Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 173/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: par. 13
journal: Dz.U. 2004 nr 187 poz 1929
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na  zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18  art. 73
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65  art. 80
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1  art. 3 ust 1 w zw z art. 1 ust 2
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 r. sprawy ze skargi O. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zalesieniowych - skargę oddala -


UZASADNIENIE

W dniu 15 lipca 2005 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) w G. wpłynął wniosek O. N. (dalej: Strona, Skarżąca) o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych na 2006 r. w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004-2006. Ww. wniosek dotyczył przyznania płatności do obszaru o pow. 0,60 ha położonego na działce ewidencyjnej nr [...] (pow. gorlicki, gm. M., obr. [...]).

Postępowanie zainicjowane wnioskiem Strony zostało zakończone decyzją Kierownika ww. Biura Powiatowego ARiMR (dalej Kierownik, organ I instancji) z dnia 7 czerwca 2006 r. nr [...]. Na mocy ww. decyzji Stronie przyznano i wypłacano płatności zalesieniowe wypłacone dnia 27 czerwca 2006 r. na rachunek wskazany przez Stronę w jej wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych):

- wsparcie na zalesienie - [...] zł,

- premię pielęgnacyjną w wysokości [...] zł,

- premię zalesieniową w wysokości [...] zł.

Następnie Stronie przyznano i wypłacono płatności zalesieniowe do 2017 r., na podstawie następujących decyzji:

- nr [...] z dnia 11 lipca 2007 r. - przyznano premię pielęgnacyjną w wysokości [...] zł, premię zalesieniową w wysokości [...] zł (wypłacone dnia 8 sierpnia 2007 r.);

- kolejnymi decyzjami przyznawano premię zalesieniową w wysokości - [...] zł rocznie:

- nr [...] z dnia 27 sierpnia 2008 r. (wypłacone dnia 23 września 2008 r.),

- nr [...] z dnia 15 lipca 2009 r. (wypłacone dnia 19 sierpnia 2009 r.),

- nr [...] z dnia 2 sierpnia 2010 r. (w zaskarżonej decyzji błędnie 20 sierpnia 2010 r. - wypłacone dnia 15 czerwca 2010 r.),

- nr [...] z dnia 20 lipca 2011 r. (w zaskarżonej decyzji błędnie 9 sierpnia 2011 r. - wypłacone dnia 15 czerwca 2011 r.),

- nr [...] z dnia 18 lipca 2012 r. (wypłacone dnia 8 sierpnia 2012 r.),

- nr [...] z dnia 24 lipca 2013 r. (wypłacone dnia 14 sierpnia 2013 r.),

- nr [...] z dnia 21 lipca 2014 r. (wypłacone dnia 4 sierpnia 2014 r.),

- nr [...] z dnia 7 lipca 2015 r. (wypłacone według zaskarżonej decyzji dnia 3 lipca 2015 r.),

- nr [...] z dnia 22 czerwca 2016 r. (wypłacone dnia 30 czerwca 2016 r.),

- nr [...] z dnia 5 lipca 2017 r. (wypłacone dnia 17 lipca 2017 r.).

W dniu 9 lipca 2018 r. do ARiMR wpłynął akt notarialny rep. A nr [...] z dnia 28 lipca 2017 r., na mocy którego Strona przeniosła na własność swoje gospodarstwo rolne (w tym m.in. dz. ewid. nr [...] dekl. do płatności ZGR) na rzecz syna M. N..

Pismem z dnia 23 lipca 2018 r. organ l instancji wystosował do Strony informację o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. W dniu 31 lipca 2018 r. Strona stawiła się w siedzibie organu I instancji w celu zapoznania się z aktami sprawy i złożenia wyjaśnień. Strona poinformowała, iż nie dopełniła obowiązku poinformowania na piśmie ARiMR o przekazaniu działki objętej programem ZGR w wymaganym terminie ze względu na zły stan zdrowia i niezdolność do pracy. Według Strony niedopełnienie powyższego obowiązku nie było zamierzone, a deklarowana dz. ewid. nr [...] jest użytkowana zgodnie z planem zalesieniowym. Do ww. wyjaśnień Strona załączyła dokumentację medyczną potwierdzającą jej problemy zdrowotne. Dodatkowo M. N. (syn Strony) złożył oświadczenie, w którym poinformował organ l instancji, że ze względu na kłopoty zdrowotne matki nie został on poinformowany o konieczności zgłoszenia do ARiMR faktu przejęcia gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzi uprawa leśna na. dz. ewid. nr [...].

M. N. wyraził chęć kontynuowania programu zalesieniowego równocześnie zwracając się z prośbą o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o przyznanie pomocy na zalesianie.

W związku z powyższym, pismem z dnia 5 września 2018 r. organ l instancji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków w ramach płatności ZGR.

Postępowanie ustaleniowe zostało zakończone decyzją organu I instancji nr [...] z dnia 8 października 2018 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych, na mocy której nakazano Stronie zwrot do ARiMR łącznej kwoty [...]zł, na którą składały się płatności dotyczące zalesienia przyznane Stronie z wyłączeniem płatności za lata 2006-2007.

Strona wniosła od powyższej decyzji odwołanie zarzucając naruszenie:

- art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 1995 nr 312, str. 1; dalej: rozporządzenie Rady nr 2988/95), poprzez niezastosowanie tych przepisów w sprawie i wynikającego z nich okresu przedawnienia dla programów wieloletnich, który w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu, pomimo tego, że dla płatności realizowanych od 2010 r. i w kolejnych latach w przepisach sektorowych brak jest regulacji szczególnych dot. okresów przedawnienia,

- art: 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 2004 Nr 141, str. 18; dalej: rozporządzenie Komisji nr 796/2004), poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że:

- przepis ten ma zastosowanie do wszystkich płatności objętych tym postępowaniem, w tym również płatności za lata 2010 i kolejne, wówczas gdy dla płatności dla realizowanych do 2010 r. i lat kolejnych znajduje zastosowanie art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady nr 2988/95,

- kwestię działania beneficjenta w dobrej wierze należy odnosić do zawiadomienia przez niego organu i przeniesieniu własności nieruchomości na inny podmiot, wówczas gdy dobra wiara w tym przepisie odnosi się do kwestii otrzymywania przez beneficjenta płatności, a zawiadomienie organu o przeniesieniu własności nie ma według ww. przepisu żadnego znaczenia dla terminu przedawnienia,

- § 13 ust. 3 pkt 3 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie, gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r., nr 187, poz. 1929 ze zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków, rozporządzenie zalesieniowe), poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że Strona powinna zwrócić kwotę wsparcia na zalesienie, pomimo tego że upłynął już przewidziany tym przepisem okres 5 lat od chwili wydania decyzji o przyznaniu tej płatności do momentu przeniesienia własności nieruchomości przez Stronę na jej syna,

- § 13 ust. 8 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków, w zw. z art. 39 ust. 1b rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 2004 nr 153; str. 30; dalej: rozporządzenie Komisji nr 817/2004), poprzez niezastosowanie tych przepisów pomimo spełnienia przez stronę przesłanek z nich wynikających,

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: K.p.a.), poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające ha uznaniu, że odwołująca działała w złej wierze i w związku z tym w sprawie ma zastosowanie 10-letni termin przedawnienia, a także że nie doszłoby do przedawnienia nienależnie pobranych płatności, wówczas, gdyby:

- organ w sposób nieprawidłowy obliczył bieg dziesięcioletniego terminu przedawnienia uznając, że stwierdzenie zaniechania realizacji podjętego zobowiązania na całości gruntów miało miejsce w dniu 9 lipca 2008 r., a faktycznie było 9 lipca 2018 r, a zatem po upływie 10 lat od pierwszej płatności tj. od dnia 27-czerwca 2006 r.,

- Strona pobierając płatności za zalesianie wypłacone prze organ za lata 2006-2017 działała w dobrej wierze przez cały okres pobierania płatności, realizowała plan zalesienia oraz w sposób prawidłowy i zgodnie z przepisami zajmowała się zalesionymi gruntami.

Kierownik postanowieniem z dnia 14 listopada 2018 r. nr [...] sprostował swoją decyzję nr [...] z dnia 8 października 2018 r., przez zastąpienie omyłkowo wskazanej w uzasadnieniu decyzji daty stwierdzenia zaniechania realizacji podjętego zobowiązania – 9 lipca 2008 r. – prawidłową datą 9 lipca 2018 r.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor, organ odwoławczy, organ II instancji) decyzją nr [...] z dnia 17 grudnia 2018 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 mają 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r, poz. 1257 ze zm.; dalej: ustawa o ARiMR), utrzymał zaskarżona decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że podstawą prawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy były aktualne dla oceny jej okoliczności zapisy rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków, przepisy powiązanych z ww. aktem prawnym (krajowych i wspólnotowych), oraz regulacje zawarte w K.p.a.

Dyrektor uznał, że zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo. Treść zaskarżonej decyzji oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, wskazywały, na to, że ustalenia dokonane przez organ l instancji i ich konsekwencje odzwierciedlały wszystkie istotne okoliczności prawne i faktyczne tej sprawy.

Organ odwołąwczy wskazał, że rozstrzygnięcie w tej sprawie dotyczy ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Przytoczył treść art. 29 ust. 1-2 ustawy o ARiMR i wskazał, że zgodnie z ww. przepisem przedmiotem takiego postępowania jest określenie:

- czy w sprawie, w której wypłacono środki zawiadywane przez, środki te zostały wypłacone zasadnie,

- czy niezasadnie wypłacone środki z ARiMR pobrano nienależnie (które zostały wypłacone rolnikowi a powstały w wyniku stwierdzonych nieprawidłowości w jego działaniu lub zaniechaniu), czy też w nadmiernej wysokości (z powodu nieprawidłowego działania lub zaniechania ARiMR),

- kwoty pobranej nienależnie lub nadmiernie,

- czy zaistniały okoliczności uniemożliwiające dochodzenie przez ARiMR zwrotu ww. kwot.

