Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 312/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Mienie zabużańskie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 81 ust. 1
journal: Dz.U. 1985 nr 22 poz 99
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 5 pkt 3 i art. 6 pkt 1 i 4
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2018 r, nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r."), po rozpatrzeniu odwołania M. P., dalej "skarżącej", od decyzji Wojewody [...] znak: [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty w pozostałej części z tytułu pozostawienia przez Z. D. i F. P. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] na rogu ulic [...] i [...], utrzymano ją w mocy.

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

F. P., w imieniu której działała jako opiekun prawny M. P., wystąpiła z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty w pozostałej części z tytułu pozostawienia przez F. P. z d. D. i Z. D. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego we [...] na rogu ulic [...] i [...], składającej się z parcel budowlanych o powierzchni [...] ha, dalej "pozostawione mienie". [...] kwietnia 2009 r. w ramach uzupełnienia złożonego wcześniej podania, zawnioskowała o ujawnienie w rejestrze decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1997 r., znak: [...].

Postępowanie prowadzone pod sygnaturą [...] dotyczące ujawnienia w rejestrze wojewódzkim decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1997 r., zostało umorzone decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2017 r., znak: [...], natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1686/17, oddalił skargę M. P. na ww. decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2017 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., znak: [...], Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia Pani M. P. prawa do rekompensaty. Organ stwierdził, iż nie zostały spełnione ustawowe przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty ze względu na brak dowodów świadczących o prawie własności Z. D. i F. P. do nieruchomości pozostawionej we [...] na rogu ul. [...] i [...], a także rodzaju i powierzchni tej nieruchomości, brak dowodów potwierdzających posiadanie przez Z. D. i F. P. obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r., oraz dowodów potwierdzających miejsce lub miejsca zamieszkania właściciela/li nieruchomości po przybyciu na obecne terytorium państwa polskiego albo oświadczenia wnioskodawczyni o miejscu lub miejscach ich zamieszkania.

Od powyższej decyzji, w terminie, odwołanie wniosła M. P.

Rozpoznając odwołanie organ Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał jako podstawę prawną ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał, że 1 czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935). Zgodnie z art. 16 tej ustawy do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy k.p.a. w brzmieniu dotychczasowym. W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte i niezakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem przed dniem 1 czerwca 2017 r., a zatem przy jej rozpatrywaniu zastosowano przepisy k.p.a. w brzmieniu dotychczasowym.

Prawo do rekompensaty na podstawie art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do wniosku, o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, należy dołączyć:

1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości;

2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3 ustawy;

3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy, a w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób;

4) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy;

5) oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty.

W myśl ust. 4 ww. artykułu dowodami w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą być w szczególności:

1) urzędowy opis mienia;

2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny;

3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, [...] lub innych państw; wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego.

Organ wskazał, że w zakresie dokumentów dotyczących własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w aktach znajduje się m. in. zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. wraz z uwierzytelnioną kserokopią tłumaczenia z języka [...], zgodnie z którym "w dokumentach drukowanych archiwum figuruje, że Państwo D. Z. i S. byli właścicielami niezabudowanej działki przy ulicy [...] we [...] według stanu na [...] rok. Podstawa: Księga adresowa [...] rocznik [...], ark. 54 Innych dokumentów nie znaleziono".

Zgodnie z art. 6 ust. 4 pkt, 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dowodami mogą być dokumenty urzędowe, w tym sądowe oraz dokumenty pozyskane z archiwów. Archiwum Państwowe Obwodu [...] nie stanowi w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. podmiotu mogącego wystawić prawnie wiążący dokument, potwierdzający stan prawny nieruchomości, ponieważ jako podmiot zagraniczny nie posiada podstawy prawnej (wynikającej z przepisów obowiązujących na obszarze RP, czy też zawartej w ustawodawstwie innych państw) do wystawiania dokumentów potwierdzających pozostawienie nieruchomości przez obywateli polskich opuszczających byłe terytorium RP. Wobec powyższego przedmiotowe zaświadczenie zostało opracowane przez nieupoważniony do tego podmiot zagraniczny.

