Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 845/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący NSA Łucja Franiczek (spr.) Sędziowie WSA Rafał Wolnik Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik Protokolant sekretarz sądowy Beata Malcharek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę.


UZASADNIENIE

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wszczętej wskutek skargi G. B., właściciela posesji nr X przy ul. A w D., dotyczącej zalewania jego nieruchomości wodami deszczowymi, spływającymi w czasie intensywnych opadów z sąsiedniej posesji przy ul. B [...] i [...], decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent D. zobowiązał J. T. jako właściciela tejże posesji do wykonania urządzeń zapobiegających powstawaniu szkodom – poprzez wykonanie odwodnienia działki i odprowadzenia wód opadowych do istniejącej kanalizacji deszczowej w ul. A. W tym celu nakazano wykonanie:

1) ubezpieczenia dna rowu, usytuowanego wzdłuż granicy z posesją przy ul. A X, korytkami betonowymi lub innymi prefabrykatami do odprowadzania wód deszczowych ze spadkiem w kierunku ul. A,

2) kolektora z rur PCV kanalizacyjnych kielichowych Ø 200 mm na odcinku pomiędzy rowem odwadniającym a istniejącą kanalizacją w ul. A,

3) przyczółka (ścianki czołowej) z bloczków betonowych na zaprawie cementowej na wlocie z rowu do kolektora Ø 200 mm.

Termin wykonania powyższych prac określono do dnia [...] 2005 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji powołał przepis art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.).

W uzasadnieniu organ orzekający powołując się na opracowaną ekspertyzę rzeczoznawcy J. S. ustalił, że teren posesji J. T. jest znacznie podwyższony w stosunku do posesji przy ul. A X (ok. 0,7 m) i posiada spadek w kierunku tej posesji. Ponadto, w [...] 2002 r. zostały wykonane dalsze prace, polegające na dokładnej niwelacji powierzchni działek i utwardzeniu ich kruszywem dolomitowym z zagęszczeniem walcem – bez wykonania urządzeń odwadniających utwardzony plac. Powyższa działalność spowodowała istotną zmianę dla możliwości spływu wód deszczowych z działki. Powierzchnia trawiasta z licznymi nierównościami została bowiem zastąpiona przez gładką powierzchnię z niesortu dolomitowego 0/63 mm, co powoduje szybszy spływ wód deszczowych z działki w kierunku południowym, czyli nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie. Wody opadowe w czasie nawalnych deszczów spływają do rowu wzdłuż ogrodzenia z posesją przy ul. A, a brak grawitacyjnego odpływu z rowu powoduje, że całość wód opadowych przedostaje się szczelinami w ogrodzeniu na posesję p. B., podtapiając ją. Posesja ta posiada odwodnienie w postaci studzienki i pompy, lecz urządzenia te pozwalają na odwodnienie tej posesji przy dopływie wód tylko z własnej zlewni.

Nadto, fakt występowania wysokiego poziomu wód gruntowych i nieprzepuszczalnego podłoża na tym terenie przemawia za koniecznością wykonania urządzeń do odprowadzania wód powierzchniowych z terenem działki

J. T.. Stąd też zgodnie z opinią rzeczoznawcy organ administracji wskazał zakres prac, koniecznych do wykonania w celu likwidacji niekorzystnego oddziaływania wód na posesję sąsiednią.

