Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1966/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 pkt 2,3 i 4, art. 6 ust 1 pkt 1, art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak (spr.), Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Sędzia WSA Maria Tarnowska, Protokolant spec. Agnieszka Wrzodak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi (...) na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia (...) lipca 2014 r. znak: (...) w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzja z dnia (...) lipca 2014r., znak: (...) Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po rozpatrzeniu wniosku (...) ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia (...) października 2013 r., (...) – odmawiają skreślenia z rejestru zabytków parku pałacowego w (...), wpisanego do tego rejestru wraz z dziedzińcem przedpałacowym i terenami dawnych ogrodów użytkowych pod numerem (...), decyzją (...) Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia (...) lipca 2000 r., –działając na podstawie art. 6 ust.1 pkt 1lit. g.art.7 pkt 1, art. 13 ust.1,5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr. 162 poz.1568 ze zm.)oraz art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego

- utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) października 2013 r., - odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków parku pałacowego w (...).

Rozpoznając ponownie sprawę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z dnia (...) października 2013 r.

Wyjaśnił, że z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa , Oddział Terenowy w (...) wydanej po przeprowadzeniu dodatkowych oględzin w dniu (...) maja 2014 r., wynika że założenie przestrzenne pałacowo – parkowe zachowało ślad charakterystycznego dla epoki baroku regularnego rozplanowania , gdzie barokowy pałac usytuowany jest pomiędzy dziedzińcem a ogrodem ozdobnym. W XIX w wytyczono na osi założenia główną drogę dojazdowa do pałacu obsadzoną drzewami akacji w układzie alei. Z dawnej alei zachowało się siedem drzew. Na zakończeniu alei przed pałacem zachował się półkolisty gazon osłonięty od łuku podjazdu murem oporowym. Na zjeździe, przed wejściem do pałacu rośnie wiekowy klon. W miejscu barokowego ogrodu, w XIX wieku ukształtowano park w duchu krajobrazowym, z polaną przed elewacją wschodnią pałacu osłoniętą grupami drzew . Pomimo wieloletniego zaniedbania i braku pielęgnacji w szacie roślinnej parku przetrwały liczne okazy historycznych nasadzeń z gatunków ; dąb, buk, klon, lipa, sosna wejmutka, daglezja, modrzew – odnotowane w dokumentacji ewidencyjnej w 1996 r. Na terenie parku przetrwała zniszczona lodownia , kamienno – ceglany filar bramy oraz kamienne ogrodzenie wzdłuż zachodniej granicy parku. Zasięg dawnego sadu i ogrodów użytkowych wyznaczają odcinki szpalerowych nasadzeń świerków z domieszką lip i dębów. W konkluzji opinii stwierdzono, że stan faktyczny i prawny zabytkowego parku nie uległy zmianie w stosunku do stanu faktycznego określanego w decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (...) października 2013 r.,

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ uznał , iż zabytkowe założenie parku pałacowego wraz z dziedzińcem przedpałacowym i terenami dawnych ogrodów użytkowych zachowało zasięg wyznaczony historycznymi nasadami drzew i krzewów i zgodny z granicami określonymi w decyzji o wpisie do rejestru zabytków . Park wraz z dziedzińcem przedpałacowym i terenem dawnych ogrodów użytkowych stanowi integralną część zespołu rezydencjalnego w (...). Zachował historyczne rozplanowanie przestrzenne o czytelnych nawarstwieniach stylowych wraz z cennym drzewostanem i elementami dawnego zagospodarowania. Park krajobrazowy wraz z barakowym pałacem tworzy całość o wybitnych wartościach artystycznych i przyrodniczych, który nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowej.

Zaniedbanie dobrostanu parku nie spowodowało trwałej utraty wartości zabytku, która stanowiła podstawę objęcia go ochrona konserwatorską. Na podstawie analizy materiału dowodowego organ stwierdził , iż wartość zabytkowa omawianego terenu będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została zakwestionowana w nowych ustaleniach naukowych. Jednocześnie wskazał, że zgodnie z treścią art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami opiece podlegają m. in. parki bez względu na stan zachowania , co pozwala na stwierdzenie, że zły stan obiektu czy też konieczność podjęcia prac konserwatorskich (lub pielęgnacyjnych przy zieleni) nie oznacza utraty statusu zabytku.

Podsumowując Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał , że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, uzasadniające skreślenie z rejestru zabytków parku pałacowego wraz z dziedzińcem przedpałacowym i terenami dawnych ogrodów użytkowych w miejscowości (...). Utrzymanie parku w rejestrze zabytków jest uzasadnione interesem społecznym, wyrażającym się koniecznością zachowania dziedzictwa narodowego dla przyszłych pokoleń w formie możliwie oryginalnej z maksymalnym udziałem pierwotnej substancji zabytkowej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia (...) lipca 2014 r., wniosła Gmina (...) podnosząc naruszenie przepisów postępowania tj.

