Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1168/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pogotowiu opiekuńczym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., działając na podstawie art. 1, 2, 17, 18, 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1659 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 23, ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku J.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej decyzji Kolegium z dnia [...]r. nr [...] umarzającej postępowanie sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt jego syna A.W. w Pogotowiu Opiekuńczym w B. od maja 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. w wysokości 100% kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymieniowej placówce, tj. 2309 zł — utrzymało w mocy zaskarżoną.

Orzeczenia zapadły w następującym stanie prawnym i faktycznym. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. decyzją z dnia [...] r. nr [...] ustalił J.W. (dalej także strona, wnioskodawca) opłatę za pobyt syna A.W. w Pogotowiu Opiekuńczym w B. od maja 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. w wysokości 100% kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymieniowej placówce, tj. 2309,00 zł.

Strona nie złożyła od tej decyzji odwołania lecz pismem z dnia 21 lutego 2005 r., doprecyzowanym pismem z dnia 06 maja 2005 r., wniosła o stwierdzenie jej nieważności.

Kolegium decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówiło stwierdzenia jej nieważności. Podniosło, że prowadząc postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej na wniosek strony, jako organ właściwy do działania w trybie art. 157 §1 k.p.a. poddał badaniu czy przedmiotowa decyzja dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. i nie stwierdził w jego toku zasadności wniosku. Tym samym uznało, że w badanej sprawie nie stwierdzono by zachodziły przesłanki określone enumeratywnie w art.156 § 1 k.p.k. Podkreśliło, że przedmiotową decyzję wydał właściwy organ mający uprawnienia do orzekania w sprawie, nie naruszając prawa, gdyż oparł decyzję na właściwej interpretacji przepisu będącego podstawą prawną do rozstrzygnięcia sprawy oraz została ona skierowana do osoby będącej stroną w sprawie.

W jego ocenie przedmiotową decyzję organ pierwszoinstancyjny nie naruszył prawa, co zadecydowało o tym, iż nie można było skorzystać z trybu wynikającego z art. 156 § 1 k.p.a., wobec czego odmówił stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. nr [...] (doręczonej w dniu 12 sierpnia 2004 r. w sprawie ustalenia pełnej odpłatności za pobyt syna A.W. w Pogotowiu Opiekuńczym w B. od 1 maja 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. w wysokości 100 % kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymienionej placówce, tj. 2.309 zł.

Decyzja Kolegium z dnia [...] r. stała się ostateczna, strona nie skorzystała z prawa do jej zaskarżenia będąc pouczona, że "decyzja niniejsza jest ostateczna w administracyjnym toku instancji, jednakże Strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy do tut. Kolegium, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji (art. 127 § 3 i art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego)".

Pismem złożonym w dniu 23 maja 2016 r. w siedzibie Kolegium strona ponownie wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...], wskazując jako podstawę art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze — zwłaszcza pozostawanie w obrocie prawnym decyzji Kolegium z dnia [...] r. [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. nr [...] ustalającej pełną odpłatność za pobyt syna A.W. w Pogotowiu Opiekuńczym w B. od 1 maja 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. w wysokości 100 % kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymienionej placówce, tj. 2.309,00 zł — Kolegium uznało bezprzedmiotowość niniejszego postępowania. Za podstawą rozstrzygnięcia przyjęło art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Wyjaśniło przy tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego ma miejsce wówczas, gdy ta sama sprawa została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Na poparcie wyrażonego pogląd przytoczyło wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1055/11, i w Białymstoku z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 620/12, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA.

W dalszych motywach wskazało, że umorzenie postępowania z powodu powagi rzeczy osądzonej jest dopuszczalne, gdy sprawa wykazuje tożsamość podmiotową dotyczy tego samego przedmiotu, tzn. tego samego żądania, które było już przedmiotem innego postępowania zakończonego ostateczną decyzją, choćby decyzja ta nie rozstrzygała sprawy merytorycznie, co — w jego ocenie — zaistniało w przedmiotowej sprawie. Tę właśnie przyczynę, na co zwróciło uwagę, jako podstawę swojego rozstrzygnięcia zasadnie wskazał poprzedni skład orzeczniczy w tej sprawie, powołując się na wydanie decyzji ostatecznej z dnia [...] r. funkcjonującej w obrocie prawnym. Decyzja ta, jak przypomniał, rozstrzygnęła sprawę tożsamą pod względem przedmiotowym i podmiotowym ze sprawą będącą przedmiotem aktualnego postępowania. Stwierdził, że zasadnie poprzedni skład orzekający w przedmiotowej sprawie uznał, że istnieje zarówno tożsamość podmiotowa jak i przedmiotowa, bowiem w sprawie występuje ten sam podmiot (J.W.) dotyczy ona tego samego przedmiotu (stwierdzenia nieważności ustalonej opłaty za pobyt syna w placówce) i od wydania decyzji z dnia [...] r. nie nastąpiła zmiana stanu faktycznego.