W odwołaniu od decyzji J. T. zarzucił, iż nie został powiadomiony o terminie przeprowadzenia dowodu przez biegłego, a ekspertyza J. S. nie wnosi do sprawy nowych faktów, czy okoliczności, zaś wszystkie zawarte w niej stwierdzenia wynikały z wcześniejszego opracowania firmy "A" z [...] 2003 r. i pomiarów geodezyjnych. Ekspertyza ta nie analizuje natomiast wpływu wysokiego poziomu wód gruntowych dzielnicy B w tym zwłaszcza w nisko usytuowanej działce sąsiedniej. Teren jego działek został zaś podwyższony przez poprzedniego właściciela. Wreszcie, zdaniem odwołującego się wykonany samowolnie w 1999 r. remont domu i podwórka w tym utwardzenie jego znacznej części kostką brukową, ma istotny wpływ na sytuację w czasie deszczów nawalnych, zwiększając dopływ wód opadowych. Stąd też na żadnym etapie postępowania nie udowodniono faktu zalewania posesji przy ul. A X wodami opadowymi z jego działki nr Y.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o uchyleniu decyzji organu I instancji w części dotyczącej terminu wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom, określając nowy termin do dnia [...] 2005 r., a w pozostałym zakresie utrzymało rozstrzygnięcie w mocy. W motywach organ II instancji podniósł, iż odwołujący się mimo braku udziału w przeprowadzeniu dowodu, miał możliwość złożenia uwag do treści opracowanej ekspertyzy i z prawa tego skorzystał, uzyskując wyjaśnienia. Sprawa robót budowlanych na działce sąsiedniej nie jest zaś przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Zdaniem Kolegium, w świetle wykonanej ekspertyzy należy uznać za wykazany fakt, iż likwidacja powierzchni trawiastej na działce odwołującego się i zastąpienie jej gładką nawierzchnią z niesortu dolomitowego, spowodowało szybszy odpływ wód opadowych z tej działki. Działka ta nie posiada odwodnienia, a istniejący bezodpływowy rów nie spełnia swojej funkcji, gdyż zgromadzone w nim wody opadowe przelewają się na teren działki sąsiedniej. Z akt sprawy wynika zaś, że stwierdzenie negatywnego oddziaływania wód spływających z działki sąsiedniej nastąpiło w 2002 r., tj. z chwilą złożenia w tej sprawie wniosku przez J. B.. Stąd też zdaniem Kolegium, spełnione zostały przesłanki z art. 29 Prawa wodnego, przy czym wybór rozstrzygnięcia pozostawiono uznaniu administracyjnemu. Z tych względów odwołanie uwzględniono tylko w zakresie terminu wykonania urządzeń.

W skardze do sądu administracyjnego J. T. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego jako wydanej z naruszeniem art. 29 Prawa wodnego oraz art. 7, art. 77 § 1 i 4, art. 80, art. 84 § 1 kpa. Skarżący zarzucił, iż organ orzekający nie wykazał, aby dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie w taki sposób, aby spowodowało to zmianę kierunku naturalnego spływu wód opadowych. Tymczasem jego zdaniem, w myśl art. 29 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego, wykonana przez niego niwelacja terenu i podniesienie poziomu działki bez zmiany kierunku naturalnego spływu wód opadowych, nie jest zakazana. Skarżący podniósł też, iż nie został powiadomiony przez właściciela sąsiedniej działki o powstałych szkodach, ani też szkody nie zostały mu okazane. Nie zgodził się nadto ze stwierdzeniem organów, iż powierzchnia na jego działce jest "gładka", gdyż użyty do niwelacji dolomitowy niesort jest grubym żwirem luźno zasypującym nierówności terenu. Istniejący w granicy rów nie został zaś poddany żadnym zabiegom niwelacyjnym. O ile zaś istotnie na nieruchomości sąsiedniej wystąpiły szkody, to mogły być spowodowane zmianami, polegającymi na rozbudowie budynku, realizacji ogrodzenia betonowego i garażu w granicy oraz wykonaniu utwardzenia wzdłuż ogrodzenia z kostki betonowej. Wreszcie, zdaniem skarżącego, zbędne było powoływanie biegłego dla ustalenia kierunku spływu wód. W tej sytuacji skarżący nie zgodził się z nałożeniem obowiązku wykonania urządzeń, wymagających nie tylko spornych nakładów finansowych, ale także uciążliwych w wykonaniu, bo wymagających robót na cudzym gruncie (wykonanie kolektora).

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też w toku postępowania administracyjnego organy nie uchybiły regułom procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania.

Na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.), właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich,

2) doprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

Jeżeli zaś spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom (art. 29 ust. 3 Prawa wodnego).

