Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3318/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10 par. 1, par. 3, art. 11, art. 13, art. 32 ust. 1, art. 72 par. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 164
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 6, art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2012 poz 1449
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie organizacji aplikacji notarialnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Zalewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi I. w K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

Decyzją z [...] października 2015 r. Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 10 oraz art. 11 pkt 1-3, 5, 7 i art. 12 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. pn (Dz. U. z 2014 r., poz. 164 ze zm.) – dalej p.n. lub ustawa - oraz na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 129 § 1 i 2 i art. 138 § 1 pkt 1, art. 104 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., po rozpoznaniu wniosku Izby Notarialnej w K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] kwietnia 2015 r., o powołaniu L. Ł. na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w S..

Rozstrzygnięcie organu zapadło na podstawie następujących ustaleń:

1. Pismem z [...] maja 2015 r. L. Ł. złożyła wniosek o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w S..

Pismem z [...] maja 2015 r., Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 10 § 1 i § 2 pn., wystąpił do Rady Izby Notarialnej w K. o wydanie opinii w przedmiocie wniosku L. Ł..

Uchwałą z [...] lipca 2015 r., Rada Izby Notarialnej w K. zaopiniowała wniosek negatywnie co do osoby notariusza oraz pozytywnie co do wnioskowanej siedziby kancelarii notarialnej.

W uzasadnieniu uchwały Rada wskazała, że wnioskodawczyni spełnia wymagania formalne, o których mowa w art. 11 pkt 1, 1 a, 3, 4, 5 i 7 ustawy - pn. Jednocześnie Rada podniosła, że wpisanie L. Ł. na listę aplikantów notarialnych oznacza, że spełniła także przesłankę z art. 11 pkt 2 ustawy – pn, czyli była nieskazitelnego charakteru, zaś zdanie przez nią egzaminu notarialnego stwarza domniemanie, że będzie dawała rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. W ocenie Rady, odbycie aplikacji, i to w trybie pozaetatowym, w wymiarze 2 lat i 6 miesięcy oraz zdanie egzaminu notarialnego nie przesądza o tym, że "u opiniowanej wykształciły się i ugruntowały nawyki niezbędne do wykonywania zawodu notariusza". Rada podniosła, że po zdaniu w 2013 r. egzaminu notarialnego L. Ł. nie dokonała samodzielnie jakiejkolwiek czynności notarialnej jako zastępca notarialny, gdyż nie pełniła tej funkcji, a dodatkowo, nawet nie wystąpiła o wpisanie na "listę zastępców notarialnych".

Zdaniem Rady, ocena spełnienia przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, o której mowa w art. 11 pkt 2 ustawy – pn, dotyczy prognozowania opartego na realnych, a nie tylko domniemanych przesłankach przyszłych zachowań kandydata. O tych zaś nie sposób wywnioskować inaczej, niż na podstawie obiektywnego sprawdzenia nabytych przez kandydata umiejętności praktycznych, nie tylko teoretycznych.

Z uwagi na to, że w lokalu, w którym wnioskodawczyni zamierza prowadzić kancelarię notarialną, do niedawna prowadzona była kancelaria notarialna przez innego notariusza i lokal ten spełniał wymogi do funkcjonowania w nim kancelarii notarialnej, odstąpiono od lustracji lokalu.

2. Decyzją z [...] września 2015 r. [...] Minister Sprawiedliwości, uznając, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki z art. 11 pkt 1-3, 5, 7, art. 12 § 2 pkt 3 p.n., powołał L. Ł. na stanowisko notariusza i wyznaczył siedzibę jej kancelarii notarialnej w S..

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że zgodnie z art. 12 § 2 pkt 3 ustawy, brak odbycia aplikacji notarialnej w wymiarze uznanym przez Radę za konieczny, nie stanowił przeszkody w dopuszczeniu wnioskodawczyni do egzaminu notarialnego, zatem nie może także być przeszkodą w postępowaniu o powołanie na stanowisko notariusza.

