Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 594/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 205 lit. b ust. 1 pkt 2, art. 209 lit. b ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2006 nr 100 poz 696
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska- Rzepecka, , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Protokolant st. ref. Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] stycznia 2012 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia i nałożenia obowiązku wypłaty odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz M. D. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Omówienie, pierwszej w sprawie, decyzji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. znak [...]i [...]na podstawie art. 205b. ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 209b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 roku - Prawo lotnicze (tekst jednolity Dz. U. z 2006r. Nr 100, poz. 696 z późn. zm.) w związku z art. 62 i art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późniejszymi zmianami), w związku z art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 lit. b, art. 9 ust. 1 lit. a i ust. 2, art. 14 ust. 1 i 2 oraz art. 16 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91 (Dz. U. JJE L 46 z 17.2.2004, po rozpatrzeniu skarg wniesionych przez M.D. i M.D.przeciwko przewoźnikowi lotniczemu [...]Sp. z o.o.: - stwierdził naruszenie przez [...]Sp. z o.o. art. 7 ust 1 lit. b, art. 9 ust. 1 lit. a i ust. 2 oraz art. 14 ust. 1 i 2 w związku z art. 6 ust. 1 rozporządzenia, w związku z opóźnieniem rejsu nr [...]na trasie M.- W.z dnia [...]maja2011r. polegające na: nie wypłaceniu pasażerom M.D.i M.D.odszkodowania w wysokości po 400 EU nie zapewnieniu opieki na lotnisku w postaci bezpłatnych posiłków i napoi oraz dwóch rozmów telefonicznych, nie poinformowaniu pasażerów o przysługujących prawach poprzez umieszczenie na stanowiskach odpraw stosowanej tablicy oraz nie wręczenie pisemnej informacji, - ustalił termin usunięcia ww. nieprawidłowości w ciągu 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji, - nałożył na przewoźnika lotniczego [...]Sp. z o.o. karę pieniężną za naruszenie względem dwóch pasażerów art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia w łącznej wysokości 5000 PLN (słownie: pięć tysięcy złotych), karę pieniężną za naruszenie art. 9 ust. 1 lit. a i ust. 2 rozporządzenia w łącznej wysokości 1000 PLN (słownie: tysiąc złotych) oraz karę pieniężną za naruszenie art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia w łącznej wysokości 1000 PLN (słownie: tysiąc złotych).

W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie wszczęto na podstawie skarg wniesionych przez pasażerów, M.D. i M.D.w sprawie naruszenia przez przewoźnika [...]Sp. z o.o. postanowień rozporządzenia powołanego w sentencji decyzji.

Organ stwierdził, że przewoźnik lotniczy [...]Sp. z o.o. opóźnił lot nr [...]na trasie M.- W.z dnia [...]maja2011r. w wylocie o 4 godziny 40 minut, a w przylocie 4 godziny i 50 minut. Pasażerowie M.D.i M.D.posiadali potwierdzone rezerwacje na lot [...]na trasie M.- W.z dnia [...]maja2011r. obsługiwany przez [...]Sp. z o.o. o godzinie 00:35 (LT), o czym świadczy dowód w postaci dokumentu wystawionego przez biuro podróży [...] Sp. z o.o. Z wyjaśnień przewoźnika wynika, że biuro podróży było poinformowane w dniu 18 maja 2011r. o zmianie rozkładu rejsu [...] z godziny 00:35 (LT) na godzinę 03:00 (LT). Następnie w dniu odlotu rejs uległ dalszemu opóźnieniu i faktycznie odleciał o godzinie 05:15 (LT) i przyleciał do W.o godzinie 09:55 (LT). Zdaniem przewoźnika, biuro podróży zapewniło pasażerom odpowiednią opiekę podczas pierwszego opóźnienia rejsu, a podczas dalszego opóźnienia opieka pasażerom nie została przyznana za względu na fakt, że opóźnienie nie przekroczyło trzech godzin. Pasażerowie twierdzą, że przewoźnik nie zapewnił im w trakcie oczekiwania na odlot napoi i posiłków. Faktem powszechnie znanym jest, że odległość pomiędzy M., a W.mierzona metodą trasy po ortodromie wynosi 3169 kilometrów.

