Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SPP/Go 79/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-01-11 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: SPP - Utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.
Powołane przepisy: article: art. 260
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 2 listopada 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 79/21 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa E. spółka jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług za styczeń 2020 r. na poczet zaległości podatkowej w tym podatku za luty 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Go 451/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, oddalił skargę Przedsiębiorstwa E. spółka jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] września 2020 r. w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług za styczeń 2020 r. na poczet zaległości podatkowej w tym podatku za luty 2017 r.

W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym

i doręczanym na wniosek, skarżąca Spółka wniosła o zwolnienie z tej opłaty. W nadesłanym w dniu 27 września 2021 r. formularzu PPPr rozszerzyła zakres wniosku, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu podniosła, że prowadzona działalność gospodarcza nie przyniosła żadnych dochodów, lecz straty, które powstały głównie w wyniku czynów nieuczciwej konkurencji zachodniej korporacji. Wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi 137.812,28 zł. Początek 2021 r. również przyniósł straty, dlatego z dniem [...] kwietnia 2021 r. spółka zmuszona była zawiesić działalność. Banki wypowiedziały kredyty. W związku z obecnie panującą sytuacją na rynku, spółka nie ma możliwości pozyskania jakichkolwiek dodatkowych środków. Stan kasy i rachunków bankowych Spółki wynosi 0,00 zł. Nieruchomość Spółki obciążona jest hipotekami, samochody: 17-letnie [...] i 10-letnia [...] - zajęte przez wierzycieli. Opłaty średniomiesięczne firmy wynoszą 1.260 zł: gaz ok. 450 zł, energia ok. 700 zł, usługi telekomunikacyjne ok. 110 zł. Wspólnicy spółki są osobami bezrobotnymi, bez oszczędności, gdyż wszystkie wpływy finansowe na bieżąco inwestowali w firmę, pracowników, spłatę kredytów. Do wniosku dołączono kopie zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów spółki za 2020 r., informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej oraz decyzji z [...] maja 2021 r. o uznaniu E.N. i M.N. za osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku.

Wspólnicy Spółki M.N. i E.N., w nadesłanych wnioskach PPF również podnieśli swój status osoby bezrobotnej, w związku z zawieszeniem prowadzenia działalności gospodarczej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ujawnili, że są małżeństwem, mieszkają razem, i wraz z dorosłym synem – P. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Małżonkowie są współwłaścicielami domu o pow. ok. 220 m², każdy w ¼ części oraz mieszkania o pow. 46,80 m², każdy w ⅓ części, obciążonego hipoteką (kredyt hipoteczny spłaca ich córka). Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności i innych wartościowych rzeczy. Od sierpnia 2021 r. małżonkowie otrzymują zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 1.260 zł każdy z nich. Syn nie osiąga żadnych dochodów. W utrzymaniu pomaga im rodzina. Sytuacja z koronawirusem jeszcze bardziej pogłębia, i tak trudną sytuację finansową. Po stronie wydatków i zobowiązań małżonkowie wskazali kredyt hipoteczny - rata miesięczna 983,03 zł, pożyczka ok. 50.000,00 zł, średniomiesięczne opłaty stałe: ubezpieczenie ok. 150 zł, energia ok. 220 zł, gaz i ogrzewanie ok. 350 zł, woda ok. 130 zł, usługi telefoniczne ok. 90 zł, wywóz śmieci 50 zł, podatek od nieruchomości ok. 40 zł, RTV ok. 60 zł, oprócz tego żywność, leki, środki chemiczne.

Następnie pismem z dnia [...] października 2021 r. (data nadania 12 października 2021 r.) spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku z 8 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Go 451/20, gdyż nie jest w stanie opłacić profesjonalnego pełnomocnika, aby móc wnieść skargę kasacyjną, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dane wskazane w formularzu PPPr oraz jego argumentacja są niemalże całkowicie tożsame z danymi zawartymi w pierwszym formularzu PPPr.