Minister Sprawiedliwości podkreślał, że żadne przepisy ustawy nie przewidują możliwości weryfikacji wiedzy notariusza na etapie jego powołania i wyznaczenia siedziby. Odnosząc się do zarzutu braku rękojmi należytego wykonywania zawodu notariusza przez wnioskodawczynię organ administracji uznał, że po stronie wnioskodawczyni nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 10 § 3 ustawy.

Odnosząc się do zarzutu niewykonywania przez wnioskodawczynię czynności w charakterze zastępcy notariusza organ administracji stwierdził, że ustawodawca nie uzależnił powołania kandydatka na notariusza od wcześniejszej jego pracy w takim charakterze. Natomiast negatywna opinia Rady o kandydatce na notariusza, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, nie przedstawiała przekonywujących argumentów przeciwko tej kandydaturze.

W oceni organu wyznaczenie w S. kolejnej siedziby kancelarii notarialnej zmniejszy liczbę mieszkańców przypadających na jednego notariusza, zwiększając dostępność usług notarialnych osobom fizycznym i prawnym.

3. Na skutek wniosku Izby Notarialnej w K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Sprawiedliwości, decyzją z [...] października 2015 r. [...], utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2015 r.

4. Na powyższą decyzję Izba Notarialna w K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Skarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) przepisów postępowania, a mianowicie:

- art. 6 k.p.a., poprzez naruszenie zasady działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa,

- art. 7 k.p.a., poprzez naruszenie wymogu podjęcia przez organ administracji wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

- art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez przyjęcie dowolnych ustaleń faktycznych, opartych na nie w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym;

2) przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – pn, a mianowicie:

- art. "10 §" ustawy – pn poprzez nieuwzględnienie w postępowaniu w przedmiocie powołania na notariusza dotychczasowego postępowania kandydata na notariusza przesłanki negatywnej w postaci wątpliwości co do jego rzetelności, uczciwości lub przestrzegania wartości demokratycznego państwa prawnego wynikających z dotychczasowego postępowania kandydata na notariusza,

- art. 11 pkt 2 ustawy – pn w związku z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na powołaniu na stanowisko notariusza osoby, co do której zachodzą uzasadnione wątpliwości w przedmiocie posiadania przymiotu nieskazitelnego charakteru oraz dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

W uzasadnieniu skargi Izba Notarialna w K., powołując się na art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, podniosła, że samorządy zawodowe reprezentują osoby wykonujące zawody zaufania publicznego, sprawując przy tym pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Istotą zawodów zaufania publicznego jest gwarancja udzielana przez państwo, że osoby wykonujące te zawody reprezentują odpowiednie standardy zawodowe i etyczne. Nad dochowaniem tych standardów czuwa samorząd zawodowy poprzez uczestnictwo w procesie dopuszczania do zawodu zaufania publicznego oraz sądownictwo dyscyplinarne. Izba podniosła, że najważniejszym z aspektów wykonywania zawodu notariusza jest świadczenie wysokiej jakości usług notarialnych, co prowadzi do należytego zabezpieczenia obrotu prawnego.

Skarżąca wskazała, że wydanie niewiążącej opinii o kandydacie na stanowisko notariusza oraz o lokalizacji siedziby jego kancelarii stanowi "ocenę grupy faktów dokonaną w oparciu o ustawowe kryteria" i jako dowód powinna być rozpatrywana na tle całego materiału dowodowego. W ocenie Izby Notarialnej w K. rozluźnienie, czy to w drodze praktyki organów administracji publicznej, czy też orzecznictwa sądowego, wysokich standardów odnośnie kwalifikacji osób mających wykonywać zawód notariusza, uczyni iluzoryczną ochronę interesów jednostek, statuowaną przez regulację konstytucyjną.

