Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SAB/Gd 23/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Zobowiązano do wydania aktu
Stwierdzono bezczynność postępowania
Stwierdzono przewlekłość postępowania
Stwierdzono, że bezczynność nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa
Stwierdzono, że przewlekłość postępowania nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 12, art. 35, art. 36, art. 37, art. 64 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 149 par. 1, par. 1a, par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A. G. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę [...] postępowania w sprawie świadczenia rodzicielskiego 1. zobowiązuje Wojewodę [...] do rozstrzygnięcia sprawy w terminie 2 (dwóch) miesięcy od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Wojewoda [...] dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania; 3. stwierdza, że bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4. przyznaje od Wojewody [...] na rzecz skarżącej A. G. sumę pieniężną w wysokości 2.000 (dwa tysiące) złotych.


UZASADNIENIE

A. G. (zwana dalej również jako: "skarżąca" lub "strona") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę postępowania w sprawie rozpatrzenia jej wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego, domagając się, aby Sąd zastosował wszelkie przewidziane ustawą - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, środki w celu usunięcia naruszenia prawa, włącznie z zobowiązaniem Wojewody do wydania decyzji, a także zasądzenie na jej rzecz odszkodowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że na początku sierpnia 2018 r. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w R. wniosek o wypłatę zasiłku rodzicielskiego w związku z urodzeniem w dniu 29 lipca 2018 r. syna F. J. Ojciec małoletniego F. J. zatrudniony był wtedy na terenie Niemiec, więc jej wniosek został przekazany do Urzędu Marszałkowskiego Województwa celem dalszego rozpoznania. Po roku czasu nie otrzymała żadnej odpowiedzi, ani tez środków, dlatego też 3 sierpnia 2019 r. napisała ponaglenie o przyśpieszenie załatwienia sprawy. W tym okresie była osobą bezrobotną (nadal jest), pozostawała od kilku miesięcy bez środków do życia. Potrzeby małoletniego syna zaspakajała tylko dzięki pomocy rodziny. Od półtora roku ma zasądzone alimenty na dziecko w wysokości 300 zł (wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 26 marca 2019 r., sygn. akt [...]). Urząd Marszałkowski 8 sierpnia 2019 r. zawiadomił ją, że jej sprawą zajmuje się Wojewoda, któremu zostały przekazane wszystkie dokumenty, w tym ponaglenie.

Pomimo upływu kolejnego roku Wojewoda nie rozpatrzył jej wniosku. Nie otrzymała żadnej odpowiedzi na swoje pisma, ani decyzji. Ponadto organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego, nie zawiadomił ją o przyczynach zwłoki, nie poinformował o terminie załatwienia sprawy. Świadczy to o bezczynności i przewlekłości w prowadzeniu przez Wojewodę postępowania zainicjonowanego jej wnioskiem, które - w jej ocenie - miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej odrzucenie.

W przypadku nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie skargi Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

Wojewoda przedstawiając przebieg sprawy podał, że okolicznością bezsporną jest fakt, że skarżąca w dniu 9 sierpnia 2018 r. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w R. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko F. J. Pismem z dnia 22 sierpnia 2021 r. przedmiotowy wniosek został przekazany do Wojewody w celu ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. 3 sierpnia 2019 r. wystosowane zostało pismo zatytułowane "prośba o przyspieszenie sprawy", zawierające opis sprawy, jednakże nie zawierało ono podpisu osoby je składającej. Jako że zostało skierowane do Urzędu Marszałkowskiego, pismem z 8 sierpnia 2019 r. zostało przekazane do [...] Urzędu Wojewódzkiego zgodnie z właściwością. W przedmiotowej sprawie skarżąca kierowała do Urzędu skargi datowane na 4 czerwca 2020 - skarga (e-mail) oraz 27 stycznia 2021 - skarga (również w formie e-mail). Po otrzymaniu ostatniej skargi, dnia 1 lutego 2021 r. organ uzyskał informację z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów dotyczący weryfikacji danych o dochodach skarżącej, potwierdzającą status osoby bezrobotnej. Stanowiło to jeden z elementów niezbędnych do ustalenia, czy w związku ze złożonym wnioskiem o świadczenie wychowawcze zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie, pismem z dnia 3 marca 2021 r., [...] Urząd Wojewódzki wystosował do skarżącej wezwanie. Wspomniane pismo zawierało prośbę dotyczącą okoliczności, iż jeżeli w sprawie zostały wydane dokumenty ZUS A1, skarżąca proszona jest o załączenie ich kopii. Równocześnie, [...] Urząd Wojewódzki wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych ze zbioru danych osobowych w zakresie uzyskania informacji nt. tego, czy (1) dla pana S. J. (ojciec syna skarżącej) występowano o w/w dokument A1 w okresie od 1 stycznia 2018 r. do nadal (2) czy aktualnie toczone jest postępowanie w sprawie poświadczenia okresów oddelegowania pana S. J.