Wbrew stanowisku skargi, wykładnia art. 29 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, prowadzi do wniosku, iż ustawodawca objął zakresem każdą zmianę stanu wody na gruncie, dokonaną ze szkodą dla gruntów sąsiednich, a nie tylko zmianę kierunku odpływu wody opadowej. Wniosek taki wypływa z użycia w hipotezie tego przepisu sformułowania "a zwłaszcza". Oznacza to, iż zakazana jest nie tylko zmiana kierunku wody opadowej, lecz również inne działania, zmieniające stan wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Nie sposób więc podzielić zarzutu skarżącego, iż wykonana przez niego niwelacja terenu i podniesienie poziomu działki – bez równoczesnej zmiany kierunku naturalnego spływu wód opadowych, nie podpada pod przesłanki ustawowe. Dopuszczalność zastosowania sankcji z art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, wymaga jednak wykazania dalszej przesłanki w postaci szkodliwego wpływu dokonanej zmiany stanu wody na grunty sąsiednie. Zdaniem sądu administracyjnego, zebrany w sprawie materiał dowodowy, daje podstawy do stwierdzenia, iż w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do wydania nakazu wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. W tym względzie podzielić należy ustalenia faktyczne organów obydwu instancji co do szkodliwego wpływu wykonanej przez skarżącego w 2002 r. niwelacji terenu i podniesienia poziomu działki na grunty sąsiednie, a mianowicie zabudowaną posesję przy ul. A nr X w D.. Zdaniem Sądu, dla stwierdzenia skutków wykonanych przez skarżącego zmian dla sąsiedniej działki, niezbędne były wiadomości specjalne, stąd też konieczne było zasięgnięcie opinii biegłego w trybie art. 84 § 1 kpa. W ocenie Sądu, nie sposób też negować treści ekspertyzy technicznej, opracowanej przez J. S., rzeczoznawcę w zakresie melioracji wodnych. W szczególności, podkreślić przyjdzie, iż wynik dokonanych przez biegłego oględzin nieruchomości został udokumentowany materiałem fotograficznym, a wyprowadzone wnioski nie nasuwają wątpliwości z punktu widzenia poprawności i logiczności rozumowania.

Zgodnie z tą opinią, poziom terenu na działce skarżącego nr Y przewyższa teren posesji nr X około 0,7 m od strony północnej, a od strony południowej około 0,3 m. Teren od strony zachodniej zdecydowanie podnosi się i w odległości 18 m od ogrodzenia posesji nr X jest wyżej 0,8 m od poziomu tej posesji. Stan taki powoduje, że posesja nr X znajduje się w niecce bezodpływowej. Z kolei cała powierzchnia posesji skarżącego posiada spadek w kierunku południowym do ogrodzenia posesji nr X. W odległości 1,5 – 2,0 m od tego ogrodzenia teren działki nr Y obniża się przez skarpę, tworząc wzdłuż ogrodzenia rów bezodpływowy (fotografia [...]). W czasie ulewnych deszczów i wiosennych roztopów spływające wody z działki nr Y gromadzą się w istniejącym zagłębieniu i szczelinami ogrodzenia wpływają na posesję nr X. Wreszcie, na istniejącej skarpie biegły stwierdził liczne bruzdy i wgłębienia powstałe w wyniku wypłukania drobnych cząstek gruntu przez spływającą po skarpie wodę. Taki stan rzeczy biegły udokumentował fotografią nr [...].

Zauważyć też przyjdzie, iż biegły zanegował podaną przez skarżącego ilość tłucznia dolomitowego zużytą do utwardzania jego działki, wyliczając iż 29 ton wystarcza zaledwie na pokrycie [...] m2 powierzchni warstwą grubości 10 cm. Biegły powołując się na Poradnik Wodociągi i Kanalizacji podał też, że dla terenów zielonych współczynnik spływu wód wynosi = 0,30. Zdaniem biegłego, wyprofilowanie podłoża ze spadkiem 1,5 % i wykonanie nawierzchni z niesortu dolomitowego 0/63 mm oraz w niewielkich ilościach z tłucznia dolomitowego 31,5/63 mm z zagęszczeniem warstwy, spowodowało polepszenie spływu wód deszczowych z działki nr Y w kierunku południowym. Istniejące wyżłobienia w skarpie (fot. [...]) przy ogrodzeniu z posesją nr X świadczą, że w czasie deszczów nawalnych spływ wód z placu do bezodpływowego rowu był intensywny. Woda z rowu przedostaje się zaś szczelinami w ogrodzeniu na posesję nr X , podtapiając ją (vide: str. [...]-[...] ekspertyzy technicznej).

Stąd też biegły w konkluzji stwierdził, że wykonane przez skarżącego prace w [...] 2002 r. spowodowały istotną zmianę dla możliwości spływu wód deszczowych z jego działki. Zastąpienie powierzchni trawiastej z licznymi nierównościami przez gładką nawierzchnię z niesortu dolomitowego, powoduje bowiem szybszy odpływ wód z działki podczas deszczów nawalnych, czyli nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie (str. [...] opinii).