Organ wskazał na to, że związku z opóźnieniem lotu, przewoźnik [...]Sp. z o.o. ma zgodnie z art. 6 ww. rozporządzenia, co do zasady określone zobowiązania wobec pasażerów. Przy określaniu odległości, podstawą jest ostatni cel lotu, do którego przybycie pasażera nastąpi po czasie planowego przylotu na skutek opóźnienia. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z dnia 19 listopada 2009r. w sprawach połączonych C - 402/07 i C - 432/07 Sturgeon i inni "Artykuły 5, 6 i 7 rozporządzenia nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że do celów stosowania prawa do odszkodowania pasażerów opóźnionych lotów można traktować jak pasażerów odwołanych lotów oraz że mogą oni powoływać się na prawo do odszkodowania przewidziane w art. 7 tego rozporządzenia, jeżeli z powodu tych lotów poniosą stratę czasu wynoszącą co najmniej trzy godziny, czyli jeżeli przybędą do ich miejsca docelowego co najmniej trzy godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika lotniczego godzinie przylotu. Niemniej takie opóźnienie nie rodzi po stronie pasażerów prawa do odszkodowania, jeżeli przewoźnik lotniczy jest w stanie dowieść, że odwołanie lub duże opóźnienie lotu jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, to jest okoliczności, które pozostają poza zakresem skutecznej kontroli przewoźnika lotniczego".

Prezes Urzędu wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. b w związku z art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia, dla wszystkich lotów poza wspólnotowych o długości pomiędzy 1500 a 3500 kilometrów przysługuje odszkodowanie w wysokości 400 EUR. Zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia, w przypadku odwołania lotu, pasażerowie których odwołanie dotyczy, mają prawo do ww. odszkodowania od obsługującego przewoźnika, chyba że przewoźnik udowodni, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Zdanie 2 Motywu 14 preambuły rozporządzenia wskazuje przykłady, kiedy przewoźnik może mieć do czynienia z nadzwyczajnymi okolicznościami "okoliczności te mogą, w szczególności, zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika."

Organ wskazał, że w piśmie z dnia 28 lipca 2011r. przewoźnik wyjaśnił, że jego zdaniem nie doszło do opóźnienia lotu przekraczającego w przylocie 3 godziny. Do wyjaśnień przewoźnik dołączył wydruk z systemu potwierdzający czasy operacji lotniczej rejsu [...].

Zdaniem organu, zgodnie z art. 6 ust. 1 rozumianym a contrario art. 2 lit. 1 rozporządzenia, jako definicję "opóźnienia lotu" należy rozumieć odbycie się lotu, który był uprzednio planowany i na który zostało zarezerwowane przynajmniej jedno miejsce, a którego start był przesunięty w stosunku do pierwotnej godziny startu. Pasażerowie zostali poinformowani przez biuro podroży o godzinie odlotu w momencie zawierania umowy. Czas odlotu jest istotny dla pasażerów, gdyż zgodnie z rozporządzeniem warunkiem zastosowania do nich rozporządzenia jest m.in. stawienie się pasażera na odprawę maksymalnie 45 minut przed odlotem, chyba że przewoźnik wskaże inny termin. Terminem odlotu jest związany pasażer, ale związany jest nim zwłaszcza przewoźnik lotniczy. To od tego terminu liczy się czas opóźnienia, od którego zależą uprawnienia pasażerów obowiązki przewoźnika.

Prezes Urzędu wskazał, że przewóz lotniczy na podstawie umowy czarteru, różni się od przewozu lotniczego rozkładowego tym, że nie ma ogłaszanego z wyprzedzeniem rozkładu lotów, terminy wylotów zależą od uzgodnień z biurami podróży. Ponadto przewoźnik nie posiada danych pasażerów w systemie rezerwacyjnym, dane te dostarcza organizator wycieczki przed odlotem. W imieniu przewoźnika umowę z pasażerem zawiera biuro podróży, oferując, przeważnie w pakiecie z wycieczką, przelot samolotem. Odpowiedzialność umowną, co do wycieczki ponosi względem pasażera biuro podroży. Odpowiedzialność umowna (w tym wyłączenia tej odpowiedzialności) nie mogą jednak zastąpić przepisów prawa powszechnie obowiązującego, w tym prawa unijnego dotyczącego ochrony praw pasażerów. Rozporządzenie w motywie 5 preambuły do rozporządzenia wskazuje wprost, że ochroną są objęci pasażerowie wszystkich rejsów, w tym rejsów czarterowych: "Ponieważ różnica pomiędzy regularnymi i nieregularnymi usługami transportu lotniczego zmniejsza się, ochrona ta powinna obejmować nie tylko pasażerów lotów regularnych, ale również pasażerów lotów nieregularnych, w tym także loty stanowiące część zorganizowanych wycieczek. Pasażerowie lotów opóźnionych napotykają na takie same niedogodności w momencie oczekiwania opóźniony lot czarterowy jak pasażerowie rejsów rozkładowych. Ponadto, rozporządzenie zawiera wprost zakaz stosowania klauzul wyłączających odpowiedzialność przewoźnika względem pasażerów i dotyczy to również umów czarterowych. Wyłączenia nie mogą być ani bezpośrednie ani pośrednie.