W ocenie skarżącej, organ rozpatrując sprawę zainicjowaną wnioskiem L. Ł., dokonał niewłaściwej wykładni art. 11 pkt 2 ustawy – pn, a w konsekwencji pozbawił normatywnej treści przesłankę dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Zgodnie z przepisem art. 11 pkt 2 ustawy – pn, notariuszem może być powołany ten, kto "jest nieskazitelnego charakteru" i "daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza", przy czym przepis ten ustanawia dwie odrębne przesłanki, których nie można ze sobą utożsamiać.

W ocenie Izby Notarialnej w K., w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2015 r. brak jest również jakiegokolwiek wyjaśnienia na jakiej podstawie przyjęto, że nie zachodzą wątpliwości, o których mowa w art. 10 § 3 ustawy - pn, co do rzetelności, uczciwości i przestrzegania przez wnioskodawczynię wartości demokratycznego państwa prawnego, co uniemożliwia zweryfikowanie sposobu, w jaki Minister Sprawiedliwości doszedł do tej konkluzji, a także ustalenie, czy przeprowadził postępowanie dowodowe w tym zakresie. Według skarżącej, w przypadku L. Ł. brak jest podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że nie zachodzą wątpliwości, co do nieskazitelnego charakteru oraz dawania rękojmi wykonywania zawodu zaufania publicznego, jakim jest zawód notariusza.

W ocenie Izby Notarialnej w K., wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki określonej w art. 11 pkt 2 ustawy - pn, tj. dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, bowiem odbycie pozaetatowej aplikacji notarialnej w wymiarze 2 lat i 6 miesięcy, przy pominięciu wymogu odbycia asesury, oraz złożenie egzaminu notarialnego nie gwarantuje prawidłowego przygotowania do zawodu i zdobycia niezbędnego doświadczenia. Nadto, L. Ł. od 2009 r. nie zajmuje się zawodowo czynnościami notarialnymi, zatem nie zdobyła niezbędnego do pracy jako notariusz doświadczenia w sporządzaniu aktów notarialnych.

W konsekwencji rodzi to poważne wątpliwości, czy L. Ł. daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, co zostało całkowicie "pominięte" przez Ministra Sprawiedliwości.

W dniu [...] grudnia 2015 r. wpłynęło do Ministra Sprawiedliwości pismo Izby Notarialnej w K., stanowiące uzupełnienie skargi, w którym zarzucono naruszenie:

- art. 10 ustawy - pn, poprzez brak wskazania kryteriów uznania administracyjnego, pozwalających na wybór rozstrzygnięcia w sprawie, a przez to skorzystanie z tego uznania w sposób niewłaściwy, niezgodny z jego ustawowym celem;

- prawa materialnego art. 11 ustawy - pn w zw. z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 roku o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów, poprzez uznanie spełnienia przesłanek formalnych do powołania na stanowisko notariusza i oparcie rozstrzygnięcia na przepisach intertemporalnych niezgodnych z Konstytucją.

W jednym z tych pism żądano wystąpienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie, do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zgodności z Konstytucją RP przepisów intertemporalnych (art. 32 ust. 1) - ustawy z dnia z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. poz. 829).

5. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

1. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).

2. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

4. Szeroki wachlarz zarzutów podnoszonych w skardze, przeciwko decyzji Ministra Sprawiedliwości o powołaniu na stanowisko notariusza L. Ł. i dotyczył osoby notariusza, jej kwalifikacji i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, jak i wyznaczonej przez organ administracji siedziby kancelarii notarialnej.

Należy zatem przypomnieć, iż zgodnie z art. 10 § 1 pn notariusza powołuje Minister Sprawiedliwości na wniosek osoby zainteresowanej. Natomiast właściwa rada izby notarialnej wydaje w sprawie wniosku kandydata na notariusza opinię, którą Minister Sprawiedliwości jest obowiązany od tego organu samorządu zawodowego zasięgnąć. Opinię tę należy rozumieć w kontekście regulacji z art. 106 § 1 k.p.a. - jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ (wyrażenia opinii lub zgody albo wyrażenia stanowiska w innej formie), decyzję wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ.