Z uwagi zatem na treść wniosków skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy wniesionych do tut. Sądu dnia 27 września 2021 r. oraz 12 października 2021r. uznano, że spółka wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych strony skarżącej, wezwano Spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji:

-kopii zestawienia przychodów i rozchodów skarżącej spółki za I kwartał 2021 r.,

-kopii złożonych przez skarżącą odpisów miesięcznych bądź kwartalnych deklaracji w podatku od towarów i usług, w podatku akcyzowym, za trzy pierwsze miesiące 2021 r. bądź za I kwartał 2021 r.,

-raportów kasowych spółki za I kwartał 2021 r.,

-informacji o kosztach funkcjonowania spółki tj. pozostałe wydatki - rubryka 13 zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za 2020 r., wraz ze wskazaniem źródeł finansowania tych wydatków,

-dokumentów potwierdzających źródło finansowania bieżących wydatków spółki wskazanych w rubryce 10 formularza PPPr (opłaty średniomiesięczne w kwocie 1.260 zł), bądź ewentualne zaległości z tego tytułu,

-kopii aktualnej ewidencji środków trwałych spółki o wartości początkowej przekraczających 5.000 zł,

-dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącej spółki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów),

-dokumentów potwierdzających prowadzone wobec skarżącej Spółki postępowania egzekucyjne, z podaniem w szczególności aktualnej wysokości egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych,

-kopii wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Spółki oraz jej wspólników obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy,

-dokumentów potwierdzających wysokość zasiłku dla bezrobotnych wypłacanego E.N. i M.N. za ostatnie trzy miesiące, wraz z informacją o sposobie wypłaty środków (przekaz pocztowy lub bankowy, zaświadczenie),

-dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia małżonków E. i M. N. oraz spłatę i wysokość miesięcznych rat zobowiązań kredytowych, bądź ewentualnych zaległości z tego tytułu,

-dokumentów potwierdzających spłatę kredytu hipotecznego za lokal mieszkalny wykazanego w rubryce 11 formularza PPF, wraz z informacją, kto faktycznie dokonuje spłaty ww. kredytu,

-informacji, czy z tytułu posiadanych nieruchomości małżonkowie N. uzyskują jakikolwiek dochód (np. z tytułu najmu),

-informacji, czy E.N. i M.N. korzystają z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa lub osób trzecich (np. rodziny), jeśli tak, to należy wykazać ich źródło, rodzaj, formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków (m.in. zaświadczenia, umowy darowizny, oświadczenia darczyńców).

W odpowiedzi, pismem z dnia [...] października 2021 r., M.N. oświadczył, że złożone formularze PPPr i PPF szczegółowo przedstawiają dramatyczną sytuację majątkową Spółki i jej wspólników. W 2020 r. spółka osiągnęła stratę w kwocie 137.812,28 zł, strata przypadająca na każdego wspólnika to 68.906,14 zł. Przedstawione sprawozdanie KPiR za 2020 r. czytelnie przedstawia koszty i przychody. Ze względu na straty w 2021 r. i pogarszającą się sytuację, z dniem [...] kwietnia 2021 r. spółka zawiesiła działalność. Nie ma środków trwałych powyżej 5.000 zł. Spółka nie prowadziła kasy. Nie sporządzała deklaracji w podatku akcyzowym. Z uwagi na spory i trwające postępowania sądowe, wspólnik M.N. nie jest w stanie podać wysokości zobowiązań. Powtórzył, że wspólnicy nie osiągają żadnego innego dochodu, są zarejestrowani jako bezrobotni, nie mają żadnych oszczędności. W przesłanych formularzach wspólnicy wskazali miesięczne koszty utrzymania, część z nich spłacają z zasiłku, w części w miarę możliwości pomaga rodzina. Pomoc rodziny nie polega zaś na sporządzaniu zestawień, ile, kiedy, gdyż robią to z miłości i z serca, bez pokwitowań. Córka spłaca kredyt mieszkaniowy i reguluje wszystkie opłaty za mieszkanie. Z kolei małżonkowie N. wraz z synem mieszkają w domku, który wybudowali w latach 80-tych XX w. Nie osiągają dochodów z najmu nieruchomości. Nadesłano kopie dwóch decyzji Starosty z [...].07.2021 r. o przyznaniu E.N. i M.N. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od [...].07.2021 r. do [...].04.2022 r. w wysokości 1.489,00 zł przez pierwsze 90 dni i 1.169 zł w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku.