Przedmiotem tego postępowania zasadniczo nie jest natomiast sprawdzanie uprawnień strony do danych płatności; czy też dochowanie przez stronę określonych wymogów związanych z tymi płatnościami. Kwestie tego rodzaju są ustalane przede wszystkim w postępowaniach bezpośrednio dotyczących danych płatności.

Ogólną zasadę zwrotu kwot nienależycie wypłaconych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (M. P. z 2007 r, nr 94, poz. 1035), oraz Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich za lata 2004-2006 tj. takich jak np. płatności istotne w niniejszej sprawie, zawiera art. 72 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. WE L 277 z 2005 r.; str. 1), który odsyła do art. 33 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. WE L 209 z 2005 r., str. 1 ze zm.) - odnośnie PROW 2007-2013 oraz art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji nr 817/2004 – odnośnie PROW 2004-2006.

Te przepisy wyznaczają ogólne ramy dot. odzyskiwania płatności z PROW 2007-2013 oraz PROW 2004-2006, które nie powinny zostać wypłacone, a jednak wypłacone zostały.

Szczegóły takiego odzyskiwania zawarto w przepisach krajowych i rozporządzeniu Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25 z 28.1.2011, str. 8 ze zm.; dalej: rozporządzenie Komisji nr 65/2011). Zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 65/2011, pomoc istotna w niniejszej sprawie jest zmniejszana lub nie jest przyznawana jeżeli nie spełniono wymaganych przepisami norm, wymogów oraz nakazów i zobowiązań wykraczających poza te normy i wymogi, ale wynikających z przepisów szczególnych dot. płatności rolnośrodowiskowej lub programu rozwoju obszarów wiejskich. Ww. przepis jednoznacznie przy tym stanowi, że "w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia, i pozyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych".

Według art. 18 ust. 2 "państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności".

Analogiczne rozwiązania zapisano w obowiązującym w tym samym zakresie od 2015 r. (po uchyleniu rozporządzenia Komisji nr 65/2011) art. 35 ust. 2-4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. (Dz. Urz. UE Nr L 181 z 2014 r., str. 48 ze zm.) oraz w art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 796/2004 w zw. z art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. (Dz. Urz. WE L 368 z 2006 r., str. 74 ze zm.) - odnośnie płatności za lata 2007 i 2008 oraz art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L. z 2009 r., nr 316, poz. 65 ze zm., dalej: rozporządzenie Komisji nr 1122/2009), w zw. z art. 2 ww. rozporządzenia nr 1975/2006 i art. 86 ust. 2 rozporządzenia Komisji nr 1122/2009 - odnośnie płatności za lata 2009 i 2010.

Zdaniem organu II instancji decyzja, od której wniesiono odwołanie, jest decyzją prawidłową, tj. uwzględniającą wszystkie istotne okoliczności prawne i faktyczne sprawy, którą rozstrzygała.

Według art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów, wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu, Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173 ze zm.; dalej ustawa o wspieraniu), pomoc pobrana (w ramach PROW 2007-2013) nienależnie lub w nadmiernej wysokości podlega zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, przy czym właściwe organy określa w tym zakresie ustawa o Agencji, a wyjątki od dochodzenia kwot. należnych ARiMR wynikają z przepisów odrębnych (krajowych i wspólnotowych).

Weryfikując prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia organ II instancji stwierdził, że Strona nie dotrzymała ciążącego na niej zobowiązania związanego z przyznanymi jej płatnościami ZGR. Taka ocena była efektem wykrytego braku dochowania podstawowych wymogów związanych z płatnościami zalesieniowymi (dot. braku zgłoszenia do organu l instancji faktu przeniesienia własności gruntów objętych zalesieniem). Konsekwencją tego jest konieczność zwrotu ARiMR przyznanych płatności ZGR.

Organ odwoławczy podzielił odnośnie ww. kwestii ustalenia organu l instancji i uznał je za własne (dotyczy to także konsekwencji ww. nieprawidłowości).

Najważniejsze ustalenia przedstawiały się w niniejszej sprawie następująco:

- wielkość powierzchni, która powinna być przez stronę użytkowana (tzw. zobowiązanie ZGR) w ramach PROW 2007-2013 i w ramach PROW 2014-2020 wynosiła 0,60 ha,

- kwota płatności pobranych nienależnie przez stronę została ustalona w łącznej wys. 7.324,80 zł, obejmującej:

- płatności w ramach PROW 2007-2013 w wysokości 4.636,80 zł (po 2.620,80 zł za lata 2008-2010 oraz po 2016,00 zł za lata 2011-2013 - naruszenie wymogów ZGR),

- płatności w ramach PROW 2014-2020 w wysokości 2.680,00 zł (672,00 zł za lata 2014-2017 r. - naruszenie wymogów ZGR),

- kwota do zwrotu dla ARiMR obejmowała:

- za 2008-2013 - suma wypłacona Stronie na podstawie decyzji o przyznaniu płatności tj. premia pielęgnacyjna, premia zalesieniowa,

- za lata 2014-2020 - suma wypłacona Stronie na podstawie ww. decyzji tj. premia zalesieniowa,

- płatności ZGR przyznane stronie obejmowały wyłącznie środki publiczne - pochodziły z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich,

- Strona nie dotrzymała zobowiązań związanych z w/w płatnościami i na dzień wydania decyzji niniejszej w jej sprawie nie zaistniały żadne okoliczności uniemożliwiające dochodzenie zwrotu ww. kwoty bądź pozwalające na odstąpienie od takiego zwrotu.

Z analizy akt sprawy zdaniem Dyrektora wynika, że ww. okoliczności ustalono przede wszystkim na podstawie zebranego materiału dowodowego w tym okoliczności wskazane od samej Strony, które zostały każdorazowo zweryfikowane.

Ww. okoliczności zdaniem Dyrektora oznaczały:

1) brak możliwości przyznania stronie płatności ZGR na kolejne lata w żądanej wysokości,

2) brak dotrzymania przez Stronę zobowiązań związanych z ww. płatnościami ciążących na stronie z uwagi na otrzymywanie ww. płatności za lata 2008-2017,

3) konieczność wszczęcia postępowania nakierowanego na odzyskanie płatności.

Stwierdzone nieprawidłowości oznaczały naruszenie wymogów zapisanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 w zw. § 3 ust. 2 w zw. z § 5 oraz § 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 10 i § 13 rozporządzenia zalesieniowego z 2004 r.

Na podstawie ww. przepisów rolnik nie może otrzymać płatności z uwagi na fakt, że dokonał zalesienia niezgodnie z zapisami przedłożonego planu zalesieniowego oraz do obszarów, na których zalesienie nastąpiło, ale zostało usunięte. Grunty zadeklarowane do płatności zalesieniowych powinny stanowić własność wnioskodawcy albo jego małżonka bądź też przynajmniej stanowić jego współwłasność. W ww. rozporządzeniu nie ma przepisów umożliwiających sprzedaż gruntów, na których rozpoczęto zobowiązanie bez przejęcia obowiązków związanych z tym zalesianiem przez nabywcę tych gruntów.

W omawianym przypadku Strona sprzedała zalesioną działkę synowi M. N.. Nie przekazała zobowiązania związanego ze sprzedaną działką na nabywcę, ze względu na to, że M. N. nie przejął skutecznie zobowiązania w terminie 3 miesięcy od daty przeniesienia własności zalesionej nieruchomości, a także nie poinformowała organów ARiMR o ww. czynności prawnej.

W przypadku ww. płatności, konsekwencje braku realizacji zobowiązań i wymogów związanych z tymi płatnościami reguluje przede wszystkim art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji nr 817/2004. Dlatego też Strona jest obowiązana do zwrotu kwot wypłaconych w ramach ww. wsparcia także za lata wcześniejsze (tj. PROW 2004-2006 i nast).

Analogiczny obowiązek wynika z:

- art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 796/2004 w zw. z art. 2 rozporządzenia Komisji nr 1975/2006 - w przypadku PROW 2007-2013 za rok 2008,

- art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 1122/2009 w zw. z art. 2 ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 i art. 86 ust. 2 rozporządzenia Komisji nr 1122/2009 – w przypadku PROW 2007-2013 za lata 2009 i 2010,

- art. 18 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 5 ust.1 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 – w przypadku dot. płatności za lata 2011-2017.

W sprawie niniejszej Strony dotyczyło zobowiązanie wieloletnie, z uwagi na brzmienie § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków.

Zgodnie z tymi przepisem i oświadczeniem zawartym we wnioskach o przyznanie ww. płatności składanych przez Stronę, rolnik wnioskując o płatności zalesieniowe zobowiązuje się do zalesienia gruntów, na których do dnia złożenia wniosku o pomoc byłą prowadzona działalność rolnicza i pielęgnacji założonej uprawy leśnej przez 5 lat od dnia wykonania zalesienia (zgodnie z planem zalesienia, o którym mowa w przepisach o lasach). Ponadto analogiczną regulację zawarto w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia zalesieniowego z 2004 r., która dodatkowo wskazuje, iż płatność na zalesianie jest udzielana producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną, która zobowiązała się do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez okres 20 lat (zobowiązanie wieloletnie) od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie.

