Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 822/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 6, art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5, art. 17b ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 par. 1 i art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Tomasz Furmanek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 8 sierpnia 2022 r. nr SKO.4141.367.22 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 sierpnia 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., oraz art. 17 i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 615 ze zm.), zwanej u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Wartkowice z dnia 8 lipca 2022r. odmawiającą przyznania M. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem R. R.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że mąż wnioskodawczyni – R. R., ur. [...]., legitymuje się orzeczeniem o [...] (wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzecznoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 12 sierpnia 2021r., Nr akt [...]), a zatem spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki, wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Jednakże organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w przedmiotowej sprawie występuje okoliczność, która w ocenie organu I instancji nie pozwoliła na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla M. R. w związku ze sprawowaniem opieki nad R. R., ponieważ - jak wynika z akt sprawy - nie da się ustalić daty powstania [...] R. R. [...] R. R. nie powstała zatem w terminie określonym przez ustawodawcę. Oznacza to, zdaniem organu I instancji, że w sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., co uniemożliwia uwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad [...] mężem.

Z powyższym stanowiskiem organu I instancji Kolegium się nie zgodziło i wskazało, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, orzekł niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W ocenie organu odwoławczego, pominięcie przez organ I instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia.

W dalszej kolejności Kolegium wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji uznał, że w sprawie występuje również negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odnosząc się do powyższego organ odwoławczy wskazał, że istnieje utrwalone już stanowisko sądów administracyjnych, że cyt. wyżej przepis powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.

Jednakże – zdaniem Kolegium - w przedmiotowej sprawie występuje inna okoliczność, która, uniemożliwia uwzględnienie wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odniesieniu do powyższego organ odwoławczy wyjaśnił, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma ustalenie, czy w tym konkretnym stanie faktycznym zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia (tu: rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego) przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Kolegium podkreśliło, że dokonało weryfikacji oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, przeprowadzając w tym zakresie postępowanie wyjaśniające, które doprowadziło do konkluzji, że skarżąca nie spełnia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. Z materiału dowodowego sprawy wynika bowiem, że M. R. jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,5734 ha fizyczne/7,6091 ha przeliczeniowego. Wnioskodawczym oświadczyła, że nie wykonuje pracy w tym gospodarstwie od 1 czerwca 2022r., nie ma też inwentarza. Prace w gospodarstwie wykonuje w jej zastępstwie jej syn. Oświadczyła ponadto, że w związku z posiadanym gospodarstwem rolnym pobiera płatności bezpośrednie i obszarowe oraz zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Dopłaty są wykorzystywane przez nią na inwestycje w gospodarstwo (zakup nawozów i innych potrzebnych materiałów). Z oświadczenia z dnia 1 sierpnia 2022r. wynika ponadto, że w roku 2022r. M. R. złożyła wniosek o dopłaty bezpośrednie i płatności obszarowe w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Twierdzi, że w dniu 1 czerwca 2022r. (potwierdzenie zawarcia umowy dokonane przez Wójta Gminy W. w dniu 29 lipca 2022r.) zawarła z synem umowę dzierżawy i to on będzie teraz występował o dopłaty (w roku 2023) i zwrot akcyzy.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że przesłanki pobierania płatności są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W świetle art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 marca 2006r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 846) zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu. Za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U . z 2020r. poz. 333), o którym mowa w art. 3 pkt 6 ustawy, uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego użyte w ustawie określenia "rolnik" oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli mówiąc inaczej "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: - produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Zatem posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym Warunkiem otrzymania płatności. Na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 9 ustawy z 5 lutego 2015 r.).

Nadto Kolegium podniosło, że o dopłaty bezpośrednie może ubiegać się jedynie osoba, która prowadzi działalność rolniczą i jest w posiadaniu gruntów rolnych na dzień 31 maja danego roku, przy czym aby je uzyskać niezbędnym jest, by grunt był wykorzystywany rolniczo przez cały rok. Nie ma przy tym znaczenia, czy będzie to robił wnioskodawca, czy też inna osoba (np. dzierżawca) w jego imieniu. Wniosek może zostać wycofany w każdym czasie. Płatności przyznawane są na dany rok, bez możliwości ich podzielenia na poszczególne miesiące. W sytuacji oddania gruntów w dzierżawę już po złożeniu wniosku o dopłaty bezpośrednie dzierżawca nie nabywa uprawnienia do wystąpienia z takim wnioskiem w swoim imieniu w danym roku. Może on natomiast ubiegać się o nie w kolejnym roku kalendarzowym, jeżeli grunty pozostaną nadal w jego władaniu. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego powoduje utratę uprawnienia do wypłaty dopłat bezpośrednich i obszarowych (notatka służbowa z dnia 4 sierpnia 2022r.).

