Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 927/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania M.K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 k.p.a. oraz art.2 pkt 2, art 17 ust. 1, ust. 1 b, ust. 3, ust. 4, ust. 5, art. 20, art. 24 ust 2a i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "u.ś.r.", odmawiającą M.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem A.K.

Z ustalonego dla potrzeb sprawy stanu faktycznego wynika, że w dniu 29 lipca 2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wpłynął wniosek M.K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. K.. Do wniosku załączona została kserokopia orzeczenia o niepełnosprawności A. K. Nr [...] Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] marca 2021 r., z którego wynika, że A. K. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od dnia 1 marca 2021 r. Niepełnosprawność istnieje od 19 września 2020 r., a orzeczenie wydane zostało do 31 marca 2022 r. W skład rodziny skarżącej wchodzi mąż – A. K. i dzieci: I.K. (ur. [...] maja 2015 r.) i L.K. (ur. [...] maja 2019 r.). A.K. jest zatrudniony w "D." od dnia 1 października 2019 r., obecnie przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym. A.K. choruje na zapalenie martwicze trzustki od września 2020 r., w okresach: od dnia 19 września 2020 r. do dnia 7 października 2020 r., od dnia 30 grudnia 2020 r. do dnia 8 stycznia 2021 r. oraz od dnia 20 stycznia 2021 r. do dnia 8 marca 2021 r. przebywał w szpitalu, przeszedł operację usunięcia torbieli na trzustce (usunięto tez 60% trzustki), następnie kolejne zabiegi z powodu czyszczenia zbierającego się płynu ropnego, ma założony dren w celu oprowadzania wysięku z rany. A.K. nie jest osobą leżącą, jednak większość czasu spędza w łóżku z powodu bólu brzucha i osłabienia, przyjmuje leki (3x dziennie), może sam przebywać w pomieszczeniu, porusza się przy pomocy kuli łokciowej. M.K. sprawuje opiekę nad mężem pomagając mu w utrzymaniu w czystości wprowadzonego drenu i zmianie opatrunków, pomaga przy ubieraniu się, zakładaniu obuwia, kąpieli, goleniu, obcinaniu paznokci, jej pomoc jest niezbędna przy wstawaniu męża z łóżka, siadaniu, chodzeniu po schodach. Ponadto przygotowuje dietetyczne posiłki, pomaga mu przy przemieszczaniu się poza miejsce zamieszkania. Dowóz do lekarzy, na badania odbywa się przy udziale innych osób, gdyż skarżąca nie ma prawa jazdy.

M.K. była zatrudniona w C. od dnia 17 marca 2008 r. do dnia 31 maja 2009 r., następnie od dnia 1marca 2010 r. do dnia 19 października 2015 r. przybywała poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ostatnie zatrudnienie trwało do dnia 19 października 2015 r. Z oświadczenia skarżącej wynika, że wyrażała chęć podjęcia pracy, lecz nie spełniała wymogów i nie została przyjęta. Od czasu choroby męża (2020 r.) nie może podjąć żadnej pracy z uwagi na sprawowaną opiekę.

Zgodnie z oświadczeniem skarżącej, nie ma innych osób, które mogłyby sprawować opiekę nad A.K. Rodzice – M. i S.K. są aktywni zawodowo, ojciec wyjeżdża w delegacje, natomiast matka pracuje w systemie zmianowym, z racji swojego wieku musi odpocząć, aby zregenerować siły po pracy. Rodzice nie są w stanie wspomóc syna finansowo z uwagi na skromny budżet. Siostry – M. K. i E.R. również pracują zawodowo, ponadto mają na utrzymaniu swoje rodziny i obowiązki z tym związane, a ze względu na wydatki rodzinne i związane z utrzymaniem dzieci nie są w stanie pomagać finansowo ani "usługowo".

Organ I instancji stwierdził, że zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wymaga całkowitej rezygnacji przez M.K. z aktywności zawodowej oraz stałego dozoru osoby niepełnosprawnej. Czynności opiekuńcze wykonywane przy mężu nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby skarżąca nie mogła podjąć pracy zarobkowej, np. w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy umowy zlecenia. Zakres opieki nad mężem głównie sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego, natomiast wykonywane czynności pomocowe nie wymagają stałego i długofalowego jej udziału. A.K. może zostać sam w domu, opatrunki zmieniane są o stałych porach, wykonywanie obowiązków z tym związanych można usystematyzować i zorganizować w ten sposób, by nie wykluczały one możliwości podjęcia pracy. Sprawowana opieka nie ma charakteru trwałego i nie uniemożliwia podjęcia pracy. M.K. nie zrezygnowała z pracy, aby sprawować opiekę nad chorym mężem, gdyż przez długi okres czasu była osobą bierną zawodowo. Obowiązki rodzinne związane z wychowywaniem małych dzieci uniemożliwiają M.K. podjęcie zatrudnienia. Dodatkowo organ wskazał, że nie została też spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w żadnym z terminów wskazanych w tym przepisie.