Nieprawidłowości stwierdzone w sprawie Strony wskazują na brak dochowania wymogów związanych z płatnościami ZGR. Konsekwencją tego jest konieczność zwrotu przez Stronę części płatności przyznanych stronie od 2008 r. Wysokość kwoty do zwrotu wynika w tym wypadku z faktu, że stwierdzenie zaniechania realizacji zobowiązania podjętego na całości gruntów miało miejsce w dniu 9 lipca 2018 r. tj. po upływie 10 lat od daty płatności. Na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty pomocy na zalesianie [...] zł, (3 lata x [...] zł + 7 lat x [...] zł). Prawidłowość ww. wyliczeń nie wzbudziła zastrzeżeń organu odwoławczego. W przedmiotowej sprawie Strona nie ma obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności za okres od 2006 r. do 2007 r. z uwagi na ich przedawnienie.

Według Dyrektora organ l instancji prawidłowo przyjął także, iż w sprawie nie zaistniały żadne okoliczności uniemożliwiające ustalenie wysokości kwot, które powinny zostać przez Stronę zwrócone do ARiMR, bądź pozwalające na warunkowe odstąpienie od żądania ich zwrotu, wskazane w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 65/2011, art. 32 ust. 6 lit. a rozporządzenia Rady nr 1290/2005, art: 28a ustawy o wspieraniu, art. 5a rozporządzenia Komisji nr 885/2006, art. 32 ust. 6 lit. b rozporządzenia Rady nr 1290/2005 oraz § 13 ust. 8 rozporządzenia zalesieniowego w zw. z art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 817/2004.

Organ II instancji wskazał, że zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków:

"§ 11.1. W przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem albo ich części na rzecz innego producenta rolnego, w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi rolnemu jeżeli

1) w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia własności tych działek, złoży on wniosek o przyznanie płatności do kierownika biura powiatowego Agencji; (...)".

W sprawie Strony zdaniem Dyrektora nie wykryto żadnych okoliczności wskazujących na to, że nienależne Stronie płatności zostały jej przyznane i wypłacone w wyniku jednoznacznej pomyłki organów ARiMR. W czasie rozstrzygania sprawy ZGR Strony za lata 2006-2017 organy te nie miały wiedzy o rzeczywistych, lub możliwych uchybieniach w realizacji przez Stronę zobowiązania związanego z ww. płatnościami.

Organy te nie mogły posiadać takiej wiedzy, ponieważ ich wykrycie nastąpiło dopiero wówczas wtedy, gdy do Biura powiatowego ARiMR w G. wpłynął w dniu 9 lipca 2018 r. akt notarialny Rep. A nr [...] na mocy, którego Strona przeniosła na rzecz syna własność całego gospodarstwa. M. N. powinien w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia własności zgłosić się do Biura Powiatowego ARiMR w G. w celu złożenia wniosku o przyznanie pomocy na zalesianie w przypadku przeniesienia własności lub współwłasności gruntów objętych wnioskiem o przyznanie pomocy. Ww. akt notarialny został przedłożony do organu l instancji po upływie terminu wskazanego w przepisach prawa, które odnoszą się do stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Konsekwencją wykrycia tych nieprawidłowości było wszczęcie postępowania ustalającego kwoty do zwrotu w ramach płatności ZGR dla strony za lata 2008-2017. Na podstawie § 11 ust. 4 w zw. z ust. 1-3 ww. rozporządzenia, w przypadku przeniesienia własności lub współwłasności działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności lub ich części po dniu wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie, płatność przysługuje temu producentowi rolnemu, na rzecz którego nastąpiło przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem lub ich części, jeżeli spełni on warunki określone w/w przepisie m.in. w terminie 3 miesięcy od przeniesienia własności tych działek złoży wniosek o przyznanie płatności do Kierownika Biura Powiatowego Agencji, zobowiąże się do kontynuowania realizacji zobowiązań nałożonych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych działek, złoży kopie umowy sprzedaży lub innej umowy przenoszącej własność oraz pozostałe dokumenty wskazane w w/w przepisach rozporządzenia zalesieniowego. Nie można skutecznie powoływać się na brak wiedzy o możliwych skutkach przeniesienia własności działki i brak wiedzy o obowiązku powiadomienia ARiMR, gdyż składając wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów podpisuje się oświadczenie o znajomości zasad przyznawania płatności i zobowiązanie do prowadzenia uprawy leśnej na zgłoszonych gruntach rolnych. Zobowiązuje się też do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy przeniesienia własności części albo wszystkich działek objętych wnioskiem.

Dyrektor przywołał treść § 13 ust. 3 rozporządzenia zalesieniowego.

W związku z powyższym zdaniem Dyrektora nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko Strony zawarte w treści złożonego odwołania, ponieważ organ l instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny i prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy skutkujące wstrzymaniem wypłaty płatności. Organ odwoławczy zaznaczył, że wsparcie na zalesienie nie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi, jeżeli przeniesienie to nastąpiło po upływie 5 lat od dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie zgodnie z w/w rozporządzeniem zmieniającym z 2017 r. Strona została pouczona przez ARiMR o konieczności niezwłocznego przeniesienia własności przedmiotowej nieruchomości, a organ l instancji zastosował się do ww. unormowań dot. wypłaconych płatności w wys. [...] zł, które nie podlegają zwrotowi.

Skoro organy ARiMR wiedzy o ww. nieprawidłowościach posiadać nie mogły, to nie można mówić o ich pomyłce odnośnie przyznania wsparcia za lata sprzed wykrycia tej nieprawidłowości. Ww. ocena dotyczy sprzedaży zalesionego terenu. Brak również podstaw do twierdzenia, że "w zwykłych okolicznościach" strona w ogóle nie mogła wykryć stwierdzonych w jej sprawie nieprawidłowości. Płatności istotne w niniejszej sprawie są przyznawane jeżeli ubiegający się o te płatności spełnia wymogi związane z tymi płatnościami. Chodzi tu przede wszystkim o rzeczywiste prowadzenie działalności rolniczej na terenach zadeklarowanych do tych płatności oraz prowadzenie tej działalności zgodnie z normami i wymogami podstawowymi (takimi samymi jak w przypadku płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego) oraz wymaganiami powiązanymi z realizowaną płatnością ZGR i niewyzbywaniem się zalesianych gruntów.

Zawarte w przesłankach braku prowadzenia ustalania kwot do zwrotu, odwołanie do przepisów nieobwiązującego obecnie rozporządzenia nr [...] wynika z art. 28a ustawy o wspieraniu z 2007 r. Ten przepis odsyła z kolei do art. 33 ust. 7 rozporządzenia nr [...] i art. 5a rozporządzenia Komisji nr [...] z dnia 21 czerwca 2006 r. (Dz. Urz. WE Nr [...] z 23.06.2006, str. 90 z późn. zm.). Zgodnie z art. 119 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] z dnia 17 grudnia, 2013 r. (Dz. U. L 347 z 20.12.2013, s. 549 z późn. zm.), rozporządzenie to, uchyliło i zastąpiło od 2015 r, rozporządzenie nr [...], stąd odwołania do uchylonego rozporządzenia nr [...] traktuje się jako odsyłające do rozporządzenia nr [...]. Zgodnie ze wskazanym w art. 28a ustawy o wspieraniu [...], art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...] z dnia 21 czerwca 2006 r., przeliczanie kwot pomocy wypłacanej w ramach PROW na euro odbywa się według przedostatniego kursu wymiany ustanowionego przez [...] Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane.

Organ wymienił kwoty płatności za poszczególne lata 2008–2017 wskazując kursy wymiany istotne dla niniejszej sprawy (kursy złoty/euro z dat wypłat poszczególnych płatności). Z wyliczeń tych wynika, że na daty poszczególnych płatności, wartość kwoty [...]euro mieściła się w przedziale od [...] zł dnia 28 sierpnia 2008 r. do [...] zł dnia 30 czerwca 2016 r. Zatem płatności wynoszące odpowiednio [...] zł oraz [...] zł zawsze wynosiły więcej niż [...] euro. Skoro więc ww. części płatności tworzące łączną kwotę do zwrotu przekraczająca wartość [...] euro, to niemożliwe było warunkowe odstąpienie od dochodzenia ich zwrotu.

Na dzień wydania decyzji organ II instancji nie stwierdził również żadnych okoliczności wskazujących na ewentualną niewypłacalność strony, tj, brak możliwości uregulowania kwot nienależnie pobranych. W decyzji I instancji prawidłowo wskazano również, że nienależna płatność powinna zostać zwrócona wraz z odsetkami, na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...] oraz art. 51 § 1 i 53 § 3 oraz art. 54 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2019 r., poz. 900, dalej: O.p.), stosowanych odpowiednio z uwagi na brzmienie art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR.

Zdaniem Dyrektora przysługiwanie Stronie płatności za poszczególne lata było oceniane przez organy ARiMR według przepisów dot. tych płatności obowiązujących w tych latach. Ustalanie kwot wypłaconych nadmiernie (wymagających zwrotu do ARiMR) za poszczególne lata odbyło się w oparciu o przepisy dot. ustalania takich kwot obowiązujących odnośnie lat, za które ww. płatności wypłacono (z wyj. dot. np: ustalania odsetek).

Dalej organ odwoławczy przywołał treść art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr [...], wskazując, że ponieważ zobowiązanie dotyczące zalesiania gruntu jest zobowiązaniem wieloletnim, okres przedawnienia biegnie co najmniej do momentu zakończenia realizacji podjętego zobowiązania.

