Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 858/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6145 Sprawy dyrektorów szkół
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Dyrektor Szkoły
Treść wyniku: uchylono zaskarżone zarządzenie
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1, art. 65, art. 66 ust. 1, art. 69 ust. 4 i 6
journal: Dz.U. 2020 poz 910
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj
article: art. 3 par. 2 pkt 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 146, art. 200 i art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15zzs(4) ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi A. D. na zarządzenie Dyrektora Szkoły z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska wicedyrektora I. uchyla zaskarżone zarządzenie; II. zasądza od Dyrektora Szkoły na rzecz skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Aktem z dnia [...] września 2020 r. znak [...] Dyrektor Szkoły (dalej również: Dyrektor Zespołu Szkół; Dyrektor; organ) odwołał A. D. (dalej również: skarżąca; strona) z dniem [...] września 2020 r. bez wypowiedzenia, ze stanowiska wicedyrektora ds. dydaktycznych Zespołu Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w K. Ś. (dalej również: Zespół Szkół; placówka).

Akt ten (zarządzenie) został wydany na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2020 r., poz. 910), po uprzednim uzyskaniu przez Dyrektora Zespołu Szkół pozytywnej opinii W. Kuratora Oświaty z [...] września 2020 r. znak [...] oraz (dwukrotnie) pozytywnej opinii Starosty [...] (dalej również: Starosta; organ prowadzący) z [...] i [...] września 2020 r. znak [...], a także negatywnej opinii Rady Pedagogicznej Zespołu Szkół (dalej: Rada Pedagogiczna) wyrażonej w uchwale nr [...]/21 z [...] września 2020 r. w sprawie opinii dotyczącej odwołania A. D. ze stanowiska wicedyrektora ds. dydaktycznych.

W uzasadnieniu aktu z [...] września 2020 r. Dyrektor Zespołu Szkół wskazał, że "przyczyną odwołania jest zdarzenie o charakterze zupełnie wyjątkowym, nadzwyczajnym, wykraczającym poza działania rutynowe, codzienne, mianowicie" to, że "po objęciu funkcji dyrektora w dniu [...] września 2020 r." otrzymał "od Pani kadrowej" informację "dotyczącą nieobecności (...) wicedyrektor ds. dydaktycznych A. D., spowodowaną udzieleniem przez byłego dyrektora (...) K. Ś. urlopu z dniem [...] września 2020 r. na wniosek urlopowanej", który to urlop wypoczynkowy udzielony został na czas od [...] września 2020 r. do [...] listopada 2020 r. Dalej Dyrektor podniósł, że "działanie ówczesnego dyrektora K. Ś. spowodowało destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji kierowniczej, albowiem dalsze zajmowanie stanowiska kierowniczego przez obecną wicedyrektor A. D. godzi w interes szkoły jako interes publiczny, co w (...) ocenie [organu] jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe". Dyrektor podkreślił, że w dniu [...] sierpnia 2020 r., kiedy dokonywał "czynności odbioru szkoły z rąk ustępującego dyrektora, podczas których to czynności obecna była również m.in. (...) wicedyrektor D. ", zapewniła ona Dyrektora o tym, że może liczyć z jej strony na pomoc "w proces[ie] wdrożenia na nowym stanowisku". Dyrektor stwierdził, że A. D. "zachowała się nielojalnie, gdyż już wtedy wiedziała, że z uwagi na swą nieobecność nie będzie mogła tej pomocy udzielić". Ponadto podniósł, że wystąpienie A. D. o urlop "było działaniem świadomym, gdyż miała wiedzę, że obejmując stanowisko (...) [nowy dyrektor nie posiada] wszelkich upoważnień, by szkoła działała płynnie i bez zakłóceń".

Przedmiotowy akt odwołania został doręczony A. D. [...] września 2020 r. W dniu [...] października 2020 r. (k. 94 akt sąd.) A. D. (dalej również: skarżąca; strona) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na akt (zarządzenie) Dyrektora Szkoły z [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska wicedyrektora ds. dydaktycznych.

Zaskarżonemu aktowi odwołania strona zarzuciła naruszenie:

1. art 66 ust. 1 pkt. 2 Prawa oświatowego poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie nie ziściła się przesłanka "szczególnie uzasadnionych przypadków" stanowiąca przesłankę konieczną do odwołania wicedyrektora w trybie natychmiastowym,

2. art. 7, art. 77 § 1, a także 107 § 1 pkt 7 i 9 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego aktu, która z przyczyn odwołania stanowiła podstawę podjęcia spornego aktu przez ten organ, jak również poprzez brak pouczenia co do możliwości zaskarżenia przedmiotowego aktu,

3. art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu oraz uniemożliwienie wypowiedzenia się skarżącej co do zebranych dowodów i materiałów,

4. art. 69 ust. 4 i 6 oraz art. 65 Prawa oświatowego poprzez zasięgnięcie opinii Rady Pedagogicznej w sprawie odwołania skarżącej ze stanowiska wicedyrektora "podczas zwołanego z naruszeniem przepisów prawa (oraz Regulaminu Rady Pedagogicznej i Statutu Technikum w Kaczkach Średnich) zebrania Rady Pedagogicznej",

5. art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela poprzez "niezgodne z regulacjami przeniesienie skarżącej na inne stanowisko pracy na skutek podjętego aktu odwołania ze stanowiska wicedyrektora".

