Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 4125/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2016 poz 2042
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P., E. K. i J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2148/17 w sprawie ze skargi M. P., E. K. i J. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 maja 2018r., sygn. akt I SA/Wa 2148/17, oddalił skargę M. P., E. K. i J. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] września 2017 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody Lubuskiego z [...] lipca 2017 r. nr [...], odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez I. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości H., powiat w., województwo n.

Z ustaleń organu wynika, że wnioskiem z 5 grudnia 2008 r. M. P., A. K. i J. K.i zwrócili się do Wojewody Lubuskiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich matkę I. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w H. o łącznej powierzchni 219 ha. Organ ustalił, że w ramach rekompensaty I. K. nabyła już gospodarstwo rolne w m. P., gm. T., które obejmowało grunt o powierzchni 8,17 ha i parcelę siedliskowo-zagrodową. Organ uznał, że jedynym dowodem potwierdzającym, że I. K. jako właścicielka pozostawiła nieruchomość poza obecnymi granicami RP jest orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w Poznaniu z [...] października 1946 r., w którym stwierdzono, że pozostawiła gospodarstwo rolne o pow. 26 ha, w tym 2,50 ha sadu, dom, stodołę, stajnie, chlew drewniany. Wnioskodawcy załączyli oświadczenia świadków: M. M. i W. J., które w ocenie organu spełniają formalne wymogi ustawy z 8 lipca 2005 r., jednak nie określono w nich powierzchni pozostawionej nieruchomości, co oznacza że oświadczenia te nie zaprzeczają temu, że I. K. pozostawiła w m. H. nieruchomość o pow. 26 ha, jak zostało to stwierdzone w orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] października 1946 r. Podano, że złożone przez wnioskodawców dokumenty pozyskane z archiwum litewskiego dotyczą M. W. i W. F. i w szczególności nieruchomości pozostawionej w m. H.

Zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP dokonuje się w wysokości równej 20 % wartości tych nieruchomości, a stosownie do ust. 3 wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości i wartość położonych na niej budynków. W przedmiotowej sprawie 20% wartości nieruchomości pozostawionej wynosi 191 936,72 zł., którą to kwotę należy pomniejszyć o 462 739, 90 zł tj. wartość nabytej nieruchomości. Zatem, według orzekających w sprawie organów administracji, wysokość należnej rekompensaty jest mniejsza od wartości nabytej przez I. K. nieruchomości, co oznacza, że rekompensata została już w całości zrealizowana.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli M. P., J. K. i E. K.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 15 maja 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę.

Sąd wskazał, że art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w sposób szczegółowy wskazuje istotne dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu do wniosku należy dołączyć m. in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Konstrukcja tego przepisu dowodzi, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości. Jakimi dowodami okoliczności te mają być wykazane ustawa wskazuje w ust. 4 i ust. 5 przepisu art. 6. Pomimo, że przepis art. 6 ustawy nie wyklucza innych dowodów niż w nim wymienione, jednakże dowodom wskazanym w ustawie nadaje określoną rangę.

Sąd przypomniał, że w rozpoznawanej sprawie organ swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w Poznaniu z [...] października 1946 r. Sąd zauważył, że dowód w postaci orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacji wymieniony jest w art. 6 pkt 2 powołanej wyżej ustawy. Zaznaczył przy tym, że dowody wymienione w tym przepisie mają pierwszeństwo przed innym dowodami. Sąd podkreślił, że z w/w orzeczenia wynika, iż I. K. pozostawiła gospodarstwo rolne o pow. 26 ha zabudowane wymienionymi w nim budynkami.