Wojewoda argumentując wniosek o odrzucenie skargi podniósł, że jego zdaniem skarżąca nie wyczerpała przedsądowego trybu kontroli działalności organów administracji publicznej, wymaganego przez przepisy prawa,

w szczególności nie dopełniła wymogu wskazanego w treści art. 53 § 2b ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), ważnego dla skutecznego wniesienia skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Wysyłane przez skarżącą maile nie mogły zostać uznane przez organ za ponaglenia w rozumieniu art. 37 § 1-3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; zwanej dalej jako: "k.p.a.") Z treści maili nie można wywieść, iż są to ponaglenia. W szczególności nie zawierają sformułowania "ponaglenie", nie wskazują, ze są adresowane do organu wyższego stopnia, nie powołują się na art. 37 § 1 k.p.a. Stanowią one jedynie prośbę o przyśpieszenie w rozpatrzeniu wniosków strony. Nie można natomiast z nich wywieść woli skarżącej do złożenia ponaglenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., to jest mających za przedmiot w szczególności decyzje administracyjne, postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

W niniejszej sprawie skarżąca zarzuciła Wojewodzie bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie rozpoznania jej wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego.

Rozpoznając zasadność tak skonstruowanej skargi wskazać należy w pierwszej kolejności, że co do zasady warunkiem dopuszczalności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest, jak to wynika z przepisu art. 52 § 1 p.p.s.a., wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed właściwym organem administracji publicznej, przy czym dotyczy to także skargi na bezczynność i przewlekłość organu, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Artykuł 53 § 2b p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, iż skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.

Art. 37 k.p.a. stanowi, że stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przelękłość) [§ 1 pkt 1-2]. Ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie (§ 3 pkt 1). Organ prowadzący postępowanie jest obowiązany przekazać ponaglenie organowi wyższego stopnia bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania (§ 4).

W rozpoznawanej sprawie A. G., pismem datowanym na dzień 3 sierpnia 2019 r., zwróciła się do Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] (organu, który do 31 grudnia 2017 r. był organem właściwym

w sprawach świadczeń rodzinnych i wychowawczych realizowanych w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) z "prośbą o przyśpieszenie załatwienia sprawy". Analiza treści przedmiotowego pisma wprost wskazuje, że stanowi ono ponaglenie. Marszałek Województwa przekazał przedmiotowe pismo, zgodnie z właściwością, do Wojewody ([...] Urzędu Wojewódzkiego Wydziału Koordynacji Świadczeń), o czym poinformował skarżącą. Z akt sprawy, nie wynika kiedy ponaglenie wpłynęło do Wojewody, jednakże fakt ten nie był kwestionowany przez organ. Zatem, w momencie otrzymania ponaglenia, organ zobowiązany był sprawdzić pismo skarżącej pod kątem wypełnienia warunków formalnych jego wniesienia, a następnie, w przypadku pozytywnej weryfikacji, przekazać je niezwłocznie do organu wyższego stopnia. Organ nie wywiązał się ze swoich obowiązków, co nie może obciążać skarżącej. Nie wezwał skarżącej do uzupełnienia braków formalnych ponaglenia (pismo nie zostało własnoręcznie podpisane przez skarżącą) - stosownie do treści art. 64 § 2 k.p.a., ani też nie przekazał je do organu nadrzędnego - zgodnie z art. 37 § 4 k.p.a. Zupełnie je zbagatelizował, utwierdzając w przekonaniu skarżącą, że ponaglenie zostało prawidłowo złożone.

