Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2243/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1a, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a, art. 27 ust. 5 pkt 1 i pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Trochym Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym w dniu 18 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. L na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania A. L. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy w [...] z [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Burmistrz Miasta i Gminy w [...]

orzekł o odmowie przyznania A. L. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem C. L.. Powodem odmowy przyznania świadczenia było, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim oraz niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła A. L..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że obowiązujące regulacje ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.o.ś.r.") stanowią, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 u.o.ś.r.).

Stosownie do zapisów Działu III "Obowiązek alimentacyjny" Tytułu II ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.).

Jednocześnie ustawa o świadczeniach rodzinnych definiuje w art. 3 pkt 21 ustawy pojęcie "znaczny stopień niepełnosprawności", przez co należy rozumieć: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.o.ś.r. (na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny), innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.). Natomiast, zgodnie z ust. 1b u.o.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Kolegium podniosło, że art. 17 ust. 5 ustawy zawiera katalog przesłanek negatywnych, których wystąpienie uniemożliwia skuteczne ubieganie się o świadczenie w tej formie. Zgodnie z jego treścią świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 ustawy, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zatem, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełniać wszystkie ustawowe przesłanki, a ponadto nie mogą zaistnieć negatywne przesłanki zawarte w art. 17 ust. 5 u.o.ś.r. Dodatkowo należy zauważyć, że zgodnie z art. 17b u.o.ś.r. w przypadku, gdy o przedmiotowe świadczenie ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa powyżej, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Kolegium wskazało, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że A. L. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem C. L., ur. [...] lipca 1971 r. i pozostającym w związku małżeńskim. Skarżąca jest zarejestrowana w PUP, jako osoba długotrwale bezrobotna. Ponadto w załączonym do wniosku oświadczeniu poinformowała, że nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad ojcem. Skarżąca opisała stan zdrowia ojca (do wniosku załączono również dokumentację medyczną) oraz zakres sprawowanej opieki. Oświadczyła, że nie mieszka wspólnie z osobą wymagającą opieki, ponieważ nie ma warunków lokalowych, ale w przypadku, gdy zachodzi potrzeba bardzo często nocuje z ojcem w domu.

Zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z [...] czerwca 2018 r. C. L. posiada znaczny stopień niepełnosprawności do [...] czerwca 2021 r., a niepełnosprawność istnieje od [...] sierpnia 2017 r. Natomiast z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] marca 2020 r. wynika, że jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji do [...] marca 2021 r. (data powstania całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji [...].08.2017 r.).

Na wniosek pełnomocnika skarżącej organ I instancji przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy, jednakże [...] czerwca 2020 r. nie zastano A. L. w miejscu sprawowania opieki. Wnioskodawczyni zgłosiła się do OPS w [...] celem złożenia wyjaśnień dotyczących sprawowania opieki nad ojcem. Z wywiadu wynika, że skarżąca mieszka z partnerem i 10-miesięczną córką w miejscowości [...] oddalonej o 12 km od miejsca sprawowania opieki. W tym samym budynku zamieszkują rodzice partnera wnioskodawczyni, ale prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Skarżąca oświadczyła ustnie, że przyjeżdża do ojca w zależności od potrzeb, ale nie wskazała ile razy w tygodniu. Nie jest to opieka całodobowa.

Ojciec wnioskodawczyni mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną G. L. i synem E. (uczeń VIII klasy). G. L. pracuje w systemie 3-zmianowym w firmie [...] w [...].

Skarżąca wychowuje 10-miesięczne dziecko i z tego tytułu pobiera świadczenie rodzicielskie (decyzja Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...].08.2019 r., nr [...] na okres od [...].07.2019 r. do [...].07.2020 r.). Jest osobą bezrobotną zarejestrowaną z PUP oraz studiuje w systemie zaocznym w [...]. Wnioskodawczyni odmówiła pracownikowi socjalnemu złożenia szczegółowych informacji dotyczących opieki nad ojcem, tj. wskazania kiedy przyjeżdża do ojca, kto zajmuje się dzieckiem w czasie, gdy ona jest z ojcem, jakie czynności wykonuje przy ojcu i w jakim czasie.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że oświadczenie o zakresie sprawowanej opieki i wykaz czynności związanych z opieką wpłynęły do OPS [...] czerwca 2020 r. W ocenie sporządzającego wywiad pracownika socjalnego A. L. nie jest w stanie sprawować opieki jednocześnie nad ojcem i niespełna rocznym dzieckiem.

