Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 217/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 1 i 2, art. 3 ust. 1 pkt 19
journal: Dz.U. 2019 poz 701
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
article: art. 7, art, 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Sędzia WSA Władysław Kulon po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2021 r. sprawy ze skargi A. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich magazynowania i składowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej także jako SKO), po rozpatrzeniu odwołania A. S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy D. decyzję Zastępcy Kierownika Wydziału Ochrony Środowiska w Urzędzie Gminy D. z dnia [...] października 2019 r. (nr [...]) nakazującą usunięcie odpadów z terenu działki nr [...], obręb K., gmina D..

Decyzja ta wydana została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W związku z informacją o magazynowaniu odpadów Wójt Gminy D. po przeprowadzeniu oględzin w dniach [...] marca 2018r., [...] czerwca 2018 r. oraz [...] lipca 2018 r. stwierdził, że w budynkach gospodarczych znajdujących się na ww. nieruchomości oraz na terenie pomiędzy tymi budynkami znajdują się odpady z tworzyw sztucznych, niewielkie ilości zużytego sprzętu AGD i odpadów wielkogabarytowych. Organ ustalił, że współwłaścicielami działki są D. D. oraz A. S. i wezwał ich do usunięcia odpadów. Odpady usunięto tylko częściowo, zatem Wójt Gminy D. wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów z miejsca do tego nieprzeznaczonego.

Po przeprowadzeniu postępowania w ramach którego dopuszczono dowody z oględzin, z przesłuchania świadków, z opinii biegłego dla ustalenia ilości oraz skatalogowania odpadów, oraz dowody z dokumentów urzędowych, organ ustalił, że pierwotnie posiadaczem (wytwórcą) odpadów była "G. E. O. D. Ś." Spółka z o.o. która prowadziła działalność między innymi w zakresie przerobu surowców wtórnych, w tym odpadów z tworzyw sztucznych, przepracowanych olejów oraz przerób metali kolorowych (recycling). A. S. oraz Z. D. nabyli natomiast prawa rzeczowe do nieruchomości (prawo współużytkowania wieczystego gruntu z prawem własności budynków) z już zmagazynowanymi odpadami (umowy zawarte w formie aktów notarialnych z dnia [...] lipca 2000 r. oraz z dnia [...] marca 2001 r.). W 2011 r. prawo użytkowania wieczystego przekształcone zostało w prawo własności. Następnie udział po zmarłym Z. D. odziedziczyła D. D. na podstawie umowy o dział spadku z dnia [...] marca 2012 r. Na podstawie danych zawartych w KRS organ ustalił także, że ww. Spółka, w dniu [...] stycznia 2019 r. została rozwiązana bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego a w dniu [...] czerwca 2019 r. została wykreślona z rejestru przedsiębiorców. Tym samym nie jest możliwe nałożenie na nią obowiązku usunięcia odpadów. W związku z powyższym, na podstawie art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach jako posiadaczy odpadów organ I instancji przyjął obecnych współwłaścicieli działki tj. D. D. i A. S., zaznaczając, że A. S. jest osobą fizyczną nie będącą podmiotem korzystającym ze środowiska a D. D. prowadzi działalność gospodarczą z którą przedmiotowy teren nie ma jednak związku.

Organ gminy ustalił także, że przedmiot postępowania – którym są tworzywa sztuczne i odpady z tworzyw sztucznych – zmagazynowany jest w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Działka nr [...] w ewidencji gruntów oznaczona jest bowiem jako grunt rolny zabudowany, a zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego dla obrębu wsi K. (uchwała Rady Gminy D. nr [...] z dnia [...] listopada 2004 r.) w części od ul. B. do granicy budynku gospodarczego nr [...] (wraz z nim), stanowi teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej oraz zabudowy zagrodowej. Teren pomiędzy budynkami gospodarczymi wraz z budynkiem gospodarczym nr [...] stanowi teren aktywności gospodarczej z wykluczeniem inwestycji uciążliwych. Funkcją wiodącą tego terenu uznaje się: lokalizację obiektów działalności gospodarczej o charakterze usługowym. Pozostała część działki to grunt rolny, a za funkcję wiodącą uznaje się wykorzystywanie terenu do celów związanych z produkcją rolniczą z wykluczeniem zabudowy zagrodowej.

