Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 971/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-11-03 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 czerwca 2016 r. nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2014 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić


UZASADNIENIE

M.O., działający przez adwokata A.K., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych.

Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami Z.O.i W.O., bratem S. O.ur. 1994 r., siostrą A.O. ur.1990 r., wujkiem J.P. i babcią E.P.. M.O. jest kawalerem, a jego miesięczne dochody wynoszą 7 tys. zł. Z tych środków pokrywa on koszty wyżywienia i dokonuje wszelkich opłat. Babcia pobiera rentę, ojciec, brat i siostra pracują zawodowo, matka nie pracuje. Skarżący nie zna dochodów członków swojej rodziny, ponieważ – jak twierdzi - nie chcą mu o tym powiedzieć. Wnioskodawca nie dysponuje majątkiem nieruchomym, ani zasobami pieniężnymi. Posiada wierzytelności na kwotę ok. 500 tys. zł, ma jednak problem z ich odzyskaniem. Jako przedmioty wartościowe wymienione zostały cztery samochody: R., M., O. i R.. Skarżący podjął próbę sprzedaży tych pojazdów, lecz nie znalazł kupca.

Do wniosku załączone zostały kopie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 29 sierpnia 2016 roku na kwotę 143.996,61 zł i z dnia 7 lipca 2016 roku na kwotę 110.971,81 zł oraz wezwania wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu 24 maja 2016 roku do uregulowania podatku z kosztami upomnienia w łącznej kwocie 99.196,60 zł.

W związku z tym, że dane zawarte we wniosku nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, M.O.został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów.

Odnosząc się do wezwania pełnomocnik skarżącego podał, iż nieruchomość, w której wnioskodawca zamieszkuje stanowi własność jego matki. Mimo podjęcia próby uzyskania wiedzy o stanie majątkowym rodziny, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, spotkał się on z odmową udzielenia jakichkolwiek informacji na ten temat. Domownicy, tj. Z.O., W.O., S.O., A.O., J.P. oraz E.P. odmówili skarżącemu udostępnienia odpisów ich zeznań podatkowych, zasłaniając się ochroną danych osobowych. Skarżący oświadczył, że w jego firmie zatrudnionych jest 17 pracowników na stanowisku pracownik budowlany oraz 2 pracowników na stanowisku pracownik biurowy z wynagrodzeniem zasadniczym 1.850 zł brutto (1.355,69 zł netto).

Do pisma z dnia 11 października 2016 roku załączone zostały kopie decyzji Starosty N. z dnia 15 października 2015 roku o zarejestrowaniu pojazdu O. oraz dowodów rejestracyjnych pojazdów: ciężarowego M. 115 rok produkcji 2004, ciężarowego I. 35C13 rok produkcji 2004, osobowego H. rok produkcji 2006, osobowego F. rok produkcji 1999, osobowego O. rok produkcji 2000, osobowego V. 2.3 TD rok produkcji 1999, osobowego R. rok produkcji 2007 i ciężarowego R. rok produkcji 2004, zarejestrowanych na nazwisko M.O. Skarżący przedłożył odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2016 roku, wyciąg z rachunku bankowego w B. za okres od 1 czerwca do 5 października 2016 roku oraz kopie dokumentów potwierdzających kwestie rozliczeń z firmą C. Sp. z o.o. w P.

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.

Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 roku, poz. 718., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).

Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo).

W niniejszej sprawie oświadczenie M.O. zawarte w urzędowym formularzu "PPF" było niewystarczające do oceny czy wnioskodawca faktycznie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz jego sytuacji majątkowej. Argumenty o posiadanym zadłużeniu, prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, czy problemy z płatnościami od kontrahentów nie są bowiem wystarczające do przyznania stronie prawa pomocy.

Przesłane wyjaśnienia nie usunęły jednak wątpliwości co do możliwości pozyskania przez skarżącego we własnym zakresie środków na pokrycie kosztów sądowych. Przede wszystkim należy zaakcentować, że M.O. nie udzielił informacji na temat sytuacji materialnej członków rodziny, z którymi zamieszkuje, zasłaniając się ochroną danych osobowych. Dane te są natomiast niezwykle istotne przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy, gdyż w przypadku prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z innymi członkami rodziny (rodzice, dziadkowie, rodzeństwo) nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawcy, ale należy uwzględnić również dochody i składniki posiadanego majątku wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08 i z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 900/14). Trudno bowiem oczekiwać, aby Skarb Państwa wspierał osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc.

