Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2085/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33  par. 1  pkt 6
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Honorata Łopianowska, Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold – Rogiewicz, sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi O. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...]w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...]; 2) uchyla postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...]; 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz O. S.A. z siedzibą w W. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej też "Naczelnik", "NUS" albo "Organ egzekucyjny") prowadził postępowanie egzekucyjne w stosunku do O. S.A. z siedzibą w W. (dalej też "Skarżąca", "Spółka" albo "Zobowiązana") na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2014 r. wystawionego przez Prezydenta Miasta Z. ("Wierzyciel"). Tytułem zostały objęte należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2009 rok w łącznej kwocie 672 742 zł należności głównej. Celem wyegzekwowania przedmiotowych należności na podstawie zawiadomienia z dnia [...] grudnia 2014 r. dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Spółki.

W dniu 7 stycznia 2015 r. Skarżąca wniosła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, pkt 2, pkt 6, pkt 9 i pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej "upea" lub "ustawa"). W uzasadnieniu Spółka stwierdziła, że przedmiotowa egzekucja została podjęta w zakresie nieistniejącego obowiązku co do odsetek, których wielkość została zawyżona z uwagi na nieuwzględnienie przerw w ich naliczaniu. Podniesiono również, że decyzja Wierzyciela jest niewykonalna, gdyż nie nadano jej rygoru natychmiastowej wykonalności.

W ocenie Skarżącej właściwym organem egzekucyjnym w przedmiotowej sprawie jest Wierzyciel, co uzasadniało zarzut określony w art. 33 § 1 pkt 9 upea.

Odnośnie zarzutu na podstawie art. 33 § 1 pkt 10 ustawy Zobowiązana uznała, że błędne określenie wysokości odsetek oraz błędne oznaczenie, iż egzekwowany obowiązek jest wymagalny, powoduje, że wymóg określony w tym przepisie nie został zrealizowany.

Wierzyciel postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. zajął stanowisko w sprawie zarzutów Skarżącej stwierdzając ich niezasadność.

W dniu 10 listopada 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wydało postanowienie, którym uchyliło powyższe postanowienie Wierzyciela w całości i uznało, iż zarzuty braku wymagalności dochodzonego obowiązku oraz niedopuszczalności egzekucji z uwagi na brak doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji podatkowej rygoru natychmiastowej wykonalności są niedopuszczalne, zaś zarzuty dotyczące niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 ustawy, wykonania obowiązku, prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny oraz nieistnienia obowiązku w zakresie odsetek, których wielkość została zawyżona - uznało za bezzasadne.

Naczelnik postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. uznał zarzuty złożone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 6, 9 i 10 upea za nieuzasadnione, natomiast zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 2 ustawy za niedopuszczalne.

Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie. Spółka podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zarzutach. Jednocześnie wskazała, że w stanie prawnym od dnia 15 sierpnia 2015 r. stanowisko Wierzyciela nie może być uznane za wiążące Organ egzekucyjny.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej też "Dyrektor", "DIAS" albo "Organ odwoławczy") postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie Organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 34 § 1 ustawy zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 ustawy, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, przy czym w zakresie zarzutów, o których jest mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 ustawy, stanowisko wierzyciela jest dla organu wiążące. Związanie zaś organu egzekucyjnego w kwestii zasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu oznacza, że organ nie bada ponownie zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułami wykonawczymi. Również właściwy w sprawie dyrektor nie jest uprawniony do ingerowania w treść stanowiska wyrażonego przez wierzyciela.

Następnie Dyrektor przytoczył, iż SKO w K. postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. uchyliło postanowienie Wierzyciela w całości i uznało zarzuty dotyczące braku wymagalności oraz niedopuszczalności egzekucji za niedopuszczalne, natomiast pozostałe zarzuty uznało za bezzasadne. W związku z powyższym Organ odwoławczy ocenił, że NUS prawidłowo uznał zarzut zgłoszony w trybie art. 33 § 1 pkt 2 ustawy za niedopuszczalny oraz zarzut zgłoszony w trybie art. 33 § 1 pkt 1 upea za nieuzasadniony. DIAS podkreślił, że w powyższym zakresie Naczelnik był związany stanowiskiem Wierzyciela.

Jednocześnie Dyrektor nie podzielił zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w zw. z brakiem wymagalności egzekwowanego obowiązku. Organ odwoławczy stwierdził, że nie można utożsamiać braku wymagalności obowiązku z niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej, a wywodzenie przez Skarżącą, iż egzekucja jest niedopuszczalna z uwagi na okoliczności niedoręczenia postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności było błędne.