Wskazując na powyższe okoliczności Wójt stwierdził, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z magazynowaniem odpadów. Dopuszczalność magazynowania odpadów w danym miejscu powinna wynikać z posiadanego zezwolenia na ww. formy gospodarki odpadami, o czym stanowi art 41 ustawy o odpadach. Ponadto na podstawie art. 25 ust. 4 pkt 2 ww. ustawy, odpady mogą być magazynowane jeżeli konieczność magazynowania wynika z procesów technologicznych lub organizacyjnych i nie przekracza terminów uzasadnionych zastosowaniem tych procesów, nie dłużej jednak niż przez 3 lata. Właściciele nie okazali jednak stosownych zezwoleń.

Uznając, że zebrany materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że magazynowanie odpadów przez D. D. i A. S. na terenie działki nr [...] jest prowadzone niezgodnie z obowiązującymi przepisami, co wypełnia ustawowe przesłanki do zastosowania art 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy o odpadach, Wójt Gminy D. decyzją z dnia [...] października 2019 r. nakazał ww. osobom usunięcie odpadów tj. - tworzyw sztucznych (kod 20 01 39), opakowań z tworzyw sztucznych (kod 15 01 02) oraz odpadów z tworzyw sztucznych (kod 07 02 13) z terenu działki nr [...] poprzez ich wywiezienie w ilości około 356,57 m3 i przekazanie podmiotowi posiadającemu stosowne zezwolenie na usunięcie i transport odpadów do miejsca unieszkodliwiania lub odzysku, w terminie 60 dni od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. S., kwestionując ją w całości i zarzucając, że bezprawnie został zobowiązany do usunięcia odpadów zlokalizowanych na działce nr [...] (których nie jest właścicielem ani posiadaczem), co wynika z faktu, że organ oparł się na nieaktualnych w chwili orzekania danych. Odwołujący się wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] lutego 2019r., nr [...], Wójt Gminy D. dokonał podziału działki nr [...] w wyniku którego powstały działki nr [...] oraz nr [...]. Następnie umową z dnia [...] sierpnia 2019 r. (akt notarialny nr [...]) dokonano zniesienia współwłasności działki nr [...] w ten sposób, że D. D. nabyła własność działki nr [...] a A. S. nabył własność działki nr [...]. Sporne odpady znajdują się na działce [...], której jedynym właścicielem jest D. D..

Rozpatrując sprawę na skutek powyższego odwołania, SKO po przedstawieniu przepisów prawnych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia wynikających z art. 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2019 r. poz. 701, z późn. zm. – dalej jako u.o.o.) oraz w art. 3 ust. 1 pkt 19, pkt 32, art. 27, art. 26 ust. 3a ww. usatwy, za bezsporną okoliczność faktyczną uznało, że część odpadów zdeponowanych przez "G. E.-O. D. Ś." sp. z o.o. została przez nowych właścicieli działki nr [...] usunięta (uprzątnięto odpady z terenu otwartego pomiędzy budynkami) oraz, że te odpady które pozostały, zmagazynowano w pomieszczeniu budynku gospodarczego. D. D. i A. S. przyznali, że na ich nieruchomości znajdują się odpady, ale że stopniowo je uprzątają. Organ uwzględnił także, że na mocy decyzji z dnia [...] lutego 2019 r. Wójt dokonał podziału działki nr [...] na dwie działki a na mocy umowy z dnia [...] sierpnia 2019 r. D. D. nabyła własność działki nr [...], a A. S. nabył własność działki nr [...]. Według oświadczenia A. S. zawartego w odwołaniu, odpady znajdują się w budynku gospodarczym usytuowanym obecnie na działce nr [...]. Na podstawie oglądu dostępnej na stronach internetowych Ortofotomapy, Kolegium stwierdziło, że zabudowania znajdują się obecnie na obszarze działki nr [...] a podczas oględzin przeprowadzonych w dniu [...] lipca 2019 r. biegły ustalił, że odpady zmagazynowane są w budynku dawnej chlewni.

