Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 622/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2, ust. 3, art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 października 2018 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] kwietnia 2018 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 2 pkt 16 i pkt 20 lit. c/, art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 3 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i ust. 9 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm., dalej: ustawa), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza B. z [...] października 2017 r., znak: [...]:

1) ustalającą nadpłatę świadczeń wychowawczych za okres od [...] r. w wysokości [...] zł i uznającą to świadczenie za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie;

2) nakazującą D. S. zwrot świadczenia nienależnie pobranego w wysokości [...] zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] zł.

W uzasadnianiu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z [...] lipca 2016 r., znak: [...] organ pierwszej instancji przyznał D. S. świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł miesięcznie na pierwsze dziecko - S. S., na okres od [...] 2017 r.

Decyzją z [...] września 2017 r., znak: [...] organ pierwszej instancji uchylił decyzję z [...] lipca 2016 r., znak: [...] Decyzja z [...] września 2017 r. stała się ostateczna na skutek uchybienia przez D. S. terminu do wniesienia odwołania.

Kolegium podniosło, że z uwagi na fakt, że świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w okresie od [...] 2017 r. w kwocie [...]zł wypłacono D. S. mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego otrzymywania, tj. przekroczenia kryterium dochodowego wynoszącego [...] zł na osobę w rodzinie, świadczenia wychowawcze pobrane za ten okres są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Przekroczenie kryterium dochodowego, jak wskazał organ odwoławczy, nastąpiło na skutek uzyskiwania w wyżej wskazanym okresie dochodu przez męża D. S., o czym beneficjentka nie powiadomiła organu pierwszej instancji.

Nie budzi, zdaniem Kolegium, wątpliwości, że mąż D. S. i ojciec S. S. - H. S. wchodzi w skład rodziny, zgodnie z definicją rodziny zawartą w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Kolegium podkreśliło, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (s. 5) wnioskodawczyni została pouczona, że "W przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym związanych z koniecznością ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 1-4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie wychowawcze. Niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Obowiązek informowania o zmianach w sytuacji dochodowej rodziny, w szczególności uzyskania dochodu, dotyczy wyłącznie osób ubiegających się/ otrzymujących świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko", co potwierdziła własnoręcznym podpisem.

Kolegium wyjaśniło, że również w decyzji z [...] lipca 2016 r. przyznającej świadczenie wychowawcze wnioskodawczyni została poinformowana między innymi, że "W przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie (art. 20 ust. 1). Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (art. 25 ust. 1)". W ocenie Kolegium, strona została wystarczająco jasno i dostatecznie szczegółowo pouczona o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, do których niewątpliwie należy okoliczność uzyskania dochodu przez małżonka.

W powyższej sytuacji, jak podkreślił organ odwoławczy, pobrane przez D. S. świadczenie wychowawcze za okres od [...] 2017 r. w wysokości [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, podlegającym zwrotowi wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania zaskarżonej decyzji wynoszą [...] zł i będą naliczane do dnia spłaty.

W ocenie organu, podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność, że H. S. - mąż i ojciec S. S. nie wchodzi w skład jej rodziny, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, ponieważ w aktualnym stanie prawnym stanowi on rodzinę z odwołującą i synem. Kolegium podkreśliło, że odwołująca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego wskazała, że rodzina jest trzyosobowa i nie budziło jej wątpliwości, że w skład rodziny wchodzi jej mąż H. S.. Odwołująca nie wykazała skutecznie, że ma miejsce brak kontaktów między małżonkami uniemożliwiający uzyskanie wiadomości o podjęciu zatrudnienia przez małżonka. Ponadto twierdzenia zawarte w odwołaniu są sprzeczne z wcześniejszymi, w tym zawartymi w wywiadzie środowiskowym, z których wynika, że wprawdzie odwołująca nie zamieszkuje razem z mężem, ale koszty utrzymania syna ponosi wspólnie z jego ojcem, małżonkowie nie mają ustalonych warunków opieki nad synem, kontaktów, czy wydatków na dziecko. Na bieżąco zakupują synowi niezbędne przybory szkolne podręczniki i odzież. Ojciec chodził na wywiadówki syna, a w co drugi weekend syn przebywa u ojca.