Zdaniem Sądu, mając na uwadze dołączony do ekspertyzy materiał fotograficzny, nie sposób negować wniosków biegłego w zakresie szkodliwego wpływu dokonanego przez skarżącego utwardzania jego posesji na grunt sąsiedni. Udokumentowano bowiem wygląd skarpy nasypu placu składowego przy ogrodzeniu posesji nr X z widocznymi wyżłobieniami, spowodowanymi wymyciem drobnych cząstek gruntu (fot. [...]).

Nadto, uczestnik postępowania G. B. przedłożył w dniu [...] 2004 r. materiał fotograficzny i kasety video (k. [...] akt adm.), dokumentujące fakt zgromadzenia wody w rowie na terenie działki skarżącego i zalania terenu sąsiedniego. Sporządzono też notatkę urzędową w sprawie stanu posesji w dniu [...] 2004 r. (k. [...] akt adm.). W toku postępowania administracyjnego skarżący nie negował też faktu zalania posesji sąsiedniej w [...] 2004 r., lecz podniósł, iż jeden taki przypadek nie uzasadnia wymogu odwodnienia jego działek (k. [...] akt adm.). Natomiast w toku rozprawy sądowej, skarżący podniósł, iż w okresie ostatnich [...] lat na tym terenie nie wystąpiły deszcze nalewne, na które powołał się biegły i nie uwzględniono jego wniosków dowodowych, mających na celu ustalenie, czy rzeczywiście dochodzi do zalewania nieruchomości sąsiedniej.

Odnosząc się do tego rodzaju zarzutów podnieść należy, iż przepis art. 29

ust. 3 Prawa wodnego dopuszcza nałożenie obowiązku wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom od wykazania szkodliwego wpływu zmian stanu wody na gruncie na tereny sąsiednie. Nie jest zatem niezbędne wykazanie konkretnej szkody majątkowej, bowiem powstaniu takiej szkody ma zapobiec właśnie urządzenie, którego obowiązek wykonania nałożył właściwy organ. Zdaniem Sądu, wystarczające jest też wystąpienie chociażby jednego przypadku zalania terenu sąsiedniego dla wykazania faktu szkodliwego wpływu zmian stanu wody. Taki zaś przypadek niewątpliwie miał miejsce w [...] 2004 r., co zresztą skarżący przyznał w toku postępowania administracyjnego. Występowanie opadów deszczu i śniegu jest oczywiste, a tzw. opady nalewne mają charakter losowy. Stąd dla rozstrzygnięcia sprawy niezbędne było wyjaśnienie związku przyczynowego między stanem na działce nr X a wykonanym przez skarżącego utwardzeniem nawierzchni jego działki. Istnienie takiego związku wykazano w ekspertyzie i udokumentowano materiałem fotograficznym (wyżłobienia w skarpie). Użyte przez rzeczoznawcę określenie "nawierzchnia gładka" należy zaś rozumieć w kontekście podanych w opinii współczynników spływu wód.

W niniejszej sprawie istotna jest też okoliczność, iż nieruchomość sąsiednia posiada odwodnienia w postaci studzienki i pompy, lecz urządzenia te pozwalają na jej odwodnienie przy dopływie wód tylko z własnej zlewni. Chybiony jest zatem zarzut skargi, iż o ile w istocie dochodzi do zalewania działki sąsiedniej, to taki stan rzeczy jest wynikiem samowolnej budowy garażu i rozbudowy budynku oraz utwardzenia dojazdu do garażu kostką brukową. Taki stan zabudowy na działce sąsiedniej został uwzględniony w opinii rzeczoznawcy, który stwierdził, że istniejący sposób odwodnienia jest wystarczający na odwodnienie przy dopływie wód z własnej zlewni. Skutki naruszenia przez właścicieli działki nr X wymogów Prawa budowlanego nie podlegały zaś likwidacji w niniejszym postępowaniu i w tym względzie toczyło się odrębne postępowanie administracyjne.

Wreszcie, podzielić należy stanowisko organu, zawarte w odpowiedzi na skargę, iż przedłożona przez skarżącego dokumentacja hydrologiczna potwierdza jedynie potrzebę wykonania urządzenia do odprowadzania wód z terenu jego posesji.

Dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma też znaczenia koszt wykonania takiego urządzenia, a konieczność wykonania kolektora na cudzym gruncie nie oznacza niemożności wykonania nałożonego obowiązku.

Z tych wszystkich względów nie stwierdzając naruszenia prawa, wymienionego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 tej ustawy.