Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2205/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 44 ust. 5 art. 44 h ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie: sędzia del. NSA Janina Kosowska sędzia NSA Małgorzata Stahl Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Połoczańska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 2552/12 w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych ze zbioru PESEL oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 20 maja 2013 r. sygn. IV SA/Wa 2552/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] września 2012 r. w przedmiocie udostępnienia danych ze zbioru PESEL.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 23 maja 2012 r. skierowanym do Ministra Spraw Wewnętrznych J. J. wystąpił o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych A. R., wykonującego zawód radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, że do podania aktualnego miejsca zamieszkania ww. osoby został zobowiązany postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] marca 2012 r. (sygn. [...]) wydanym w sprawie prowadzonej przeciwko A. R. o odszkodowanie.

Pismem z 12 czerwca 2012 r. J. J. został wezwany do złożenia wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL sporządzonego zgodnie ze wzorem określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 listopada 2008 w sprawie określenia wzorów wniosków o udostępnienie danych z ewidencji ludności, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych (Dz. U. Nr 214, poz. 1353 ze zm.), a także uzupełnienia żądania poprzez wskazanie bliższych danych personalnych osoby, o której udostępnienie danych adresowych wystąpił, tj. imienia ojca, imienia matki, daty urodzenia, nr PESEL, czy nr dowodu osobistego. Organ wyjaśnił, że obowiązek wskazania informacji niezbędnych do wyszukania określonej osoby w zbiorze PESEL spoczywa na wnioskodawcy.

Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z 27 lipca 2012 r., działając na podstawie art. 44i ust. 5 w związku z art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), odmówił J. J. udostępnienia ze zbioru PESEL żądanych danych. W wyniku rozpoznania wniosku J. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] września 2012 r. utrzymał własną decyzję w mocy. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ wyjaśnił, że stosownie do art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, dane ze zbioru PESEL udostępnia się osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. Udostępnienie danych jest możliwe jedynie w przypadku wyraźnego zidentyfikowania poszukiwanej osoby, albowiem wykazany interes prawny w uzyskaniu danych musi odnosić się do konkretnej osoby, a nie kręgu osób noszących to samo imię i nazwisko. Wnioskodawca w rozpoznawanej sprawie nie przedstawił szczegółowych danych, które pozwoliłyby wyszczególnić poszukiwaną osobę w zbiorze PESEL. Wskazane przez wnioskodawcę dodatkowe informacje o poszukiwanej osobie tj. informacja o wykonywanym zawodzie oraz miejscu zamieszkania, okazały się niewystarczające, ponieważ w katalogu danych, w oparciu o które możliwe jest wyodrębnienie poszukiwanej osoby ze zbioru PESEL, nie znajdują się informacje o wykonywanym zawodzie, czy miejscu zatrudnienia. Niemożliwe było zatem ustalenie, względem której z kilkudziesięciu figurujących w zbiorze PESEL osób o tym samym imieniu i nazwisku wnioskodawca posiadał interes prawny uprawniający go do uzyskania wnioskowanych danych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę J. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] września 2012 r. za niezasadną.

Sąd I instancji wskazał, że stosownie do treści art. 44i ust. 5 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ rozpatrujący wniosek odmawia w drodze decyzji administracyjnej udostępnienia danych osobowych, jeżeli udostępnienie danych spowodowałoby naruszenie dóbr osobistych osoby, której dane dotyczą lub innych osób. Sąd zauważył, że skarżący wykazał, że jest zainteresowany uzyskaniem danych o miejscu zamieszkania osoby o wskazanym w pozwie o ochronę dóbr osobistych imieniu i nazwisku, jednakże nie sprecyzował informacji na jego temat na tyle, aby organ, bez narażenia się na zarzut naruszenia dóbr osobistych osoby trzeciej, mógł ustalić dane adresowe tej osoby. Skarżący, mimo wezwania organu, nie podał żadnych bliższych danych umożliwiających przypisanie ich do konkretnej osoby widniejącej w zbiorze PESEL. (nr PESEL, imiona rodziców czy nr dowodu osobistego) – co zasadnie było przeszkodą do podania skarżącemu interesujących go danych. Przy braku jakichkolwiek innych informacji, poza wskazaniem imienia i nazwiska danej osoby i ostatniego miejsca zamieszkania, organ nie był, zdaniem Sądu I instancji, uprawniony do prowadzania postępowania dowodowego w celu ustalanie aktualnego miejsca zamieszkania takiej osoby, gdy ubiegający się o uzyskanie tych danych nie wskazał w sposób wystarczający informacji na jej temat. Organ nie jest władny do żądania jakichkolwiek informacji od innych organów (OIRP w [...]), gdyż udzielanie informacji następuje tylko i wyłącznie na podstawie zgromadzonych przez rejestr danych dotyczących uwidocznionych w rejestrze podmiotów.

Skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożył J. J., wnosząc o jego uchylenie w części dotyczącej oddalenia skargi i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi i Instancji.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., naruszenie:

- art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżący nie posiada interesu prawnego w przypadku podania danych, które nie pozwalają na indywidualizację osoby, której dotyczy wniosek o udzielenie informacji o zameldowaniu, mimo że interes taki skarżący posiada,

- art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 134 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organu administracji, pomimo że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym w szczególności nie poinformowano skarżącego, że przedstawione przez niego dane uniemożliwiają indywidualizację osoby, której wniosek dotyczy oraz nie pouczono o negatywnych skutkach braku wskazania dodatkowych danych, co skutkowało nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem skarżącemu w uzasadnieniach obu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie prawa skarżącego do uzyskania danych ze zbioru PESEL.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Przedmiotem sformułowanego przez skarżącego żądania było udostępnienie adresu zamieszkania wskazanej we wniosku osoby, zgodnie z informacjami zamieszonymi w tym zakresie o tej osobie w prowadzonym przez Ministra Spraw Wewnętrznych zbiorze PESEL. Należy mieć na uwadze, że informacja o miejscu zamieszkania jednostki stanowi informację mieszczącą się w kategorii danych osobowych, objętych prawem tej jednostki do prywatności. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, ochrona życia prywatnego, gwarantowana konstytucyjnie co do zasady w art. 47, obejmuje sobą także autonomię informacyjną (art. 51 Konstytucji) oznaczającą prawo do samodzielnego decydowania o ujawnianiu informacji dotyczących swojej osoby. Ochrona prywatności i autonomia informacyjna nie mają jednak charakteru absolutnego, gdyż – jak się podkreśla – nadawane tym wartościom znaczenie musi jednocześnie uwzględniać prawa i wolności innych jednostek, czy też potrzeby wynikające z życia w zbiorowości (por. wyrok TK z dnia 20 listopada 2002 r. sygn. K 41/02, OTK-A 2002/6/63). Działanie władz publicznych polegające na pozyskiwaniu, gromadzeniu i udostępnianiu informacji o jednostkach musi mieć ustawową podstawę i być uzasadnione wartościami związanymi z realizowaniem interesu publicznego. W odniesieniu do danych zebranych w zbiorze PESEL udostępnienie danych odbywa się na zasadach określonych w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przewiduje ona dostęp do danych osobom, których dane są przetwarzane, a także innym podmiotom określonym w art. 44h ust. 1 i 2 cyt. ustawy, jeżeli spełniają one wymienione w tym przepisie warunki. Jeżeli chodzi o osoby indywidualne, dane ze zbioru PESEL są udostępniane, jeżeli osoby te wykażą interes prawny uzasadniający pozyskanie tychże danych (art. 44h ust. 2 pkt 1) lub wskażą (uwiarygodnią) interes faktyczny stojący za potrzebą zaznajomienia się z danymi ze zbioru PESEL. W tym ostatnim przypadku wymagane jest jednak uzyskanie zgody osób, których dane te dotyczą (art. 44h ust. 2 pkt 3). Zgodnie z art. 44i ust. 5 ustawy, odmowne rozpatrzenie wniosku o udostępnienie danych ze zbioru PESEL wynika ze stwierdzenia, że udostępnienie to spowodowałoby naruszenie dóbr osobistych osoby, której dane dotyczą, lub innych osób.

