Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 279/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 54  par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Wojciech Organiściak, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2014 r. sprawy ze skargi P. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) orzeka, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

P. J., zamieszkały w P. przy ul. [...], adres do korespondencji: [...] C., ul. [...], zwany dalej "stroną" lub "zobowiązanym", wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, zwanego dalej "organem nadzoru" lub "Kolegium", Nr [...] z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie Kolegium nr [...]z dnia [...]r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne podjęte przez Prezydenta Miasta C.. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "k.p.a.", oraz art. 18, art. 23 § 3, art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a" lub "ustawą egzekucyjną", art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) i § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925).

Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym.

Prezydent Miasta C., zwany dalej "wierzycielem" lub "organem egzekucyjnym", wystawił przeciwko zobowiązanemu tytuły wykonawcze opiewające na należności pieniężne z tytułu zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości: 1) [...]z dnia 15 grudnia 2009 r., 2) [...]z dnia 15 grudnia 2009 r., 3) [...]z dnia 30 kwietnia 2010 r., 4) [...]z dnia 28 marca 2011 r., 5) [...]z dnia 28 marca 2011 r. 6) [...]z dnia 2 października 2012 r. oraz tytuł wykonawczy opiewający na należności z tytułu udostępnienia danych z operatu ewidencyjnego 7) [...]z dnia 11 lipca 2012 r. Łączna kwota dochodzonych należności głównych wyniosła [...]zł.

W toku egzekucji organ egzekucyjny zajął wierzytelności pieniężne: 1) z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności A S.A. w W. (zawiadomienie z dnia 16 lipca 2013 r.), 2) z czynszu najmu u dłużnika zajętej wierzytelności - B Sp. z o.o. w C. (zawiadomienie z dnia 16 lipca 2013 r.), 3) z czynszu najmu u dłużnika zajętej wierzytelności - C Sp.j. w C. (zawiadomienie z dnia 9 sierpnia 2013 r.). W aktach sprawy brak dowodu doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia ad. 1). Zawiadomienia o zajęciu wierzytelności ad. 2) i ad. 3) zostały doręczone zobowiązanemu odpowiednio: 1 sierpnia 2013 r. i 12 sierpnia 2013 r. Dłużnik zajętej wierzytelności B Sp. z o.o. uznał zajęcie i zobowiązał się do przekazywania należności na rachunek organu egzekucyjnego. Dłużnik zajętej wierzytelności A S.A. poinformował o braku środków na rachunku oraz o przeszkodzie w realizacji zajęcia polegającej na zbiegu egzekucji z egzekucją prowadzoną przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym L., Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T., Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.. Natomiast dłużnik zajętej wierzytelności C Sp.j. poinformował, że wierzytelność została zajęta przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. pismem z dnia 24 lipca 2013 r.