Organ II instancji wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego, płatność na zalesianie jest udzielana producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną albo spółdzielnią produkcji rolnej, który m.in. zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej, o której mowa w pkt 2 lit. b, przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności ha zalesianie. Zatem skoro Strona zobowiązała się do prowadzenia uprawy leśnej przez okres 20 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności, tj. od dnia 27 czerwca 2006 r., to organ przez ten okres ma prawo żądać zwrotu wypłaconych środków w przypadku niewypełnienia powyższego obowiązku. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się, przede wszystkim do oceny czy w okolicznościach tej sprawy zaszły podstawy do przyjęcia, że rolniczka działała w warunkach dobrej wiary, co pozwoliłoby na zastosowanie czteroletniego, zamiast dziesięcioletniego, okresu przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności na zalesianie, o czym mowa w ust. 5, zdanie drugie rozporządzenia Komisji nr [...].

Zdaniem Dyrektora organ I instancji zasadnie przyjął, że przepisów O.p. w zakresie regulującym terminy przedawnienia nie stosuje się w niniejszej sprawie z uwagi na przepisy szczególne rozporządzeń unijnych.

Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z płatnościami na zalesianie przyznanymi na lata 2008-2017, zdaniem organu odwoławczego organ l instancji zasadnie wskazał na regulacje zawarte w art. 73 rozporządzenia Komisji nr [...] oraz art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady nr [...]. Dyrektor stwierdził, że w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. W niniejszej sprawie zakończenie programu miałoby miejsce w 2026 r.

Odnosząc się do przywołanego przez Stronę wyroku WSA w Kielcach z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt l SA/Ke [...] Dyrektor wskazał, że wyrok ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ w niniejszej sprawie organ l instancji prawidłowo zastosował art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr [...] wyłączając z kwoty nienależnie pobranych płatności, te płatności które Strona pobrała za okres 2006-2007.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Dyrektor dokonał wykładni pojęcia "dobra wiara" w kontekście art. 73 rozporządzenia Komisji nr [...]. Wskazał m.in., że dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta:

Zdaniem Dyrektora organ I instancji prawidłowo uznał, że przyczyną zwrotu płatności nie była pomyłka organu tj. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G., a winą Strony spowodowaną zaniedbaniami w realizacji zobowiązania. Strona nie poinformowała o zbyciu działki objętej zobowiązaniem ZGR, natomiast nabywca gospodarstwa M. N. nie wywiązał się z obowiązku przejęcia ww. zobowiązania wynikającego z przepisów prawa.

Dyrektor opisał również przesłanki powodujące przerwanie okresu przedawnienia.

Wskazał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki wyłączające z obowiązku zwrotu płatności określone w ust. 4 art. 73 rozporządzenia Komisji nr [...].

Dokonując analizy art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr [...] organ odwoławczy stwierdził, że jako zasadę przyjmuje się dziesięcioletni termin przedawnienia liczony od pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy beneficjent działa w dobrej wierze. Wówczas okres przedawnienia jest ograniczony do czterech lat. To na beneficjencie ciąży obowiązek wykazania dobrej wiary. Strona twierdzi, że działała w dobrej wierze. Organy dopuściły jako dowód wszystko co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w tym dokumenty urzędowe oraz wyjaśnienia strony i dokumenty prywatne, które pozwoliły na rozstrzygniecie analizowanej sprawy.

Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że Kierownik prawidłowo orzekł o zwrocie pobranych płatności za zalesianie w latach 2008-2017, gdyż nie upłynął 10 letni okres przewidziany w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr [...], powodujący brak obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w tych latach: Zaistniały także podstawy do orzeczenia o zwrocie pobranych przez skarżącego płatności na zalesianie w 2010 i 2011 r., do których odnosi się art. 3 ust. 1 w zw. z art. i ust. 2 rozporządzenia nr [...], a który do płatności na lata 2008-2009 nie ma zastosowania (ma on zastosowanie tam gdzie przepisy unijne dla poszczególnych płatności nie regulują kwestii przedawnienia wcale lub czynią to w stopniu nieuwzględniającym wszystkich aspektów tej instytucji). Przy czym, nie może budzić wątpliwości, że wypłacane na rzecz Strony świadczenia z tytułu zalesienia gruntów rolnych realizowane były w ramach programów wieloletnich PROW 2007-2013 oraz PROW 2014-2020.

Zdaniem Dyrektora organ l instancji dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w tym m.in. przedłożonych dowodów w sprawie tj.: zaświadczenia lekarskiego z dnia 26 lipca 2018 r. potwierdzającego przewlekłą chorobę, badania kardiologicznego z dnia 26 lipca 2018 r. potwierdzającego niezdolność do pracy, karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 10 lutego 2014 r. i dnia 05-07-2013 r, wypisu treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 8 kwietnia 2014 r. i z dnia 23 czerwca 2016 r. w sprawie ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Strona przedłożyła ww. dokumenty podczas zapoznania się z aktami sprawy.

Powyższe dokumenty i m.in. wyjaśnienia strony oraz oświadczenie M. N. dotyczące kontynuacji programu zalesieniowego nie wskazują zdaniem organu odwoławczego, aby Strona w okresie 3 miesięcy po dacie przeniesienia własności tj. 28 lipca 2017 r. nie miała możliwości dopełnienia formalności związanych z przekazaniem zobowiązania. Strona dopiero po roku od dokonania ww. czynności przesłała do Kierownika akt notarialny. Ponadto (jak wynika z przedłożonej dokumentacji medycznej) od 2013 r. cierpiała na problemy zdrowotne i mogła przewidzieć, iż choroba może utrudnić jej wykonywanie zobowiązania i zabezpieczyć swoje interesy w tej sprawie.

Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że w niniejszej sprawie nie występuje "pomyłka organu", tj. okoliczność wyłączająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, o której mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji nr [...], art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr [...] oraz art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji nr [...].

Postępowanie Strony zdaniem Dyrektora jest wynikiem jej niedbalstwa. Producentka rolna miała obowiązek utrzymywać grunty zalesione przez okres 20 lat, a w przypadku ich zbycia poinformować organy ARiMR o tym fakcie. Oznacza to, że nie dochowała należytej staranności w realizacji zobowiązania zalesieniowego. W związku z powyższym w stosunku do pobranych przez stronę i przypadających do zwrotu płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych zastosowanie ma dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od daty wypłaty, który to okres jeszcze nie minął.

Wskazując na § 13 ust. 3 rozporządzenia zalesieniowego Dyrektor stwierdził, że skoro płatności na zalesianie podlegają wstrzymaniu oraz zwrotowi, jeżeli przeniesienie własności nastąpiło po upływie 5 lat od dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie, zgodnie z rozporządzeniem zmieniającym z dnia 27 lipca 2017 r., w związku z tym (odnosząc się do zarzucanego naruszenia przepisu § 13 ust. 3 pkt 3 lit. b) zasadnie organ I instancji uznał, że wsparcie zalesieniowe w wysokości [...] zł przyznane przez Kierownika decyzją nr [...] z dnia 07- czerwca 2006 r. nie podlega zwrotowi.

W związku z powyższymi regulacjami zarzut strony wskazany w odwołaniu jest nietrafiony, ponieważ organ l instancji prawidłowo zastosował ww. przepis prawny oraz ustalił, że na kwotę nienależnie pobranych płatności nie będzie składała się ww. kwota, którą według ustaleń strony organ l instancji żąda od beneficjentki.

W przedmiotowej sprawie zdaniem Dyrektora Strona w istocie wskazała jedynie na istnienie wyjątkowych okoliczności (potwierdzone zaświadczeniem lekarskim i inną dokumentacją medyczną), natomiast nie uprawdopodobniła, że przeszkody tej przy dołożeniu starań nie można było przezwyciężyć. Ani choroba, ani nawet przebywanie na zwolnieniu lekarskim nie oznacza, że Strona spełniła warunek odstąpienia od zwrotu nienależnie pobranych płatności. Strona mogła w domu sporządzić pismo procesowe zgłaszając nadzwyczajne okoliczności i nadać je w placówce pocztowej za pomocą dorosłego domownika. Także syn Strony mógł złożyć odpowiednie dokumenty drogą pocztową potwierdzające jego zamiar przejęcia zobowiązania matki. To samo tyczy się do M. N., który miał trzy miesiące na to, aby złożyć wniosek o przejęcie zobowiązania po matce. Składanie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przejęcie zobowiązania było bezzasadne, ponieważ ustawowy termin do złożenia ww. wniosku minął i był on nieprzywracalny.

Odnosząc się do katalogu przyczyn wymienionych w art. 39 ust. 1 rozporządzenia nr [...] Dyrektor wskazał, że przypadek wystąpienia siły wyższej musi zostać poparty wiarygodnymi dowodami.

W niniejszej sprawie, w dniu 31 lipca 2018 r. Strona przedłożyła dokumenty mogące pozwolić na uznanie, iż doszło do zaistnienia nadzwyczajnych okoliczność wraz z odpowiednim określeniem czasu i miejsca ich wstąpienia. Strona złożyła pisemne wyjaśnienia, w których wskazała okoliczności, ha podstawie, których według strony, organ i instancji powinien żądać zwrotu płatności na zalesianie. Odnośnie stanu zdrowia przedłożyła następujące dokumenty:

1. Zaświadczenie lekarskie z dnia 26-07-2016 r.,

2. Badanie kardiologiczne z dnia 26-07-2018 r.

3. Karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 05-07-2013 r.,

4. Karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 10-02-2014 r.,

5. Wypis z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy z dnia 08-04-2014 r.,

6. Wypis z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy z dnia 23-03-2016 r.

Analiza ww. dokumentów zdaniem Dyrektora wskazuje, że na obecnym etapie postępowania odwoławczego nie dają one wystarczających podstaw do uznania wskazanych przez Stronę okoliczności za nadzwyczajne (siłę wyższą), ponieważ nie stwierdzono aby ww. okoliczności łącznie:

- miały miejsca w czasie istotnym dla sprawy strony,

- miały charakter poważny,

- były od strony zupełnie, niezależne,

- były dla strony nie do przewidzenia,

- były dla strony nie do przezwyciężenia,

- zostały przez stronę przedstawione w ARIMR w terminie przeznaczonym na zgłaszanie okoliczności tego rodzaju (ti. w ciągu 20 dni od momentu w którym zgłoszenie było możliwe).

