze będące przedmiotem niniejszego postępowania. W dniu 18 stycznia 2007r. dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz w dniu 14 stycznia 2010r. dokonano zajęcia wierzytelności cywilnoprawnych. Powyższe zajęcie obejmowało wszystkie tytuły wykonawcze będące przedmiotem niniejszego postępowania. W ocenie organu podatkowego dokonane w dniu 29 kwietnia 2005r. zajęcie samochodu osobowego doprowadziło do przerwania biegu przedawnienia. Wprawdzie Zobowiązana kwestionowała prawidłowość doręczenia zawiadomienia o zajęciu, jednak organ administracyjny stwierdził, że nie jest to przedmiotem niniejszego postępowania. Stronie przysługiwało prawo kwestionowania dokonanego zajęcia, składając skargę na czynność egzekucyjną po powzięciu wiadomości o dokonaniu tej czynności przez organ egzekucyjny.

Skargę na powyższe postanowienie wniosła A.P.. Zarzuciła ona, iż organ administracyjny nie ustalił, która wersja przepisu art. 70 Ordynacji podatkowej ma zastosowanie do jej sytuacji prawnej pomimo, iż składała w tym przedmiocie wnioski. Zarzuciła dalej, że organ administracyjny błędnie stwierdził, że wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego doprowadziło do przerwania biegu przedawnienia. Przepisy ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publiczno-prawnych od przedsiębiorców określały, że wniosek skutkuje zawieszeniem biegu przedawnienia. Skarżąca nie zgodziła się ze stwierdzeniem organów administracyjnych, że zastosowanie w dniu 29 kwietnia 2005r. środka egzekucyjnego doprowadziło do przerwania biegu przedawnienia. Dokonane bowiem w tym dniu zajęcie samochodu odbyło się z naruszeniem art. 98 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Brak doręczenia Skarżącej odpisu protokołu z zajęcia tej ruchomości skutkuje brakiem powiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego. Nie została zatem spełniona jedna z przesłanek warunkujących przerwanie biegu przedawnienia. Wszystkie tytuły wykonawcze jako zobowiązaną określały jedynie Skarżącą. Tymczasem organy administracyjne dokonały zajęcia samochodu należącego wyłącznie do jej męża. Zostało do dokonane bez jakiegokolwiek tytułu prawnego. Skarżąca stwierdził również, że domniemanie pełnomocnictwa z art. 33 § 4 k.p.a. przy czynności zajęcia ruchomości jest nieuprawnione i jest nadużyciem prawa przez organy egzekucyjne. Skarżąca zarzuciła dalej, iż organ odwoławczy pominął rozpatrzenie kwestii naruszenia art. 7 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przy stosowaniu środków egzekucyjnych w dniu 3.07.2007r. i 11.01.2010r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu tej odpowiedzi organ administracyjny podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone w szczególności przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. - sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego, a także zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Kierując się powyższymi przesłankami i badając zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Organ administracyjny przeprowadził bowiem błędną wykładnię przepisów prawa i w konsekwencji nie zostały należycie wyjaśnione okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W pierwszej kolejności przyznać należy rację Skarżącej, że organy administracyjne nie wyjaśniły, która wersja art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. nr 8, poz. 60 z 2005r. z późn. zm.) w części dotyczącej przerwania biegu przedawnienia ma zastosowanie do sytuacji prawnej w jakiej znalazła się Skarżąca. Problem ten wyjaśniony został jednak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2007r. (II FSK 668/06 – LEX nr 338485), w którym zostało stwierdzone, że artykułem 21 noweli z dnia 30 czerwca 2005r. wprowadzono zasadę bezpośredniego działania nowego prawa (tempu regit actum) w kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych, powstałych przed wejściem w życie tej ustawy. Jeżeli zatem zobowiązanie podatkowe nie przedawniło się do dnia wejścia w życie nowelizacji (1 września 2005r.), to w świetle obowiązującego po tej dacie art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej należy również ustalać, od kiedy termin przedawnienia zobowiązania zaczął biec na nowo (także w przypadku jego przerwania przed dniem 1 września 2005r.). Jeżeli zatem np. przed dniem 1 września 2005r. zastosowano środek egzekucyjny o którym skutecznie został powiadomiony zobowiązany, to termin przedawnienia zaczyna biec od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny, nawet jeżeli dzień ten przypada przed dniem 1 września 2005r.

