Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 9/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 128 ust. 1 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art.105 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sąd. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. S., B. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

M. S. i B. S. wystąpili z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za częściowe wywłaszczenie nieruchomości poprzez wybudowanie na działkach nr [...], nr [...] i nr [...] położonych w miejscowości B., linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 400 kV.

Starosta [...] decyzją z dnia [...] września 2017r. nr [...], działając na podstawie art. 128 ust. 1 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. z 2016r., poz. 2147 ze zm. – dalej u.g.n.) oraz art.105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2017r., poz. 1257 – dalej k.p.a.) umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne dotyczące ustalenia i wypłaty odszkodowania, za wybudowanie na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady N. w N. T. nr [...] z dnia [...] stycznia 1972r. linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 400 kV na działkach nr [...] i [...] położonych w miejscowości B., stanowiących obecnie własność Państwa B. i M. (syna M. ) S. .

W uzasadnieniu decyzji Starosta stwierdził, że obecni właściciele działek nr [...] i [...] położonych w miejscowości B. nabyli je na podstawie umowy o dożywocie (darowizny) z dnia [...] kwietnia 1995r. (akt notarialny rep. A nr [...]). Jak wskazał organ w treści tej umowy brak jakiejkolwiek wzmianki o dochodzeniu przez następców przejmowanego gospodarstwa rolnego roszczeń do odszkodowania za posadowienie na gruncie urządzeń elektroenergetycznych wysokiego napięcia 400 kV. Umowa darowizny dotyczyła bowiem wyłącznie praw i obowiązków związanych z prawem własności nabytych nieruchomości i brak w niej jakichkolwiek zapisów dotyczących przeniesienia roszczenia o odszkodowanie przysługujące darczyńcy.

W tej sytuacji zadaniem Starosty należało uznać, że prawo do żądania odszkodowania za ograniczenie prawa własności pod budowę linii energetycznej nie zostało przeniesione w drodze umowy wraz z prawem własności nieruchomości, ani też w drodze sukcesji uniwersalnej czy odrębnego porozumienia w sprawie przejścia tej wierzytelności.

Wskazując na treść art.128 ust. 1 u.g.n. Starosta stwierdził zatem, że z roszczeniem o odszkodowanie mogli wystąpić poprzedni właściciele działek M. i E. S., których prawo do nieruchomości zostało ograniczone w momencie budowy linii przesyłowej. Zdaniem Starosty aby aktualny właściciel gruntu mógł ubiegać się o odszkodowanie w związku z wydaniem decyzji wydanej na podstawie art.35 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. nr 18, poz. 94 ze zm. – dalej ustawa o wywłaszczeniu nieruchomości z 1958r.), winien być również właścicielem nieruchomości w chwili wydawania takiej decyzji lub też nabyć w drodze umowy od wcześniejszego właściciela gruntu, dla którego została wydana taka decyzja, cesji roszczenia do dochodzenia przedmiotowego odszkodowania. Uprawnionym do domagania się odszkodowania nie może być natomiast osoba, która nabyła nieruchomość w drodze umowy darowizny po wybudowaniu urządzeń energetycznych.

Mając powyższe na uwadze Starosta [...] stwierdził, iż zasadnym jest umorzenie postępowania na podstawie art.105 § 1 k.p.a.

M. S. i B. S. kwestionując powyższą decyzję wnieśli odwołanie podnosząc, że Starosta [...] wydając przedmiotową decyzję naruszył przepisy prawa materialnego - art. 128 i art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. oraz przepisy proceduralne - art. 77 § 1, art. 105 i art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto zdaniem skarżących decyzja organu I instancji narusza przepisy art. 64 i art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Wojewoda po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] października 2017r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że ograniczenie praw do nieruchomości objętej zakresem postępowania zostało dokonane w oparciu o decyzję Prezydium Powiatowej Rady N. w N. [...], Wydział Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 1972 r. znak [...] w trybie przepisu art. 35 ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości.

Ustawa o wywłaszczaniu nieruchomości z 1958 r. określała termin przedawnienia roszczeń jedynie w odniesieniu do odszkodowania za straty w zasiewach, uprawach i plonach. W stosunku do pozostałych roszczeń odszkodowawczych wynikających z art. 36 tejże ustawy nie przewidziano możliwości przedawnienia.