Z zapisów fragmentu "Księgi Adresowej [...] Rocznik [...], Działu IV-Wykaz domów na obszarze miasta [...]" stanowiącej podstawę wydania ww. zaświadczenia, którego kserokopia znajduje się w aktach przedmiotowej sprawy, wynika, że współwłaścicielami nieruchomości we [...] przy ul. [...], obj. [...] byli "D. Z. i S.", lecz dokument ten nie może stanowić samodzielnego dowodu na własność nieruchomości pozostawionej. Ww. dokument nie ma wystarczającej mocy dowodowej do potwierdzenia faktu legitymowania się prawem własności do nieruchomości w nich wskazanych, bowiem nie posiada charakteru dokumentu urzędowego wykazującego własność nieruchomości, takiego jak np. księga wieczysta. Księga adresowa nie stanowi prawnie wiążącego dokumentu urzędowego potwierdzającego stan prawny nieruchomości. Dokument ten nie zawiera żadnych pieczęci ówczesnych organów państwowych, brak też pieczęci i podpisu osoby uprawnionej i nie może być uznany za dowód potwierdzający własność, rodzaj i powierzchnię nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Analogicznie oceniono kserokopię wykazu podziału parcel położonych we [...], na którym uwidocznione są parcele położone na rogu ulic [...] i [...] oraz kserokopię planu sytuacyjnego parcel gruntowych. Wskazane dokumenty nie mogą stanowić samodzielnych dowodów na własność nieruchomości pozostawionej, ponieważ nie stwierdzają one, że uwidocznione na nich parcele były własnością Z. D. i F. P.

Ustawodawca w ustawie z dnia 8 lipca 2008 r. przewidział sytuacje, w których brak będzie dowodów potwierdzających własność nieruchomości pozostawionych, takich, jak np. urzędowy opis mienia pozostawionego i zdecydował, że w takich sytuacjach na okoliczność własności mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka - art. 6 ust ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. precyzują, iż dowodami mogą być oświadczenia świadków, którzy zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej i nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 121) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

W aktach przedmiotowej sprawy zgromadzono trzy oświadczenia świadków, tj.:

- oświadczenie M. K. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, którego własnoręczność podpisu została potwierdzona w dniu [...] lutego 1965r. w Państwowym Biurze Notarialnym w [...] przez notariusza J. L., zgodnie z którym: "F. P. z domu D., córka Z. i S. (...) była właścicielkę parceli budowlanej położonej we [...] przy ulicy [...] o powierzchni [...] arów [...] metrów kwadratowych. Wiadomym mi jest, że powyższa parcela była wpisana do ksiąg wieczystych na jej panieńskie nazwisko "F. D." - na co posiada oryginalne plany liczba księgi zamówień [...]. Oświadczenie powyższe składam na podstawie osobistej długoletniej znajomości F. z domu D. zamężnej P. i jej rodziców, albowiem mieszkałem w tym czasie we [...] w najbliższym sąsiedztwie.

- oświadczenie J. S., którego własnoręczność podpisu została potwierdzona w dniu [...] lipca 1988 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w [...] przez notariusza B. M., w którym zeznał: "w okresie przedwojennym przez szereg lat zamieszkiwałem wraz z moją rodziną we [...] przy ul. [...]. W moim najbliższym sąsiedztwie we [...] - bo przy ul. [...] - zamieszkiwał inżynier budowlany Z. D., z którego córką F. D. znałem się osobiście. Jest mnie więc rzeczą wiadomą, że [...] Z. D. posiadał we [...] przy ul. [...] parcelę budowlaną na której zamierzał wybudować dom oraz założyć ogród. Podobno część tej parceli była przepisana na jego córkę F. D. (...) F. P. żaliła się nieraz do mnie, że dorobek ciężkiej pracy jej ojca w postaci parceli budowlanej - której część miała stanowić jej posag - pozostał we [...] ",

- oświadczenie A. S., której własnoręczność podpisu została potwierdzona w dniu [...] sierpnia 1988 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w [...] przez notariusza E. G., zgodnie z którym: "w okresie wojennym /1939-1944/ zamieszkiwałam wraz z moją rodziną we [...] przy ul. [...] m. [...]. Najbliższym moim sąsiadem, zamieszkałym we [...] przy ul. [...], był inżynier budowlany Z. D., z którego córką F. D. znałam się osobiście. Stąd wiadomo mi, że [...] Z. D. posiadał we [...] przy ul. [...] parcelę budowlaną, na której planował wybudować dom oraz założyć ogród".