Sąd wskazał, że na równi z dowodem z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego ustawodawca stawia dowód z dokumentów pozyskanych z archiwów państwowych. Organ I instancji w toku postępowania pozyskał dokument z Centralnego Państwowego Archiwum Litwy o treści, że w archiwalnych zasobach izby rolniczej, w aktach 1937 r. na liście, bez daty, gospodarstw powiatu W. ponad 30 ha wpisana jest za nr [...] – K. I. w miejscowości H. posiadająca 199 ha użytków rolnych oraz 20 ha lasów i nieużytków. Sąd zaznaczył, że dokument ten nie jest dokumentem własności, wymienia jedynie na liście bez daty, że I. K. w miejscowości H. posiada 199 ha użytków rolnych oraz 20 ha lasu, i nieużytków. Dokument ten nie może więc stanowić wyłącznego dowodu na okoliczność pozostawienia przez I. K. nieruchomości o tej powierzchni wobec treści orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego wydanego na podstawie oświadczenia samej I. K. i zeznań wskazanych przez nią świadków.

Sąd I instancji podał że skarżący złożyli do akt sprawy uwierzytelnione kopie dokumentów pozyskanych z archiwów. Są to dokumenty bankowe, które odnoszą się do majątków stanowiących wówczas własność M. W. – matki I. K. oraz W. F. – babki I. K. Sąd wskazał, że w sprawie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez M. W. toczy się odrębne postępowanie i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie procedował w tej sprawie wyrokiem z 8 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2123/17. Natomiast co do majątku W. F., która zmarła 20 kwietnia 1934 r. brak jest potwierdzenia, że majątek ten odziedziczyła I. K. W ocenie Sądu z tego powodu dokumenty złożone przez stronę nie stanowią dowodu, że I. K. pozostawiła nieruchomość o pow. 219 ha. Wskazano, że art. 6 ust. 5 powołanej ustawy stanowi, że w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP mogą być oświadczenia dwóch świadków, które muszą spełnić wymogi określone w tym przepisie. W niniejszej zaś sprawie wnioskodawcy złożyli oświadczenia dwóch świadków z 29 maja 2012 r., które spełniają wymogi określone przepisem art. 6 ust. 5 ustawy. Zeznali oni, że I. K. do wybuchu II Wojny Światowej była właścicielką folwarku H. Świadkowie ci w dacie 1 września 1939 r. byli w wieku 12 i 14 lat, nie wskazali jaką powierzchnię miał folwark a nadto zeznali, że wiedzę tę mają od członków swojej rodziny. Zdaniem Sądu słusznie więc organ uznał, że oświadczenia tych świadków nie dowodzą, że I. K. pozostawiła nieruchomość o powierzchni 219 ha.

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że organ w sposób wyczerpujący rozpatrzył całość materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i dokonał oceny dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 kpa. Ocenę tę Sąd I instancji w całości podzielił. W ocenie Sądu nie można zarzucić organowi, że dokonał oceny dowodów w sposób dowolny i wybiórczy. Nietrafny jest także, zdaniem Sądu, zarzut skargi o naruszeniu art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., poprzez nieuwzględnienie jako wiarygodnych oświadczeń świadków M. M. i W. J. Organ słusznie bowiem ocenił, że nie wynika z nich, aby I. K. pozostawiła nieruchomość o powierzchni 219 ha. Za niezasadny Sąd uznał także zarzut polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że I. K. pozostawiła nieruchomość o pow. 26 ha położoną w H. Jedynie w sposób wiarygodny, bo orzeczeniem Państwowego Urzędu Repatriacyjnego zostało wykazane, że pozostawiła nieruchomość o pow. 26 ha. Natomiast nie ma w sprawie dowodów na to, że pozostawiła nieruchomość o większej powierzchni niż 26 ha, a szczególnie, że pozostawiła 219 ha.

