Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 543/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Protokolant ref. staż. Maria Pawlik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2022 r. sprawy ze skargi małoletniej J. J. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego D. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: "Prezes ZUS" lub "organ") - działając na podstawie przepisu art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm. - dalej także: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS") - po rozpatrzeniu wniosku małoletniej J.J., reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego - matkę D.K. (dalej także: "skarżąca" lub "strona skarżąca") z dnia [...] października 2021 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dziecka - odmówił przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS została wydana w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia [...] października 2021 r. małoletnia J.J., reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego - matkę D.K., wystąpiła do Prezesa ZUS z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym w dniu [...] kwietnia 2021 r. ojcu dziecka P.K..

W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie została przyznana renta rodzinna na małoletnią córkę J.J po zmarłym ojcu w trybie zwykłym, z uwagi na brak wystarczających okresów składkowych i nieskładkowych w ostatnich 5 latach. Ponadto, strona skarżąca podniosła, że córka J. kontynuuje naukę w liceum i renta rodzinna jest jej niezbędna do życia. Skarżąca zauważyła, że świadczenia z Programu 500+ nie są wystarczające do tego, aby córka mogła się kształcić i dorastać w odpowiednich warunkach. Strona skarżąca wskazała również, że do dnia śmierci ojca (do dnia [...] kwietnia 2021 r.) małoletnia córka otrzymywała alimenty w kwocie 500 zł z Funduszu Alimentacyjnego, ale po śmierci ojca środki te wygasły.

W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku skarżącej, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - działając na podstawie przepisu art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS - decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...], odmówił stronie skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia w postaci renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - wskazał, że z powyższego przepisu wynika, iż przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:

- wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną, w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- wnioskodawca nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- wnioskodawca nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- wnioskodawca nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Jednocześnie, Prezes ZUS podkreślił, że warunki określone w powołanym wyżej przepisie cyt. ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Prezes ZUS wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, co w konsekwencji powoduje, że w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.

Dokonując analizy zgromadzonej w niniejszej sprawie dokumentacji rentowej, organ zauważył, że z przedmiotowej dokumentacji wynika, iż strona skarżąca udokumentowała jedynie 3 lata, 9 miesięcy i 20 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który zmarł w wieku 46 lat.

Ponadto, organ wskazał, że w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano jedynie 7 miesięcy i 4 dni okresów składkowych. Organ rentowy stwierdził przy tym, że okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

Jednocześnie, Prezes ZUS zauważył, że pierwsze udowodnione objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi ojca dziecka nastąpiło w dniu 1 stycznia 1999 r., tj. w wieku 24 lat.

Organ stwierdził, że nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż w latach 2000-2007, 2009-2011, 2011-2017, a także 2018-2020 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca dziecka zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Mając powyższe na względzie, Prezes ZUS stwierdził, że - w jego ocenie - w sprawie niniejszej nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające zmarłemu ojcu strony skarżącej przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w przerwach w ubezpieczeniu wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Prezes ZUS podkreślił, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które - wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego - stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia.

Na marginesie, organ zauważył, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna strony skarżącej. W tym miejscu, organ podkreślił, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania.

W związku z powyższym, Prezes ZUS uznał, że w tym stanie faktycznym, brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W piśmie z dnia [...] lutego 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego w osobie matki, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2022 r.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że nie jest winą małoletniej córki, że jej zmarły ojciec nie pracował i nie zgromadził wystarczającej ilości składek ubezpieczeniowych.

Skarżąca wskazała, że przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku pozwoli córce na lepszy start w dorosłe życie i dalsze jej kształcenie. Skarżąca dodała, że córka choruje na niedoczynność tarczycy (wymagającą farmakoterapii) i jest pod stałą opieką endokrynologa, co wiąże się z dużymi wydatkami.

W konsekwencji, strona skarżąca wniosła o ponowne przyjrzenie się przez Sąd zgromadzonemu materiałowi dowodowemu i uwzględnienie w swych rozważaniach tego, iż małoletnia córka nie jest winna zaistniałej sytuacji.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W przesłanym do Sądu piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2022 r. strona skarżąca, podtrzymując swoje dotychczasowe zarzuty skargi oraz stanowisko wyrażone w jej uzasadnieniu - wskazała, że córka potrzebuje niezbędnych środków finansowych, aby móc kontynuować edukację, a także by zaspokoić swoje potrzeby związane z dorastaniem, a także kosztami leczenia. Skarżąca podkreśliła, że zmarły ojciec nie interesował się swoim dzieckiem, w tym jej stanem zdrowia, nie łożąc jednocześnie na utrzymanie córki żadnych środków. Ponadto, strona skarżąca podniosła, że środki z przyznanej w drodze wyjątku renty po zmarłym ojcu pozwoliłyby małoletniej córce na godne ukończenie edukacji i właściwe wejście w dorosłe życie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności, czy też zgodności z zasadami współżycia społecznego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 259 - dalej także: "P.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga małoletniej J.J., reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego - matkę D.K., nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...], odmawiająca skarżącej przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - nie narusza obowiązujących przepisów prawa.