Zdaniem organu nie spełniają one wymogów, o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r,, ponieważ nie zostały złożone przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Z ich treści wynika, że notariusz potwierdził jedynie własnoręczność podpisu ww. świadków. Ponadto oświadczenia J. S. i A. S. nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, co jest niezgodne z wymogami ustawy z dnia 8 lipca 2005r. Wyłącznie oświadczenie M. K. zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. Jednakże jako jedyne oświadczenie spełaniające ten wymóg formalny nie może stanowić dowodu w przedmiotowej sprawie, zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. Wątpliwości budzi również treść poszczególnych oświadczeń świadków, które są ze sobą niespójne i nie pozwalają na ustalenie wiarygodnego i pełnego opisu nieruchomości pozostawionej oraz jej stanu prawnego. W oświadczeniach podpisanych przez J. i A. S. nie wskazano powierzchni pozostawionej nieruchomości. Wątpliwości budzi także rozbieżność co do osoby właściciela tej nieruchomości. W oświadczeniu M. K. jako wyłączna właścicielka wskazana została F. P. z domu D., z kolei w oświadczeniach J. S. i A. S. – Z. D.

Reasumując, ww. oświadczenia świadków nie spełniają wymogów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz nie mogą stanowić dowodów na własność, rodzaj i powierzchnię pozostawionej nieruchomości w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie brak jest możliwości konwalidacji tych oświadczeń, bowiem jak ustalił organ wojewódzki na podstawie bazy PESEL, wszyscy ww. świadkowie nie żyją.

Jednocześnie odnosząc się do kwestii podnoszonych przez stronę w odwołaniu, iż organy orzekające w przedmiotowej sprawie związane są ostateczną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1997 r. stwierdzającą, że F. P. posiada prawo do otrzymania ekwiwalentu za nieruchomości pozostawione na byłych terenach wschodnich Polski we [...], w związku z czym uzasadnione jest wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty w pozostałej części, wskazano, że osoby, które częściowo zrealizowały prawo do rekompensaty przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. przed 7 października 2005 r., a taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, zobowiązane są do uzyskania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty w trybie przepisów nowej ustawy. Konieczność przeprowadzenia w takich przypadkach postępowania administracyjnego i wydania decyzji w trybie obowiązujących przepisów znajduje potwierdzenie w treści art. 6 ust. 3, art. 7 ust. 1 pkt 4 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Fakt wydania w danym przypadku decyzji potwierdzającej prawo do ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie dotychczasowych przepisów, w żadnym stopniu nie przesądza o tym, że w danej sprawie na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., zostanie wydana decyzja potwierdzającą prawo do rekompensaty w pozostałej części. Należy podkreślić, iż są to dwa zupełnie odrębne postępowania prowadzone w oparciu o różne przepisy prawa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca zarzucając:

1.rażące naruszenie prawa materialnego t.j. art. 6 ust 3, 7 ust. 3, art. 7 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez wadliwą ich nadinterpretację nakazującą wszczęcie postępowania skutkującego wydaniem decyzji obarczonej wadą z art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, gdyż decyzja ta dotyczyłaby sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją tj. decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1997 r., znak: nr [...] ;

2. manipulację przepisami ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przez organy administracji państwowej od 10 lat w przewlekłości - poprzez interpretację przepisów ww. ustawy na niekorzyść strony - co rażąco narusza praworządność, w tym przepisy prawa procesowego art. 7, art. 8, art. 9 Kpa i podważa zaufanie strony biorącej udział w postępowaniu do organów administracji państwowej, poprzez pogwałcenie podstawowych norm prawnych i konstytucyjnych, w tym art. 64 Konstytucji o prawie do własności, powodując w konsekwencji działania sprzeczne z interesem społecznym i prywatnym.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca przede wszystkim nie zgadza się z faktem nie uwzględnienia istniejącej w obrocie prawnym decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] sierpnia 1997 r. o zaliczeniu na poczet ceny nabycia nieruchomości przez jej poprzedniczce prawną części pozostałego mienia. W związku z tym nie było, Jej zdaniem, podstaw prawnych do wydania nowej decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Pismem złożonym na rozprawie Skarżąca uzupełniła skargę wskazując na brak oceny przez organ wszystkich dowodów, w tym zeznań świadków, które mimo, że nie spełniają warunków formalnych powinny być ocenione tak jak każdy inny dowód i w powiązaniu z innymi dowodami zebranymi w sprawie. Zdaniem Skarżącej powołana wyżej decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] ma charakter prejudycjalny, jako dotycząca tego samego stanu faktycznego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Pierwszoplanową kwestią w tej sprawie jest ocena mocy decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] sierpnia 1997 r.

