Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1790/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w W. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku A. [...] S.A. ("Skarżąca", "Strona", "Spółka") na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] stycznia 2018 r., którymi objęto zaległości w podatku od towarów i usług za okres od maja 2012 r. do grudnia 2012 r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł plus odsetki. Tytuły wykonawcze doręczono Spółce w dniu 23 stycznia 2018 r.

W celu wyegzekwowania należności objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W., działając jako organ egzekucyjny, na podstawie art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej także: "upea", "ustawa egzekucyjna"), zawiadomieniami z dnia 18 stycznia 2018 r. dokonał czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego odpowiednio w [...] Bank S.A. oraz Banku W. [...] S.A. Obydwa banki poinformowały o przeszkodzie w realizacji zajęcia spowodowanej brakiem środków na koncie.

Następnie działając na podstawie art. 89 § 1 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny wystosował zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności:

z dnia [...] stycznia 2018 r. w L. [...] Sp. z o.o. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 22 stycznia 2018 r. Spółka pismem z dnia 24 stycznia 2018 r. poinformowała o braku jakichkolwiek zobowiązań wobec A. [...] S.A.;

z dnia [...] lutego 2018 r. w O. [...] Sp. z o.o. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 7 lutego 2018 r. Spółka pismem z dnia 15 lutego 2018 r. poinformowała o braku jakichkolwiek zobowiązań wobec A. [...] S.A.;

z dnia [...] lutego 2018 r. w P. [...] Sp. z o.o. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 6 lutego 2018 r. Spółka pismem z dnia 6 lutego 2018 r. poinformowała o braku jakichkolwiek zobowiązań wobec A. [...] S.A.;

z dnia [...] lutego 2018 r. w B. [...] Sp. z o.o. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 6 lutego 2018 r. Spółka pismem z dnia 12 lutego 2018 r. poinformowała o braku jakichkolwiek zobowiązań wobec A. [...] S.A. - z dnia 1 lutego 2018 r. w M. [...] Sp. z o.o. Zawiadomienie uznano za doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 19 lutego 2018 r. (doręczenie w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej także: "K.p.a.").

Zawiadomienia z dnia 1 lutego 2018 r. doręczono zobowiązanej Spółce w dniu 6 lutego 2018 r.

Zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności w Zakładach Chemicznych O. [...] S.A. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 13 lutego 2018 r., natomiast zobowiązanej Spółce w dniu 9 lutego 2018 r. Dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 14 lutego 2018 r. poinformował o braku jakichkolwiek zobowiązań wobec A. [...] S.A.

[...] S.A. pismem z dnia 30 stycznia 2018 r. wniosła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Pismem z dnia 19 lutego 2018 r. A. [...] S.A. wniosła skargę na czynności egzekucyjne.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. oddalił skargę na czynności egzekucyjne.

W wyniku wniesionego zażalenia na powyższe rozstrzygnięcie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("Dyrektor", "Organ II instancji") postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji i orzekając co do istoty uznał skargę na czynności egzekucyjne za zasadną.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. uznał zarzuty za nieuzasadnione.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z dnia 6 kwietnia 2018 r. Spółka wniosła zażalenie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. uznał zarzuty za nieuzasadnione, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. utrzymał z mocy postanowienie organu I instancji.

Od powyższego rozstrzygnięcia została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Z informacji uzyskanych z Ministerstwa Cyfryzacji w wyniku złożenia wniosku w sprawie udostępnienia danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów ustalono, że Spółka posiada środki transportu, na których dokonano zastawu skarbowego. Pismem z dnia 15 listopada 2018 r. A. [...] S.A. poinformowała, że samochody na które został dokonany zastaw skarbowy zostały sprzedane i nie są własnością Spółki.

Z informacji uzyskanej z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że Spółka nie posiada żadnych nieruchomości.

Działając w oparciu o art. 36 u.p.e.a. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. pismem z dnia 14 listopada 2018 r. wezwał B. Z. do przesłania umowy najmu lokalu dla A. [...] S.A. jeśli nadal jest aktualna, bądź rozwiązania umowy najmu.