1 / art.73 § 2 kpa w związku z art. 10, art. 7,art. 8 i art. .9 Kpa, poprzez wadliwe i dowolne przyjęcie braku "ważnego interesu strony" w uzyskaniu kilku istotnych dokumentów z akt sprawy , wyrażonego postępowaniem z dnia (...) lipca 2014r., co skutkowało faktycznym pozbawieniem strony możliwości obrony swoich praw i dostępu do akt, gwarantowanego art. 51 ust. 3 Konstytucji, w szczególności w sytuacji , gdy wniosek strony o doręczenie dokumentów został rozpatrzony z naruszeniem art. 35 Kpa, dopiero po upływie niemal roku od jego złożenia i doręczony wraz z samą decyzją ,uniemożliwiając stronie realny dostęp do akt i żądanych dokumentów oraz rzetelne ustosunkowanie się do nich.

1/ art. 61 i art. 63 Kpa w zw. z art. 7,art. 8 art.77 Kpa, poprzez zawężenie wniosku skarżącego o wykreślenie z rejestru zabytków całego parku, gdy tymczasem wniosek zawierał alternatywne żądanie /wraz z uzasadnieniem/ wykreślenia choćby części parku o powierzchni 3,3 ha oraz dokonanie wykładni tego wniosku niezgodnie z intencją skarżącego, co doprowadziło do braku rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.

2/ art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 75 oraz art. 80 i art. 84 Kpa poprzez odmowę dopuszczenia jako dowodu w sprawie /przy równoczesnym braku postępowania dowodowego/ , uzupełniającej opinii biegłego z zakresu dendrologii, celem ustalenia czy drzewa określone w decyzji, zwłaszcza te, które nawet nie zostały ujęte we wcześniejszej inwentaryzacji, stanowią faktycznie "starodrzew" i są przejawem przemyślanych nasadzeń w ramach XIX wiecznej kompozycji parkowej, czy też są zwykłymi samosiejkami, zwłaszcza w tej części byłego parku który nie został szczegółowo opisany w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, a także brak ustalenia jaki jest faktyczny wiek drzew opisywanych w zaskarżonych decyzjach.

3/ art. 75, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa poprzez brak wskazania w oparciu o jakie dowody organ ustalił, iż nie zachodzą przesłanki do wykreślenia części parku o powierzchni 3,3 ha, który nie stanowił części, szeroko opisywanego parku założonego w XIX wieku.

Uzasadniając podniesione zarzuty skarżący wywodził , iż nie miał wiedzy w jakiej sprawie były prowadzone oględziny parku, w związku z czym miał prawo domagać się nie tylko ich powtórzenia (co zostało dokonane) ale również kilku dokumentów z akt, ułatwiających mu czynny udział w tych czynnościach. Uzasadnia to tzw. "ważny interes strony" w rozumieniu art.73 § 2 kpa. Kolejnym argumentem dla wykazania ważnego interesu były istotne koszty związane z uzyskaniem dostępu do akt w siedzibie organu w (...). Tymczasem postanowienie o odmowie udostępnienia dokumentów doręczono mu wraz z zaskarżoną decyzją.

Podniósł nadto, iż nie jest jasne w oparciu o co organ stwierdził, mimo braku opinii biegłych w zakresie dendrologii, że na całym obszarze parku występują celowo nasadzone starodrzewia.

Wskazał, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, że park nie może być rozumiany inaczej niż jako zorganizowana forma zieleni, efekt twórczej pracy człowieka. Dlatego ochrona parku ma polegać na ochronie tej kompozycji. Przy czym wpisany do rejestru może być tylko park, który spełnia przesłanki określone w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Sąd kontrolował decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia (...) lipca 2014 r., która organ utrzymał w mocy własna decyzję z dnia (...)października 2013r., odmawiająca skreślenia z rejestru zabytków parku pałacowego w (...) wpisanego do rejestru zabytków wraz z dziedzińcem przedpałacowym i terenem dawnych ogrodów użytkowych decyzja z dnia (...) lipca 2000r. pod nr. (...).

Z akt postępowania wynika , że Gmina (...) będąca właścicielem nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr (...) objętą księgą wieczystą (...) wniosła o skreślenie z rejestru zabytków budynku pałacu wraz z otaczającym parkiem. W stosunku do pałacu toczyło się odrębne postępowanie zakończone ostateczną decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia (...) maja 2013 r., w odniesieniu do której Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę wyrokiem z dnia (...) grudnia 2013 r. sygn. akt VIISA/WA 1841/13

Przechodząc do oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji wskazać należy , iż zgodnie z art. 6 ust.1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami stanowiącym materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji zabytki podlegają ochronie bez względu na stan zachowania, zgodnie zaś z art. 5 pkt 2, 3 i 4 cyt. ustawy, opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na prowadzeniu prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości.

Stosownie do art. 13 ust. 1 cyt. ustawy zabytek wpisany do rejestru , który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej , artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru zabytków. Skreślenie z rejestru zabytków jest sytuacją wyjątkową nawet , jeśli ma ono charakter obligatoryjny w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek, o których mowa w art. 13 ustawy. Dlatego też dokonanie oceny czy zaistniała jedna z przesłanek określonych w ust. 1 wskazanego przepisu wymaga ustalenia czy stopień zniszczenia danego obiektu spowodował utratę jego wartość, lub też czy nowe ustalenia naukowe faktycznie tej wartości nie potwierdzają.