Postanowieniem z dnia 2 listopada 2021 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Stwierdził, że przedstawione przez skarżącą okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia żądania strony. W ocenie referendarza spółka wybiórczo przedstawiła swoją sytuację finansową i stan majątkowy, całkowicie pomijając okoliczności istotne dla rzeczywistego stanu rzeczy. Pomimo bowiem skutecznego doręczenia wezwania z 1 października 2021 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych, tych dotyczących zarówno samej Spółki, jak i jej wspólników. Referendarz wyjaśnił, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy spółki jawnej znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa spółki, ale także sytuacja majątkowa i finansowa jej wspólników. Stosownie bowiem do art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 505, ze zm.), każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką.

Referendarz zaznaczył, że Spółka nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów księgowych i podatkowych za I kwartał 2021 roku, czyli tuż przed zawieszeniem działalności gospodarczej, m.in. księgi przychodów i rozchodów, deklaracji w podatku od towarów i usług, ewidencji środków trwałych, podnosząc jedynie, że w ww. okresie poniosła stratę. Również ze zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów Spółki za 2020 rok, jedynego dokumentu księgowego przedłożonego w toku niniejszego postępowania, wynika strata w wysokości -137.812,28 zł (przy przychodzie w wysokości 36.061,54 zł i kosztach jego uzyskania w wysokości 173.873,82 zł, z czego 102.471,12 zł stanowią pozostałe wydatki). Wbrew jednak twierdzeniom Spółki, wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wyjaśnił, przy tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować.

W rozpoznawanej sprawie, pomimo wyraźnej treści wezwania, skarżąca nie złożyła żadnych wyjaśnień dotyczących kosztów funkcjonowania spółki tj. pozostałych wydatków ujawnionych w księdze przychodów i rozchodów za 2020 r., które w znacznej części spowodowały powstanie straty. Brak jest też jakichkolwiek informacji dotyczących przychodów i kosztów uzyskania przychodów za I kwartał 2021 r. Jedynie w formularzu PPPr spółka ujawniła bieżące "opłaty średniomiesięczne" firmy w kwocie 1.260 zł (gaz, energia, usługi telekomunikacyjne). Również okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej przez spółkę nie może stanowić samodzielnej i wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy.

W ocenie referendarza do oceny sytuacji majątkowej Spółki nie przyczynił się także brak wykazania stanu zadłużenia skarżącej spółki, jak i prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Spółka wskazała jedynie, że posiada nieruchomość obciążoną hipotekami, gdzie komornik przeprowadza egzekucję. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się z kolei, że dysponowanie majątkiem wyklucza w zasadzie przyznanie prawa pomocy.

Nadto referendarz zaznaczył, że rzetelną ocenę stanu finansowego i majątkowego Spółki uniemożliwia też brak dokumentów dotyczących sytuacji materialnej jej wspólników, w szczególności brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość kwot pieniężnych, jakimi dysponują miesięcznie na swoje utrzymanie. Pomimo wyraźnej treści wezwania, małżonkowie nie ujawnili zakresu (wysokości i formy) otrzymywanej pomocy od rodziny, a przede wszystkim nie wskazali osób udzielających im tej pomocy, co w konsekwencji nie pozwala na dokonanie oceny sytuacji finansowej tych osób, jak i ich możliwości udzielania comiesięcznego wsparcia skarżącym, tym bardziej, że ma ono charakter stały i długotrwały, bo na taką pomoc wspólnicy powoływali się już w formularzach PPF złożonych w lutym 2021 r. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie na etapie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi (sprawa o sygn. akt I SPP/Go 1/21). Tymczasem, pismem z dnia [...] października 2021 r. M.N. powtórzył jedynie, że w bieżącym utrzymaniu pomaga im rodzina, "...robią to z miłości i z serca", "...bez pokwitowania, bez zestawień...".

Wobec powyższego referendarz stwierdził, że analiza i rzetelna ocena sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych Spółki, jak i jej wspólników okazała się niemożliwa, tym bardziej, że małżonkowie N. nie przedłożyli również wydruków z rachunków i lokat bankowych. Wyciągi bankowe są zaś tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, gdyż obrazują nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności.

