Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 298/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 2 i 3, art. 137
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2012 r. sprawy ze skargi J. P., M. P., Z. P. i U. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R. decyzją nr [...] z dnia [...] roku umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0546 ha, zapisanej w KW nr [...], położonej w R. obręb O. W podstawie prawnej decyzji organ I instancji powołał art. 4 pkt 9b¹, art. 9 a, art. 136 ust. 3, art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( tj. Dz. U. z 2010 roku, nr 102, poz. 651 z późn. zm.), dalej u.g.n. w związku z art. 104 i art. 105 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego dalej k.p.a.

Organ orzekający ustalił, że M. i W. P. aktem notarialnym z [...] roku zbyli działkę nr [...], w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 12 marca 1958 roku ( t.j. Dz. U. nr 10, poz. 64 z 1974 roku ) na rzecz Skarbu Państwa – KWK "A". Zbycie nastąpiło zgodnie z decyzją Wojewódzkiego Zarządu Urbanistyki i Architektury w K. z dnia [...] roku nr [...], zatwierdzającą plan realizacyjny oraz ustalającą miejsce i warunki realizacji inwestycji określonej jako budowa domów dla KWK "A".

Na skutek scalenia nieruchomości działka o numerze [...] weszła w obszar działki nr [...], która następnie uległa kilkakrotnym podziałom w wyniku których powstały działki o następujących numerach: [...],[...],[...],[...]( powstałe z działki nr [...]),[...], [...],[...],[...] ( powstałe z podziału działki [...]) oraz [...]. Działka nr [...] stanowi własność osób fizycznych – H. i K. R., na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] roku. Wcześniej właścicielem wskazanej działki było Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowe "B" Sp. z o.o., które nabyło tę nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży z dnia 26 czerwca 2001 roku od Przedsiębiorstwa Handlowo – Produkcyjnego "A" Sp. z o.o., a z kolei to przedsiębiorstwo nabyło prawo własności ww. nieruchomości od Gminy P., na podstawie umowy z dnia [...] roku.

O zwrot działki nr [...] wystąpili w dniu 8 lutego 2001 roku jej byli właściciele M. i W. P. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] roku nr [...] umorzył postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość z powodu braku władania nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku nr [...] uchylił ww. decyzję. Skarga na decyzję Wojewody [...] została odrzucona przez ówczesny Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach ( postanowienie z dnia 22 października 2004 roku sygn. akt

II SA/Ka 2251/02 )

Postanowieniem z dnia [...] roku nr [...] Prezydent Miasta R. zawiesił postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu rozstrzygnięcia przez sąd cywilny kwestii legalności umów przenoszących własność spornych nieruchomości, jednocześnie M. i W. P. zostali wezwani do wystąpienia do sądu celem rozstrzygnięcia powyższego zagadnienia wstępnego.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] roku nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone przez M. i W. P. postanowienie Prezydenta Miasta R. z dnia [...] roku.

W dniu 17 września 2007 roku zmarł W. P., a jego spadkobiercami zostali M. P., U. B., Z. P. oraz J. B.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] roku nr [...] uchylił postanowienie Prezydent Miasta R. z dnia [...] roku nr [...] odmawiające podjęcia zawieszonego postępowania.

Postanowieniem z dnia [...] roku nr [...] Prezydent Miasta R. podjął zawieszone postępowanie, a następnie decyzją z dnia [...] roku nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie o zwrot nieruchomości w tym między innymi działki nr [...]. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Organ I instancji uzupełnił akta sprawy o decyzję Prezydenta Miasta R.

z dnia [...] roku nr [...] o podziale nieruchomości. Organ ostateczne ustalił, że objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość nr [...] stanowiła w dacie złożenia tego wniosku i stanowi nadal własność prywatną, której zbycie nastąpiło po dniu 1 stycznia 1998 roku. W związku z tym, że zwrot nieruchomości może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego organ umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie o zwrot objętej wnioskiem nieruchomości.