Konkludując organ odwoławczy wskazał, że organ l instancji nie miał obowiązku zastosowania w sprawie strony § 13 ust. 8 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków w zw. z art. 39 ust. 1b rozporządzenia Komisji nr [...], ponieważ strona nie zgłosiła nadzwyczajnych okoliczności w wymaganym przepisami terminie 20 dni roboczych.

Końcowo Dyrektor wskazał, że organ I instancji w sposób prawidłowy obliczył bieg dziesięcioletniego terminu przedawnienia, a omyłkowo wskazaną datę sprostował stosownym postanowieniem.

Skarżąca wniosła na powyższą decyzję Dyrektora skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego, a to:

a) art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady nr [...], poprzez błędną wykładnię i zastosowanie tego przepisu polegające na niezasadnym utożsamianiu pojęcia "ostateczne zakończenie programu" z momentem zakończenia realizacji podjętego zobowiązania i przyjęcie, że zobowiązanie do zwrotu płatności nie wygasło na skutek jego przedawnienia,

b) art. 73 ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia Komisji nr [...] poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że:

- kwestię działania beneficjenta w dobrej wierze należy odnosić do zawiadomienia przez niego organu o przeniesieniu własności nieruchomości na inny podmiot, wówczas gdy dobra wiara w tym przepisie odnosi się do kwestii otrzymywania przez beneficjenta płatności, a zawiadomienie organu o przeniesieniu własności nieruchomości nie ma według tego przepisu żadnego znaczenia dla terminu przedawnienia,

c) § 13 ust. 8 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków w zw. z art. 39 ust. 1b rozporządzenia Komisji nr [...], poprzez niezastosowanie tych przepisów pomimo spełnienia przez Skarżącą przesłanek z nich wynikających,

2. postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na uznaniu, że odwołująca działała w złej wierze i w związku z tym w sprawie zastosowanie ma 10-letni termin przedawnienia oraz, że nie doszło do przedawnienia nienależnie pobranych płatności, wówczas gdy Skarżąca pobierając płatności za zalesianie wypłacone przez organ za lata 2006-2017 działała w dobrej wierze, przez cały okres pobierania płatności realizowała plan zalesienia oraz w sposób prawidłowy, zgodnie z przepisami, zajmowała się zalesionymi gruntami.

W oparciu o przytoczone powyżej zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I Instancji w całości.

W obszernym uzasadnieniu zarzutów Skarżąca umotywowała swoje stanowisko, podkreślając przede wszystkim, że przez cały okres płatności na zalesianie za lata 2006-2017 spełniała wszystkie przesłanki warunkujące jej przyznawanie, w szczególności zalesiła działki i pielęgnowała uprawę leśną, a przeniesienie nieruchomości na syna odwołującej nastąpiło dopiero w dniu 28 lipca 2017 r.

Zdaniem Skarżącej organy winny odnosić złą wiarę do sytuacji, gdy np. beneficjent pobiera płatności na zalesianie, a nie jest właścicielem gruntów, albo do zaniedbania wykonywania związanych z tym obowiązków w postaci zalesienia lub pielęgnacji uprawy.

Brak powiadomienia organu o przeniesieniu własności nieruchomości w świetle przepisu ww. rozporządzenia Komisji nie ma zdaniem Skarżącej żadnego znaczenia prawnego dla oceny dobrej lub złej wiary beneficjenta.

Skarżąca przez wiele lat ponosiła środki finansowe i poświęcała czas na wykonywanie obowiązków związanych z utrzymaniem gruntów leśnych we właściwym stanie.

Podniosła też odnośnie terminu przedawnienia, że w niniejszej sprawie wypłacane na rzecz Skarżącej świadczenia z tytułu zalesienia gruntów realizowane było m.in. w ramach programu wieloletniego - PROW 2007-2013.

W związku z tym upływ terminu przedawnienia nastąpić mógł nie wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (do kiedy możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż dnia 30 czerwca 2016 r., czyli terminu na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady nr [...].

Skarżąca podkreśliła, że do dnia ostatecznego zakończenia programu, nie wystąpiły żadne zdarzenia prawne powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia, ponieważ zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, zostało Stronie doręczone po ostatecznym zakończeniu programu tj. po 30 czerwca 2016 r.

Wobec powyższego okres przedawnienia upłynął z dniem 30 czerwca 2016 r., i po tej dacie wobec wygaśnięcia zobowiązania w zakresie obowiązku zwrotu płatności za lata 2010-2016 z powodu przedawnienia, organy ARiMR nie mogły orzekać o ustaleniu kwoty nienależnej płatności i o jej zwrocie. Tymczasem organ drugiej instancji błędnie przyjął, że w przedmiotowej sprawie zakończenie programu miałoby miejsce w 2026 r., bezzasadnie utożsamiają pojęcie ostatecznego zakończenia programu z momentem zakończenia realizacji podjętego zobowiązania Organ może orzec o zwrocie nienależnie pobranych płatności jedynie w przypadku, gdy nie zaistnienie przesłanka w postaci upływu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady nr [...].

Zarzucając naruszenie § 13 ust. 8 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków w zw. z art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr [...] Skarżąca podniosła, że w niniejszej sprawie udokumentowała swoją niezdolność do pracy, przedkładając organowi m.in. zaświadczenia lekarskie, karty informacyjne ze szpitala oraz orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy w sprawie ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem spełniła warunki wynikające z ww. przepisów, w związku z czym organ nie powinien żądać od niej zwrotu płatności na zalesianie. Okoliczność ta była również przyczyną zbycia zalesionej nieruchomości na rzecz syna.

Twierdzenia organu odwoławczego w tym zakresie w odniesieniu do przedstawionych przez skarżącą problemów zdrowotnych, w tym kardiologicznych i związanych z tarczycą, zwłaszcza w sytuacji kiedy to właśnie z ich powodu skarżąca ma przyznaną rentę z tytułu niezdolności do pracy, Skarżąca uznała za absurdalne i świadczące o ewidentnej nieznajomości zasad doświadczenia życiowego. Sytuacja Skarżącej jest wyjątkowa i winna pozwolić na odstąpienie od zwrotu płatności. Kierownik nigdy nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń co do sposobu gospodarowania przez Skarżącą zalesianymi gruntami. Przekazanie lasu na rzecz syna niczego nie zmienia w tym względzie. Syn nadal pielęgnuje ten las tak jak to czynił od najmłodszych lat jako członek rodziny, nakazywanie jej zwrotu wypłaconych kwot należy uznać za wysoce krzywdzące. W przedmiotowej sprawie Skarżąca ponosi konsekwencje zaniechania osoby trzeciej, na której zachowanie nie miała żadnego wpływu.

Dyrektor w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie naruszają prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora nr [...] z dnia 17 grudnia 2018 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika nr [...] z dnia 8 października 2018 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych, na mocy której nakazano Stronie zwrot do ARiMR łącznej kwoty [...]zł, na którą składały się płatności dotyczące zalesienia przyznane Stronie, z wyłączeniem płatności za lata 2006-2007.

Stosownie do treści art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w brzmieniu od dnia 1 sierpnia 2012, nadanego ustawą z dnia 27 stycznia 2012 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 243), ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z treści tego przepisu ustawy o ARiMR wynika wprost, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Pojęcie nienależnych płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o ARiMR, jak i legislatora europejskiego w znajdujących bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzeniach (Komisji i Rady) jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy.

W niniejszej sprawie zasadniczą podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków, w brzmieniu obowiązującym od 15 lipca 2010 r. do 1 września 2017 r., (aktualnym w chwili dokonania darowizny dnia 28 lipca 2017 r.) Zgodnie z ww. przepisem płatność na zalesianie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, w przypadku przeniesienia przez producenta rolnego własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a producent rolny, który przejął własność lub współwłasność wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części, nie spełnił warunków, o których mowa w § 11.

Należy zaznaczyć, że kolejna zmiana § 13 ust. 3 pkt 3 dodająca lit. a i lit. b do pkt 3, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 lipca 2017 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich Dz.U. z 2017 r., poz. 1551), do wstrzymywania oraz zwrotu pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich z tytułu zdarzeń, które nastąpiły przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy rozporządzenia zmienianego w § 1 w brzmieniu dotychczasowym.

Powyżej wskazana różnica (organy przywołały § 13 ust. 3 pkt 3 lit. a) nie ma jednak żadnego wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Stosownie natomiast do § 13 ust. 7 rozporządzenia zalesieniowego, zwrotu, o którym mowa w ust. 3 i 5, dokonuje się na zasadach i w trybie określonych przepisami ww. ustawy o ARiMR.

Należy tu zaznaczyć, że przepis § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego znajdzie zastosowanie w sprawie, chociaż w chwili złożenia wniosku o dopłaty związane z zalesianiem przez Skarżącą norma w nim zawarta nie istniała.