Dopiero na etapie odpowiedzi na skargę, co należy szczególnie podkreślić - miało miejsce ponad półtora roku od wniesienia przedmiotowego ponaglenia - organ zakwestionował, że skarżąca wniosła skutecznie ponaglenie. W sytuacji, gdy organ nie wzywał strony do uzupełnienia braków ponaglenia, a do niego należała ocena, czy pismo spełniało wymagania z art. 64 k.p.a., to na etapie postępowania sądowego brak jest podstaw do kwestionowania spełniania wymogów formalnych przez omawiane ponaglenie (por. A. Wróbel w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wydanie VIII, WKP 2020, komentarz do art. 37 k.p.a., teza 10; P. M. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego, LEX/el.2019, komentarz do art. 37 k.p.a., teza 12). W świetle powyższych rozważań, Sąd uznał, że skarżąca przed wniesieniem skargi, wniosła wymagane prawem ponaglenie. Organ nie wywiązał się ze wspomnianych powyżej obowiązków wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto, swoim zachowaniem organ zlekceważył szereg innych obowiązków nałożonych na niego przez ustawodawcę. Chociażby nałożony na niego w art. 9 k.p.a. obowiązek informowania strony. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Przypomnieć także należy, że w myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Przechodząc do oceny, czy w rozpoznawanej sprawie Wojewoda dopuścił się zarzucanej mu bezczynności i przewlekłości wyjaśnić należy, że przedmiotem skargi na bezczynność jest brak wydania określonego aktu w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Skarga ta stanowi zatem środek prawny mający na celu ochronę praw jednostki poprzez przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego likwidację stanu opieszałości występującą po stronie tego organu.

Z kolei przewlekłość postępowania należy traktować jako stan sprawy, którego zaistnienie sąd ocenia bez względu na to, czy organ wydał finalną decyzję, gdyż jest ona zjawiskiem (sytuacją) niezmiennym, co najwyżej stopniowalnym.

Stąd z przewlekłością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie a podejmowane przez niego działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia.

Podstawę prawną rozpoznania wniosku skarżącej stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; zwanej dalej jako: "u.ś.r."). Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wskazuje terminów załatwienia sprawy objętej przepisami o koordynacji systemów zabezpieczeń społecznych, dlatego należy odwołać się w tym zakresie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Stosownie do art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1); niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2); załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Zgodnie z art. 36 § 1 i 2 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy, ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.

Wskazane przepisy są konsekwencją przyjęcia w Kodeksie postępowania administracyjnego szeregu zasad mających wyrównywać relacje między organem, a stronami postępowania. Wśród zasad tych istotne znaczenie ma zasada szybkości postępowania, którą statuuje art. 12 k.p.a.

Organ administracji publicznej powinien prowadzić postępowanie w sposób sprawny, bez nieuzasadnionego wstrzymywania i przewlekania czynności procesowych, tak by zakończenie postępowania nastąpiło w najkrótszym możliwym terminie. Aczkolwiek w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że art. 35 § 1 k.p.a. należy rozumieć jako wskazówkę, by terminy załatwienia sprawy w nim określone traktować jako terminy maksymalne, należy mieć na uwadze, że ze względu na stopień skomplikowania spraw, nie każde przekroczenie przez organ ustalonych przez ustawodawcę terminów załatwiania spraw oznacza per se, że organ pozostaje w stanie bezczynności lub prowadzi postępowanie w sposób przewlekły. Konieczne jest bowiem poddanie ocenie istotnych okoliczności konkretnej sprawy, w tym w szczególności stopnia jej skomplikowania (zarówno w aspekcie prawnym, jak i przede wszystkim faktycznym), zaniechań lub wadliwości działań podejmowanych przez organ, a także postawy stron (zob. wyrok NSA z 24 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 3021/17).