Sąd I instancji podał, że ze złożonych przez strony operatów szacunkowych wynika, iż 20% wartości nieruchomości pozostawionej o pow. 26 ha, zabudowanej, wynosi 191 936.72 zł. Jest również bezsporne, że I. K. w ramach rekompensaty nabyła zabudowane gospodarstwo rolne w m. P., gm. T. pow. 8,17 ha, którego wartość została oszacowana na kwotę 462 739,90 zł. Wynika więc, że wysokość należnej rekompensaty jest mniejsza od wartości nieruchomości nabytej przez I. K. W ocenie Sądu uzasadnia to odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty ponieważ I. K. prawo to zrealizowała w całości.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyli skarżący, reprezentowani przez adwokata, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wniesiono o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., art. 75 k.p.a., polegający na uznaniu dowodu z dokumentu Państwowego Urzędu Repatriacji, jako dowodu mającego pierwszeństwo przed innymi dowodami stosując legalną teorię dowodów, w sytuacji gdy nie ma podziału środków dowodowych na "silniejsze" i "słabsze" oraz nie przewiduje się, aby pewne okoliczności mogły być udowodnione tylko za pomocą określonych środków dowodowych, a przyznawanie pewnym dowodom większej mocy dowodowej należy zakwalifikować jako rażąco naruszające prawo;

2) naruszeniu przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., polegające na tym, że Sąd przez formułowanie ocen poszczególnych dowodów samodzielnie tj. w oderwaniu od pozostałych dowodów nie rozpatrzył w sposób kompleksowy i wyczerpujący całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie na skutek czego doszedł do błędnego wniosku w zakresie łącznej powierzchni nieruchomości należącej do strony, w sytuacji gdy należyta, kompleksowa i niewybiórcza ocena wszystkich zgromadzonych dowodów we wzajemnej łączności prowadzi do wniosku, że powierzchnia nieruchomości pozostawionej przez I. K. w H. wynosiła 219 ha.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie jedynie na podstawie orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] października 1946 r. uznając go za "dowód mający pierwszeństwo przed innymi dowodami". Natomiast Sąd całkowicie pominął okoliczność, że orzeczenie to zostało wydane na podstawie wniosku strony z dnia 13 sierpnia 1946 r. o przyznanie praw repatrianta i przydzielenie odpowiedniego gospodarstwa poniemieckiego oraz na podstawie zeznań świadków F. J. i A. S. Podkreślono, że faktem powszechnie znanym, nie wymagającym udowodnienia jest, iż osoby starające się o status repatrianta i ubiegające się o przydzielenie im nieruchomości, nie mogły podać prawdziwych danych dotyczących powierzchni pozostawionych przez nie majątków, bowiem negatywne nastawienia ówczesnej władzy komunistycznej do ludzi posiadających przed wojną majątki większe, niż przeciętne, skutkowało represjami. Wskazano, że dramatyczne okoliczności towarzyszące opuszczeniu domu i majątku oraz strach przed represjami spowodowały, iż I. K. była zmuszona ukrywać rzeczywistą powierzchnię pozostawionego przez nią majątku w H. To samo uczynili na jej prośbę świadkowie F. J. i A. S. Niezrozumiałe jest dla skarżących pomijanie przez Sąd przy ocenie dowodu z dokumentu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego – bezrefleksyjne stawianie go ponad inne dowody - tła historycznego i ówczesnych warunków związanych z represjami komunistycznego rządu.

Niezrozumiałe jest również dla skarżących kasacyjnie potraktowanie przez Sąd dowodu z dokumentu Centralnego Archiwum Państwowego Litwy z dnia 18 lipca 2007 r., w którym I. K. figuruje, jako osoba posiadająca nieruchomość o powierzchni zdecydowanie większej niż stwierdzono w orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, jako dowodu "słabszego".