J. P., działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik M. P., U. B. oraz Z. P. wniósł odwołanie od powyższej decyzji domagając się jej uchylenia. Podniesiono, że okoliczność iż skarżący nie władają nieruchomością nie stanowi przesłanki do umorzenia postępowania. W ocenie odwołujących to na organie administracji spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub Gmina włada nieruchomością podlegająca zwrotowi.

Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku, powołując się na art. 104, art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 9a w związku z art. 136 u.g.n. uchylił decyzję organu I instancji w całości i orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...].

W motywach wskazał, że wywłaszczona nieruchomość została oddana

w użytkowanie wieczyste na rzecz Górniczej Spółdzielni Mieszkaniowej przy KWK "A". Ustanowione prawo wygasło przed dniem wejścia w życia ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami tj. przed dniem 1 stycznia 1998 roku. Umową z dnia 26 lutego 1997 roku wskazana Spółdzielnia darowała Gminie P. prawo użytkowania wieczystego ww. nieruchomości. Organ II Instancji powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1999 roku OPK 26/99 wskazał, że przepis art. 229 u.g.n. znajduje zastosowanie wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy i stan taki trwał w dniu jej wejścia w życie. Ponadto za osobę trzecią, o której mowa w ww. przepisie nie można uznać gminy, która nabyła prawo własności nieruchomości w drodze komunalizacji. W przedmiotowej sprawie wskazany przepis nie ma zastosowania, co nie przesądza o możliwości zwrotu przejętego gruntu. W praktyce taki zwrot oznacza przywrócenie stosunków własnościowych do stanu prawnego sprzed daty wywłaszczenia nieruchomości. Zwrot jest możliwy w sytuacji, gdy zostaną spełnione równocześnie dwie przesłanki prawne tj. gdy nieruchomość stanie się zbędna w rozumieniu art. 137 u.g.n. oraz gdy aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, nawet gdyby stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste. W ocenie organu taka decyzja nie dałaby się pogodzić z istniejącym stanem prawnym, a przede wszystkim byłaby ona niewykonalna.

Organ podkreślił, że w dniu orzekania prawo własności nieruchomości przysługuje osobom fizycznym – H. i K. R. Zarówno Skarb Państwa jak i Gmina P. utracili władanie nad nieruchomością, co stanowi negatywną przesłankę dla orzeczenia o jej zwrocie. Wskazano, że poprzednio działka ta podlegała kilkakrotnemu obrotowi, a jej zbycia dokonywano w drodze umów zawieranych w formie aktu notarialnego. Dodatkowo podniesiono, że o ile Gmina P. posiada interes prawny w sprawie ewentualnego unieważnienia umowy z dnia [...] roku zawartej z Przedsiębiorstwem Handlowo Produkcyjnym "B" Sp. z o.o., to interesu takiego nie posiada już w zakresie pozostałych umów tj. umowy z dnia [...] roku oraz z dnia [...] roku zawartych pomiędzy podmiotami prywatnymi. Organ odwoławczy zgodził się z opinią, iż to na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek doprowadzenia nieruchomości do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina włada nieruchomością podlegająca zwrotowi, jednak możliwość taka istnieje jedynie w przypadku, gdy organ może usunąć akty rozporządzenia gruntem mocą własnych orzeczeń, co w przedmiotowej sprawie nie jest możliwe.

Odnosząc się do zarzutu przewlekłości postępowania oraz poświadczenia nieprawdy w dokumentach organ wskazał, że zarzuty te nie znalazły potwierdzenia

w zgromadzonym materiale dowodowym, a organ I instancji nie naruszył przepisów

art. 7, art. 8 art. 9 , art. 70 art. 77 § 1 ani też art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy zaznaczył, że błędne jest uzasadnienie prawne decyzji organu I instancji. W przedmiotowej sprawie nie zachodzi bowiem bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 §1 k.p.a. Wnioskodawcom przysługuje roszczenie o zwrot przejętej nieruchomości, a brak jego realizacji wynika z faktu zbycia nieruchomości z naruszeniem art. 136 ust. 2 u.g.n.