W oparciu o poczynione w sprawie ustalenia faktyczne Kolegium przyjęło, że A. S. oraz Z. D., a następnie jego następca prawny – D. D., byli posiadaczami nieruchomości zabudowanej budynkiem dawnej chlewni razem ze zmagazynowanymi w nim odpadami. Nabyli ono bowiem nieruchomość razem z odpadami od Spółki "G. E. – O. D. Ś.". Jako nowi właściciele nieruchomości godzili się na pozostawienie oraz dalsze ich magazynowanie w budynku. Godzili się na takie ich zagospodarowanie. Część odpadów nawet samodzielnie usunęli. Kolegium uznało, że właściciele ww. nieruchomości: A. S. oraz D. D. - byli więc kolejnymi posiadaczami spornych odpadów, którymi władali jak rzeczami i odpowiadają solidarnie za ich legalne zagospodarowanie. Skoro – jak trafnie wskazał organ I instancji – nie dysponują żadnym uprawnieniem do legalnego deponowania odpadów w budynku dawnej chlewni, należało im nakazać usunięcie tych odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich magazynowania i składowania tj. z nieruchomości oznaczonej dawniej jako dz. nr [...] (obecnie działka nr [...]). Ze względu na rozwiązanie wskazanej wcześniej Spółki, Kolegium stwierdziło, że nie można było także jej nakazać solidarnie usunięcia tych odpadów.

Zdaniem organu II instancji zarzuty odwołania nie zasługują na uwzględnienie. W sprawie istotne bowiem jest, że odwołujący się władał spornymi odpadami przez blisko 20 lat, jeszcze zanim działka nr [...] została wydzielona z działki nr [...] i zanim zniesiono jej współwłasność. Treść umowy zniesienia współwłasności nie ma znaczenia prawnego dla sposobu załatwienia rozstrzyganej sprawy administracyjnej. Umowa cywilna nie znosi/nie modyfikuje bowiem ustawowej odpowiedzialności odwołującego się za sporne odpady, wynikającej z faktu bycia ich wieloletnim posiadaczem.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem A. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, kwestionując w całości opisaną wyżej decyzję SKO, zarzucił organowi: I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj: 1) art. 28 k.p.a. z uwagi na skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w tej sprawie; 2) art. 127 §1 k.p.a. poprzez rozpatrzenie przez Kolegium odwołania wniesionego przez podmiot, któremu w postępowaniu nie przysługiwał przymiot strony; 3) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ustalenie błędnego stanu faktycznego sprawy i uznanie skarżącego za posiadacza odpadów; 4) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w zaskarżonej decyzji organu I instancji wszystkich faktów oraz dowodów – w szczególności nieuwzględnienia umowy zniesienia współwłasności między skarżącym a D. D.; 5) art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną w postępowaniu; II. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 26 ust. 1 i ust. 3 u.o.o. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie skarżącego za posiadacza odpadów znajdujących się na działce nr [...], której nie jest on właścicielem.

Zarzucając powyższe wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu pierwszej instancji w odniesieniu do skarżącego.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono popartą orzecznictwem sądowym argumentację poszczególnych zarzutów, podkreślając zwłaszcza, że organy nie uwzględniły przy orzekaniu zmiany wynikającej z czynności podziału nieruchomości i zniesienia współwłasności powodującej, że skarżący nie mógł być uznany za posiadacza odpadów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem z dnia 24 maja 2021 r. Przewodniczącego Wydziału II – w związku z zarządzeniem Prezesa WSA we Wrocławiu nr 21/2020 z dnia 28 maja 2020 r. w sprawie organizacji pracy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu w czasie trwania stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzenie niejawne w składzie trzech sędziów (art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona zgodnie z kryteriami legalności określonymi w art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej także jako p.p.s.a) wykazała, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 26 ust. 2 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 i pkt 32 ustawy z dnia 14 grudnia 2012r. o odpadach (Dz.U z 2018 r. poz. 992 ze zm.) – dalej jako u.o.o.

Przywołany wyżej przepis art. 26 ust. 1 u.o.o. nakłada na posiadacza odpadów obowiązek niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów ich usunięcie z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami. Według art. 3 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany.

Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 3 pkt 19 u.o.o. przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Przez wytwórcę odpadów ustawa rozumie natomiast każdego, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest natomiast podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej (art. 3 pkt 32 u.o.o.).