Oczywiście należy zgodzić się ze skarżącą, że decyzja ta jako ostateczna wiąże organy i Sąd. Nie oznacza to jednak, że może stanowić dowód na okoliczność pozostawionego poza granicami Polski mienia i jego rozmiaru na gruncie ustawy z 8 lipca 2005 r.

Decyzja ta została wydana na podstawie art. 81 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (t.j. DU. Nr 30, poz. 127 z 1991r.) i rozporządzenia Rady Ministrów z 16 września 1985 r. w sprawie zaliczania wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków (D.U. 1985.Nr 47, poz.244), podczas gdy obecnie podstawę prawną stanowią przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r.

Art. 81 ust. 1 cyt. ustawy przyznawał osobom których dotyczy wojna rozpoczęta w 1939 r. uprawnienie do zaliczenia, na pokrycie określonych należności przypadających od tych osób na rzecz Państwa, wartości mienia nieruchomego pozostawionego przez nie za granicą. Wartość ta to opłaty za użytkowanie wieczyste lub cena sprzedaży działki budowlanej oraz cena sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali, a także cena nieruchomości rolnych stanowiących własność Skarbu Państwa. Sposób ustalania tej wartości oraz sposób zaliczania określało rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie zaliczania wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków. Wymagana była forma decyzji administracyjnej kierownika urzędu rejonowego (§ 5). Wartość mienia – zgodnie z § 6 ustalano na podstawie § 6 powołanego rozporządzenia, poprzez stwierdzenie co do rodzaju i rozmiaru mienia. Tak ustaloną wartość, zgodnie z § 2, § 3 i § 4 tego rozporządzenia zaliczana była na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej oraz położonego na tej działce domu, budynku albo lokalu, a także ceny sprzedaży nieruchomości rolnych stanowiących własność Państwa. W sytuacji w której wartość mienia przekraczała cenę sprzedaży nieruchomości, o których mowa w § 2, różnica mogła być zaliczona na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki zabudowanej budynkiem przeznaczonym na pomieszczenia do prowadzenia działalności handlowej, usługowej bądź innej działalności z zakresu drobnej wytwórczości, budynkiem przeznaczonym na pracownię do prowadzenia działalności twórczej lub domem letniskowym, garażem albo działki przeznaczonej pod tego rodzaju zabudowę.

Użyte w art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy oraz powołanych przepisach rozporządzenia sformułowanie "zalicza" wartość mienia oznaczało, że musi istnieć określony stosunek prawny, na podstawie którego osoba uprawniona do ekwiwalentu jest dłużnikiem, zobowiązanym do zapłaty ceny nabywanej nieruchomości i spełnia swoje zobowiązanie przedstawiając do zaliczenia na poczet ceny wartość nieruchomości pozostawionej za granicą (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1988 r. III AZP 17/87, Lex 9512). Oznacza to, że repatriant czy jego następcy musieli nabyć w Polsce mienie a dopiero w ramach rozliczeń na ich dług zaliczano wartość pozostawionego mienia. Zaliczanie następowało na poczet konkretnego długu repatrianta.