Referendarz wskazał, że wspólnicy nie wykazali, czy podejmują jakiekolwiek starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Z nadesłanych dokumentów nie wynika bowiem, czy małżonkowie N., jak i ich dorosły syn P., pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, nie są w stanie podjąć jakiejkolwiek działalności zarobkowej.

Niezależnie od powyższego referendarz zauważył, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż małżonkowie N. są współwłaścicielami w 2/3 części lokalu mieszkalnego, który jest obciążony hipotecznie oraz w ½ części domu mieszkalnego, co do którego nie deklarowali, aby był obciążony hipotecznie. Majątek taki może i powinien być źródłem pozyskania środków finansowych na sfinansowanie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego.

Od powyższego postanowienia skarżąca Spółka wniosła sprzeciw domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W ocenie skarżącej zaskarżone postanowienie jest nieadekwatne do przedstawionych dokumentów, urzędowych formularzy i wyjaśnień skarżącej. Sytuacja majątkowa Spółki i wspólników spółki jest dramatyczna, gdzie w pełni została udokumentowana.

Dowodem potwierdzającym dramatyczną sytuację Spółki i wspólników są dostarczone do Sądu urzędowe formularze: PPPr wypełniony przez oboje wspólników, PPF wypełniony przez wspólnika E.N. oraz PPF wypełniony przez wspólnika M.N. Zdaniem Strony z przekazanych przez Spółkę i wspólników Spółki urzędowych formularzy bezsprzecznie wynika, iż Spółka i wspólnicy Spółki nie są w stanie ponieść żadnych opłat sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W ocenie skarżącej referendarz sądowy nie odniósł się w zupełności do aktualnej sytuacji finansowej, ekonomicznej i społecznej. Spółka wskazała, że wiele miesięcy temu w wyniku strat zawiesiła działalność, a wspólnicy są osobami bezrobotnymi.

Przekazane dokumenty księgi - przychodów i rozchodów przedstawiają koszty i przychody, są także zaświadczeniem, potwierdzającym, iż wspólnicy spółki nie osiągnęli żadnego dochodu. Powyższe dokumenty niezbicie wskazują, że przychód Spółki nie starczał na pokrycie kosztów.

Strona wskazała, że Sąd posiada dokumenty potwierdzające, że Spółka w okresie od stycznia 2020 r. do grudnia 2020 r. osiągnęła stratę w wysokości 137.812,28 zł. Wspólnicy spółki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2020 ponieśli stratę w łącznej wysokości 137.812,28 zł, (strata przypadająca na każdego ze wspólników wynosi po 68.906,14 zł.).

Spółka ze względu na brak dochodów, gdyż straty wystąpiły także w 2021 r. i pogarszająca się sytuację z dniem [...] kwietnia 2021 r. zawiesiła działalność. Strona podniosła, iż poinformowała Sąd, że Spółka E. nie prowadzi pełnej księgowości, lecz jest na książce przychodów i rozchodów, gdzie jednoznacznie wynika z przepisów, iż Spółka nie ma obowiązku sporządzania zestawień, prowadzenia kasy, kwartalnych rozliczeń. Nie stać Spółki na opłacenie biura rachunkowego, czy księgowego żeby zrobili na potrzeby Sądu zestawienia.

W przesłanych formularzach wspólnicy wskazali miesięczne koszty utrzymania, część z nich spłacają z zasiłku, w części w miarę możliwości pomaga rodzina. Pomoc rodziny nie polega zaś na sporządzaniu zestawień, ile, kiedy, gdyż robią to z miłości i z serca, bez pokwitowań. Córka spłaca kredyt mieszkaniowy i reguluje wszystkie opłaty za mieszkanie.

