Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1179/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia (del.) NSA Jacek Hyla Protokolant asystent sędziego Katarzyna Czuduk po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 3046/13 w sprawie ze skarg H.C., E.M., M.M. i R.M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 października 2013 r. nr [..]) w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 9 sierpnia 2013 r. nr [..] 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz H.C. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 października 2014 r. o sygn. akt I SA/Wa 3046/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargi H.C., E.M., M.B. i R.M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 października 2013 r. nr [..] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia 9 sierpnia 2013 r. Wojewoda Śląski potwierdził A.Z., L.R.M. , H.C. , M.B. , E.M. oraz R.M. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, w miejscowości [..], gm. [..], pow. [..] w określonych kwotach odpowiadających ich udziałom w spadku po F.M..

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli: H.C., M.B., E.M. oraz R.M..

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 października 2013 r. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że wnioskiem z dnia 3 września 1988 r. M.B. zwróciła się o przyznanie ekwiwalentu z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez jej matkę F.M. .

Z ustaleń organu wynika, że J.M. złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty na gruncie poprzednio obowiązujących regulacji prawnych regulujących problematykę tzw. mienia zabużańskiego, najprawdopodobniej wniosek złożył w 1993 lub 1994 roku.

Następnie wnioskami z dnia 10 listopada 2008 r. oraz 12 listopada 2008 r. H.C. , M.B. , E.M., R.M. i A.Z. złożyli wniosek do Wojewody Śląskiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez F.M. w m. [..].

Na podstawie znajdujących się w aktach sprawy postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku ustalono następstwo prawne po F.B. oraz wielkość udziałów przysługujących poszczególnym spadkobiercom. Organ opisał również szczegółowo materiał dowodowy zgromadzony w sprawie tj. wyrok Sądu Wojewódzkiego w [..] z dnia 6 grudnia 1989 r. , uwierzytelnioną kopię opisu mienia pozostawionego przez F.M. wraz z jego tłumaczeniem z języka obcego oraz wyciąg z wykazu hipotecznego księgi wieczystej nr 12 757. Organ wskazał, że powierzchnię nieruchomości pozostawionej ustalił na podstawie wyroku Sadu wojewódzkiego w [..] z dnia 6 grudnia 1989 r., gdyż jest to podstawowy dokument, w oparciu o który należy rodzaj i powierzchnię nieruchomości pozostawionych.

Z operatu szacunkowego z dnia 21 listopada 2012 r. sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego H.H. wynika, iż wartość lokalu mieszkalnego wraz z wartością udziału w gruncie nabytego za zaliczeniem wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami kraju wynosi 105 000 zł, zaś zgodnie z operatem szacunkowym z dnia 25 lutego 2013 r. sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego B.L. wartość nieruchomości pozostawionej określono na kwotę 831 200 zł , po waloryzacji 835 357,66 zł, zaś 20% tej kwoty wynosi 167 071,53 zł .

W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa stwierdził, że stosownie do art. 13 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20 % wartości pozostawionych nieruchomości. Minister Skarbu Państwa podniósł również, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż spadkobierczyni F.M. – M.B. zrealizowała w części przysługujące prawo do rekompensaty poprzez nabycie lokalu mieszkalnego w [..] . Stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3. W związku z powyższym przysługującą spadkobiercom F.M. kwotę rekompensaty tj. 167 071,53 zł należy pomniejszyć o wartość nieruchomości i prawa użytkowania wieczystego nabytych przez M.B. tj. o kwotę 105 000 zł. Minister Skarbu Państwa uznał zatem , że po odjęciu zrealizowanej rekompensaty otrzymano kwotę 62 071,53 zł , którą Wojewoda Śląski prawidłowo podzielił na wszystkich spadkobierców, zgodnie z przysługującymi im udziałami w spadku po F.M..

Skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa - w części dotyczącej błędnie i niekorzystnie dla skarżących obliczonej rekompensaty - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli H.C. , M.B. , E.M.i oraz R.M. podnosząc, że jako spadkobiercy J.M. zostali skrzywdzeni, zaś A.Z. otrzymała rekompensatę zarówno w postaci mieszkania jak i kwoty pieniężnej. Ponadto podnieśli, że ich zdaniem powierzchnia nieruchomości pozostawionej powinna być określona na podstawie wykazu hipotecznego.