Podsumowując, organ uznał, że przewoźnik przesuwając godzinę odlotu z 00:35 na 03:00 doprowadził do opóźnienia lotu, który to lot w dniu operacji został dodatkowo opóźniony o 2 godziny i 15 minut. Łączny czas opóźnienia wyniósł w wylocie 4 godziny i 40 minut a w przylocie 4 godziny i 50 minut. Oznacza to, że zgodnie z rozporządzeniem przewoźnik był zobowiązany do wypłaty stosownego odszkodowania, chyba że udowodniłby zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności będących przyczyną opóźnienia lotu. Zgodnie z art. 205b ust. 3 ustawy Prawo lotnicze "ciężar udowodnienia, że uprawnienia przysługujące pasażerowi, w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub opóźnienia lotu, zgodnie z rozporządzeniem nr 261/2004/WE, nie zostały naruszone obciąża przewoźnika lotniczego".

Organ podkreślił, że z załącznika przedłożonego przez przewoźnika przy piśmie z dnia 28 lipca 2011r. wynika, że lot był opóźniony z powodu późnego przylotu samolotu z poprzedniego odcinka. Brak jest dalszych informacji na temat przyczyn opóźnienia. Należy zatem stwierdzić, że problemy operacyjne nie podlegają pod pojęcie nadzwyczajnych okoliczności, nie zwalniają zatem przewoźnika z obowiązku wypłaty odszkodowania.

Organ stwierdził, że mając na względzie, że opóźnienie nie było spowodowane nadzwyczajną okolicznością w rozumieniu przepisów rozporządzenia, należy uznać, że przewoźnik był zobowiązany do wypłaty na rzecz ww. pasażerów odszkodowania za opóźniony lot w wysokości po 400 euro. W związku z tym Prezes Urzędu stwierdza naruszenie przez [...]Sp. z o.o. art. 7 ust. 1 lit. b w związku z art. 6 ust. 1 rozporządzenia, polegające na nie wypłaceniu ww. pasażerom odszkodowania w wysokości po 400 EUR. Wobec tego, że ze skarg pasażerów i pisma przewoźnika wynika, że opóźnienie nie przekroczyło 5 godzin, a pasażerowie odbyli podróż opóźnionym rejsem, Prezes Urzędu stwierdził brak naruszenia przez przewoźnika lotniczego [...]Sp. z o.o. art. 8 ust. 1a w związku z art. 6 ust. 1 lit. iii) rozporządzenia. Zgodnie z ustaleniami, że opóźnienie lotu wyniosło 4 godziny i 40 minut w wylocie, Prezes Urzędu stwierdził, że pasażerowie powinni mieć, a nie mieli zapewnionej opieki w postaci posiłków, napojów i dwóch rozmów telefonicznych, w związku z tym stwierdził naruszenie art. 9 ust. 1 lit. a i ust. 2 rozporządzenia.

Prezes Urzędu przywołał przepis z art. 14 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym obsługujący przewoźnik lotniczy, który opóźnia lot o co najmniej 2 godziny, ma obowiązek wręczenia pasażerom, których to dotyczy pisemnej informacji o przepisach na temat odszkodowania i pomocy zgodnie z rozporządzeniem. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia przewoźnik ma obowiązek umieszczenia na stanowiskach odpraw informacji o treści: jeżeli odmówiono przyjęcia na pokład łub lot został odwołany lub opóźniony o co najmniej dwie godziny, pasażer może poprosić obsługę na stanowisku odpraw łub w punkcie przyjęć pasażerów na pokład samolotu o tekst określający przysługujące Państwu prawa, w szczególności w odniesieniu do odszkodowania i należnej pomocy. Przewoźnik nie przedstawił żadnego dowodu (np. fotografii), że takie informacje są umieszczone na lotnisku w M., tym bardziej przewoźnik nie udowodnił, że ulotki z prawami pasażerów były pasażerom wręczane. Pasażerowie zaznaczyli w skargach, że nie zostali poinformowani o swoich prawach. W związku z tym, że przewoźnik lotniczy nie udowodnił, że Karty Praw Pasażera [...]były wręczane pasażerom na lotnisku w M.oraz że karta ta nie zawiera informacji o prawie do odszkodowania, co mogło spowodować, że pasażerowie nie skorzystają skutecznie ze swoich praw, Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego [...]Sp. z o.o. art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia.