Sąd w tym składzie podziela poglądy prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że "przepis art. 81 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości nie stanowił podstawy do rozstrzygania co do zasady o uprawnieniu do ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą, natomiast uprawnienie do zaliczenia wartości mienia pozostawionego za granicą jest możliwe tylko w przypadku oddania w wieczyste użytkowanie lub sprzedaży nieruchomości. Przewidziana w art. 81 ust. 1 powołanej ustawy forma rekompensaty za pozostawione na Kresach Wschodnich mienie stanowi bowiem ustawowo gwarantowany środek uznania ściśle określonej kategorii zobowiązań pieniężnych powstałych podczas nabywania przez repatriantów (ich spadkobierców) własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa". (wyrok NSA z 25 listopada 2010 r., I OSK 149/10). Powyższe potwierdza treść omawianej decyzji z której wynika, że F. P. ma prawo do zaliczenia wartości pozostawionego mienia na poczet ceny nabycia lokalu mieszkalnego wraz z prawem użytkowania wieczystego co do nieruchomości położonej w [...] osiedle [...] nr [...]. Zdaniem Sądu, inny był zatem sens i cel tamtych regulacji prawnych. Prawo zaliczenia, stanowiło swoisty surogat utraconego prawa własności, nie będąc jedynie ekspektatywą prawa do rekompensaty. Było to prawo majątkowe o charakterze publicznoprawnym które korzystało z gwarantowanej konstytucyjnie ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji; cz. III.A.2 uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 19.12.2002 r., K 33/02, OTK-A 2002/7/97). Na gruncie tych przepisów nie obowiązywały rygoryzmy prawne, które występują w ustawie z 8 lipca 2005 r. Na ich gruncie podkreślało się pomocy charakter tego prawa wynikający z faktu pozostawienia mienia poza granicami obecnej Polski i rolę Państwa w zapewnieniu osobom wysiedlonym możliwości zagospodarowania się w Polsce.

Regulacja ustawy z 8 lipca 2005 r. kreuje natomiast prawo do rekompensaty za pozostawione mienie, w aspekcie rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami obecnego państwa polskiego. Ustawodawca wskazuje na konieczność wydania decyzji o potwierdzeniu prawa do rekompensaty, co wynik z art. 5 pkt 3 tej ustawy. W art. 6 natomiast w sposób enumeratywny wskazuje jakie dowody strona zainteresowana ma obowiązek dołączyć aby jej prawo zostało potwierdzone. Organ ocenia dowody przedstawione przez stronę a gdy wniosek i dowody nie spełniają wymogów określonych w art. 2, 3, 5 ust.1 i 2 wojewoda wydaje decyzję o odmowie przyznania prawa do rekompensaty. (art. 7 pkt 2 tej ustawy). Nie ma tu zatem uznaniowości, tak jak to było na gruncie poprzednio obowiązujących regulacji prawnych. Konsekwencją tak określonego celu było sformalizowania procesu związanego z uzyskiwaniem prawa do rekompensaty, także w stosunku do podmiotów, które wcześniej uzyskały decyzje o zaliczeniu. W żadnym z przepisów nowej ustawy nie wskazano aby decyzja o zaliczeniu wartości majątku na poczt ceny nabycia stanowiła podstawę do uznania spełniania przesłanek uzasadniających wydanie pozytywnej decyzji o potwierdzeniu prawa do rekompensaty.

Powyższe znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu projektu ustawy (druk sejmowy nr 3793 z 3 marca 2005 r.). Wskazano w nim na przepisy art. 6 i 9 jako dyscyplinujące potwierdzenie faktu pozostawienia mienia poza granicami obecnej Polski, z uwagi na brak spójności dotychczasowych przepisów, na spójny katalog dowodów mających potwierdzać okoliczności związane z prawem własności i rozmiarem pozostawionego mienia. Wskazano także, że regulacje te mają na celu zapobieżenie nadużyciom w tym zakresie, które zdarzały się na gruncie poprzednio obowiązujących regulacji. Wszystkie te argumenty wskazują w sposób nie budzący wątpliwości jaki był cel nowej ustawy, jakimi przesłankami kierował się ustawodawca i jakich powodów doszło do sformalizowania przesłanek związanych z realizacją prawa do rekompensaty.

Odnosząc te wywody do stanu faktycznego w niniejszej sprawie zasadne jest zatem twierdzenie, że w tym przypadku skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek o jakich mowa w art. 6 pkt 1 i 4 ustawy. Decyzja z [...] sierpnia 1997 r. nie mogła stanowić jedynego i wiarygodnego dowodu na okoliczność pozostawionego mienia w tym wielkości i własności. Wskazać trzeba, że decyzja ta zresztą nie określa wcale jaki majątek pozostawiono poza granicami obecnej Polski a jedynie określa jego wartość, co samo przez się nie może stanowić dowodu w rozumieniu przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r.