Sąd uznał, że Prezes ZUS, wydając sporną decyzję administracyjną z dnia [...] stycznia 2022 r., nie dopuścił się naruszenia zarówno wiążących ten organ przepisów prawa materialnego, jak i istotnych regulacji postępowania administracyjnego, w stopniu mającym istotny wpływ na końcowy wynik sprawy zakończonej wydaniem wspomnianej wyżej decyzji.

Przede wszystkim, przyjąć należy, iż odmawiając skarżącej przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, organ nie naruszył art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem - wbrew zarzutom strony skarżącej - prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wskazane w tym przepisie, które dawałyby podstawę do pozytywnego uwzględnienia wniosku skarżącej z dnia [...] października 2021 r.

Ponadto, w wyniku przeprowadzenia analizy stanowiska organu zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że Prezes ZUS, wydając w dniu [...] stycznia 2022 r. sporne rozstrzygnięcie, nie dopuścił się - mogącego mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, albowiem wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, a także dokonał właściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, przeprowadzając jednocześnie ową ocenę w kontekście właściwie zastosowanych przepisów prawa materialnego.

W działaniu Prezesa ZUS, jako organu administracji publicznej wydającego sporną decyzję, Sąd nie dopatrzył się jakichkolwiek istotnych nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa materialnego.

Ponadto, Sąd uznał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS wyjaśnione zostały w sposób dostatecznie jasny i przekonywujący motywy jej podjęcia, zaś przytoczona w tym zakresie argumentacja jest wyczerpująca i w pełni odnosząca się do stanowiska strony skarżącej podniesionego we wniosku z dnia [...] października 2021 r.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, stwierdzić należy, iż Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję administracyjną - nie dopuścił się w powyższym zakresie istotnego naruszenia zasady praworządności wyrażonej w przepisach art. 6 k.p.a. i art. 7 in principio k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP.

Przechodząc do merytorycznej oceny legalności zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2022 r., należy zauważyć na wstępie, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia prawidłowości ustaleń organu w zakresie należytego wykazania przez skarżącą, jako wnioskodawcę, że spełnione są przesłanki ustawowe do uzyskania świadczenia w postaci renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Nie ulega wątpliwości, że z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami.

Po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku.

Po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych wyżej przesłanek.

W tej sytuacji, brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Ocena, czy w danej sprawie ww. przesłanki zostały spełnione należy do Prezesa ZUS, który okoliczności danej sprawy musi poddać należytej analizie, czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Niemniej, należy jednocześnie wyraźnie wskazać, że to jednak przede wszystkim podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania w sprawie przyznania danego świadczenia w drodze wyjątku powinien wykazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Nie ulega bowiem wątpliwości, że nałożony na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego - zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. - nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku.

Należy ponadto bardzo wyraźnie zauważyć, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. W tej sytuacji, brak niezbędnych środków utrzymania nie może być wyłączną przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia on wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne.

Konieczne jest zatem wykazanie, że zmarły ojciec małoletniej skarżącej, którego praca stanowiłaby źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.

Ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje wprawdzie, jak należy rozumieć "szczególne okoliczności", zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Nie ulega jednak wątpliwości, że dokonując wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem tym jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych.

W tym miejscu warto zauważyć, że w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które - wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego - stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Innymi słowy, "szczególne okoliczności" to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb, czy też niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych.

Należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10, wskazał, że przesłanka "szczególnych okoliczności" określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali, czy też natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero, kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych), to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia.

Za "szczególną okoliczność" na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź też trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.

Należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS odmówił przyznania stronie skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, ponieważ stwierdził, że w przypadku zmarłego ojca małoletniej skarżącej nie wykazano, aby niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty w trybie zwykłym było spowodowane szczególnymi okolicznościami.

W ocenie Sądu, w aktach postępowania brak jest jednoznacznych dowodów, które potwierdzałyby, że przykładowo stan zdrowia uniemożliwiał zmarłemu ojcu skarżącej podjęcie zatrudnienia w ustalonych w toku postępowania okresach przerw, w których nie wykonywał on pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne.

Nie ulega wątpliwości, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oceniając prawidłowość zastosowania przez Prezesa ZUS przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie mógł zignorować faktu, że zarówno w doktrynie, jak i w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż wprawdzie przepisy cyt. ustawy nie uzależniają wprost przyznania świadczenia w drodze wyjątku od okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, to jednak przy ocenie sprawy nie można zupełnie pomijać tej okoliczności, albowiem świadczenie w drodze wyjątku jest nadal świadczeniem związanym ze stażem zatrudnienia oraz z okresem odprowadzania składek na to ubezpieczenie (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1196/10). Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od wielkości stażu ubezpieczeniowego, ale ocena zasadności wniosku o jego przyznanie nie powinna być czyniona w całkowitym oderwaniu od długości tych okresów, gdyż świadczenie to może być bowiem przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1046/10). W konsekwencji, przyjmuje się więc, że inaczej należy oceniać sytuację osoby mającej niewielki okres ubezpieczenia od osoby, która udowodniła okresy ubezpieczenia niewiele odbiegające od wymaganych ustawowo (por. m.in. Łukasz Prasołek /w:/ Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej i dr hab. K. Ślebzaka, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013 i cyt. tam orzecznictwo, w tym m.in. wyrok NSA z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1023/08).