Pismem z dnia 14 listopada 2018 r., a w wyniku braku odpowiedzi również pismem z dnia 16 stycznia 2019 r. organ egzekucyjny wezwał Spółkę A. [...] S.A. do złożenia informacji dotyczących majątku Spółki. Spółka pomimo pisemnej informacji, że odpowiedź zostanie udzielona do dnia 10 grudnia 2018 r. nie dokonała tej czynności.

Działając na podstawie art. 89 § 1 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny zawiadomieniami:

- z dnia [...] lutego 2019 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności w T. [...] S.A. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 20 lutego 2019 r. Brak odpowiedzi od dłużnika pomimo dwukrotnego ponaglenia.

- z dnia [...] lutego 2019 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności w A. [...] Sp. z o.o. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 20 lutego 2019 r. Brak odpowiedzi od dłużnika pomimo dwukrotnego ponaglenia.

- z dnia [...] lutego 2019 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności w G. [...] Sp. z o.o. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 20 lutego 2019 r. Brak odpowiedzi od dłużnika pomimo dwukrotnego ponaglenia.

- z dnia [...] lutego 2019 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności w E. [...] S.A. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 22 lutego 2019 r. Spółka pismem z dnia 1 marca 2019 r. poinformowała o braku jakichkolwiek zobowiązań wobec A. [...] S.A.

- z dnia [...] lutego 2019 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności w I. [...] S.A. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 20 lutego 2019 r. Spółka pismem z dnia 25 lutego 2019 r. poinformowała o braku jakichkolwiek zobowiązań wobec A. [...] S.A.

- z dnia [...] lutego 2019 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności w X. [...] Sp. z o.o. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 20 lutego 2019 r. Spółka pismem z dnia 22 lutego 2019 r. poinformowała o braku jakichkolwiek zobowiązań wobec A. [...] S.A.

- z dnia [...] lutego 2019 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności w S. [...] Sp. z o.o. Sp. k. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 20 lutego 2019 r. Spółka poinformowała o braku jakichkolwiek zobowiązań wobec A. [...] S.A.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A. [...] S.A. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...]. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie ujawniono żadnych składników majątkowych zobowiązanej, z których można by zaspokoić dochodzone należności. Postanowienie doręczono w dniu 3 kwietnia 2019 r.

Nie zgadzając się w powyższym rozstrzygnięciem, pismem z dnia 10 kwietnia 2019 r. M. S. - prokurent A. [...] S.A. wniosła zażalenie zarzucając naruszenie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez stwierdzenie, że zachodzą przesłanki do umorzenia egzekucji. Zobowiązana podnosi, że organ oparł się na wybiórczych informacjach i w uzasadnieniu podał niepełne i nieprawdziwe dane. Dalej wskazano, że organ twierdzi, że nie ujawniono żadnego majątku dla celów egzekucji, tymczasem w dniu 28 marca 2019 r. organ podjął czynności wzywające inne podmioty (dłużników zajętej wierzytelności) do wykazania zobowiązań i należności, które podlegałyby egzekucji. Ponadto Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. wystąpił do sądu o wyjawienie majątku A. [...] S.A. Organ egzekucyjny nie złożył jednak akt postępowania egzekucyjnego w sądzie w wyniku czego sąd oddalił wniosek w przedmiocie nakazania wyjawienia majątku A. [...] S.A. Podniesiono również, że organ egzekucyjny pomimo ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym pomija go i dokonuje doręczeń do Spółki. Pominięcie tego obowiązku przez organ skutkuje bezskutecznością czynności. Zaskarżone postanowienie nie zostało doręczone pełnomocnikowi.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. rozpatrzył powyższe zażalenie wydając postanowienie z dnia [...] maja 2019 r., którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Dyrektor wskazał, że nie można zarzucić organowi egzekucyjnemu bierności nie tylko w ustalaniu miejsc przechowywania przez zobowiązaną środków finansowych, ale także w ustalaniu innych składników majątkowych (nieruchomości, ruchomości). Poczynione ustalenia pozwalają na stwierdzenie, iż w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, a stan ten jest na tyle trwały, że prowadzi do uznania, iż w bliskiej perspektywie czasowej nie ulegnie zmianie. Dyrektor podkreślił, że jedynym warunkiem skorzystania z uznania prowadzonego postępowania za bezskuteczne, jest stwierdzenie, iż w dacie wydania stosownego postanowienia, brak jest możliwości uzyskania danych kwot - tak w chwili obecnej jak i - z uwagi na przyczyny takiej niemożności - w dającej się przewidzieć przyszłości. Nie zostały bowiem ujawnione jakiekolwiek dostępne i nadające się egzekucji dochody czy też ich źródła albo majątek dający szansę na ściągnięcie dochodzonych przez wierzyciela należności. Bezskuteczność egzekucji ustalona na podstawie dostępnych organowi egzekucyjnemu danych i dokonanej przez ten organ analizy stanu sprawy, po przeprowadzeniu właściwego postępowania wyjaśniającego, wykluczającego celowość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, stanowi wypełnienie dyspozycji art. 59 § 2 u.p.e.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 564/14).

