Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 966/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i 2, art. 6
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 61a, art. 105
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...] w zaskarżonej części; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 17, art. 18, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1659 ze zm.), ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm., dalej uśr), a także art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: Kpa), po rozpatrzeniu sprawy z odwołania M.F. od decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. nr [...] w części dotyczącej odmowy przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko: W.F. na okres od 01 listopada 2016 r. do 25 kwietnia 2017 r. - uchyliło decyzję w zaskarżonej części i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji w tym zakresie.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach – w pierwszej kolejności – przypomniał, że postępowanie organu I instancji zostało wszczęte na wniosek M.F. z dnia 07 listopada 2016 r. o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2017/2018 na dziecko W.F.

W drugiej kolejności zaakcentował, że w wyroku rozwodowym rodziców małoletniej W.F., tj. M.F. i I.F. z dnia [...]r., sygn. akt: [...] Sąd Okręgowy w K. powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką W.F. matce I.F. ograniczając wykonywanie władzy rodzicielskiej M.F. do prawa współdecydowania o istotnych sprawach małoletniej, takich jak: wybór sposobu leczenia na wypadek choroby, wybór szkoły i kierunku kształcenia oraz sposobu spędzania wolnego czasu, na obie strony nałożył obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania małoletniej i z tego tytułu zobowiązał go do płacenia alimentów na rzecz małoletniej w kwocie 450 zł.

Podniósł także, że matka W.F. – I.F. zmarła w dniu [...]r., natomiast postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z [...]r. zmieniono pkt 2 wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...]r. w ten sposób, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią W.F. powierzono ojcu M.F. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem 26 kwietnia 2017 r.

W tych okolicznościach - jak zauważył - organ pierwszej instancji przytoczoną na wstępie decyzją wydaną przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta C. Zastępcę Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...]r. Nr [...] - w punkcie pierwszym odmówił M.F. przyznania na rzecz W.F. zasiłku rodzinnego na okres od 01 listopada 2016 r. do 25 kwietnia 2017 r., w punkcie drugim przyznał zasiłek rodzinny w kwocie 124 zł miesięcznie na okres od 26 kwietnia 2017 r. do 31 października 2017 r., w punkcie trzecim przyznał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2017/2018 w kwocie 100 zł jednorazowo. Od tej decyzji w części dotyczącej punktu pierwszego tj. odmowy przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko: W.F. na okres od 01 listopada 2016 r. do 25 kwietnia 2017 r. strona wniosła odwołanie. (W tym zatem zakresie podlegała ona kontroli instancyjnej, a także sądowej). Odwołujący wskazał, że w wyroku rozwodowym Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]r. nie został pozbawiony praw rodzicielskich, a zostały mu one jedynie ograniczone, tj. miał prawo do współdecydowania w sprawach istotnych dla małoletniej W.F., a co za tym idzie po śmierci matki W., której były przyznane pełne prawa do opieki nad córką, to on jako ojciec przejął pełne obowiązki wobec córki i od śmierci matki W. to on sprawuje pełną władzę rodzicielską, decyduje o istotnych dla córki sprawach i łoży na jej utrzymanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podniosło, iż zakres i granice postępowania odwoławczego wyznaczyła strona negując rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne wyłącznie w zakresie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko: W.F. na okres od 01 listopada 2016 r. do 25 kwietnia 2017 r. Następnie wskazało, iż po zapoznaniu się z odwołaniem strony i po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego należy zwrócić uwagę na art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka.

2. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje:

1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie uczącej się.