W sprawie, mimo zamiaru użycia nieruchomości na inny cel niż określony w akcie o jej przejęciu, poprzedni właściciele nie zostali poinformowani o możliwości zwrotu gruntu,

w związku z czym mogą oni dochodzić roszczeń z tego tytułu przed sądem powszechnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. P., M. P., U. B. oraz Z. P. wnieśli o uchylenie ww. decyzji Wojewody [...] w części, w której Wojewoda orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości i przekazanie sprawy Wojewodzie do ponownego rozpoznania w celu doprowadzenia do odzyskania władztwa nad podlegającą zwrotowi częścią nieruchomości. Ponadto wnieśli o stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa tj. przepisów art. 136 i 137 u.g.n. oraz art. 97 § 1 ust. 4 i art. 107 § 3 , art. 12, art. 35. art. 7, 8, 9, oraz art. 77 §1 k.p.a. i art. 304 § 2 Kodeksu Postępowania karnego ( dalej k.p.k.). Wnieśli również o zasądzenie kosztów według norm przepisanych.

W pierwszej kolejności skarżący zarzucili, że organ nie uwzględnił powoływanych przez skarżących orzeczeń sądów, czym naruszył art. 7 art. 77 §1 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. Następnie podnosili, że wniosek o zwrot nieruchomości został złożony 8 lutego

2001 roku i po dziesięciu latach nie zakończył się decyzją ostateczną, co narusza

art. 12 i art. 35 k.p.a. W ocenie skarżących błędna jest również dokonana przez organ wykładnia przytoczonej uchwały Sądu Najwyższego, że ustanowione prawo na nieruchomości skutkuje prawem wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, bowiem w jej uzasadnieniu wskazano, że to na organach spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu w którym stają się one władającymi nieruchomością.

Następnie skarżący podnosili, że konsekwencją stwierdzenia przez Wojewodę

w zaskarżonej decyzji, że Gmina P. posiada interes prawny w sprawie unieważnienia umowy z dnia [...] roku jest przyjęcie, że organy administracji mają zdolność procesową, a po przejściu z dniem 1 stycznia 2001 roku sołectwa O. do Gminy R. takie uprawnienia przysługiwało również Prezydentowi. Skoro Prezydent nie wystąpił z takim powództwem, to w myśl art. 304 § 2 k.p.k. jego obowiązkiem było zawiadomienie prokuratury o popełnieniu przestępstwa art. 231 Kodeksu karnego. Prokuratura bowiem w związku z art. 7 Kodeksu postępowania cywilnego ( dalej k.p.c. ) posiada uprawnienia do wszczęcia powództwa o ustalenie nieważności czynności prawnej art. 189 k.p.c. W tym zakresie skarżący powołali się na wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2008 roku sygn. akt WA 1/108, oraz z dnia 2 sierpnia 2007 roku sygn. akt V CSK 109/07.

Wreszcie skarżący zaznaczyli, że ich uprawnienie jest gwarantowane Konstytucją i w związku z tym nie może zostać ograniczone ani przez ustawodawcę, ani tym bardziej przez organy administracji. Jeżeli rozstrzygniecie sprawy o zwrot nieruchomości stało się zależne od wcześniejszego doprowadzenia stosunków prawnych do stanu, w którym decyzja o zwrocie nieruchomości stanie się wykonalna, a organ orzekający o zwrocie nie może samodzielnie oceniać ważności umowy zawartej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego to postępowanie w sprawie powinno zostać zawieszone. Podkreślono, że to na organie administracji ciąży obowiązek doprowadzenia do stanu

w którym Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego władać będzie nieruchomością podlegającą zwrotowi. W tym zakresie przywołano wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 grudnia 2010 roku sygn. akt II SA/Rz 562/10.