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że według utrwalonego w orzecznictwie poglądu, domniemanie prawne, zgodnie z którym, władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości zostało wprowadzone przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Jego wprowadzenie w pewnym sensie "ułatwia" więc czynności jurysdykcyjne organu administracji, zwalniając go z obowiązku dociekania z urzędu, kto jest wytwórcą odpadów, co uzasadnia specyfika sprawy o nielegalne składowanie odpadów. Domniemanie to jest oczywiście wzruszalne i może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów (por. np. wyroki: WSA w Krakowie z dnia 14 lutego 2018 r. II SA/Kr 1548/17, WSA w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2017 r. II SA/Gd 626/17, WSA w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r. IV SA/Wa 3167/16). Zgodnie przyjmuje się jednak, że ciężar obalenia wynikającego z odnośnego przepisu spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Dla zdefiniowania pojęcia władającego powierzchnią ziemi – wobec braku definicji legalnej w u.o.o – mając na względzie treść art. 1 tej ustawy, można sięgnąć do definicji zawartej w art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz.U z 2018 r, poz. 799 ze zm.) według której, władającym powierzchnią ziemi jest właściciel nieruchomości (chyba, że ewidencji gruntów ujawniono inny podmiot). Władający powierzchnią ziemi może więc zwolnić się z odpowiedzialności za odpady wykazując, że odpadem faktycznie władał inny podmiot, czyli wskazując na innego posiadacza odpadów (por. W. Radecki "Ustawa o odpadach. Komentarz". Wydawnictwo ABC, Warszawa 2008, s.327, NSA w wyroku z dnia 26 września 2013r. II OSK 330/12, CBOSA). Konsekwencją omawianego domniemania jest spoczywająca na władających gruntem powinność dbania o stan swoich nieruchomości i ich odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości (por. wyrok z dnia 10 maja 017r. IV SA/Wa 3167/16 CBOSA). Wynikający z odpowiedzialności opartej na obiektywnych przesłankach (czyli faktu zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym) administracyjny nakaz usunięcia odpadów oraz jego wykonanie, nie pozbawia oczywiście adresata tego nakazu możliwości dochodzenia roszczeń od osób z których winy dany stan rzeczy powstał, a wręcz przeciwnie – w pewnym sensie może to dochodzenie ułatwić .

Z przywołanych przepisów wynika zatem, że dla zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów wymagane było ustalenie następujących okoliczności: 1/ faktu istnienia odpadów; 2/ faktu składowania i magazynowania tych odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym; 3/ tożsamości podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów (posiadacza odpadów).

W rozpoznawanej sprawie niesporny jest fakt zaistnienia dwóch pierwszych okoliczności. Zgromadzony przez organ pierwszej instancji obszerny materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza, że na działce nr [...], która w trakcie postępowania została podzielna na działki nr [...] i [...] zmagazynowane były odpady sklasyfikowane jako tworzywa sztuczne (kod 20 01 39) opakowania z tworzyw sztucznych (kod 15 0102) oraz odpady z tworzyw sztucznych (kod 07 02 13). Skład odpadów i ich ilość ustalone zostały przez biegłego. Nie budzi również wątpliwości, że odpady te zmagazynowane były w miejscu do tego nieprzeznaczonym bez wymaganych zezwoleń administracyjnych. Istota sporu sprowadza się natomiast do oceny prawidłowości wskazania skarżącego jako podmiotu zobowiązanego – obok D. D. – do usunięcia tych odpadów, czyli do uznania go za posiadacza odpadów.

Skarżący nie kwestionuje, że w dacie wszczęcia postępowania władał nieruchomością oznaczoną jako działka nr [...] i był posiadaczem odpadów, podnosi jednak, że stan ten uległ zmianie już na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji.

Z przedstawionych Sądowi akt sprawy wynika – na co wskazuje także Kolegium – że w trakcie postępowania, jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, doszło do podziału działki nr [...] na działki nr [...] i nr [...] zatwierdzonego decyzją Wójta Gminy D. z dnia [...] lutego 2019 r. W dniu [...] sierpnia 2019 r. D. D. i A. S. zawarli umowę odpłatnego zniesienia współwłasności nieruchomości obejmującej działki nr [...] i nr [...] w ten sposób, że D. D. nabyła na własność działkę nr [...] a A. S. nabył własność działki nr [...] (akt notarialny Rep A. [...]). Wydarzenie to miało miejsce jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji i według skarżącego, organ ten został przez niego poinformowany o tym fakcie (co jednak nie wynika z treści decyzji pierwszej instancji). Bezspornie jednak wiedzę o tych okolicznościach posiadał organ II instancji, na co wskazuje treść odwołania jak też uzasadnienie decyzji odwoławczej. Kolegium uznało jednak, że fakt podziału prawnego nieruchomości na której zmagazynowane zostały odpady pozostaje bez znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia, gdyż skarżący był posiadaczem odpadów od ponad 20 lat i odpowiada solidarnie za ich legalne zagospodarowanie.