Zgodnie z art. 578 § 1 Kpc postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne i wykonalne z chwilą ich ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było, z chwilą ich wydania. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, na co zwróciło uwagę Kolegium, postanowienie Sądu Rejonowego w M. zostało wydane [...]r. i od tej daty w jego ocenie M.F. był uprawniony do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na córkę. W okresie wcześniejszym miał jedynie prawo do współdecydowania o istotnych sprawach małoletniej, takich jak: wybór sposobu leczenia na wypadek choroby, wybór szkoły i kierunku kształcenia oraz sposobu spędzania wolnego czasu oraz był zobowiązany do płacenia alimentów na jej rzecz, a zatem - jak podało - nie posiadał uprawnienia do reprezentowania dziecka w obrocie prawnym, a co za tym idzie do ubiegania się o świadczenia rodzinne na to dziecko. Ponieważ świadczenie w formie zasiłku rodzinnego jest świadczeniem niepodzielnym, przysługuje stronie od miesiąca kwietnia 2017 r. w pełnej wysokości. Wyjaśniło, iż pomimo, że w punkcie pierwszym decyzji organ pierwszoinstancyjny wskazał, że odmawia przyznania zasiłku rodzinnego na okres od 01 listopada 2016 r. do 25 kwietnia 2017 r., to z punktu drugiego decyzji, która stała się ostateczna wynika, że zasiłek rodzinny przyznany został stronie za miesiąc kwiecień 2017 r. w pełnej wysokości, tj. 124 zł.

W dalszych motywach wskazało także, że co do zasady gdy wniosek zostanie złożony przez osobę niebędącą stroną w sprawie organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61 a § 1 Kpa). Zastosowanie art. 61a § 1 Kpa może mieć miejsce na wstępnym etapie badania wniosku, tj. gdy nie trzeba w sprawie przeprowadzać postępowania wyjaśniającego po to, by stwierdzić, że sprawa wywołana konkretnym wnioskiem powinna zakończyć się odmową wszczęcia postępowania administracyjnego z przyczyn formalnych, w tym o charakterze podmiotowym. Kolegium zauważyło, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji prowadził jednak postępowanie wyjaśniające, albowiem wzywał stronę do uzupełnienia wniosku, a postanowieniem z [...]r. zawiesił przedmiotowe postępowanie. W takiej sytuacji postępowanie - zdaniem Kolegium - podlega umorzeniu, jeśli przeszkód do jego prowadzenia organ nie dostrzegł bezpośrednio po złożeniu wniosku i podjął czynności procesowe. Z uwagi na to, że organ I instancji rozpatrzył wniosek strony merytorycznie, gdyż badał czy spełnione są przesłanki do przyznania jej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na W.F., które to postępowanie zakończył decyzją odmowną (pkt 1 decyzji), od której strona złożyła odwołanie, Kolegium stwierdziło, że decyzja w zaskarżonej części nie może się ostać w obrocie prawnym i winna zostać uchylona, natomiast postępowanie organu I instancji w tym zakresie winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Zgodnie z art. 105 § 1 Kpa gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., znak: [...] strona skarżąca zarzuciła jej naruszenie zarówno prawa materialnego jak i postępowania, a to:

- art. 105 § 1 Kpa w zw. z art. 61 § 1 Kpa przez jego zastosowanie w sprawie, podczas kiedy brak było ku temu jakichkolwiek podstaw,

- art. 3 pkt 16 w zw. z art. 4 § 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich niezastosowanie, który przez rodzinę rozumie rodziców oraz dzieci bez względu na łączące ich więzi, stan zaś ich wzajemnych stosunków jest badany tylko dla ustalenia, czy utrzymują dziecko, gdyż zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1), podczas kiedy skarżący wraz z małoletnią W.F. od dnia śmierci matki małoletniej spełniają przesłanki do uznania ich za rodzinę w myśl tego przepisu,

- art. 94 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 2082 - dalej także Krio) przez ich niezastosowanie, podczas kiedy z jego treści wprost wynika, że w przypadku śmierci jednego z rodziców władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców, co spowodowało w niniejszej sprawie przejęcie opieki natychmiast po śmierci matki małoletniej, przez ojca małoletniej, a postanowienie Sądu Rejonowego w M. [...] Wydziału Rodzinnego i Nieletnich w sprawie sygn. akt [...] z [...]r., stanowiło jedynie potwierdzenie nabycia przez ojca małoletniej pełnej władzy rodzicielskiej,

- art. 6 Kpa, art. 7 Kpa, art. 8 Kpa, art. 9 Kpa, art. 10 Kpa, art. 11 Kpa oraz art. 76 § 1 Kpa, art. 77 Kpa, art. 80 Kpa i art. 107 § 3 Kpa, poprzez nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, nierozpoznanie całości materiału dowodowego, brak należytej oceny postanowienia Sądu Rejonowego w M. [...] Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z [...]r., sygn. akt [...], które to ma znaczenia deklaratoryjne.

