Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1927/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędzia WSA Walentyna Długaszewska As.sąd. Małgorzata Bejgerowska ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Teresa Matuszewska po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2006r. sprawy ze skargi B.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r nr [...] w przedmiocie odsetek od należności celnych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego B.P. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Bejgerowska /-/ B. Koś /-/ W. Długaszewska


UZASADNIENIE

W dniu [...]r. M.Z. - działający z upoważnienia B. P. - zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu nabyty na terenie Niemiec samochód osobowy marki Nissan rok produkcji [...]. Do zgłoszenia celnego SAD [...] załączono rachunek zakupu nr [...] z dnia [...]r. zawierający oświadczenie eksportera dotyczące pochodzenia towaru z Unii Europejskiej, deklarację wartości celnej, upoważnienie dla M. Z. do działania w imieniu odbiorcy, ocenę techniczną pojazdu i niemiecki dowód rejestracyjny.

Dyrektor Urzędu Celnego decyzją z dnia [...]r., wydaną na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej, art. 65 § 4 pkt 2, art. 23 § 7, art. 29, art. 85 § 1 i art. 275 § 3 ust. 1 Kodeksu celnego w zw. z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 10 listopada 1999r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej i rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 października 1999r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania organu celnego przy przeprowadzaniu rewizji celnej, pobieraniu próbek towarów, weryfikacji lub przy unieważnianiu zgłoszeń celnych oraz zwalnianiu towarów, umieszczoną na odwrocie zgłoszenia celnego SAD [...] z dnia [...]r., uznał za nieprawidłowe przedmiotowe zgłoszenie celne z dnia [...]r. w zakresie wartości celnej towaru w postaci samochodu osobowego Nissan.

Dnia [...]r. Dyrektor Urzędu Celnego, w związku ze stwierdzeniem przez niemieckie władze celne sfałszowania deklaracji pochodzenia przedmiotowego pojazdu na rachunku zakupu nr [...] z dnia 22 [...]r., na podstawie art. 243 § 1 i § 2 w zw. z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej i w zw. z art. 262 Kodeksu celnego, wznowił z urzędu postępowanie celne w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Dyrektora Urzędu Celnego.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego, działając na podstawie art. 245 § 1 pkt 4 w zw. z art. 240 § 1 pkt 5 i art. 207 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 oraz art. 13, art. 65 § 4 pkt 2a i b, art. 70 § 1 i 2, art. 83, art. 85 § 1 i art. 209 § 1 pkt 1, § 2 § 3, art. 231 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego, art. 16 pkt 1b i art. 21 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony, podpisanego w Brukseli dnia 24 czerwca 1997r. oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej, uchylił ostateczną decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r. uznającą przedmiotowe zgłoszenie za nieprawidłowe w części dotyczącej wartości celnej towaru i określenia kwoty długu celnego. W opisanej decyzji w punkcie II organ celny uznał zgłoszenie celne nr [...] z dnia [...]r. za nieprawidłowe w zakresie określenia kraju pochodzenia samochodu osobowego Nissan, preferencji, stawki celnej i kwoty długu celnego. W konsekwencji organ pierwszej instancji określił kwotę długu wynikającą z niedoboru cła w kwocie [...] zł. - stosując stawkę 35 % (minimum 1250 ECU/szt.).

Ponadto na podstawie art. 222 § 4 Kodeksu celnego organ celny wezwał B. P. do uiszczenia odsetek wyrównawczych od kwoty [...] zł od dnia powstania długu celnego tj. [...]r. do dnia jego zapłaty. Na dzień wydania decyzji kwota odsetek wynosi [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził, że w dniu [...]r. objęto procedurą dopuszczenia do obrotu samochód osobowy Nissan i określono dług celny na podstawie obniżonej stawki celnej w związku z zadeklarowaniem, że towar pochodzi z Unii Europejskiej. W wyniku weryfikacji rachunku zakupu pojazdu, przeprowadzonej zgodnie z art. 32 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 24 czerwca 1997r. (załącznik do Dz. U. Nr 104 z 1997r., poz. 662 ze zm.), niemieckie władze celne stwierdziły, że wpisana w rachunku nr [...] z dnia [...]r. deklaracja o pochodzeniu jest fałszywa, a tym samym nie potwierdza pochodzenia sprowadzonego samochodu z Unii Europejskiej. Po wznowieniu z urzędu postępowania celnego w sprawie nieprawidłowego zgłoszenia celnego stronie zapewniono prawo przysługujące z mocy art. 123 i 200 § 1 Ordynacji podatkowej. Mając na względzie fakt, że wyniki weryfikacji w trybie przewidzianym umową międzynarodową są wiążące dla organów celnych kraju importu, do sprowadzonego samochodu zakwalifikowanego do kodu PCN 8703 zastosowano autonomiczną stawkę celną 35 % (minimum 1250 ECU/szt.).