W odpowiedzi na skargi Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skarg i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Sąd I instancji uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że kwestią sporną w sprawie jest ustalenie komu oraz w jakim udziale przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez F.M.. Jak wynika z akt sprawy, spadkobiercami F.M. są: A.M. w udziale 1/2 części, L.R.M. w udziale do 1/8 części oraz H.C. , M.B. , E.M. oraz R.M. w udziale 3/32 części każdy z nich. Z akt sprawy wynika również, że M.B. ( córka F.M. ) nabyła lokal mieszkalny położony w [..] przy ul. [..] o pow. 43,37 m2 z zaliczeniem na poczet ceny jego nabycia mienia pozostawionego za granicą na terytorium ZSRR w miejscowości Kolonia [..]. Aktualna wartość nabytej przez M.B. nieruchomości lokalowej wynosi 105 000 zł, zaś wartość przysługującej rekompensaty 167 071,53 zł ( 835 357,66 zł x 20% ). Zatem po odjęciu zrealizowanej rekompensaty do podziału została kwota 62 071,53 zł.

Sąd I instancji zwrócił uwagę na fakt, że aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...) ma za zadanie uregulowanie roszczeń zabużańskich w sposób ostateczny. Z tej przyczyny w art. 27 ustawy postanowiono, że postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone, przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Przedmiotowa problematyka była zaś w ciągu kilkudziesięciu lat, które minęły od czasu zakończenia II Wojny Światowej, wielokrotnie regulowana w licznych aktach prawnych. Początkowo regulacje te miały charakter cząstkowy, z czasem zaś doczekały się ujęć całościowych jak np. regulacje zawarte w ustawach gruntowych z 1985 r. i 1997 r. tj. w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm. ) i ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. 2004, Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Następnie tematyce tej poświęcone zostały odrębne ustawy, to jest ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.) oraz aktualnie obowiązująca ustawa zabużańska z dnia 8 lipca 2005 r. Istotne zaś jest to, że choć całość regulacji, dotyczącej praw Zabużan cechuje ogólnie zbieżność, związana z jej celem, to jednak pomiędzy poszczególnymi aktami prawnymi występują także istotne rozbieżności.

Dalej Sąd zauważył, że podstawą nabycia przez M.B. lokalu mieszkalnego był art. 88 ww. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. ( po wydaniu tekstu jednolitego tej ustawy obowiązującego z dniem 5 grudnia 1990 r. regulacja prawna dotycząca tzw. mienia zabużańskiego została zawarta w art. 81 tej ustawy) . W dacie wydawania decyzji z dnia 25 kwietnia 1990 r. dotyczącej sprzedaży tego lokalu art. 88 ust. 1. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. przewidywał, że na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali, a także ceny sprzedaży nieruchomości rolnych stanowiących własność Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość mienia nieruchomego pozostawionego za granicą. Zaś ust. 4 tego przepisu stanowił, że w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienia wynikające z ust. 1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Z treści tych przepisów wynika, że mają one zastosowanie w razie oddania gruntu w użytkowanie wieczyste, sprzedaży działki budowlanej, sprzedaży domów, innych budynków lub lokali. Dopiero w takim wypadku zalicza się wartość mienia nieruchomego, pozostawionego za granicą w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej, położonych na niej budynków lub lokali. Zatem prawo do ekwiwalentu nie przysługiwało w formie pieniężnej, ale można je było zrealizować jedynie w formie pokrycia opłat przy nabyciu określonych praw rzeczowych. Prawo to mogło być zrealizowane zatem jedynie przy spełnieniu określonych warunków, poza tym mogło przysługiwać łącznie wszystkim spadkobiercom uprawnionego lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. W tym przypadku jako osobę uprawnioną drugi spadkobierca po F.M. – J.M. wskazał swoja siostrę M.B.( vide: oświadczenie z dnia 13 stycznia 1990 r. znajdujące się w aktach administracyjnych).

Następnie Sąd I instancji wskazał, iż częściowa realizacja prawa do ekwiwalentu na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. nie zamyka drogi do dochodzenia tego prawa na podstawie aktualnie obowiązującej ustawy zabużańskiej, o ile wartość zrealizowanego wcześniej prawa nie przekracza aktualnej wartości przysługującej rekompensaty. Nie można przy tym zapomnieć, że prawo to zostało już częściowo zrealizowane na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. w sposób uzgodniony wspólnie przez M.B. i J.M. ( spadkobierców po F.M. w częściach po ½ ) . Oznacza to , że w aktualnie prowadzonym postępowaniu podział pozostałej części rekompensaty następuje na rzecz wszystkich aktualnych spadkobierców po F.M., o ile złożyli stosowny wniosek. Słusznie zatem organy orzekające w niniejszej sprawie rozdzieliły ustaloną na podstawie sporządzonych w sprawie operatów szacunkowych, kwotę zgodnie z przysługującymi stronom udziałami. W tym miejscu Sąd wskazał, że kwoty te zostały ustalone w sposób prawidłowy.

