Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 148/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant: - sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2017 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych: oddala skargę.


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu odwołania W. G. od decyzji Nr ... o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwziąć rolnośrodowiskowych, wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. w dniu ... września 2015 r. , Dyrektor ... Oddziału Regionalnego AR i MR decyzją z dnia ... grudnia 2015 roku nr ... utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu własnej decyzji organ II instancji podniósł m.in. , że W. G. w dniu ... grudnia 2005 r. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w S. wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. W oparciu o materiał zgromadzony w sprawie, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. na mocy decyzji Nr ... z dnia ... lutego 2007 r. przyznał W. G. płatności w łącznej wysokości 64 464,00 zł w tym z tytułu :

1. Pakietu ... - Półnaturalne łąki jednokośne - wykaszane ręcznie na powierzchni 39,50 ha w wysokości 48 822,00 zł,

2. Pakietu ... - Trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności) na powierzchni 39,50 ha w wysokości 15 642,00 zł.

Płatności przyznane ww. decyzją zostały w dniu ... marca 2007 r. przekazane na rachunek bankowy strony podany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 Nr 174 poz. 1809 ze zm.) płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który zobowiązuje się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999 WE z dnia 17 maja 1999 r.

Art. 23 ust. 1 ww. rozporządzenia zobowiązuje rolników do stosowania praktyk agro - środowiskowych przez okres co najmniej 5 lat.

Organ odwoławczy podkreśla, że początkiem realizacji przez beneficjenta programu rolnośrodowiskowego jest dzień 1 marca 2006 roku oraz, że kolejne wnioski W. G. o przyznanie płatności dotyczyły lat 2007-2009. Wnioski odnoszące się do roku 2007 i 2008 zostały uwzględnione (W. G. otrzymała płatności odpowiednio w kwotach 64 464,00 zł oraz 61 146,00 zł na mocy decyzji z dnia ... lutego 2008 r. i z dnia ... lutego 2009 r. Kolejny wniosek o przyznanie płatności (na rok 2009 r.) nie został uwzględniony.

Mając na uwadze wyniki z kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie strony w dniu ... czerwca 2009 r., ... września 2009 r., ... stycznia 2010 r. oraz ... kwietnia 2010 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. w dniu ... lipca 2010 r. wydał decyzję Nr ..., w której odmówił wnioskodawcy przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. W. G. złożyła odwołanie od ww. decyzji. Organ II instancji decyzją nr ... z dnia ... stycznia 2011 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji w dniu ... marca 2011 r. wydał decyzję Nr ..., w której odmówił przyznania wnioskodawcy płatności.

W następstwie wniesienia odwołania od tej decyzji organ II instancji wydał w dniu ... maja 2011 r. decyzję Nr ... o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W wyniku wniesionej skargi na ww. decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 października 2011 r. uchylił ww. decyzję w całości oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji wskazując na naruszenie art. 77 § 1 oraz 107 § 3 Kpa.

Kolejne decyzje odmawiające przyznania płatności zostały uznane przez tut. sąd za prawidłowe (wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 lutego 2014 roku sygn. V SA/WA 812/13 ). Następnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. zawiadomieniem Nr ... z dnia ... sierpnia 2015 r. poinformował W. G. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na podstawie decyzji Nr ... z dnia ... lutego 2008 r. oraz Nr ... z dnia ... lutego 2009 r.

Z kolei w dniu ... września 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał decyzję Nr ... o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, ustalając do zwrotu kwotę płatności w wysokości 35 616,00 zł.