Dyrektor nie podzielił również zarzutu prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Podniesiono, że zgodnie z art. 19 § 1 ustawy, co do zasady organem egzekucyjnym jest naczelnik urzędu skarbowego. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 19 § 2 ustawy, który Prezydentowi Miasta Z. nadał uprawnienia organu egzekucyjnego. Jednocześnie DIAS powołał się na § 8 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 maja 2014 r. w sprawie trybu postępowania wierzycieli należności pieniężnych przy podejmowaniu czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych (Dz. U z 2014 r., poz. 656, dalej "rozporządzenie"), który stanowił, iż jeżeli wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym, o którym mowa w art. 19 § 2 ustawy, nie jest właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę zobowiązanego, przekazuje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy zauważył, że Skarżąca posiadała w momencie wszczęcia egzekucji siedzibę w W. i ocenił, że właściwym organem z tego względu był Naczelnik.

Co do zarzutu określonego w art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Organ odwoławczy podkreślił, że w tym zarzucie mogą być kwestionowane jedynie wymogi formalne, jakim musi odpowiadać tytuł wykonawczy. Oceniono, że tytuł wykonawczy wydany w przedmiotowej sprawie w części E zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy.

W skardze wniesionej do Sądu Skarżąca zarzuciła Dyrektorowi naruszenie art. 34 § 1 w związku z art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy poprzez przyjęcie, że w zakresie zarzutu podniesionego na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 2 jest on związany stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2015 r. W ocenie Spółki Organ odwoławczy nie uwzględnił, że w stanie prawnym obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. stanowisko wierzyciela nie może być uznane za wiążące organ egzekucyjny, co też powoduje, że powołanie się na powyższe postanowienie nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla odstąpienia przez ten organ od samodzielnej oceny zarzutów wobec egzekucji oraz dla "automatycznego" powielenia stanowiska wierzyciela.

Zdaniem Skarżącej DIAS nie uwzględnił także, że z dniem 15 sierpnia 2015 r. postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela zostały wyłączone z kognicji sądów administracyjnych, co wynika z nowego brzmienia artykułu 3 § 2 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pozostające obecnie poza kontrolą sądową postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela nie może zatem wiązać organu egzekucyjnego, gdyż w tym zakresie oznaczałoby to pozbawienie zobowiązanego prawa do sądu. Zatem kwestie, w których zakresie organ egzekucyjny był przed 15 sierpnia 2015 r. związany stanowiskiem wierzyciela, wymagają obecnie merytorycznej oceny ze strony organu egzekucyjnego, co potwierdzają liczne orzeczenia sądów administracyjnych. Skoro zatem w niniejszej sprawie znajdował zastosowanie nowy stan prawny, to przy rozpatrywaniu zarzutu podniesionego na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy ani Naczelnik, ani Dyrektor nie mogli ograniczyć się do powołania się na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2015 r., ale powinny rozpatrzyć te zarzuty samodzielnie, czego zaniechano i co stanowiło naruszenie art. 124 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skarżąca podniosła również, że Organ odwoławczy nie wyjaśnił, czemu zarzuty braku wymagalności są niedopuszczalne. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, iż do dnia podjęcia egzekucji nie doręczono jej postanowienia o nadaniu decyzji Wierzyciela rygoru natychmiastowej wykonalności, co skutkowało naruszeniem art. 34a § 1 upea.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "Ppsa"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy).

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale z innego powodu, niż w niej wskazane.

Akta niniejszej sprawy wskazują na następujące okoliczności faktyczne:

Wierzyciel (Prezydent Z.) uznał wszystkie wniesione zarzuty za niezasadne,

SKO w K. uznało natomiast za niezasadne zarzuty z art. 33 § 1 pkt 1 (nieistnienie obowiązku z powodu przerw w naliczaniu odsetek, których – jak wynika z pisma Spółki zawierającego zarzuty – nie uwzględniono w tytule wykonawczym), pkt 9 (zarzut niewłaściwości organu) oraz pkt 10 (zarzut braku w tytule wymaganych elementów), zaś pozostałe dwa zarzuty (brak wymagalności – pkt 2 - oraz niedopuszczalność egzekucji – pkt 6) uznało za niedopuszczalne,

Organ egzekucyjny (Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W.), będąc związanym stanowiskiem wierzyciela (w istocie – stanowiskiem SKO) uznał za niedopuszczalny zarzut z punktu 2 (brak wymagalności), zaś wszystkie inne zarzuty uznał za niezasadne,

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika.

