Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1168/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 14 ust. 2
journal: Dz.U. 2001 nr 112 poz 1198
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.
article: art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 185
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. NSA Jerzy Solarski (spr.) Protokolant Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 1468/11 w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 18 sierpnia 2011 r. nr [..] w przedmiocie informacji publicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz W.K. kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 1468/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (zwany dalej WSA), po rozpoznaniu sprawy ze skargi W.K. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 18 sierpnia 2011 r., nr Prez.008-5/11 w przedmiocie informacji publicznej - oddalił skargę.

W uzasadnieniu przedstawiono następującą argumentację faktyczną i prawną: Prezes Sądu Okręgowego w Katowicach decyzją z dnia 18 sierpnia 2011 r., nr [..], po rozpoznaniu odwołania W.K. z dnia 18 lutego 2010 r. od decyzji Prezesa Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 27 stycznia 2010 r., Nr [..], o odmowie udostępnienia W.K. informacji publicznej, uchylił decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu Prezes Sądu Okręgowego wskazał, że W.K. wnioskiem z dnia 18 grudnia 2009 r. zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego Katowice - Wschód o udzielenie informacji publicznej:

1) w ilu sprawach rejestrowych o wpis danych do rejestru przedsiębiorstw w ramach postępowań prowadzonych przez sędziów Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach od dnia 1 stycznia 2001 r., tj. dnia wejścia w życie ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym o udział w charakterze strony ubiegały się podmioty będące wspólnikami lub akcjonariuszami podmiotu rejestrowego;

2) w ilu sprawach rejestrowych spośród wskazanych powyżej podmioty te zostały dopuszczone do postępowania w charakterze strony (tj. występowały w postępowaniu, jako strony i zostały wymienione w komparycji orzeczenia, jako strony);

3) w ilu sprawach rejestrowych spośród wskazanych powyżej odmówiono takim podmiotom dopuszczenia do postępowania oraz jakie podstawy prawne powoływano dla odmowy ich dopuszczenia.