Oceniając postępowanie zaskarżonego organu w świetle powyższych wytycznych Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z bezczynnością, jak i przewlekłością organu.

Nie jest w sprawie sporne, że wniosek skarżącej wpłynął do [...] Urzędu Wojewódzkiego już w dniu 22 sierpnia 2018 r., kiedy to Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w R. przekazał przedmiotowy wniosek. Co do zasady, postępowanie powinno zostać zakończone w terminach wynikających z art. 35 k.p.a., zaś określony w tym przepisie maksymalny termin dwóch miesięcy upłynął bezskutecznie już w 2018 r. Sąd zauważa również, że w prowadzonym postępowaniu Wojewoda uchybił obowiązkowi wynikającemu z art. 36 k.p.a., tj. nie zawiadamiał strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie podawał przyczyn tego stanu rzeczy i nie wskazywał nowego terminu załatwienia sprawy. Dodatkowo, na co warto zwrócić uwagę, wniesione do organu ponaglenie z 3 sierpnia 2019 r., jak również pisma ponaglające (z 4 czerwca 2020 r. oraz z 27 stycznia 2021 r.) złożone za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej zostały przez organ całkowicie zbagatelizowane (skarżąca nie otrzymała żadnej informacji zwrotnej).

Pierwszą czynność w sprawie Wojewoda podjął dopiero w dniu 1 lutego 2021r. (uzyskanie informacji z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów dotyczący weryfikacji danych o dochodach skarżącej), po wysłaniu przez skarżącą (w formie e-mail) ponownej wiadomości, w której wskazała, że złoży skargę do sądu, zatem po upływie dwóch i pół roku od wpływu wniosku. Kolejne zaś czynności organ podjął w sprawie dopiero w dniu 3 marca 2021 r., po miesiącu od pierwszej czynności, co miało miejsce po wniesieniu przez skarżącą skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na stanie faktycznym, wynikającym z akt sprawy przedstawionych przez organ. Stosownie do treści przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Z akt sprawy, jak i z odpowiedzi na skargę wynika, że mimo wpływu wniosku skarżącej do organu 22 sierpnia 2018 r. nie doszło do jego rozpoznania w zakresie ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczeń społecznych. Także w momencie wyrokowania przez Sąd sprawa nie była rozstrzygnięta. Wojewoda do dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie (24 czerwca 2021 r.) nie poinformował Sądu o załatwieniu sprawy.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę i zobowiązał organ do rozstrzygnięcia sprawy w terminie dwóch miesięcy od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności.

Orzekając w zakresie uregulowanym w art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd miał na względzie, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest zatem wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, gdyż wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. m.in. wyroki: WSA w Białymstoku z 11 maja 2017 r., sygn. akt II SAB/Bk 38/17; WSA w Łodzi z 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SAB/Łd 13/17; WSA w Krakowie z 22 marca 2017 r., sygn. akt II SAB/Kr 35/17).

W orzecznictwie sądowym zwraca się także uwagę, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Charakter rażący ma bezczynność o znamionach "wyjątkowej" (por. wyrok NSA z 26 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14), natomiast o rażącym naruszeniu prawa w postaci bezczynności (przewlekłości) może świadczyć zlekceważenie wnioskodawcy i jego żądania (por. wyrok NSA z 6 września 2016 r., sygn. akt I OSK 296/15 oraz wyrok z 26 lutego

2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14). Kierując się przedstawionymi wyżej kryteriami oceny, biorąc pod uwagę czas trwania postępowania, jak i opisaną wyżej postawę organu, Sąd uznał, że bezczynność i przewlekłość organu w prowadzonym postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd podkreśla, że niedopuszczalna jest sytuacja, w której nie są podejmowane żadne czynności w sprawie przez dwa i pół roku, zwłaszcza przy kompletnym ignorowaniu nałożonych w art. 36 k.p.a. powinności.