Dalej wskazano, że wniosek o ustalenie odszkodowania za ograniczone prawo własności nieruchomości położonej w B., działki nr [...], nr [...] i nr [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] złożono 11 lipca 2017 r., a zatem pod rządami obowiązującej obecnie u.g.n. Roszczenie to nie uległo przedawnieniu. Wobec powyższego roszczenie odszkodowawcze w przedmiotowej sprawie należało rozpatrywać z uwzględnieniem u.g.n. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z treścią art. 128 ust. 1 u.g.n roszczenia odszkodowawcze przysługują osobom, które zostały wywłaszczone, a zatem roszczenie o odszkodowanie przysługuje tylko osobie wywłaszczonej.

W niniejszej sprawie z roszczeniem odszkodowawczym nie wystąpili właściciele nieruchomości - Pan M. S. i P. E. [...], których prawo do nieruchomości zostało ograniczone w momencie budowy linii przesyłowej. Uprawnienia do domagania się odszkodowania nie mają natomiast osoby, które nabyły wywłaszczoną nieruchomość w drodze umowy darowizny po wybudowaniu energetycznej linii przesyłowej, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie.

Organ odwoławczy powołał się przy tym na prezentowany w orzecznictwie pogląd, że roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest skuteczne względem każdego właściciela nieruchomości, bowiem nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości. Obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się bowiem ścisłe z faktem doznania uszczerbku w przysługującym danemu podmiotowi prawie własności (patrz: wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 czerwca 2015r., sygn. akt II SA/Łd 325/15: wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 października 2008r., sygn. akt II SA/Łd 353/08; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 20 października 2005r., sygn. akt II SA/Bk 408/05; wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2012r., sygn. akt I SA/Wa 800/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Wojewody Starosta [...] zasadnie umorzył postępowanie zainicjowane przedmiotowym wnioskiem ponieważ wnioskodawcy nie byli osobami wywłaszczonymi, a nieruchomość położoną w B., działki nr [...], nr [...] i nr [...], nabyli w drodze umowy dożywocia. Stanowisko to znajduje oparcie w treści art. 128 ust. 1 u.g.n., z którego wynika, że roszczenia odszkodowawcze przysługują wyłącznie osobom, które zostały wywłaszczone. Z przywołanego wyżej orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika jednoznacznie, że niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości. W świetle powyższego bezzasadne jest twierdzenie zawarte w odwołaniu, że decyzja Starosty [...] narusza przepisy art. 128 i art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

W ocenie Wojewody organ I instancji, nie naruszył także przepisu art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązującego organy administracji publicznej do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W jego ocenie organ I instancji podjął bowiem niezbędne czynności do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu stron postępowania, a wszystkie pozyskane materiały zostały zakwalifikowane jako dowody w sprawie i wykorzystane przy wydaniu rozstrzygnięcia, stosownie do art. 75 § 1 k.p.a. Starosta [...] uznał za udowodnione tylko te okoliczności, które znalazły pełne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

W ocenie Wojewody bezzasadny jest również zarzut, że Starosta [...] wydał przedmiotową decyzję z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżona decyzja zawiera bowiem wszystkie elementy wymienione w cytowanym wyżej przepisie. Organ odwoławczy stwierdził także, że organ I instancji nie naruszył przepisów art. 21 i art. 64 Konstytucji RP, dotyczących dopuszczalności wywłaszczenia oraz wolności i praw ekonomicznych. Przepisy te adresowane są do osób wywłaszczonych, a wnioskodawcy takiego statusu w przedmiotowej sprawie nie posiadają.

M. S. i B. S. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; art. 105 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania, pomimo iż w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna przesłanka umorzenia postępowania, a w szczególności prowadzenie postępowania nie stało się bezprzedmiotowe. Skarżący zarzucili również naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez jego niewłaściwą interpretację i przyjęcie że Skarżący nie posiadają legitymacji czynnej oraz naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż w przedmiotowej sprawie Skarżący nie mają legitymacji czynnej. Ponadto skarżący wskazali na naruszenie art. 64 i 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 20 marca 1952 r., a ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r., poprzez generowanie braku zaufania obywateli do Państwa i prawa pochodzącego od Państwa, jako elementu składającego się na zasadę praworządności i zobowiązującego władze do eliminowania dysfunkcyjnych regulacji z systemu prawnego i naprawiania bezprawnych praktyk.