Podsumowując podało, że ponowne orzekanie w tej samej sprawie, zakończonej już uprzednio decyzją ostateczną, spowodowałoby wydanie nowej decyzji administracyjnej, która podlegałaby stwierdzeniu nieważności na mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., gdyż stanowiłoby to naruszenie wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnych. Ze stwierdzeniem nieważności, jak wyjaśniło, będziemy mieć do czynienia wówczas, gdy wydane zostaną kolejno po sobie decyzje załatwiające sprawę co do istoty przy istnieniu tożsamości tej sprawy.

Tym samym — jak uznało — słusznie zauważono Kolegium w decyzji z dnia [...] r., że skoro postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. zostało rozstrzygnięte inną decyzją ostateczną, czyli decyzją z dnia [...] r., to brak jest podstawy prawnej do ponownego wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy. Tym samym stwierdziło, że postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 23 maja 2016 r. podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe.

Z kolei ustosunkowując się do wniosku strony o wyłącznie od udziału w sprawie na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. członków SKO orzekających w decyzji z dnia [...] r. nr [...] wyjaśniło, że wynikający z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. obowiązek wyłączenia pracownika dotyczy tylko sytuacji, gdy decyzja, przy wydaniu której uprzednio dany pracownik uczestniczył, poddawana jest następnie kontroli - czy to w postępowaniu zwykłym, czy nadzwyczajnym, co w sprawie nie wystąpiło.

Podkreśliło, że w niniejszej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja Kolegium z dnia [...], a nie decyzja z dnia [...]r., dlatego też decyzja ta została rozpatrzona przez inny skład osobowy Kolegium.

W skardze skierowanej do tutejszego Sądu na powyższą decyzję strona skarżąca zarzuciła jej:

po pierwsze — naruszenie art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a., poprzez nadużycie prawa przez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodu oraz odmowę rozpoznania istoty sprawy czyli podstawowe normy prawa, które obligują organ kolegialny do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego, co miało wpływ na wynik sprawy,

po drugie — "czynne zakotwiczenie w miejscowym układzie Prezesa SKO, który wymusza na tym organie omijanie prawa a ten uchyla się od stwierdzenia oczywistego nadużycia prawa co potwierdza zarzut, iż SKO za nowego prezesa również nie spełnia swojej procesowej funkcji zgodnie ze statutem".

Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o:

1) stwierdzenie, że decyzja sporządzona przez dyrektora MOPS w B. z dnia [...] r. nr [...] od samego początku była oparta na oczywistym nadużyciu prawa i w dacie zdarzenia nie miała podstawy prawnej,

2) zobowiązanie administratora do zwrotu wyłudzonej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami, od dnia wyłudzenia do dnia zapłaty wraz z kosztami egzekucji w postępowaniu administracyjnym oraz naprawienia skutków nadużycia prawa,

Jednocześnie wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. sporządzonej przez SKO jako organu II instancji oraz poprzedzającej jej decyzji z dnia [...] r. i stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem a także

2) zasądzenie od SKO w B. zwrotu dotychczasowych kosztów postępowania w kwocie 1000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 26.10.2005 r. do dnia zapłaty.

Ponadto wniósł o:

a) zasądzenie kosztów postępowania na jego rzecz od SKO w B. według norm przepisanych,

b) zwolnienie od wpisu sądowego.

Argumentując stwierdził, iż "SKO w B. po raz kolejny udowodniło, że niespełna swojej procesowej funkcji, siedzi po uszy w układzie po to aby swoim kolesiom nie spadł włos z głowy".

Zaznaczył, że umorzenie postępowania go nie satysfakcjonuje tylko żądanie stwierdzenia popełnienia przestępstwa przez funkcjonariusza publicznego z jednoczesnym zobowiązaniem właściwego organu do naprawienie skutków nadużycia prawa.