Organ odwoławczy wskazał, że zawiadomił skarżącą w trybie art. 79 a k.p.a., iż popieranie płatności bezpośrednich i obszarowych świadczy o niezaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego (pismo z dnia 27 lipca 2022r., znak: SKO.4141.367.22). W odpowiedzi na powyższe strona wskazała, że wystąpiła z wnioskiem o dopłaty, gdyż była do tego zobowiązana jako właściciel gospodarstwa. Nie wycofała wniosku o przyznanie dopłat, co jest równoznaczne z tym, że nadal, choć już nie osobiście, prowadzi działalność rolniczą.

W świetle powyższego organ II instancji uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co uzasadnia odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie Kolegium odwołało się do uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012r., sygn. akt I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40, Lex nr 1230181), w której wskazało, że rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła M. R., nie zgadzając się z decyzją organu II instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego, ale nie zajmuje się pracą w nim od momentu, gdy jej mąż zachorował, tj. od stycznia 2021r. Dodała, że prace te wykonywał syn, występowała natomiast o dopłaty jako właściciel, ale środki te przekazywała synowi na zakup potrzebnych środków do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Skarżąca wskazała, że umowę dzierżawy zawarła 1 czerwca 2022r. Wnioski o akcyzę składała na podstawie faktur za zakupione paliwo, jednak syn faktycznie użytkował maszyny oraz paliwo do nich. Dodała, że nie wiedziała, że nie tylko właściciel gospodarstwa może występować z wnioskiem o dopłaty obszarowe.

Motywując skargę skarżąca podniosła także, że syn nie mieszka z nimi i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a ona wraz z mężem utrzymują się z renty chorobowej męża.

Nadto skarżąca wskazała, że do końca maja 2022r. był termin składania wniosków o dopłaty obszarowe i wystąpiła z tym wnioskiem, a uzyskane środki przekaże synowi na kolejne zakupy nawozów i innych potrzebnych środków.

Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że mąż w styczniu 2021r. przebył udar i zawał, co zmieniło ich życie. Wskazała, że mąż jest [...] i od kiedy zachorował wymaga jej opieki i pomocy całą dobę.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r., poz. 329 z późn. zm.), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 1842), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do art. 15 zzs4 ust.3. ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 30 listopada 2020r., II OPS 6/19, wyraził pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".

Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 16 listopada 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 10 października 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku w związku z oświadczeniem skarżącej o braku możliwości technicznych uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie tego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 16 listopada 2022 r.

Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. DzU z 2022 r. poz. 615 z późn. z,.) – dalej zwana u.ś.r. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: pkt 1 - matce albo ojcu, pkt 2 - opiekunowi faktycznemu dziecka, pkt 3 - osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pkt 4 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Art. 17 ust. 1 b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Świadczenie pielęgnacyjne według art. 17 ust. 5 u.ś.r. nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Stosownie zaś do treści art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1).

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).

Z kolei pod pojęciem gospodarstwa rolnego na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca rozumie gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 3 pkt 6 u.ś.r.).

Sąd podziela pogląd przywołany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 25 roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w omawianym orzeczeniu nie skorzystał z tej możliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa. W konsekwencji, jak prawidłowo wywiodło Kolegium, organ I instancji nie mógł odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie czy organ prawidłowo odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stojąc na stanowisku, że nie spełnia ona przesłanek określonych w art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ pomimo złożonego w toku postępowania oświadczenia, nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie.

Przywołane powyżej unormowania wskazują, że ustawodawca ściśle sprecyzował warunki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które musi spełniać wnioskodawca (osoba sprawująca opiekę) oraz osoba wymagająca opieki, przy jednoczesnym braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jeśli jednak opiekunem osoby niepełnosprawnej jest rolnik, przesłanką uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie prowadzenia przezeń gospodarstwa rolnego. W tym celu rolnik powinien złożyć stosowne oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wspomniane oświadczenie stanowi dowód w sprawie, zatem obowiązkiem organu jest jego ocena na zasadach ogólnych zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami procesowymi zdefiniowanymi w przepisach art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (por.: wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej powoływana jako CBOSA).

W niniejszej sprawie organy ustaliły, że skarżąca jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,5734 ha fizyczne/7,6091 ha przeliczeniowego.

Mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o [...], Jak wynika z wypisu z treści orzeczenia Lekarza Rzecznoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 12 sierpnia 2021r. został uznany za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym od nie da się ustalić do sierpnia 2022 r. oraz okresowo niezdolny do samodzielnej egzystencji od nie da się ustalić do sierpnia 2022 r.

