Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 896/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Prezes Głównego Urzędu Ceł
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie WSA Maciej Dybowski As. sąd. Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2006 r. sprawy ze skargi A.T.I. sp. z o.o. w Z. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...] w przedmiocie podwyższonej opłaty drogowej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w R. na rzecz Radcy Prawnego D. P. kwotę 215 ( dwieście piętnaście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/I. Kucznerowicz /-/E. Makosz-Frymus /-/M. Dybowski MW


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2001r, nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego w R., na podstawie art. 104 § 1 kpa, § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27.06.2000r w sprawie opłat drogowych w zw. z rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1.04.1999r w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. nr 44, poz. 432 Dyrektor Urzędu Celnego w O. obciążył spółkę A T sp. z o.o z w Z. podwyższoną opłatą drogową w wysokości 502,06zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.

W uzasadnieniu orzeczenia Dyrektor Urzędu Celnego stwierdził, że zgodnie z art. 61 ust. 11 ustawy z dnia 20.06.1997 r. Prawo o ruchu drogowym ( Dz. U. nr 98, poz. 602 ze zm.) przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała. Organ wskazał, że karę pieniężną nałożoną na podstawie kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu [...].11.2001r o godz. [...] i potwierdzonej zapisem protokołu nr [...]

W odwołaniu złożonym od powyższej decyzji Skarżąca wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniosła, że decyzja została wydana w oparciu o przepis § 9 rozporządzenia w sprawie opłat drogowych, który rażąco narusza zasadę proporcjonalności wynikającą z art. 2 i 92 Konstytucji RP. Nadto, że decyzja jest niezgodna z przepisami prawa tj. art. 13 ust. 4 ustawy o drogach publicznych, a w związku z tym , że została wydana z naruszeniem obowiązującego prawa. Dodatkowo Skarżący twierdzi, że naruszono także art. 7kpa oraz art. 8 i 10 kpa.

Decyzją z dnia [...].01.2002r nr L.dz. [...], na podstawie art. 138§ 1 pkt. 1 kpa , art. 13 ust. 2 pkt.3, ust.2a i ust. 2b, art. 40b ust.1 i ust.2 ustawy z dnia 21.03.1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 71, poz. 838 ze zm.) oraz § 2 ust. 2, § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27.06.2000r w sprawie opłat drogowych Prezes Głównego Urzędu Ceł w W. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych za przejazd pojazdów publicznych, o których mowa w ust. 2 pkt. 3 bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za nie uiszczenie opłat , o których mowa w ust. 2 pkt. 4 pobiera się opłaty podwyższone. Stosownie do art. 40b ust. 1 ustawy z dnia 21.03.1985 r. o drogach publicznych osoby upoważnione przez dyrektora urzędu celnego są uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym.

Art. 40b ust.2 stanowi, że w razie przekroczenia dopuszczalnej masy, nacisków osi lub wymiarów pojazdów, urzędy celne pobierają opłaty ustalone zgodnie z art. 13 ust. 4. Ze wskazanych przepisów wynika, że pobór opłat drogowych ma charakter obligatoryjny. W niniejszej sprawie organ celny na podstawie przyznanych mu uprawnień dokonał pomiarów osi, masy całkowitej i wymiarów pojazdu.

Czynności ważenia dokonano wagą samochodową do ważenia pojazdów, znak typu[...], nr fabryczny[...], posiadającą ważne świadectwo legalizacji z dnia [...].10.2001r., nr [...], wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z. Wagi typu [...] zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów przez Prezesa Głównego Urzędu Miar na mocy decyzji nr [...]. Urządzenie w chwili dokonywania pomiaru było sprawne technicznie i w związku z tym trudno kwestionować otrzymane wyniki pomiaru. Wynik ważenia dynamicznego pojazdu jest drukowany przez urządzenie elektroniczne zainstalowane na wadze. Dla zapewnienia prawidłowego wjazdu na urządzenie pomiarowe, zamontowane są specjalne oznaczenia wskazujące sposób wykonania czynności przejazdu, a wynik ważenia uzyskiwany jest za pomocą programu komputerowego. W przypadku nieprawidłowości przejazdu przez punkt kontrolny, komputer sygnalizuje tę nieprawidłowość przerywając proces ważenia oraz komunikuje o konieczności ponownego przejazdu przez wagę.

