Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1249/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2,  art. 119 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg M. K., W. S. oraz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej M. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących W.S. i [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] solidarnie kwotę 880 (osiemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta P., decyzją z [...] maja 2018 r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wojewoda [...], działając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) – dalej zwanego "rozporządzeniem", po rozpoznaniu wniosku M. K., następczyni prawnej A. i J. małż. O. oraz nabywców spadku po S. M.: E. Ł., W. J. i M. G., decyzją z [...] sierpnia 2016 r. orzekł, że parcela katastralna nr [...], oznaczona numerem [...] na planie parcelacyjnym z [...] lipca 1931 r., położona w obrębie K., gm. Miasto P., nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) – dalej zwanego "dekretem".

Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta P. wniósł odwołanie od decyzji Wojewody [...] wskazując na nieprawidłową wykładnię przepisów i ocenę materiału dowodowego, a w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że nieruchomość nie podpadała pod przepisy dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] maja 2018 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu organ wskazał, że z wnioskiem o stwierdzenie, że dana nieruchomość podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wystąpić mogą byli właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy jako następcy prawni pod tytułem ogólnym, którzy w chwili otwarcia spadku weszli w prawa i obowiązki spadkodawcy, zyskując uprawnienie do złożenia wniosku o zbadanie legalności nacjonalizacji nieruchomości przejętej od poprzedników prawnych. Sukcesja ta wynika z przepisów prawa materialnego, tj. art. 922 i nast. kc i z mocy art. 30 § 4 kpa jest skuteczna na gruncie postepowania administracyjnego.

Objęta postępowaniem nieruchomość była częścią nieruchomości zapisanych w księdze wieczystej K. tom [...] karta [...] (księga zamknięta - obszar przeniesiony do Kw nr [...]), stanowiących własność S. M. Uchwałą z 24 września 1931 r. Wydział Powiatowy Powiatu Poznańskiego, działając na podstawie art. 52 i nast. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23, poz. 202), zatwierdził sporządzony [...] lipca 1931 r. plan parcelacyjny. Aktem notarialnym z [...] grudnia 1934 r. Rep. nr [...] S. M. zawarł z A. i J. małż. O. umowę kupna - sprzedaży przedmiotowej nieruchomości, jednocześnie udzielając kupującym pełnomocnictwa do przewłaszczenia parceli sobie lub osobie trzeciej, podpisania aktu przewłaszczenia i złożenia wniosku o przepisanie prawa własności. Następnie aktem notarialnym z [...] września 1935 r. Rep. nr [...] małż. Olejniczak przyjęli ofertę i uiścili cenę kupna na rzecz S. M. oraz aktem notarialnym z [...] stycznia 1937 r. Rep. nr [...] wnieśli o przepisanie na nich prawa własności nieruchomości. Wpis prawa własności małż. Olejniczak do księgi wieczystej nie został dokonany.

Z treści zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z [...] lutego 1947 r. wynika, że majątek S. M., w skład którego wchodziła przedmiotowa nieruchomość, obejmujący pow. 1119,6875 ha, przejęty został na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wpisu dokonano [...] marca 1947 r.

Majątek S. M. położony był na terenie obowiązywania przepisów Kodeksu cywilnego niemieckiego (BGB). Zgodnie z § 873 i § 925 tego kodeksu do nabycia własności nieruchomości wymagane były - oprócz zawarcia notarialnej umowy obligacyjnej - zawarcie także umowy notarialnej przenoszącej własność oraz wpis nabytego prawa własności do księgi wieczystej. Według § 925 kcn oświadczenia zgody na przewłaszczenie musiały być złożone przed Wydziałem hipotecznym przy równoczesnej obecności obu stron. Dopiero spełnienie wszystkich trzech wskazanych przesłanek stanowiło o nabyciu własności.

Zdaniem Ministra w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Na dzień przejęcia nieruchomości na własność Państwa jako właściciel nieruchomości w księdze wieczystej wpisany był S. M. Wnioskodawczyni nie kwestionuje braku wpisu nabywców do księgi wieczystej. Skoro zatem umowy przeniesienia własności nieruchomości zawarte w formie aktu notarialnego, na terenie obowiązywania przepisów kcn (BGB) bez dokonania przewłaszczenia (powzdania) i bez dokonania wpisu do księgi wieczystej nie przenosiły własności na kupującego, oznacza to, że małż. O. nie nabyli praw rzeczowych do przedmiotowej nieruchomości.