W wyniku rozpatrzenia odwołania W. G. od ww. decyzji Dyrektor ... Oddziału Regionalnego ARiMR w W. uznał je za niezasadne. Podkreślił jednocześnie, że W. G. składając w dniu ... grudnia 2005 roku wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2005 zobowiązała się do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji. Powyższe zobowiązanie zostało określone w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. Nr ... z dnia ... lutego 2007 r.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej, co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się między innymi "do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26 czerwca 1999, z późn. zm.) oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004WE (Dz. Urz. UE L 153 z 30 kwietnia 2004)". W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu do:

1) działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, użytkowanych jako grunty orne, łąki lub pastwiska, a w przypadku pakietu, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 2, użytkowanych również jako sady;

2) krów, klaczy i matek owiec:

a) ras wymienionych w załączniku nr 1 do rozporządzenia ,

b) wpisanych do ksiąg zwierząt hodowlanych;

3) stref buforowych, o których mowa w § 1 ust. 2 pkt 6.

Art. 23 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. zobowiązuje producenta rolnego do stosowania praktyk agrośrodowiskowych przez okres co najmniej pięciu lat.

W wyniku analizy wniosków W. G. o przyznanie płatności na lata 2006 - 2009 oraz zebranej dokumentacji w sprawie ustalono, iż w 2009 r. producent rolny zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których realizował program rolnośrodowiskowy.

Natomiast zgodnie z § 17 ust. 1 pkt. 1 lit. c Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U 174, poz. 1809 z późn.zm) płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli producent rolny zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem.

W przedmiotowej sprawie W. G. zobowiązała się do realizacji programu rolnośrodowiskowego w pakiecie ... - Półnaturalne łąki jednokośne - wykaszane ręcznie na powierzchni 39,50 ha oraz w pakiecie ... - Trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności) na powierzchni 39,50 ha, za którą otrzymała płatność na podstawie wniosku złożonego na rok 2006. W kolejnym roku realizacji programu, tj. 2009 ustalono, iż zmniejszyła powierzchnię użytków rolnych, na których zobowiązana była realizować program rolnośrodowiskowy. Akta administracyjne wskazują bowiem, iż ustalona przez organ w roku 2009 powierzchnia gruntów rolnych kwalifikująca się do uzyskania płatności rolnośrodowiskowej w ramach realizacji pakietu ... - Półnaturalne łąki jednokośne - wykaszane ręcznie wynosiła 28,30 ha oraz w ramach realizacji pakietu ... - Trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności) wynosiła 28,30 ha. Powyższych ustaleń dokonano w oparciu o wyniki weryfikacji wniosku strony o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za rok 2009 z uwzględnieniem ustaleń z kontroli na miejscu przeprowadzonych w gospodarstwie strony, oświadczeń świadków, dokumentacji fotograficznej oraz protokołu Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych.

Organ wskazuje jednocześnie, iż kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego za rok 2006, uzyskanych na mocy decyzji Nr ... z dnia ... lutego 2007 r. została ustalona W. G. w odrębnym postępowaniu, zakończonym decyzją Dyrektora ... Oddziału Regionalnego ARiMR w W. Nr ... z dnia ... stycznia 2015 r.

Tym samym w myśl § 17 ust. 1 pkt c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. W. G. zobowiązana jest do zwrotu części otrzymanych środków finansowych za powierzchnię, na której nie zrealizowała podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego w wysokości 35 616,00 zł (za lata 2007 - 2008).

Odnosząc sic do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organ zauważa, iż zgodnie z art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju (...) odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR , jeżeli kwota nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania (...).

Natomiast w rozpatrywanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności rolnośrodowiskowych w wysokości:

• 18 278,40 zł przyznanej za rok 2007,

• 17 337,60 zł przyznanej za rok 2008.

Odnosząc się do złożonego przez stronę odwołania organ II instancji wskazuje, iż przytoczone przez stronę przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. nie znajdują zastosowania w realiach niniejszej sprawy. Kwestię dotyczącą uznania przypadków siły wyższej w postępowaniu w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności reguluje art. 39 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania (...)