Przedmiotem tego postępowania — jak zaznaczył — "nie była prośba ani pobożne życzenie tylko żądanie stwierdzenia, że ówczesny dyrektor MOPS w B. działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami nie działał na podstawie prawa i zamiast pomagać zgodnie ze statusem szkodził".

Niezależnie od powyższego, uznał, że "należy przyjrzeć się działalności Prezesa SKO w B. i jego pracownikom albowiem ta ekipa nie rozumie, że w sądownictwie nie może być miejsca dla osób, które wspierają lokalne układy poprzez wykorzystywanie zajmowanych stanowiska do czerpania korzyści własnych z takiego sposobu prowadzenia spraw w imieniu państwa".

W jego opinii "w realiach tej sprawy wniosek w trybie art. 127 § 3 k.p.a. o ponowne rozpoznanie sprawy przez ten sam organ nie przystaje do założeń postępowania instancyjnego. Ma ona rację bytu w tych postępowaniach, w których przyjęto konstrukcję odwołalności decyzji. Jej charakterystycznymi cechami są przesłanki opierające weryfikację decyzji na zasadzie oficjalności oraz cel, któremu ta instytucja służy - wyeliminowanie decyzji sporządzonych według własnego widzimisię z obrotu prawnego. Ponowne wystąpienie do tego samego organu administracji z wnioskiem o zmianę lub uchylenie wcześniejszej decyzji nie rodzi impulsu do rozważenia jej wzruszenia z urzędu, na podstawie przepisów o odwołalności aktu tylko do przedłużania postępowania".

Podniósł przy tym, m.in., że przepis art. 127 § 3 k.p.a. będący regulacją wyjątkową, pozwala jednak na ponowne, całościowe rozpatrzenie sprawy zakończonej taką decyzją, a nie rozpatrzenie jej w ograniczonym zakresie. Na zakończenie skonstatował, że nruszenie przez SKO w B. wszystkich możliwych przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego określonych w art. 6, 7, 8, 11, 12, 104 k.p.a. itd. poprzez niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, obniżenia zaufania obywatela do organów państwa oraz brak wyczerpującego przytoczenia zasadności przesłanek rozstrzygnięcia doprowadziło do postania szkody materialnej i nie tylko po stronie wnioskodawcy a na dodatek błędna interpretacja przywołanego art. 105 § 1 k.p.a. nie zwalniała tego organu od zajęcia stanowiska na podstawie art. 104 § 2 k.p.a. w postępowaniu odwoławczym.

Podsumowując podkreślił, że w dacie zdarzenia ustawa nie przewidywała obciążania rodziców kosztami za pobyt dziecka umieszczonego na podstawie orzeczenia sądu w placówce opiekuńczej i nie ważne czy to się komuś podobało czy też nie. Odwołując się do regulacji prawnych wyjaśnił, że zatrzymanie nieletnich reguluje ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawie nieletnich, natomiast ustalenie odpłatności za pobyt nieletniego w pogotowiu opiekuńczym, izbie dziecka itd. reguluje Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2001 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad ustalania kosztów postępowania w sprawach nieletnich.

Odpowiadając na skargę organ drugoinstancyjny podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu i stwierdził, że jest ona nieuzasadniona oraz nie zawiera żadnych argumentów, które podważałyby jego merytoryczną prawidłowość. Powtórzył przy tym zasadnicze motywy zawarte w objętym skargą postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze, a przytoczonych powyżej, Kolegium wskazało, że prawo do ustalenia odpłatności wynika z art. 81 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, a organ I instancji mający uprawnienia do orzekania w sprawie, nie naruszył prawa gdyż oparł decyzje na właściwej interpretacji przepisu będącego podstawą prawną do rozstrzygnięcia sprawy. W świetle tego kolejny wniosek strony skarżącej wszczynający postępowanie w sprawie stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora MOPS z dnia [...] r. nr [...] ustalającej stronie opłatę za pobyt syna A.W. w Pogotowiu Opiekuńczym w B. od maja 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. w wysokości 100% kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymieniowej placówce, tj. 2309,00 zł z uwagi na tożsamość podmiotową i przedmiotową skutkuje umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm. dalej także: P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska Kolegium, jak i strony skarżącej.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że wniosek strony znajdował umocowanie w wielokrotnie przytaczanej powyżej ustawie kodeks postępowania administracyjnego w ramach unormowanych w niej trybów nadzwyczajnych. Uwaga ta jawi się jako istotna albowiem strona zdaje się nie dostrzega tego, że zarówno ramy i granice działania organu w trybach nadzwyczajnych wyznacza prawo ale również prawa i obowiązki stron wynikają z niego, i nie ma możliwości niejako "niekontrolowanego prawnie" uruchamiania wzruszenia decyzji ostatecznych — co starał się wykazać organ odwoławczy wyjaśniając to stronie.