Skoro poprzednicy prawni wnioskodawczyni nie nabyli praw rzeczowych do nieruchomości, to nie ma ona legitymacji, w rozumieniu art. 28 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i § 5 rozporządzenia do żądania stwierdzenia, że nieruchomość ta nie podpadała pod przepisy dekretu.

Natomiast w kwestii legitymacji następców prawnych S. M., należy Minister zauważył, że w toku postepowania wnioskodawcy: E. Ł., W. J. i M. G. wywodzili swój interes prawny z faktu zawarcia ze spadkobiercami S. M. umów sprzedaży praw spadkowych, sporządzonych w formie aktów notarialnych z [...] lipca 2006 r. Rep. [...] [...], z [...] listopada 2004 r. Rep. [...] oraz z [...] lipca 2006 r. Rep. [...] i [...].

Zgodnie z art. 1051 kc spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten (lub udział w spadku) zbyć w całości lub w części. Wstąpienie w prawa i obowiązki spadkobiercy występuje w zakresie objętym umową zbycia spadku, jeżeli nic innego z umowy nie wynika, pozycje prawne zbywcy i nabywcy kształtują się tak samo (art. 1053 kc). Jednakże zakres uprawnień nabywcy spadku warunkowany jest treścią konkretnej normy prawnej wyrażonej w odrębnych przepisach.

Zdaniem organu nie można przyjąć stanowiska, że we wszystkich sytuacjach należy zrównać zakres uprawnień nabywcy spadku z prawami spadkobiercy. Przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie spełniające kryteria określone w art. 2 ust. 1 dekretu, w tym nieruchomości stanowiące w dniu wejścia w życie dekretu własność lub współwłasność osób ﬁzycznych lub prawnych (art. 2 ust. 1 lit. e dekretu). Na podstawie § 5 rozporządzenia uprawnione osoby mogły (i mogą, o ile nie wystąpiły już z takim żądaniem) złożyć wniosek o stwierdzenie, że nieruchomość nie podlegała pod działanie przepisów dekretu.

Jak wynika z przepisów dekretu i rozporządzenia uprawnienie takie przysługiwało byłym właścicielom przejętych majątków. Zatem tylko oni mogli złożyć wnioski w sprawie zbadania czy przejęta na rzecz Państwa nieruchomość ziemska podlegała pod przepisy dekretu. Ograniczenie podmiotów uprawnionych potwierdza art. 17 dekretu, który przewidywał dla wywłaszczonych właścicieli lub współwłaścicieli nieruchomości ziemskich (i tylko dla nich) możliwość otrzymania samodzielnego gospodarstwa rolnego poza obrębem powiatu, w którym znajdował się wywłaszczony majątek. W przypadku nieskorzystania z tego prawa, przysługiwało im zaopatrzenie miesięczne w wysokości uposażenia urzędnika państwowego VI grupy, a więc świadczenie o charakterze osobistym, ściśle związanym z osobą uprawnioną, które nie dotyczy praw zbywalnych w rozumieniu art. 30 § 4 kpa.

Wynika z tego, że dekret, akt o charakterze szczególnym, który musi być interpretowany ściśle, w kontekście wniosku z § 5 rozporządzenia, możliwości otrzymania gospodarstwa zastępczego lub zaopatrzenia miesięcznego, odnosi się wyłącznie do uprawnień właścicieli lub współwłaścicieli przejętych majątków. Wydanie rozstrzygnięcia w sprawie podpadania danej nieruchomości pod przepisy dekretu kończy postępowanie o charakterze rewindykacyjnym.

Możliwość byłych właścicieli i współwłaścicieli do złożenia wniosków na podstawie § 5 rozporządzenia wyraża uprawnienie reprywatyzacyjne, o którym nie może być mowy w odniesieniu do nabywcy spadku.

W ocenie Ministra, odpowiedzi na pytanie, czy roszczenie do nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej, a tym samym prawo do złożenia wniosku rewindykacyjnego w tym zakresie, wchodzi w skład umowy spadkowej nie można poszukiwać wyłącznie w art. 922 kc. Ze względu na swój charakter przepisy dekretu muszą podlegać interpretacji zawężającej. Charakter tego uprawnienia bardziej przypisany jest do określonej osoby, a nie masy spadkowej. Wolą ustawodawcy było, aby z możliwości jaką daje § 5 rozporządzenia korzystał ściśle określony krąg podmiotów - byli właściciele lub współwłaściciele majątków przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Przepisy dekretu i rozporządzenia nie posługują się w swojej treści pojęciami następcy prawni, czy nabywcy spadku, których z przejętą nieruchomością nic nie wiąże - ani finansowo, ani emocjonalnie.