Kolegium zaznaczyło, że [...] września 2017 r. odwołująca została skutecznie powiadomiona o wszczęciu niniejszego postępowania i możliwości wypowiedzenia się w sprawie, jednak nie skorzystała z tego prawa.

W ocenie organu odwoławczego, nie mają znaczenia dla sprawy dochody osiągane przez D. S. w 2016 i 2017 r. Z akt sprawy nie wynika, że mąż odwołującej nie przeznacza swoich dochodów na utrzymanie dziecka. W kontekście ustaleń wywiadu środowiskowego i oświadczenia wnioskodawczyni brak jest podstaw do twierdzenia, jakoby ojciec dziecka nie podejmował żadnych kroków w celu zapewnienia dziecku wychowania, nie dokładał osobistych starań i nie przekazywał żadnych środków pieniężnych na utrzymanie syna.

Kolegium poinformowało wnioskodawczynię, że zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Kwestie te są rozpatrywane w odrębnym postępowaniu, które może zostać wszczęte na wniosek zainteresowanej osoby.

Skargę na powyższą decyzję wniosła D. S., zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 16 ustawy poprzez pominięcie zwrotu: "odpowiednio", który umożliwia dostosowywanie sytuacji małoletniego i jego rodziców do możliwości przyznania świadczenia 500+, w szczególności do możliwości modyfikowania kręgu osób, które stanowią, w myśl przepisów ustawy, rodzinę (organ pominął okoliczność, że D. i H. S. nigdy nie mieszkali razem, nie prowadzili wspólnego gospodarstwa domowego, brak jest między nimi jakichkolwiek więzi gospodarczych, a prócz dziecka nic ich nie łączy, więc de facto skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko);

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 20 ust. 1 ustawy poprzez błędne przypisanie skarżącej winy w niepoinformowaniu organu o uzyskaniu dochodu przez jej męża, podczas, gdy skarżąca nie wiedziała o jego nowym zatrudnieniu, gdyż strony nie utrzymują żadnych relacji (obecnie między nimi toczy się przed Sądem Okręgowym w L. postępowanie rozwodowe, sygn. akt: III C [...]);

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 1 ustawy poprzez brak dokładnego zweryfikowania wątpliwości dotyczących sprawowania opieki nad małoletnim S. S., na rzecz którego przyznano świadczenie 500+ (nie podano żadnych szczegółów dotyczących przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jak choćby jego daty - w toku postępowania przed Kolegium wszczęto powództwo o rozwód i dokonano zabezpieczenia alimentów na rzecz małoletniego, co zmusiło H. S. do partycypowania w wydatkach na syna);

4) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez pominięcie art. 25 ust. 10 ustawy, która nakłada obowiązek uwzględniania szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny przy nakładaniu na nią decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (brak uwzględnienia niewiedzy skarżącej w zakresie zarobków H. S., bezzasadne wskazanie, że nie wykazała dostatecznie, że nie miała wiedzy o dochodach H. S., brak uwzględnienia tego, że ojciec dziecka, do czasu wydania prawomocnego orzeczenia o zabezpieczeniu alimentów, nie wspierał w ogóle syna, zarówno pod względem finansowym, jak i wychowawczym);

5) pominięcie w sprawie zasad współżycia społecznego i faktu, że środki uzyskiwane w toku programu 500+ pokrywały potrzeby małoletniego S. S., miały na celu jedynie poprawę warunków życia chłopca, a matka nie wydawała ich na własne potrzeby.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

Jej zdaniem, wątpliwości wzbudza rzetelność przeprowadzonego w toku postępowania administracyjnego wywiadu środowiskowego. Nie wskazano bowiem, kiedy wywiad został przeprowadzony, ani w jakich okolicznościach. Jest to o tyle istotne, że w dniu [...] stycznia 2018 r. na H. S. nałożono, w toku postępowania zabezpieczającego, w drodze postanowienia, obowiązek alimentacyjny, na rzecz małoletniego S. S.. Obowiązek rozciągnięto od dnia zgłoszenia wniosku tj. od [...] października 2017 r. Od tego momentu H. S. partycypuje w wydatkach na rzecz syna. Do tego czasu, zgodnie z informacjami przedstawionymi w odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, potwierdzonymi ustaleniami Sądu Okręgowego w L., nie interesował się potrzebami finansowymi syna, jedynie sporadycznie opłacał obiady w szkole, nie mówiąc jednak o tym matce małoletniego, która miała, w związku z tym utrudnione planowanie comiesięcznych wydatków.