W drugiej kolejności wskazać należy, że strona po raz wtóry zainicjowała postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. nr [...] ustalającej stronie opłatę za pobyt syna A.W. w Pogotowiu Opiekuńczym w B. od maja 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. w wysokości 100% kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymieniowej placówce, tj. 2309,00 zł.

Po raz pierwszy wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w decyzji w dniu 21 lutego 2005 r. ostatecznie doprecyzowanym w dniu 6 maja 2005 r. Po jego rozpatrzeniu Kolegium decyzją z dnia [...] r. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzja Kolegium, wielokrotnie przywoływana już powyżej) z dnia [...]r. stała się ostateczna.

Tymczasem pismem złożonym w dniu 23 maja 2016 r. w siedzibie Kolegium strona ponownie wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...], podając jako podstawę art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w stanie faktycznym sprawy nie jest kontestowane przez stronę to, że wnioskiem z dnia 21 lutego 2005 r., doprecyzowanym w dniu 06 maja 2005 r., zainicjowała postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...] ustalającej opłatę za pobyt syna A.W. w Pogotowiu Opiekuńczym w B. od maja 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. w wysokości 100% kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymieniowej placówce, tj. 2309,00 zł, które zakończyło się decyzją Kolegium z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 157 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 4, art. 6, art. 81 ustawy z dnia 12 marca 2003 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.) odmawiającą stwierdzenia nieważności badanej decyzji.

Decyzja ta stała się ostateczna. Z jej uzasadnienia wynika, że poddano badaniu wszystkie przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a. Wskazano w niej, że prowadząc postępowanie w sprawie stwierdza nieważność prawomocnej decyzji na wniosek strony organ właściwy do działania w trybie art. 157 §1 k.p.a. badał, czy przedmiotowa decyzja dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. i rezultacie nie stwierdzono by zachodziły przesłanki określone enumeratywnie w art.156 § 1 k.p.a. Podkreślił, że przedmiotową decyzję wydał właściwy organ mający uprawnienia do orzekania w sprawie. Stwierdził, że organ ten nie naruszył prawa, gdyż organ oparł decyzję na właściwej interpretacji przepisu będącego podstawą prawną do rozstrzygnięcia sprawy oraz została skierowana do osoby będącej stroną w sprawie. W sytuacji gdy organ wydając przedmiotową decyzję nie naruszył prawa nie można było skorzystać z trybu wynikającego z art. 156 § 1 kpa.

Sąd w pełni akceptuje stanowisko Kolegium, iż w powyższej oraz w przedmiotowej sprawie wystąpiła tożsamość w zakresie stanu faktycznego i prawnego, co uzasadnia zaakceptowanie ustalenia organu odwoławczego, że niniejsza sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta, co z kolei powodowało konieczność umorzenia przez organ pierwszej instancji postępowania w niniejszej sprawie, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Wskazania bowiem wymaga, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne, i to niezależnie od prawidłowości tej decyzji. Stanowisko zbieżne z prezentowanym wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 maja 1981 r., sygn. akt SA 895/81 (wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Orzeczenie to pomimo zmian nomenklaturowych zachowało na aktualności i stanowiąc o ugruntowanej i niezmiennej od tegoż czasu wykładni rozumienia pojęcia powagi rzeczy osądzonej toteż wymaga przytoczenia. Stanowisko to znajduje także potwierdzenie w literaturze przedmiotu, gdzie wskazuje się, że decyzja organu administracji publicznej, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tegoż organu, a nie stanowiącą o uchyleniu tej pierwotnej decyzji na podstawie odpowiednich przepisów k.p.a., jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata). Ewentualne ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną, możliwe jest tylko po uchyleniu pierwszej decyzji w ustalonym przez prawo trybie (por. M. Jaśkowska, B. Wróbel, Kodeks Postępowania Administracyjnego - Komentarz, Kraków 2005 r., s. 968). Dodać należy, że wskazana regulacja stanowi wyraz zasady trwałości decyzji administracyjnej. Decyzja ostateczna — a takowy przymiot miała decyzja Kolegium z dnia [...] r. wydana na podstawie art. 157 § 1 i § 3 k.p.a. odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji pierwszoinstancyjnej Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. z wniosku strony z dnia 21 lutego 2005 r. — ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z postawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Ponadto "res iudicata następuje w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami w których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Przedmiotem postępowania będą interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów. Charakter i zakres praw nabytych z decyzji (brak ich nabycia) lub ustanowionych nią obowiązków stanowi o tożsamości załatwienia sprawy" (tak B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. BECK, wyd. 12, Warszawa 2012 r. str. 637).