Formułując powyższe zarzuty autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania M.F. prawa do zasiłku rodzinnego na okres od dnia 01 listopada 2016 r. do 25 kwietnia 2017 r., a także o częściowe zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi z uwagi na trudną sytuację finansową uniemożliwiającą mu poniesienie tego ciężaru bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego rodziny. Jednocześnie wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że istotną dla rozpoznania przedmiotowej sprawy jest ocena, czy orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że jednemu z rodziców oraz osobie faktycznie sprawującej bieżącą pieczę na dziećmi nie przysługuje zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Zdaniem strony skarżącej niezasadnie przy tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż M.F. nie był uprawniony do złożenia wniosku, albowiem posiadał ograniczoną władzę rodzicielską, w związku z wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z [...]r.

Autor skargi zaznaczył, że organy tak pierwszej jak i drugiej instancji nie wzięły pod ocenę prawną tego, że w dniu [...]r. zmarła I.F. matka małoletniej W.F. Z tym dniem opiekę nad małoletnią przejął jej ojciec M.F. Jednocześnie złożył on wniosek do Sądu Rejonowego w M. o powierzenie mu pełnej władzy rodzicielskiej, albowiem zgodnie z art. 94 § 1 kro, jeżeli jedno z rodziców nie żyje władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. Postanowieniem z dnia [...]r. Sąd Rejonowy w M. powierzył M.F. pełnię władzy rodzicielskiej nad małoletnią W.F., przy czym łączny okres załatwienia formalności wyniósł blisko rok.

Zdaniem strony skarżącej SKO w K. błędnie uznało, iż M.F. nie był uprawniony do złożenia wniosku, albowiem miał jedynie prawo do współdecydowania o istotnych sprawach małoletniej czyli posiadał ograniczoną władzę rodzicielską.

Kontynuując wskazał, że zgodnie z art. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje:

1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie uczącej się.

Jednocześnie zauważył, że zgodnie z treścią art. 3 pkt. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych za rodzinę uważa się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

W jego ocenie sam fakt ograniczenia władzy rodzicielskiej M.F. przez Sąd Okręgowy w K. orzekający rozwód rodziców małoletniej W.F., nie stanowi podstawy stwierdzenia, iż skarżący nie jest uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego, szczególnie w sytuacji kiedy przejął on faktyczną opiekę nad małoletnią córką w związku ze śmiercią matki małoletniej. Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to, co podkreślił, służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest zaś do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują. Zauważył przy tym, że co do zasady bieżącą pieczę nad osobą dziecka sprawują rodzice. Uwypuklił i zaakcentował także, że skarżący niezwłocznie po śmierci matki małoletniej przejął opiekę nad córką i faktycznie wykonywał nad nią władzę rodzicielską. Wśród uprawnionych do ubiegania się o zasiłek rodzinny ustawa uwzględnia zarówno rodziców jak i osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem.

Motywując wskazał nadto, że poszukując lepszej ochrony interesów opiekuna dziecka, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka. Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, jako najwyższe prawo w strukturze źródeł prawa, należy stosować bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (na co wskazuje jej art. 8), także w sferze praw i wolności jednostki. W art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP ustanowiono, że Rzeczypospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.

Podkreślił przy tym, iż "ustawa zasadnicza nie ogranicza się więc do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy". Pomoc władz publicznych, na co zwrócił uwagę, jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 nakłada na władze tego rodzaju obowiązek.

Zaznaczył, że zgodnie z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską w dniu 30 kwietnia 1991 r., dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Regulacja ta oznacza, że uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być z nią zgodne. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy, tak stanowi Konstytucja RP.

We wszystkich działaniach - jak dalej podniósł - dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji). Osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, która sprawuje faktyczną pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania.