Aby można było skreślić zabytek wpisany do rejestru zabytków z rejestru musi istnieć bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy częściowym czy całkowitym zniszczeniem zabytku wpisanego do rejestru, a utratą wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, zważając jednakże w jakim stanie dany obiekt został wpisany do tego rejestru bowiem ochronie podlegają zabytki bez względu na stan zachowania.

W niniejszej sprawie przedmiotem ochrony konserwatorskiej objęty został park pałacowy w Łoźnicy wraz z dziedzińcem przedpałacowym i terenami dawnych ogrodów użytkowych. W uzasadnieniu decyzji z dnia (...) lipca 2000r. orzekającej o wpisie do rejestru zabytków parku pałacowego wskazano iż "Park pałacowy w (...) stanowi integralny element zespołu pałacowo –parkowego . Biorąc pod uwagę zachowany pierwotny układ kompozycyjny kształtowany w duchu krajobrazowym z elementami wcześniejszego regularnego założenia , cenny starodrzew komponowany park w pełni zasługuje na ochronę konserwatorską".

W związku z wnioskiem skarżącej Gminy o skreślenie parku pałacowego z rejestru zabytków przeprowadzono, z udziałem stron oględziny parku i sporządzono dokumentacje fotograficzną. Wykonane czynności pozwoliły na stwierdzenie, że w parku nadal czytelne są elementy charakterystyczne dla oryginalnej koncepcji parku w typie "entre cour et jardin" tj. centralnie umiejscowiony budynek pałacu z aleją prowadzącą na dziedziniec pałacowy. Dziedziniec przed pałacem o owalnym gazonie z podjazdem pod budynek pałacu oraz otwarta polana za budynkiem pałacu, która odzwierciedla przestrzeń pierwotnie zajętą przez regularny ogród. Oględziny przeprowadzone przez organy wykazały iż ww. aleja nadal obsadzona jest robinią akacjową, zachowały się także przykłady starodrzewu, które zostały zinwentaryzowane w ewidencji parkowej przez (...)w (...). W trakcie oględzin zweryfikowano w terenie , czy zachowały się poszczególne elementy założenia parkowego oraz przykłady starodrzewu, które zostały oznaczone na planie założenia przestrzennego parkowo- pałacowego w (...) , opracowanego w 1996 r. do dokumentacji ewidencyjnej parku . Weryfikacja ta wykazała, iż wszystkie elementy porządkujące kompozycję ww. założenia są nadal czytelne, w tym ogrody użytkowe , w większości zachował się również starodrzew, m. inn. wymieniony w decyzji z dnia (...) lipca 2000 r.. Dodatkowo stwierdzono, że na terenie parku znajdują się również wcześniej nie zinwentaryzowane drzewa o dużych obwodach pnia z gatunków: buk, klon, daglezja i grab.

W toku ponownego rozpoznania sprawy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wystąpił do Narodowego Instytutu Dziedzictwa o przeprowadzenie dodatkowych oględzin i wypowiedzenia się co do ewentualnych zmian stanu faktycznego i prawnego zabytku . Przedłożona przez Oddział Terenowy w (...) opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa nie potwierdziła zmian w stanie faktycznym i prawnym zabytku.

Oznacza to zdaniem organu , iż wpisany do rejestru park pałacowy nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej , artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach.

Stanowisko to w ocenie Sądu zasługuje na aprobatę .

Wskazać jednocześnie należy i jest to w sprawie niesporne , że stan parku pałacowego w (...) jest dalece niezadawalający. Park jest zaniedbany, nie mniej jednak zachował się w pierwotnym kształcie , istnieją wszystkie elementy układu kompozycyjnego oraz cenny starodrzew .

Park, jako obiekt zabytkowy nie może być inaczej rozumiany niż jako zorganizowana forma zieleni stanowiąca efekt twórczej pracy człowieka . Dlatego ochrona parku z perspektywy ochrony zabytków ma polegać na ochronie tej kompozycji (por, w WSA w W-wie z 27.06.2008 r. ,I SA/WA 251/08, lex w 510299).

W niniejszej sprawie poczynione ustalenia w pełni potwierdziły, iż park w (...) nie utracił swoich walorów kompozycyjnych i cennego starodrzewu.

Powyższe ustalenia w pełni uzasadniały odmowę skreślenia parku pałacowego w (...) z rejestru zabytków .

W ocenie Sądu postępowanie zostało przeprowadzone wnikliwie , a zebrany w jego toku materiał dowodowy jest kompletny.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 73 § 2 kpa wyjaśnić należy, że odmowa wydania stronie uwierzytelnionych odpisów z akt następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie , co oznacza że zarzuty dotyczące działania organu w tym przedmiocie nie mogą być skuteczne w niniejszym postępowaniu.

Z tych względów Sąd uznał ,iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.