Decyzją z dnia 27 stycznia 2010 r., Nr [..], Prezes Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach, odmówił W.K. uwzględnienia wniosku w całości i udostępnienia informacji publicznej, gdyż wniosek dotyczy informacji o charakterze przetworzonym. Stwierdzono, że co roku do Sądu wpływa ponad 20.000 spraw o wpis do rejestru, zaś w prowadzonym rejestrze przedsiębiorców ujawnionych jest około 27.000 podmiotów. Dlatego uzyskanie żądanych przez stronę informacji wymagałoby oddelegowania tylko do tego zadania jednego pracownika na około 6 miesięcy. Prezes Sądu Rejonowego stwierdził, że wnioskodawca ubiega się o udostępnienie informacji przetworzonej. Żądanej informacji nie można udzielić bez podjęcia dodatkowych działań w postaci "ręcznego" przejrzenia kilkuset tysięcy postępowań na przestrzeni 10-letniej praktyki działalności Krajowego Rejestru Sądowego. Uwzględnienie zgłoszonego wniosku wymagało wykazania przez wnioskodawcę, że uzyskanie informacji przetworzonej, o którą się ubiega, jest szczególnie istotne dla interesu publicznego, co zdaniem organu, nie zostało wykazane. Na skutek odwołania wnioskodawcy, Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 18 marca 2010 r., Nr [..], uchylił decyzję Prezesa Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na brak wezwania wnioskodawcy do wykazania w terminie 14-tu dni powodów szczególnie istotnych dla interesu publicznego, od których uzależnia się udzielenie informacji publicznej przetworzonej. Prezes Sądu Rejonowego Katowice-Wschód pismem z dnia 8 kwietnia 2010 r. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; skarga ta została odrzucona postanowieniem z dnia 28 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 870/10. Rozpoznając ponownie wniosek, Prezes Sądu Rejonowego decyzją z dnia 15 listopada 2010 r., nr [..], odmówił ponownie uwzględnienia wniosku w całości. Na skutek odwołania, sprawę rozpatrywał po raz wtóry Minister Sprawiedliwości, który postanowieniem z dnia 29 grudnia 2010 r. sygn. [..], przekazał sprawę Prezesowi Sądu Okręgowego w Katowicach, celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością. Prezes Sądu Okręgowego w Katowicach decyzją z dnia 19 stycznia 2011 r. nr [..] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Prezesa Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 15 listopada 2010 r. Na skutek skargi, WSA wyrokiem z dnia 24 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 328/11, stwierdził nieważność decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 19 stycznia 2011 r., decyzji Prezesa Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 15 listopada 2010 r. oraz decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 marca 2010 r. Uzasadniając to orzeczenia WSA wskazał, że organem właściwym do rozpatrzenia odwołania wniesionego od decyzji Prezesa Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 27 stycznia 2010 r. nr [..], w sprawie odmowy udostępnienia W.K. informacji publicznej jest Prezes Sądu Okręgowego w Katowicach, a nie Minister Sprawiedliwości. Następstwem przytoczonego wyroku oprócz wyeliminowania z obrotu prawnego wskazanych decyzji administracyjnych był powrót do postępowania administracyjnego zapoczątkowanego decyzją Prezesa Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 27 stycznia 2010 r. oraz konieczność rozpatrzenia odwołania od tej decyzji W.K. z dnia 18 lutego 2010 r. W odwołaniu tym W.K. domagał się udzielenia żądanej informacji, względnie pisma, w którym organ powinien pisemnie powiadomić o przyczynach braku możliwości udostępnienia żądanej we wniosku informacji i wyznaczyć 14-dniowy termin do wykazania po jego stronie powodów, dla których spełnienie żądania byłoby istotne dla interesu publicznego niezbędnego do udzielenia informacji. Wskazano, że udzielenie informacji jest niezbędne dla potrzeb postępowania prowadzonego przed Trybunałem Konstytucyjnym sygn. Ts 204/07. Rozpoznając to odwołanie Prezes Sądu Okręgowego stwierdził, że jest ono uzasadnione. Wnioskiem objęta została informacja przetworzona, która nie znalazła się w obiegu publicznym i wymaga przygotowania "specjalnie" dla wnioskodawcy wedle wskazanych przez niego kryteriów w odniesieniu do znacznego zbioru informacji źródłowej. Strona ubiegająca się o jej udostępnienie obowiązana jest do wykazania interesu publicznego. W sytuacji braku interesu publicznego w danej sprawie, organ powinien wydać decyzję odmawiającą udzielenia żądanej informacji z takim właśnie uzasadnieniem. W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca nie wykazał powodów, dla których spełnienie jego żądania byłoby szczególnie istotne dla interesu publicznego, ale na tym etapie postępowania nie miał takiego obowiązku, gdyż składając wniosek nie musiał wiedzieć, że informacje nim objęte mają charakter informacji publicznych przetworzonych, jak też nie został o tym odpowiednio poinformowany, w trybie art. 14 ust. 2 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Brak wezwania do wykazania istnienia interesu publicznego niezbędnego do udzielenia informacji publicznej narusza prawo dostępu do tej informacji. Zatem odmowa udzielenia informacji była przedwczesna.

Na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego skargę wniósł W.K. i zarzucił naruszenie art. 8 w związku z art. 12 § 1 i art. 138 § 2 K.p.a., poprzez fakt zaistnienia przesłanek do merytorycznego rozpatrzenia sprawy a nie jej przedłużania ponad miarę oraz art. 2 ust. 2 w związku z art. 3 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, poprzez błędną wykładnię pojęcia informacja przetworzona i objęcie nią zakresem żądanej informacji publicznej, jak również art. 2 w związku z art. 54 ust. 1 i art. 61 ust. 1 i 3 oraz art. 79 ust. 1 Konstytucji RP skutkujące nieuprawnionym ograniczeniem dostępu do informacji publicznej, której uzyskanie mogłoby doprowadzić do stwierdzenia istnienia praktyki stosowania prawa potencjalnie niezgodnej z Konstytucją RP.

Opisanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił skargę W.K. wskazując, że wyrokiem z dnia 24 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 328/11, stwierdzono nieważność trzech decyzji: Prezes Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 19 stycznia 2011 r., Prezesa Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 15 listopada 2010 r. oraz Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 marca 2010 r. W wyroku tym wyrażono ocenę prawną, zgodnie z którą w sprawie należało rozpoznać odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Przedmiotem obecnie rozpatrywanej skargi jest decyzja kasacyjna Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 18 sierpnia 2011 r., nr [..]. Nie ulega wątpliwości, że uchybienia przepisów prawa materialnego, jakie dostrzegł organ odwoławczy, nie mogły zostać usunięte w postępowaniu odwoławczym, albowiem pozostawałoby to w sprzeczności z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 15 K.p.a. i wykraczało poza zakres regulacji art. 138 § 2 K.p.a. Organ odwoławczy słusznie zauważył, że decyzja pierwszoinstancyjna była przedwczesna oraz, że istnieje konieczność poczynienia w spawie dodatkowych istotnych wyjaśnień i ustaleń. Nie podzielono zarzutów i argumentów skargi, które zostały wymierzone bezpośrednio przeciwko decyzji pierwszoinstancyjnej co do wykładni pojęcia informacji przetworzonej, bowiem regulacja ustawy o dostępie do informacji publicznej jest w tym zakresie samodzielna. Podobnie nie można podzielić zarzutów skargi w przedmiocie braku trudności z udostępnieniem żądanych przez skarżącego informacji, skoro inne sądy bez zastrzeżeń udzieliły odpowiedzi na złożone wnioski. Rozumowanie takie prowadziłoby do konstatacji, że bez względu na ilość prowadzonych postępowań i ich specyfikę, każde udostępnienie informacji publicznej wymaga takiego samego nakładu sił i środków przez podmiot dysponujący taką informacją. Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, informacja publiczna "prosta" to taka, na którą składa się pewna suma informacji dostępnej bez wykazywania przesłanki interesu publicznego. Ze względu na treść żądania, udostępnienie wnioskodawcy konkretnej informacji publicznej nawet o wspomnianym wyżej prostym charakterze, wiązać się może z potrzebą przeprowadzenia odpowiednich analiz, zestawień, wyciągów, usuwania danych chronionych prawem. Takie zabiegi czynią informacje proste informacją przetworzoną, której udzielenie jest skorelowane z potrzebą istnienia przesłanki interesu publicznego. Podkreślono, że odniesienie się do oceny interesu publicznego, może być brane pod uwagę dopiero po ustaleniu w sposób niebudzący wątpliwości, iż wykazanie interesu publicznego przy żądaniu danej informacji publicznej jest konieczne.

W skardze kasacyjnej W.K., będący radcą prawnym, zaskarżył powyższy wyrok w całości. Na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r. poz. 270; zwana dalej p.p.s.a.), wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. naruszenie art. 2 w związku z art. 54 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 3 w związku art. 79 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na ich niezastosowaniu, co skutkowało nieuprawnionym ograniczeniem obywatelowi dostępu do informacji publicznej, której uzyskanie mogłoby doprowadzić do stwierdzenia istnienia praktyki stosowania prawa potencjalnie niezgodnej z Konstytucją RP.

2. naruszenie art. 2 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 6 września 2011 r. o dostępie do informacji publicznej, poprzez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu informacji żądanej przez skarżącego za informację przetworzoną pomimo braku podstaw do nadania jej tego przymiotu.