Biorąc pod uwagę powyższą zasadę stosowania przepisów dotyczących przedawnienia, prawidłowe uzasadnienie zaskarżonego postanowienia powinno w pierwszej kolejności udzielać odpowiedzi na pytanie, czy zobowiązania podatkowe objęte tytułami wykonawczymi (wszystkie bądź niektóre) uległy przedawnieniu przed 1 września 2005r., a jeżeli nie, to dlaczego. W przypadku ustalenia, że nie uległy one przedawnieniu przed tą datą organ administracyjny powinien w stosunku do nich stosować art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej w wersji obowiązującej od 1 września 2005r. Zgodnie z tym przepisem bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia organ administracyjny stosował przed wszczęciem postępowania restrukturyzacyjnego środki egzekucyjne w postaci pobrania środków pieniężnych, lecz były one pobierane jedynie w stosunku do dwóch tytułów wykonawczych. Oznacza to tym samym, iż sytuacja prawna zaległości podatkowych stwierdzonych tymi tytułami może być inna, aniżeli pozostałych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie zostało to jednak w żaden sposób omówione.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia pojawia się wewnętrzna sprzeczność. Z jednej strony organ administracyjny stwierdza, że wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego przerwało bieg przedawnienia, zaś w dalszej części znalazło się stwierdzenie, że wszczęcie takiego postępowania powoduje zawieszenie biegu przedawnienia. W ponownie wydanym postanowieniu organ administracyjny będzie miał obowiązek kategorycznego stwierdzenia, że wszczęcie takiego postępowania powoduje zawieszenie biegu przedawnienia, stosownie do wyraźnego brzmienia przepisu (art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców). Oznacza to, że bieg terminu przedawnienia zaległości podatkowych objętych tytułami wykonawczymi wymienionymi we wniosku o umorzenie postępowania – z wyjątkiem tytułu wykonawczego nr [...], który nie był objęty wnioskiem, został zawieszony stosownie do wyżej wskazanego przepisu.

Biorąc pod uwagę, że bieg terminu przedawnienia nie został zawieszony w stosunku do zaległości stwierdzonych tytułem wykonawczym nr SM4/844/99, to oznacza to, że sytuacja prawna zaległości stwierdzonych tym tytułem jest odmienna od pozostałych. Sam organ administracyjny w uzasadnieniu swojego postanowienia twierdzi, że zaległości objęte tym tytułem nie uległy przedawnieniu z powodu zabezpieczenia ich zastawem skarbowym i mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu zastawu. Z akt egzekucyjnych nie wynika jednak, aby zastaw taki na składniku majątku Skarżącej został ustanowiony. W aktach znajduje się jedynie pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 3.09.2003r. (k:5 i 6 akt egzekucyjnych). Brak jest przy tym jakichkolwiek dowodów, że zastaw taki został wpisany, zaś wymieniony w tym piśmie samochód w rzeczywistości stanowił własność Skarżącej. Wątpliwość ta jest tym bardziej uzasadniona, że z wcześniejszych protokołów o stanie majątkowym Zobowiązanej wynika, iż nie posiada ona żadnego samochodu. Ponadto w zleceniu rekwizycyjnym z dnia 11 marca 2005r. (k:7 akt egzekucyjnych) organ zleca dokonanie zajęcia tego samochodu, zaś organ wykonujący zajęcie zajmuje zupełnie inny samochód, choć tej samej marki. Istnieje zatem duże prawdopodobieństwo, że samochód objęty zastawem skarbowym w rzeczywistości nie istnieje, bądź nie stanowi własności Skarżącej. Z samych akt egzekucyjnych nie wynika przy tym, w jaki sposób organ administracyjny ustalił, że Skarżąca jest właścicielem samochodu na którym miano ustanowić zastaw skarbowy. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ będzie musiał wyjaśnić tę kwestię. Ze zlecenia rekwizycyjnego wynika przy tym, że skarżąca składała jakieś skargi związane z samochodem, który miał być wpisany do rejestru zastawów skarbowych, lecz w aktach brak jest jakiegokolwiek śladu po tych skargach. Sam organ w żadnym miejscu się do tego nie odniósł. Na marginesie można jedynie stwierdzić, że podana w uzasadnieniu informacja o możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] jedynie z samochodu objętego zastawem skarbowym, mija się z rzeczywiście podejmowanymi czynnościami przez organ administracyjny. Już w samym zajęciu innego samochodu pojawia się informacja, że środek ten został zastosowany również do wyżej wskazanego tytułu wykonawczego. Podobnie przy zajęciu wierzytelności z dnia 8 stycznia 2010 r. również podawany jest ten tytuł wykonawczy. Pomimo, iż zajęcie wierzytelności w żaden sposób nie stanowi egzekucji z samochodu, który ma być wpisany do rejestru zastawów skarbowych, organ egzekwuje należności z wyżej wskazanego tytułu wykonawczego. Świadczy to o ogromnej niekonsekwencji organu administracyjnego.