Nie ulega wątpliwości, że Skarżąca wchodząc w program od 2006 r. zobowiązała się do przestrzegania zasad opartych na rozporządzeniu w wersji wówczas obowiązującej, a nie zawierającej w swej treści § 13 w ustępie 3 punktu 3, wprowadzonego dopiero 4 lata później rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 2 lipca 2010 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2010 r., nr 122, poz. 829), na podstawie którego to przepisu została wydana wobec niego zaskarżona decyzja, a tym samym stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia organu administracji.

Jest to zatem sytuacja, gdy fakt przeniesienia własności omawianej działki nastąpił już po wejściu w życie nowych przepisów. Mamy zatem do czynienia ze stanem faktycznym zapoczątkowanym pod rządami zmienionych przepisów i trwającym w czasie obowiązywania przepisów znowelizowanych, inaczej mówiąc ze stanem faktycznym otwartym. Zachodzi zatem retrospekcja, a nie retroaktywność (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 1677/14 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W swej praktyce orzeczniczej w zakresie zasady lex retro non agit Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę na konieczność rozróżnienia pojęcia retrospektywności, zwanej też retroaktywnością pozorną od rzeczywistej retroaktywności prawa. W przypadku bowiem tej pierwszej nowo ustanowione normy nie są stosowane do zdarzeń zaistniałych przed ich wejściem w życie, ale tylko – w sposób prospektywny – modyfikują sytuację podmiotów, wprowadzając zmianę na przyszłość. Nie dochodzi zatem do retroaktywnego pogorszenia sytuacji prawnej adresatów nowo ustanowionych norm, a tym samym do naruszenia art. 2 Konstytucji (por. E. Morawska, Klauzula państwa prawnego w Konstytucji RP na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Dom Organizatora, Toruń 2003, s. 355, także wyroki TK z dnia 3 listopada 1999 r., sygn. akt K 13/99, OTK ZU 7(29)/1999, s.778 oraz z dnia 31 marca 1998 r., sygn. akt K 24/97, OTK ZU 2/1998, s.90).

W ocenie TK o retroaktywności nie można również mówić wówczas, gdy nowo ustanowione normy regulują prospektywnie (tj. na przyszłość) następstwa tzw. zdarzeń w toku. TK stwierdził, że w sytuacji, gdy zdarzenia zapoczątkowane pod rządami dawnych przepisów mają charakter ciągły i trwają nadal, to z chwilą wejścia w życie nowych przepisów, stosuje się do nich właśnie te nowe przepisy. Przy czym nie dochodzi w żadnym przypadku do naruszenia zasady retroaktywności. O takim naruszeniu można byłoby mówić tylko wówczas, gdyby nowej ustawie nadano moc obowiązującą wobec stosunków prawnych zaistniałych i trwających w czasie – do wejścia tej ustawy w życie. To rozróżnienie retroaktywności i retrospektywności przepisów prawa TK uznał za konieczne, gdyż w przeciwnym wypadku ustawodawca nie mógłby dokonywać jakichkolwiek zmian czy nowelizacji aktów normatywnych, zwłaszcza wówczas gdyby nowa regulacja, z jakichś powodów, była mniej korzystna dla zainteresowanych podmiotów – adresatów tych norm (por. E. Morawska, Klauzula państwa prawnego w Konstytucji RP na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Dom Organizatora, Toruń 2003, s. 355-356, także wyrok TK z dnia 31 marca 1998 r., sygn. akt K 24/97, OTKZU nr 2 (17)/1998s. 90).

Analizując powyższe zagadnienie warto też zwrócić uwagę na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że do stosunków prawnych, które powstały pod rządami dawnego prawa i trwają nadal pod rządami nowych regulacji, należy stosować nowe prawo. W jednym z wyroków NSA stwierdził, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych (zdarzeń, stanów rzeczy) danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną, czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa (por. wyrok NSA z dnia 6 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 266/09). W innym zaś zauważył, że w sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowe rozporządzenie (w treści uwzględniającej nowelizację) ma zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jego wejściu w życie, jak również do zdarzeń, które miały miejsce wcześniej, lecz trwają dalej, po wejściu w życie nowej treści rozporządzenia (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 443/09).

Mając na względzie powyższe rozważania jednoznacznie stwierdzić należy, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy należało zastosować § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego, tj. przepis, który został wprowadzony już po wstąpieniu Skarżącej do programu, ponieważ powstały na gruncie dawnych przepisów stosunek prawny w postaci udziału w programie zalesieniowym trwał nadal po zmianie przepisów. Była to zatem sytuacja w toku, inaczej mówiąc stan faktyczny otwarty, do którego należało w świetle Konstytucji, orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i NSA, a także nauki prawa – zastosować nowe prawo.

Według zaś § 11 ust. 1 rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym od dnia 26 kwietnia 2006 r. do dnia 2 września 2017 r., w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi rolnemu, jeżeli:

1) w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności tych działek, złoży on wniosek o przyznanie płatności do kierownika biura powiatowego Agencji;

2) zobowiąże się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3, złożonych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych działek.

Z kolei w brzmieniu obowiązującym po dniu 2 września 2017 r. termin wskazany w § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia został przedłużony do 3 miesięcy.

Cytowane przepisy ust. 1-2 stosuje się również w przypadku, gdy przeniesienie własności lub współwłasności działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności nastąpiło po dniu wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie (§ 11 ust. 4).

Bezsporna w niniejszej sprawie była okoliczność, że w dniu 28 lipca 2017 r. darowizną w akcie notarialnym rep. A nr 1831/2017 Skarżąca przeniosła własność swojego gospodarstwa rolnego (w tym m.in. dz. ewid. nr 75 deklarowanej do płatności ZGR) na rzecz syna M. N..

Od daty zawarcia wspomnianej umowy należało liczyć 35-dniowy termin na złożenie wniosku, o którym mowa w § 11 ust. 1 w związku z § 11 ust. 4 rozporządzenia zalesieniowego. Ten przepis jednoznacznie określa warunki, na jakich nabywca gruntów, do których została przyznana płatność na zalesianie może taką płatność uzyskać, w tym termin złożenia wniosku. Spełnienie tych warunków chroni także zbywcę od zwracania całości uzyskanej do przekazanej działki pomocy na zalesianie - zgodnie z § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2263/15).

Nie było sporne, że M. N. nie dotrzymał wskazanego wyżej terminu prawa materialnego (ani 35 dniowego, ani też 3 miesięcznego) do złożenia wniosku o przyznanie płatności oraz nie zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań uprzednio złożonych przez Skarżącą.

W tej sytuacji trafnie organy przyjęły, że w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło przejęcie omawianego zobowiązania Skarżącej przez nowego właściciela, tym samym zostały spełnione przesłanki § 13 ust. 3 pkt 3 w zw. z § 11 rozporządzenia zalesieniowego, do wydania decyzji nakładającej obowiązek zwrotu przyznanych uprzednio płatności.

Wskazać należy, że ustawodawca przewidział, iż płatność na zalesianie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, w przypadku przeniesienia przez producenta rolnego własności lub współwłasności wszystkich dziełek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a inny producent rolny, który przejął własność lub współwłasność wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części, nie spełnił warunków, o których mowa w § 11. Oznacza to, że ustawodawca przewidział, iż płatność na zalesienia nie podlega zwrotowi w sytuacji przekazania własności działek jedynie w przypadku przekazania własności na producenta rolnego, który w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności tych działek, złożył wniosek o przyznanie płatności do kierownika biura powiatowego Agencji oraz zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3, złożonych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela działek.

Wobec treści zarzutów sformułowanych w odwołaniu i skardze należy wskazać, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się przede wszystkim do oceny, czy w okolicznościach tej sprawy zaszły podstawy do przyjęcia, że Skarżąca działała w warunkach dobrej wiary, co pozwoliłoby na zastosowanie czteroletniego, zamiast dziesięcioletniego, okresu przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności na zalesianie, o czym mowa w ust. 5, zdanie drugie rozporządzenia Komisji nr [...]. Zarzuty skargi, jak i odwołania, koncentrowały się bowiem na kwestii przedawnienia zobowiązania zwrotu płatności na zalesianie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że organy zasadnie przyjęły, że przepisów O.p. (w tym art. 68 i nast.), w zakresie regulującym terminy przedawnienia, nie stosuje się w niniejszej sprawie z uwagi na przepisy szczególne. Takimi przepisami są przepisy unijnych rozporządzeń mające bezpośrednie zastosowanie w krajowym porządku prawnym na podstawie art. 288 zdanie 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r., nr 90, poz. 864/2).

Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z płatnościami na zalesianie przyznanymi na lata 2006-2017, organy zasadnie wskazały na regulacje zawarte w art. 73 rozporządzenia Komisji nr [...] (mającym zastosowanie dla płatności w przypadku PROW 2007-2013 w latach 2005-2009), art. 80 i art. 86 rozporządzenia Komisji nr [...] w zw. z art. 2 ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 (mającymi zastosowanie dla płatności w przypadku PROW 2007-2013 w roku 2010), art. 5 i art. 18 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 (mającym zastosowanie dla płatności w latach 2011-2014), art. 35 ust. 2-4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 (mającym zastosowanie dla płatności w latach 2015-2017), a także art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady nr 2988/95.

Zgodnie z ww. przepisami obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Zgodnie z art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 1122/2009, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2.

2. Odsetki nalicza się za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu a zwrotem lub odliczeniem. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.

3. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Natomiast według art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady nr 2988/95, okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych, wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała.