Mając na uwadze powyższe, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. stwierdza, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. podejmując jako organ egzekucyjny rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dokonał prawidłowej oceny dotyczącej niecelowości dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, powołując się na niemożność ustalenia majątku, co do którego można byłoby skierować skuteczną egzekucję. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., dalsze prowadzenie egzekucji prowadziłoby do generowania kosztów postępowania egzekucyjnego. Celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest bowiem doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. W prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym obowiązuje zasada adekwatności podejmowanych czynności w celu uzyskania wymiernych efektów, zaś organ egzekucyjny nie ma interesu prawnego w ponoszeniu wydatków egzekucyjnych, bez realnych szans na skuteczność postępowania. Organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz wyjaśnił zasadność przesłanek, którymi kierował się podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie.

Zdaniem Dyrektora niezasadne są zarzuty Spółki, że organ egzekucyjny przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia oparł się na wybiórczych informacjach i w uzasadnieniu podał niepełne i nieprawdziwe dane. Dyrektor wskazał, że pominięcie instytucji wyjawienia majątku zawartej w art. 71 u.p.e.a, dającej organowi egzekucyjnemu możliwość zwrócenia się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku nie jest elementem niezbędnym do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W powyższym przepisie przewidziano uprawnienie, a nie obowiązek przysługujące organowi egzekucyjnemu oraz wierzycielowi. Zdaniem organu II instancji, podkreślenia wymaga również fakt, że Spółka miała możliwość wyjawienia swojego majątku (jeżeli takowy posiada) w związku z kierowanymi przez organ egzekucyjny wezwaniami, jednak tego nie uczyniła.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. wyjaśnił również, że ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzenia postępowania. Zgodnie z art. 61 ustawy egzekucyjnej, w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2, wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Powyższy przepis stanowi zabezpieczenie interesów wierzyciela na wypadek, gdyby po umorzeniu postępowania egzekucyjnego uległ zmianie stan faktyczny w ten sposób, że wyjdą na jaw okoliczności świadczące o istnieniu majątku zobowiązanego, umożliwiającego skuteczne prowadzenie egzekucji. Istnienie takiej, jedynie potencjalnej, możliwości nie uzasadnia pozostawienia postępowania egzekucyjnego ciągle otwartym w sytuacji, gdy na dany moment ustalono, że nie może ono doprowadzić do choćby częściowego zaspokojenia wierzyciela i istnieją ustawowe przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego z tego tytułu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 stycznia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2290/14).