W obszernym uzasadnieniu skarżąca rozwinęła zarzuty i przedstawiła argumentację na ich poparcie, koncentrując się na wykazaniu, że w sprawie nie nastąpił "przypadek szczególnie uzasadniony", o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 prawa oświatowego. Strona argumentowała w tym względzie, że skorzystanie przez nią z urlopu wypoczynkowego, zgodnie z przyjętym w Zespole Szkół planem urlopów wypoczynkowych kadry kierowniczej na rok 2020, nie stanowi naruszenia prawa ani nie jest uchybieniem w pracy i nie może być podstawą do odwołania ze stanowiska wicedyrektora. Skarżąca wyjaśniała również dlaczego nie było możliwe wykorzystanie urlopu wcześniej (w czasie ferii letnich), powołując się na powinność wykonania swoich obowiązków w ściśle określonym terminie oraz inne okoliczności natury organizacyjnej.

W ocenie skarżącej wystąpienie w takich warunkach o urlop wypoczynkowy nie było działaniem destabilizującym funkcjonowanie placówki, a realizacją przysługującego pracownikowi prawa do wypoczynku, wcześniej zaplanowanego i zatwierdzonego przez pracodawcę, uwzględniającego również urlop zaległy. Podniosła przy tym, że w dniu [...] września 2020 r. na polecenie Dyrektora stawiła się najszybciej jak to było możliwe w pracy, aby dokonać technicznej czynności przelewu bankowego. Potwierdza to jedynie, że lojalnie wywiązała się z nałożonych obowiązków i pozostawała do dyspozycji pracodawcy, mając pełną świadomość, że na dzień 1 września nowy dyrektor nie posiada odpowiedniego upoważnienia do dokonywania elektronicznych płatności. Zaznaczyła przy tym, że było to jedyne upoważnienie, którego w dniu objęcia stanowiska dyrektora E. K. nie posiadała, a w związku z powyższym skarżąca nie planowała żadnego wyjazdu, aby pomóc i wesprzeć nowego przełożonego. Ponadto powołała się na to, że podczas spotkania z Dyrektorem [[...] września 2020 r.] uzgodniła, że stawi się również w pracy w innym wyznaczonym dniu, by dokonać kolejnej płatności elektronicznej, jednak "w ostatniej części spotkania" uzyskała od Dyrektora informację, że uruchomił w dniu [...] września 2020 r. procedurę odwołania jej i drugiego wicedyrektora ze stanowiska, jak również zasięgnął już opinii Rady Pedagogicznej w ich sprawie oraz w sprawie powołania nowych wicedyrektorów. Skarżąca podniosła, że Dyrektor E. K. nie wydała jej innych poleceń [służbowych], nie wskazała na żadne uchybienia czy działania destabilizujące pracę szkoły.

Zdaniem strony, wobec faktu stawienia się przez nią w miejscu pracy [...] września 2020 r. i wykonania polecenia Dyrektora, bezzasadne jest twierdzenie organu, że udzielony jej urlop destabilizował pracę szkoły i godził w interes placówki, jako interes publiczny. W jej cenie Dyrektor Zespołu Szkół nie wyjaśnił na czym w istocie polegała destabilizacja w realizacji funkcji szkoły, którą miała skarżąca spowodować swoją nieobecnością urlopową. Podniosła przy tym, że poza przywołanym, jednostkowym przypadkiem Dyrektor nie odwołał jej z urlopu i nie wyjaśnił braku skorzystania z tej możliwości.