Skład orzekający podziela stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt II UKN 356/01, OSNP 2004/3/52, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym ograniczającym się do ustalenia, czy decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 Kpa. Rozstrzygnięcie kończące to postępowanie następuje w drodze decyzji (art. 158 § 1 Kpa.) podejmowanej przez organ administracji publicznej (art. 156 § 1 Kpa).

Nadto zgodnie z wykładnią wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1993 r. sygn. akt III ARN27/1993, gdy strona składa nowy wniosek, jednakże nadal w granicach tej samej kategorii sprawy i tego samego rodzaju uprawnień to nadal tożsamość sprawy będzie istnieć także wtedy gdy zmieni się akt prawy stanowiący podstawę decyzji.

Rację ma zatem organ drugoinstancyjny, że postępowanie objęte wnioskiem strony - w okolicznościach przedmiotowej sprawy - podlega umorzeniu, wobec rozstrzygania już w tej kwestii przez Kolegium decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 157 § 1 i § 3 k.p.a. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji pierwszoinstancyjnej Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. Nr [...] doręczonej stronie w dniu 12 sierpnia 2004 r. w przedmiocie ustalenia pełnej odpłatności za pobyt jej dziecka – A.W. w Pogotowiu Opiekuńczym w B. w wysokości 100 % kwoty wydatków bieżących na utrzymanie wychowanka w wymienionej placówce, tj. 2.309,00 zł od 1 maja 2004 r. do 31 grudnia 2004 r.

W przedmiotowej sprawie - na marginesie - podkreślenia także wymaga, że decyzja objęta wnioskiem strony o stwierdzenie jej nieważności wygasła z mocy prawa z dniem 1 maja 2004 r., a tym samym byt swój utracił jej przedmiot.

Podsumowując należy wskazać, że poza sporem jest, iż de facto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decydując o umorzeniu postępowania oceniało z wniosku strony decyzję administracyjną Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r., która:

po pierwsze - wygasła z mocy prawa, czyli taką, która z dniem 1 maja 2004 r. przestała wywoływać skutki prawne,

po drugie - była już przedmiotem badania w zakresie przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1 - 7 k.p.a., co wynika z decyzji Kolegium z dnia [...] r. wydanej na podstawie art. 157 § 1 i § 3 k.p.a. odmawiającej stwierdzenia jej nieważności. W jej uzasadnieniu, co nie zostało w ustawowym trybie zanegowane przez stronę, podniósł - jak wskazano powyżej - że prowadząc postępowanie w sprawie stwierdza nieważność prawomocnej decyzji na wniosek J.W., organ właściwy do działania w trybie art. 157 §1 k.p.a. badał czy przedmiotowa decyzja dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a., po czym podniósł, iż w badanej sprawie nie stwierdzono by zachodziły przesłanki określone enumeratywnie w art.156 § 1 k.p.a. Przedmiotową decyzję wydał właściwy organ mający uprawnienia do orzekania w sprawie, nie naruszył prawa, gdyż organ oparł decyzję na właściwej interpretacji przepisu będącego podstawą prawną do rozstrzygnięcia sprawy oraz została skierowana do osoby będącej stroną w sprawie. W sytuacji gdy organ wydając przedmiotową decyzję nie naruszył prawa nie można było skorzystać z trybu wynikającego z art. 156 § 1 k.p.a.

W tych okolicznościach organ drugoinstancyjny zasadnie uznał, że wystąpiła bezprzedmiotowość w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., wskazując brak materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wyjaśnić należy, że bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli zabraknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego.

Ponadto podkreślenia wymaga, że zaskarżona decyzja została wydana w jednym z nadzwyczajnych postępowań - postępowaniu nieważnościowym, które nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego.