Uzasadniając stanowisko zawarte w skardze powołano się na orzecznictwo (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 października 2016r. sygn. akt IV SA/Po 598/16) w którym wskazano że osobą uprawnioną do odszkodowania jest oczywiście były właściciel nieruchomości oraz jego następcy na mocy sukcesji uniwersalnej. Nie oznacza to jednak, że uprawnionym do odszkodowania nie może być osoba, która jako aktualny właściciel, legitymuje się formalnoprawnym tytułem uprawniającym do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Skarżący powołali się również na wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Po180/15, w którym wskazano, że nie tylko właściciel, którego prawo do nieruchomości zostało ograniczone w czasie inwestycji może domagać się odszkodowania. Głównym zadaniem organów administracji publicznych jest zatem analiza umów cywilnoprawnych na podstawie, których doszło do przeniesienia własności nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

[...] S. E. S.A. w piśmie procesowym z dnia 26 stycznia 2018r. stanowiącym odpowiedź na skargę wniosły o oddalenie przedmiotowej skargi. Uczestniczka postępowania wskazała, iż zgadza się z oceną materiału dowodowego dokonaną przez organ II instancji oraz dokonanymi na jego podstawie ustaleniami. W opinii uczestniczki decyzje organów administracyjnych I i II instancji zostały wydane bez naruszenia jakichkolwiek przepisów prawa administracyjnego.

Odnosząc się do zawartej w skardze argumentacji odwołującej się do orzecznictwa (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 października 2016r. sygn. akt IV SA/Po 598/16) uczestniczka wskazała, że w/w orzeczenie wydane zostało w innym stanie faktycznym. Wynika to z faktu, iż wnioskodawcy stali się właścicielami nieruchomości objętej wnioskiem na podstawie umowy dożywocia, a więc pod tytułem darmym. Zatem z istoty tego rodzaju nabycia prawa własności wynika, iż nieruchomość stanowiła bezpłatne przysporzenie na rzecz wnioskodawców, nie ustalano zatem ceny jej nabycia, czyli nie mogło dość do scedowania na nich uprawnienia do dochodzenia odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności w części, w jakiej zajęta jest ona pod urządzenia infrastruktury energetycznej.

Zdaniem uczestniczki niezrozumiałe jest również powoływanie się na wyrok WSA w Poznaniu z 14 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Po 180/15, gdyż na gruncie niniejszej sprawy wnioskodawcy nabyli własności nieruchomości na podstawie umowy o dożywocie - zatem między stronami umowy nie została uzgodniona cena sprzedaży. Zaznaczono przy tym, iż skarżący nabyli przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy dożywocia, a więc nie ponieśli żadnych kosztów jej nabycia, gdyż nie byli zobowiązani do zapłaty ceny. Zatem nie było konieczność dogłębnego analizowania treści przedmiotowej umowy skoro wnioskodawcy nie ponieśli uszczerbku w przysługującym im prawie, bowiem linia istniała w chwili przenoszenia prawa własności na wnioskodawców.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że przedmiotem skargi jest decyzja umarzająca postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania właścicielom nieruchomości za częściowe wywłaszczenie nieruchomości poprzez wybudowanie na działkach nr [...] i [...] położonych w miejscowości B., linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 400 kV. Zdaniem organów orzekających skarżący nie są uprawnieni do wystąpienia z takim żądaniem, gdyż nie byli właścicielami nieruchomości w dacie wydania decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości, a nieruchomość nabyli w drodze umowy dożywocia.

