Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 193/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 3, art. 28a
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: § 2 ust. 1 pkt 1  4, § 23 ust. 2 i 3, § 39 ust. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 21 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1 i ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski (sprawozdawca),, sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2016r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" ustalającą K.M. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2012 – 2013.

Podstawę wydania tej decyzji stanowiły ustalenia postępowania administracyjnego, z których wynika, że decyzjami z dnia "[...]" i "[...]" Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał stronie płatności rolnośrodowiskowe na lata 2012 i 2013 z tytułu realizacji wariantu 2.6 - uprawy warzywne (w okresie przestawiania) i wariantu 6.2. – produkcja nasienna towarowa lokalnych roślin uprawnych do powierzchni 10,57 ha. Płatności zostały przekazane na rachunek bankowy beneficjentki w dniach 25 stycznia 2013 r. oraz 19 marca 2014 r..

Zawiadomieniem z dnia 30 stycznia 2015 r. organ I instancji poinformował stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie przyznanych jej płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego, na skutek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na działkach objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Następnie wydaną w wyniku tego postępowania decyzją z "[...]" ustalił kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 46.296 zł.

Utrzymując w mocy tę decyzję, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR powołał przepisy art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173) oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1438 ze zm.), ustanawiające podstawę prawną zwrotu nienależnie pobranych płatności. Stwierdził, iż w związku z przystąpieniem przez stronę w dniu 15 marca 2012 r. do programu rolnośrodowiskowego, przyznanie płatności uzależnione było od spełnienia warunków określonych w § 2 ust. 1 pkt 1 – 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.). Z przepisu tego wynika, że beneficjent podejmuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe na okres 5 lat, w ramach którego zobowiązuje się przestrzegać warunków uczestnictwa w programie od dnia rozpoczęcia jego realizacji. Wraz z wejściem w życie w dniu 15 marca 2013 r. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, ze zm.), straciło moc rozporządzenie z 2009 roku. W związku z powyższym, zaczęły obowiązywać względem producentów rolnych warunki i wymogi przewidziane w nowym rozporządzeniu, w szczególności przewidziane w § 2 ust. 1 i § 5 ust. 1.

Organ odwoławczy wskazał, że składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, strona zobowiązała się do realizacji podjętych zobowiązań przez okres 5 lat i potwierdziła własnoręcznym podpisem, że znane są jej zasady przyznawania płatności oraz że jest świadoma konsekwencji i sankcji wynikających z niewykonania zobowiązania rolnośrodowiskowego. Ponadto zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności oraz o każdej zmianie powstałej w okresie trwania zobowiązania, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw oraz przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. Pomimo tego strona nie złożyła wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014, a także informacji o realizowanym zobowiązaniu, o którym mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.. Określony zatem w § 23 ust. 2 rozporządzenia z 2013 r. oraz w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.), termin złożenia wniosku upłynął bezskutecznie w dniu 15 maja 2014 r.. Termin ten podlegał przedłużeniu o 25 dni kalendarzowych na podstawie art. 21 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18 ze zm.). W takiej sytuacji złożenie wniosku pomocowego po terminie prowadzi do zmniejszenia kwoty płatności o 1% na każdy dzień roboczy. Jeśli jednak opóźnienie będzie wynosiło ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek nie zostanie przyjęty. Stosownie zaś do § 23 ust. 3 rozporządzenia z 2013 r., jeżeli rolnik nie zamierza ubiegać się w danym roku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu, zamiast wniosku o jej przyznanie składa, na formularzu udostępnionym przez Agencję, informację o gruntach, na których realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie tego wariantu w danym roku, wskazując ich położenie i powierzchnię.

Niezłożenie przez stronę wniosku o przyznanie płatności na rok 2014 ani informacji, o której mowa w § 23 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego 2013, uzasadniało więc zdaniem organu zastosowanie przepisu § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia z 2013 r., stanowiącego, iż płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana za realizację tego wariantu.

Odnosząc się do argumentacji strony zawartej w piśmie z dnia 20 maja 2014 r. co do utraty od dnia 30 września 2013 r. możliwości uprawiania soczewicy na dzierżawionych nieruchomościach z uwagi na zmianę właściciela gruntów, organ stwierdził, że nie stanowi to o zaistnieniu siły wyższej w rozumieniu w art. 47 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. WE L 368 z 23.12.2006, str. 15 ze zm.). Z przedstawionych przez stronę dokumentów wynika, że w dniu "[...]" przed Sądem Rejonowym Wydział Cywilny A.M. (mąż strony) i E.S. (poprzednia właścicielka nieruchomości) zawarli ugodę tej treści, że E.S. zobowiązała się sprzedać A.M. do dnia 30 maja 2013 r. nieruchomość rolną położoną w R. na działkach o numerach ewidencyjnych "[...]".