Zobowiązany, w piśmie z dnia 13 sierpnia 2013 r., wniósł skargę na czynności egzekucyjne dokonane zawiadomieniami z dnia 16 lipca 2013 r. i 9 sierpnia 2013 r. Zarzucił, że czynności zostały dokonane z naruszeniem art. 89 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe i zbyt wczesne zastosowanie oraz art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego nie prowadzącego bezpośrednio do wykonania obowiązku, lecz do udaremnienia dalszego prowadzenia egzekucji. Wniósł o uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych, a także o wstrzymanie prowadzonego postępowania egzekucyjnego w zaskarżonym zakresie.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że zajęcie wierzytelności dokonane przez organ egzekucyjny zniweczy cel egzekucji, bowiem doprowadzi do całkowitej niewypłacalności zobowiązanego następstwem czego będzie umorzenie egzekucji jako bezskutecznej. Zobowiązany wskazał, że kwoty uzyskiwane tytułem czynszu najmu przeznaczane są na koszty związane z zarządem nieruchomością, w tym związane z należnościami za energię elektryczną ciepłą wodę, gaz i inne media. Terminowe regulowanie tych należności umożliwia zobowiązanemu pobieranie pożytków cywilnych z nieruchomości. Brak przychodu w postaci opłat z tytułu czynszu najmu, spowoduje bezskuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego i doprowadzi do całkowitego bankructwa zobowiązanego. Wskazał, że Sąd Rejonowy w C. postanowieniem z dnia 31 maja 2012 r. sygn. akt [...] uznał za słuszną argumentację tożsamą z argumentacją prezentowaną w skardze i nakazał komornikowi uchylenie zajęć obejmujących wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności B Sp. z o.o. Podkreślił, że mimo braku związania tym orzeczeniem, stanowisko w nim prezentowane jest aktualne i nadaje się do przeniesienia na grunt skargi. Powołał się na poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych i wywiódł, że organy egzekucyjne są zobowiązane do zastosowania środków, które bezpośrednio spowodują wykonanie obowiązku spoczywającego na zobowiązanym (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7 czerwca 2011 r., I SA/Wr 218/11) – a zajęcie wierzytelności z tytułu czynszu najmu nie doprowadzi do osiągnięcia celu postępowania egzekucyjnego; wprost przeciwnie, zablokuje tę możliwość i dlatego jest nieprawidłowe i powinno być uchylone. Powołując się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 stycznia 2008 r., II SA/Wa 1626/07 podkreślił formalnoprawny charakter zarzutów i ocenił skarżone czynności egzekucyjne jako nieprawidłowe i niecelowe.

Kolejno zobowiązany uzasadnił powody żądania wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Natomiast końcowo wskazał, że nieruchomość położona w C. przy ul. [...] została zajęta na mocy postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. postanowieniem z dnia 4 października 2007 r. [...]. Zobowiązany został ustanowiony zarządcą zajętej nieruchomości i z tego tytułu jest uprawniony do poboru opłat z czynszu najmu. Do skargi załączono sprawozdanie z zarządu nieruchomości za 2012 r. oraz przywołane postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 31 maja 2012 r., z którego wynika, że ten Sąd oddalił skargę zobowiązanego na czynności egzekucyjne, a działając na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. nakazał Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w C. uchylenie zajęć wierzytelności z tytułu czynszu najmu lokali znajdujących się na nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] pomiędzy zobowiązanym a B Sp. z o.o.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z dnia [...] r. oddaliło skargę na czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu organ nadzoru opisał dokonane ustalenia faktyczne i przybliżył instytucję skargi na czynności egzekucyjne, odwołując się do poglądów prezentowanych w judykaturze. Kolegium wskazało, że rozpatrując zasadność skargi organ nadzoru ogranicza się do badania prawidłowości przede wszystkim przeprowadzenia czynności egzekucyjnych pod względem zachowania wymogów formalnych stawianych przez przepisy prawa. Nie są natomiast przedmiotem jego zainteresowania okoliczności stanowiące podstawę do wniesienia zarzutów bądź umorzenia postępowania egzekucyjnego. Kolegium wywiodło, że nie stwierdziło zarzucanych przez zobowiązanego naruszeń przepisów prawa. Organ nadzoru wskazał, że zastosowany środek egzekucyjny był dopuszczalny i odpowiedni do przedmiotu egzekucji administracyjnej. Jednocześnie Kolegium zastrzegło, że wobec zbiegu egzekucji administracyjnej prowadzonej przez organ egzekucyjny do ww. rachunku bankowego z egzekucją prowadzoną do tego samego składnika majątkowego przez inne sądowe i administracyjne organy egzekucyjne, bezprzedmiotowe jest rozpoznawanie skargi w tym zakresie. Wskazało na regulację zawartą w art. 62 u.p.e.a. Kolegium podkreśliło także brak związania ww. postanowieniem Sądu Rejonowego w C. oraz poinformowało zobowiązanego o możliwości zwrócenia się do organu egzekucyjnego o zwolnienie spod egzekucji całości lub części składników majątkowych, na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a.

Zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o przekazanie akt sprawy do Sądu Rejonowego w C., a to wobec zbiegu egzekucji administracyjnej prowadzonej przez organ egzekucyjny z egzekucją prowadzoną przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. – kierowanych do tych samych składników majątku. W piśmie z dnia 22 października 2013 r., uzupełniając argumentację wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że Kolegium odparło zarzut niecelowości zastosowania środków egzekucyjnych i działania z naruszeniem art. 7 § 2 u.p.e.a., ale nie odniosło się do kwestii zajęcia wierzytelności pobieranych przez zobowiązanego działającego w charakterze zarządcy zajętej nieruchomości, ustanowionego orzeczeniem Sądu. Podkreślił, że nieruchomość położona w C. przy ul. [...] została zajęta przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C., a zarząd pozostawiono zobowiązanemu. Przedłożył kserokopię zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości z dnia 4 października 2007 r. (z wniosku D Sp. z o.o. w L.). Stwierdził, że jako ustanowiony przez Sąd zarządca nieruchomości obowiązany jest do prowadzenia prawidłowej gospodarki. Podkreślił, że kwoty uzyskiwane przez zarządcę nieruchomości mogą być przekazywane na cele wskazane w art. 940 k.p.c. i według porządku wynikającego z tego przepisu. Wobec powyższego wyłączona jest możliwość zajęcia wierzytelności z tytułu czynszu najmu i innych rozliczeń pomiędzy zarządcą a najemcami i dzierżawcami lokali w zajętej nieruchomości. W konsekwencji wyłączona jest również egzekucja z wierzytelności przysługującej zobowiązanemu od najemców i dzierżawców. Zajęcie może obejmować wyłącznie kwotę złożoną do depozytu Sądu i podlegającą zwrotowi.

Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2014 r. organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie z dnia 9 września 2013 r. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania i treść wniosku o ponowne rozpatrzenie. Odnosząc się do tego wniosku Kolegium wskazało, że spornym jest, czy w związku realizacją środków egzekucyjnych przez organ egzekucyjny doszło do zbiegu egzekucji z egzekucją sądową. Nadto osobnym zagadnieniem wynikłym w sprawie jest to, czy czynności egzekucyjne polegające na zajęciu czynszu najmu były dopuszczalne w związku z tym, że zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne z nieruchomości.

Organ nadzoru wskazał, że stosownie do art. 929 § 1 k.p.c. zajęcie obejmuje nieruchomość i to wszystko, co według przepisów prawa rzeczowego stanowi przedmiot obciążenia hipoteką. Art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece /tj.: Dz. U. z 2013 r. nr 707 ze zm./ stanowi, że hipoteka obejmuje roszczenie właściciela o czynsz najmu lub dzierżawy, jednakże do chwili zajęcia nieruchomości przez wierzyciela hipotecznego właściciel może czynsz pobierać. Kolegium wywiodło, że z ww. przepisów wynika, że egzekucja z nieruchomości obejmuje swym zakresem również pożytki cywilne z nieruchomości w postaci czynszu najmu lub dzierżawy.

Następnie organ nadzoru odwołał się do regulacji zawartej w art. 62 u.p.e.a., zgodnie z którym w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego, organ egzekucyjny wstrzymuje czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Oceniając wpływ zbiegu na skuteczność środków egzekucyjnych nawiązał do zdefiniowanego w art. 1a pkt 15) u.p.e.a. pojęcia wstrzymania czynności egzekucyjnych przez które rozumie się wstrzymanie wykonania wszystkich lub części zastosowanych środków egzekucyjnych, które nie powoduje uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych. Stwierdził, że czynnościami egzekucyjnym są z kolei wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a); zaznaczając, że zbieg egzekucji nie następuje w związku z samym zamiarem zastosowania środka egzekucyjnego lecz z jego skutecznym zastosowaniem. Efektem wystąpienia zbiegu egzekucji będzie wstrzymanie się administracyjnego organu egzekucyjnego od stosowania środków egzekucyjnych wobec tego samego składnika majątkowego i zobowiązanego. Sam zbieg egzekucji pozostawać będzie jednak bez wpływu na skuteczność już zastosowanego środka egzekucyjnego, gdyż nie podlega on uchyleniu. Środek egzekucyjny, w związku z którego zastosowaniem doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej oraz egzekucji sądowej pozostawać będzie w mocy. Dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego przejmie natomiast organ wyznaczony przez właściwy sąd powszechny.