Organ wskazał, że stosownie do art. 209b ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo lotnicze i Załącznikiem nr 2 do tej ustawy, kto działa z naruszeniem obowiązków lub warunków wynikających z przepisów rozporządzenia nr 261/2004/WE podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 4800 zł. Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1 oraz wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 2 do ustawy - Prawo lotnicze. Zgodnie z pkt 1.3 załącznika nr 2 do ustawy, za naruszenie obowiązku, o którym mowa w art. 9 Prezes Urzędu nakłada karę w wysokości od 200 do 4800 PLN. Zgodnie z pkt 1.4 załącznika nr 2 do ustawy, za naruszenie obowiązku, o którym mowa w art. 14 Prezes Urzędu nakłada karę w wysokości od 200 do 4800 PLN. Zgodnie z pkt 1.5 załącznika nr 2 do ustawy, za naruszenie obowiązku, o którym mowa w art. 7 Prezes Urzędu nakłada karę w wysokości od 1000 do 2500 PLN. Zgodnie z art. 16 ust. 3 rozporządzenia, ustanowione przez Państwa Członkowskie sankcje za naruszenia niniejszego rozporządzenia powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.

Organ stwierdził, że przewoźnik lotniczy zaniedbał obowiązku poinformowania pasażerów o przysługujących im prawach, nie zapewnił opieki na lotnisku oraz nie dokonał wypłaty na ich rzecz odszkodowania, zasadnym jest nałożenie na niego kary pieniężnej. Biorąc pod uwagę, iż w przedmiotowym przypadku przewoźnik był obowiązany z mocy prawa wypłacić pasażerowi odszkodowanie w kwocie 400 EUR, organ uznał, iż kara w wysokości 2500zł za naruszenie art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia względem każdego z pasażerów spełni swoją funkcję odstraszającą, będąc jednocześnie proporcjonalną do naruszenia. Za naruszenie art. 9 ust. 1 lit. a i ust. 2 oraz art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia Prezes Urzędu nałożył karę w wysokości po 500 zł za każde naruszenie względem każdego pasażera, tj. za naruszenie art. 9 ust. 1 lit. a i ust. 2 rozporządzenia kara za dwóch pasażerów wynosi 1000zł i kara za naruszenie art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia względem dwóch osób wynosi 1000zł. Ostatecznie organ stwierdził, że zasadne jest nałożenie na przewoźnika kary w łącznej wysokości 7000 PLN.