Skarżąca ponownie wskazała, że nie utrzymuje z mężem żadnych relacji, nie komunikuje się z nim, nie informują się wzajemnie o swoich planach czy aktualnej sytuacji finansowej i zawodowej. Stąd, jak twierdzi skarżąca, nie wiedziała ona o podjętym przez H. S. zatrudnieniu.

Wskazała, że z H. S. są małżeństwem jedynie formalnie. Nie mieszkają i nigdy nie mieszkali ze sobą, jakiekolwiek więzi między stronami uległy trwałemu i zupełnemu rozkładowi - tak emocjonalne, fizyczne, jak i, przede wszystkim, gospodarcze. Skarżąca nigdy nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego z H. S., a obecnie trwa postępowanie o rozwiązanie ich małżeństwa przez rozwód. W toku sprawy zabezpieczono alimenty na rzecz małoletniego, w kwocie [...]zł miesięcznie, a obecnie skierowano ją do mediacji, w celu uregulowania przez strony najważniejszych kwestii związanych z rozwodem, jakimi są: opieka nad dzieckiem, kontakty i alimenty. Kolejny termin rozprawy, po zakończeniu postępowania mediacyjnego, wyznaczono na [...] września 2018 r.

Jest zatem, jak podkreśliła skarżąca, prawdopodobne, że w momencie wyrokowania niniejszej sprawy, w stosunku do niej oraz H. S. zostanie orzeczone rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Potwierdzi to wszelkie twierdzenia skarżącej o niepozostawaniu w faktycznym związku z H. S. oraz fakt, że nie interesował się on, bez prawomocnego orzeczenia sądowego, kwestią utrzymania małoletniego syna oraz zaspokajania jego potrzeb.

Zdaniem skarżącej, organ bezzasadnie przyjął, że nie wykazała skutecznie, że ma miejsce brak kontaktów między małżonkami umożliwiający uzyskanie wiadomości o podjęciu zatrudnienia przez małżonka. Skarżąca oświadczyła, że nie miała wiedzy o podjęciu pracy przez H. S., w przeciwnym razie niezwłocznie zgłosiłaby ten fakt.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja, mocą której uznano świadczenie wychowawcze w kwocie [...]zł, wypłacone skarżącej na pierwsze dziecko za okres od [...] r. za świadczenie nienależnie pobrane i nakazano jej zwrot tego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] zł.

Materialnoprawną podstawę tej decyzji stanowi art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Stosownie do treści art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.

Zgodnie zaś z art. 25 ust. 1 i 3 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.

W rozpoznawanej sprawie przyznane skarżącej świadczenie wychowawcze za okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. zostało uznane za pobrane nienależnie z uwagi na przekroczenie w tym okresie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie skarżącej. Organy ustaliły, że mąż skarżącej pobierał wówczas wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia (umowy o pracę – k. 27-30 akt adm.), o czym skarżąca nie poinformowała organu pomocy społecznej. Wliczenie do dochodu rodziny skarżącej wynagrodzenia jej męża spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego na członka rodziny, które wynosi 800 zł.

Organy uznały, że okoliczność ta powodowała ustanie prawa do świadczenia wychowawczego, o czym skarżąca była uprzednio pouczona, co wypełnia dyspozycję art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy.

Stanowisko organów zakwestionowała skarżąca, według której dochód jej męża nie powinien był zostać wliczony do dochodu jej rodziny, gdyż – jak wskazała w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej – nie utrzymuje z mężem żadnych kontaktów i niebawem ich małżeństwo zostanie rozwiązane przez rozwód.

Ze stanowiskiem skarżącej nie sposób się zgodzić.