Kolegium wskazało, że zbieg egzekucji następuje wówczas, gdy dwa różne organy egzekucyjne kierują środki egzekucyjne do tego samego składnika majątkowego i przeciw temu samemu podmiotowi. Zbieg egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej następuje, jeżeli organ egzekucyjny skieruje środek egzekucyjny do składnika już zajętego na w ramach egzekucji sądowej. Powołano się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt III CZP 29/97. Kolegium wywiodło, że do takiej sytuacji doszło w analizowanej sprawie. Środki egzekucyjne zastosowane przez administracyjny organ egzekucyjny objęły wierzytelności z tytułu czynszu najmu nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]. Wobec tej nieruchomości wszczęto egzekucję sądową a tym samym objęto nią również należny od nieruchomości czynsz najmu.

Przekładając poczynione ustalenia faktyczne oraz wywody prawne na okoliczności sprawy Kolegium stwierdziło, że skarga na czynności egzekucyjne okazała się niezasadna. Wywiodło, że podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności pozostawały bez wpływu na skuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych. Wskazywane przez zobowiązanego przepisy, w szczególności art. 940 k.p.c., adresowane są do zarządcy nieruchomości, a nie do organów egzekucyjnych.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wniosła o uchylenie postanowienia z dnia 15 stycznia 2014 r., zarzucając bezpodstawne ignorowanie przez Kolegium orzeczeń Sądu Rejonowego w C. odnośnie zarządu zajętej nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], nie poparte żadnymi przepisami prawa. Nadto skarżący – na podstawie art. 61 § 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a." – wniósł o wstrzymanie postanowienia w zaskarżonym zakresie, do chwili prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie skargi.

W uzasadnieniu skarżący szczegółowo opisał przebieg postępowania i treść wnoszonych przez siebie środków prawnych. Wskazał, że mając na uwadze wywody Kolegium zawarte w postanowieniu z dnia [...]r., dodatkowo wniósł – do organu egzekucyjnego - zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne i w związku z podnoszoną niedopuszczalnością zastosowanego środka egzekucyjnego, wniósł o umorzenie egzekucji. Wystąpił też do organu egzekucyjnego o przekazanie akt Sądowi Rejonowemu w C. w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny ma w dalszym ciągu prowadzić egzekucję.

Kolejno skarżący ponownie przytoczył, podnoszone w postępowaniu przed organem nadzoru, argumenty dotyczące obowiązków, ciążących na nim jako zarządcy zajętej nieruchomości, wynikających z regulacji zawartej w art. 935 § 1, art. 937 § 1, art. 938 § 1, art. 940, art. 941 k.p.c. Wskazał, że nie ma możliwości zadysponowania jakimikolwiek środkami uzyskanymi przez zarządcę do czasu zakończenia egzekucji z nieruchomości, ewentualnie jej umorzenia. Podtrzymał twierdzenie, że wobec powyższego wyłączona jest możliwość zajęcia wierzytelności z tytułu czynszu najmu i innych rozliczeń pomiędzy zarządcą a najemcami i dzierżawcami lokali w zajętej nieruchomości; w konsekwencji wyłączona jest również egzekucja z wierzytelności przysługującej zobowiązanemu od najemców i dzierżawców. Zajęcie może obejmować wyłącznie kwotę złożoną do depozytu Sądu i podlegającą zwrotowi. Zaakcentował, że w świetle przepisów k.p.c. niedopuszczalne jest prowadzenie egzekucji z wierzytelności przysługującej zarządcy nieruchomości wobec najemców i dzierżawców tej nieruchomości, co winno być wzięte pod uwagę przez organ egzekucyjny.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ nadzoru w pełnym zakresie podtrzymał stanowisko i argumentację, zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślił, że zastosowany środek egzekucyjny był dopuszczalny (art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a.), składnik majątkowy będący przedmiotem zajęcia nie podlegał wyłączeniu spod egzekucji (art. 8 u.p.e.a.), podmioty, do których skierowano środek egzekucyjny nie były wyłączone spod egzekucji (art. 14 u.p.e.a.), a powoływane przez skarżącego przepisy art. 940 i 941 k.p.c. są adresowane do zarządcy nieruchomości i nie sposób przy racjonalnej wykładni wywodzić z nich nakazów bądź ograniczeń skierowanych do innych uczestników postępowania. Organ nadzoru wskazał, że dopiero po rozstrzygnięciu Sądu co do dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej będzie wiadomo jaki organ będzie ją prowadził; nie można przesądzić, czy i przez jaki organ wykonanie zastosowanego środka egzekucyjnego zostanie podjęte. Wobec wstrzymania czynności egzekucyjnych będącego następstwem zbiegu egzekucji, brak podstaw do stosowania dalszych środków egzekucyjnych (np. w związku z zajęciami obejmującymi należności za kolejne okresy rozliczeniowe), ale reguły tej nie można stosować do pierwszego środka egzekucyjnego prowadzącego do powstania zbiegu egzekucji.