Należy podkreślić, że w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub do postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres, przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeżeli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

Przedawnienie nieprawidłowości stwierdzonej w sprawie Skarżącej uniemożliwiałoby dochodzenie zwrotu płatności, które już zostały stronie wypłacone, ale - z uwagi na okoliczności sprawy - zostały uznane za wsparcie nienależne. Ponieważ Skarżąca wnosiła o wsparcie w ramach wpierw Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2004-2006 a potem Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013, okres i warunki przedawnienia reguluje przede wszystkim art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady

Zgodnie z brzmieniem tego przepisu okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Uwzględniając powyższe należy wskazać, że w sprawie niniejszej okres przedawnienia biegł od dopuszczenia się nieprawidłowości, tj. przeniesienia własności zalesionej działki przez beneficjentkę programu (Skarżącą) na jej syna, bez poinformowania ARiMR, co zgodnie z przedłożoną umową miało miejsce w dniu 28 lipca 2017 r.

Z uwagi na wypłacanie płatności zalesieniowych przez 5 lat (premia pielęgnacyjna) i 20 lat (premia zalesieniowa) od momentu dokonania zalesienia, wsparcie na zalesianie ma niewątpliwie charakter programu wieloletniego. Ponieważ oświadczenie o dokonaniu zalesienia pochodziło z dnia 25 maja 2006 r. cały program zalesieniowy dla strony kończył się zgodnie z w/w przepisem w maju 2026 r.

Z kolei zgodnie z art. 73 rozporządzenia Komisji nr 796/2004, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ustępem 3 (ust.1).

Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności (ust. 4).

Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w i akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat (ust. 5).

Według art. 75 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 796/2004 zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Organy słusznie przyjęły i wykazały w uzasadnieniu swych decyzji, że nie zaistniały ani przesłanki wyłączające rolnika z obowiązku zwrotu płatności określone w ww. przepisach, ani nie zaszły podstawy do przyjęcia, że Skarżąca działała w warunkach dobrej wiary, co pozwoliłoby na zastosowanie czteroletniego, zamiast dziesięcioletniego, okresu przedawnienia.

Nie było kwestionowane przez strony, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki wyłączające z obowiązku zwrotu płatności określone w ust. 4 art. 73 rozporządzenia Komisji nr 796/2004. Nie wystąpiła okoliczność zaistnienia pomyłki organu, ani też takiego błędu, który nie mógłby zostać wykryty przez Skarżącą.

Nie mamy też do czynienia z pomyłką organu w rozumieniu przepisu art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr [...] Organ przyznając Skarżącej płatności nie dysponowały bowiem umową notarialną z dnia 28 lipca 2017 r. przenoszącej prawo własności działki na rzecz syna Skarżącej.

Przewidziany w przywołanym powyżej przepisie rozporządzenia Komisji nr [...], dziesięcioletni okres przedawnienia dla zwrotu nienależnie pobranych płatności, liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności, z wyjątkiem sytuacji gdy beneficjent działał w dobrej wierze, oznacza, że ustalenie czy beneficjent działał w dobrej wierze czy też nie, jest ważne dla prawidłowego rozpoznania sprawy. Unormowania powołanego rozporządzenia, także co do dziesięcioletniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu środków w razie niezaistnienia dobrej wiary u beneficjenta, podlegają bezpośredniemu stosowaniu w każdym państwie Unii Europejskiej bez względu na odmienne regulacje proceduralne danego państwa członkowskiego.

Na tym tle należy wskazać, że jak wynika z akt sprawy Skarżąca ubiegając się o przyznanie płatności we wniosku z dnia 15 lipca 2005 r. o przyznanie płatności na zalesianie gruntów, w dziale XII złożyła oświadczenie, że znane są jej zasady przyznawania płatności na zalesianie gruntów rolnych, a także zobowiązała się m.in. do prowadzenia uprawy leśnej na gruntach rolnych objętych wnioskiem przez okres 20 lat od otrzymania pierwszej płatności na zalesianie, a przede wszystkim do niezwłocznego poinformowania na piśmie ARiMR o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, objętych wnioskiem, powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań, w szczególności jeżeli zmiana ta dotyczy przeniesienia własności części albo wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem na rzecz innego producenta rolnego.

Zatem Skarżąca, jak każdy beneficjent występując o przyznanie wsparcia finansowego ze środków publicznych, jednocześnie nałożyła na siebie obowiązki, których niedochowanie obwarowane jest negatywnymi konsekwencjami.

Zważyć trzeba, jak trafnie podkreślił organ odwoławczy, że obowiązki prawne wnioskodawcy zostały wprost wyartykułowane w treści formularza wniosku. Są wyrażone jasno, w sposób nie budzący wątpliwości co do ich zakresu nawet dla osoby nie posiadającej doświadczenia, w tym rolnika nieobeznanego z prawem, a ich znajomość Skarżąca poświadczyła własnoręcznym podpisem.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że nie można skutecznie powoływać się na brak wiedzy o możliwych skutkach przeniesienia własności działki, ponieważ składając wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów podpisuje się oświadczenie o znajomości zasad przyznawania płatności i zobowiązuje się do prowadzenia uprawy leśnej na zgłoszonych gruntach rolnych przez 20 lat (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 99/14)

Przechodząc dalej należy wskazać, że pojęcie "dobrej wiary" nie zostało zdefiniowane, wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie, istotą których jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób według schematu o walorze bezwzględnym.

Jak przyjmuje się zgodnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną.

W złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony.

Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności. W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11).

W niniejszym postępowaniu organy prawidłowo uznały, że Skarżąca nie działała w dobrej wierze. Przede wszystkim w oparciu o materiał zgromadzonym w sprawie nie można przyjąć, że Skarżąca poinformowała organ, że w dniu 28 lipca 2017 r. doszło do przeniesienia w wyniku zawartej umowy darowizny prawa własności działki objętej wnioskiem Skarżącej z dnia 15 lipca 2005 r., na zalesianie których przyznano jej płatności, na rzecz jej syna (o okoliczności tej organ dowiedział się dopiero w dniu 9 lipca 2018 r., kiedy do organu wpłynęła kopia ww. aktu notarialnego, na skutek wezwania Skarżącej do wyjaśnień i przedłożenia ww. umowy).

Dlatego też stanowisko Skarżącej odnośnie pojęcia dobrej wiary dotyczącej obowiązków informacyjnych wobec Agencji należy uznać za błędne.

Istotne jest, że Skarżąca siłą rzeczy miała wiedzę, że taka umowa dotycząca działek objętych wnioskiem została przez nią zawarta. Jest więc oczywiste, że Skarżąca powinna o tej okoliczności powiadomić organ, i to niezależnie od tego, czy była w stanie w pełni ocenić skutki prawne zawarcia takich umów. Takie bowiem zobowiązanie - niezwłocznego informowania organu o przeniesieniu własności działek (w całości lub w części) - zostało przez Skarżącą podjęte w ww. wniosku o przyznanie płatności na zalesianie.

Zaniechanie w tym zakresie uniemożliwia, zdaniem Sądu, przypisanie Skarżącej dobrej wiary.

Ponadto, nie może budzić wątpliwości, że każdy wnioskodawca obowiązany jest zapoznać się zasadami przyznawania danej płatności oraz pomocy objętej wnioskiem. Powinien mieć też świadomość, że jego wniosek i zadeklarowane grunty będą podlegały kontroli w zakresie ich spełnienia. Wnioskujący o pomoc ma obowiązek informowania organów o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależnie bądź nadmiernie przyznanie płatności, jak również o każdej zmianie, w szczególności gdy dotyczy to własności gruntów rolnych czy wielkości upraw.

Jak już zaznaczono, we wniosku o przyznanie płatności na zalesianie Skarżąca podpisała oświadczenie, że znane są jej zasady przyznania tego świadczenia, a zatem przyjęła ona pełną odpowiedzialność za całość zawartych w nim deklaracji, jak również dała podstawę do uznania, że znane jej są warunki udzielania płatności.

Odnośnie zarzutów naruszenia przepisów K.p.a., nie powinno budzić wątpliwości, że organy administracji publicznej mają prowadzić postępowanie z zachowaniem zasad określonych w art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 i art. 80 K.p.a., jednak nie oznacza to, że są zobowiązane w tym postępowaniu do uwzględnienia stanu wiedzy na temat prawa podmiotów. Nieznajomość prawa w odniesieniu do sankcji związanych ze zbyciem nieruchomości objętych wnioskiem o przyznanie płatności na zalesianie nie może być okolicznością usprawiedliwiającą, bowiem taka reguła nie istnieje w prawie administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 737/14).

Brak również podstaw do przyjęcia w okolicznościach niniejszej sprawy, aby doszło do wprowadzenia w błąd (wadliwego poinformowania) przez ARiMR Skarżącej o skutkach zawarcia przez nią umowy (co mogłoby tłumaczyć zaniechanie dokonania czynności z § 11 ust. 1 rozporządzenia). Z przedstawioną przez organy w tym zakresie argumentacją Sąd zgadza się oraz ją podziela.

W rozpoznawanej sprawie można mówić jedynie o niestarannym działaniu Skarżącej, a nie o wadliwym działaniu organów.

W tym miejscu odnosząc się do zarzutu skargi naruszenia § 13 ust. 8 rozporządzenia zalesieniowego w zw. z art. 39 rozporządzenia Komisji nr 817/2004, należy wskazać, że prawodawca w ust. 1 art. 39 ww. rozporządzenia przewidział następujące kategorie siły wyższej, zwalniające stronę z obowiązku zwrotu płatności tj.

- śmierć rolnika;

- długoterminowa niezdolność rolnika do wykonywania zawodu;

- wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeżeli wywłaszczenie to nie mogło być przewidziane w dniu podjęcia zobowiązania;

- klęska żywiołowa poważnie dotykająca grunty rolne gospodarstwa;

- wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

- choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należących do rolnika zwierząt gospodarskich.