Dyrektor podkreślił również, że to obowiązkiem podatnika jest wywiązanie się z konstytucyjnego obowiązku zapłaty podatku. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby Spółka regulowała swoje zobowiązania wobec Skarbu Państwa, mimo braku toczącego się postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się natomiast do kwestii naruszenia art. 40 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez pominięcie pełnomocnika przy doręczeniu postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. wyjaśnił, że jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK. 3380/15 - "niedoręczenie postanowienia pełnomocnikowi skarżącej Spółki jest uchybieniem przepisów postępowania, pozostającym bez wpływu na wynik sprawy, ponieważ Spółka skorzystała z przysługującego jej środka zaskarżenia, a ten został rozpoznany w przewidzianym do tego trybie (...). Zasadnie można bowiem podnosić, że strona nie wzięła udziału w postępowaniu bez własnej winy dopiero wówczas, jeżeli brak doręczenia decyzji (postanowienia) pozbawił ją możliwości obrony swojego interesu prawnego." W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że należy odróżnić brak doręczenia od doręczenia wprawdzie wadliwego, ale ostatecznie dokonanego (por. WSA w Warszawie w wyroku z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 378/08), w szczególności kiedy strona ustanowiła pełnomocnika w sposób skuteczny i z odpowiednim zakresem umocowania, a doręczenie zostało dokonano z jego pominięciem. Również wówczas przyjmuje się, że doręczenie, aczkolwiek z oczywistym naruszeniem przepisów postępowania, nastąpiło (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 283/07). Doręczenie decyzji stronie z pominięciem ustanowionego pełnomocnika może być bowiem uznane za skutecznie dokonane, jeżeli nie wywołuje dla strony ujemnych skutków procesowych (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 maja 2005 r. sygn. akt I SA/Bd 130/05 oraz powołany w nim wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2001 r. sygn. akt I SA/Wr 2995/98).

M. S. - prokurent A. [...] S.A. nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. złożyła pismem oznaczonym datą 10 lipca 2018 r. (wpływ do Izby Administracji Skarbowej w W. w dniu 15 lipca 2019 r.), skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżonemu postanowieniu zarzucając naruszenie:

-art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne jego zastosowanie, polegające na utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji, podczas gdy organ II instancji powinien był zastosować art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. uchylić postanowienie organu I instancji;

- art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. stwierdzając, że zachodzą przesłanki do umorzenia egzekucji. W ocenie Skarżącej przedmiotowe postanowienie jest tylko czynnością formalną, natomiast w rzeczywistości organ nie dokonał czynności związanych z faktycznym skutkiem umorzenia, tj. nie przesłał do banków i kontrahentów uchylenia czynności w postaci zajęć egzekucyjnych co przecież powinno być naturalną czynnością jako skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego;

- prowadził dalsze czynności egzekucyjne - w dniu 28 marca 2019 r. organ podjął czynności wzywające inne podmioty (dłużników zajętej wierzytelności) do wykazania zobowiązań i należności, które podlegałyby egzekucji;

- organ wszczął wobec A. [...] S.A. kolejną egzekucję na podstawie kolejnych tytułów wykonawczych pomimo wcześniej umorzonego postępowania egzekucyjnego za inny okres;

- organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. zajął u dłużnika (A. [...] Sp. z o.o.) nieprzekazaną wierzytelność;

- ponadto Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. wystąpił do sądu o wyjawienie majątku A. [...] S.A. Organ egzekucyjny nie złożył jednak akt postępowania egzekucyjnego w sądzie w wyniku czego sąd oddalił wniosek w przedmiocie nakazania wyjawienia majątku A. S.A.;

- art. 40 § 2 K.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. - organ egzekucyjny pomimo ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym pomija go i dokonuje doręczeń do Spółki. Stosownie do art. 40 § 2 K.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. w przypadku ustanowienia pełnomocnika pisma doręcza się pełnomocnikowi. Pominięcie tego obowiązku przez organ skutkuje bezskutecznością czynności. Zaskarżone postanowienie nie zostało doręczone pełnomocnikowi.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, dlatego podlega oddaleniu.

Zaskarżone postanowienie nie narusza bowiem prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Zasadnicza kwestia, wokół której koncentruje się spór w sprawie dotyczy okoliczności, czy organ egzekucyjny zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej, działając na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. W ocenie strony skarżącej, organy egzekucyjne przedwcześnie zastosowały regulację przewidzianą w art. 59 § 2 u.p.e.a., która dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie podjęto bowiem wystarczających czynności w postępowaniu egzekucyjnym, w celu ustalenia faktycznego stanu majątkowego skarżącej spółki.