Strona stwierdziła, iż dokumentowała, że Spółka i wspólnicy nie osiągają dochodów. Nie mają żadnych oszczędności, wszystko co mieli w tym pożyczki od rodziny przeznaczyli na częściową spłatę zobowiązań. Wskazała, iż Spółka i wspólnicy nie mają żadnych dodatkowych środków by móc zapłacić za opłaty sądowe. Wskazała, iż nieruchomość spółki i ruchomości zajęte są przez komorników, dostarczyła na to dowody. Skarżąca zaznaczyła, że wspólnicy Spółki nie mogą i nie mają żadnej możliwości zbycia tych składników i pozyskania ewentualnych środków. Ponadto zbycie tych składników z pominięciem Komornika, groziłoby narażeniem wspólników na odpowiedzialność karną. Nieruchomość obciążona jest licznymi hipotekami. Trwa egzekucja z nieruchomości.

Skarżąca podniosła, że wykazała przyczynę dramatycznej sytuacji finansowej Spółki i wspólników. Nie wynika ona z podjętych przez wspólników Spółki niewłaściwych działań w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, lecz trudna sytuacja finansowa jest wynikiem nieuczciwej działalności konkurencji, która naraziła Spółkę i wspólników na znaczne szkody majątkowe. Skarżąca wskazała, że Spółka i wspólnicy Spółki nie mają żadnych oszczędności, gdyż wszystkie wpływy finansowe na bieżąco inwestowali w firmę, pracowników i spłatę zobowiązań niezbędnych do prowadzenia firmy. W wyniku bezprawnego działania zachodniej korporacji w sposób drastyczny Spółce spadły obroty, przez co banki nieetycznie z dnia na dzień po wieloletniej współpracy wypowiedziały kredyty. Spółka znalazła się w dramatycznej sytuacji bez środków do prowadzenia działalności i z zobowiązaniami kredytowymi.

Nadto z uwagi na obecnie panującą trudną sytuację na rynku związaną z wprowadzeniem na terenie Rzeczypospolitej stanu epidemicznego, sytuacja Spółki i wspólników jeszcze bardziej się pogłębiła.

W ocenie skarżącej przedłożone informacje, dostarczone wcześniej dokumenty, urzędowe formularze, oświadczenia świadczą wyłącznie o braku środków na uiszczenie przez Spółkę opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia, tym samym stanowią wystarczającą przesłankę do zastosowania instytucji zwolnienia od opłat sądowych, których referendarz sądowy nie wziął całkowicie pod uwagę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy).

Po myśli art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (a o takie wnioskuje skarżąca) gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania;

Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08; wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem to wnioskodawca ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje Sądowi przepis art. 255 P.p.s.a. Konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 238/12).

Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające z akt niniejszej sprawy, składanych przez skarżącą dokumentów, oświadczeń oraz złożonego sprzeciwu Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W rozpoznawanej sprawie, skarżąca domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazała, że prowadzona działalność gospodarcza generuje straty, co doprowadziło do jej zawieszenia. Spółka posiada liczne zobowiązania kredytowe. Nie dysponuje środkami w kasie oraz na rachunkach bankowych. Jej nieruchomości są obciążone hipotekami, a samochody zajęte przez wierzycieli. Również jej wspólnicy nie mają możliwości pokrycia kosztów sądowych.

Z uwagi na to, że treść oświadczeń Strony nie była wystarczająca do ustalenia jej rzeczywistych zdolności płatniczych, referendarz sądowy, na podstawie art. 255 P.p.s.a., wezwał skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów (szczegółowo opisanych w części wstępnej niniejszego uzasadnienia), w tym: dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia Spółki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; dokumentów potwierdzających prowadzone wobec skarżącej postępowania egzekucyjne, z podaniem w szczególności aktualnej wysokości egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych; kopii wyciągów ze wszystkich kont bankowych wspólników Spółki obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy; dokumentów potwierdzających wysokość zasiłku dla bezrobotnych wypłacanego E.N. i M.N. za ostatnie trzy miesiące, wraz z informacją o sposobie wypłaty środków (przekaz pocztowy lub bankowy, zaświadczenie), dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia małżonków E. i M.N. oraz spłatę i wysokość miesięcznych rat zobowiązań kredytowych, bądź ewentualnych zaległości z tego tytułu, dokumentów potwierdzających spłatę kredytu hipotecznego za lokal mieszkalny wykazanego w rubryce 11 formularza PPF, wraz z informacją, kto faktycznie dokonuje spłaty ww. kredytu, informacji, czy z tytułu posiadanych nieruchomości małżonkowie N. uzyskują jakikolwiek dochód (np. z tytułu najmu), informacji, czy E.N. i M.N. korzystają z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa lub osób trzecich (np. rodziny), jeśli tak, to należy wykazać ich źródło, rodzaj, formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków (m.in. zaświadczenia, umowy darowizny, oświadczenia darczyńców).