Kolegium stwierdziło, że na etapie rozpatrywania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dostrzegło fakt zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej; okoliczność ta pozostała jednak bez wpływu na ocenę zasadności skargi.

Na rozprawie skarżący wnosił i wywodził jak w skardze, dodatkowo zgłaszając wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. Nadto podniósł, że organy egzekucyjne usiłują obejść innych wierzycieli. Podał, że nieruchomość jest obecnie przygotowywana do sprzedaży; postępowanie jest na etapie sporządzania opisu i oszacowania. Stwierdził, że z czynności zarządcy wywiązuje się prawidłowo i składa w wymaganych terminach sprawozdania z zarządu do Sądu Rejonowego w C.. Na pytanie Sądu podał, że nie ma wiedzy co do rozstrzygnięcia w przedmiocie zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Sąd stwierdza, że skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z powodów w niej nie podniesionych, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Na mocy bowiem art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jak wynika z przedstawionego wyżej stanu sprawy skarga została wniesiona na postanowienie Kolegium utrzymujące w mocy postanowienie tego organu oddalające skargę na czynności egzekucyjne – zajęcie wierzytelności z tytułu czynszu najmu lokali położonych w nieruchomości, co do której toczyło się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C., w warunkach pozostawienia tej nieruchomości w zarządzie skarżącego. Skarżący podkreślał, że ww. czynności egzekucyjne uniemożliwiają mu prawidłowe sprawowanie – podlegającego nadzorowi sądu powszechnego - zarządu nieruchomością, w sposób wynikający z art. 940 i 041 ustawy z dnia 17 listopada 1064 r. Kodeks postępowania cywilnego (tj.: 2014 r., poz. 101), zwanej dalej "k.p.c.". Natomiast Kolegium wywodziło, że zastosowany środek egzekucyjny był dopuszczalny, składnik majątkowy będący przedmiotem zajęcia nie podlegał wyłączeniu spod egzekucji, podmioty, do których skierowano środek egzekucyjny nie były wyłączone spod egzekucji, a przepisy art. 940 i 941 k.p.c. są adresowane do zarządcy nieruchomości. Dostrzegając zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej Kolegium stwierdziło, że powyższe nie ma wpływu na ocenę zasadności skargi, gdyż skarga została złożona na czynność, która doprowadziła do zbiegu.

Przechodząc do stanu prawnego sprawy w pierwszej kolejności wskazać trzeba na art. 54 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Na przewlekłość postępowania egzekucyjnego skarga przysługuje również wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku (§ 2). Skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz na przewlekłość postępowania egzekucyjnego wnosi się za pośrednictwem organu egzekucyjnego (§ 3). Skargę na czynności egzekucyjne, o których mowa w § 3, wnosi się w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skargi, o której mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ nadzoru. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (§ 6).

Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej. Skarga na czynności egzekucyjne służy zatem zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym. W ramach tej skargi można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. Nie jest zatem możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego.

Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie więc przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego - w stosunku do wskazanych wyżej - środka zaskarżenia, a jej - opisany wyżej - ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono.

Mając na uwadze sygnalizowany przez skarżącego i dostrzeżony przez organy zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej trzeba się odnieść również do regulacji zawartej w art. 62 u.p.e.a., zgodnie z którym w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego, organ egzekucyjny wstrzymuje czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.

Jak wynika z przytoczonego przepisu prawnego do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej dochodzi, jeżeli do tego samego prawa lub rzeczy skierowana jest egzekucja sądowa i administracyjna, a obie egzekucje prowadzone są przeciwko temu samemu dłużnikowi (zobowiązanemu). Zbieg egzekucji nie oznacza zbiegu prowadzonych postępowań egzekucyjnych (administracyjnego czy sądowego), w ramach których komornik sądowy czy organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, tj. egzekucję do tej samej rzeczy albo prawa i tej samej osoby (dłużnika i zobowiązanego). Zbieg egzekucji to sytuacja odnosząca się do konkretnego, tego samego podmiotu oraz przedmiotu, rzeczy lub prawa, do którego skierowano egzekucję w trybie sądowym i administracyjnym. Aby uniknąć negatywnych skutków tego stanu rzeczy ustawodawca poddał go kontroli, ocenie i rozstrzygnięciu sądowi powszechnemu (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Wr 1048/09, LEX nr 579689; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 260/08, LEX nr 513191).

W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, administracyjny organ egzekucyjny i komornik wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej sądowi rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić łącznie egzekucję w trybie właściwym dla danego organu. Sąd wydaje postanowienie w terminie 14 dni, biorąc pod uwagę stan każdego z postępowań egzekucyjnych, a jeżeli są one w równym stopniu zaawansowane, wysokość egzekwowanych należności i kolejność ich zaspokojenia, z zastrzeżeniem § 2, 21 i 21a. Równocześnie sąd postanawia, jakie już dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy (art. 773 § 1 k.p.c.). W przypadku wystąpienia dalszych zbiegów egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekucyjny wyznaczony przy pierwszym zbiegu egzekucji (art. 773 § 3 k.p.c.).

Z treści cytowanych wyżej przepisów wynika, że sąd rejonowy orzeka o organie egzekucyjnym właściwym do dalszego prowadzenia łącznie egzekucji z danej rzeczy lub prawa majątkowego, a nie o połączeniu postępowań egzekucyjnych - sądowego i administracyjnego, w których doszło do zbiegu egzekucji w rozumieniu art. 773 § 1 k.p.c. i art. 62 u.p.e.a. Organy te w granicach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyznaczonego osobą dłużnika lub zobowiązanego i tytułem wykonawczym podejmują samodzielnie czynności egzekucyjne w zakresie egzekucji z rzeczy lub praw zobowiązanego (dłużnika) nie objętych takim zbiegiem. Natomiast rozstrzygnięcie przewidziane w art. 773 § 1 k.p.c. oznacza niedopuszczalność egzekucji z danego prawa lub rzeczy przez inny organ egzekucyjny niż wyznaczony przez sąd powszechny. Jednocześnie sąd rejonowy rozstrzyga co do pozostawienia w mocy dokonanych czynności egzekucyjnych. Wskazanie tych czynności zwalnia od konieczności ich powtórzenia przez organ, który prowadzi łącznie egzekucję. Podejmuje on czynności egzekucyjne wyłącznie według obowiązujących go przepisów właściwych dla trybu sądowego lub administracyjnego.