Skargę kasacyjną oparto również na naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a., w związku z art. 8 w związku z art. 12 § 1 w związku z art. 138 § 2 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 18 sierpnia 2011 r., sygn. [..] (nierozpatrującej sprawy co do istoty pomimo, iż wskazania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 maja 2011 r., sygn. IV SA/GI 328/11, nie zakazywały merytorycznego rozpatrzenia sprawy, co znacząco i niezasadnie przedłuża postępowanie w niniejszej sprawie oraz przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia pomimo braku zaistnienia wskazanych w art. 138 § 2 K.p.a. przesłanek odstąpienia od orzeczenia reformatoryjnego, a także pomimo zgromadzenia materiału dowodowego w zakresie pozwalającym na merytoryczne załatwienie sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1) lit a) w związku 134 § 1 p.p.s.a., poprzez niepodjęcie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy pomimo istnienia podstaw do jego podjęcia w postaci uchybień prawa materialnego zawartych w zaskarżonej decyzji i braku podstaw do oparcia rozstrzygnięcia wyłącznie na rozpatrzeniu proceduralnych aspektów sprawy wobec braku spełnienia się w niniejszej sprawie przesłanek z art. 138 § 2 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Uzasadniając zarzuty wskazano, że skarżącemu zależało jedynie na informacji liczbowej, a nie na konkretnych danych identyfikujących podmioty uczestniczące w postępowaniach rejestrowych. Informacja, jakiej żądał wnioskodawca była informacją prostą, niewymagającą dla jej udostępnienia uzasadnienia szczególną istotnością dla interesu publicznego. Co do zarzutu naruszenia art. 2 w związku z art. 54 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 3 w związku art. 79 ust. 1 Konstytucji RP podniesiono w szczególności, że prawo obywateli do informacji zagwarantowane zostało już na poziomie konstytucyjnym. Zatem pozbawienie prawa do uzyskania informacji publicznej musi być wyraźnie uzasadnione ze względu na inne równie istotne kwestie. Znajduje to potwierdzenie w art. 61 ust. 3 Konstytucji RP. WSA dysponował pełnią materiału dowodowego (w tym stanowiskiem skarżącego co do spełnienia się w niniejszej sprawie przesłanki szczególnej istotności udostępnienia informacji publicznej dla interesu publicznego). Przyjęcie przez WSA konieczności cofnięcia sprawy do pierwszej instancji spowoduje znaczne i nieuzasadnione odwleczenie wydania rozstrzygnięcia i stanowić może znaczne ograniczenie konstytucyjnego prawa do uzyskania informacji publicznej, a zatem jest sprzeczne z przepisami art. 2 w związku z art. 54 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 3 w związku art. 79 ust. 1 Konstytucji RP. Motywując naruszenie art. 2 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1) u.i.d.p. zauważono, że odstępując od dokonania merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy WSA postanowił dokonać wykładni pojęcia "informacja przetworzona" na potrzeby niniejszej sprawy. Konieczność dokonania zabiegów takich, jak analizy, zestawienia, wyciągów, czy usuwania danych chronionych prawem stanowi o nadaniu informacji przymiotu przetworzenia. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić a żądana informacja nie ma charakteru przetworzonego. Uwzględnienie wniosku nie wiązałoby się z żadnymi zaawansowanymi działaniami myślowymi, czy interpretacyjnymi, polegałoby jedynie na pobieżnym przejrzeniu orzeczeń dotyczących spraw o wpis do rejestru przedsiębiorców. Udostępnienie każdej informacji publicznej wiąże się z koniecznością jej wyselekcjonowania z ogromnej ilości informacji posiadanych przez dany organ. Ponadto, dla udostępnienia każdej informacji publicznej konieczne byłoby wykazanie szczególnej istotności jej uzyskania dla interesu publicznego, co jest oczywiście sprzeczne zarówno z przepisami ustawy, jak i z obowiązkiem zawężającej wykładni wszelkich ograniczeń prawa do uzyskiwania informacji publicznej stanowionego przez art. 61 ust. 1 Konstytucji RP. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 8 w związku z art. 12 § 1 w związku z art. 138 § 2 K.p.a. podniesiono, że w toku niniejszej sprawy właściwe organy, tj. Prezes SR oraz Prezes Sądu Okręgowego, dokonały już badania merytorycznego sprawy pod kątem dopuszczalności udostępnienia żądanej informacji. Zasada dwuinstancyjności, także w rozumieniu szeroko zaprezentowanym przez WSA, nie doznała w niniejszej sprawie uszczerbku. Utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji spowoduje znaczne i nieuzasadnione przeciągnięcie się postępowania i odwleczenie wydania rozstrzygnięcia (przeczące zasadzie szybkości postępowania z art. 12 § 1 K.p.a. w powiązaniu z zasadą prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie obywateli z art. 8 K.p.a.), ponieważ cały tok postępowania administracyjnego trzeba będzie powtórzyć bez istotnego uzasadnienia. Zawarty w skardze do WSA wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji i zawarcie w ocenie prawnej i wskazaniach co do dalszego postępowania podjęcia przez Organ merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie udostępnienia żądanej informacji publicznej miał na celu doprowadzenie do skorygowania zaskarżonej decyzji tak, by pozostawała ona w zgodzie z przepisami ustawy. Postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, zatem w przypadku odmowy udostępnienia informacji publicznej w pierwszej instancji, w wyniku skutecznego odwołania od takiej decyzji organ drugiej instancji władny będzie uchylić pierwotną decyzję i orzec o konieczności udostępnienia informacji publicznej na postawie art. 138 § 1 pkt 2) K.p.a. Taka decyzja instancji odwoławczej "zastępuje" rozstrzygnięcie pierwszej instancji, co w przypadku spraw dotyczących udostępniania informacji publicznej kończyć się będzie nie wydaniem kolejnego rozstrzygnięcia przez organ I instancji ale dokonaniem czynności w postaci przekazania wnioskodawcy żądanych informacji. Nie zaistniały ponadto w niniejszej sprawie przesłanki z art. 138 § 2 K.p.a. Nie można zatem rozszerzać pojęcia "zakres konieczny do wyjaśnienia sprawy" na uchybienie formalne małej wagi, które w dodatku zostało poniekąd sanowane. Skarżący został wezwany do wykazania szczególnej istotności udostępnienia informacji publicznej dla interesu publicznego, czemu zadośćuczynił w pełni i nie zamierza zmieniać swojego stanowiska w tym zakresie. Natomiast naruszenie art. 145 § 1 pkt 1) lit a) w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. polegało, na tym że WSA uchylił się od zajęcia merytorycznego stanowiska, wobec uznania, iż w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające wydanie przez organ decyzji kasacyjnej. Skarżący podnosi, że w sprawie nie ziściły się przesłanki wymienione w art. 138 § 2 K.p.a. Zaskarżoną decyzję należało w świetle powyższego uchylić i orzec co do istoty sprawy z uwagi na podnoszone przez skarżącego poważne uchybienia prawa materialnego. Ponieważ materiał dowodowy sprawy pozwolił WSA na wypowiedzenie się w kwestii charakteru informacji objętej wnioskiem, należy uznać, iż miał również możliwość (przy założeniu, że uznaje żądaną informację za przetworzoną) wypowiedzenia się co do zawartego w aktach materiału dowodowego dotyczącego ziszczenia się przesłanki szczególnej istotności żądania dla interesu publicznego (wykazaniem istotności przez Skarżącego, decyzjami organów rozstrzygających sprawę).