Błędne wskazanie wagi, tj. wskazanie, którego błąd przekracza wartość błędu dopuszczalnego może wystąpić w przypadku niezachowania odpowiednich warunków pomiaru, co powinno być sygnalizowane przez wagę i pomiar w takim przypadku powinien być powtórzony. Brak sygnalizacji oznacza, że nie ma podstaw do kwestionowania wyniku pomiaru i powtórzenie pomiaru nie jest potrzebne. Jak wynika z wydruku komputerowego uzyskanego z wagi, w procesie ważenia nie miały miejsca żadne nieprawidłowości. W związku z tym nie zachodziła konieczność ponownego dokonania pomiaru.

Wynik ważenia dynamicznego odzwierciedla stan faktyczny pojazdu bezpośrednio po zjechaniu z drogi publicznej, czyli wskazuje z jakim faktycznym obciążeniem osi przemieszczał się po drodze.

Zasady ustalania i pobierania opłat za przejazdy po drogach publicznych pojazdów o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających określone wielkości określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27.06. 2000r w sprawie opłat drogowych.

Zgodnie z § 2 ww. rozporządzenia za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, gdzie jest dopuszczony ruch pojazdów o naciskach osi do 100kN dla osi pojedynczej opłata w zł za 1 km w przypadku przekroczenia nacisku osi ponad 100kN do 105kN wynosi 0,60. W myśl § 10 rozporządzenia wysokość opłat drogowych, o których mowa w § 2 ust. 2 podlega zmianom odpowiadającym średniorocznemu wskaźnikowi cen i usług konsumpcyjnych, licząc od następnego miesiąca po miesiącu, w którym wskaźnik ten został ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ww. wskaźnik ogłoszony został w komunikacie z dnia 15.01.2001r i wyniósł 10,1%.

Organ celny I instancji prawidłowo zatem przyjął do obliczenia wysokości opłaty drogowej kwotę 0,6606 tj. podwyższoną o ww. wskaźnik. W niniejszej sprawie organ wymierzył opłatę drogową podwyższoną o 90%. Zgodnie bowiem z § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie opłat drogowych w przypadku stwierdzenia, że przejazd pojazdu nienormatywnego odbywa się bez właściwego zezwolenia, wysokość opłaty, określona w § 2 ust. 2 ulega podwyższeniu o 90% - w przypadku przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej i nacisków osi.

Wielokrotnie NSA w swoich wyrokach podnosił, że obciążenie przewoźnika opłatami drogowymi za przejazd pojazdem nienormatywnym jest obligatoryjne. Stanowisko takie znalazło potwierdzenie m. in. w wyrokach NSA II SA 1735/97, II SA 191/98, II SA 1649/97, II SA 1382/97. W odpowiedzi na zarzut niezgodności przepisów z art. 2 i art. 92 Konstytucji RP, nie dotyczy on stanu prawnego, jaki ma miejsce w niniejszej sprawie. Obecna regulacja prawna jest regulacją obowiązującą, rozporządzenie z dnia 27.06.2000r w sprawie opłat drogowych nie zostało uchylone, nie stwierdzono także jego niezgodności z Konstytucją. Co do zarzutu nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności, organ wyjaśnił, że dokonując pomiaru nacisków na osie oraz wymierzając opłaty z tytułu przekroczenia dopuszczalnych nacisków organy celne wykonują czynności zlecone i nie mają podstaw do odstąpienia od poboru opłaty z powodu na przykład braku winy przewoźnika czy też braku możliwości wcześniejszego dokonania pomiarów we własnym zakresie. Organy celne nie mają również wpływu na wysokość opłaty, która jest określana na mocy przepisów prawa. Prezes GUC nie stwierdził też naruszenia art. 10 kpa. Zebrany materiał dowodowy ogranicza się do protokołu ważenia, tak jak we wszystkich tego rodzaju sprawach, a strona została z nim zapoznana, chociaż odmówiła podpisania protokołu, nie podając zresztą przyczyn odmowy.