Decyzją z [...] czerwca 2020 r. organ I instancji odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wskazując, że nie zostało spełnione kryterium momentu powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1b u.o.ś.r.), że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś.r.), jak też, że z uwagi na zbieg uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, z którego nie zrezygnowano (art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.o.ś.r.).

Zdaniem Kolegium stanowisko organu I instancji dotyczące kryterium momentu powstania niepełnosprawności jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni art. 17 ust. 1b u.o.ś.r. Zaprezentowana przez organ wykładnia powyższych przepisów nie uwzględnia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.o.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest, tzw. wyrokiem zakresowym i nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, a to zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, z którego wynika zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, jak i organy administracji publicznej, a oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji. Uwzględnianie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z treścią art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz z funkcją i modelem ochrony praw jednostki realizowanej przez sądy administracyjne.

Zatem obecnie nie jest dopuszczalne wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.o.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 październik 2014 r., sygn. akt K 38/13 (por. wyroki NSA: z 14.12.2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16; z 6.07.2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z 2.08.2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z 7.09.2016 r., sygn. akt I OSK 755/16).

Z powyższych przyczyn, w ocenie Kolegium, fakt, że niepełnosprawność C. L. powstała po ukończeniu 25-go roku życia nie może stanowić podstawy do odmowy przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do drugiej negatywnej przesłanki skutkującej odmową prawa do przedmiotowego świadczenia, tj. faktu, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że małżonek osoby wymagającej opieki, tj. G. L. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (jest osobą czynną zawodowo, zatrudnioną w firmie [...] w [...] - wywiad środowiskowy), które to umożliwiłoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom uprawnionym w dalszej kolejności. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie zaistniała negatywna przesłanka, której wystąpienie uniemożliwia przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia - z art. 17 ust. 5 pkt 2) lit. a) u.o.ś.r.

Z kolei odnosząc się do trzeciej negatywnej przesłanki, tj. odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na ojca z uwagi na zbieg uprawnień do świadczenia rodzicielskiego na córkę (art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.o.ś.r.) oraz brakiem w związku z powyższym rezygnacji przez skarżącą ze świadczenia rodzicielskiego Kolegium wskazało, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i do świadczenia pielęgnacyjnego, osobie uprawnionej przysługuje tylko jedno z tych świadczeń przez nią wybrane. Wykładnia literalna tego przepisu wskazuje, że wykluczone jest pobieranie więcej niż jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń. Zbieg świadczeń w sytuacji wskazanej w art. 27 ust. 5 pkt 1-5 u.o.ś.r. odnosi się do osoby uprawnionej, a nie do osób, na które są przyznawane. Nie ma zatem możliwości, aby w świetle tego przepisu jedna osoba uprawniona pobierała dwa świadczenia. Oba rodzaje świadczeń mają charakter świadczeń pieniężnych i przysługują osobie, która opiekę wykonuje, mają one za zadanie zapewnienie środków utrzymania rodzicowi (opiekunowi) w okresie, w którym on nie pracuje z tego powodu, że sprawuje wspomnianą wyżej opiekę. Przyjęcie zaś poglądu, że osoba sprawująca opiekę nad dwojgiem dzieci (czy też jak w niniejszej sprawie dzieckiem i ojcem) miałaby prawo do pobierania dwóch różnych świadczeń, z których każde, stanowiąc namiastkę wynagrodzenia za pracę, ma na celu dostarczenie jej (a nie podopiecznym) środków utrzymania, stawiałoby taką osobę w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do osób, które - niezależnie od ilości posiadanych pod opieką osób - pozostając w zatrudnieniu, otrzymują tylko jedno wynagrodzenie za pracę (wyrok NSA z 15.12.2017 r., sygn. I OSK 1543/17, wyrok WSA w Lublinie z 8.08.2017 r., sygn. II SA/Lu 421/17, wyrok WSA w Gdańsku z 11.01.2018 r., sygn. IIISA/Gd 1016/17).