Na tle powstałego w niniejszej sprawie sporu pierwszoplanowe znaczenie ma wykładnia zawartego w art. 2 pkt 6 ustawy pojęcia "rodziny", gdyż, zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.

Ustalając na potrzeby oceny spełnienia kryterium dochodowego ilość członków rodziny skarżącej, organy zobowiązane były do uwzględnienia zawartej w art. 2 pkt 6 ustawy legalnej definicji rodziny. W świetle tego przepisu, ilekroć mowa o rodzinie – oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 ze zm.); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Definicja ta jest autonomiczna, co oznacza, że nie ma podstaw do posiłkowania się definicjami rodziny obowiązującymi na gruncie innych ustaw, np. ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy ustawy o pomocy społecznej.

W świetle definicji rodziny z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, kryteria wspólnego zamieszkiwania, czy gospodarowania osób pozostających w związku małżeńskim co do zasady nie mają znaczenia. Jest to istotne jedynie wówczas, jeśli rodzice legitymują się orzeczeniem o tzw. opiece naprzemiennej, co w niniejszej sprawie nie występuje. Przepis ten nie wprowadza żadnych ustawowo określonych przesłanek, w świetle których możliwe byłoby niezakwalifikowanie osób pozostających w związku małżeńskim do członków rodziny. Brak jest podstaw prawnych umożliwiających niezaliczenie do członków rodziny małżonka, nawet osobno zamieszkującego i gospodarującego w sytuacji, gdy właściwy sąd nie orzekł o opiece naprzemiennej lub o separacji.

Członkiem rodziny, w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, którego dochód podlega uwzględnieniu przy ustaleniu dochodu rodziny, jest zatem małżonek strony pobierającej świadczenie wychowawcze, niezależnie od tego, czy osoby te prowadzą wspólne, czy odrębne gospodarstwa domowe. Zawarta w art. 2 pkt 16 ustawy definicja nie zawiera zwrotów niedookreślonych i nie pozostawia miejsca na ich swobodną interpretację. Organy nie zostały uprawnione do badania, czy w danym stanie faktycznym zastosowanie definicji legalnej rodziny jest korzystniejsze dla strony, czy też należałoby odstąpić od tej definicji na korzyść innego rozumienia tego terminu. Przepisy zaś ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących wspólnego gospodarowania. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od pozostawania przez małżonków w faktycznej separacji, są oni traktowani jako członkowie rodziny, których dochody łącznie wlicza się do dochodu rodziny (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 czerwca 2017 r., II SA/Lu 954/16, CBOSA).

Wbrew stanowisku skarżącej, użyte w art. 2 pkt 16 ustawy określenie "odpowiednio" należy odnosić odrębnie do małżonków, rodziców dzieci lub opiekuna faktycznego dziecka – w zależności od sytuacji faktycznej. Ustawodawca nie przewidział możliwości niezaliczenia do składu rodziny osób pozostających w związku małżeńskim w przypadkach innych niż wskazane na końcu tego przepisu. W ocenie Sądu, nie sposób także takiej interpretacji wywieść z definicji zawartej w art. 2 pkt 13 ustawy. Skarżąca nie jest, w myśl tego przepisu, osobą samotnie wychowującą dziecko. Pojęcie to oznacza bowiem pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Powyższe definicje nie pozwalają na przyjęcie na gruncie tej konkretnej ustawy innej wykładni pojęcia "rodzina" niż zastosowana przez organy przy rozstrzyganiu kontrolowanej sprawy. Organy administracji są zaś zobowiązane do stosowania obowiązującego prawa i tak w sprawie uczyniły (wyrok WSA w Rzeszowie z 5 września 2018 r., II SA/Rz 727/18, CBOSA, wyrok WSA w Szczecinie z 11 stycznia 2018 r., II SA/Sz 1104/17, CBOSA).