Strona przedstawiła również twierdzenia, które miały świadczyć o "celowej niechęci" Dyrektor E. K. do skarżącej i drugiego wicedyrektora, A. B., [którego również dotyczyła procedura odwołania w trybie natychmiastowym]. Skarżąca zauważyła, że procedura odwołania jej ze stanowiska wicedyrektora została wdrożona bezpośrednio po objęciu stanowiska dyrektora placówki przez E. K., po zaledwie kilku godzinach pracy nowego dyrektora, co wskazuje na fakt, że podjęcie aktu w przedmiocie odwołania zostało wcześniej zaplanowane. Strona argumentowała również, że Zarząd Powiatu T. powierzył E. K. pełnienie stanowiska Dyrektora Zespołu Szkół już uchwałą z [...] lutego 2020 r. nr [...], a nowo nominowany dyrektor nie kontaktowała się ze skarżącą, mimo próśb kierowanych za pośrednictwem ówczesnego Dyrektora. Strona podniosła, że także podczas "czynności odbioru szkoły z rąk ustępującego Dyrektora K. Ś.", która miała miejsce [...] sierpnia 2020 r., sporządzono tylko protokół zdawczo-odbiorczy z udziałem skarżącej, natomiast E. K. nie wyraziła zgody na spotkanie z nią i drugim wicedyrektorem A. B. w sprawach dotyczących współpracy. Zauważyła przy tym, że sama procedura zdawczo-odbiorcza także była spóźniona (po godz. 14 00), gdyż nowy dyrektor nie stawił się na umówioną godzinę ([...]), gdy wszyscy pracownicy szkoły byli przygotowani i pozostawali w dyspozycji.

Strona podniosła, że akt odwołania nie został należycie uzasadniony, jak i to że zachodzi rozbieżność pomiędzy uzasadnieniem tego aktu a opinią W. Kuratora Oświaty. Skarżąca zakwestionowała również prawidłowość zwołania w dniu [...] sierpnia 2020 r. zebrania Rady Pedagogicznej na dzień następny, tj. [...] września 2020 r., co miało nastąpić z naruszeniem art. 69 ust. 6 w zw. z art. 69 ust. 4 Prawa oświatowego. Ponadto strona przedstawiła swój ogląd okoliczności związanych z mającą miejsce w dniu [...] sierpnia 2020 r. czynnością odbioru szkoły przez E. K. (nowego dyrektora) z rąk ustępującego dyrektora K. Ś.. Strona wskazała także na niezgodność z prawem skutków wydania przedmiotowego aktu, tj. przeniesienie skarżącej bez jej zgody na inne stanowisko, "w celu uzupełnienia etatu po odebraniu (...) przysługującej wyłącznie wicedyrektorowi zniżki godzin w wymiarze 0,5 etatu".

Przy tak sformułowanych i umotywowanych zarzutach strona wniosła o: 1) "stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu na podstawie art. 147 p.p.s.a.", 2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, 3) przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do przedmiotowej skargi – a to na okoliczności wskazane w uzasadnieniu, w tym m.in. na okoliczność poczynienia ustaleń, czy w przedmiotowej sprawie doszło do zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Zespołu Szkół wniósł o jej oddalenie.

Odnosząc się do meritum sprawy organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zaszły okoliczności umożliwiające zastosowanie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, gdyż zaistniała przesłanka formalna, jak i materialnoprawna "przypadku szczególnie uzasadnionego". Wyjaśnił, że przed wydaniem zaskarżonego aktu uzyskał opinie W. Kuratora Oświaty oraz (dwukrotnie) Starosty [...] (nazywanego w odpowiedzi na skargę "Organem Nadzoru"), które to organy pozytywnie oceniły zamiar odwołania skarżącej z dotychczas zajmowanego stanowiska.

W ocenie Dyrektora postępowanie strony skarżącej w dniu [...] sierpnia 2020 r. nosiło znamiona przypadku szczególnie uzasadnionego, który spełniał przesłankę z art. 66 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy. Dyrektor podniósł, że choć "złożony (...) w miejscu zatrudnienia w czasie godzin pracy" w dniu [...] sierpnia 2020 r. wniosek skarżącej o udzielenie urlopu, obejmujący okres od [...] września 2020 r. do [...] listopada 2020 r., został ujęty w planie urlopów wypoczynkowych kadry kierowniczej na rok 2020, to jednak "samo złożenie przedmiotowego wniosku w dniu [...] sierpnia w godzinach popołudniowych, a więc w przeddzień rozpoczęcia nowego roku szkolnego (bez uprzedniego poinformowania o tym fakcie osoby nowego dyrektora), uznać należy za postępowanie wysoce niefortunne i odbiegające od ogólnie przyjętych standardów, stawiające pod znakiem zapytania przyszłą współpracę skarżącej z nowo mianowanym dyrektorem". Dodał, że nie bez znaczenia są również okoliczności złożenia przedmiotowego wniosku oraz okres trwania urlopu, o który wystąpiła skarżąca (od [...] września do [...] listopada 2020 r., tj. [...] dni robocze). W tym względzie organ argumentował, że wniosek urlopowy dotyczył w zasadzie maksymalnego, pozostałego do wykorzystania ustawowego wymiaru urlopu wypoczynkowego skarżącej, a został sporządzony [...] sierpnia 2020 r. i w tym samym dniu przyjęty ("podpisany") przez dotychczasowego dyrektora, K. Ś.. Organ podniósł, że etyka zawodowa i dobre obyczaje wymagały w takiej sytuacji skonsultowania wniosku urlopowego z nowym przełożonym, a skarżąca miała taką możliwość przy przeprowadzaniu czynności zdawczo-odbiorczych w dniu [...] sierpnia 2020 r.