Skarżąca w dniu 1 sierpnia 2022 r. złożyła oświadczenie, z którego treści wynika, że nie wykonuje pracy w powyższym gospodarstwie od 1 czerwca 2022 r. Skarżąca oświadczyła, że w roku 2021 syn skarżącej wykonywał fizycznie prace w gospodarstwie, przy czym wskazała, że prace polowe i żniwa wykonywał z tego powodu, że skarżąca nie ma prawa jazdy. Podała także, iż ze względu na stan zdrowia męża "wyprzedaliśmy w tamtym roku zwierzęta". Skarżąca pobiera płatności bezpośrednie i obszarowe oraz zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystanego do produkcji rolnej a dopłaty są wykorzystywane na inwestycje w gospodarstwo rolne. Według oświadczenia skarżącej, w roku 2022 złożyła ona wniosek o dopłaty bezpośrednie i płatności obszarowe w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W związku z tym, iż (jak oświadczyła) w dniu 1 czerwca 2022 r, zawarła umowę, na mocy której oddała gospodarstwo rolne w dzierżawę swojemu synowi – to on będzie występował o dopłaty w roku 2023 oraz o zwrot akcyzy. Do oświadczenia załączona została umowa zatytułowana "umowa dzierżawy", opatrzona datą 1 czerwca 2022 r., której zawarcie potwierdził Wójt Gminy W. w dniu 29 lipca 2022 r. Z treści umowy wynika, że skarżąca przekazuje przedmiotowe gospodarstwo rolne synowi tytułem dzierżawy "bez świadczeń".

W związku z powyższymi ustaleniami faktycznymi, na podkreślenie zasługuje to, że prawne przesłanki pobierania płatności są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W myśl art. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatności bezpośrednie oraz przejściowe wsparcie krajowe są przyznawane rolnikowi, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności i tego wsparcia określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 tej ustawy użyte w ustawie określenie "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Z kolei działalność rolnicza, wg art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, oznacza: produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Przez gospodarstwo rolne, w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 333), rozumie się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej.

Trafnie zatem przyjął organ odwoławczy, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście prowadzą gospodarstwo rolne a pobieranie płatności bezpośrednich i obszarowych świadczy o niezaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, o czym Kolegium zawiadomiło skarżącą pismem z dnia 27 lipca 2022 r. Celem systemu wsparcia bezpośredniego jest bowiem finansowe wspieranie rolników, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne. Dopłaty nie są przewidziane dla właścicieli, którzy dysponując jedynie tytułem własności, nie zajmują się szeroko ujmowaną produkcją rolną. Wobec tego uznać należy, że skarżąca jako wnioskująca o dopłaty bezpośrednie i płatności obszarowe oraz jako poborca tych płatności jest jednocześnie rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, mimo że, jak sama wskazuje, osobiście nie wykonuje prac polowych i nie wykonywała ich także w roku 2021.

Mając zatem na uwadze całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdzić należy, że prawidłowe jest stanowisko przyjęte przez organ odwoławczy, wedle którego skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie spełnia wymogu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Sąd zważył także stanowisko wyrażone przez pełnomocnika skarżącej w piśmie z dnia 7 grudnia 2022 r., w którym podnosi, że skarżąca nie pracuje i zajmuje się wyłącznie opieką nad mężem, zaś uprawą gospodarstwa rolnego zajmuje się wyłącznie syn skarżącej, który jako jedyny z rodziny posiada odpowiednie kwalifikacje i warunki, aby zajmować się pracą na roli. W ocenie Sądu powyższe stanowisko nie pozostaje w sprzeczności z ustaleniami organów. Jest ono zgodne także z wcześniejszym oświadczeniem skarżącej co do tego, że od roku 2021 fizycznie prace w gospodarstwie wykonywał syn, nie zaś skarżąca osobiście. Pełnomocnik w swym stanowisku podaje, że przyczyną takiego stanu rzeczy jest to, że syn posiada odpowiednie kwalifikacje. Skarżąca we wcześniejszym oświadczeniu, jako przyczynę wykonywania prac polowych i żniw przez syna wskazywała to, że skarżąca nie ma prawa jazdy.

Ponadto trafnie organ przywołuje uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 (CBOSA), w której NSA zwrócił słusznie uwagę, iż rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Opieka nad osobą niepełnosprawną, a nie inne przyczyny, musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, zarządzania tym gospodarstwem.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, iż postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 7 w zw. z art. 80, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Ustalenia faktyczne dokonane zostały na podstawie kompletnego materiału dowodowego sprawy i należy ocenić je jako prawidłowe. Uzasadnienie decyzji sporządzone zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.; organ wskazał i wyjaśnił ustalone fakty oraz dowody, na których się opierał, wyjaśnił także prawidłowo podstawę prawną decyzji.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

ES