Jak wynika z przedłożonych Sądowi akt sprawy zarówno skarżący jak i organ nadzoru, ale także organ egzekucyjny i jeden z dłużników zajętej wierzytelności zgodnie wskazywali, że w sprawie doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, co do której winno być wydane przez sąd powszechny rozstrzygnięcie, który organ (egzekucyjny czy sądowy) ma dalej prowadzić łącznie egzekucję w trybie właściwym dla danego organu. Z akt wynika też, że na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie w sprawie skargi na czynności egzekucyjne, zarówno skarżący (zobowiązany), jak i organ egzekucyjny podjęli działania mające na celu wydanie rozstrzygnięcia w sprawie zbiegu egzekucji. W aktach znajduje się bowiem wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 18 września 2013 r., w którym zobowiązany wniósł między innymi o przekazanie akt egzekucyjnych Sądowi Rejonowemu w C. w związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej kierowanej do nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]. Natomiast w piśmie przewodnim organu egzekucyjnego z dnia 23 września 2013 r. przekazującym ten wniosek o ponowne rozpatrzenie do Kolegium, organ egzekucyjny odniósł się do opisanego wyżej wniosku zobowiązanego i podał, że w związku z zaistniałym zbiegiem egzekucji, wystąpił do Sądu Rejonowego w B. o rozstrzygnięcie tego zbiegu.

Kolegium rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie, postanowieniem z dnia [...]r. utrzymało w mocy swoje wcześniejsze postanowienie oddalające skargę na czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu tego postanowienia Kolegium podkreśliło, że zbieg egzekucji jest bezsporny, a okoliczności podnoszone przez zobowiązanego oceniło jako nie mające wpływu na skuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych.

Sąd stwierdza, że rozstrzygnięcie Kolegium jest przedwczesne. Jak wyżej szczegółowo wywiedziono w przypadku zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej (w rozumieniu art. 62 § 1 u.p.e.a.) sąd powszechny rozstrzyga, który organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić łącznie egzekucję w trybie właściwym dla danego organu. Sąd postanawia również jakie z dokonanych czynności egzekucyjnych pozostają w mocy. Postanowienie winno być wydane w terminie 14 dni. Ze wskazanych wyżej pism wynika, że już we wrześniu 2013 r. zbieg został dostrzeżony, a organ egzekucyjny wystąpił do sądu powszechnego o wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej. Organ nadzoru orzekając cztery miesiące później był obowiązany ustalić, czy zbieg został rozstrzygnięty – a jeżeli tak, to czy czynność objęta skargą została przez sąd powszechny pozostawiona w mocy oraz który organ został wyznaczony do prowadzenia łącznie egzekucji sądowej i administracyjnej. Ustalenia w tym zakresie warunkują stwierdzenie przedmiotowości postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną, która została lub nie została pozostawiona w mocy przez sąd powszechny. W sytuacji pozostawienia czynności w mocy, czynią koniecznym zbadanie dopuszczalności orzekania, w warunkach ukształtowanych postanowieniem sądu powszechnego w przedmiocie rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji i wyznaczenia organu właściwego.

Kolegium zaniechało dokonania takich ustaleń i orzekało nie mając żadnej wiedzy co do rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji oraz co do istnienia w obrocie prawnym czynności objętych skargą. Tym samym naruszyło art. 54 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli - który to przepis znajdzie w sprawie odpowiednie zastosowanie na mocy odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a.

Tym samym doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a., co czyni koniecznym usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. W ponownie prowadzonym postępowaniu Kolegium dokona ustaleń w zakresie wyżej wskazanym i orzeknie stosownie do stwierdzonego stanu sprawy.

Ze względu na wskazaną przedwczesność rozstrzygnięcia organu nadzoru, w związku z nie wyjaśnieniem stanu sprawy w zakresie relewantnym prawnie, koniecznym jest odstąpienie przez Sąd od oceny zarzutów podniesionych w skardze.

W tym stanie rzeczy Sąd, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji. W punkcie 2 sentencji Sąd, na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a., wstrzymał wykonanie uchylonego postanowienia, a w punkcie 3 sentencji, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy, orzekł o kosztach postępowania.