Wyjaśnić zatem należy, że w rozpoznawanej sprawie ograniczenie korzystania z nieruchomości nastąpiło w oparciu o decyzję Prezydium Powiatowej Rady N. w N. [...], Wydział Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 1972 r. znak [...] wydaną w trybie przepisu art. 35 ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości, na mocy której zezwolono na przeprowadzenie i założenie naziemnej linii elektroenergetycznej. W dacie wydanie w/w decyzji właścicielami nieruchomości składającej się m.in. z działek nr [...], nr [...] i nr [...], na których wybudowano linię elektroenergetycznej wysokiego napięcia 400 kV byli M. D. S. i E. M. S. (rodzice M. M. S. będącego skarżącym w niniejszej sprawie), którzy zostali właścicielami m.in. działek nr [...], nr [...] i nr [...] na mocy aktu własności ziemi wydanego na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 27, poz. 250). Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości z 1958r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji zezwalającej, organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem organu do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub naziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości z 1958r. na żądanie właścicieli nieruchomości organ do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości orzekał o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2. Odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w ciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie. Roszczenie o takie odszkodowanie przedawniało się z upływem 3 lat od powstania szkody (art. 36 ust. 2). Właścicielowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody (art. 36 ust. 3). Zatem zgodnie z powołanym regulacjami termin przedawnienia roszczeń (3-letni) został ustanowiony jedynie w odniesieniu do odszkodowania za straty w zasiewach, uprawach i plonach. Takiego terminu nie przewidziano natomiast dla pozostałych roszczeń, co oznacza - zgodnie z zasadami prawa administracyjnego – że termin przedawnienia w tym zakresie nie obowiązuje. Obecnie kwestie odszkodowania za wywłaszczenie i ograniczenie w korzystaniu z nieruchomości regulują przepisy rozdziału 5 (art. 128-135) u.g.n. Przy czym, jak słusznie przyjęły organy orzekające, przepisy te mają zastosowanie także do stanów faktycznych, które miały miejsce przed wejściem w życie u.g.n. Jak bowiem stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 kwietnia 2006 r. (sygn. akt I OPS 1/06, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA) nowa ustawa, w braku przepisów przejściowych, ma zastosowanie do stanów aktualnych, ale i do zdarzeń wcześniej powstałych, jeśli nadal trwają, a bezpośrednie stosowanie nowych przepisów przede wszystkim odnosi się do zastanych w dniu wejścia ich w życie stosunków prawnych.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Przy czym, stosownie do ust. 4 tego artykułu, odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

Nie ulega wątpliwości, że odszkodowanie przysługuje osobie wywłaszczonej, a więc takiej, która była właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej lub decyzji ograniczającej prawo korzystania z nieruchomości. W orzecznictwie sądowadministracyjnym nie budzi także zastrzeżeń pogląd, że prawo takie przysługuje także spadkobiercom osoby wywłaszczonej. W takim wypadku bowiem ma miejsce sukcesja uniwersalna, w ramach której, bez konieczności podejmowania żadnych działań, nabywca wstępuje w ogół praw i obowiązków zbywcy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 lipca 2016 r. sygn. akt II SA/Łd 177/15, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1001/14 - CBOSA).

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego okolicznością bezsporną jest, że skarżący nie są osobami wywłaszczonymi, gdyż nie byli właścicielami nieruchomości w dacie orzekania o ograniczeniu w korzystaniu z nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy skarżący nabyli bowiem działki nr [...], nr [...] i nr [...] położonych w miejscowości B., po których przebiega linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia 400 kV w wyniku umowy dożywocia z dnia [...] kwietnia 1995r. (akt notarialny rep. A nr [...]). Kwestią sporną pozostaje zatem czy w wyniku nabycia nieruchomości na mocy w/w umowy skarżący uzyskali prawo do dochodzenia odszkodowania w trybie art. 128 u.g.n.

Mając powyższe na uwadze należy przywołać dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest skuteczne względem każdego właściciela nieruchomości, gdyż nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości (vide: wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Łd 325/15; wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 października 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 353/08; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 20 października 2005 r. sygn. akt II SA/Bk 408/05; wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r. I SA/Wa 800/12 – CBOSA).