Zgodnie bowiem z Konwencją o Prawach Dziecka, formą sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a Państwo, zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powtórzyło argumentację w niej zawartą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, iż podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: ppsa). Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 ppsa, Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego.

Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Przypomnienia wymaga także, iż strona skarżąca - w sposób nie budzący wątpliwości - wyrażanie sformułowała zakres zaskarżenia i przedmiot zaskarżenia zakreślając granice skargi do zakresu rozstrzygnięcia, mocą którego odmówiono jej prawa do objętego nią świadczenia. Tym samym poddając ją kontroli Sądu w zaskarżonej części. Strona wniosła bowiem o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania M.F. prawa do zasiłku rodzinnego na okres od dnia 01 listopada 2016 r. do 25 kwietnia 2017 r., a także o częściowe zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi z uwagi na trudną sytuację finansową uniemożliwiającą mu poniesienie tego ciężaru bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego rodziny.

Tym samym spór koncentruje się wokół uznania czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy organy zasadnie uznały, że orzeczona wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]r., sygn. akt [...] rozwiązującym przez rozwód małżeństwo rodziców W.F. ograniczona władza rodzicielska M.F. stanowi - po śmierci I.F., matki W.F. - przeszkodę do uzyskania przez niego prawa do zasiłku rodzinnego na córkę, w sytuacji gdy z momentem śmierci jej matki przejął on faktyczną opiekę nad nią. Organ pierwszej instancji uznał de facto, że to nie okoliczność faktycznej opieki nad dzieckiem stanowi o prawie strony do objętego skargą świadczenia a orzeczona wyrokiem rozwodowym ograniczona władza rodzicielska strony. I choć przesłanka ta, nie została ujęta przez ustawodawcę jako przesłanka negatywna do uzyskania świadczenia rodzinnego, to organ przydał jej kluczowe, wręcz fundamentalne znaczenie. Wywody z kolei organu odwoławczego zostały skoncentrowane na prawie ojca dziecka - M.F. do bycia stroną, tj. podmiotem legitymowanym do nabycia przedmiotowego świadczenia. Wątpliwości co do prawa strony organ drugoinstancyjny powziął wobec pozostawania w obrocie prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]r., sygn. akt [...] rozwiązującego przez rozwód małżeństwo rodziców W.F., mocą którego ograniczono mu władzę rodzicielską w stosunku do córki do współdecydowania w sprawach istotnych dla niej. Tym samym organ pierwszej instancji skoncentrował się nie na okolicznościach przedmiotowych a podmiotowych, wadliwie przy tym ukierunkowując swoje wywody i rozważania na tym czy rodzic w stosunku, do którego orzeczono wyrokiem rozwodowym ograniczoną władzę rodzicielską może nabyć prawo do świadczenia rodzinnego, a organ odwoławczy swoje wywody skupił de facto na legitymacji M.F. do bycia stroną w zainicjowanym jego wnioskiem z 07 listopada 2016 r. postępowaniu o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2017/2018 na dziecko W.F.

Zatem kluczowym dla rozstrzygnięcia jest w pierwszej kolejności ocena czy M.F. jako jedyny żyjący rodzic faktycznie sprawujący opiekę nad córką nie był w ogóle uprawniony do złożenia wniosku, albowiem posiadał ograniczoną władzę rodzicielską, w związku z wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z [...]r., jak uznał organ odwoławczy umarzając w tej części postępowanie. W drugiej zaś czy orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że jednemu i jedynemu z rodziców a zarazem faktycznie sprawującemu bieżącą pieczę i opiekę nad córką nie przysługuje zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego albowiem w stosunku do niego orzeczono w wyroku rozwodowym ograniczoną władzę rodzicielską.