Nie można uznać, że skoro prawo do złożenia wniosku na podstawie § 5 rozporządzenia nie mieści się w żadnej kategorii praw określonych w art. 922 kc, to wchodzi w skład spadku. Uprawnienia' przysługujące uprawnionemu niezrealizowane do jego śmierci są z mocy art. 922 § 2 kc wyłączone ze spadku. Dlatego umowy sprzedaży praw spadkowych nie uprawniają nabywców spadku po S. M. do wszczęcia postępowania w zakresie objętym złożonym wnioskiem.

Zatem w przypadku, gdy postępowanie zostało wszczęte na wniosek podmiotu nieuprawnionego bezprzedmiotowość postępowania uzasadnia jego umorzenie na podstawie art 105 § 1 kpa.

Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] maja 2018 r. M. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarga została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 1249/18. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 28 kpa poprzez jego błędne zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie uznania skarżącej za stronę postępowania, gdy w rzeczywistości stan faktyczny sprawy wskazuje na bezpośredni interes skarżącej w uznaniu, że parcela katastralna nr [...], oznaczona nr [...] na planie parcelacyjnym z [...] lipca 1931 r. obręb K. zabudowana wówczas budynkiem mieszkalnym, nie podpadała pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu; 2) art. 105 § 1 w zw. z art. 9 kpa poprzez jego niezastosowanie polegające na bezzasadnym umorzeniu postępowania wszczętego na wniosek strony na tej podstawie, że wnioskodawca stroną nie jest, gdy w rzeczywistości strona złożyła wniosek o uznanie, że parcela katastralna nr [...] oznaczona nr [...] na planie parcelacyjnym z [...] lipca 1931 r. obręb K., nie podpadała pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu; 3) § 5 ust. 1 i ust. 2 i § 6 rozporządzenia poprzez niezasadne przyjęcie, że wniosek o stwierdzenie, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu może zostać złożony wyłącznie przez ówczesnych właścicieli nieruchomości, ujawnionych w księdze wieczystej lub ich następców prawnych; 4) art. 107 § 1 pkt 6 kpa poprzez brak wyjaśnienia w treści uzasadnienia decyzji dlaczego organ nie uznał za strony postępowania podmiotów, którym organ doręczył skarżoną decyzję; 5) § 873 i § 925 kcn poprzez ich bezpodstawne zastosowanie w sytuacji, gdy na mocy art. I § 1 dekretu Rady Ministrów z dnia 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych przepisy te zostały przed dniem nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości uchylone; 6) art. 922 § 1 w zw. z art 140 w zw. z art. 155 w zw. z art 158 kc oraz poprzez ich niewłaściwe zastosowanie bądź niezastosowanie polegające na bezpodstawnym pominięciu, że spadkobierca wstępuje w całość praw i obowiązków spadkodawcy, a będący w niniejszej sprawie spadkodawcami A. i J. małżonkowie O. nabyli prawo własności nieruchomości na podstawie umowy zawartej ze S. M.; 7) art. 1051 w zw. z art. 922 § 1 i 3 kc poprzez przyjęcie, że nabywca spadku nie może być stroną postępowania o stwierdzenie, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu; 8) art. 29 kpa poprzez wydanie decyzji w stosunku do osoby nieżyjącej – L. C. W związku z powyższym skarżąca wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku strony, a ewentualnie, na wypadek nie uwzględnienia powyższego; 3) stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji; 4) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa sprawowanego przez adwokata; 5) rozpoznanie skargi na rozprawie.

Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] maja 2018 r. także W. S. i [...] sp. z o. o. z siedzibą w J. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarga została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 1250/18. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: l. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w zw. z § 5 rozporządzenia w zw. z art. 28 i art. 30 ust. 4 kpa, art. 922 § 1 i 2 oraz art. 1051 i art. 1053 kc poprzez błędne uznanie, że uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i zainicjowania w ten sposób procedury z § 5 rozporządzenia jest uprawnieniem przypisanym do określonej osoby (właściciela nieruchomości z chwili przejęcia) i jako takie jest wyłączone ze spadku i nie może również być skutecznie zbyte jako część spadku, na podstawie umowy zbycia spadku; Il. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) naruszenie art. 105 § 1 w zw. z art. 30 ust. 4 i art. 28 kpa poprzez niezasadne umorzenie postępowania z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość wynikającą z wszczęcia postępowania na wniosek nieuprawnionego - zdaniem organu - podmiotu w sytuacji, gdy wnioski inicjujące postępowanie złożone zostały przez uprawnione podmioty (nabywcy spadku po byłym właścicielu), a ponadto w gronie uczestników postępowania znajdowały się podmioty uprawnione (spadkobiercy byłego właściciela), których stanowisko było tożsame ze stanowiskiem pierwotnych wnioskodawców i którzy żądanie wniosku popierali; 2) art. 8 w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 61a § 1 kpa poprzez umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa z uzasadnieniem rzekomego braku statusu strony po stronie wnioskodawców, mimo jego wszczęcia i prowadzenia przez okres ponad 10 lat, a tym samym prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej i to w sposób rażący; 3) art. 107 § 3 kpa poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób uniemożliwiający ustalenie, który z zawartych przez Ministra w uzasadnieniu decyzji poglądów prawnych ostatecznie zdecydował o przyjęciu przez Ministra, że nabywcy spadku po dawnym właścicielu ziemskim nie mogą skutecznie zainicjować postępowania z § 5 rozporządzenia w celu stwierdzenia, że nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu: czy to, że uprawnienie do złożenia takiego wniosku przysługiwało, jako uprawnienie osobiste i niedziedziczne, jedynie właścicielowi/współwłaścicielowi nieruchomości w chwili wejścia w życie dekretu, czy też to, że uprawnienie to, mimo że wchodzące w skład spadku, nie może być skutecznie przeniesione na inny podmiot umową zbycia spadku. Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) zobowiązanie organu do merytorycznego rozpoznania, w terminie 21 dni od dnia zwrotu akt organowi, odwołania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta P. od decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 2016 r. i zaniechania dalszego umarzania postępowania I instancji na podstawie twierdzenia, że postępowanie wszczęte zostało na podstawie wniosku podmiotu nieuprawnionego; 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo organ wskazał, że nie jest tak, że sam fakt udziału w postępowaniu osób, którym przysługuje status strony wykluczał możliwość umorzenia postępowania bez wniosku osoby uprawnionej. Zasada zaufania do organu nie nakłada ona organ odwoławczy obowiązku podzielenia stanowiska organu I instancji. Uzasadnienie decyzji Ministra jest jasne i nie budzi wątpliwości. Fakt śmierci L. C. nie wpływa na prawidłowość wydanej decyzji o umorzeniu postępowania, która nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 11 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1250/18 postanowił o połączeniu do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw o sygn. akt I SA/Wa 1249/18 i I SA/Wa 1250/18 oraz prowadzeniu ich pod sygn. akt I SA/Wa 1249/18.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zasadnie M. K. zarzuciła w swojej skardze Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że zaskarżona decyzja skierowana została do L. C., tj. do osoby, która zmarła w trakcie postępowania odwoławczego, a tym samym utraciła na etapie postępowania przed organem II instancji status strony. Okoliczność tę potwierdza odpis skrócony aktu zgonu z [...] września 2018 r., który Sąd otrzymał [...] września 2018 r. (k.101 akt sądowych).

Zdaniem Sądu z akt sprawy wynika, że L. C. niewątpliwie miała, w rozumieniu art. 28 kpa i § 6 rozporządzenia, status strony postępowania odwoławczego.

L. C. była spadkobiercą A. O. (postanowienie spadkowe sygn. akt II Ns.II 146/48) i J. O. (postanowienie spadkowe sygn. akt I Ns 45/15), jako ich córka. Jej siostra M. K. (także spadkobierca po A. i J. O.) wnioskiem z [...] listopada 2013 r. wystąpiła, w trybie § 5 rozporządzenia. o wydanie decyzji stwierdzającej niepodpadanie nieruchomości oznaczonej jako parcela [...] pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. M. K. dowodzi, że jej rodzice nabyli od S. M. (poprzedniego właściciela sporej nieruchomości) prawo własności do parceli katastralnej nr [...] (akt notarialny z 3 grudnia 1934 r. Rep. Nr [...], akt notarialny z [...] września 1935 r. Rep. Nr [...], akt notarialny z [...] stycznia 1937 r. Rep. Nr [...]) i z tego wywodzi uprawnienie do bycia stroną postępowania administracyjnego.

