Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 983/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2014-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] lipca 2014 r. K. S. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką C. S. za okres od dnia [...] lipca 2013 r. do dnia [...] maja 2014 r. - w oparciu o art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna (Dz. U. z 2014 r., poz. 567, dalej powoływana jako ustawa) oraz od dnia 15 maja 2014 r. w oparciu o art. 2 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działając na podstawie art. 2, art. 10 ust. 1 ustawy w zw. z art. 17, art. 23, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) oraz art. 104 Kpa odmówił wnioskodawcy prawa do zasiłku dla opiekuna za okres : 1) od dnia [...] lipca 2013 r. do [...] maja 2014 r. - w oparciu o art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy 2) od dnia 15 maja 2014 r. - w oparciu o art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy. W uzasadnieniu organ podał, że wnioskodawca nie spełnia podstawowego warunku wynikającego z art. 2 ust. 1 ustawy, czyli nie utracił prawa do wcześniej przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r.

Z decyzją nie zgodził się K. S. i. złożył odwołanie. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżoną decyzję uważa, za krzywdzącą i dyskryminującą. Według niego pomoc społeczna jest ustanowiona do wydawania tylko niesłusznych decyzji o nieudzielaniu pomocy dla opiekunów, którzy zmuszeni są zapewniać prawną opiekę, zakup leków, produktów żywnościowych i dopilnowanie aby na czas były podawane leki i przygotowywane posiłki. Odwołujący podniósł, że nie mógł porzucić pracy aby sprawować wyłączną opiekę nad chorą mamą, gdyż nie wykonywał nigdzie pracy zarobkowej ze względu na sprawowanie opieki jeszcze przed doznanym udarem mózgu i pobytem w szpitalu z powodu podeszłego wieku matki, która cały czas uskarżała się na dolegliwości zdrowotne. Nie mógł siłą zmusić matki do pobytu w szpitalu i dopiero udar mózgu pozwolił aby w 2010 r. oddać ją do szpitala. Odwołujący wskazał, że wykonywał pracę zarobkową jedynie dorywczo kiedy matka czuła się lepiej a po doznanym udarze mózgu musiał zaprzestać wykonywania nawet pracy dorywczej na umowy zlecenia czy o dzieło i dlatego uważa decyzję za krzywdzącą i domaga się jej zmiany i przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna na równi z innymi opiekunami, którzy sprawują opiekę nad osobami wymagającymi takiej pomocy. W kolejnym piśmie z dnia [...] sierpnia 2014 r. zatytułowanym "odwołanie" dodatkowo zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna oraz naruszenie art. 7 Kpa. Wywiódł, że skoro wcześniej nie składał wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i w związku z tym nie była wydawana decyzja to tym samym nie mógł utracić prawa do wcześniej przyznanego świadczenie pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. Z tej przyczyny według odwołującego odmowa przyznania świadczenia na tej podstawie nie znajduje żadnego oparcia prawnego w ustawie. Jego zdaniem ustawa nie zakazuje przyznawania zasiłków tym, którzy nie utracili wcześniej przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego gdyż kłóciłoby się to z logiczną i celowościową wykładnią prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Ustęp 2 tego artykułu stanowi, że zasiłek dla opiekuna przysługuje:

1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.;

2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Ustęp 5 art. 2 ustawy stanowi, że zasiłek dla opiekuna nie przysługuje za okresy, w których:

1) osobie ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego lub

2) na osobę wymagającą opieki innej osobie zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO wskazało, że celem ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów jest realizacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt K 27/13), w którym Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Problem konstytucyjny dotyczył grupy osób, którym od 1 lipca 2013 r. nie przysługuje ani świadczenie pielęgnacyjne, ani specjalny zasiłek opiekuńczy, mimo że przed 1 stycznia 2013 r. przysługiwało im prawo do świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzone w ostatecznej decyzji administracyjnej. Utrata praw nabytych dotyczy wszystkich osób, które przed wejściem w życie ustawy zmieniającej legitymowały się ostateczną decyzją administracyjną przyznającą świadczenie pielęgnacyjne. Mechanizm prawa przejściowego przyjęty w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw zakładał bowiem, że decyzje wygasną z mocy prawa, niejako automatycznie, niezależnie od okoliczności faktycznych i prawnych, w jakich znajdowali się dotychczasowi świadczeniobiorcy. Formalne wygaszenie decyzji administracyjnych ex lege nastąpiło na podstawie art. 11 ust. 3 u.z.u.ś.r., ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było zaś konsekwencją art. 11 ust. 1 u.z.u.ś.r., na mocy którego to prawo zostało zachowane tylko przez określony czas, bez wyjątku do 30 czerwca 2013 r. Wzorcami kontroli konstytucyjności przez Trybunał art. 11 ust. 1 i 3 u.z.u.ś.r. były zasady ochrony praw nabytych oraz zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywodzone z art. 2 Konstytucji.