Pomimo wezwania dokumentów tych strona nie przedłożyła. W tej sytuacji, co już szczegółowo wyjaśnił referendarz sądowy, analiza i rzetelna ocena sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych Spółki, jak i jej wspólników okazała się niemożliwa.

Spółka nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów księgowych i podatkowych za I kwartał 2021 roku, czyli tuż przed zawieszeniem działalności gospodarczej, m.in. księgi przychodów i rozchodów, deklaracji w podatku od towarów i usług, ewidencji środków trwałych, podnosząc jedynie, że w ww. okresie poniosła stratę. Również ze zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów Spółki za 2020 rok, jedynego dokumentu księgowego przedłożonego w toku niniejszego postępowania, wynika strata w wysokości -137.812,28 zł (przy przychodzie w wysokości 36.061,54 zł i kosztach jego uzyskania w wysokości 173.873,82 zł, z czego 102.471,12 zł stanowią pozostałe wydatki).

Jak słusznie zauważył referendarz sądowy Skarżąca nie złożyła żadnych wyjaśnień dotyczących kosztów funkcjonowania spółki tj. pozostałych wydatków ujawnionych w księdze przychodów i rozchodów za 2020 r., które w znacznej części spowodowały powstanie straty. Brak jest też jakichkolwiek informacji dotyczących przychodów i kosztów uzyskania przychodów za I kwartał 2021 r. Jedynie w formularzu PPPr spółka ujawniła bieżące "opłaty średniomiesięczne" firmy w kwocie 1.260 zł (gaz, energia, usługi telekomunikacyjne). Również okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej przez spółkę nie może stanowić samodzielnej i wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy.

Podkreślić należy, że do pozytywnego rozpoznania wniosku spółki jawnej, nie jest wystarczającą podstawą brak możliwości poniesienia przezeń kosztów postępowania. Konieczne jest bowiem jeszcze uprzednie zbadanie, czy na uiszczenie tych kosztów pozwala stan finansowy i majątkowy wspólników tej spółki (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 238/12 oraz powołane tam orzecznictwo). Natomiast w niniejszej sprawie skarżąca wszystkich stosownych dokumentów w tym zakresie nie przedstawiła. Pomimo wezwania wspólnicy Spółki nie przedłożyli wyciągów z ich rachunków bankowych i lokat. Nie ujawnili też źródła, formy i wysokości pomocy uzyskiwanej od rodziny. Sąd ma świadomość, że udzielając pomocy członkowie rodziny nie wystawiają pokwitowań. Jednakże mogą dokonywać przelewu na rachunki bankowe wspólników skarżącej Spółki a tych w sprawie nie przedstawiono.

Słusznie referendarz sądowy zauważył, że wspólnicy nie wykazali, czy podejmują jakiekolwiek starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Z nadesłanych dokumentów nie wynika bowiem, czy małżonkowie N., jak i ich dorosły syn P., pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, nie są w stanie podjąć jakiejkolwiek działalności zarobkowej.

Zaznaczyć należy, że niniejsza sprawa jest jedną z wielu spraw zainicjowanych przez skarżącą Spółkę przed tutejszym sądem. Także w pozostałych sprawach strona domagała się przyznania prawa pomocy. W wydanych w tym przedmiocie postanowieniach zarówno Sąd jak i referendarz zwracali uwagę, że to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Mimo to skarżąca Spółka nie przedłożyła wszystkich żadnych dokumentów pozwalających zweryfikować jej twierdzenia, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym wyciągów z rachunków bankowych jej wspólników.

Podkreślić trzeba, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14).

Zgodzić się należy ze skarżącą, że celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu. Niemniej jednak należy mieć na uwadze udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe a tego skarżąca Spółka w niniejszej sprawie nie wykazała.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.