W ocenie Sądu kontrolowana decyzja wydana została jednak przedwcześnie w wyniku nieprawidłowej oceny i bez należytego wyjaśnienia skutków prawnych umowy zawartej w dniu [...] sierpnia 2019 r. w kontekście domniemania wynikającego z treści bezwzględnie obowiązującego art. 3 pkt 19 u.o.o. Zdaniem Sądu organy nie powinny bowiem pomijać okoliczności zawarcia ww. umowy mającej znaczenie materialnoprawne dla wyniku sprawy.

Sąd zwraca bowiem uwagę, że organ I instancji uznając skarżącego za posiadacza odpadów wprost oparł się na domniemaniu wynikającym z art. 3 pkt 19 u.o.o.– skarżący uznany został za posiadacza odpadów jako władający powierzchnią ziemi (tj. działki nr [...]) na której zmagazynowane zostały odpady. Stanowiska tego nie zakwestionował organ II instancji stwierdzając wprost w uzasadnieniu: "Decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa, a jej wyczerpujące uzasadnienie Kolegium traktuje jak własne". W tej sytuacji należało uwzględnić, że z chwilą skutecznego zniesienia prawa współwłasności skarżący utracił prawa rzeczowe do nieruchomości na której znajdują się odpady – według oświadczenia skarżącego akceptowanego przez organ odwoławczy jest to działka z zabudowaniami oznaczona po podziale nr [...] - i przestał być władającym powierzchnią ziemi ( zakładając, że skutki umowy zostały niezwłocznie ujawnione w ewidencji gruntów). W konsekwencji upadło także domniemanie oparte na art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. zdanie drugie, co nie zostało uwzględnione przez organ pierwszej instancji. Tymczasem korzystając z domniemania wynikającego z ww. przepisy organy obowiązane są ustalić jaki podmiot włada gruntem na którym znajdują się odpady w dacie konkretyzacji obowiązku usunięcia tych odpadów w decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada bowiem na organy administracji obowiązek uwzględnienia stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie orzekania. Pominięcie skutków zawarcia umowy z dnia [...] sierpnia 2019 r. powoduje, że decyzja organu pierwszej instancji skierowana została do skarżącego jako posiadacza odpadów zmagazynowanych na działce obecnie oznaczonej nr [...], pomimo, że z dniem zawarcia ww. umowy przestał być władającym powierzchnią tej działki (w rozumieniu prawa ochrony środowiska i u.o.o.) a w konsekwencji przestało działać wobec niego domniemanie odnoszące się do odpadów zdeponowanych na tej działce. Pominięcie powyższej okoliczności mające materialnoprawne znaczenie dla wyniku sprawy oznacza, że zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o.

Zdaniem Sądu nie można zgodzić się z argumentacją organu odwoławczego, że zniesienie współwłasności nie rodzi skutków dla odpowiedzialności skarżącego za usunięcie odpadów. Argumentacja ta oparta jest na ocenie, że skarżący razem z D. D. jest posiadaczem odpadów, gdyż faktycznie władał (gospodarował) tymi odpadami od 20 lat. Wskazuje więc ona, że Kolegium uznaje skarżącego za posiadacza odpadów nie tylko na zasadzie domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. (w tym względzie przyjęło bowiem jako własne stanowisko organu pierwszej instancji wyrażone w uzasadnieniu decyzji) ale przyjmuje też, że władał on faktycznie tymi odpadami – czyli był ich posiadaczem. Zauważyć zatem należy, że na gruncie obowiązującego prawa pojęcie "posiadacz" ma swoje normatywne znaczenie którego źródłem jest art. 336 K.c. Wobec braku w ustawie o odpadach autonomicznej definicji posiadania, konieczne było więc pozytywne zweryfikowania jego znamion w rozumieniu cywilistycznym zarówno obiektywnych (faktycznego władania) jak i subiektywnych (wola władania rzeczą dla siebie). Znamiona te winne być aktualne i muszą występować w momencie orzekania przez organ. Koresponduje to z wcześniej wyrażonym stanowiskiem wskazującym na wymóg orzekania przy uwzględnieniu aktualnego stanu faktycznego i prawnego sprawy, jak też pozostaje zgodne z celami u.o.o. Zdaniem Sądu, w art 3 ust.1 pkt 19 przywołanej ustawy chodzi bowiem o podmiot, który jest aktualnie posiadaczem odpadów a nie o podmiot, który w przeszłości nim był. W wyroku z dnia 4 lutego 2020 r. (II OSK 803/18 , dostępny w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że adresatem obowiązku i nakazu uregulowanego w art. 26 ust. 1 i ust.2 u.o.o. jest aktualny posiadacz odpadów a nie najwcześniejszy posiadacz odpadów. NSA wskazał, że zasadniczym celem regulacji zawartej w tym przepisie jest skuteczne i szybkie usuwanie odpadów z miejsc nieprzeznczonych do ich składowania lub magazynowania. Odpady zalegające w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania stanowią zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi. Z tego powodu ustawodawca przewidział obowiązek prawny posiadacza odpadów do niezwłocznego usunięcia ich z tych miejsc. Z tym celem byłoby sprzeczne poszukiwanie wcześniejszych posiadaczy odpadów.