W odpowiedzi na skargę organ podniósł, że w art. 216 u.g.n ustawodawca przyznał roszczenie o zwrot gruntów nabytych między innymi na podstawie art. 6 ustawy

z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości

do gruntów przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów o których mowa w art. 216 ww. ustawy nie oznacza jednak, że nieruchomości te zostały wywłaszczone, bowiem nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy co stanowiło alternatywę do wywłaszczenia. Następnie organ podkreślił,

że roszczenie o zwrot nieruchomości nie ma charakteru bezwzględnego. Ustawodawca ograniczył bowiem możliwość dochodzenia zwrotu nie tylko zrealizowaniem celu wywłaszczenia lecz również sprzedażą nieruchomości bądź ustanowieniem na niej prawa użytkowania wieczystego przed dniem wejścia w życie ustawy tj. dniem 1 stycznia

1998 roku. Organ zauważył, że choć w przedmiotowej sprawie nie zachodzą powyższe okoliczności, to jednak w zaskarżonej decyzji wskazano na niemożność odzyskania przez Skarb Państwa bądź gminę P. władania przedmiotową nieruchomością,

co stanowi przesłankę odmowy jej zwrotu na rzecz skarżących. Organ zauważył,

że powoływane przez skarżących orzeczenia zapadały w odmiennych stanach faktycznych.

Następnie Wojewoda podniósł, że organ I instancji postanowieniem z dnia

[...] r. nr [...] zawiesił postępowanie, jednak poprzedni właściciele nabytej nieruchomości, pomimo wezwania organu w tym zakresie, nie wystąpili do sądu celem rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego tj. zbadania legalności umów przenoszących prawo własności m.in. przedmiotowej działki. Organ odwoławczy wskazał także, że nie posiada wiedzy na temat popełnienia przez funkcjonariusza publicznego przestępstwa i stąd nie widzi podstaw do występowania w tym zakresie do prokuratury.

Ostatecznie organ odwoławczy raz jeszcze wskazał, że stwierdzając niemożność zwrotu przedmiotowej nieruchomości organ nadzoru wskazał na naruszenie art. 136 ust. 2 u.g.n. informując jednocześnie, że strony mogą dochodzić roszczeń z tego tytułu przed sądem powszechnym.

Na rozprawie w dniu 20 lipca 2012 roku skarżący J. P., działając również jako pełnomocnik pozostałych skarżących podniósł, że organy nie rozstrzygnęły

czy nieruchomości została wykorzystana na cele wywłaszczenia, ponadto skarżący nie dysponowali umowami cywilnymi i stąd nie znając ani ich przedmiotu, ani stron nie mogli wystąpić do sądu cywilnego o ich weryfikację. W ocenie skarżącego władztwo gminy nad nieruchomością nie decyduje przy zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, bowiem przesłanki zwrotu określa art. 136 i 137 u.g.n. Wskazali na złamanie przez organ bezwzględnego zakazu przenoszenia własności nieruchomości bez poinformowania poprzednich właścicieli. Podał, że organ jest zobligowany do odzyskania władztwa nad nieruchomością oraz wskazał, że w toku postępowania wydano szereg rozstrzygnięć

z pominięciem udziału stron w szczególności postanowienie z dnia [...] roku, które to rozstrzygnięcia powinny z urzędu zostać wyeliminowane z obrotu lub należy stwierdzić ich wydanie z naruszeniem prawa. Zauważa, że w sprawie wadliwie doszło

do podziału działek i wydania pozwolenia na budowę z pominięciem osób zwracających się o zwrot. Skarżący potwierdził, że w jego ocenie fakt zbycia nieruchomości prowadzi

do wniosku o jej zbędności na cele wywłaszczenia. Pełnomocnik organu przyznał,

że w zaskarżonej decyzji nie zawarto wprost stwierdzenia o zbędności nieruchomości

na cel wywłaszczenia lub jej niewykorzystaniu ale wynika to z okoliczności opisanych

w uzasadnieniu.