Zdaniem Sądu I instancji, prawidłowo Minister Skarbu Państwa uznał, że w związku z powyższym, przysługującą spadkobiercom F.M. kwotę rekompensaty należy pomniejszyć o wartość nieruchomości i prawa użytkowania wieczystego nabytą przez M.B. w 1990 r. Zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20 % wartości tych nieruchomości. Tym samym na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy w przypadku o którym mowa w art. 6 ust. 3 wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 2 — pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali — przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3 przedmiotowej ustawy.

W ocenie Sądu I instancji, prawidłowo również organ ustalił wartość mienia pozostawione poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej, opierając się w tym zakresie na wyroku Sądu Wojewódzkiego w [..] z dnia 6 grudnia 1989 r. sygn. akt I C 69/89. Regulacje przewidziane w art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. dotyczą skutków przewidzianej w nich mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia, gwarantują stabilność określonej orzeczeniem sądowym sytuacji prawnej, uniemożliwiając jej podważenie przez stronę niezadowoloną z rozstrzygnięcia i zobowiązując do jej respektowania inne sądy oraz inne organy państwa w określonych przez ustawę granicach. Sąd podkreślił, że tym samym regulacje te realizują jedną z najistotniejszych gwarancji konstytucyjnych, jaką jest prawo do rozstrzygnięcia sprawy przez niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji), która nie byłaby możliwa do osiągnięcia bez stabilności, pewności i niewzruszalności rozstrzygnięć sądowych.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła H.C., zaskarżając go w całości zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

1) art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wyrażające się w przyjęciu przez Sąd, że organy obu instancji w sposób prawidłowy zastosowały przepisy prawa materialnego, przyjmując, że pomimo wcześniejszego zrealizowania prawa do rekompensaty przez M.B., które to prawo zostało zrealizowane poprzez sprzedaż mieszkania położonego w [..] przy ulicy [..] na rzecz M.B., następnie w całości odziedziczonego przez A.Z., A.Z. winna otrzymać rekompensatę po zmarłej F.M., pomimo tego, że wartość mieszkania, którego właścicielką jest A.Z. pomniejszyła wysokość kwoty rekompensaty przyznanej dla wszystkich uprawnionych, a przyznanie A.Z. dodatkowo 1/2 z pozostałej kwoty rekompensaty spowodowało wzbogacenie A.Z., a pokrzywdzenie pozostałych osób, którym prawo do rekompensaty przysługuje.

Ponadto skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.

1) art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyrażające się w pominięciu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zarzutu stawianego w skargach, a dotyczącego niezaliczenia na poczet przysługującej A.Z. prawa do rekompensaty, uzyskanego wcześniej prawa własności mieszkania w [..], co mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu odniósł się jedynie do kwestii odliczenia od przysługującej skarżącym kwoty rekompensaty kwoty stanowiącej równowartość wcześniej zrealizowanego prawa do rekompensaty (czego w zasadzie skarżący nie kwestionowali), a pominął kwestię zasadności rozliczenia tej kwoty i pomniejszenia udziału A.Z. o uzyskaną wcześniej kwotę rekompensaty.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna w całości jest uzasadniona.

Ma rację skarga kasacyjna twierdząc iż Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w ogóle nie odniósł się do zasadniczej spornej kwestii, a mianowicie tego, że A.Z. uzyskała już rekompensatę w postaci mieszkania po matce M.B., która mieszkanie to nabyła w ramach prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami kraju przez zmarłą F.M.. Zdaniem skarżącej kasacyjnie okoliczność ta powinna zostać uwzględniona przy podziale kwoty rekompensaty przysługującej pozostałym uprawnionym.

Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U . Nr. 169, poz. 1418 ze zm. ) w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Z kolei jak stanowi art. 13 ust. 1 ustawy prawo do rekompensaty jest realizowane w jednej z następujących form:

1) zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na poczet:

a) ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa albo

b) ceny sprzedaży prawa użytkowania wieczystego przysługującego Skarbowi Państwa, albo

c) opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowych stanowiących własność Skarbu Państwa i ceny sprzedaży położonych na nich budynków oraz innych urządzeń lub lokali, albo

d) opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, o którym mowa w przepisach odrębnych, albo

2) świadczenia pieniężnego wypłacanego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego, o którym mowa w art. 16.