W związku z tym, że strona uiściła cło w kwocie [...] zł do zapłaty pozostała jeszcze kwota odsetek [...] zł. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1997r. w sprawie określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania (Dz. U. Nr 143, poz. 958 ze zm.) B. P. obowiązany jest do uiszczenia odsetek wyrównawczych. Kwota wynikająca z długu celnego została bowiem zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych danych podanych w zgłoszeniu celnym, co spowodowało przesunięcie daty powstania długu celnego (w prawidłowej wysokości) i w efekcie skutkowało, zdaniem organu I instancji, uzyskaniem korzyści finansowej przez stronę.

Pismem z dnia [...]r. strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji w części dotyczącej poboru odsetek wyrównawczych.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, art. 13 § 1 i § 3 pkt 4 i § 4, art. 19 § 1 i § 3, art. 20 § 1 i § 2, art. 83, art. 85 § 1 i art. 262 Kodeksu celnego, art. 16, art. 21 i art. 32 (cytowanego wcześniej) Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego podpisanego w Brukseli dnia 24 czerwca 1997r., § 11 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej, Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko organu celnego I instancji. Organ odwoławczy stwierdza także, ustosunkowując się do argumentów odwołania, że do organów celnych nie należy dociekanie, kto sfałszował dokumenty przedłożone do odprawy celnej. Nie zmienia to faktu posługiwania się tymi sfałszowanymi dokumentami. Sprowadzony samochód nie pochodził z Unii Europejskiej, wobec czego nie mógł korzystać z preferencji celnych. Wobec nieprawidłowego ustalenia długu celnego w zaniżonej wysokości, na podstawie sfałszowanych dokumentów i wadliwej deklaracji celnej (pole 36 SAD), uzasadnione jest uiszczenie przez stronę odsetek wyrównawczych. Ponadto w ocenie organu II instancji strona nie udowodniła, że zaszły szczególne okoliczności wskazane § 1 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1997r., które uzasadniałyby odstąpienie od wymierzenia odsetek wyrównawczych.

Decyzję tę B. P. zaskarżył do sądu administracyjnego, domagając się jej uchylenia w części nakładającej na niego obowiązek zapłaty odsetek wyrównawczych jako niezgodnej z prawem. Skarżący podnosi, że nie brał bezpośredniego udziału w dokonywaniu zgłoszenia celnego w dniu [...]r., a wszystkich formalności dopełniał M.Z., co potwierdza załączone jego oświadczenie. Skarżący zapewnił jednocześnie, iż działał w dobrej wierze i wobec tego nie powinien ponosić negatywnych skutków takiego działania w postaci nałożenia obowiązku zapłaty odsetek wyrównawczych. Skarżący powołał się też na treść § 1 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1997r., z którego wynika, że odsetek wyrównawczych nie pobiera się w przypadku, gdy dłużnik udowodni, że podanie nieprawidłowych lub niekompletnych danych spowodowane było szczególnymi okolicznościami, nie wynikającymi z jego zaniedbania lub świadomego działania. W związku z powyższym, skoro skarżący dysponuje nie tylko fakturą, co do której nie miał świadomości, że jest podrobiona, ale również niemieckim dokumentem "brief", potwierdzającym pochodzenie pojazdu z Holandii, a nadto sprowadzeniem samochodu zajęła się upoważniona przez niego osoba, to nie może on ponosić odpowiedzialności z tytułu odsetek. Nadto skarżący zarzuca naruszenie art. 139 i 140 Ordynacji podatkowej poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania, w wyniku czego obciążono stronę nadmiernymi odsetkami.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Jednocześnie przepis art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy stanowi, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W przedmiotowej sprawie kwestią sporną między stronami jest obciążenie skarżącego obowiązkiem zapłaty odsetek wyrównawczych na podstawie art. 222 § 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny (tekst jednolity - Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.).