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., organ egzekucyjny zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne dołożył przy tym należytej staranności w celu ustalenia majątku zobowiązanej, do którego można by skierować skuteczną egzekucję.

W sporze tym rację należy przyznać organom egzekucyjnym.

W myśl art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny nie prowadzi zatem egzekucji należności pieniężnej, gdy z góry wiadomo, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, a więc jeżeli w toku postępowania okaże się, iż zobowiązany nie posiada żadnego majątku ruchomego, wierzytelności pieniężnych, czy też praw majątkowych, w stosunku do których możliwa byłaby egzekucja przy zastosowaniu określonych w ustawie środków egzekucyjnych. Założeniem powyższej regulacji jest również ochrona wierzyciela przed dalszym ponoszeniem (generowaniem) kosztów egzekucyjnych. Stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa bowiem koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Warunkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. jest dokładne zbadanie wszystkich okoliczności sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przyczyn braku możliwości zaspokojenia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, pozostawione zostało uznaniu organu egzekucyjnego, który winien kierować się względami celowościowymi. Umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy w postępowaniu ustalone zostanie, że zobowiązany nie posiada majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 28 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 642/16 LEX nr 2495133).

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą stoi na stanowisku, że w sprawie przeprowadzono szereg czynności, zmierzających do ustalenia majątku zobowiązanej, do którego można by skierować skuteczną egzekucję. W wyniku poszukiwania majątku zobowiązanej nie ustalono jednak żadnego, który podlegałby egzekucji. Środki egzekucji administracyjnej wymienione w art. 1a pkt 12a u.p.e.a. okazały się bezskuteczne, a należność w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym stała się nieściągalna. Egzekucja z ujawnionych rachunków bankowych spółki w [...] Bank S.A., Bank Z. W. [...] S.A., nie była możliwa, z uwagi na brak środków na tych rachunkach, co zostało prawidłowo wskazane w orzeczeniach organu egzekucyjnego i Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Nieskuteczne okazały się także próby zajęcia wierzytelności przysługujących skarżącej spółce od jej kontrahentów. Kontrahenci, do których skierowane zostały zawiadomienia o zajęciu wierzytelności odpowiedzieli, że nie posiadają żadnych zobowiązań wobec skarżącej spółki. Organowi egzekucyjnemu nie udało się również ustalić składników majątku zobowiązanej w trybie art. 36 § 1 u.p.e.a.

Spółka nie figuruje jako właściciel nieruchomości w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych. Wprawdzie Spółka widnieje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel środków transportu Jednakże jak wynika z pisma prezesa Zarządu A. [...] S.A. Pana H. R., pojazdy te zostały sprzedane w 2017 r. i nie są własnością Spółki. Ponadto celem poszukiwania majątku Spółki, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. pismem z dnia 14 listopada .2018 r., a w wyniku braku odpowiedzi również pismem z dnia 16 stycznia 2019 r., wezwał Spółkę A. [...] S.A. do złożenia informacji dotyczących majątku Spółki. Spółka pomimo pisemnej informacji, że odpowiedź zostanie udzielona do dnia 10 grudnia 2018 r. - nie dokonała tej czynności.

Dodatkowo pracownik organu egzekucyjnego w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego udał się do siedziby spółki w celu dokonania w nim czynności egzekucyjnych. Próba ujawnienia składników ewentualnego majątku ruchomego w siedzibie Skarżącej okazała się nieskuteczna.

Ustalenia te nie zostały skutecznie podważone przez Skarżącą. Ani w zażaleniu, ani w skardze do Sądu Skarżąca nie wskazała żadnych składników majątku, z których możliwa byłaby egzekucja obciążających ją zaległości.

Zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym umorzenie możliwe jest wówczas, gdy w ogóle nie można ustalić jakiegokolwiek majątku zobowiązanego (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 169/10 LEX nr 1083008). Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozstrzyganej sprawie, dlatego stanowisko organów zasługuje na akceptację. W toku postępowania mimo różnorodnych prób ze strony organów nie udało się ujawnić majątku spółki, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego i uzyskanie w drodze egzekucji środków, które przewyższałyby wydatki egzekucyjne.