Na wstępie rozważań jawi się uwaga, że przyznanie zasiłku rodzinnego i świadczeń od niego pochodnych uzależnione jest od spełnienia warunków określonych ustawie o świadczeniach rodzinnych. I choć trafnie organy stwierdziły, że zgodnie z art. 4 uśr zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, oraz że prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie uczącej się, to już niezasadnie ograniczyły te przesłanki do, niewskazanej przez ustawodawcę, formy władzy rodzicielskiej przysługującej rodzicom. Organy tak pierwszej jak i drugiej instancji pominęły to, że prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku będzie przysługiwało osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 uśr o ile nie będzie występować żadna z przesłanek negatywnych do ich przyznania wskazana w art. 7 uśr. Zgodnie z art. 7 ust. 2 uśr zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej, a w rozpatrywanym przypadku wskazana przesłanka została spełniona. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego nie przysługuje dzieciom, lecz ich rodzicom lub opiekunom, chociaż faktycznie zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Zatem prawo do nich przysługuje wyłącznie osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 ustawy, po spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych. Przy czym żadna z tych przesłanek ustawowych nie wskazuje ograniczonej władzy rodzicielskiej jako przesłanki negatywnej, a takowa też nie jest przeszkodą ustanowioną w innych gałęziach czy obszarach prawach, w tym Krio.

Podmioty legitymowane prawnie do uzyskania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, to zgodnie z art. 4 ust. 2 rodzice, jeden z rodziców albo opiekunów prawnych dziecka, opiekun faktyczny dziecka, bądź osoba ucząca się. Art. 6 uśr wskazuje okres przysługiwania zasiłku rodzinnego osobom, o których stanowi jej art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2.

Organy administracji publicznej są związane tą regulacją prawną, która nie daje im możliwości uznaniowego działania, uwzględniającego np. względów natury celowościowej, czy słusznościowej.

W sprawie bezspornym jest, że M.F. jest ojcem dziecka - córki W. i z dniem śmierci jej matki, co nastąpiło [...]r. stał się jej jedynym prawnym opiekunem. Bezsporne jest także, że z tym momentem przejął pełną opiekę nad córką. Mocą bowiem art. 94 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli jedno z rodziców nie żyje, władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców.

Jeżeli pozostałemu przy życiu rodzicowi nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzic jest nieznany, bądź zmarli oboje rodzice, ustanawia się dla dziecka opiekę, co w przedmiotowej sprawie nie zaistniało albowiem skarżący nie był pozbawiony władzy rodzicielskiej, co zdaje się umknęło organom.

Zatem w sytuacji, gdy oboje rodzice mieli władzę rodzicielską, a jedno z nich umiera, z punktu widzenia prawa z dziećmi nic się nie dzieje – po prostu drugi rodzic wykonuje nadal swoją władzę rodzicielską nad małoletnimi dziećmi. Istotne jest także, że jeżeli rodzic, który pozostał przy życiu miał władzę rodzicielską ograniczoną, sąd nie będzie ustanawiał opiekuna, a władza rodzicielska będzie wykonywana dalej przy uwzględnieniu istniejących ograniczeń. Na podstawie art. 92 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dziecko pozostaje aż do pełnoletniości pod władzą rodzicielską. Z kolei zgodnie z art. 93 § 1 Krio władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Mocą zaś art. 95 § 1 Krio władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Natomiast na podstawie art. 96 § 1 Krio rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. Zgodnie z art. 107 § 1 Krio jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób jej wykonywania. Na podstawie § 2 sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka. Sąd może pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem, i jest zasadne oczekiwanie, że będą współdziałać w sprawach dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.

Niezależnie jednak od formy czy rodzaju władzy rodzicielskiej rodzice mają prawo i obowiązek utrzymywania z dzieckiem kontaktów. Ograniczenie władzy rodzicielskiej nie wyłącza prawa do osobistej styczności z dzieckiem.

Dostrzec przy tym należy, że stan faktyczny jednoznacznie dowodzi kto sprawuje i wykonuje władzę rodzicielską, i z kim zamieszkuje małoletnia, czyli z ojcem – M.F. Okoliczności te nie są sporne a jednak w ocenie organu nie są wystarczające do uznania, że w realiach przedmiotowej sprawy skarżący - jak twierdzi organ odwoławczy nie jest stroną postępowania w okresie objętym skargą, i - jak twierdzi organ pierwszej instancji - nie nabył prawa do świadczenia rodzinnego z chwilą śmierci matki dziecka, który to moment ziścił przesłankę wspólnego zamieszkania. Istotnym jest w tym miejscu wskazanie, że jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia rodzinnego wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, organ właściwy może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości.