Kolejne uchybienie dotyczy zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia samochodu marki S. nr rej. [...]. Pomijając już kwestię, że w zleceniu rekwizycyjnym wskazano inny samochód, zaś zajęty został inny samochód, to nie ma racji organ administracyjny twierdząc, że w niniejszym postępowaniu nie ma prawa badania, czy Skarżąca otrzymała informację o zastosowanym środku egzekucyjnym. Obowiązek takiego badania jak najbardziej spoczywa na organie rozpatrującym wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ ten musi zbadać, czy zaistniały przesłanki do przerwania biegu przedawnienia. Jak wynika z cytowanego już wcześniej art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Do przerwania biegu przedawnienia konieczne jest wobec powyższego spełnienie dwóch przesłanek. Po pierwsze zastosowanie środka egzekucyjnego i po drugie zawiadomienie o tym podatnika. Brak jednego z tych elementów powoduje, że nie doszło do przerwania biegu przedawnienia. W niniejszej sprawie w brak jest jakiegokolwiek dowodu, że Skarżąca została poinformowana o zastosowaniu tego środka egzekucyjnego. Nie ma wobec powyższego racji Dyrektor Izby Skarbowej twierdząc, że przedmiotem postępowania nie jest badanie prawidłowości doręczenia zajęcia. To organ administracyjny rozpatrujący wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia, ma obowiązek wykazać, że doszło do przerwania biegu takiego przedawnienia. Brak dowodu doręczenia powoduje, że organ administracyjny nie wykazał, że zajęcie samochodu marki S. nr rej. [...] doprowadziło do przerwania przedawnienia. W konsekwencji, z analizy materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że organy administracyjne nie wykazały, aby doszło do przerwania biegu przedawnienia poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia tego samochodu. Przy tym z uzasadnienia organu II instancji wynika, iż nie podzielił on zapatrywania organu I instancji, że w sprawie można zastosować art. 33 § 4 k.p.a. i w konsekwencji stwierdzić, że zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone Skarżącej za pośrednictwem pełnomocnika. W każdym razie takiego zapatrywania organ odwoławczy nie wyraził. Na marginesie można jedynie stwierdzić, że mąż Skarżącej w toku zajęcia, jak również w trakcie postępowania egzekucyjnego, nie twierdził, że jest pełnomocnikiem Skarżącej. Wobec powyższego przepis ten nie może w ogóle mieć zastosowania. Przyjęcie koncepcji organu I instancji doprowadziłoby do sytuacji, w której organ ten ustanawia dla stron pełnomocników i to bez ich wyraźnej woli i wiedzy.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ administracyjny ustali dokładnie, kiedy miałby minąć termin przedawnienia zobowiązań podatkowych w stosunku do zaległości objętych poszczególnymi tytułami wykonawczymi. Organ przyjmie, że złożenie wniosku o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego spowodowało zawieszenie biegu przedawnienia, nie zaś jego przerwanie. Badając kwestię przedawnienia zaległości objętych tytułem wykonawczym nr [...] organ podatkowy ustali, czy faktycznie doszło do wpisania do rejestru zastawów skarbowych ruchomości opisanej we wcześniejszym fragmencie uzasadnienia i ustalenia w tym zakresie znajdą odzwierciedlenie w treści uzasadnienia. Jeżeli z dokonanych ustaleń będzie wynikało, że samochód został wpisany do rejestru zastawów, wówczas organ będzie zobowiązany wydać stosowne postanowienie, aby nie dochodziło do niezgodnej z prawem egzekucji należności wynikającej z tego tytułu wykonawczego z innych składników majątku, poza zabezpieczonym składnikiem. Ponadto organ administracyjny weźmie pod uwagę, że czynność zajęcia samochodu S. nr rej. [...], nie doprowadziła do przerwania biegu przedawnienia, z przyczyn podanych we wcześniejszej części uzasadnienia.

Wobec stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji. Naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię spowodowało również naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), gdyż nie zostało w całości przeprowadzone postępowania wyjaśniające pozwalające na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego. Sąd wstrzymał jednocześnie na podstawie art. 152 p.p.s.a. wykonanie zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je decyzji organu I instancji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.