Sam fakt wypowiedzenia umowy dzierżawy przez następnego właściciela nieruchomości i utrata tej dzierżawy nie może być jednak zdaniem organu, traktowany jako "siła wyższa" (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt. I SA/Gd 265/14). Do uznania konkretnego przypadku za wyjątkową okoliczność w świetle § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., w przypadku wystąpienia której nie jest wymagany zwrot pomocy, konieczne jest łączne spełnienie trzech warunków:

1) okoliczności nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego;

2) okoliczność musi mieć wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego;

3) okoliczność winna być wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

W niniejszej sprawie strona nie wykazała zaistnienia powyższych okoliczności. Podejmując 5 – letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w oparciu o grunty dzierżawione ponosiła ryzyko związane z jego niewypełnieniem w sytuacji wypowiedzenia umowy. Ponadto mąż strony nie wypełnił umowy przedwstępnej wymienionej w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia "[...]", zgodnie z którą do dnia 30 maja 2013 r. miało dojść do wykupienia uprawianej w ramach programu, nieruchomości rolnej.

Organ dodał, że w przypadku wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności dla zniesienia obowiązku zwrotu płatności, konieczne jest poinformowanie organu o tych okolicznościach w terminie 10 dni od momentu ich wystąpienia. Strona nie dopełniła również tego obowiązku. W związku z tym w sprawie nie znajdował zastosowania § 45 pkt 8 rozporządzenia z 2013 r..

Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutu strony odnośnie braku możliwości zapoznania się z aktami sprawy, w związku z ich przekazaniem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wraz ze skargą na postanowienie z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy zawieszenia postepowania administracyjnego. Wskazał, że o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona została poinformowana przez organ I instancji zawiadomieniem z dnia 30 stycznia 2015 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego. Z prawa tego skorzystała, składając w dniu 18 maja 2015 r. dokumenty mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W sytuacji zaś wniesienia skargi do sądu administracyjnego, organ był zobowiązany do pozostawienia w siedzibie kopii dokumentów. Strona oraz jej pełnomocnik mieli więc możliwość wglądu do akt sprawy. Pomimo tego nie skorzystali z przysługującego prawa.

Jak podniesiono w uzasadnieniu decyzji, nie zaistniały w sprawie przesłanki określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L z 2011 r., Nr 25, str. 8 ze zm.), wykluczające zwrot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ze względu na ich dokonanie na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Organ nie znalazł ponadto podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w oparciu o przepis art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, a także art. 54 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 547). Łączna kwota nadmiernie przyznanych płatności z tytułu renty strukturalnej przekroczyła bowiem równowartość 100 Euro.

W kwestii przedawnienia obowiązku zwrotu płatności organ odwołał się do art. 3 ust. 1 w rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r., Nr 312, str. 1 ze zm.). Wskazał, że w dniu 3 lutego 2015 r. nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia, poprzez doręczenie stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze na decyzję organu II instancji, strona podniosła zarzuty:

1) naruszenia art. 28 ust. 1 i 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich,

2) § 45 pkt 8 rozporządzenia z 2013 r., poprzez nie zastosowanie tego przepisu,

3) niewłaściwe zastosowanie § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia z 2013 r.,

4) niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności faktu przekazania organowi informacji o zmianach związanych z niemożliwością posiadania nieruchomości rolnych objętych dofinansowaniem oraz niewłaściwego zakwalifikowania zdarzenia powodującego niemożliwość utrzymywania w dalszym posiadaniu nieruchomości,

5) nieprzeprowadzenie dowodu z umowy dzierżawy z dnia 30 marca 2012 r..

W uzasadnieniu skarżąca podała, że na skutek niezależnych od niej zdarzeń utraciła możliwość posiadania nieruchomości w odniesieniu do której przyznano jej płatności rolnośrodowiskowe. Informacje w tej sprawie kierował do organu pełnomocnik, małżonek A.M. Strona prowadziła gospodarstwo rolne w oparciu o umowę użyczenia zawartą z mężem jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego. W oparciu o tę umowę weszła w posiadanie nieruchomości rolnych objętych płatnościami. Nie miała wpływu na utratę przez męża tytułu prawnego do nieruchomości wynikającego z umowy dzierżawy z dnia 30 marca 2012 r.. Zatem niemożność realizacji przyznanej pomocy finansowej była niezależna od jej woli. Z tego też powodu nie można zarzucić, że naruszyła obowiązki powstałe w wyniku przyznania pomocy finansowej. Środki finansowe z tego tytułu przeznaczyła na cele zgodne z warunkami określonymi w decyzji przyznającej pomoc oraz przepisami krajowymi i unijnymi określającym przeznaczanie środków pomocowych. Zaistniały w sprawie stan faktyczny pozwala zatem na zastosowanie zwolnienia z obowiązku zwrotu środków przewidzianego w § 45 pkt 8 rozporządzenia z 2013 r..