Skarżący wskazał, że nie wnosi o zwrot działki nr [...], a jedynie szacunkowo wnosi o zwrot ok. 60 m² z tej działki, pozostała jej część została już zabudowana budynkiem mieszkalnym państwa R.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Bezsporne jest w sprawie, że przedmiotowa nieruchomość po jej przejęciu w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) i po dniu wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy

o gospodarce nieruchomościami, została sprzedana osobie trzeciej, a następnie jeszcze dwukrotnie podlegała sprzedaży. Na mocy art. 216 ust. 1 u.g.n. do przedmiotowej nieruchomości znajdą odpowiednie zastosowanie przepisy tej ustawy w zakresie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W sprawie ponadto pozostaje poza sporem, że zbycie nieruchomości przez Gminę P. w 1999 roku nastąpiło z naruszeniem art. 136 ust. 2 u.g.n., a do tego momentu nieruchomość nie została wykorzystana na cel zgodny

z wywłaszczeniem.

W ocenie Sądu w zaistniałej sytuacji orzeczenie o zwrocie nieruchomości na rzecz byłych właścicieli nie jest jednak możliwe. O zależności pomiędzy zwrotem nieruchomości, a prawem własności przysługującym osobom trzecim wielokrotnie wypowiadano się

w doktrynie i orzecznictwie, wskazując, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji

o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością na skutek m.in. jej sprzedaży. W takiej sytuacji sam fakt utraty władania tą nieruchomością przez podmiot publicznoprawny stanowił negatywną przesłankę dla orzeczenia o jej zwrocie, a zatem okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel bądź w ogóle nie wykorzystano, nie miały znaczenia dla wyniku sprawy, jakim jest orzeczenie o odmowie zwrotu (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 roku, III AZP 13/93, OSA 1994/10/7). Organ administracji może orzec o zwrocie zbędnej nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością, nie można natomiast orzec o zwrocie nieruchomości, jeśli tego władztwa się wyzbyły. Decyzja taka naruszałaby porządek prawny, nie dałaby pogodzić się z istniejącym na gruncie stanem prawnym, a przede wszystkim - byłaby niewykonalna. Nie jest natomiast wykluczone dochodzenie przez poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych od Skarbu Państwa lub gminy na zasadach ogólnych

tj. przed sądem powszechnym w celu naprawienia szkody wynikłej wskutek zbycia wywłaszczonej nieruchomości niewykorzystanej na cel wywłaszczenia lub oddania

jej w użytkowanie wieczyste.

Stosownie do art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu

7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja

o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Dla dopuszczalności zwrotu zbędnej na cel wywłaszczenia części nieruchomości wystarczającym jest spełnienie jednego z ww. warunków.

Zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia jest materialnoprawną przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz jej byłego właściciela lub następcy prawnego. Takiego materialnoprawnego wymogu nie stanowi natomiast kwestia władania nieruchomością. Istotne znaczenie dla toku postępowania z punktu widzenia interesów byłych właścicieli ma zatem ustalenie, czy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a więc czy w dniu złożenia przez uprawnionego wniosku został zrealizowany cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. Natomiast to, iż Skarb Państwa lub gmina nie władają wywłaszczoną nieruchomością, ma tylko takie znaczenie, że organ orzekający nie może wydać decyzji pozytywnej,

tj. orzekającej o zwrocie. Takie stanowisko znalazło poparcie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych, a jego konsekwencją jest obowiązek organu

do przeprowadzenia postępowania w sposób pozwalający na ustalenie przesłanek

z art. 136 ust. 3 u.g.n. (por. wyroki NSA z dnia 29 sierpnia 2006 roku, sygn. akt I OSK 879/05; z dnia 10 lipca 2008 roku, sygn. akt I OSK 557/07; z dnia 6 listopada 2008 roku, sygn. akt I OSK 1477/07; z dnia 28 stycznia 2009 roku, sygn. akt I OSK 219/08, a także prawomocny wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 października 2008 roku,

sygn. akt I SA/Wa 646/08).