Nie sposób nie zauważyć również i raz jeszcze podkreślić, że w całym toczącym się postępowaniu administracyjnym pierwszym pismem kierowanym do strony było wezwanie z dnia 3 marca 2021 r., wystosowane do strony dopiero po złożeniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Powyższe stanowi, że w prowadzonym w sprawie postępowaniu zaistniała oczywista bezczynność i przewlekłość organu, stanowiąca naruszenie zasad i terminów określonych w art. 35, art. 36 i art. 37 § 4 oraz w art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 12 k.p.a. Jednocześnie należy podkreślić, że stwierdzona bezczynność i przewlekłość wynikała wyłącznie z postawy (zaniechań) organu oraz, że do zaistniałej sytuacji (tj. niepodejmowania przez organ żadnej wymaganej dla etapu i stanu sprawy czynności procesowej) nie przyczyniła się strona skarżąca. Podkreślenia wymaga również to, że sytuacja, w której strona czeka tak długo, jak w rozpoznawanej sprawie, na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej.

Stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność/przewlekłość, może orzec z urzędu albo na wniosek strony

o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

Zauważyć należy, na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a., że fakt bezczynności/przewlekłości, nawet w stopniu rażącym, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego. Gdyby bowiem był taki zamiar ustawodawcy wówczas brzmienie przepisu miałoby treść odmienną, obligując wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej, a nie jedynie ustanawiając taką możliwość. Obowiązujące w tej kwestii fakultatywne jedynie działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka należy całkowicie do oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Bez wątpienia przyznanie na gruncie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej winno być zatem zastrzeżone jedynie do wyjątkowych przypadków, uzasadnionych szczególnie drastycznymi i zawinionymi uchybieniami zasad efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy (wyrok WSA we Wrocławiu z 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II SAB/Wr 40/17).

W orzecznictwie sformułowano pogląd, że przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyroki WSA w Warszawie z 19 maja 2017 r., sygn. akt IV SAB/Wa 294/16 oraz wyrok WSA w Gliwicach z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt III SAB/Gl 72/19).

Sąd, mając na uwadze powyższe rozważania, a także mając na uwadze opisaną postawę organu, który przez tak długi okres czasu nie poczynił żadnych kroków, aby rozpoznać sprawę, uchybiając przy tym wszelkim obowiązkom nałożonym na niego przez przepisy prawa, kierując się zapisami art. 149 § 2 p.p.s.a., postanowił przyznać na rzecz skarżącej od organu sumę pieniężną w wysokości 2.000 zł. Przyznana skarżącej kwota, w ocenie Sądu, będzie w wystarczający sposób spełniała zarówno rolę prewencyjną, jak i kompensacyjną, zwłaszcza w sytuacji tak długotrwałego oczekiwania na rozstrzygnięcie sprawy, tj. ponad dwa lata i pół roku, a jej wysokość spełnia niewątpliwie kryterium przewidziane w art. 154 § 6 p.p.s.a. Trzeba w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że wniosek, który zapoczątkował postępowanie w sprawie został złożony przez skarżącą w dniu 6 sierpnia 2018 r.

Natomiast Sąd odstąpił od wymierzenia grzywny organowi, którą przewiduje również art. 149 § 2 p.p.s.a., z uwagi na negatywne skutki finansowe dla organu administracji publicznej wywołane przyznaniem sumy pieniężnej na rzecz strony skarżącej. Zdaniem Sądu oczekiwaną funkcję prewencyjną spełnia wystarczająco instytucja zasądzenia wspomnianej sumy pieniężnej.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).