Za takim stanowiskiem przemawiają zdaniem strony, zasady współżycia społecznego. Uzyskane środki przeznaczyła ona bowiem na pokrycie kosztów związanych z działalnością. Nie jest w stanie zwrócić dochodzonej kwoty, gdyż utraciła możliwość uzyskiwania przychodów wynikających z pożytków z nieruchomości rolnej. Tymczasem, angażując środki finansowe w celu podniesienia walorów rolniczych nieruchomości, spodziewała się uzyskiwania pożytków w późniejszym czasie. Dochodzona kwota jest nieproporcjonalnie wysoka w porównaniu do przychodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym strony.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 26 listopada 2014, poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz.U. z 14 marca 2012r., poz. 270 ze zm., cyt. dalej jako p.p.s.a. ), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Takie określenie kompetencji sądu administracyjnego oznacza, że jest on uprawniony i zobligowany do badania, czy organ administracji prowadząc postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją działał zgodnie o obowiązującymi przepisami prawa. Wzruszenie decyzji następuje zaś wówczas, gdy kontrola wykaże, że narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę według powołanych wyżej kryteriów legalności, Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji.

Podstawę prawną tego rozstrzygnięcia organu stanowiły przepisy m.in. ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j.t. - Dz.U. z 2014r. poz.1438 ) oraz ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013r., poz. 173 , dalej jako u.w.r.o.w ).

Artykuł 29 ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa określa właściwość organu rozstrzygającego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, stanowiąc, że jest nim organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust.1 (w tym pochodzących z funduszy Unii Europejskiej).

Podstawę materialnoprawną określenia zwrotu nienależnie pobranej pomocy stanowi natomiast art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy u.w.r.o.w., zgodnie z którym:

"1. Pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba, że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1 lub przepisy ustawy stanowią inaczej.

2. Pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie jest w szczególności pomoc:

1) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem (....)".

Szczegółowe uregulowania dotyczące przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" na lata 2007-2013 zawarto w przepisach rozporządzeń Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. i 13 marca 2013r., regulujących warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Z akt sprawy wynika, ze beneficjentka podjęła zobowiązanie rolnośrodowiskowe na okres 5 lat w roku 2012, a więc w czasie obowiązywania wymienionego wyżej rozporządzenia z 2009 roku i stosownie do treści § 2 ust. 1 pkt 1 – 4 tego rozporządzenia, zobowiązana była do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie od dnia rozpoczęcia jego realizacji. Rozporządzenie z 2009r. straciło moc z dniem 15 marca 2013 r., tj. wejścia w życie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 w związku z czym, zaczęły obowiązywać względem producentów rolnych warunki i wymogi przewidziane w nowym rozporządzeniu, w tym jego w § 2 ust. 1 i § 5 ust. 1.

W przekazanych do kontroli Sądu aktach badanej sprawy brak jest wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014, a także informacji o realizowanym zobowiązaniu, o którym mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.. Jak prawidłowo stwierdziły zaś organy obu instancji, określony w § 23 ust. 2 rozporządzenia z 2013 r. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.), termin złożenia wniosku upłynął bezskutecznie w dniu 15 maja 2014 r.. Niezłożenie tych dokumentów przez realizującego program rolnika zasadnie więc skutkowało przyjęciem, iż zastosowanie znajduje w tych okolicznościach § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia z 2013 r.. Stanowi on bowiem, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana za realizację tego wariantu.

Należy również wskazać, że stosownie do treści art. 21 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004:

"Poza przypadkami działania siły wyższej oraz sytuacjami wyjątkowymi, o których mowa w art. 72, złożenie wniosku pomocowego zgodnie z niniejszym rozporządzeniem po wyznaczonym terminie będzie prowadziło do zmniejszenia o 1 % na każdy dzień roboczy kwoty płatności, do której uprawniony byłby rolnik gdyby wniosek został złożony w terminie.

Z zastrzeżeniem określonych działań, które mają być podjęte przez Państwo Członkowskie w odniesieniu do potrzeby złożenia dokumentów pomocniczych w wyznaczonym czasie w celu umożliwienia wyznaczenia terminu oraz przeprowadzenia kontroli, pierwszy akapit ma również zastosowanie w odniesieniu do dokumentów, umów oraz oświadczeń, które należy dostarczyć właściwym władzom zgodnie z art. 12 i 13 jeśli takie dokumenty, umowy oraz oświadczenia stanowią o kwalifikowalności do otrzymania rozpatrywanej pomocy. W tym przypadku zmniejszenie płatności będzie odnosiło się do kwoty wypłacanej w ramach rozpatrywanej pomocy.