Odnosząc się do skutków urlopu udzielonego skarżącej organ zaznaczył, że ze względu na znaczenie początku września w funkcjonowaniu każdej placówki oświatowej (inauguracja nowego roku szkolnego) i zmiany na stanowisku Dyrektora Zespołu Szkół, działanie skarżącej było właśnie próbą destabilizacji funkcjonowania tej placówki. Poza tym stwierdził, że dodatkową konsekwencją jednoczesnego udania się na urlop wypoczynkowy zarówno przez skarżącą, jak i drugiego z wicedyrektorów, był paraliż i skuteczne pozbawienie osoby nowego dyrektora możliwości dokonywania innych czynności, takich jak chociażby wykonania płatności elektronicznych w imieniu i na rzecz placówki oświatowej, co powodowało narażenie na zwłokę w dokonaniu przelewu wynagrodzeń należnych pracownikom placówki.

Dyrektor Zespołu Szkół przedstawił również swoje stanowisko dotyczące niedokonania przez dotychczasowego dyrektora oraz skarżącą, jak i drugiego z wicedyrektorów, skutecznej czynności przeniesienia nauczyciela, E. K., do Zespołu Szkół do dnia [...] sierpnia 2020 r.

Na koniec organ przedstawił także okoliczności dotyczące zwołania Rady Pedagogicznej na dzień [...] września 2020 r., co miało nastąpić na wniosek przedstawiciela organu prowadzącego w dniu [...] sierpnia 2020 r.

W piśmie procesowym [...] stycznia 2021 r. (obszernej replice na odpowiedź organu na skargę) skarżąca ustosunkowała się do argumentacji Dyrektora, przedstawiając wnioski przeciwne do tez organu i podtrzymując stanowisko wcześniej wyrażone w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (zob. punkt XVIII zarządzenia na k. 1v akt sąd.).

Przedmiotem skargi jest akt (zarządzenie) Dyrektora Szkoły [...] września 2020 r. znak [...], którym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z [...] grudnia 2016 r. Prawo oświatowe odwołano A. D. ze stanowiska wicedyrektora ds. dydaktycznych Zespołu Szkół, z dniem [...] września 2020 r. bez wypowiedzenia.

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego aktu, w pierwszej kolejności należy podkreślić, że akt odwołania dyrektora (wicedyrektora) szkoły nie należy wyłącznie do czynności ze sfery prawa pracy. W tego typu sprawach mamy do czynienia z aktem o podwójnym charakterze, wywołującym skutki zarówno w zakresie prawa pracy, jak również w sferze publicznoprawnej. Podwójny charakter tego aktu jak i wywoływanie nim skutków z zakresu prawa pracy nie oznacza, że przestaje być on przez to aktem z zakresu administracji publicznej (zob. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 2641/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 1416/11 – dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarządzenie dyrektora szkoły o powołaniu lub odwołaniu wicedyrektora szkoły jest aktem z zakresu administracji publicznej, dotyczącym uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Przez to podlega kontroli sądów administracyjnych, jakkolwiek w procedurze jego wydania nie stosuje się wprost przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2014 r. sygn. akt I OSK 2030/14 dostępny jw.; LEX nr 1528988).

Tryb powoływania i odwoływania nauczycieli pełniących funkcję wicedyrektora szkoły regulują przepisy Prawa oświatowego. Zgodnie z art. 64 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w szkole utworzono stanowisko wicedyrektora lub inne stanowiska kierownicze, powierzenia tych stanowisk i odwołania z nich dokonuje dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii organu prowadzącego, rady szkoły oraz rady pedagogicznej. Z kolei na podstawie art. 66 ust. 1 Prawa oświatowego organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, odwołuje nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w razie zaistnienia przesłanek wymienionych w punkcie 1 lit. a-c, ale nadto – stosownie do punktu 2 – "w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty" organ "może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia".

W niniejszej sprawie, do odwołania A. D. ze stanowiska wicedyrektora szkoły, zastosowany został tryb fakultatywny, o którym mowa w przywołanym wyżej art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. Wobec tego niezbędne jest wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem "przypadek szczególnie uzasadniony". Ustawodawca nie zdecydował się sprecyzować tego pojęcia, a dzięki zastosowanej klauzuli regulacja zawarta w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego jest elastyczna i może być zastosowana w każdym indywidualnym przypadku, który – przy zastosowaniu rozważnej i racjonalnej oceny – będzie tego wymagał. Z punktu widzenia podmiotowego, oczywiście w gestii dyrektora szkoły pozostaje dokonanie oceny, czy działanie bądź zaniechanie jego zastępcy uniemożliwia pozostawanie wicedyrektora na stanowisku.