Zgodnie z wymienionym w art. 39 katalogiem okoliczności zaliczanych do kategorii siły wyższej, których wystąpienie powoduje, że zwrot płatności nie jest wymagany, zaliczyć należy:

- śmierć rolnika (o ile nie nastąpiło przejęcie zobowiązań przez spadkobiercę);

- długoterminowa niezdolność rolnika do wykonywania zawodu;

- wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeżeli wywłaszczenie to nie mogło być przewidziane w dniu podjęcia zobowiązania;

- klęska żywiołowa poważnie dotykająca grunty rolne gospodarstwa;

- wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt;

- choroba epizootyczna dotykająca części lub całość należących do rolnika zwierząt gospodarskich.

Zdaniem Dyrektora ... Oddziału Regionalnego ARiMR w W. jeśli nawet okoliczności powoływane przez W. G. można byłoby zaliczyć do kategorii siły wyższej to niewątpliwie uchybiony został warunek ustanowiony w art. 39 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 817/2004. Strona, posiadając wiedzę na temat obowiązków wynikających z zobowiązań rolnośrodowiskowych, nie informowała bowiem organu na piśmie o wystąpieniu takich okoliczności.

Organ podkreśla, że strona zobowiązuje się do niezwłocznego informowania Agencji na piśmie o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności, a także o każdej zmianie która nastąpi od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w tym m.in. o zmianie dotyczącej wykorzystywania gruntów rolnych. Do dnia kontroli na miejscu w gospodarstwie strony skarżąca nie złożyła organowi takiej informacji na piśmie.

Organ przypomina, iż w ramach kontroli na miejscu przeprowadzonych w gospodarstwie strony w dniach: ... czerwca 2009 r., ... września 2009 r., ... stycznia 2010 r., ... marca 2010 r. oraz ... kwietnia 2010 r. inspektorzy terenowi stwierdzili, iż na działkach zadeklarowanych do uzyskania płatności występują podtopienia wynikające z "(...) opadów oraz wylania znajdującego się na działkach strumienia. Działka rolna sąsiaduje ze stawami (...) Podobna sytuacja miała miejsce w dniu ... października 2006 r. - Nr protokołu ..." - Protokół z czynności kontrolnych Nr ..., ..., "(...) podmokły teren oraz bardzo wysoka roślinność (trzcina, chwasty i kępy wierzby) " - Protokół z czynności kontrolnych Nr ..., "(...) w dniu ... listopada 2009 r (...) stwierdzono częściowe wykoszenie łąk. Na niewykoszonej części łąk stwierdzono wysokie szuwary i zakrzaczenia. Jak oświadczył producent koszenia zostały przerwane na skutek opadów deszczu, śniegu i wysokiego stan wód gruntowych." Natomiast W. G., dopiero w dniu ... czerwca 2010 r. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w S. oświadczenie wskazujące, iż w jej gospodarstwie wystąpiły okoliczności nadzwyczajne, dołączając do niego protokół z oględzin dokonanych przez pracowników Starostwa Powiatowego w L. w dniu ... czerwca 2010 r. na zdeklarowanych we wniosku o płatność działkach. Zdaniem strony w tym dniu, tj. ... czerwca 2010 r. ustąpiły okoliczności siły wyższej. Powyższe twierdzenie, zdaniem organu w świetle protokołu z oględzin przeprowadzonych w dniu ... czerwca 2010 r. budzi wątpliwości co do jego prawidłowości, bowiem jak wynika z treści przedmiotowego protokołu W. G. w dnu ... czerwca 2010 r, zobowiązana została do "(...) udrożnienia i pogłębienia rowu opadowego (...) do końca lipca 2010 r.

Organ zauważa również, iż w trakcie trwającego postępowania w zakresie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za rok 2009, beneficjentka konsekwentnie wskazywała na fakt użytkowania powierzchni zgodnej z podjętym zobowiązaniem, tj. 39,50 ha, zarzucając organom ARiMR błędy w ustaleniu powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo w roku 2009 roku.

Jednak w świetle powyższego, jak również mając na uwadze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 812/13, argument strony w przedmiocie nieuznania przez organ okoliczności siły wyższej uznano za niezasadny.