W aktach sprawy znajduje się konkurencyjny wniosek z [...] maja 2007 r. o wydanie, w trybie § 5 rozporządzenia, decyzji stwierdzającej, że nieruchomość oznaczona jako parcela [...] była wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wniosek ten pochodzi od następców prawnych S. M. – E. Ł., W. J. i M. G., którzy nabyli od spadkobierców S. M. udziały spadkowe.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (czego dowodzi treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji) uznał, że właścicielem nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu był S. M., ponieważ w dacie przejęcia nieruchomości przez Państwo nie doszło do wpisu nabywców (A. i J. O.) do księgi wieczystej. Minister stanął na stanowisku, że wpis do księgi wieczystej, według przepisów kcn, był niezbędny do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości. Zatem organ uznał, że spadkobiercy po A. i J. O. (a więc i L. C.) nie są uprawnieni do uzyskania merytorycznej decyzji w trybie art. § 5 rozporządzenia.

Jednocześnie organ odwoławczy wykluczył też jako strony niniejszego postępowania nabywców spadku po S. M., którzy dochodzili swych praw na podstawie konkurencyjnego wniosku. Organ odwoławczy uważa, że nabywcy spadku nie mają przymiotu strony postępowania, bo nie są spadkobiercami S. M. pod tytułem ogólnym.

Skoro zatem centralnym punktem spornym w niniejszej sprawie odwoławczej i jednocześnie powodem umorzenia postępowania administracyjnego był m.in. status prawny spadkobierców A. i J. O. jako stron postępowania (w rozumieniu art. 28 kpa i § 6 rozporządzenia), to niewątpliwie L. C. posiadała legitymację do bycia strona tego postępowania. Organ odwoławczy orzekał bowiem o jej prawach. L. C. była też adresatem decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 2016 r.

Z akt sprawy wynika, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w postępowaniu odwoławczym prowadził postępowanie z udziałem osoby zmarłej. L. C. zmarła [...] maja 2017 r. Tymczasem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kierował do niej pisma z [...] czerwca 2017 r., [...] grudnia 2017 r., [...] stycznia 2018 r. L. C. była też adresatem zaskarżonej decyzji.

W związku z powyższym L. C. nie mogła być podmiotem praw z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak się stało, to w stosunku do niej nie można było skierować podjętego rozstrzygnięcia.

W tej sytuacji należało uznać, że w sprawie odwoławczej nawiązał się wadliwy stosunek administracyjnoprawny, zwłaszcza, że w postępowanu odwoławczym nie brała udziału D. J. (spadkobierca L. C. na mocy aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] marca 2018 r. Rep. [...] nr [...]).

Wobec braku podzielności rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, co do sfery podmiotowej, należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji. Wydana w takich warunkach decyzja rażąco narusza prawo, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 1722/15 wskazał, że "w utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie wobec takiej osoby decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jest to uzasadnione ustaniem zdolności prawnej osoby fizycznej z chwilą śmierci, co w konsekwencji powoduje, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji (wyrok NSA z: 27 kwietnia 1983 r., II SA 261/83, z aprobującą glosą M. Stahl - OSP 1985/5/108 s. 262-263; 14 listopada 2001 r., I SA 2462/99; 20 września 2002 r., I SA 428/01; 11 marca 2008 r., I OSK 1959/06, Lex 505429; 30 września 2009 r., I OSK 1429/08; 6 czerwca 2013 r., II OSK 383/12, Lex 1352914). Pogląd taki w pełni aprobuje doktryna (J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2014, dalej Komentarz 2014, s. 666 nb. 35). Trafnie Wojewoda [...] w decyzji z (...) maja 2012 r., stwierdził nieważność decyzji z (...) czerwca 1959 r. z tej przyczyny".

Już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99 wyraził pogląd, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Podobnie orzekł NSA również w wyrokach z 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, z 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06, czy z 30 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1429/08.

Wobec stwierdzenia wystąpienia rażącego naruszenia prawa Sąd nie oceniał merytorycznie zasadności skargi.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).