W myśl art. 13 ust. 3 ustawy w przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3 ( osoba, która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, dołącza do wniosku dokumenty urzędowe poświadczające nabycie ), wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o których mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3.

W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że M.B. w ramach realizacji prawa do rekompensaty nabyła mieszkanie w [..] o wartości 105.000 zł. Nie jest również kwestionowane, że jej córka A.Z. na rzecz której zaskarżoną decyzją ustalono prawo do rekompensaty odziedziczyła po swojej matce w/wym. lokal mieszkalny.

Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiła już częściowa realizacja prawa do rekompensaty poprzez nabycie przez M.B. lokalu mieszkalnego położonego [..] .

Prawo zaliczenia, przewidujące możliwość zaliczenia wartości mienia utraconego przez obywateli Polski pozostawionego poza jej obecnym terytorium na poczet ceny kupna nieruchomości lub opłat z tytułu użytkowania wieczystego, stanowi swoisty surogat utraconego prawa własności, nie będąc jedynie ekspektatywą prawa do rekompensaty, ale uznanym w porządku prawnym Rzeczypospolitej prawem majątkowym o charakterze publicznoprawnym. Prawo to korzysta z gwarantowanej konstytucyjnie ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji; cz. III.A.2 uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 19.12.2002 r., K 33/02, OTK-A 2002/7/97, dalej wyrok K 33/02).

Prawo do rekompensaty ma wymiar odszkodowawczy, a faktu tego dowodzi sam tytuł ustawy z 2005 r. ("o realizacji prawa do rekompensaty") oraz nowy rodzaj świadczenia, jaki ta ustawa wprowadza (rekompensata pieniężna). Pojęcie "rekompensaty" oznacza wprost "wynagrodzenie" czy "wyrównanie" (compensatio), w tym przypadku strat lub krzywd. Wzrost znaczenia odszkodowawczego charakteru prawa do rekompensaty, w stosunku do wcześniejszego – zwłaszcza bezpośrednio po wojnie – charakteru pomocowego, przemawia za uznaniem, że częściowe zrealizowanie prawa do rekompensaty przez jednego z uprawnionych, przy braku zgody pozostałych uprawnionych, nie może pozbawiać prawa do ochrony pozostałych uprawnionych, którzy z tej częściowej realizacji prawa do rekompensaty przez jednego z uprawnionych, nie osiągnęli żadnej korzyści. Odmienna wykładnia art. 3 ust. 1 i 2 upr naruszałaby art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro każdy z dawnych współwłaścicieli nieruchomości zabużańskiej może samodzielnie dochodzić realizacji prawa do rekompensaty, w granicach swego udziału w dawnym prawie własności albo w zakresie udziałów także innych (dawnych) współwłaścicieli – w przypadku wskazania przez pozostałych (dawnych) współwłaścicieli (art. 3 ust. 1 ), to w granicach tak ustalonych udziałów może dochodzić do pomniejszenia wysokości zaliczanej kwoty o wartość nabytego prawa własności nieruchomości (...) przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3, lecz jedynie gdy dany (dawny) współwłaściciel – w granicach swego udziału - nabył owo prawo własności (art. 13 ust. 3 ). Podobna zasada dotyczy wszystkim spadkobierców danego (dawnego) współwłaściciela nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (art. 3 ust. 2 upr).

W sytuacji, gdy prawo do rekompensaty zostało zrealizowane tylko przez jedną z uprawnionych osób ( A.Z. ), wartość zrealizowanego przez nią prawa powinna zostać zaliczona na poczet jej udziału w prawie do rekompensaty ustalonego według udziału w spadku.

Innymi słowy A.Z. przysługuje prawo do rekompensaty tylko w sytuacji gdyby wartość uzyskanego przez nią mieszkania po M.B. była niższa od należnej jej rekompensaty. W przeciwnym razie kwota rekompensaty pomniejszona stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy powinna zostać ustalona wyłącznie na rzecz pozostałych uprawnionych według przysługujących im udziałów we współwłasności lub spadku, z pominięciem A.Z..

Uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji .

Rozpoznając sprawę właściwy organ rozstrzygnie ponownie sprawę, mając na uwadze ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, zaprezentowane w niniejszym wyroku (art. 170 i 153 P.p.s.a. ).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.