II. Omówienie decyzji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w sprawie, w związku z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...]stycznia2012 r. znak [...] Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 1, art. 205b ust. 3, art. 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 roku - Prawo lotnicze (tekst jednolity Dz. U. z 2006r. Nr 100, poz. 696 z późn. zm.) w zw. z art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 14 i 16 ust. 2 i 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91 (Dz. U. UE L46 z 17 lutego 2004r.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez przewoźnika lotniczego [...]Sp. z o.o.: - uchylił w całości decyzję Nr [...], [...]z dnia [...] listopada 2011r. i w tym zakresie stwierdził brak naruszenia przez przewoźnika lotniczego [...]Sp. z o.o. postanowień rozporządzenia.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że pismem z dnia 13 grudnia 2011r. przewoźnik [...]Sp. z o.o., wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa Urzędu z dnia [...] listopada 2011r. Dochodził uchylenia decyzji w całości zarzucając Prezesowi Urzędu: naruszenie art. 6 i art. 7 rozporządzenia poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie w szczególności ustalenie, że w przypadku opóźnienia lotu pasażerom przysługuje w myśl rozporządzenia odszkodowanie u sytuacji, w której w myśl jednoznacznej treści tego aktu wynika, iż ustawodawca nie przewidział odszkodowania dla pasażerów rejsów opóźnionych; naruszenie art. 7, 8, 87 ust. 1, art. 91 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 288 Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz art. 6 k.p.a. poprzez zastosowanie przy rozstrzygnięciu sprawy wyroku Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z dnia 19 listopada 2009r. w sprawach połączonych C - 402/07 i C - 432/07 Sturgeon i inni, pomimo iż wyrok ten jest sprzeczny z nie budzącą wątpliwości treścią art. 6 i 7 rozporządzenia oraz pomimo, iż wyroki Trybunału nie mają przymiotu źródła prawa w Rzeczypospolitej Polskiej i na terenie Państw Unii Europejskiej; naruszenie art. 107 ust. 1 i 3, art. 14 ust. 1 i art. 7 k.p.a. poprzez pominięcie w decyzji i jej uzasadnieniu wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia poprzez wskazanie jako podstawy wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 2009r. pomimo jego sprzeczności z rozporządzeniem oraz brakiem wątpliwości co do treści rozporządzenia w zakresie braku prawa do odszkodowania w sytuacji opóźnienia lotu; naruszenie art. 9 ust. la i ust. 2 rozporządzenia poprzez błędne ustalenie, że uczestnik był zobowiązany do udzielenia pasażerom pomocy, pomimo iż wnioskodawcy, co sami przyznają, zostali poinformowani o przesunięciu na dwa dni przed wylotem a późniejsze opóźnienie nie przekroczyło 3 godzin; naruszenie art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2 oraz art. 209 ust.1 ustawy Prawo lotnicze poprzez nałożenie na uczestnika postępowania kary pieniężnej w sytuacji, w której na skutek naruszeń organu wskazanych w pkt. 1 - 4 organ błędnie ustalił i stwierdził naruszenie praw pasażerów.

Prezes Urzędu wskazał, że ponownie przeanalizował zebrany w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy. Powtórzył wcześniejsze ustalenia, że pasażerowie M.D.i M.D.posiadali potwierdzone rezerwacje na lot [...]na trasie M.- W.z dnia [...]maja2011r. obsługiwany przez [...]Sp. z o.o. o godzinie 00:35 (LT). Stwierdził, że jak wynika z wyjaśnień przewoźnika, biuro podróży było poinformowane w dniu 18 maja 2011r., o zmianie rozkładu rejsu [...] z godziny 00:35 (LT) na godzinę 03:00 (LT). Następnie w dniu odlotu rejs uległ dalszemu opóźnieniu i faktycznie odleciał o godzinie 05:15 (LT) i przyleciał do W.o godzinie 09:55 (LT). Faktem powszechnie znanym jest, że odległość pomiędzy M.a W.mierzona metodą trasy po ortodromie wynosi 3169 kilometry.

Organ stwierdził, że nie doszło jednak do opóźnienia lotu przekraczającego trzy godziny, gdyż na mocy porozumienia przewoźnika [...]Sp. z o.o. i spółki [...] Sp. z o.o. podmioty te dokonały reorganizacji planu lotów w ten sposób, iż w dniu [...]maja2011r. w miejsce lotu na trasie M.- W.o oznaczeniu kodowym [...] z planowaną godz. startu na 00:35 LT wprowadzono lot na tej samej trasie i o tożsamym oznaczeniu kodowym, jednakże z planowaną godz. startu na 03:00 LT (01:00 UTC). Pasażerowie nie stawili się do odlotu na godzinę podaną w rezerwacji, tour operator zapewnił im dłuższy pobyt w hotelu, a na lotnisku stawili się dopiero na odlot planowany na godzinę 03:00.

Prezes Urzędu wskazał, że zasadą jest, iż przewoźnik lotniczy odwołując lot o tej długości lub opóźniając przylot, o co najmniej godziny wypłaca każdemu pasażerowi, którego to odwołanie/opóźnienie dotyczy odszkodowanie w wysokości 400€. Przewoźnik może się zwolnić z tego obowiązku, jeżeli posiada dowód na to, iż zaistniała jakakolwiek okoliczność zwalniająca go na mocy rozporządzenia z tego obowiązku.