W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że stan faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo, a w konsekwencji dochody skarżącej i jej męża należało traktować łącznie. Na dzień rozstrzygania przez organy o zasadności przyznania świadczenia wychowawczego sprawa rozwodowa nie została prawomocnie zakończona, nie została prawomocnie orzeczona separacja małżonków ani nie przedstawiono prawomocnego lub natychmiast wykonalnego orzeczenia o opiece naprzemiennej nad małoletnim dzieckiem. W kontekście wyżej przedstawionych ustawowych definicji "rodziny" i "osoby samotnie wychowującej dziecko" bez znaczenia pozostają takie okoliczności, jak osobne zamieszkiwanie małżonków, prowadzenie przez nich odrębnych gospodarstw domowych, czy ustalenie miejsca zamieszkania dziecka przy matce. Wystarczy zaś, aby dziecko wspólnie zamieszkiwało przynajmniej z jednym z małżonków.

Nie ulega również wątpliwości, że skarżąca została prawidłowo pouczona o konieczności niezwłocznego powiadomienia podmiotu realizującego świadczenie wychowawcze o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności o uzyskaniu dochodu przez członka rodziny oraz o konsekwencji niedopełnienia tego obowiązku. Stosowne pouczenia zostały zawarte w formularzu wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, który skarżąca podpisała, oraz w decyzji przyznającej to świadczenie.

Okoliczność, że skarżąca nie wiedziała o uzyskiwaniu przez męża dochodu obciąża ją samą, gdyż skoro w okresie, w którym pobierała świadczenie, członkiem rodziny był jej mąż, powinna była ona dołożyć należytej staranności, by uzyskać od niego informacje o zatrudnieniu. Jej bierna postawa, tj. brak jakiegokolwiek zainteresowania sytuacją finansową męża, nie wyłącza w żaden sposób uznania pobranego przez nią świadczenia za nienależne.

Nie uszło również uwadze Sądu, że twierdzenia skarżącej zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji są sprzeczne z oświadczeniami składanymi przez nią konsekwentnie w toku postępowania przed organem pierwszej instancji. We wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego skarżąca wymieniła męża jako członka jej rodziny, zaś w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczyła: "koszty utrzymania syna ponosimy oboje z mężem. W tym roku na wywiadówki szkolne syna chodził mąż (...), w co drugi weekend syn przebywa z ojcem" (k. 22 akt adm.). Niezrozumiały jest przy tym zarzut skarżącej, że nie wskazano daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z formularza wywiadu, podpisanego przez skarżącą, wynika, że został on przeprowadzony [...] r. (s. 2 wywiadu).

Ponadto, wbrew stanowisku skarżącej, z treści uzasadnienia postanowienia S. O. w L. z [...], nie wynika, że mąż skarżącej nie partycypował w kosztach utrzymania syna. Przeciwnie, Sąd uznał, że mąż skarżącej dobrowolnie pokrywał część wydatków na utrzymanie dziecka. Stwierdzono to w treści uzasadnienia postanowienia, w którym wskazano, że "małoletni mieszka wraz z matką i pozostaje pod jej bezpośrednią pieczą, toteż pozwany winien w odpowiednim zakresie partycypować w kosztach utrzymania syna. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, na który powołuje się pozwany, tj. że przeznacza on środki na utrzymanie dziecka. Zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionych do alimentacji nie może być uzależnione od samej tylko dobrej woli zobowiązanego, zaś orzeczenie o zabezpieczeniu roszczenia alimentacyjnego w tym zakresie musi nadawać się do egzekucji. Konieczne jest zatem zasądzenie kwoty odpowiadającej potrzebom uprawnionego i możliwościom zobowiązanego, który od tej pory uiszczać powinien tak ustaloną kwotę w miejsce uprzednio świadczonej dobrowolnie" (k. 6-7 akt sądowych).

Podsumowując, organy w niniejszej sprawie dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i właściwej wykładni przepisów prawa. Skoro w dacie pobierania przez skarżącą świadczenia wychowawczego w skład jej rodziny wchodził mąż, to jego dochody należało doliczyć do dochodu rodziny, co spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie skarżącej. W związku z tym, a także z uwagi na okoliczność, że skarżąca została prawidłowo pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o fakcie uzyskiwania dochodów przez jej męża, świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącą na pierwsze dziecko zasadnie zostało uznane za nienależne w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy i jako takie podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę.

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).