W świetle powyższych rozważań SKO stwierdziło, że na gruncie rozpoznawanej sprawy nie doszło do ingerencji w prawa nabyte wnioskodawcy bowiem nie był on beneficjentem świadczenia pielęgnacyjnego i jak zresztą sam słusznie zauważył nie mógł go utracić. Zgodnie z niebudzącym żadnych wątpliwości interpretacyjnych art. 2 ust. 1 ustawy zasiłek dla opiekuna przeznaczony jest wyłącznie dla osób które przed 1 stycznia 2013 r. legitymowały się decyzją przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, która wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Wbrew twierdzeniom skarżącego przepis ten nie pozwala na przyznanie zasiłku dla opiekuna dla osób które nie utraciły wcześniej świadczenia pielęgnacyjnego. SKO wskazało, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca był pouczony o warunkach nabywania prawa do zasiłku dla opiekuna i że ich nie spełnia, lecz pomimo to kierując się informacjami uzyskanymi w mediach stwierdził, że przysługuje mu zasiłek dla opiekuna i zdecydował się złożyć wniosek. SKO podniosło, że powyższe nakazywało rozpatrzenie złożonego wniosku pod kątem przepisów warunkujących przyznanie prawa do zasiłku dla opiekuna pomimo, że strona w odwołaniu od decyzji organu I instancji wykazuje spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, załączając dokumentację dotyczącą jego zatrudnienia. Spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia z kolei jest jednym z warunków przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego uregulowanego w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z dokumentacji załączonej do odwołania wynika, że wnioskodawca ostatnio wykonywał pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia w okresie od [...] sierpnia 2006 r. do [...] listopada 2006 r., natomiast z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] czerwca 2014 r. zaliczającego C. S. do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność u matki skarżącego istnieje od [...] sierpnia 2010 r. natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2014 r. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy poinformował, że z dniem 1 stycznia 2015 r. wejdzie w życie znowelizowany przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalający na przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego dla osób które w odróżnieniu do treści tego przepisu w obecnym brzmieniu pozwoli na przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego dla osób które nie tylko rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ale również nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oczywiście po spełnieniu pozostałych warunków w tym kryterium dochodowego.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył K. S. W uzasadnieniu powołując się na wyrażoną w Konstytucji RP zasadę równości wobec prawa stwierdził, że dla osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym przysługuje specjalne świadczenie opiekuńcze jeżeli opiekują się osobami wymagającymi takiej opieki. Według skarżącego jeżeli organy samorządowe dyskryminują obywateli w tej samej sytuacji uzależniając przyznanie świadczenia od spełnienia warunków pomijając świadczoną opiekę, to jest to bezprawne, nielegalne i dyskryminujące. Skarżący podniósł, że bez świadczenia nie jest w stanie zapewnić chorej mamie właściwej opieki.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Skarżący wnosił o przyznanie zasiłku dla opiekuna. Jest to nowe świadczenie, wprowadzone ustawą z dnia z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567). Zgodnie z treścią art. 2 tej ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje wyłącznie tym osobom, które miały przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże na skutek nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 7 grudnia 2012 r. ich prawo wygasło z dniem 1 lipca 2013 r. Zasiłek dla opiekuna przyznawany w trybie powołanej ustawy nie jest zatem świadczeniem skierowanym do wszystkich osób, które kiedykolwiek były uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego a jedynie do tych spośród nich, którym świadczenie, przyznane przed 30 czerwca 2013 r. przysługiwałoby nadal, gdyby nie ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r., poz. 1548). Z niespornych ustaleń organów wynika tymczasem, że skarżący nie miał przyznanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że skarżący nie spełnia podstawowej przesłanki, określonej w art. 2 ust. 1 ustawy o zasiłku dla opiekunów, przesądzającej o uprawnieniu do tego świadczenia. Wobec powyższego bezprzedmiotowe jest badanie pozostałych przesłanek określonych w przepisach powołanej ustawy. Podkreślić należy, że decyzja w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna nie ma charakteru decyzji uznaniowej, co oznacza, że wnioskodawca powinien spełnić przewidziane prawem wymogi, gdyż tylko wówczas istnieje podstawa prawna do jej wydania zgodnie z żądaniem strony. Tym samym, odmawiając przyznania skarżącemu zasiłku dla opiekuna z uwagi na niespełnienie wymogów ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów SKO działało zgodnie z prawem. Bezzasadny w sprawie niniejszej pozostaje zarzut naruszenia zasady równości sformułowanej w art. 32 Konstytucji RP. Zgodnie z treścią tej regulacji wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zasada równości w rozumieniu Konstytucji RP, ogólnie rzecz ujmując, polega na tym, że wszystkie pomioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą (relewantną), powinny być traktowane równo, według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących. Równość wobec prawa to także zasadność wybrania tego, a nie innego kryterium różnicowania podmiotów prawa. Tylko w ten sposób bowiem (według uzasadnionego kryterium) różniące się podmioty mogą być traktowane odmiennie, bez naruszenia zasady równości (Trybunał Konstytucyjny – orzeczenie z 9.03.1988 r., U 7/87). Ustawodawca postanowił, że zasiłek dla opiekuna przysługuje wyłącznie osobom, które wcześniej pobierały świadczenie pielęgnacyjne i decyzja przyznająca to świadczenie wygasła z dniem 1 lipca 2013 r. W sprawie bezspornym jest, że skarżący nie miał przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem nie spełnił podstawowego kryterium przyznania zasiłki dla opiekuna. W konsekwencji nie charakteryzuje się podstawową cechą, która nakazywałaby traktować go równo, według jednakowej miary z pozostałymi beneficjentami zasiłku dla opiekuna, którzy oprócz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mieli przyznane uprzednio prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.