Organ II instancji wyjaśnia, iż postępowanie dotyczące przyznania płatności poprzedza postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie lub nadmiernie. W niniejszej sprawie, decyzją Nr ... z dnia ... stycznia 2013 r. organ II instancji utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. w przedmiocie odmowy przyznania W. G. płatności rolnośrodowiskowej za rok 2009. Z ustaleń organu wynika, iż beneficjentka w roku 2009 zaniechała realizacji podjętego z dniem 1 marca 2006 r. zobowiązania rolnośrodowiskowego na części gruntów objętych tym zobowiązaniem. Powyższe rozstrzygnięcie podtrzymał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lutego 2014 r. (sygn. akt V SA/Wa 812/13).

Organ podkreśla nadto, że zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W niniejszej sprawie wypłata płatności rolnośrodowiskowej za rok 2007, uznanych następnie za nienależnie pobrane miała miejsce w dniu ... lutego 2008 r., zaś za rok 2008 - w dniu ... lutego 2009 r., natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych, przyznanych na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. Nr ... z dnia ... lutego 2008 r. oraz Nr ... z dnia ... lutego 2009 r. zostało doręczone w dniu ... sierpnia 2015 r. Zatem w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że W. G. została zawiadomiona o nieuzasadnionym charakterze ww. płatności przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.

Wyżej opisaną decyzję zaskarżyła W. G. zarzucając jej naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym oraz prawa materialnego, a w szczególności:

1. art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz art. 7 i art. 8 i art. 80 k.pa. polegającym na przeprowadzeniu postępowania niezgodnie z zasadami wyrażonymi w tych przepisach,

2. art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich polegającym na nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego zebranego materiału dowodowego,

3. art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. polegającym na niedokonaniu oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, na podstawie całokształtu materiału dowodowego,

4. art. 7, art. 77 - w szczególności § 4 k. p .a. , polegające na przyjęciu, że organ wyczerpująco rozpatrzył materiał dowodowy,

5. art. 9 k. p. a. poprzez niepouczenie skarżącej o wymaganych dokumentach uzasadniających uznanie działania siły wyższej,

6. § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolno środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 174, poz. 1809 z późn. zm.) poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca zmniejszyła powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy,

7. art. 39 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej polegające na jego błędnej interpretacji i przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie wystąpił przypadek siły wyższej oraz że skarżąca nie dochowała obowiązku zgłoszenia przypadku siły wyższej w wymaganym terminie,

8. art. 71 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 poprzez przyjęcie, że skarżąca jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w wysokości 35.616,00 zł za lata 2007- 2008.

9. art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca nie działała w dobrej wierze, podczas gdy skarżąca działała w dobrej wierze, co doprowadza do stwierdzenia, że skarżąca nie jest zobowiązana do zwrotu pobranych płatności.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o :

I. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

II. Zasądzenie od Dyrektora ... Oddziału Regionalnego Agencji i Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył co następuje :

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie przypomnieć jednak należy, że stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173) do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji wydawanych przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy tejże ustawy stanowią inaczej. Zgodnie z art. 21 ust. 2 tej ustawy, w postępowaniu w sprawach dotyczących przyznania pomocy organ administracji publicznej:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kpa nie stosuje się.

Jak stanowi art. 21 ust. 3 ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, obowiązane są przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Takie ograniczenie wynika z charakteru przyznawanych środków, które są przyznawane bezzwrotnie, jeśli beneficjenci zrealizują warunki pomocy.

Analizując z jednej strony obowiązujące w sprawie przepisy prawa, z drugiej zaś poczynione przez organ ustalenia sąd zauważa, że pomimo rozpoczęcia z dniem 1 marca 2006 r. realizacji zobowiązania pięcioletniego beneficjent zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których realizował program rolnośrodowiskowy. Okoliczności dotyczące zaniechania działalności rolniczej zostały ujawnione w toku rozpatrywanego wniosku strony o przyznanie płatności na rok 2009. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją Nr ... z dnia ... grudnia 2015 r. jest jedynie następstwem stwierdzenia, iż strona zmniejszyła powierzchnię użytków rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym a jego przedmiotem było ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych.

Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu dotyczącym określenia kwoty nienależnie pobranej pomocy, organy nie rozpatrują kwestii, które były badane przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie pomocy. Kluczowe znaczenie ma bowiem ustalenie, że rolnik – już po przyznaniu mu pomocy nie wykonywał ,,operacji w całości lub części" i czy zachodzą okoliczności wyłączające żądanie zwrotu pomocy.

Jeżeli chodzi o zarzuty skargi to przypomnieć należy, iż płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana na wniosek producenta rolnego, a strona posiadając wiedzę na temat obowiązków wynikających z zobowiązań rolnośrodowiskowych, nie informowała organu na piśmie o wystąpieniu okoliczności o charakterze siły wyższej. Podpisując wniosek producent rolny oświadcza bowiem, że jest świadomy jakie są zobowiązania rolnośrodowiskowe oraz jakie są konsekwencje i sankcje za ich niewykonanie.

Zatem strona zobowiązała się do niezwłocznego informowania Agencji na piśmie o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności, a także o każdej zmianie, która nastąpi od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w tym m.in. o zmianie dotyczącej wykorzystywania gruntów rolnych. Do dnia kontroli na miejscu skarżąca nie złożyła organowi takiej informacji na piśmie.

Wyrażona w art. 9 kpa zasada nie zwalnia strony od dbałości o własne interesy i od aktywności procesowej. Na organie z kolei nie ciąży obowiązek zawiadamiania strony o obowiązujących, opublikowanych aktach prawnych (akty normatywne są publikowane na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2007 r., Nr 68, poz. 449). Ponadto istnieje po stronie obywateli powinność, co najmniej podstawowej orientacji w przepisach prawnych.

Brak jest natomiast prawnego obowiązku informowania beneficjentów o wszystkich obowiązujących w danym zakresie przepisach.

Sąd podkreśla w związku z powyższym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (wyrok z dn. 27 marca 2006 r., II S.A./Łd 1174/05), który wskazał, że : ,,Skoro przez skarżącego podpisane zostało oświadczenie o określonej treści, wskazujące na wiedze w zakresie przyznawania płatności to należy uznać, iż skarżący miał świadomość nie tylko korzystnych dla siebie skutków przedsięwziętych działań, ale również godził się na obarczenie określonymi konsekwencjami w razie określonego naruszenia prawa. Traktowanie owych skutków w sposób wybiórczy i godzenie się przez stronę jedynie na te, które są dlań korzystne, nie może znaleźć akceptacji. Skoro skarżący wystąpił o przyznanie określonych świadczeń publicznych i oświadczył, że znane mu są zasady ich przyznawania, to należy uznać, iż znane mu były owe zasady w ich całokształcie."

Co do zarzutu naruszenia § 17 ust. 1 pkt. 1 lit. c Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U 174, poz. 1809 z późn.zm) "(...) poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca zmniejszyła powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolno środowiskowy" wskazać należy, iż w prawomocnym wyroku z dnia 16 września 2015 r. (sygn. akt. V SA/Wa 1357/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w 2009 r. skarżąca prowadziła działalność rolnicza jedynie na powierzchni 28,30 ha.

Zatem skarżąca zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych zobowiązaniem.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 39 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 "(...) polegające na jego błędnej interpretacji i przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie wystąpił przypadek siły wyższej oraz, że skarżąca nie dochowała obowiązku zgłoszenia przypadku siły wyższej w wymaganym terminie" przyjąć należy, iż nawet uznając wystąpienie okoliczności o których mowa w art. 39 ust. 1 ww. rozporządzenia, ich zgłoszenie nie zostało dokonane w terminie określonym w ust. 2 tego przepisu.