Jeśli opóźnienie będzie wynosiło ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek nie zostanie przyjęty."

Upływ materialnoprawnego terminu do złożenia wniosku o płatność na kolejny rok realizacji programu powoduje tym samym wygaśnięcie prawa do ubiegania się o płatność, chyba, że zachodzi przypadek siły wyższej lub sytuacja wyjątkowa. Do tej ostatniej zalicza się w myśl art. 47 ust. 1 ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, m.in. długotrwałą niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, katastrofę naturalną poważnie dotykającą grunty gospodarstwa, czy wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich.

Słusznie oceniły organy, że powoływana przez skarżącą przyczyna dla której doszło do zaniechania realizacji programu, nie stanowi takiego przypadku, ani sytuacji wyjątkowej. Nie można jej również zaliczyć do kategorii siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, w rozumieniu § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.. W szczególności nie jest to wymieniona w pkt 8 tego § inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Sąd podziela wspartą dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych argumentację uzasadnienia decyzji, że sam fakt wypowiedzenia dotychczasowej umowy dzierżawy nieruchomości objętych programem rolnośrodowiskowym przez nowego właściciela nieruchomości, nie stanowi o zaistnieniu przypadku "siły wyższej". Termin "siła wyższa" nie obejmuje bowiem sytuacji, które można było przewidzieć wiedząc o naturze zobowiązania. Z taką sytuacją mamy do czynienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w którym podejmując pięcioletnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w oparciu o grunty dzierżawione, strona podjęła ryzyko związane z możliwością jego niewykonania w przypadku wypowiedzenia umowy dzierżawy. Do takiej sytuacji doszło natomiast po niewykonaniu przez małżonka skarżącej umowy przedwstępnej, na podstawie której uprawiana w ramach programu nieruchomość rolna, miała być wykupiona do dnia 30 maja 2013 r..

Nie budzi przy tym wątpliwości, że w okolicznościach sprawy brak jest podstaw do zastosowania § 45 pkt 8 rozporządzenia z 2013 r., stanowiącego o zniesieniu obowiązku zwrotu płatności, gdy poinformowano organ w terminie 10 dni o przypadku wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Mając powyższe na uwadze, bez wpływu na ocenę prawną okoliczności sprawy pozostaje argumentacja skargi, iż otrzymane w ramach programu środki przeznaczone zostały na cele zgodne z warunkami określonymi w decyzji przyznającej pomoc oraz przepisami krajowymi i unijnymi, czy też odwołanie się do zasad współżycia społecznego i znacznej wysokości określonej decyzją kwoty

Z opisanych wyżej względów, związany z zaprzestaniem realizacji programu rolnośrodowiskowego, brak wniosku kontynuacyjnego prawidłowo skutkował zastosowaniem przez organy przepisu § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia z 2013 r., jasno określającego obowiązek zwrotu pobranej płatności rolnośrodowiskowej, w tego rodzaju przypadku.

Słusznie stwierdzono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, brak przesłanek wykluczających zwrot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z przyczyn określonych w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r., a więc ze względu na to, że płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Nie budzi również zastrzeżeń, stanowisko organu, że w świetle art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE, L 1995. 312/1), nie upłynął termin przedawnienia do wydania decyzji w sprawie, tym bardziej, że 3 lutego 2015 r. nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia poprzez doręczenie stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Brak było też podstaw do odstąpienia przez organy od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w oparciu o przepis art. 28a u.w.r.o.w. oraz art. 54 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 547), skoro łączna kwota nadmiernie przyznanych płatności przekroczyła równowartość kwoty 100 Euro.

Reasumując stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna. Skarżąca z przyczyn nie stanowiących przypadku siły wyższej, ani sytuacji wyjątkowej, zaprzestała realizacji podjętego w 2012r. zobowiązania rolnośrodowiskowego i nie złożyła wniosku o przyznanie płatności za rok 2014, naruszając tym samym warunki wieloletniego programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007 – 2013. Konsekwencją powyższego było prawidłowe określenie przez organy obowiązku zwrotu płatności pobranej za lata 2012 – 2013. Przeprowadzone z respektowaniem przepisów prawa procesowego, postępowanie dowodowe nie wykazało, aby spełnione zostały przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu tej należności. Nie doszło także do jej przedawnienia. Rozpoznając sprawę, Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na jej wynik.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.