W ocenie skarżących kasacyjnie, rzeczywista powierzchnia i prawo własności w H. została wykazana zarówno dowodami z dokumentów, jak i dowodami osobowymi w postaci zeznań świadków M. M. i W. J. Analiza przedłożonych przez skarżących dokumentów, m.in. uwierzytelnionej kopii pisma wraz z tłumaczeniem z Centralnego Archiwum Państwowego Litwy z dnia 18 lipca 2007r. we wzajemnej łączności z pozostałymi dowodami, m.in. z dokumentami pochodzącymi z Wileńskiego Banku Ziemskiego, prowadzi do wniosku, że I. K. posiadała w H. 199 ha użytków rolnych i 20 ha lasów i nieużytków. Dokumenty te są ewidentnym dowodem na to, że I. K. posiadała w H. nieruchomość o powierzchni znacznie większej niż przyjęta przez Sąd powierzchnia 26 ha. Wskazano, że z pisma z dnia 29 września 1934 r. do Wieleńskiego Banku Ziemskiego jednoznacznie wynika, iż W. F. zmarła w dniu 20 kwietnia 1934 r. Natomiast z treści pisma M. W. (męża M. W.) wynika, iż zostało wszczęte postępowanie spadkowe po W. F., tj. matce M. W. Zdaniem skarżących kasacyjnie, dokumenty te uprawdopodobniają datę śmierci W. F. oraz fakt, że M. W. nabyła w drodze dziedziczenia pozostawione nieruchomości. Ponadto wskazano, że skarżący przedłożyli pismo I. K. z dnia 17 września 1938 r. do Wileńskiego Banku Ziemskiego, zawiadomienie Prokuratorii Generalnej SP o licytacji nieruchomości wyznaczonej na dzień 13 grudnia 1939 r. oraz pismo z dnia 5 września 1939 r. o bezprzedmiotowości zawiadomienia o licytacji. W ocenie skarżących, oczywistym jest, że gdyby dłużniczka nie była właścicielką tych nieruchomości, to bank nie wszcząłby przeciwko niej egzekucji z nieruchomości. Podniesiono, że choć dokumenty te dotyczą w szczególności nieruchomości w H., to jednak w kontekście całego materiału dowodowego stanowią potwierdzenie, że I. K., jako właścicielka nieruchomości pozostawiła w H. majątek o powierzchni znacznie większej niż 26 ha.

W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogóloadministracyjnej NSA z dnia 18 maja 2021 r. – na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) – zawiadomiono pełnomocników stron i strony o skierowaniu skargi kasacyjnej na posiedzenie niejawne. Poinformowano przy tym, że każda ze stron ma prawo w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o skierowaniu na posiedzenie niejawne do przedstawienia pisemnego dodatkowego stanowiska w sprawie w granicach zarzutów skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W związku z wnioskiem o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie na wstępie należy wskazać, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej rozpoznawana sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych , dalej jako "uCOVID-19". Wyjaśnić trzeba, że prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Ten standard ochrony praw stron i uczestników został zachowany, skoro zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie. W konsekwencji skład Sądu rozpoznający niniejszą sprawę uznał, że dopuszczalne jest rozpoznanie wniesionej skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym albowiem przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Obowiązek wskazania naruszonych przepisów oczywiście nie wyłącza możliwości objęcia jednym zarzutem kilku przepisów, takie wyliczenie musi jednak być połączone z wykazaniem, że wymienione przepisy tworzą pewną normę zachowania, której naruszenie jest zarzucane. Przyjmowane w doktrynie i orzecznictwie rozróżnienie między przepisem i normą prawną każe uznać taką praktykę za dopuszczalną, wymienione przepisy muszą jednak pozostawać ze sobą właśnie w takim związku normatywnym, a jego wykazanie obciąża sporządzającego skargę kasacyjną, który powinien przedstawić treść naruszonej normy, czyli wskazać, jaka reguła zachowania ustanowiona tymi przepisami została naruszona. Zarzut pozbawiony takiego sprecyzowania nie poddaje się rozpoznaniu, albowiem Sąd II instancji nie może samodzielnie budować zarzutów, a taki byłby skutek ustalania przez NSA we własnym zakresie treści normy prawnej objętej zarzutem.

W niniejszej sprawie zarzut naruszenia art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej "ustawa zabużańska") postawiony został bardzo nieprecyzyjnie. Przepis ten dzieli się bowiem na ustępy, a te dalej na punkty. Nie wskazano, która dokładnie jednostka redakcyjna została – w ocenie skarżących kasacyjnie – naruszona.