W ocenie Sądu organ zatem w sposób niewadliwy ocenił zebrane w sprawie dowody i doszedł do prawidłowych wniosków o nie wykazaniu, że poprzedniczka prawna skarżącej pozostawiła na Litwie mienie we wskazanym we wniosku wszczynającym sprawę rozmiarze. Nie mówiąc już o tym, że przestawione przez nią dowody nie pozwalają także na nie budzące wątpliwości ustalenie kto miałby być jego właścicielem. Wynika to z niespójnych informacji pochodzących z oświadczeń świadków w kontekście informacji z księgi meldunkowej.

Analiza dowodów przeprowadzona przez organ w szczególności dotycząca oceny dowodów w postaci zeznań świadków jest prawidłowa i sąd tę ocenę przyjmuje jak własną bez potrzeby powtarzania argumentacji organu. Nie ulega w jej świetle wątpliwości, że skarżąca nie przedłożyła w toku postępowania dowodów o jakich mowa w art. 6 pkt 1 ppkt 1 w zw. z art. 6 pkt 4 ustawy a dowody w postaci zeznań świadków, w świetle art. 6 pkt 5 ustawy nie mogą stanowić wystarczającego dowodu na okoliczność pozostawionego majątku i jego właściciela. Także ocena tych zeznań jako zwykłego dowodu w sprawie skutkuje wnioskiem, że nie są one w całości ze sobą spójne – na co słusznie zwracał uwagę organ. Należy bowiem mieć na uwadze to, że zasadą w polskim prawie jest wykazywanie prawa własności dokumentami (zapisami aktów notarialnych, ksiąg wieczystych), co wynika choćby z art. 158 kodeksu cywilnego który zastrzega dla umowy przenoszącej własność formę aktu notarialnego.

Możliwość potwierdzenia prawa własności innymi dowodami (tu. zeznaniami świadków) jest wyjątkiem od zasady i wyjątek ten nie może podlegać wykładni rozszerzającej.

Dlatego ustawodawca ograniczył możliwość dowodzenia okoliczności o jakich mowa w art. 6 pkt 1 i 2 ustawy do oświadczeń 2 świadków, złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Muszą to nie być osoby bliskie właścicieli lub spadkobierców i zamieszkiwać w miejscowości w której znajdowała się nieruchomość.

W niniejszej sprawie oświadczenia wszystkich świadków nie zostały złożone przed notariuszem w rozumieniu tego przepisu gdyż notariusz jedynie potwierdził autentyczność podpisu i już z tego powodu nie stanowią dowodu o jakim mowa w art. 6 pkt 5 ustawy. Oświadczenia J. S. i A. S. nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. Trafnie także organ wskazał na rozbieżności w tych oświadczeniach co do właściciela i rozmiar pozostawionego majątku.

Ponieważ inne dowody w postaci fragmentu księgi adresowej, korespondencji z Archiwum we [...] z [...] kwietnia 2012 r. i fragmentu wykazu parcel nie tworzą całości, nie są spójne to na ich podstawie nie da się ustalić czy i jaki majątek pozostawiła poza granicami obecnej Polski F. P. Książka adresowa, jak sama nazwa wskazuje nie może stanowić dowodu własności w rozumieniu art. 6 pkt 1a w zw. z art. 6 pkt 4 ppkt 1-3, co najwyżej potwierdzać miejsce zamieszkania. Wykaz parcel także nie jest dokumentem urzędowym, gdyż nie wiadomo kto tę mapę sporządził ale przede wszystkim dlatego że na jej podstawie nie da się w żaden sposób ustalić które ze wskazanych parcel mogły stanowić własność F. P. Nie ma innego dowodu na podstawie którego możnaby takie informacje potwierdzić. Korespondencja z Archiwum także nie potwierdza okoliczności związanych z pozostawionym mieniem. Dlatego też trafnie organ uznał, że nie udowodnione zostało, że F. P. (sama lub z mężem) pozostawiła mienie poza granicami obecnej Polski. Podkreślić należy, że to na osobie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia tych okoliczności, co wprost wynika z art. 6 ustawy.

Odnosząc się do pisma skarżącej złożonego na rozprawie, Sąd nie podziela argumentacji co do możliwości odmiennej oceny dowodów niż ta zaprezentowana przez organ. Skoro bowiem ustawa zastrzega dla określonych dowodów szczególną formę (jak chodzi n.p. o oświadczenia świadków), organ nie może tej formy pominąć gdyż w sposób ewidentny naruszyłby przepisy ustawy.

Z tych względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.