Jednocześnie mając na uwadze zarzut skargi dotyczący rozpoznania sprawy przez ten sam organ - co w ocenie strony nie przystaje do założeń postępowania instancyjnego - podkreślenia wymaga, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się według przepisów art. 157 i n. k.p.a. Ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. Z kolei norma art. 24 § 1 k.p.a. zawiera enumeratywnie wymienione podstawy wyłączenia pracownika, które dotyczą również członków samorządowego kolegium odwoławczego zgodnie z art. 27 § 1 k.p.a. Taka podstawa wyłączenia pracownika (członka SKO) zawarta w przepisach o cechach enumeracji wyczerpującej nie może być przedmiotem wykładni rozszerzającej nawet wówczas gdy chodzi o zachowanie należytego stopnia obiektywizmu i bezstronności w załatwianiu indywidualnych spraw administracyjnych. Gwarancyjna rola tych przepisów powinna być zachowana w rozsądnych granicach, na co wskazuje uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09. Zatem i ten zarzut strony ostać się nie może.

Na zakończenie z uwagi na zarzuty zawarte w skardze, że przytoczone przez organ administracyjny pierwszej instancji przepisy nie mają zastosowania, gdyż "zatrzymanie nieletnich reguluje ustawa o postępowaniu w sprawie nieletnich, a ustalenie odpłatności za pobyt nieletniego w pogotowiu opiekuńczym, izbie dziecka itd. reguluje Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2001 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad ustalania kosztów postępowania w sprawach nieletnich" - wyjaśnienia wymaga, że ustawy: o postępowaniu w sprawie nieletnich i o pomocy społecznej regulują całkowicie inny przedmiot umieszczania osób w zależności od wieku i zdarzenia prawnego w placówkach w nich unormowanych, i stanowią o diametralnie różnym zakresie ich stosowania.

Polityka społeczna, mająca zastosowanie w tejże sprawie, realizowana przez organy administracji publicznej, niezależnie od zmian nomenklaturowych określała i określa zadania Państwa i jego podmiotów ukierunkowane na umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Pomoc tę Państwo realizuje i wykonuje m.in. poprzez jednostki organizacyjne pomocy społecznej, czyli przez: regionalne ośrodki polityki społecznej, powiatowe centra pomocy rodzinie, ośrodki pomocy społecznej, domy pomocy społecznej, placówki specjalistycznego poradnictwa, w tym rodzinnego, placówki opiekuńczo-wychowawcze, ośrodki adopcyjno-opiekuńcze, mieszkania chronione, ośrodki wsparcia, ośrodek interwencji kryzysowej. Z kolei tak kategorycznie przytaczana przez stronę, co do jej niezastosowania w tej sprawie, ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich reguluje zupełnie inny obszar prawa. Ustawa ta jak już wskazuje jej preambuła została uchwalona "w dążeniu do przeciwdziałania demoralizacji i przestępczości nieletnich i stwarzania warunków powrotu do normalnego życia nieletnim, którzy popadli w konflikt z prawem bądź z zasadami współżycia społecznego, oraz w dążeniu do umacniania funkcji opiekuńczo-wychowawczej i poczucia odpowiedzialności rodzin za wychowanie nieletnich na świadomych swych obowiązków członków społeczeństwa". Zatem zarzut sprowadzający się do niezastosowania tej ustawy jest całkowicie nietrafny. Inny jest bowiem zakres przedmiotowy tejże ustawy i ustawy o pomocy społecznej, która była, gdyż być musiała podstawą działania organów pomocy społecznej. Na marginesie jawi się tylko uwaga, że ustawę o postępowaniu w sprawach nieletnich stosuje się w zakresie: 1) zapobiegania i zwalczania demoralizacji - w stosunku do osób, które nie ukończyły lat 18; 2) postępowania w sprawach o czyny karalne - w stosunku do osób, które dopuściły się takiego czynu po ukończeniu lat 13, ale nie ukończyły lat 17; 3) wykonywania środków wychowawczych lub poprawczych - w stosunku do osób, względem których środki te zostały orzeczone, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez te osoby lat 21.

Na zakończanie Sąd wskazuje, że stanowisko zbieżne z prezentowanym zawarł w wyroku z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 117/17 zapadłym także w sprawie strony skarżącej, w sprawie o zbliżonym przedmiocie.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Zatem skoro zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.