Niezależnie jednak od powyższego należy wskazać, że ustawa zabużańska jest ustawą szczególną i z tej racji, zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo, przed przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym, choć omawiana ustawa nie ogranicza obowiązków, które – na zasadzie Kodeksu postępowania administracyjnego – obciążają organ, tym niemniej wprowadza ona również ustawowe obowiązki zobowiązujące wnioskodawcę do określonego postępowania. Do takich obowiązków należy zaś dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie (art. 6 ustawy). Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej, do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do art. 7 k.p.a. Zatem, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania istnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 w/w ustawy. Natomiast organ prowadzący postępowanie, jako gospodarz postępowania wyjaśniającego ma obowiązek poinformowania strony o tym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia, a także podjęcia weryfikacyjnych czynności dowodowych.

Zatem to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niniejsza sprawa została należycie wyjaśniona przez organy administracyjne orzekające w sprawie. Kontrolowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, w wyniku czego wydana została decyzja administracyjna organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Lubuskiego, którą odmówiono skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powodem odmowy było zrealizowanie prawa do rekompensaty. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej – zasady ogólne postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, 77, i at. 80 k.p.a. nie zostały naruszone. Jak bowiem wynika z akt, organ wystąpił do Ambasady RP na Białorusi Wydział Konsularny w Mińsku z prośbą o wystąpienie do odpowiednich archiwów białoruskich o przeprowadzenie kwerendy. Wystąpił również do archiwów polskich, tj. Archiwum Państwowego w Poznaniu, Archiwum Akt Nowych, Archiwum Głównego Akt Dawnych oraz Instytutu Pamięci Narodowej. Organ przesłuchał także stronę postępowania – M. P., a jej zeznania zostały spisane w protokole z 10 stycznia 2015 r. Mając zatem na uwadze obowiązek wynikający z art. 7 i art. 77 k.p.a., organ podjął z urzędu czynności mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu sprawy oraz zebranie materiału dowodowego. Podkreślić jednak raz jeszcze należy to, o czym już wspominano powyżej, że ciężar dowodzenia faktów mających wpływ na ustalenie przesłanki dotyczącej prawa własności nieruchomości, nie spoczywa wyłącznie na organie, bo w tej materii należy oczekiwać co najmniej istotnego współdziałania strony w poszukiwaniu środków dowodowych i prezentacji racji, co wynika nie tylko z brzmienia art. 6 powołanej ustawy, ale i z obecnie obowiązującej regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7). Nie można przerzucać całego ciężaru dowodowego w tego rodzaju postępowaniach na organ, bo zasadą jest obowiązek wykazania relewantnych okoliczności faktycznych przez stronę. W niniejszej zaś sprawie zostały podjęte przez organ czynności, o których mowa w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W tym miejscu wskazać należy, że w przypadku braku w danej sprawie dowodów wskazanych w art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej jako dowód należy dopuścić wszystko, co pozwala na ustalenie, jakie mienie pozostawiono na Kresach Wschodnich, a dowody z art. 6 ust. 4 i 5 tej ustawy mają tylko pierwszeństwo przed innymi dowodami wymienionymi w art. 75 k.p.a. Natomiast oświadczenia świadków, o jakich mowa w art. 6 ust. 5 w/w ustawy, są środkiem dowodowym, gdy spełniają warunki formalne, ale na równi z innymi dowodami podlegają ocenie organu prowadzącego postępowanie. Tak też było w niniejszej sprawie.