Tymczasem, z dokumentacji rentowej zgromadzonej w niniejszej sprawie wynika, że na przestrzeni 46 lat życia, zmarły ojciec skarżącej udokumentował jedynie 3 lata, 9 miesięcy i 20 dni łącznych okresów składkowych, przy czym w 10-leciu przypadającym przed dniem jego śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 7 miesięcy i 4 dni okresów składkowych.

Zdaniem Sądu, wskazać należy jednocześnie, że nie bez znaczenia pozostaje fakt istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, że pierwsze udowodnione objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi ojca dziecka nastąpiło dopiero w dniu [...] stycznia 1999 r., tj. w wieku 24 lat. Ponadto, istotne jest to, że w latach 2000-2007, 2009-2011, 2011-2017, a także 2018-2020 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca małoletniej skarżącej zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W tej sytuacji, oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, Sąd stwierdził, że organ zasadnie uznał, iż nie doszło do spełnienia wszystkich (kumulatywnie) przesłanek niezbędnych do przyznania małoletniej skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu.

Należy podkreślić, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, a zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę skarżącą o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomocą społeczną są obejmowane osoby, które same, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych.

W tym miejscu, Sąd pragnie zwrócić uwagę, że w pełni zdaje sobie sprawę z tego, iż skarżąca, jako osoba małoletnia, będąc dzieckiem obarczonym pewnymi problemami zdrowotnymi, kształcąc się i wchodząc powoli w dorosłe życie, wymaga stosownego zabezpieczenia finansowego. Niemniej wskazać należy jednocześnie, że Sąd nie mógł tej okoliczności traktować, jako nadzwyczajnej i tym samym przesądzającej na korzyść skarżącej.

Warto ponadto wyjaśnić w tym miejscu, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania spraw administracyjnych, co oznacza, że nie może zastępować, ani też wyręczać organów administracji publicznej w realizacji powierzonych im zadań w tym zakresie. To do organów administracyjnych, w tym wypadku Prezesa ZUS, należy prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i zastosowanie prawidłowo zinterpretowanego przepisu prawnego. Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego. W tym postępowaniu sąd administracyjny jedynie kontroluje działania organu administracji i opiera się na materiale dowodowym gromadzonym przez organ. Co do zasady, nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który - jak wspomniano - kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 P.p.s.a.). Niemniej, w świetle art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy nie było konieczne prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego. Warto również zauważyć, że przed sądem administracyjnym postępowanie dowodowe jest ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu, zarówno urzędowego, jak i prywatnego. W tej sytuacji, stwierdzić trzeba, iż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie może być prowadzone postępowanie dowodowe z zeznań świadków (por. m.in. B. Dauter /w:/ B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Wolters Kluwer, 2016 i powołany tam wyrok NSA z dnia 25 lutego 2000 r., sygn. akt I SA 428/99, LEX nr 55767).

Warto jednocześnie podkreślić, że Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej (zdrowotnej i finansowej) skarżącej. Rozumie jej położenie, jednakże oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stwierdzić trzeba, że skarżąca nie spełnia wszystkich (kumulatywnie) przesłanek niezbędnych do przyznania jej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Należy wyraźnie stwierdzić, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego i nie może opierać się wyłącznie na aktualnych potrzebach osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one tak zwyczajnie, po ludzku, uzasadnione.

Należy podkreślić, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności.

W tej sytuacji, skoro skarżąca nie wykazała innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które jej zmarły ojciec nie miał wpływu, to również sama trudna sytuacja materialna strony skarżącej, choć brana pod uwagę przy podejmowaniu spornej decyzji, nie mogła stanowić wystarczającej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że organ przeprowadził prawidłowo postępowanie w tej sprawie, nie naruszając przy tym fundamentalnych zasad określonych w przepisach art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Sąd stwierdził zatem, że Prezes ZUS zasadnie odmówił stronie skarżącej przyznania wnioskowanej renty rodzinnej w drodze wyjątku, albowiem w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o prawidłowo zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ słusznie przyjął, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Według Sądu, zaskarżona decyzja Prezesa ZUS mieści się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez organ przekroczone.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zawarł, w zgodzie z dyspozycją przepisu art. 107 § 3 k.p.a., szczegółowe uzasadnienie faktyczne, odwołując się do dowodów, w oparciu, o które dane fakty zostały ustalone.

Zdaniem Sądu, ustalone okoliczności faktyczne zostały rozpatrzone w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, zaś argumentacja organu przedstawiona w tym zakresie nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń.

Tym samym, Sąd uznał również, że Prezes ZUS nie dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego państwa, o której mowa w art. 8 § 1 k.p.a., albowiem prowadząc postępowanie w kontekście zastosowania przepisu art. 83 powołanej wyżej ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego - w świetle wskazanego przepisu - nie zachodzą podstawy do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a.