Prezes Sądu Okręgowego w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Według organu nie doszło do ograniczenia dostępu do informacji publicznej. Żądane przez stronę informacje są informacjami przetworzonymi. Uchybienia przepisów prawa materialnego nie mogły zostać usunięte w postępowaniu odwoławczym. Dlatego zaistniały przesłanki do zastosowania w sprawie art. 138 § 2 K.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie zarzuty są usprawiedliwione.

Stosownie do przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny podstaw powołanych w skardze kasacyjnej.

Ponieważ skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów mających oparcie w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W ramach tej podstawy kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 8, art. 12 § 1, art. 138 § 2 K.p.a. poprzez "utrzymanie w mocy" decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach. Takie sformułowanie zarzutu jest nieprawidłowe, bowiem wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając skargę nie wydaje wyroku utrzymującego w mocy decyzję organu. Orzeczenie utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie poddane kontroli może zapaść w postępowaniu administracyjnym przed organem odwoławczym. Natomiast sąd, w razie nieuwzględniania skargi, skargę oddala /art. 151 p.p.s.a./.

Przyjmując jednak za uzasadnieniem, że skarżącemu kasacyjnie chodziło o błędne zastosowanie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego polegające na nieuchyleniu decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., na skutek naruszenia wymienionych powyżej przepisów postępowania administracyjnego, to zarzutu ten wypada uznać za uzasadniony.

WSA podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji Prezesa Sądu Okręgowego, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Cytując jednak przepis stanowiący podstawę kasacyjnego rozstrzygnięcia powołał treść art. 138 § 2 k.p.a. w "starym" brzmieniu. Tymczasem decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach została wydana w dniu 18 sierpnia 2011 r., a więc po dacie istotnej nowelizacji tej regulacji postępowania odwoławczego. Zatem WSA dokonując kontroli zaskarżonej decyzji kierował się nieaktualną treścią przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Od 11 kwietnia 2011 r. art. 138 § 2 k.p.a. posiada następującą treść: Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Z regulacji tej wynika, że wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej będzie usprawiedliwione w sytuacji gdy organ pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania, w tym przepisy o postępowaniu dowodowym i jednocześnie niewyjaśniony zakres sprawy wymaga do rozstrzygnięcia przeprowadzenia dodatkowych czynności procesowych.

Zgodzić wypada się ze skargą kasacyjną, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. Kwestia wykazania interesu publicznego w dostępie do danych publicznych została wyjaśniona, stąd organ drugiej instancji mógł rozstrzygnąć sprawę we własnym zakresie, bez potrzeby ponownego kasowania rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Z akt sprawy i stanu faktycznego ustalonego w zaskarżonej decyzji, a zaaprobowanego przez WSA wynika, że pismem z dnia 13 października 2010 r. Prezes Sądu Rejonowego poinformował stronę, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej dotyczy informacji przetworzonej oraz wezwał skarżącego w trybie art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, Dz. U. Nr 112 poz. 1198 ze zm.), zwanej dalej u.d.i.p., do wykazania przyczyn, dla których uzyskanie informacji objętej wnioskiem jest szczególnie istotne dla interesu publicznego, w terminie 14 dni, pod rygorem umorzenia postępowania w sprawie. W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia 29 października 2010 r. strona wykazywała, że żądana informacja jest niezbędna dla przeprowadzenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym /sygn. Ts 204/07/, w przedmiocie kontroli konstytucyjnej praktyki stosowania prawa przez sądy rejestrowe. WSA odnosząc się do tej okoliczności wyraził pogląd, że organ odwoławczy nie mógł pozyskać informacji z innego postępowania, gdyż zostało ono dotknięte wadą nieważności, co orzeczono prawomocnym wyrokiem WSA z dnia 24 maja 2011 r. o sygn. akt IV SA/Gl 328/11.

Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić, gdyż WSA w wyroku z dnia 24 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 328/11 nie mógł stwierdzić nieważności postępowania administracyjnego. Wadą nieważności były dotknięte decyzje administracyjne a nie czynności podejmowane w toku postępowania, w tym czynność Prezesa Sądu Rejonowego wyrażona w piśmie z dnia 13 października 2010 r., polegająca na wezwaniu wnioskodawcy do wykazania interesu publicznego. Tą wadą nie była też dotknięta odpowiedź wnioskodawcy zawarta w piśmie z dnia 29 października 2010 r. Wobec tego ten materiał dowodowy powinien być spożytkowany przez Prezesa Sądu Okręgowego. Stwierdzić w tym miejscu należy, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie znają instytucji nieważności postępowania, w odróżnieniu od nieważności decyzji administracyjnej. Zaistnienie przesłanki z art. 156 § 1 K.p.a. prowadzi jedynie do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej i nie wiąże się - w odróżnieniu od unormowań procedury cywilnej /art. 386 § 2 K.p.c./ - ze zniesieniem postępowania dotkniętego tą nieważnością. Zatem oświadczenie strony zawarte w piśmie z dnia 29 października 2010 r. mogło zostać wykorzystane przez Prezesa Sądu Okręgowego do merytorycznego rozpatrzenia sprawy co oznacza, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 138 § 2 K.p.a., gdyż ta właśnie kwestia miała być przedmiotem wyjaśnienia przez organ I instancji (wezwanie o wykazanie interesu publicznego na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.).