Słusznie wskazał organ odwoławczy, że z art. 71 § 1 u.p.e.a wynika, iż w przypadku bezskuteczności egzekucji należności pieniężnych, organ egzekucyjny lub wierzyciel może zwrócić się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten dopuszcza wystąpienie do sądu o wyjawienie majątku jako uprawnienie organu, nie zaś konieczność (wyrok NSA z dnia 26 marca 2013 r., sygn.. akt I FSK 712/12). Instytucja wyjawienia majątku, której mowa w art. 71 u.p.e.a, dająca organowi egzekucyjnemu możliwość zwrócenia się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku nie jest elementem niezbędnym do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W powyższym przepisie przewidziano uprawnienie, a nie obowiązek przysługujące organowi egzekucyjnemu oraz wierzycielowi. Podkreślenia wymaga również fakt, że Skarżąca miała możliwość wyjawiania swojego majątku w związku z kierowanymi przez organ egzekucyjny wezwaniami, jednak tego nie uczyniła.

Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, wszelkie zmiany stanu faktycznego świadczące o ujawnieniu majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, umożliwiających prowadzenie egzekucji, mogą prowadzić do ponownego wszczęcia egzekucji. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. nie stanowi ku temu przeszkody. Zgodnie bowiem z art. 61 u.p.e.a., w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.

W zarzucono, że organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] "zajął u dłużnika (A. [...] Sp. z o.o.) nieprzekazaną wierzytelność". Z akt sprawy wynika, że zajęcie innej wierzytelności w A. [...] Sp. z o.o. nastąpiło na podstawie zawiadomienia z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego. Natomiast postanowieniem, na które powołuje się Skarżąca Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. określił wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności przez A. [...] Sp. z o.o. Następnie w wyniku wniesionego zażalenia postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] uchylił własne postanowienie z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...].

Pełnomocnik strony także zarzuca naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. W związku z tym wskazać należy, że zgodnie z art. 32 k.p.a. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania.

W myśl art. 40 § 2 k.p.a. jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Jeżeli ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi. Strona może wskazać takiego pełnomocnika.

Z powyższego wynika, że od chwili ustanowienia pełnomocnika strona działa w postępowaniu za jego pośrednictwem z pełnym skutkiem prawnym, wobec czego również wszystkie pisma doręcza się pełnomocnikowi, a nie stronie (por. wyrok NSA z 10 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 259/17; publ. www,orzecznia.nsa.gov.pl).

Co do zasady, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że art. 40 § 2 k.p.a. nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w k.p.a. zasadą oficjalności doręczeń, nakłada na organy administracji prowadzące postępowanie obowiązek doręczania wszystkich pism procesowych, w tym orzeczeń (decyzji i postanowień), pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie (por. np. wyroki NSA z: 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 256/16; 16 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1365/16). Od dnia powiadomienia organu o ustanowieniu pełnomocnika, pełnomocnik powinien mieć zapewniony czynny udział w postępowaniu, tak samo jak strona postępowania, gdyby działała samodzielnie. Pominięcie pełnomocnika strony w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje skutki prawne.

Niewątpliwie w niniejszej sprawie obowiązek doręczania pism pełnomocnikowi istniał od momentu doręczenia organowi dokumentu pełnomocnictwa.