W realiach rozpatrywanej sprawy - z uwagi nie tyle na treść wyroku rozwodowego ile okoliczności faktyczne - nie można uznać, że takie wątpliwości w ogóle występują. Z treści tego wyroku nie wynika bowiem, że strona została pozbawiona praw rodzicielskich. Zgodnie z art. 58 § 1 Krio, w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku porozumienia, o którym mowa w art. 58 § 1 Krio, sąd – uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców – rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia (art. 58 § 1a Krio). Inne przepisy ustaw, które regulują kwestie związane z ustaleniem relacji pomiędzy rodzicami w zakresie opieki nad dzieckiem także co do zasady stanowią, że sąd rodzinny winien wkroczyć w te relacje dopiero, gdy sami rodzice nie potrafią dojść do porozumienia co do istotnych kwestii związanych ze sprawowaniem opieki. I tak, np. art. 582 Kpc stanowi, że rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka, co do których brak porozumienia pomiędzy rodzicami, może nastąpić dopiero po umożliwieniu rodzicom złożenia oświadczeń, chyba że wysłuchanie ich byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami.

Powyższe regulacje – zdaniem składu orzekającego – wskazują, że gdy nie ma takiej potrzeby sąd nie wkracza w sferę dokładnego uregulowania relacji pomiędzy rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących opieki nad dzieckiem.

Tym samym rację ma strona skarżąca, że sam fakt ograniczenia władzy rodzicielskiej M.F. przez Sąd Okręgowy w K. orzekający rozwód rodziców małoletniej W.F., nie stanowi podstawy stwierdzenia, iż skarżący nie jest uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego, zwłaszcza kiedy przejął on faktyczną opiekę nad małoletnią córką w związku ze śmiercią jej matki.

Na zakończenie Sąd odwoła się do wywodów Tut. Sądu zawartych w wyroku z 04 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 695/13, które w pełni akceptuje i podziela uznając ich zasadność w przedmiotowej sprawie na zasadach analogii. Sąd zauważył, że stanowisko zbieżne z prezentowanym zostało przedstawione już wcześniej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 703/12.

W wyrokach tych Sądy stwierdziły, że "ustawa o świadczeniach rodzinnych, wśród uprawnionych do ubiegania się o to świadczenie nie uwzględniła osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, czyli takiej która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem z mocy orzeczenia sądu. Ograniczyła krąg opiekunów faktycznych do osób, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Tym samym, pozbawiła opiekuna dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie. Uznać więc należy, że przepisy tej ustawy w sposób niedostateczny chronią prawa jednostki jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka. W tej sytuacji, poszukując lepszej ochrony interesów opiekuna dziecka, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka. Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej jako najwyższe prawo w strukturze źródeł prawa, należy stosować bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (na co wskazuje jej art. 8), także w sferze praw i wolności jednostki (prof. Janusz Trzciński, "Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych Konstytucji przez sądy administracyjne", wykład). W art. 72 ust 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP zapisano, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych". Jednocześnie WSA w Gliwicach w wyroku z 04 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 695/13 zaznaczył, że Ustrojodawca "nie ogranicza się więc do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd ust. 2 tegoż artykułu nakłada tego rodzaju obowiązek na władze (patrz: Wiesław Skrzydło, Komentarz do art. 72 Konstytucji RP, LEX). Dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa, w myśl art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991, nr 120, poz. 526)". Równocześnie Sąd zaznaczył, iż "ów akt prawny wywołuje skutki prawne obowiązujące w stosunkach wewnętrznych, co oznacza, że uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być zgodne z nim. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 9 i 91 ust. 1 Konstytucji RP). We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji)".

W tych okolicznościach zasadnym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. nr [...] w części zaskarżonej, czyli w zakresie dotyczącym odmowy przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko W.F. na okres od 01 listopada 2016 r. do 25 kwietnia 2017 r.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 ppsa. O kosztach orzeczono mocą art. 200 ppsa.