Nie budzi wątpliwości fakt, że skarżący działający przez pełnomocnika, sprowadził do Polski zakupiony w Niemczech w firmie "A." samochód marki Nissan. Sprzedaż ta udokumentowana została rachunkiem nr [...] z dnia [...]r., zawierającym pod tekstem zapis w formie podłużnej pieczęci, z którego miało wynikać, że przedmiotowy pojazd jako wyprodukowany w Unii Europejskiej korzysta z preferencji celnych.

Przeprowadzona u sprzedawcy przez niemiecki Urząd Celny w M. kontrola dokumentów wykazała, że "deklaracja złożona na rachunku jest fałszerstwem". W tym stanie rzeczy, skoro opisany rachunek wraz z zawartą w nim adnotacją dotyczącą pochodzenia samochodu z Unii Europejskiej stanowił podstawę zastosowania preferencyjnej stawki celnej do sprowadzonego samochodu, stwierdzenie fałszywości tej adnotacji skutkuje brakiem podstaw do zastosowania wspomnianej preferencji. Nie istotna w toku postępowania celnego jest okoliczność, kto dokonał adnotacji na rachunku i wbrew zarzutom skarżącego organy celne nie formułują tezy, że dokonał tego zgłaszający.

Dokonana przez niemieckie służby celne weryfikacja stanowi wiążący materiał dowodowy dla polskich organów celnych, o czym przesądza art. 32 ust. 3 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego podpisanego w Brukseli dnia 24 czerwca 1997r. Wobec tego nie ulega wątpliwości, że zasadne było uznanie przez organ celny za nieprawidłowe zgłoszenia celnego SAD [...] dokonanego w dniu [...]r. przez skarżącego (działającego przez pełnomocnika).

Za dokonanie prawidłowego zgłoszenia celnego odpowiada zgłaszający. Organ celny może natomiast w trybie art. 83 Kodeksu celnego i art. 32 ust. 1 i 2 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 24 czerwca 1997r., kontrolować to zgłoszenie, w celu potwierdzenia prawidłowości zawartych w nim danych, a w razie stwierdzenia nieprawidłowości, ma obowiązek podjęcia niezbędnych działań w celu wyjaśnienia istniejących wątpliwości i właściwego zastosowania prawa celnego. Nie ulega wątpliwości, że skarżący był obowiązany do dokonania prawidłowego zgłoszenia celnego w dokumencie SAD w dniu [...]r. W myśl postanowień przepisu art. 209 § 2 Kodeksu celnego w przypadku dopuszczenia do obrotu towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym, dług celny powstaje w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego. W przedmiotowej sprawie wysokość tegoż długu została określona przez organ I instancji ostateczną w tym zakresie decyzją z dnia [...]r. przez Naczelnika Urzędu Celnego.

Fakt, że B. P. pierwotnie określono kwotę długu celnego w wysokości odpowiadającej preferencyjnemu pochodzeniu samochodu, a następnie w związku z wynikami weryfikacji deklaracji dokonano na nowo określenia długu celnego jest bezsporny. W dniu [...]r. skarżący uiścił niedobór cła zgadzając się ze stanowiskiem organów celnych, że odpowiada on za dług celny i za działania swojego przedstawiciela na zasadzie ryzyka. Okoliczność przewlekłości postępowania prowadzonego przez organy celne nie rzutuje na obowiązek zapłaty przez stronę odsetek wyrównawczych.

Na innych jednak zasadach opiera się odpowiedzialność z tytułu odsetek, które w istocie stanowią swoistego rodzaju sankcję, a zatem wymagają zaistnienia po stronie obowiązanego zawinienia i świadomego działania, w wyniku którego przyczynił się do ich powstania. O takim charakterze odsetek świadczy treść § 1 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1997 roku w sprawie określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania ( Dz. U. nr 143, poz. 958 ze zm.), zgodnie z którym nie pobiera się odsetek wyrównawczych, gdy dłużnik udowodni, że podanie nieprawidłowych lub niekompletnych danych spowodowane było szczególnymi okolicznościami, nie wynikającym i z jego zaniedbania lub świadomego działania, co zdaniem skarżącego miało miejsce w niniejszej sprawie.