Dane osobowe ze zbioru PESEL organ prowadzący rejestr udostępnia w formie czynności materialno-technicznej, dlatego też interes prawny w ich udostępnieniu osobie trzeciej należy odnosić do wykazania istnienia normy prawnej, która – mając zastosowanie do tej osoby – zezwala lub nakazuje jej pozyskanie informacji znajdującej się w zbiorze PESEL. Interes prawny należy łączyć z obiektywną potrzebą ochrony prawnej, wywołanej rzeczywistym naruszeniem lub zagrożeniem określonej sfery prawnej danego podmiotu. W tym znaczeniu składający wniosek o udostępnienie danych zobowiązany jest wykazać, że zapoznanie się z informacjami zebranymi w zbiorze PESEL na temat innej osoby nie wynika z jej subiektywnego nastawienia do potrzeby posiadania tejże wiedzy, ale z przyczyn znajdujących zabezpieczenie w przepisach obowiązującego prawa. Odwołując się do jednolicie przyjmowanego stanowiska, należy przypomnieć, że interes prawny powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, a także aktualny (por. wyrok NSA z 14 września 2006 sygn. II OSK 353/06). W rozstrzyganej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny do tak definiowanych wymagań dotyczących istnienia interesu prawnego podmiotu żądającego udostępnienia informacji ze zbioru PESEL się odwołał przyjmując, że w sytuacji, gdy wyniki wyszukiwania oparte na imieniu i nazwisku osoby poszukiwanej nie pozwalają na jej zindywidualizowanie, wnioskodawca nie posiada interesu prawnego zezwalającego na udostępnieniu mu danych adresowych wszystkich osób wskazanych w katalogu wyników wyszukania. Wykazany przez skarżącego interes prawny, jak trafnie podkreślił Sąd I instancji, nie uprawnia go bowiem do żądania uzyskania wszystkich danych osobowych (danych adresowych wszystkich osób spełniających podane kryterium wyszukiwania), ale danych osobowych konkretnej osoby. Wobec niezindywidualizowania osoby, której wniosek skarżącego dotyczył, brak jest możliwości ustalenia przez organ, która z osób o podanym we wniosku imieniu i nazwisku jest przedmiotem sformułowanego żądania udostępnienia danych adresowych ze zbioru PESEL. Nie może zaś budzić wątpliwości, że udostępnienie skarżącemu informacji dotyczących adresu zamieszkania wszystkich osób, których dane osobowe są zgodne z wnioskiem skarżącego, stanowiłoby naruszenie dóbr osobistych tychże osób. Nie chodzi przy tym o potencjalną i hipotetyczną możliwość naruszenia dóbr osobistych, ale o naruszenie rzeczywiste wynikające z ujawnienia informacji o życiu prywatnym osobie, która nie ma prawa nimi dysponować. W tych warunkach odwołanie się w zaskarżonej decyzji do treści art. 44h ust. 2 pkt 1 i art. 44i ust. 5 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych było, jak trafnie przyjął Sąd I instancji, prawidłowe.

Postawiony w skardze kasacyjnej zarzut odwołujący się do nierozważenia przez organ całego materiału dowodowego, w tym w szczególności niepoinformowania skarżącego, że przedstawione przez niego dane uniemożliwiają indywidualizację osoby poszukiwanej, a także niepouczenia o negatywnych skutkach braku wskazania dodatkowych danych nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym sprawy. Uwzględnić bowiem należy, że pismem z dnia 12 czerwca 2012 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o podanie bliższych danych osobowych A. R., gdyż, jak wskazano, samo imię i nazwisko osoby poszukiwanej jest niewystarczające do odnalezienia tej osoby w zbiorze PESEL. Skarżący został jednocześnie pouczony o skutkach nieuzupełnienia wniosku.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym przepisami art. 258 - 261 p.p.s.a.