Opinia, której zasięgnięcia od właściwej rady izby notarialnej jest obowiązany Minister Sprawiedliwości, nie jest ani wyrażeniem zgody przez organ samorządu zawodowego, ani wyrażeniem przez ten samorząd stanowiska w sprawie. Organ samorządu notarialnego wydając opinię w trybie art. 106 k.p.a. nie rozstrzyga sprawy głównej będącej przedmiotem postępowania administracyjnego, a wyraża jedynie opinię, co do sprawy niemającej samodzielnego bytu (co do wniosku kandydata na notariusza), bo związanej ze sprawą główną. Z tych względów opinia rady izby notarialnej nie jest dla Ministra Sprawiedliwości wiążąca i podlega ocenie jak każdy dowód w sprawie (por. przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2001 r. w sprawie II SA 1488/00, z dnia 15 marca 2012 r. w sprawie I OSK 412/11 oraz z dnia 12 lipca 2011 r. w sprawie II GSK 708/10).

Należy zatem jeszcze raz podkreślić, że opinia wydawana w trybie 10 § 1 pn. w związku z art. 106 k.p.a. przez organ współdziałający ma najluźniejszą formę współdziałania. Współdziałanie to polega na tym, że jeden z organów jest zobowiązany przed podjęciem decyzji do zasięgnięcia opinii innego organu. Organ zobowiązany do zasięgnięcia opinii nie jest prawnie związany stanowiskiem organu opiniującego, ponieważ współdziałanie, którego istotą jest wyrażenie opinii, zbliżone jest do konsultacji czy też doradztwa (por. uchwała składu pięciu sędziów NSA z 15 lutego 1999 r., OPK 14/98). Oznacza to, że taka forma współdziałania nie polega na współdecydowaniu, czy też obowiązku uzyskiwania zezwolenia lub zgody innego organu, które mają formy decyzji administracyjnej (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 kwietnia 1995 r., III AZP 4/95). Wyrażenie opinii ma w związku z tym zastosowanie w takich przypadkach współdziałania, w których wydanie decyzji administracyjnej, a zatem ukształtowanie jej treści należy wyłącznie do kompetencji organu administracji publicznej, który w pełni i samodzielnie odpowiada za treść decyzji, zaś organ współdziałający ma kompetencję ustawową wyłącznie do wyrażenia opinii w tej sprawie rozstrzyganej przez właściwy organ, przy czym opinia ta, jeżeli jest podejmowana w formie uchwały właściwej izby notarialnej, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, powinna być wyrażona przez pełny skład rady i wymóg ten w omawianym przypadku został zachowany.

Wskazać w tym miejscu należy na stanowisko, jakie zajął w tej materii Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 1999 r., III SZ1/99 stwierdzając, że przewidziane przepisami Prawa o notariacie uprawnienia uchwałodawcze samorządu notarialnego są niewątpliwie wyrazem jego samodzielności prawodawczej. Samodzielność ta może być urzeczywistniana jednakże wyłącznie w granicach ustawowego porządku prawnego rozumianego jako całość porządku prawnego w Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z czym te przejawy działalności samorządu zawodowego są poddawane kontroli organów państwowych.

5. Minister Sprawiedliwości, mając opinię Rady Izby Notarialnej w K., jako dowód w sprawie, odniósł się do tej opinii zarówno w zakresie dotyczącym samej osoby uczestniczki postępowania, jak i do wyznaczonej siedziby jej kancelarii notarialnej w S., uznając argumenty zawarte w opinii za nieprzekonywujące, w związku z tym dokonał samodzielnej oceny całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, do czego miał prawo.

Zarzuty skargi, dotyczące uczestniczki postępowania, zmierzały do podważenia jej kompetencji jako notariusza, zarzucając L. Ł. brak kwalifikacji do wykonywania zawodu notariusza i brak wystarczającej praktyki w tym zawodzie. Innymi słowy skarżąca stawiała zarzut uczestniczce postępowania brak doświadczenia zawodowego właściwego dla notariusza.