W rozpoznawanej sprawie Kolegium nie badało natomiast, czy w dacie orzekania, pomimo utraty prawa rzeczowego do działki na której złożone są odpady, skarżący spełnia nadal znamiona posiadacza tych odpadów - faktycznie nadal nimi włada. Przyjmując, że skarżący jest podmiotem faktycznie władającym (gospodarującym) odpadami Kolegium oparło się na materiale dowodowym który odnosił się do stanu sprzed zawarcia umowy zniesienia współwłasności i nie weryfikowało tej okoliczności na dzień orzekania. Tymczasem skarżący twierdzi, że od momentu utraty tytułu prawnego do działki nr [...] nie włada odpadami i nie jest ich posiadaczem.

W związku z powyższym przywołane wyżej stanowisko Kolegium, że skarżący wraz z D. S. jest posiadaczem odpadów gdyż władał nimi przez 20 lat, nie jest wystarczające dla przypisana mu odpowiedzialności za ich usunięcie, w sytuacji gdy przed zakończeniem postępowania doszło do istotnych zmian co do stanu własności nieruchomości na której odpady się znajdują. Oparte na tym stanowisku rozstrzygnięcie należy uznać za przedwczesne i podjęte bez wyjaśnienia i rozważenia skutków jakie wywołała w kontekście art. 3 ust.1 pkt 19 u.o.o umowa o zniesienie współwłasności jak też bez wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy istniejącego w dacie orzekania. Nie można zgodzić się z Kolegium, że przywołana wcześniej umowa nie ma żadnego znaczenia dla odpowiedzialności skarżącego za usunięcie odpadów. Odpowiedzialność ta wiąże się bowiem z ustaleniem, że w dacie orzekania był on posiadaczem odpadów, a przywołana umowa rzutuje na możliwość zastosowania domniemania. Nadto organ nie wyjaśnił i wykazał, że można uznać skarżącego za aktualnego (na dzień orzekania) posiadacza odpadów – faktycznie nimi władającego - w sytuacji gdy utracił on prawo własności działki na której według ustaleń organu znajdują się odpady a skarżący zaprzecza, aby odpadami tymi obecnie władał.

Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jak też decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego tj. art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga okazała się zatem uzasadniona jednak Sąd nie dopatrzył się podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Wykazane uchybienia dotyczą bowiem przepisów postępowania i na obecnym etapie nie można stwierdzić, że decyzja dotknięta jest wadą wynikającą z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Wady procesowe postępowania powodują także, że przedwczesnym byłby obecnie odnoszenie się do zarzutu naruszenia prawa materialnego tj.art. 26 ust. 1 i ust. 2 u.o.o. Całkowicie nieuzasadniony okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 127 § 1 k.p.a. Skarżący miał bowiem interes prawny w kwestionowaniu decyzji pierwszej instancji która została do niego skierowana i nakładała nie niego określony obowiązek. Odrębną kwestią jest natomiast to, czy prawidłowo został wskazany jako adresat tego obowiązku.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ kierując się oceną i wskazaniami wynikającymi z treści niniejszego wyroku uwzględni w szczególności fakt zawarcia umowy z dnia [...] sierpnia 2019 r. oraz dokona oceny jej skutków w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. Organ ustali, działając zgodnie z przepisami procesowymi zawartymi w art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. , aktualny na dzień orzekania stan faktyczny sprawy i dopiero w oparciu o te ustalenia oceni do kogo winna być skierowana decyzja nakładająca obowiązek usunięcia odpadów, szczegółowo wyjaśniając te ocenę w uzasadnieniu decyzji.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach wydane zostało na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a