Na powyższą decyzję spółka A.T.I. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy w P., domagając się uchylenia tej decyzji.

W uzasadnieniu Skarżąca twierdzi, że nastąpiło naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Nadto, że naruszono przepisy postępowania określone w treści art. 8, 9, 10 i 15 kpa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w R. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie organy administracji publicznej dopuściły się bowiem naruszenia podstawowej zasady postępowania administracyjnego - zasady prawa do czynnego udziału strony w postępowaniu ( art. 10 kpa ). Przepis ten nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zagwarantowania każdej stronie czynnego udziału i to w każdym stadium postępowania oraz umożliwienia stronie jeszcze przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasada ta ma na celu czynny współudział strony w dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego i prawnego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w hipotezie art. 7 kpa. W tej sprawie organ I instancji przed wydaniem decyzji nie zawiadomił strony o możności zapoznania się z aktami sprawy oraz złożenia końcowego oświadczenia i nie zamieścił w aktach adnotacji o przyczynach odstąpienia od tej zasady.

Organ I instancji nie zawiadomił Strony o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 kpa ), nie umożliwił spółce wzięcia czynnego udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania wynikał z istoty i specyfiki owego postępowania - w ciągu doby na dużym przejściu granicznym w [...] odprawiane są setki pojazdów ciężarowych, oczekujących często w długich kolejkach. Zarówno w interesie przewoźników, jak i właścicieli pojazdów, kierowców i służb celnych jest, by ważenie pojazdów i ich odprawa, toczyły się sprawnie. Dopełnienie wymogu doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania, przy uwzględnieniu kilkudniowego obrotu pocztowego, wiązałoby się z praktycznym paraliżem ruchu pojazdów, a kilkudniowe oczekiwanie godziłoby przede wszystkim w interes samych przewoźników i podmiotów dokonujących transgranicznego obrotu towarowego. Obiektywnie niemożliwe było doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania, jak i umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego i złożenia ewentualnych wniosków dowodowych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (art. 10 kpa).

Bezsporne jest jednak to, że na dalszym etapie postępowania było możliwe zapewnienie Stronie czynnego udziału w postępowaniu, co nie miało miejsca. Nie ulega wątpliwości, że pozbawienie strony możliwości obrony jej praw w postępowaniu należy oceniać nie na danym etapie postępowania, lecz w całym postępowaniu ( odpowiednio - orzeczenie SN z 24.05.1949r - C 487/49 z glosą B. Dobrzańskiego i J. Witeckiego - P i P 1/50/118; 21.06.1061 - 3 CR 953/60 z glosą W. Siedleckiego - NP.1/63/117; wyrok SN z 20.01.1966 - II PR 371/65- OSNC 10/66/172 z glosą B. Dobrzańskiego - NP.11/66/1444 ).

Strona nie miała takiej możliwości nawet na etapie postępowania przed organem II instancji. W ocenie Sądu organy nie zapewniły przestrzegania wszystkich reguł postępowania dowodowego. Z tych tez powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd nie podziela jednak pozostałych zarzutów Skarżącego.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21.03.1985 r. o drogach publicznych w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które w myśl art.13 ust.2 pkt. 3 mogły być pobierane m.in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie , naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Z kolei art.13 ust. 2a stanowił, że za przejazd po drogach publicznych tych pojazdów bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruch drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, których wysokość określał załącznik do ustawy.

Stosownie do art. 40b ust. 1 ustawy osoby upoważnione przez dyrektora urzędu celnego są uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym. Artykuł 40 b ust.2 stanowi, że w razie przekroczenia dopuszczalnej masy nacisków osi lub wymiarów pojazdów, urzędy celne pobierają opłaty ustalone zgodnie z art. 13 ust. 4 ustawy. Z tych przepisów wynika jasno, że pobór opłat drogowych ma charakter obligatoryjny.