W wyroku WSA w Poznaniu z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1001/14 stwierdzono, że osobą uprawnioną do żądania odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 w związku z art. 128 ust 4 u.g.n. jest osoba wywłaszczona oraz jej spadkobiercy. Takiego uprawnienia nie ma natomiast nabywca nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej (nabywca syngularny). To nie on bowiem poniósł ewentualną szkodę wywołaną budową linii energetycznej, lecz zbywca nieruchomości. Ewentualne ograniczenia i szkody wywołane istnieniem linii energetycznej na przedmiotowej nieruchomości musiały bowiem wpłynąć na cenę zakupu nieruchomości. W powołanym wyżej wyroku Sąd nie przesądził jednak negatywnie możliwości zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego przez nabywcę nieruchomości, a jedynie pośrednio wskazał, że zależy to od tego, czy roszczenia zostały zbyte i czy nabywca nieruchomości poniósł szkodę, którą mogłoby być nabycie nieruchomości bez uwzględnienia istniejącego obciążenia. Podobny pogląd w zakresie wymogu zbycia roszczeń jako warunku dochodzenia odszkodowania został wyrażony w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie z dnia 5 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 840/16 (publ. Lex/el.).

Zwrócić należy również uwagę na wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 października 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 598/16 (publ. Lex/el.), w uzasadnieniu którego wskazując na ugruntowane stanowisko prezentowane w orzecznictwie, iż z roszczeniem odszkodowawczym mogą wystąpić właściciele nieruchomości, których prawo do nieruchomości zostało ograniczone w momencie budowy urządzenia przesyłowego oraz ich następcy prawni. Sąd stwierdził, że nie oznacza to, że "uprawnionym do odszkodowania nie może być osoba, która jako aktualny właściciel nieruchomości, legitymuje się formalnoprawnym tytułem uprawniającym do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania. Na przykład wówczas, gdy strony umowy postanowiły, iż cena nieruchomości nie została obniżona z powodu znajdowania się na nieruchomości infrastruktury przesyłowej, co pozwalałoby uznać, że właściciele nieruchomości scedowali na rzecz jej nabywców uprawnienia do dochodzenia odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości w części, w jakiej zajęta jest ona pod urządzenia infrastruktury(...)". Innymi słowy, roszczenie odszkodowawcze, o którym mowa, jest związane z osobą właściciela, który poniósł szkodę i co do zasady, będzie to właściciel nieruchomości w czasie budowy urządzenia. Jednak w sytuacji zbycia roszczenia następcy prawnemu pod tytułem szczególnym, tenże następca może wystąpić z żądaniem odszkodowania.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podzielając prezentowane w powołanych wyżej orzeczeniach poglądy dopuszczające pod pewnymi warunkami występowanie o odszkodowanie przez właścicieli, którzy nabyli nieruchomości w drodze umowy stwierdza, iż prezentowana w tychże orzeczeniach argumentacja może mieć zastosowanie w niniejszej sprawie. Jak wynika bowiem z zapisów aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1995r. rep. A nr [...] M. D. S. i E. M. S. przenieśli na swego syna M. M. S. i jego żonę B. S. własność nieruchomości obejmującej m.in. działki nr [...], nr [...] i nr [...] w zamian za dożywotnie utrzymanie a w szczególności przyjęcia jako domowników i dostarczenie wyżywienia, mieszkania, światła i opału oraz zapewnienie im odpowiedniej pomocy w chorobie i sprawienie im pogrzebu odpowiadającemu zwyczajom miejscowym. Z zapisów w/w umowy dożywocia nie wynika, aby dotychczasowi właściciele przenosząc własność nieruchomości dokonali jakichkolwiek wyłączeń, w tym dotyczących dochodzenia jakichkolwiek odszkodowań związanych z przenoszonymi nieruchomościami. Wbrew argumentacji zawartej w piśmie procesowym uczestniczki postępowania o dokonaniu wyłączeń w przenoszonych uprawnieniach związanych za nabywaną przez M. M. S. i jego żonę B. S. nie świadczy bowiem wyłącznie okoliczność, iż przedmiotowe nieruchomości zostały przez nich nabyte w drodze umowy dożywocia. Nadto należy zwrócić uwagę na okoliczność, że M. S. będący w niniejszej sprawie wspólnie z żoną skarżącym i wnioskującym o ustalenie i wypłatę odszkodowania za częściowe wywłaszczenie nieruchomości, jest synem M. S. i E. S., a więc jest następcą prawnym właścicieli działek nr [...], nr [...] i nr [...] w dniu wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady N. w N. [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 1972r. zezwalającej na założenie linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 400 kV na działkach nr [...] i [...] położonych w miejscowości B.. O uprawnieniach M. M. S. w dochodzeniu roszczenia nie decydują zatem wyłącznie zapisy wynikające z umowy dożywocia z dnia [...] kwietnia 1995r. zawartej aktem notarialnym rep. A nr [...], lecz również fakt bycia spadkobiercą M. S. i E. S. jako byłych właścicieli nieruchomości.