Wykładnię i sposób stosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego ukształtował dorobek orzecznictwa sądów administracyjnych, do którego warto się w tym miejscu odwołać. Poglądy judykatury, w rozważanej materii, charakteryzują się konsekwencją i jednolitością – wyrażaną nie tylko na tle przepisów aktualnego Prawa oświatowego, ale i poprzednio obowiązujących regulacji prawnych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd co do tego, że o przypadku szczególnie uzasadnionym, będącym podstawą odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia, można twierdzić, gdy wystąpią w stosunku do dyrektora (uwagi te zachowują również aktualność w stosunku do nauczyciela zajmującego stanowisko wicedyrektora) poważne okoliczności od niego niezależne albo też przez niego zawinione, w kontekście których konieczne staje się natychmiastowe zaprzestanie wykonywania przez niego funkcji. Chodzi zatem o takie sytuacje, w których dalsze jej wykonywanie godziłoby w interes szkoły (placówki) i powodowałoby destabilizację w jej funkcjonowaniu w zakresie zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych.

Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu jednego z nowszych wyroków (patrz wyrok z dnia 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 3027/19, dostępny jw.), użycie przez ustawodawcę pojęcia "w przypadkach szczególnie uzasadnionych" wymaga przyjęcia wykładni zawężającej do kwalifikowanych sytuacji, w których ze względu na stopień naruszeń obowiązków nie jest możliwe pełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczych i zachodzi konieczność natychmiastowego przerwania wykonywania funkcji dyrektora z uwagi na zagrożenie dla interesu publicznego i dalszego funkcjonowania szkoły (tak też NSA w wyroku z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1792/12, dostępnym jw.). Istotne znaczenie ma również gradacja naruszeń prawa przez dyrektora (lub nauczyciela pełniącego inną funkcję kierowniczą). Do jego odwołania nie wystarczy uchybienie li tylko zasługujące na krytyczną ocenę z perspektywy wykonywanych zadań, ale musi być ono na tyle istotne, że – racjonalnie ujmując – nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę, gdyż mogłoby to prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 86/08, dostępny jw.).

Wskazując na "szczególnie uzasadnione przypadki" z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, należy mieć na względzie takie zachowania, w wyniku których nie ulega wątpliwości, że dyrektor utracił zdolność wykonywania powierzonej mu funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na nim obowiązków (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1814/17, dostępny jw.). Dla przykładu warto wskazać, że w wyroku z 16 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1547/17 (dostępnym jw.) Naczelny Sąd Administracyjny, odwołując się do wcześniejszego orzecznictwa, za przyczyny "szczególnie uzasadnione" w rozumieniu art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (w brzmieniu do 1 września 2017 r. – Dz.U. z 2016 r., poz. 1943) – który to przepis należy odpowiednio odnieść do obecnie obowiązującego art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego – uznał: kradzież alkoholu w sklepie; błędy organizacyjne, które postawiły placówkę w stan zagrożenia likwidacją; poniżanie, upokarzanie i ignorowanie pracownika oraz wykorzystanie dwóch pracowników do przeprowadzenia remontu w mieszkaniu dyrektora; zaniedbania w nadzorze nad pracownikami skutkujące molestowaniem seksualnym podopiecznych; zatrudnienie przez dyrektora członków swojej rodziny w szkole; notoryczne nieregulowanie zobowiązań finansowych szkoły czy długotrwałą chorobę uniemożliwiającą wykonywanie funkcji kierowniczej, która negatywnie wpływa na szkołę powodując jej dezorganizację.

Można zatem stwierdzić, że podstawami odwołania z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego będą: 1) zdarzenia (działanie lub zaniechanie) o charakterze zupełnie wyjątkowym, nadzwyczajnym (wykraczającym poza działanie rutynowe, codzienne), 2) mające charakter niedopełnienia obowiązków lub naruszenia uprawnień określonych prawem przez nauczyciela (dyrektora szkoły), 3) przy czym stwierdzone uchybienia są tego rodzaju, że powodują destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego 4) konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora, albowiem dalsze zajmowanie stanowiska dyrektora godzi w interes szkoły jako interes publiczny.