Z akt sprawy wynika, że we wniosku z dnia 13 sierpnia 1946 r. o przyznanie praw repatrianta, skierowanym do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w Poznaniu I. K. wskazała, że we wsi H. pozostawiła gospodarstwo rolne o powierzchni 26 ha, w tym 2,5 ha sadu, zabudowania: dom mieszkalny, stodołę, stajnię, chlew, wszystkie budynki drewniane, kryte gontem. Wniosek osobiście podpisała I. W., zaś jako świadków wskazała F. J. i A. S. Świadkowie ci zeznali, że przedmiotowe gospodarstwo było to gospodarstwo rolne o powierzchni 26 ha, w tym 2,50 ha sadu, dom, stodoła, stajnia i chlew. Na tę okoliczność zostały sporządzone protokoły zeznań świadków, znajdujące się w aktach sprawy. Orzeczeniem z [...] października 1946 r. Państwowy Urząd Repatriacyjny Oddział w Poznaniu stwierdził, że I. K. pozostawiła w H. gospodarstwo rolne o wielkości 26 ha ( w tym 2,5 ha sadu), dom, stodołę, stajnię, chlew oraz inwentarz żywy.

Opisane powyżej dokumenty są dokumentami urzędowymi w rozumieniu art. 76 k.p.a. Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

Ponadto w aktach sprawy znajdują się również oświadczenia świadków A. K. i W. S. z dnia 11 lutego 1958 r. potwierdzone przez notariusza w Zielonej Górze Rep. Nr [...]. Świadkowie Ci również potwierdzili, że I. K. pozostawiła gospodarstwo rolne o pow. 26 ha ziemi, zabudowania zostały spalone w 1944 r. podczas działań wojennych.

Natomiast skarżący starali się wykazać, że majątek pozostawiony przez I. K. przekraczał 26 ha, za pomocą zeznań świadków złożonych w Ambasadzie RP w Mińsku w dniu 29 maja 2012 r. Świadkowie M. M. i W. J. zeznali, że folwark H. był własnością I. K. do wybuchu II Wojny Światowej, nie określili jednak, jaka była jego powierzchnia i jakie zabudowania wchodziły w jego skład. Ponadto organy administracji poddały w wątpliwość wiarygodność tych zeznań z tego powodu, że po pierwsze były one jednakowe, a po drugie, w/w świadkowie w dniu 1 września 1939 r. mieli odpowiednio 12 i 14 lat. Zaś wiedzę odnośnie przedmiotowej nieruchomości M. M. powzięła od ojca i brata. Słusznie zatem uznano, że nie można zeznań tych traktować jako dowodu wskazującego bezsprzecznie na to, że I. K., jako właściciel, pozostawiła majątek o powierzchni nie mniejszej, jak obecnie twierdzą skarżący, niż 199 ha.

Co się zaś tyczy pisma z Centralnego Archiwum Państwowego Litwy z dnia 18 lipca 2007r., to należy stwierdzić, że pismo to pozwala jedynie na domniemanie, że I. K. pozostawiła nieruchomość o powierzchni znacznie większej, niż to wskazano w dokumencie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] października 1946 r., na którym to domniemaniu ani Sąd, ani organy – orzekając, czy zostały spełnione wymogi ustawy zabużańskiej – nie były uprawnione oprzeć rozstrzygnięcia. Pismo to nie potwierdza faktu legitymowania się prawem własności przez I. K. do majątku H. Dokument ten nie stanowi o tytule prawnym do nieruchomości. Wskazuje jedynie, że w zasobach archiwalnych izby rolniczej w aktach 1937 r. na liście gospodarstw powiatu w. widnieje I. K. posiadająca nieruchomość o powierzchni 199 ha użytków rolnych i 20 ha lasu i nieużytków. Pismo to nie stanowi jednak dowodu własności na pozostawienie nieruchomości poza granicami RP – zgodnie do wymogów ustawy zabużańskiej.

Natomiast powoływane ponownie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, a znajdujące się w aktach sprawy, dokumenty bankowe dotyczą innego majątku ziemskiego, co do którego prowadzone jest odrębne postępowanie. Natomiast co do majątku H. wskazana została W. F. Jak jednak słusznie zauważył Sąd I instancji co do majątku W. F., która zmarła 20 kwietnia 1934 r. brak jest potwierdzenia, że majątek ten odziedziczyła I. K. Jak zostało wyżej wskazane inicjatywa dowodowa w tym zakresie niewątpliwie należała do skarżących.

Wobec powyższego należy uznać, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.), orzekł jak w sentencji.