Zatem zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, obejmujący również zasady ogólne /zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz szybkości postępowania/, jest usprawiedliwiony.

Nieusprawiedliwiony jest natomiast zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. Dla wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia kasacyjnego na podstawie zarzutu wskazującego na przepis art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a. p.p.s.a. wymaga się wskazania takiej regulacji prawa materialnego, której naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie zarówno w petitum skargi, jak i w jej uzasadnieniu nie wskazał przepisu prawa materialnego, którego naruszenie przez organ dawało podstawę do zastosowania art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a w związku z art. 134 p.p.s.a. Innymi słowy twierdzenia strony nie zostały poparte konkretnym przepisem prawa materialnego oraz powiązaniem z przytoczonymi wyżej regulacjami p.p.s.a.

Przy trafności jednego z zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, przedwczesna byłaby ocena podstaw kasacyjnych obejmujących naruszenia prawa materialnego, gdyby nie fakt, że oddalając skargę na decyzję kasacyjną, WSA "dla sprawności dalszego procesowania" wyraził wiążący dla organu pogląd co do charakteru informacji żądanej przez stronę.

Stanowisko WSA co do charakteru żądanej przez skarżącego informacji publicznej, a więc informacji przetworzonej w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., należy w zupełności podzielić. Złożone przez Kierownika Sekcji i Rejestru Przedsiębiorców KRS wyjaśnienia nie budzą żadnych wątpliwości, że żądanie dotyczy dostępu do znacznej ilości informacji prostych, których zebranie wymaga ponadprzeciętnych nakładów czasowych oraz zaangażowania osobowego. Nie sposób twierdzić, że ma charakter prostej informacji zebranie danych dotyczących 27 000 przedsiębiorców z okresu 13 lat, przy założeniu wpływu wniosków o wpis na poziomie 20 000 w skali roku. Złożony przez stronę wniosek wymaga nie tylko zebrania tych danych, ale także zbiorczego ich przedstawienia, co stawia przed administracją sądu konieczność przeprowadzania skomplikowanych obliczeń przez oddelegowanego tylko do tej pracy pracownika sądu. Przegląd kilku tysięcy akt spraw także pod kątem treści komparycji orzeczeń pozwala mówić o przetwarzaniu informacji publicznej a nie tylko o prostej czynności udostępnienia. Stąd nie można podzielić zarzutu błędnej wykładni art. 2 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Jeśli chodzi natomiast o przepisy Konstytucji RP, to WSA w żadnym wypadku nie przesądził kwestii odmowy udzielenia informacji publicznej. W szczególności nie odniósł się negatywnie do argumentacji podanej przez wnioskodawcę, zawartej w odpowiedzi na pytanie Prezesa Sądu Rejonowego o związek informacji z interesem publicznym. Tym samym nie mógł naruszyć przytoczonych norm konstytucyjnych poprzez stwierdzenie, że wypowiadanie się o zasadności wniosku jest przedwczesne. Naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niezastosowanie nie może w świetle art. 174 pkt 1 p.p.s.a. polegać na ewentualnym naruszeniu normy, jak twierdzi skarżący kasacyjnie, pisząc o możliwości ograniczenia konstytucyjnego prawa do uzyskania informacji publicznej. Naruszenie prawa materialnego w znaczeniu tej regulacji powinno być pewne a nie potencjalne. Dlatego zarzut naruszenia art. 2 w związku z art. 54 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 3 w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji RP nie może osiągnąć zamierzonego skutku.

Reasumując, skoro zarzuty skargi kasacyjnej okazały się częściowo usprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w wyroku, w oparciu o przepis art. 185 p.p.s.a.

Orzeczenie o kosztach ma oparcie w przepisie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.