Zgodnie z ust. 2 ww. artykułu o przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności.

Dla zniesienia obowiązku zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności niewystarczającym więc jest wystąpienie okoliczności określonych w art. 39 ww. rozporządzenia Komisji nr 817/2004. Koniecznym jest bowiem, w przypadku wystąpienia tych okoliczności, powiadomienie o ich wystąpieniu na piśmie właściwego organu w określonym terminie. Jeżeli producent rolny nie dopełnił tego wymogu, ustalenie przez organ nie wywiązania się z całości podjętego zobowiązania obliguje do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności i nie ma żadnego znaczenia wówczas przyczyna, dla której producent rolny zaniechał uprawy leśnej. W niniejsze sprawie Skarżąca nie wywiązała się z całości podjętego zobowiązania albowiem przekazała własność działek na rzecz syna, który nie wykonał obowiązku określonego w § 11 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia zalesieniowego. Nawet jeśli powodem przekazania własności działek była niekwestionowana przez Sąd ciężka choroba Skarżącej, to w przedmiotowej sprawie Skarżąca nie powiadomiła ARiMR o tych okolicznościach w terminie określonym w ust. 2 art. 39 ww. rozporządzenia. Trzeba podkreślić, że samo takie zawiadomienie nie jest czynnością skomplikowaną, czy też wymagającą dużego wysiłku.

Odnosząc się do argumentacji Skarżącej, mającej wykazać spełnienie przez nią przesłanki długoterminowej niezdolności do wykonywania zawodu, warto wskazać, że za siłę wyższą lub okoliczności nadzwyczajne / wyjątkowe uznaje się w orzecznictwie i literaturze zdarzenie:

- całkowicie niezależne od podmiotów (osób), których dotyczy (zewnętrzne wobec tych podmiotów - głownie o charakterze nagłym, naturalnym lub żywiołowych),

- niemożliwe do przewidzenia (co obejmuje również nikłe prawdopodobieństwo jego zajścia w danej sytuacji), zapobieżenia, opanowania i przeciwdziałania (przy czym w zasadzie chodzi o niemożliwość zapobieżenia przez człowieka nie tyle samemu zjawisku, co jego następstwom),

- o skutkach poważnych (przynajmniej dla podmiotów dotkniętych takim zdarzeniem).

Okoliczności przywołane przez Stronę (dokumentacja chorobowa) mogłyby zostać uwzględnione, jeżeli dotyczyłyby bezpośrednio braku możliwości terminowego zgłoszenia do ARiMR o darowaniu zalesionej działki, czy też wystąpienia przez syna z odpowiednim wnioskiem transferowym do ARiMR).

Jak wynika z akt sprawy, brak jest jednak podstaw do uznania, że choroba Skarżącej, mimo że niewątpliwie poważna, była na chwilę zawarcia umowy darowizny i okres następujący po niej, niespodziewana, niemożliwa do przewidzenia, a przeciwdziałanie jej następstwom okazało się niemożliwe. Tym samym za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia § 13 ust. 8 rozporządzenia zalesieniowego w zw. z art. 39 rozporządzenia Komisji nr [...].

W tym miejscu, odnosząc się do zarzutu skargi naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. należy wskazać, że organ odwoławczy obszernie i wyczerpująco wyjaśnił, dlaczego uznał, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający dla prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy.

Podsumowując, w okolicznościach niniejszej sprawy organy słusznie przyjęły i wykazały w uzasadnieniu, że nie zaszły podstawy do przyjęcia, by Skarżąca działała w dobrej wierze, co pozwoliłoby na zastosowanie czteroletniego zamiast dziesięcioletniego okresu przedawnienia.

W odniesieniu do pobranych płatności na zalesianie w latach 2008-2017, a które miały miejsce w dniach: 23 września 2008 r., 19 sierpnia 2009 r., 15 czerwca 2010 r., 15 czerwca 2011 r., 8 sierpnia 2012 r., 14 sierpnia 2013 r., 4 sierpnia 2014 r., 3 lipca 2015 r.), 30 czerwca 2016 r. oraz 17 lipca 2017 r., prawidłowo orzeczono o ich zwrocie, gdyż nie upłynął 10 letni okres przewidziany w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr [...], powodujący brak obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w tych latach.

Zaistniały także podstawy do orzeczenia o zwrocie pobranych przez Skarżącą płatności na zalesianie w 2010 r. dokonanej dnia 15 czerwca 2010 r., do której odnosi się art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady nr [...], a który do płatności na lata 2006-2009 nie ma zastosowania (ma on zastosowanie tam gdzie przepisy unijne dla poszczególnych płatności nie regulują kwestii przedawnienia wcale lub czynią to w stopniu nieuwzględniającym wszystkich aspektów tej instytucji).

Przy czym, nie może budzić wątpliwości, że wypłacane na rzecz Skarżącej świadczenia z tytułu zalesienia gruntów rolnych realizowane były w ramach programów wieloletnich (PROW 2007-2013). Zatem zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady nr [...], w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Trzeba tu wskazać, że zaproponowana przez Skarżącą wykładnia art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady nr [...] dotycząca zakończenia programu i początku okresu przedawnienia jest błędna.

Należy mieć na uwadze, że do dnia ostatecznego zakończenia programu, wystąpiły zdarzenia prawne powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia, w tym zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, doręczone Skarżącej 7 września 2018 r. Z kolei w dniu 15 października 2018 r. organ I instancji wydał decyzję wstrzymującą wypłaty płatności zalesieniowych dla Skarżącej (doręczenie 22 października 2018 r).

Trzeba wskazać, że przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub do postępowania w sprawie nieprawidłowości.

Oznacza to, że w odniesieniu do otrzymanych płatności nie mogło dojść do upływu okresu przedawnienia. W konsekwencji, nie nastąpiło przedawnienie pobranych przez Skarżącą płatności na zalesianie, zaś zarzuty w tym zakresie są niezasadne.

Odnosząc się do argumentacji skargi należy jeszcze wskazać, że organy nie kwestionowały, nie budzi również wątpliwości Sądu, że opóźnienie w poinformowaniu ARiMR o istotnych okolicznościach w sprawie (przede wszystkim umowa darowizny, także stan zdrowia Skarżącej) Skarżąca tłumaczyła rzeczywistymi chorobami skutkującymi w końcu niezdolnością do pracy. Skarżąca zresztą udokumentowała swój zły stan zdrowia, jednakże wbrew twierdzeniu skargi, nie poinformowała o nim ARiMR w terminie 20 dni roboczych, co skutkowałoby możliwością braku ustalenia nienależnie pobranych świadczeń.

Kwestia natomiast postanowienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 10 października 2018 r., którym rozpatrzono negatywnie wniosek z dnia 31 lipca 2018 r. syna Skarżącej o przywrócenie terminu na złożenie przez niego wniosku o przejęcie płatności zalesieniowych, znajduje się poza granicami niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej, a postanowienie to nie mogło być przedmiotem sądowej kontroli w tej sprawie.

W świetle poczynionych rozważań nie można też przyjąć, że ocena stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzonego materiału dowodowego przeprowadzona przez organy naruszyła art. 7 K.p.a., jak też aby zostały naruszone w niniejszym postępowaniu ogólne zasady postępowania administracyjnego, w tym art. 77 § 1, czy art. 80 K.p.a. Organy administracji publicznej podejmują niezbędne czynności celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wyczerpujący zbierają i rozpatrują cały materiał dowodowy oraz oceniają na podstawie całego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Zasady te statuują m.in. zasadę swobodnej oceny dowodów, a zatem nie wyznaczają one organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Powyższe reguły zostały zachowane w rozpoznawanej sprawie.

W świetle dokonanych rozważań wniesiona skarga nie mogła być uznana za zasadną.

Na marginesie warto wskazać, że Sąd nie kwestionuje dobrej kultury dotychczasowego prowadzenia lasu, jak i zaangażowania w ten proces Skarżącej i jej syna. Jednak jednoznaczne brzmienie przywołanych przepisów nie pozwala na odmienną niż w niniejszej sprawie ocenę konsekwencji zaistniałych zdarzeń.

Nie były kwestionowane również przez organy okoliczności, że Skarżąca pobierając płatności za zalesianie wypłacone przez organ za lata 2006-2017 działała do chwili zawarcia umowy darowizny prawidłowo realizując plan zalesienia oraz w sposób rzetelny i zgodnie z przepisami zajmowała się zalesionymi gruntami, a syn chce kontynuować dotychczasowe działania matki. Wobec jednak późniejszych uchybień obowiązkom informacyjnym Skarżącej i braku wniosku transferowego obdarowanego, okoliczności te nie mogły przynieść efektu braku orzeczenia o ustaleniu zwrotu nienależnych płatności.

Jak słusznie podniósł też organ odwoławczy, niezależnie od wyniku niniejszego postępowania, zważywszy na trudną opisywaną sytuację życiową i materialną Skarżącej może ona zwrócić się do Prezesa ARiMR o umorzenie w całości lub w części powstałego długu na podstawie art. 25 i art. 26 ustawy o ARiMR.

Sąd nie stwierdził zatem naruszenia wymienionych w skardze przepisów postępowania ani prawa materialnego, uzasadniających zdaniem Skarżącej uchylenie zaskarżonej decyzji. Sąd nie stwierdził też uchybień przepisom postępowania czy prawa materialnego, które obowiązany byłby wziąć pod uwagę z urzędu z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a.

Z powyższych względów, uznając zarzuty skargi za niezasadne i nie stwierdzając naruszenia prawa mającego lub mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.