Dodać jeszcze należy, że odkodowanie pojęcia "przypadku szczególnie uzasadnionego" ma o tyle istotne znaczenie, że pozwala na dokonanie oceny, czy w konkretnym przypadku przepis został zastosowany prawidłowo. Zwłaszcza, że decyzja o zwolnieniu wicedyrektora ma charakter uznaniowy, o czym przesądza użycie przez ustawodawcę sformułowania "może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego". Uznanie nie oznacza jednak dowolności, bowiem organ z jednej strony ograniczony jest koniecznością wykazania przesłanek uzasadniających odwołanie, z drugiej zaś gwarancyjnym charakterem przepisu, którego celem jest zapewnienie stabilności zatrudnienia i wyłączenie możliwości odwołania wicedyrektora z błahych powodów. W tym sensie należy przyjąć, że proces odwołania wicedyrektora powinien przebiegać w dwóch etapach. Pierwszym etapem powinno być sformułowanie przyczyn odwołania, a kolejnym ustalenie, czy przyczyny te wyczerpują znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku.

Przekładając powyższe rozważania na realia niniejszej sprawy, Sąd zauważa, że przyczyny wskazane w zaskarżonym zarządzeniu z [...] września 2020 r. znak [...] nie wypełniają przesłanek z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego.

Dyrektor E. K. zdecydowała się odwołać wicedyrektor A. D. bez wypowiedzenia, zarzucając jej, że skorzystała z urlopu, przy czym skarżąca miała zrobić to podstępnie, występując o udzielenie urlopu w ostatnim dniu pracy poprzedniego dyrektora, jednocześnie nie informując o tym fakcie nowego dyrektora jako przełożonego. Przez to – zdaniem obecnego Dyrektora Zespołu Szkół –miało dojść od [...] września 2020 r. do destabilizacji pracy placówki, z uwagi na to, że przejmując szkołę E. K. nie posiadała "wszelkich upoważnień, by szkoła działała płynnie i bez zakłóceń".

W ocenie Sądu, na podstawie zebranego materiału sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), w tym twierdzeń obu stron sporu, nie jest obecnie możliwe ustalenie, czy to E. K. świadomie nie podjęła się rozmów z wicedyrektorami Zespołu Szkół (w tym ze skarżącą) podczas procedury zdawczo-odbiorczej placówki w dniu [...] sierpnia 2020 r., tym samym uniemożliwiając sobie samej poznanie uwarunkowań działania placówki od [...] września 2020 r. (tak twierdzi skarżąca), czy też wręcz przeciwnie – to odwołany wicedyrektor chciał świadomie, przy niewiedzy i na przekór nowej przełożonej, skorzystać z urlopu w intensywnym dla szkolnictwa okresie, jakim jest początek września (tak twierdzi organ).

Rozstrzygnięcie powyższej kwestii nie ma jednakże znaczenia z punktu widzenia zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. Skorzystanie bowiem przez wicedyrektora, a zarazem pracownika szkoły, z przysługującego mu urlopu wypoczynkowego – nawet jeżeli nastąpiło w warunkach nagannych z punktu widzenia relacji przełożony-pracownik – nie może być kwalifikowane jako szczególnie uzasadniony przypadek. Jak zostało to szeroko wyjaśnione w przedstawionym powyżej wywodzie prawnym, odwołanie skarżącej ze stanowiska wicedyrektora przy zastosowaniu przywołanej podstawy prawnej wymagałoby ustalenia, że naruszyła ona prawo w sposób obiektywny i istotny, a jej dalsze pozostawanie na stanowisku byłoby nie do zaakceptowania w kontekście niezakłóconego funkcjonowania placówki.

Zdaniem Sądu na stawione skarżącej w zarządzeniu z [...] września 2020 r. zarzuty, w postępowaniu sądowym zostały skutecznie przedstawione kontrargumenty.

Kwestią, którą należy uwypuklić jako pierwszoplanową jest to, że skarżąca nie opuściła samowolnie miejsca pracy ani nie dopuściła się nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy, ale skorzystała z prawa do urlopu. Formalnie – i to nie jest podważane – jeszcze [...] sierpnia 2020 r. otrzymała od przełożonego K. Ś. (dotychczasowego Dyrektora Zespołu Szkół) zgodę na urlop w dniach od [...] września do [...] listopada 2020 r., który to termin był zgodny z przyjętym w Zespole Szkół planem urlopów wypoczynkowych kadry kierowniczej na rok 2020. Warto zauważyć, że wniosek opieczętowany datą wpływu "[...].[...]", na którym widnieje własnoręczny podpis przełożonego pod oświadczeniem "Wyrażam zgodę" [na urlop], został złożony "zwykłą drogą służbową", gdyż nastąpiło to – jak przyznał sam organ – "w miejscu zatrudnienia w czasie godzin pracy". Zdaniem Sądu, skarżąca nie naruszyła zatem prawa ani go też nie nadużyła, gdyż niejako "jawnie" skorzystała ze swojego prawa pracowniczego. Sąd oczywiście ma świadomość, że urlop został udzielony bezpośrednio przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego i w dniu przejęcia szkoły przez nowego dyrektora, co niewątpliwie było niepożądane z przyczyn organizacyjnych. Za taki stan rzeczy odpowiedzialność ponosi jednak ustępujący dyrektor K. Ś., który jeszcze jako osoba do tego upoważniona udzielił urlopu pracownikowi. W takim kontekście – to jest biorąc pod uwagę, że A. D. został skutecznie udzielony urlop – o szczególnie uzasadnionym przypadku z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, wyrażającym się w jej nieobecności (urlopowej), nie może być mowy.