Od powyższej decyzji M.K. wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponadto skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Organ II instancji, po rozpoznaniu odwołania, odnosząc się do tak zakreślonych podstaw odmowy przyznania świadczenia, stwierdził, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do męża skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Następnie organ wyjaśnił, że z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Kolegium stwierdziło, że pomimo błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z koniecznością opieki nad mężem A.K.. W niniejszej sprawie nie została bowiem spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ wskazał, że opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu osoby, która nie odnajdowała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowanej opieki nad niepełnosprawną osobą. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. stwierdziło, że spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo uznał, że pomimo spełnienia ww. dwóch pozytywnych przesłanek, należy odmówić przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż wprawdzie sprawuje ona opiekę nad mężem, jednak nie można wywieść konstatacji, że zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą (niepodejmowaniem zatrudnienia), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Z akt sprawy wynika, że M.K. pozostawała w zatrudnieniu do dnia 19.10.2015 r. (od dnia 1 marca 2010 r. do dnia 19 października 2015 r. przebywała i pracowała poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej – ostatnio praca w CB COISA Segovia i udzielony przez pracodawcę urlop wychowawczy na dziecko). Po tym czasie szukała pracy, lecz nie spełniała wymagań pracodawcy i nigdzie nie została zatrudniona. W 2020 r., jak zachorował jej mąż, nie mogła podjąć pracy z uwagi na sprawowaną nad nim opiekę.

W świetle przywołanych przepisów, w okolicznościach faktycznych sprawy oraz w kontekście ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego z dnia 23 sierpnia 2021 r., jak i oświadczeń z dni: 30 marca 2021 r., 16 lipca 2021 r. i 23 sierpnia 2021 r., organ wskazał, że A.K. (osoba wymagająca opieki) mieszka z żoną Panią M.K. (skarżącą) i dwójką małych dzieci (w wieku 6 i 2 lata). W tym samym budynku mieszkają również rodzice A.K. – M. i S.K., którzy pracują zawodowo oraz siostra – M.K., która również pracuje. A.K. miał ostre martwiczo-krwotoczne zapalenie trzustki i torbiel trzustki. W styczniu 2021 r. miał wykonany zabieg operacyjnego usunięcia torbieli, a następnie kolejne zabiegi w zakresie jamy brzusznej z powodu powikłań. Ma założony dren w celu odprowadzania wysięku z rany. A.K. nie jest osobą leżącą, jednak jak stwierdzono podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, większość dnia spędza w łóżku ze względu na bóle brzucha i osłabienie. Po domu porusza się przy pomocy kuli łokciowej. Nie jest w stanie wykonywać prac domowych. Czas spędza na oglądaniu telewizji lub biernym odpoczynku na świeżym powietrzu.

Organ wyjaśnił, że aktach sprawy znajduje się również oświadczenie dotyczące zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną zawierające wykaz czynności wykonywanych przez M.K. podczas opieki nad A.K. oraz dokument: "Opis czynności podczas opieki nad Osobą Niepełnosprawną", w których wskazany jest rodzaj wykonywanych przez skarżącą czynności podczas opieki nad mężem, tj.: pomoc przy wstawaniu z łóżka i porannej toalecie, czyszczenie rurki i pojemnika, zmiana opatrunków, pomoc w ubieraniu się, przygotowywanie dietetycznego śniadania, obiadu, podwieczorku, kolacji, pomoc w dojściu po schodach do toalety (jak zaznacza skarżąca, toaleta jest "na dole" budynku jednorodzinnego, w którym mieszkają, zajmując 2 pokoje na górze), pomoc w toalecie wieczornej (kąpiel, golenie, zmiana opatrunków). Z zestawienia dotyczącego wykonywanych czynności w zakresie samoobsługi, gdzie w odpowiednich rubrykach zaznaczono zdolność do wykonywania poszczególnych czynności wynika, że A.K. jest samodzielny, jeśli chodzi o poruszanie się w obrębie mieszkania (porusza się przy pomocy kuli łokciowej, na brzuch zakłada specjalny pas), dojście do toalety. Pomocy wymaga przy przemieszczaniu się po schodach, wyjściu na zewnątrz budynku, na świeże powietrze. Aby zawieźć A.K. do lekarza konieczna jest pomoc innej osoby, bowiem M.K. nie ma prawa jazdy. M.K. wykonuje też inne czynności takie jak zmiana pościeli, sprzątanie, pranie, prasowanie, gotowanie, robienie zakupów.