Tymczasem organy celne nie poczyniły w tym zakresie stosownych ustaleń. Skarżący wskazywał w toku postępowania na dokument w postaci niemieckiego dowodu rejestracyjnego, w którym pod pozycją 2 znajduje się zapis o treści "NISSAN [...]". Treść tego dokumentu utwierdziła skarżącego w przekonaniu, że pojazd pochodzi z Unii Europejskiej, a zatem ze swej strony dołożył on wszelkiej staranności i działał w dobrej wierze.

Wobec takiego argumentu strony organy celne nie zajęły stanowiska, naruszając w ten sposób art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a także naruszając art. 191 tej samej ustawy, z którego treści wynika, że organ ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przez wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy zatem rozumieć ustosunkowanie się przez organ do każdego dowodu bądź grupy dowodów jednorodnych i dokonanie ich oceny we wzajemnym ze sobą powiązaniu.

Dokument w postaci niemieckiego dowodu rejestracyjnego, który jako dowód nie został uwzględniony przez organy celne, jest wprawdzie bez znaczenia dla oceny preferencyjnego pochodzenia towaru, lecz ma istotne znaczenie dla oceny zawinienia strony co do przesunięcia daty powstania długu celnego.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 września 2003r. /SN IV CK 32/02/ podkreślił, że prawo cywilne nie definiuje pojęcia winy. Korzystając w tym zakresie z dorobku prawa karnego, przyjmuje się, że pojęcie to zawiera dwa elementy składowe: obiektywny i subiektywny. Element obiektywny oznacza niezgodność zachowania się z obowiązującymi normami postępowania, a więc szeroko rozumianą bezprawność. Element subiektywny dotyczy stosunku woli i świadomości działającego do swojego czynu. Najkrócej rzecz ujmując, winę można przypisać podmiotowi prawa tylko wtedy, kiedy istnieją podstawy do negatywnej oceny jego zachowania z punktu widzenia obu tych elementów (tzw. zarzucalność postępowania).

Ponadto z przepisu art. 222 § 4 cytowanego powyżej Kodeksu celnego, regulującego sprawę pobierania odsetek wyrównawczych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji wynika, że organ celny pobiera odsetki wyrównawcze w sytuacji, kiedy przesunięcie daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu powoduje uzyskanie korzyści finansowej.

W przedmiotowej sprawie organy celne w ogóle nie odniosły się do kwestii korzyści finansowej, jaką strona miałaby uzyskać. Skoro zdaniem organów celnych, istniały podstawy do obciążenia skarżącego odsetkami, to z samego brzmienia powołanego wyżej przepisu, w sposób nie budzący wątpliwości wynika, iż przesłanką obciążenia strony obowiązkiem zapłaty odsetek wyrównawczych, jest w takim przypadku nie tylko sam fakt podania przez zgłaszającego nieprawidłowych danych, jak wskazano w decyzji organu I instancji, czy przesunięcie daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu, ale uzyskanie w związku z tym korzyści finansowej. Organy celne w niniejszej sprawie nawet nie usiłowały wykazać takiej korzyści stwierdzając jedynie, iż skarżący korzyść finansową uzyskał. Zdaniem Sądu z uwagi na wskazany wyżej przepis, organ celny zobowiązany działać na podstawie przepisów prawa, winien był ustalić i wskazać jaką korzyść finansową skarżący uzyskał, aby na podstawie podanych powyżej przepisów, obciążyć go obowiązkiem zapłaty odsetek wyrównawczych.

Rzeczą organów celnych było wyjaśnienie i rozpatrzenie wszystkich okoliczności tak, aby wykazanie winy w zachowaniu skarżącego w celu przypisania mu odpowiedzialności z tytułu odsetek nie budziło wątpliwości.

Bez pełnej analizy wszystkich zebranych dowodów, stanowisko organów celnych uznać należy za przedwczesne i dokonane bez dostatecznej podstawy uzasadniającej obciążenie skarżącego odsetkami. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy celne winny zatem wskazać dokładnie podstawę faktyczną wymierzenia odsetek wyrównawczych oraz rozpatrzyć istotne dla sprawy okoliczności, wynikające z niemieckiego dowodu rejestracyjnego.

W ocenie Sądu opisane wyżej uchybienia organów celnych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy prowadzą do uchylenia decyzji w zaskarżonej części, dotyczącej ustalenia odsetek wyrównawczych. Wobec powyższego uznając, iż decyzja organu II instancji nie odpowiada prawu, Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie przepisu art. 200 cyt. powyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono z mocy art. 152 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ M. Bejgerowska /-/ B. Koś /-/ W. Długaszewska