Zarzut ten, w ocenie składu Sądu orzekającego w sprawie był chybiony, ponieważ doświadczenie zawodowe uczestniczki postępowania wynika z dotychczasowej jej pracy w kancelariach notarialnych, co zostało stwierdzone wymaganymi dokumentami omówionymi w zaskarżonej decyzji administracyjnej.

Zarzut braku koniecznej wiedzy uczestniczki postępowania do wykonywania zawodu notariusza był, zdaniem Sądu, niedopuszczalny, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 stycznia 1996 wydanym w sprawie I PO 12/95 - wyrok ten w obecnym stanie prawnym pozostaje aktualny. Wiedza L. Ł. została ostatecznie zweryfikowana egzaminem notarialnym i danymi przedłożonymi wraz z wnioskiem o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby, z zachowaniem wymagań art. 13 p.n. W związku z tym Rada Izby Notarialnej w K., jak i Minister Sprawiedliwości nie mogli ponownie weryfikować wiedzy uczestniczki postępowania na etapie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii, gdyż żadne przepisy ustawy – Prawa o notariacie takiej weryfikacji wiedzy notariusza nie przewidują.

Należy zatem podkreślić, że zarzuty stawiane przez skarżącą w tej materii w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją, nie znajdują uzasadnienia ani w przepisie art. 11 pn, ani w wymaganiach wskazanych przez art. 7 k.p.a., jak i w uprawnieniach samorządu notarialnego wynikających z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP.

6. Z zarzutem braku kwalifikacji i doświadczenia zawodowego uczestniczki postępowania do wykonywania zawodu notariusza powiązano zarzut braku dawania przez notariusza rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu.

Uczestniczka postępowania posiada, zweryfikowaną w przewidzianym prawie trybie, wiedzę wymaganą od notariusza. Brak natomiast było kierowanych pod jej adresem konkretnych zarzutów, których wykazanie podlegałoby udowodnieniu, które to zarzuty miałyby faktycznie wskazywać, że zachowanie notariusza nie odpowiadało przyjętym w społeczeństwie normom etycznym, moralnym, tak w sferze prywatnej, jak i zawodowej, składając się na wizerunek wiarygodniej osoby zaufania publicznego. Sugerowanie natomiast przez skarżącą braku dawania rękojmi do wykonywania zawodu notariusza przez uczestniczkę postępowania w żadnym przypadku nie można uznać za argument podważający skarżoną decyzję. Należy jednocześnie wskazać, że to na skarżącej ciążył ewentualny obowiązek wykazania, iż uczestniczka postępowania nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Organ administracji państwowej nie miał natomiast obowiązku poszukiwania dowodów na potwierdzenie prezentowanej tezy przez skarżącą. Jeżeli bowiem skarżąca była w posiadaniu wiedzy np. o nagannym zachowaniu uczestniczki postępowania podważającym jej wiarygodność jako osoby zaufania publicznego, powinna dowody na te okoliczności przedłożyć. Wszelkie zaś sugestie w tym zakresie pozostają prawnie obojętne.

W myśl art. 10 § 3 p.n. Minister Sprawiedliwości może odmówić powołania na stanowisko notariusza osoby, o której mowa w § 1, tylko wtedy, gdy kandydat nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 11-13 pn, a także jeżeli dotychczasowe postępowanie kandydata budzi wątpliwości co do jego rzetelności, uczciwości lub przestrzegania wartości demokratycznego państwa prawnego.

W sytuacji zatem, w której, z powodów podanych wyżej, Minister Sprawiedliwości nie miał podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek z art. 10 § 3 pn i brak tych przesłanek wykazał w zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu nie było podstaw do zastosowania wymienionego przepisu.

7. Niezasadny jest zarzut, podniesiony przez Izbę Notarialną w K. po raz pierwszy dopiero w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (w uzupełnieniu skargi), oparcia rozstrzygnięcia na przepisach intertemporalnych niezgodnych z Konstytucją RP, dotyczących aplikacji notarialnej.