Uzupełniając powyższe, a zarazem odnosząc się do wyjaśnień Dyrektor E. K. (zawartych w zaskarżonym zarządzeniu, jak i w odpowiedzi na skargę), Sąd sygnalizuje, że przy ocenie zachowania wicedyrektor A. D. wziął pod uwagę (na zasadzie hipotezy) ewentualność, że mogła w porozumieniu z poprzednim dyrektorem K. Ś. działać w celu utrudnienia pracy nowemu dyrektorowi placówki w pierwszych dniach po objęciu przez niego stanowiska. Zastrzec jednak trzeba, że okoliczności tych w sposób pewny nie da się definitywnie przesądzić na podstawie zgromadzonego materiału procesowego. Nawet jednak, gdyby hipotetycznie tak negatywnie kwalifikować działania skarżącej, to i w takim przypadku przesłanki z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego nie byłyby spełnione. Skarżąca – niezależnie od przyjęcia, czy postąpiła lojalnie ("uczciwie" w potocznym rozumieniu tego słowa) wobec nowego dyrektora czy też zachowała się "podstępnie" – korzystała z przysługującego jej prawa do urlopu. Skoro tak, to E. K. jako nowy dyrektor placówki powinien był – jeżeli [...] września 2020 r. dostrzegała konieczność powrotu skarżącej do pracy w trybie pilnym – ocenić zasadność odwołania wicedyrektora z urlopu ze skutkiem natychmiastowym. Tymczasem Dyrektor, poza przywołanym przez skarżącą jednostkowym przypadkiem wezwania do stawienia się w placówce w dniu [...] września 2020 r. – na co skarżąca zareagowała niezwłocznie – nie odwołał jej z urlopu, jak i nie wyjaśnił zaniechania skorzystania z tej możliwości. Przeciwnie, już [...] września 2020 r. podjął kroki w celu wdrożenia procedury odwołania skarżącej z zajmowanego stanowiska. Zaistniałe okoliczności prowadzić zaś mogą do założenia, że już w pierwszych godzinach pracy na stanowisku dyrektora placówki E. K. musiałaby zidentyfikować przyczyny, dla których dalsze pozostawanie wicedyrektora na stanowisku jest obiektywnie nie do zaakceptowania z punktu widzenia działalności zarządzanej placówki. Nie podejmowała tymczasem działań, które jawią się jako pierwszoplanowe, czyli nie zdecydowała się finalnie na odwołanie z urlopu podporządkowanego jej pracownika, mimo że uważała jego obecność w pracy za konieczną, zaś absencję za destabilizującą działanie placówki.

Nie mniej istotne z punktu widzenia art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego jest także to, że w zarządzeniu z [...] września 2020 r. znak [...] oraz w odpowiedzi na skargę Dyrektor wskazał w istocie tylko jedną, konkretną czynność, której nie mógł podjąć [...] września 2020 r. bez udziału wicedyrektor A. D.. W pozostałym zakresie E. K. posłużyła się tylko ogólnym sformułowaniem, że skarżąca zadeklarowała jej niezbędną pomoc i zaangażowanie "w proces wdrożenia na nowym stanowisku" i wiedziała, iż nowy dyrektor nie posiada "wszelkich upoważnień, by szkoła działała płynnie i bez zakłóceń". Wspomnianą jedyną okolicznością, która została przedstawiona w odpowiedzi na skargę (s. 3, k. 55 akt sąd.), była "niemożność skutecznego przeprowadzenia elektronicznych płatności w imieniu i na rzecz placówki oświatowej". Niemniej jednak skarżąca w toku postępowania wyjaśniła kwestie dotyczące swojej dyspozycyjności w zakresie posiadanych uprawnień do realizacji płatności. Trzeba podkreślić, że na polecenie swojego przełożonego (nowego dyrektora) stawiła się niezwłocznie [...] września 2020 r. w pracy w celu dokonania przelewów (str. 8-9 skargi – k. 102-103 akt sąd.). Sąd zauważa, że A. D. została pozbawiona funkcji wicedyrektora po tym, jak na polecenie nowego dyrektora stawiła się [...] września 2020 r. w placówce, aby dokonać technicznej czynności przelewu bankowego i co najmniej zadeklarowała, że stawi się również w pracy w wyznaczonym dniu, by dokonać kolejnej płatności elektronicznej. W ten sposób zadeklarowała swoją dyspozycyjność względem nowego dyrektora. Trudno zatem uznać w takich warunkach, że jej urlop prowadził do destabilizacji działania Zespołu Szkół. Mimo to (co zostało opisane powyżej) nie wyartykułowano jednoznacznie w zarządzeniu z dnia [...] września 2020 r., dlaczego pełnienie przez skarżącą dotychczasowej funkcji jest obiektywnie niemożliwe.