Sąd podkreśla, że do złożenia zawiadomienia, o którym mowa w tym przepisie zobowiązany jest rolnik. Wskazuje na to użycie zwrotu "zawiadamia się na piśmie właściwy organ (...) w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności" (zawiadomienie to ma być dokonane przez rolnika w formie pisemnej, a treść składanego pisma nie może budzić wątpliwości, iż chodzi o przypadek wystąpienia siły wyższej, zaś nadzwyczajna okoliczność, jaką jest taka siła, musi zostać poparta wiarygodnymi dowodami.)

Zdaniem sądu organ zasadnie podnosi, że skarżąca zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych zobowiązaniem w roku 2009 i że trwało to nieprzerwanie do dnia ... czerwca 2010 r.

W ramach kontroli na miejscu przeprowadzonych w gospodarstwie strony w dniach: ... czerwca 2009 r., ... września 2009 r., ... stycznia 2010 r., ... marca 2010 r. oraz ... kwietnia 2010 r. inspektorzy terenowi stwierdziły bowiem, iż na działkach zadeklarowanych do uzyskania płatności występują podtopienia wynikające z "(...) opadów oraz wylania znajdującego się na działkach strumienia. Podobna sytuacja miała miejsce w dniu ... października 2006 roku."

Jednak co istotne i znamienne z punktu widzenia oceny skargi W. G., dopiero w dniu ... czerwca 2010 r. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w S. oświadczenie wskazujące, iż w jej gospodarstwie wystąpiły okoliczności nadzwyczajne.

Oświadczenie to było wiec spóźnione. Zatem jeśli skarżąca zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych zobowiązaniem i nawet jeżeli zaniechanie to nastąpiło w skutek wystąpienia siły wyższej uniemożliwiającej jej prowadzenie działalności rolniczej to nie zawiadomiła o tym fakcie właściwego organu

w terminie określonym przepisami prawa. W związku z zaniechaniem przez stronę dokonania tegoż zawiadomienia, organ miał więc prawo do zastosowania przepisu § 17 ust. 1 pkt c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r.

Jeśli bowiem producent rolny nie dopełnił ww. wymogu ustalenie przez organ zaniechania działalności rolniczej obliguje go do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Bez znaczenia dla kwestii ustalenia obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności pozostaje zarzut naruszenia art. 72 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. Ww. przepis reguluje kwestię stosowania obniżek i sankcji płatności wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości i nie znajduje zastosowania w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu. (Powyższą kwestię reguluje art. 39 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004).

Bezpodstawny jest również zarzut naruszenia przez organ art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 20014 roku bowiem w przypadku działań rolnośrodowiskowych warunkiem przyznania pomocy jest z jednej strony prowadzenie działalności rolniczej, a z drugiej - zobowiązanie się do jej prowadzenia przez okres pięciu lat.

Strona składając wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych podpisała oświadczenie, że znane są jej zasady oraz tryb realizacji płatności programu rolnośrodowiskowego oraz, że jest świadoma skutków niewykonania zobowiązań .

Mimo tego nie powiadomiła organu o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej na części gruntów rolnych objętych tym zobowiązaniem. Okoliczności dotyczące zaniechania działalności rolniczej zostały ujawnione przecież w toku rozpatrywanych przez organ wniosków o przyznanie płatności na rok 2009.

Ponieważ grunty rolne na których W. G. zobowiązała się prowadzić działalność rolniczą zgodnie z wymogami programu rolnośrodowiskowego położone są na terenach objętych ryzykiem podtopień, strona podejmując się realizacji pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na takich terenach winna liczyć się z ryzykiem wystąpienia wymienionych zjawisk.

W ocenie sądu nie budzi wątpliwości także to, iż w niniejszej sprawie organy ARiMR zbadały w wystarczający sposób przesłanki zwalniające beneficjenta z konieczności zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności określone art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności (...).

Zatem mając na względzie to wszystko o czym mowa powyżej sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ppsa.