W kontekście podniesionego w skardze zarzutu wskazać należy, że zgodnie z art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie notariuszem może być powołany ten, kto odbył aplikację notarialną w Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten nie wskazuje jednak okresu aplikacji notarialnej, której odbycie uprawnia do powołania na stanowisko notariusza. Okres aplikacji notarialnej wynika z art. 72 § 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym od dnia 23 sierpnia 2013 r., aplikacja notarialna trwa 3 lata i 6 miesięcy.

Wnioskodawczyni odbyła aplikację notarialną w okresie od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 30 czerwca 2012 r., a zatem w wymiarze 2 lat i 6 miesięcy, który wynikał z art. 72 § 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 22 sierpnia 2013 r. Prawidłowe jest zatem stanowisko, że wnioskodawczyni spełnia przesłankę, o której mowa w art. 11 pkt 4 ustawy, tj. odbyła aplikację notarialną w wymaganym wymiarze 2 lat i 6 miesięcy. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów do aplikantów notarialnych, którzy rozpoczęli aplikację przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. przed dniem 23 sierpnia 2013 r.), stosuje się przepis art. 72 § 1 ustawy zmienianej w art. 6, w brzmieniu dotychczasowym. Tym bardziej w przypadku osób, które rozpoczęły i zakończyły aplikację notarialną przed wejściem w życie tej ustawy, przyjąć należy, że odbyły aplikację w ustawowym wymiarze.

Rada Izby Notarialnej w K., w uchwale nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r., nie miała wątpliwości, że wnioskodawczyni odbyła aplikację notarialną w rozumieniu cytowanego przepisu. Do egzaminu notarialnego L. Ł. przystąpiła w dniach 5-6 listopada 2013 r., a zatem po wejściu w życie ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów.

W dniu [...] stycznia 2014 r. Minister Sprawiedliwości wydał zaświadczenie o uzyskaniu przez wnioskodawczynię statusu zastępcy notarialnego ([...]). Do sytuacji prawnej wnioskodawczyni, w związku z ubieganiem się o powołanie na stanowisko notariusza, stosować więc należało przepisy ustawy - Prawo o notariacie w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 13 czerwca 2013 r., która zniosła wymóg pracy w charakterze asesora notarialnego. Nie ma zatem podstaw prawnych, by warunkiem powołania wnioskodawczyni na notariusza była praca na stanowisku asesora notarialnego przez co najmniej dwa lata.

Sąd podziela pogląd Trybunału Konstytucyjnego przytoczony przez Ministra Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę, że w ustawodawca może skorzystać z jednej z trzech zasad prawa międzyczasowego: zasady wstecznego działania prawa (retroaktywność), zasady bezpośredniego działania prawa nowego (retrospektywność) lub zasady dalszego działania prawa dawnego.

Swoboda ustawodawcy jest, jak podkreślał Trybunał, ograniczona jedynie obowiązkiem zachowania pewnych reguł kierunkowych, mających zakotwiczenie w konstytucyjnej zasadzie zaufania, genetycznie związanej z ideą państwa prawnego. Jedną z tych reguł jest zasada poszanowania praw niewadliwie nabytych, zakazująca arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce, zarówno publicznych, jak i prywatnych. W tym kontekście Trybunał wskazał, że zasada dalszego działania ustawy dawnej w sposób najpełniejszy realizuje postulat ochrony interesów w toku.

Mając na uwadze powyższe, także w ocenie Sądu, za uzasadnione uznać należy zachowanie uprawnień osób, które rozpoczęły odbywanie aplikacji notarialnej przed wejściem w życie ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r., do odbycia aplikacji w dotychczasowym wymiarze. Brak jest także jakichkolwiek podstaw, by kwestionować rozwiązanie upoważniające do ubiegania się o powołanie na stanowisko notariusza na podstawie art. 11 ustawy - Prawo o notariacie, w brzmieniu obowiązującym od dnia 23 sierpnia 2013 r., w przypadku osób, które odbyły aplikację notarialną przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej.