Podsumowując, w ocenie Sądu, okoliczności wskazane w zaskarżonym przez A. D. zarządzeniu z [...] września 2020 r. znak [...], związane z terminem skorzystania przez skarżącą z urlopu wypoczynkowego przypadającego na okres od [...] września do [...] listopada 2020 r., nie uzasadniały zastosowania przewidzianego w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego trybu odwołania ze stanowiska kierowniczego bez wypowiedzenia. Co więcej, zdaniem Sądu przesłanki z tego przepisu nie zachodziłyby nawet, gdyby założyć, że skarżąca wystąpiła o urlop w sposób nielojalny, a nawet podstępny i w warunkach, w których mogło to utrudnić pracę nowego dyrektora placówki w pierwszych dniach po objęciu tej funkcji. E. K. jako nowy dyrektor miała bowiem od [...] września 2020 r. pełne prawa przełożonego w stosunkach służbowych i mogła pracownika z urlopu odwołać. Odrębną kwestią, którą wyjaśniono wyżej, jest to, iż Dyrektor nie wykazał, że nieobecność skarżącej w pracy z powód urlopu stanowiła sytuację nie do przezwyciężenia, która w sposób oczywisty przeszkadzała w działalności placówki.

Podkreślenia w tym miejscu jeszcze wymaga, że odwołanie ze stanowiska ze skutkiem natychmiastowym, bez wypowiedzenia, jako środek szczególnie dotkliwy, powinno być stosowane rozważnie i wyłącznie w wyjątkowych przypadkach. Tryb ten nie służy natomiast wymianie kierownictwa placówki edukacyjnej, nawet jeżeli dyrektor takiej placówki negatywnie ocenia współpracowników.

Z przedstawionych w niniejszym uzasadnieniu powodów Sąd, działając na podstawie art. 146 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił zaskarżone zarządzenie, bowiem organ naruszył prawo materialne – art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego.

Sąd nie uznał za zasadne zarzutów naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż do zarządzeń w sprawie odwołania wicedyrektora wydawanych w trybie określonym przez Prawo oświatowe nie stosuje się regulacji właściwych dla procedury administracyjnej jurysdykcyjnej, zmierzającej do wydania decyzji administracyjnej.

Sąd nie zajął stanowiska w kwestii zarzutu naruszenia art. 69 ust. 4 i 6 oraz art. 65 Prawa oświatowego. Potrzeba rozważenia zgodności z prawem zaskarżonego aktu przez pryzmat wymogu uzyskania opinii Rady Pedagogicznej zachodziłaby, gdyby wyjściowe przesłanki z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego znajdowały zastosowanie. Jak to jednak zostało już wcześniej wykazane, zarządzenie w przedmiocie odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego nie znajdowało w tym przepisie umocowania.

Ponadto Sąd wyjaśnia, że poza granicami niniejszej sprawy pozostały kwestie związane ze skutkami przedmiotowego zarządzenia, dotyczącymi przeniesienia skarżącej na inne stanowisko pracy z naruszeniem art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2019 r., poz. 2215 ze zm.). Zagadnienia te obejmują konsekwencje, które dotyczą już samego stosunku pracy. Tymczasem nauczyciel odwołany ze stanowiska kierowniczego może kwestionować sam akt odwołania (zarządzenie) przed sądem administracyjnym, natomiast własnego interesu w sferze skutków, jakie ów akt wywołuje w zakresie praw pracowniczych, może dochodzić przed sądem pracy. Na tę dwoistość skutków odwołania dyrektora szkoły i odrębne tryby dochodzenia roszczeń, wynikających z każdego z nich, zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny już wcześniej, w uchwale z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. akt OPS 6/96 (ONSA 1997/2/48) oraz w wyroku z dnia 30 czerwca 2004 r. sygn. akt OSK 439/04 (dostępnym jw.).

Orzeczenie o kosztach postępowania znalazło swoje oparcie w art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzone na rzecz strony skarżącej (wygrywającej spór sądowy) koszty składała się w tym wypadku kwota uiszczonego wpisu od skargi (potwierdzenie wpłaty – k. 2 akt sądowych).