Zaznaczyć należy, że na gruncie przepisów u.g.n. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji określonej w art. 136 ust. 3 tej ustawy wygasa względnie nie przysługuje jedynie w okolicznościach wymienionych w art. 136 ust. 5 i w art. 229 u.g.n. W rozpatrywanej sprawie te przypadki nie miały miejsca.

Rację mają skarżący podnosząc, że to na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi. Jednakże zarówno Skarb Państwa, jak i gmina doprowadzić do takiego stanu mogą wyłącznie na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Słusznie wskazuje organ odwoławczy, że z uwagi na wielokrotny obrót sporną nieruchomością, nie jest w chwili obecnej prawnie możliwe takie działanie organów, które pozwoliłoby doprowadzić do przywrócenia władania nieruchomością któremuś z podmiotów publicznoprawnych.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniach powołanych wyroków, że jedynie w postępowaniu administracyjnym jest możliwe ustalenie, czy spełnione zostały przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W tej sytuacji obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest ustalenie tych przesłanek przed wydaniem decyzji. Prawidłowo zatem organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji umarzającą postępowanie w sprawie. Umorzenie postępowania oznaczałoby bowiem całkowite pominięcie badania przez organ merytorycznych przesłanek zwrotu nieruchomości. Organ odwoławczy, jakkolwiek nie zupełnie wprost,

to jednak w sposób nie budzący wątpliwości dał w swojej decyzji wyraz temu,

iż przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia.

W szczególności organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał,

że wnioskodawcom przysługuje roszczenie o zwrot przejętej nieruchomości, a brak możliwości jego realizacji wynika z faktu jej zbycia z naruszeniem art. 136 ust. 2 u.g.n.

W postępowaniu ustalono, że mimo zamiaru użycia nieruchomości na inny cel niż określony w umowie z [...] roku, poprzedni właściciele nie zostali poinformowani

o możliwości zwrotu gruntu.

W ocenie Sądu tak poczynione ustalenia przesądzają o zaistnieniu przesłanek

z art. 136 ust. 3 u.g.n., a tym samym organ odwoławczy zrealizował swój obowiązek w tym zakresie. Nie znajduje zatem uzasadnienia sformułowany przez skarżącego na rozprawie zarzut, że organy nie rozstrzygnęły kwestii zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. To ustalenie z naprowadzonych wyżej powodów nie mogło w niniejszej sprawie doprowadzić do fizycznego zwrotu nieruchomości. Otwiera jednak skarżącym drogę do ewentualnego dochodzenia roszczeń przed sądem powszechnym, o czym już wyżej była mowa.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, wskazać przyjdzie,

że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojawia się pogląd o możliwości, a nawet obowiązku zawieszenia postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości do czasu rozstrzygnięcia legalności czynności prawnych, na podstawie których dokonano rozporządzenia tą nieruchomością. W kontrolowanej sprawie organy wywiązały się z tego obowiązku. Właśnie w tym celu wydane zostało postanowienie

o zawieszeniu postępowania. Postępowanie było zawieszone przez okres 4 lat, jednakże w tym czasie nie zostało zainicjowane żadne postępowanie mające na celu zbadanie legalności zawartych umów. Zasadnie też organy zauważają, że same nie miały legitymacji do zainicjowania takich postępowań. Nie miały też środków prawnych pozwalających na przymuszenie osób trzecich do podjęcia działań w tym kierunku.

Z kolei brak działań organów administracji publicznej zmierzających

do powiadomienia organów ścigania o popełnieniu przestępstwa lub o podejrzeniu popełnienia przestępstwa został skarżącym wytłumaczony w odpowiedzi na skargę. Organ odwoławczy wyraźnie bowiem stwierdził, że nie posiada wiedzy o popełnieniu przestępstwa przez funkcjonariusza publicznego, co jest wystarczającym powodem, aby odstąpić od zawiadomienia organów ścigania. Nic zresztą nie stało i nie stoi

na przeszkodzie, aby w sytuacji posiadania takiej wiedzy przez skarżących, sami

oni dokonali zawiadomienia organów Policji lub prokuratury.

Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270).

-----------------------

1