8. Odnosząc się do dalszych zarzutów zawartych w skardze podkreślić należy natomiast, że brak jest orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzającego niezgodność z Konstytucją RP przepisów przejściowych ustawy deregulacyjnej, w tym m.in. kwestionowanego art. 32 ust. 1, stąd też Minister Sprawiedliwości w toku postępowania administracyjnego miał obowiązek przepisy te uwzględnić i jego działanie w powyższym zakresie, w ocenie Sądu, było prawidłowe.

9. Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącej, że zostały naruszone przez organ przepisy art. 6, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. podczas zbierania, a następnie oceny materiału dowodowego, w tym uchwały Izby Notarialnej w K., opiniującej wniosek.

Zdaniem Sądu, Minister zebrał wyczerpujący materiał dowodowy, po czym wszechstronnie go rozważył, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Uwzględnił przy tym interes społeczny i słuszny interes strony, co także uzasadnił w przekonujący sposób. Okoliczność, że Minister Sprawiedliwości nie podzielił poglądów przedstawionych przez Izbę nie stanowi naruszenia wskazanych przepisów k.p.a., szczególnie, że Izba nie wskazała przepisów, jak i dowodów, które przemawiałaby za jej stanowiskiem.

10. Żądania skarżącej o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zgodności z Konstytucją RP przepisów wymienionej ustawy, w tym jej art. 32 ust. 1, skład Sądu orzekający w sprawie nie uwzględnił, uznając żądanie to za niezasadne.

Sąd miał na względzie także i te okoliczności, że Trybunał Konstytucyjny, na skutek wniosku Krajowej Rady Notarialnej (data wpływu do Trybunału 15 kwietnia 2014 r.) o stwierdzenie niekonstytucyjności m.in. przepisu art. 32 ust. 2 wymienionej ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r., postanowieniem z dnia 30 lipca 2014 r. (Tw 7/14) odmówił nadania dalszego biegu wnioskowi, a następnie na skutek zażalenia wniesionego przez Krajową Radę Notarialną, postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r. (Tw 7/14) zażalenia nie uwzględnił. Trybunał podkreślał, że 4 lutego 2014 r. został ogłoszony tekst jednolity znowelizowanego Prawa o notariacie (obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 13 grudnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - pn), co uniemożliwiało skuteczne postawienie zarzutu naruszenia konstrukcji tą ustawą i jej spójności.

Trybunał Konstytucyjny badał na zgodność z Konstytucją RP przepis art. 32 ust. 2 ustawy zmieniającej, jednakże odniósł się (pośrednio) do kwestionowanego przez skarżącą przepisu. Wskazując na dotychczasowe orzecznictwo Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że "należyte szkolenie aplikantów notarialnych leży w interesie publicznym" (wyrok TK z 27 czerwca 2013 r., K 12/10). W sprawie K 6/12 Trybunał stwierdził, że "określanie kryteriów dostępu do zawodu zaufania publicznego, a w szczególności określanie wymaganego poziomu wiedzy i umiejętności zawodowych oraz sposobu ich weryfikacji, leży w zakresie kompetencji ustawodawcy. Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nie formułuje, bowiem szczegółowych zasad dotyczących wymaganego przygotowania do wykonywania zawodu, które wiązałyby ustawodawcę". W związku z tym, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, szczegółowe określenie, na czym polega aplikacja oraz z jakim zakresem czynności powinien zostać zaznajomiony aplikant, mieści się w zakresie przewidzianej w art. 17 Konstytucji swobody ustawodawcy. Powyższe nie pozbawia natomiast poszczególnych rad notarialnych kompetencji do organizowania i prowadzenia aplikacji notarialnej.

Należy także wskazać, że przed wejściem w życie wymienionej ustawy deregulacyjnej obowiązywało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. poz. 1449), regulując praktyczne przygotowanie do zawodu notariusza na podstawie, którego to rozporządzenia przygotowanie zawodowe uczestniczki postępowania zostało zweryfikowane. W związku z powyższym brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego.

11. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.