Organ celny dokonał pomiarów nacisków osi i masy całkowitej pojazdu.

Czynności ważenia dokonano wagą samochodową do ważenia pojazdów, znak typu [...], nr fabryczny [...], posiadającą ważne świadectwo legalizacji z dnia [...].10.2001r, nr [...], wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z. Wagi tego typu zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów przez Prezesa Głównego Urzędu Miar na mocy decyzji, nr [...], określającej m.in. konstrukcję , wykonanie i zainstalowanie wagi a także jej właściwe stosowanie. Urządzenie w chwili dokonywania pomiaru było sprawne techniczne i w związku z tym brak jakichkolwiek podstaw do kwestionowania wyników pomiaru.

Dla zapewnienia prawidłowego wjazdu na wagę zamontowane są specjalne oznaczenia wskazujące sposób wykonania czynności pojazdu a wynik ważenia jest uzyskiwany za pomocą programu komputerowego. W przypadku nieprawidłowości przejazdu przez punkt kontrolny, komputer sygnalizuje tę nieprawidłowość przerywając proces ważenia oraz komunikuje o konieczności ponownego przejazdu przez wagę.

Mając na uwadze te okoliczności w ocenie Sądu proces ważenia został przeprowadzony prawidłowo. Brak było zatem jakichkolwiek podstaw do kwestionowania prawidłowości dokonanego pomiaru. Organ celny I instancji przeprowadził badanie pomiaru nacisków osi i masy pojazdu przy pomocy stacjonarnej wagi posiadającej ważną legalizację. Przewożący towar w trakcie badania jak i bezpośrednio po nim nie wskazał żadnych okoliczności, świadczących o nieprawidłowym ważeniu a jedynie nie podpisał protokołu, nie podając przyczyny.

Na marginesie należy zauważyć, że samochody poruszają się po drogach publicznych z nieporównywalnie większą prędkością i większym przyspieszeniem, w związku z czym związane z przyspieszaniem przeciążenia osi przekraczające dopuszczalne normy są znacznie większe i muszą się niekorzystnie odbijać na jakości dróg. Nie można zatem przyjąć , ze tak niewielkie wahania prędkości , jakie mogą zaistnieć w trakcie ważenia prowadzą do zafałszowania prawdziwych danych dotyczących nacisków na osie. Ponadto trzeba pamiętać, że legalizacja wagi świadczy o prawidłowości jej działania w każdym miejscu i w każdych warunkach opisanych w instrukcji wagi (por. wyrok NSA z dnia 12.02.1998r., sygn. II SA 1409/97).

Integralną część decyzji stanowi protokół kontroli pojazdu nr [...] który to dokument doręczono Stronie a kierowcy przedstawiono także raport ważenia, w którym podano dane pojazdu, kierowcy, naciski na poszczególne osie, prędkość pojazdu oraz szerokość i długość pojazdu, jak i odległości pomiędzy osiami pojazdu. Dane te znalazły odzwierciedlenie w tymże protokole. Strona miała możliwość ustosunkowania się do jego treści.

Organy nie naruszyły także art. 8 kpa.

Brzmienie art.13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych nie pozostawia wątpliwości co do tego, że za przejazd pojazdem po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt. 3 ustawy (tj. pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach), bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za nieziszczenie opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 4 pobiera się opłaty podwyższone.

Niezasadny jest także zarzut niezgodności przepisu, na podstawie, którego dokonano wymiaru opłaty z Konstytucją RP. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.04.1999r stwierdzający, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14.10.1994r w sprawie opłat drogowych jest niezgodny z art. 2 i art. 92 Konstytucji RP jest zarazem niezgodny z art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 21.03.1995r o drogach publicznych dotyczy innego stanu prawnego, niż mający miejsce w niniejszej sprawie. Rozporządzenie z dnia 27.06.2000r w sprawie opłat drogowych nie zostało uchylone, nie stwierdzono też jego niezgodności z Konstytucją.

W związku z powyższym na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art.97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

/-/I. Kucznerowicz /-/E. Makosz-Frymus /-/M. Dybowski

MW