W ocenie Kolegium, z powyższego wynika, że w znacznej mierze pomoc skarżącej sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego (przygotowanie i podanie posiłków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów), które to czynności wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również gdy osoby pracują, a przede wszystkim nie wszystkie z tych czynności są wykonywane codziennie. Natomiast zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy - niezależnie od systemu czasu pracy. Większość czynności związanych z pomocą przy higienie osobistej męża, czy zmianie opatrunków, jest wykonywana w godzinach porannych i wieczornych, a zatem trudno uznać, że kolidowałyby one z możliwością podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium stwierdza, że skarżąca nie podała, ile czasu poświęca na czynności opiekuńcze względem niepełnosprawnego męża. Nie bez znaczenia w sprawie jest też okoliczność, że w tym samym budynku mieszkalnym mieszkają rodzice A. K., którzy również należą do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, a także jego siostra, które to osoby, mimo że pracują, mogą współpracować ze skarżącą i w pewnym zakresie wspomóc ją w opiece nad mężem. Ponadto rodzina wychowuje dwoje dzieci, co wskazuje, że M.K. sprawuje opiekę nad dziećmi i pozostaje bierna zawodowo z innych przyczyn, niż konieczność opieki nad niepełnosprawnym mężem (w szczególności z powodu zapewnienia całodziennej opieki córce).

W ocenie organu, uzasadnione w konsekwencji jest twierdzenie, że opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem nie jest stała. Opieka taka nie stanowi przeszkody do podjęcia i wykonywania pracy zawodowej. W rozpatrywanej sprawie spełnione są zatem jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy) w związku z koniecznością stałej opieki nad mężem. Jak wynika z akt sprawy, mąż skarżącej może pozostać sam w mieszkaniu, po którym porusza się samodzielnie. Nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i zasadności udzielania mu wsparcia w codziennych czynnościach, organ podkreślił, że sama konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie stanowi, w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, M.K., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji, zarzucając:

A. naruszenie prawa procesowego:

a. art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym — tj. do niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego;, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

b. art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony;

B. naruszenie prawa materialnego: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez określenie, że stanowi on przeszkodę do uznania, że świadczenie pielęgnacyjne winno zostać przyznane osobie, która jest faktycznym opiekunem.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, rozważenie uchylenia decyzji organu I instancji oraz zwrot kosztów postępowania wedle norm przepisanych od organu na rzecz skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego.

W uzasadnieniu, skarżąca stwierdziła, że stanowisko organu administracji podające jako podstawę odmowy przyznania świadczenia art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz nakazem ochrony i opięła nad rodziną. Nie powinno budzić wątpliwości, że czynności jakie skarżąca wykonuje przy swoim mężu nie są czynnościami, które są wykonywane, jak to określiło Kolegium, w każdym gospodarstwie domowym. Nie w każdym gospodarstwie domowym jedna osoba pomaga drugiej osobie w toalecie – dla dorosłego mężczyzny są to czynności krępujące pomimo, że opiekuje się nim własna żona. Przygotowywanie dietetycznych posiłków jest czasochłonne – na przygotowanie śniadania, obiadu i kolacji potrzeba wiele czasu, aby po spożyciu posiłków przez A.K. nie doszło do większych problemów zdrowych związanych z martwiczym zapaleniem trzustki. A.K. nie jest sam w stanie pójść do toalety i potrzebuje do tego pomocy żony i nikt inny z rodziny, pomimo że mieszkają w tym samym budynku, nie jest w stanie mu pomóc bo zwyczajnie tych osób nie ma, są aktywni zawodowo. A.K. nie jest w stanie sam wziąć kąpieli, do wanny skarżąca musi pomagać mężowi wejść bowiem muszą uważać na przepuklinę. Skarżąca także pomaga mu w wizytach u lekarzy, które są częstsze niż w każdym gospodarstwie domowym ze względu na schorzenia A.K.. Co za tym idzie skarżąca częściej musi pomagać mężowi w ubiorze, we wchodzeniu i schodzeniu po schodach podtrzymując go czy pakowaniu drenów, aby nie przeszkadzały w poruszaniu się.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), cytowanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach w.w. kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Zauważyć należy, iż skarga w niniejszym postępowaniu została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie M.K. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem A.K.. Organ I instancji odmówił świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stwierdzając, że zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wymaga całkowitej rezygnacji przez M.K. z aktywności zawodowej oraz stałego dozoru osoby niepełnosprawnej oraz nie została też spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w żadnym z terminów wskazanych w tym przepisie. Zaś organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nie zgadzając się ze stwierdzeniem, że data powstania niepełnosprawności ma wpływ na odmowę przyznania świadczenia, jednak podzielił stanowisko, że opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem nie jest stała i nie stanowi przeszkody do podjęcia i wykonywania pracy zawodowej.

Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r. definicją, zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jednocześnie, co należy podkreślić, nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Ze względu na powyższe należy przyjąć, że musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie.

Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy obu instancji prawidłowo przyjęły, iż spełnione są dwie przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czyli znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki w gronie osób uprawnionych

do świadczenia pielęgnacyjnego, a wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Natomiast organy uznały, że pomimo spełnienia ww. dwóch pozytywnych przesłanek, brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a to z tego powodu, że pomimo sprawowania przez Panią M.K. opieki nad mężem nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko organów, o czym mowa niżej.

W kwestii wykonywanego przez panią M.K. zatrudnienia godzi się zauważyć, że pani M.K. od 17 marca 2008 roku do 31 maja 2009 roku była zatrudniona, a następnie od 1 marca 2010 roku do 19 października 2015 roku świadczyła pracę przebywając poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie przez organy administracji materiału dowodowego nie wynika, że rezygnacja z zatrudnienia czy też jego niepodejmowanie nastąpiło celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, ale z innych przyczyn. Nie można pominąć faktu, że niepełnosprawność męża powstała dopiero 19 marca 2020 r., a w okresie poprzedzającym ten dzień M.K. pozostawała bierna zawodowo.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej powoływana jako "CBOSA"). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13, CBOSA). Mając na uwadze przytoczone wyżej stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę w pełni podziela, uznać należy, że organy obu instancji poprawnie przyjęły, że nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W ocenie Sądu, mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy oraz orzecznictwo, organy obu instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego poprawnie przyjęły, że wykonywane przez skarżącą czynności, zwłaszcza takie jak zmiana opatrunków, pomoc w czynnościach higienicznych, przygotowywanie dietetycznych posiłków, nie kolidują z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, są wykonywane w godzinach porannych i wieczornych. Sąd zgadza się w pełni z dokonaną przez organy oceną, że w znacznej mierze pomoc skarżącej sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego takich jak przygotowanie i podanie posiłków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów. Ponadto należy mieć na uwadze, że mąż skarżącej może pozostać sam w mieszkaniu, po którym porusza się samodzielnie (z pomocą kuli łokciowej), co oznacza, że nie jest osobą leżącą. Nie można też nie zauważyć, że budynku, w którym mieszka pan A.K., mieszkają również rodzice pana A.K. oraz jego siostra, którzy pracują zawodowo. Tym samym nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.

Sąd ponadto zauważa, że obiektywnie sytuacja życiowa skarżącej i jej męża, jako osoby wymagającej opieki nie jest łatwa, jednakże organ administracji rozstrzygając niniejszą sprawę jest ograniczony ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi określonymi w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie działa w ramach uznania administracyjnego. Organ jest związany wskazanymi przepisami prawa, gdyż ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone w przepisach u.ś.r. i nie pozostawił organom administracyjnym prawa do przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego (tak przykładowo Wyrok NSA z 15.12.2020 r., I OSK 2006/20, CBOSA).

Zauważyć ponadto należy, że organ pierwszej instancji jako jedną z przyczyn odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Godzi się jednocześnie podkreślić, że organ II instancji w powyższej kwestii poprawnie przyjął, że przepis ten ze względu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości prawidłowość stanowiska organu II instancji w powyżej kwestii, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wbrew stanowisku organu I instancji w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., a to z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Wszakże w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. W.w. wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Z tego względu niewątpliwie zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę (zob. wyrok WSA w Łodzi z 30.03.2022 r., II SA/Łd 834/21, CBOSA). Zatem wyrok TK ma znaczenie dla spraw indywidualnych, a organy pomocowe mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyłączeniem tej części normy, która z dniem ogłoszenia wyroku została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Odnosząc się do sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a (w treści uzasadnienia skargi skarżąca wskazuje natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2a), to zarzut ten jest zupełnie niezrozumiały, gdyż ani ze wskazanych podstaw prawnych wydanych decyzji administracyjnych, ani też z treści ich uzasadnień, nie wynika że wskazany wyżej przepis był podstawą wydania zaskarżonego skargą rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu naruszenia przepisów art. 7 i 77 K.p.a., to Sąd nie znajduje podstaw do uczynienia z tego powodu zarzutów organowi I lub II instancji. Zgodnie bowiem z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m.in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie Sądu organu obu, a zwłaszcza II instancji, uczyniły zadość wynikającym z powyższych przepisów obowiązków, co dodatkowo znalazło swój jednoznaczny wyraz w uzasadnieniu decyzji organu II instancji, które ma charakter kompletny, spójny i logiczny. Uznać należy, że zaskarżona decyzja administracyjna została wydana z wyjaśnieniem okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów mających w danej sprawie zastosowanie (zob. Wyrok NSA z 13.02.2019 r., II OSK 132/19, CBOSA).

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.

dc