Stwierdzając zatem wadliwość badania aspektu podmiotowego zasadnym jest uchylenie obu wydanych w sprawie rozstrzygnięć. W tym miejscu zwrócić należy jednak uwagę na fakt, iż kwestia ustalenia odszkodowania nie była obligatoryjnym elementem decyzji ograniczającej prawa do nieruchomości w trybie art. 35 w/w ustawy, lecz warunkowana była inicjatywą właściciela nieruchomości, której dotyczyło ograniczenie praw w trybie ustawy o wywłaszczeniu nieruchomości z 1958r. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 147/13 (LEX nr 1511959), opowiadając się za dopuszczalnością zastosowania przepisów u.g.n. w sytuacji wydania decyzji w oparciu o art. 35 i 36 ustawy o wywłaszczeniu nieruchomości z 1958r. wskazał, że warunkiem jest, że objęte nią uprawnienie nie zostało skonsumowane wcześniej, w szczególności sprawa nie została załatwiona w taki sposób, który wykluczałby tę możliwość (ostateczną decyzją). Innymi słowy, jeśli nie zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie w trybie art. 36 ustawy wywłaszczeniowej z 1958r. Warunkiem zastosowania aktualnych przepisów art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 ust. 1 u.g.n. w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w niniejszej sprawie jest zatem jednoznaczne ustalenie, że odszkodowanie nie zostało wypłacone w oparciu o art. 36 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej z 1958r.

Mając powyższe na uwadze, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie należy stwierdzić, że organy obu instancji uchyliły się od prawidłowego zbadania tej kwestii. W decyzjach organu II instancji jest co prawda stwierdzenie, iż w niniejszej sprawie z roszczeniem o odszkodowanie nie wystąpili M. M. S. i E. S., których prawo do nieruchomości zostało ograniczone w momencie budowy linii przesyłowej. Z powyższego nie wynika jednak, aby organy administracyjne prowadziły jakiekolwiek działania mające na celu ustalenie czy takowe odszkodowanie w oparciu o art. 36 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej z 1958r. zostało wypłacone M. S. i E. S. jako poprzednim właścicielom nieruchomości, na których znajduje się linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia.

Wobec tego niezależnie od wadliwie przedstawionego przez organy orzekające w sprawie aspektu podmiotowego koniecznym było, uprzednie poczynienie ustaleń faktycznych co do odszkodowania; mianowicie czy zostało ono wypłacone poprzednim właścicielom działek nr [...], nr [...] i nr [...], a jeśli tak, za co zostało ustalone ( za jakiego rodzaju szkody). Brak ustaleń w tej kwestii uniemożliwia bowiem poprawne zastosowanie właściwych przepisów prawa materialnego. Ustalenie tej okoliczności ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, zatem uchylenie się od tego obowiązku narusza tak przepisy procesowe ( art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a.), jak i wskazane przepisy prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Dla każdego postępowania kluczowe znaczenie ma bowiem ustalenie stanu faktycznego sprawy. Tylko w takim przypadku możliwe jest bowiem prawidłowe ustalenie praw i obowiązków strony tego postępowania. Należy podkreślić, iż kontrolując decyzje podejmowane w ramach postępowania administracyjnego Sąd dokonuje oceny, czy stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Podkreślenia nadto wymaga, że zgodnie z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpatrywanej sprawie wymogów tych nie dochowano, co stanowi o konieczności uchylenia zaskarżonej w sprawie decyzji, oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zastosuje się do przedstawionych wyżej poglądów i uzupełni postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W sytuacji ustalenia, iż poprzednim właścicielom nieruchomości nie przyznano odszkodowania, organy orzekające w sprawie zgodnie z wytycznymi zawartymi w niniejszym wyroku przyjmą, iż prawo do dochodzenia odszkodowania posiadają obecni właściciele nieruchomości.

Z powyższych przyczyn, skoro doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania, a w konsekwencji prawa materialnego, należało uchylić skarżone decyzje w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm. - dalej P.p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a.