Podkreślić należy, że przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r., poz.1182) nie zwalniają wnioskodawcy z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe. Przepis art. 23 ust 1 pkt. 2 przedmiotowej ustawy pozwala bowiem na gromadzenie i przetwarzanie przez Sąd tego rodzaju danych, bowiem "jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa". W tym przypadku obowiązkiem takim jest wykazanie sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, a podstawą prawną takiego obowiązku art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W judykaturze podnosi się, iż w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienia NSA z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 67/11 i z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12).

W przedmiotowej sprawie wezwanie o wykazanie możliwości finansowych członków rodziny okazało się tym bardziej zasadne, gdyż matka skarżącego Z. M.O. zasilała jego konto bankowe znacznymi kwotami: w dniu 8 czerwca 2016 roku wpłaciła bowiem sumę 10 tys. zł, a w dniu 13 czerwca 2016 roku 22 tys. zł.

Pomimo wezwania skarżący nie udzielił też żadnych informacji o ponoszonych wydatkach związanych z koniecznym utrzymaniem. Nie przedłożył rachunków dokumentujących płatności i nie przedstawił nawet szacunkowych danych w tym przedmiocie. Zatem dane, którymi dysponował orzekający nie pozwoliły na dokonanie sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez rodzinę wnioskodawcy kosztów, koniecznych do ustalenia czy w domowym budżecie pozostają jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi skarżący mógłby pokryć należne w sprawie koszty sądowe.

Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że przedstawione przez M.O. informacje i dokumenty nie potwierdzają, aby jego sytuacja finansowa była tak zła, jak ją skarżący przedstawia. Wnioskodawca prowadzi dochodową działalność gospodarczą, zatrudnia 19 pracowników, jest właścicielem dziewięciu pojazdów. Jego przychód w roku podatkowym 2015 wyniósł 2.065.958,75 zł, przy kosztach uzyskania przychodu 1.972.428,48 zł, co dało dochód w wysokości 93.530,27 zł. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). Jak wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych przychód skarżącego za 2015 rok był wysoki.

Na regularne bieżące obroty firmy wnioskodawcy wskazuje analiza deklaracji VAT-7. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w miesiącu czerwcu 2016 roku wyniosła 89.025 zł, w lipcu 2016 roku 170.532 zł, a w sierpniu 2016 roku 99.503 zł. Wysokie są również kwoty obrazujące nabycie towarów i usług: 81.117 zł za czerwiec 2016 roku, 80.544 zł za lipiec 2016 roku i 46.944 zł za sierpień 2016 roku. Dane te potwierdzają wysokie obroty posiadające jednocześnie cechę regularności i stabilności. To zaś upoważnia do twierdzenia, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą znacznych rozmiarów obraca na bieżąco środkami pieniężnymi, które mogłyby zostać przeznaczone na poniesienie przez kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Ponadto rachunek bankowy skarżącego prowadzony w Banku S. wykazuje cechę płynności. Nie ma na nim salda ujemnego, a transakcje obciążeniowe są równoważone transakcjami uznaniowymi. Historia rachunku potwierdza przepływ znacznych środków finansowych. W okresie od 1 czerwca 2016 roku do 5 października 2016 roku suma uznań wyniosła 376.682,95 zł, a suma obciążeń 405.859,82 zł. Istotnym jest także fakt, że w dniu złożenia skargi saldo rachunku skarżącego wynosiło 20.047,50 zł. Kwotę należnych kosztów sądowych zarówno w przedmiotowej sprawie, jak i w pozostałych pięciu zainicjowanych przez skarżącego sprawach (sygn. akt I SA/Kr 968 do 973/16), w zestawieniu z podanymi kwotami, można określić jako symboliczną (łączna wysokość wpisów sądowych w sześciu sprawach wynosi 3.719 zł).

Podsumowując należy stwierdzić, iż z istoty instytucji prawa pomocy wynika, iż jest to prawo przysługujące ubogim oraz, że to strona skarżąca ma wykazać jaką ma sytuację finansową. Skoro w niniejszej sprawie M.O. nie wykonał należycie obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, należy uznać, że niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące jego możliwości płatniczych. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zatem jego wniosek należało oddalić na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.