W orzecznictwie daje się zauważyć rozbieżność w ocenie skutków doręczenia orzeczenia stronie zamiast ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi. Według jednego stanowiska, w sytuacji gdy strona ustanowiła pełnomocnika, doręczenie pisma wyłącznie stronie z pominięciem pełnomocnika jest prawnie bezskuteczne, tj. nie wywołuje skutków prawnych. Skutki prawne związane z doręczeniem rozstrzygnięcia rozpoczynają się dopiero z datą skutecznego doręczenia orzeczenia ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi i dopiero wówczas rozpoczyna bieg termin do wniesienia odwołania (np. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2014 r. I OSK 1855/13, wyrok NSA z dnia 13 września 2017 r. II OSK 59/16, postanowienie NSA z 4 maja 2016 r., sygn. akt I OZ 387/16 - dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Według drugiego stanowiska prezentowanego w orzecznictwie koncepcja "wejścia decyzji do obrotu prawnego" nie jest związana z prawidłowym, tj. zgodnym z przepisami prawa doręczeniem decyzji, lecz z dokonaniem czynności doręczenia polegającej na uzewnętrznieniu woli organu wobec podmiotu usytuowanego poza organem administracji i to niekoniecznie nawet wobec jej adresata. Wchodzi do obrotu i wywołuje skutki prawne również orzeczenie doręczone wadliwie np. z naruszeniem przepisów o doręczeniach, z pominięciem niektórych stron, bądź ich pełnomocników. Jeżeli orzeczenie organu administracji zostanie doręczone, nawet nieprawidłowo z naruszeniem art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, czy art. 40 § 2 k.p.a. to nie można twierdzić, że nie weszła ona do obrotu prawnego. Decyzja taka weszła do obrotu prawnego i może być zaskarżona. Decyzja rozpoczyna zatem swój byt prawny z chwilą ogłoszenia lub doręczenia go stronie postępowania i z tym momentem wiąże organ, który ją wydał. Określony w art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, czy art. 40 § 2 k.p.a. obowiązek doręczenia orzeczenia pełnomocnikowi i liczenie terminu do wniesienia odwołania od daty doręczenia pełnomocnikowi został ustalony w interesie stron postępowania. Jeżeli zatem wadliwe doręczenie orzeczenia bezpośrednio stronie, a nie pełnomocnikowi nie wywołało finalnie braku takiego rodzaju reakcji procesowych, które mogłaby normalnie realizować gdyby doręczenie nastąpiło do rąk pełnomocnika, to naruszenie to może nie mieć istotnego wpływu na wynik sprawy plasowany wyłącznie w sferze procesowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2015 r. sygn. akt I FSK 2160/13). Podobne stanowisko wyraził NSA w wyroku z dnia 7 marca 2018 r. II FSK 2329/16, że skoro w ustawowym terminie zostało wniesione odwołanie od decyzji organu I instancji, to oznacza, że decyzja weszła do obrotu prawnego, skarżący zapoznał się z jej treścią i skorzystał z przysługujących środków obrony swoich praw. Wchodzi bowiem do obrotu i wywołuje skutki prawne również decyzja doręczona wadliwie, z naruszeniem przepisów o doręczeniach (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2017 r. II FSK 1015/15, gdzie skład orzekający podzielił stanowisko zajęte w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego np. z 9 listopada 2016 r. sygn. akt I FSK 501/15, z 20 kwietnia 2017 r. I FSK 1825/15 - dostępne w CBOSA https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie zwraca się także uwagę, że doręczenie, aczkolwiek dokonane z oczywistym naruszeniem art. 40 § 2 k.p.a. może być uznane za skutecznie dokonane jedynie wtedy, gdy nie wywołuje dla strony ujemnych skutków procesowych Oznacza to, że każda sytuacja naruszenia przez organ obowiązków doręczenia decyzji stronie powinna być oceniana indywidualnie, ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności sprawy oraz ewentualnych skutków procesowych dla podmiotu będącego adresatem decyzji, które to skutki spowodowane zostały nieprawidłowym doręczeniem decyzji (por. wyroki NSA: z 12 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 268/07 i z 6 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 463/08; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W wyroku z dnia 17 października 2017 r. sygn. II GSK 4055/16 Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że na gruncie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nie można przyjąć, że decyzja organu I instancji doręczona stronie z pominięciem ustanowionego pełnomocnika nie wywołuje żadnych skutków prawnych, a w szczególności, że tak doręczona decyzja nie wchodzi do obrotu prawnego. Koncepcja "wejścia decyzji do obrotu prawnego" nie jest związana z prawidłowym, tj. zgodnym z przepisami prawa, doręczeniem decyzji, lecz z dokonaniem czynności doręczenia polegającej na uzewnętrznieniu woli organu wobec podmiotu usytuowanego poza organem administracji i to niekoniecznie nawet wobec jej adresata. Wydanie decyzji i jej doręczenie powoduje związanie organu decyzją określone w art. 110 k.p.a. Wchodzi do obrotu i wywołuje skutki prawne również decyzja doręczona wadliwie np. z naruszeniem przepisów o doręczeniach, z pominięciem niektórych stron, bądź ich pełnomocników.

Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela drugie, zaprezentowane powyżej stanowisko.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę na konieczność odróżnienia braku doręczenia od doręczenia wadliwego, ale dokonanego, w szczególności gdy strona ustanowiła pełnomocnika w sposób skuteczny i z odpowiednim zakresem umocowania, a doręczenie zostało dokonano z jego pominięciem. Wówczas przyjmuje się, że doręczenie, aczkolwiek dokonane z oczywistym naruszeniem art. 40 § 2 k.p.a., może być uznane za skutecznie dokonane, jeżeli nie wywołuje dla strony ujemnych skutków procesowych (zob. wyroki NSA z: dnia 3 sierpnia 2001 r.; sygn. akt I SA/Wr 2995/98; 19 lutego 2008 r.; sygn. akt I FSK 282/07;

12 stycznia 2016 r., sygn. akt I FSK 1307/14; 11 października 2016 r.; sygn. akt II FSK 2225/14; 11 października 2016 r.; sygn. akt II FSK 2364/14). Ocena skutków pominięcia pełnomocnika w każdym przypadku zależy od okoliczności konkretnej sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu wpływu tego uchybienia na treść rozstrzygnięcia. Stąd każda sytuacja naruszenia przez organ obowiązków doręczenia decyzji stronie powinna być oceniana indywidualnie, ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności sprawy oraz ewentualnych skutków procesowych dla podmiotu będącego adresatem decyzji. Jeżeli wadliwość doręczenia nie powoduje ujemnych konsekwencji dla strony, a zwłaszcza nie pozbawiła jej możliwości skorzystania ze środków zaskarżenia, brak jest podstaw do eliminowania decyzji z obrotu prawnego wyłącznie z tego powodu (zob. np. wyroki NSA z: 26 września 2018 r., sygn. akt II OSK 125/18 i 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I GSK 2145/15).

W rozpoznawanej sprawie samo doręczenie postanowienia z [...] marca 2019 r. bezpośrednio stronie, z pominięciem pełnomocnika, nie wywołało dla niej negatywnych konsekwencji w postaci pozbawienia możliwości wniesienia środka zaskarżenia. Postanowienie z [...] marca 2019 r. doręczono Skarżącej 3 kwietnia 2019 r., a zażalenie wniesione zostało w dniu 10 kwietnia 2019 r., a zatem z zachowaniem 7-dniowego terminu liczonego od daty doręczenia postanowienia stronie.

Zdaniem Sądu skoro zażalenie złożone zostało w terminie (liczonym od doręczenia postanowienia Skarżącej), w którym przedstawiła ona merytoryczne zarzuty względem postanowienia z [...] marca 2019 r. i je uzasadniła, to obowiązkiem organu II instancji było ustosunkowanie się do nich w wydanym rozstrzygnięciu. W ocenie Sądu, niewątpliwe naruszenie przez organ I instancji art. 40 § 2 k.p.a. nie powinno skutkować negatywnymi konsekwencjami dla strony tym bardziej, że organ I instancji doręczył też pełnomocnikowi Skarżącej odpis postanowienia z [...] marca 2019 r. Zatem przed rozpoznaniem sprawy przez organ odwoławczy mógł on uzupełnić zarzuty zażalenia i czynnie uczestniczyć w tym postępowaniu. Z powyższych względów organ odwoławczy zasadnie merytorycznie rozpoznał wniesione przez stronę zażalenie.

W konsekwencji poczynionych wyżej rozważań za bezzasadne należy uznać zarzuty naruszenia podniesione w skardze.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.