Organ podał, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie A. L. z [...] czerwca 2020 r., w którym informuje, że pobiera świadczenie rodzicielskie z tytułu opieki nad dzieckiem, oraz że nie rezygnuje z tego świadczenia. Skarżąca już w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, miała świadomość niedopuszczalnego, a występującego w niniejszej sprawie zbiegu uprawnienia do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ złożyła podpis pod pouczeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z [...] kwietnia 2020 r. Natomiast z treści złożonego przez skarżącą oświadczenia jednoznacznie wynika, że nie rezygnuje ze świadczenia rodzicielskiego, więc oczekuje przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie rezygnując ze świadczenia rodzicielskiego.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium stwierdziło, że pełnomocnik skarżącej zasadnie twierdził, że różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodne z Konstytucją, tym samym kryterium to winno zostać pominięte przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak Kolegium podkreśliło, że ustawodawca określając przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określił również, tzw. przesłanki negatywne, wymienione w art. 17 ust. 5 u.o.ś.r., a wystąpienie jakiejkolwiek z nich powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane, nawet jeżeli osoba składająca wniosek o to świadczenie spełnia przesłanki pozytywne. Jedną z negatywnych przesłanek jest pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - taka właśnie sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Aczkolwiek obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka, nawet w sytuacji rozwiązania lub unieważnienia małżeństwa albo po orzeczeniu separacji (art. 130 k.r.o.), toteż obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).

Kolegium stwierdziło, że znane są mu orzeczenia sądów administracyjnych wskazujące na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jedynie w sytuacji, gdy małżonek nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie, w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości, osoba zobowiązana w dalszej kolejności. Wynika to z przyjęcia rozumienia celowościowego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r. W praktyce chodzi o sytuację, kiedy małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki. Obiektywne przesłanki powinny być związane z wiekiem lub stanem zdrowia współmałżonka. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 8.10.2019 r., sygn. II SA/Rz 810/19, wyrok WSA w Gliwicach z 5.02.2020 r., sygn. II SA/Gl 1373/19 ).

Pełnomocnik skarżącej zarzucił także błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.o.ś.r. jednakże Kolegium stwierdziło, że z treści decyzji organu I instancji nie wynika, aby przepis ten został zastosowany.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2020 r. wniosła A. L..

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 5 pkt 2 lit a) u.o.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym;

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem wnioskodawczyni wskazała, że w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje ona z świadczenia rodzicielskiego.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i o zasądzenie kosztów postępowania. Ponadto, na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa, wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W związku ze złożonym przez pełnomocnika skarżącej wnioskiem o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym Kolegium wyraziło zgodę na rozpoznanie sprawy w tym trybie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Organ prawidłowo powołał przepisy prawa i właściwie zastosował je w stanie faktycznym niniejszej sprawy.

W niniejszej sprawie najistotniejszym jest fakt, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Art. 17 ust. 5 pkt 2 u.o.ś.r. wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r. wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

Zatem brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej - na niepełnosprawnego ojca, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.o.ś.r.

W ocenie Sądu nie powinno budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r. wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 k.r.o. wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Jak wynika z zebranych w sprawie dowodów ojciec skarżącej będący osobą wymagającą opieki zamieszkuje, m.in. z żoną G. L., która pracuje zawodowo, jest w sile wieku (ma 44 lata) i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy tym okoliczność, że małżonka pracuje i nie może na bieżąco sprawować opieki nad chorym małżonkiem nie ma znaczenia wobec treści wyżej wskazanego przepisu. Podkreślić bowiem należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, tj. sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Z przyczyn wyżej podanych niezasadny jest zarzut naruszenia przez Kolegium art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.o.ś.r. Jak wskazało Kolegium w orzecznictwie sądowym dopuszczano możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie niż małżonek nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże chodziło o sytuację, kiedy małżonek ze względu na zaawansowany wiek lub zły stan zdrowia nie był w stanie sprawować takiej opieki. Jak wyżej wskazano w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.

Zgodnie natomiast z art. 27 ust. 5 pkt 1 i pkt 2 u.o.ś.r. wskazać należy, że w przypadku zbiegu prawa do świadczenia rodzicielskiego i pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Wykładnia literalna tego przepisu wskazuje, że wykluczone jest pobieranie więcej niż jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń. W oświadczeniu z [...] czerwca 2020 r., skarżąca poinformowała, że pobiera świadczenie rodzicielskie z tytułu opieki nad dzieckiem, oraz że nie rezygnuje z tego świadczenia. Jednakże w stanie faktycznym niniejszej sprawy nawet rezygnacja z świadczenia rodzicielskiego nie skutkowałaby automatycznie przyznaniem skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym uzasadnione było treścią art. 119 pkt 2 ppsa.