Dokładna analiza postanowienia SKO wskazuje jednak, że w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku w części odsetkowej organ ten w ogóle nie uzasadnił tego stanowiska. Nie wiadomo więc, dlaczego - zdaniem SKO – zarzut ten jest niezasadny. W efekcie powód tego stanu rzeczy nie został też ujawniony w postanowieniu Naczelnika, a następnie Dyrektora, którzy byli związani stanowiskiem SKO, a dokładniej – brakiem tego stanowiska. Postanowienie SKO narusza więc art. 107 § 3 Kpa. W efekcie Sąd nie jest w stanie skontrolować zaskarżonych postanowień w tej części.

Jest to pierwszy powód uwzględnienia skargi.

Po drugie – Dyrektor, a wcześniej Naczelnik, uznali zarzut z art. 33 § 1 pkt 6 (niedopuszczalność egzekucji) za niezasadny. Nie istniały formalne przeszkody dla takiej ich oceny, gdyż związanie stanowiskiem wierzyciela nie dotyczy zarzutu kwalifikowanego z tego punktu. Niemniej w tym zakresie należy przyznać rację SKO, że skoro zarzut ten został uzasadniony niedoręczeniem postanowienia nadającego rygor wykonalności, a jednocześnie Spółka bezspornie wniosła wcześniej zażalenie na to postanowienie, to kwestia niedoręczenia tego postanowienia rozstrzygnie się w odrębnym postępowaniu w rozumieniu art. 34 § 1a ustawy (jeśli postanowienie doręczono – zostanie wydane postanowienie II instancji, jeśli nie – zostanie wydane postanowienie o niedopuszczalności zażalenia). Ten zarzut należy więc uznać za niedopuszczalny. Ta niedopuszczalność jest okolicznością dalej idącą, niż ewentualna niezasadność, toteż nie należało merytorycznie rozstrzygać tej kwestii.

Odnosząc się innych zarzutów Spółki wyjaśnić należy, że słusznie za niedopuszczalny został uznany zarzut z punktu 2 art. 33 § 1 ustawy – z powodów, jak wyżej.

W kwestii właściwości organu egzekucyjnego Spółka w skardze nie zgłasza żadnych uwag, toteż za wystarczające Sąd uznaje przypomnienie uchwały NSA o sygn. II FSK 5/14 z 8 grudnia 2014 r. Według NSA, "...do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych określonych w art. 19 § 2 powyższej ustawy właściwym organem egzekucyjnym jest naczelnik urzędu skarbowego, o ile zobowiązany zamieszkuje lub ma siedzibę bądź też znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część znajduje się na terenie działania innej gminy niż ta jednostka samorządu terytorialnego, która ustaliła lub określiła dochodzoną należność.". Zarzut z punktu 9 art. 33 § 1 upea jest więc niezasadny, co też trafnie wskazały wszystkie Organy.

W kwestii ostatniego zarzutu, tj. niespełnienia przez tytuł wymogów wynikających z art. 27, przypomnieć należy, że tytuł wykonawczy zawiera wszystkie konieczne elementy, czego właściwie Spółka nie kwestionuje. Okoliczność, czy elementy te są określone prawidłowo, nie może być natomiast rozstrzygana w ramach zarzutu z art. 33 § 1 pkt 10 ustawy. Przepis ten wymaga jedynie istnienia tych elementów, nic nie stanowiąc o ich merytorycznej poprawności.

Marginalnie wskazać trzeba, że SKO uznało za niezasadny zarzut wykonania obowiązku. Ten pogląd SKO także nie został w ogóle uzasadniony, ale marginalność tej kwestii wynika z faktu, że takiego zarzutu Spółka nie postawiła w swoim piśmie z 7 stycznia 2015 r. (błędnie oznaczonym datą "7 stycznia 2014 r.").

W dalszym postępowaniu Organy zastosują się do powyższych uwag Sądu co do dwóch wskazanych zarzutów.

Odnosząc się natomiast do samej skargi, to należy wyjaśnić, że data 15 sierpnia 2015 r. nie zmieniła niczego w zakresie związania organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela. Od tej daty natomiast zmieniła się kognicja wojewódzkich sądów administracyjnych. Otóż obecnie sądy te nie są uprawnione do rozpoznawania odrębnych skarg na postanowienia wierzycieli, ale nie oznacza to pozbawienia zobowiązanych ochrony sądowej. Kontrola tych postanowień odbywa się w ramach – jak ujęły to Sądy w wyrokach przywołanych w skardze – "sprawy głównej". Wówczas, w ramach art. 135 Ppsa, sądy wojewódzkie właściwe dla skarg na postanowienia wydane przez organy egzekucyjne oceniają także legalność postanowień wydanych przez wierzycieli.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 Ppsa, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz wskazane w sentencji wcześniejsze postanowienia pozostałych Organów.

W kwestii kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2016 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Na koszty te złożył się wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (480 zł) oraz opłata od pełnomocnictwa (17 zł).

Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 Ppsa.