Podniósł, że w dniu [...]maja2011r. lot na trasie M.-W.o oznaczeniu kodowym [...] z planowaną godz. startu na 00:35 UTC nie odbył się, a pasażerowie odbyli w dniu [...]maja2011r. lot na trasie M.- W.o oznaczeniu kodowym [...] z planowaną godz. startu na 03:00, o godzinie 05:15, a więc z opóźnieniem wynoszącym 2 godziny 15 minut. Pasażerowie powzięli wiadomość o fakcie, iż zostali przeniesieni z lotu wskazanego w dokumencie podróży jako lot z dnia [...]maja2011r. z godziną startu 00:35 LT na lot planowany w dniu [...]maja2011r. na trasie M.- W.z godziną startu 03:00 na 4 dni przed podróżą. Faktem bezspornym jest również to, iż pasażerowie stawili się na lotnisku na odlot zgodnie ze zmienionym planem podróży, lot ten odbył się jednak z opóźnieniem wynoszącym w wylocie 2 godziny 15 minut a w przylocie 2 godziny 25 minut.

Zdaniem organu, w toku postępowania administracyjnego przewoźnik przedłożył dowody wyjaśniające, że nie doszło do opóźnienia lotu przekraczającego 3 trzy godziny ani w wylocie ani w przylocie, gdyż nie można uznać za opóźnienie lotu zmiany terminu lotu dokonanej przez biuro podroży.

Prezes Urzędu ponownie wskazał, że zgodnie z art. 1 ww. rozporządzenia, ma ono zastosowanie do trzech zdarzeń tj. odwołania opóźnienia lotu i odmowy przyjęcia na pokład. O ile definicje odwołania lotu i odmowy przyjęcia na pokład zostały umieszczone w art. 2 rozporządzenia o tyle brak jest w rozporządzeniu definicji opóźnienia lotu. Jak wskazał Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich w wyroku z dnia 19 listopada 2009r. prawach połączonych C - 402/07 i C - 432/07 Sturgeon i inni "z art. 6 rozporządzenia nr 261/2004 wynika, że ustawodawca wspólnotowy posłużył się wyrażeniem "opóźnienie lotu", które występuje wyłącznie w odniesieniu do planowej godziny odlotu i które zakłada w konsekwencji, że po godzinie odlotu pozostałe czynniki wpływające na lot powinny pozostać niezmienione. Lot jest zatem "opóźniony" w rozumieniu art. 6 rozporządzenia nr 261/2004, jeżeli jest wykonywany zgodnie z pierwotnie przewidzianym rozkładem i jeżeli rzeczywista godzina jego startu jest opóźniona w stosunku do planowej godziny startu". Definicja "opóźnienia lotu" wskazana przez Trybunał nie do końca odpowiada charakterowi lotów czarterowych, które nie latają zgodnie z wcześniej zaplanowanym rozkładem lotów. Czasy operacji są ustalane z najemcą samolotu i to najemca w dużej mierze decyduje o tym, kiedy operacja lotnicza ma być wykonana. Przewoźnik lotniczy nie sprzedaje biletów na przelot pasażerom bezpośrednio a dysponentem miejsc w samolocie jest najemca (tour operator, biuro podróży). Za "rozkład lotów" w takim przypadku należy przyjąć umowę czarteru, z której wynikają daty i czasy operacji lotniczych.

Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie od dnia 18 maja 2011r. obowiązywała umowa, zgodnie z którą start miał się odbyć o godzinie 03:00. Operacja ta została wykonana z opóźnieniem wynoszącym 2 godziny 15 minut. Nie istniała w umowie operacja z dnia [...]maja2011r. planowana na godzinę 00:35 LT. Nie można zatem uznać, że lot dnia [...]maja2011 był opóźniony w rozumieniu rozporządzenia o 4 godziny 40 minut w wylocie i 4 godziny 50 minut w przylocie, gdyż jak wynika z wyroku Trybunału, do obliczenia długości opóźnienia wymogiem rozporządzenia jest by rzeczywista godzina startu była opóźniona w stosunku do planowej godziny startu. W tym przypadku godzina 03:00 a nie 00:35 w dniu [...]maja2011r. była godziną planową, zgodną z umową czarteru. Nie doszło zatem do opóźnienia tego lotu w wylocie i w przylocie przekraczającego 3 godziny.

Zgodnie z art. 3 ust. 6 rozporządzenia, rozporządzenie nie ma zastosowania jeżeli wycieczka zostaje odwołana z przyczyn innych niż odwołanie lotu. Analogiczne te zastrzeżenie można odnieść do opóźnienia odwołania lotu zaplanowanego przez biuro podróży. Jeżeli lot nie dochodzi do skutku z przyczyn leżących po stronie tour operatora, podczas, gdy przewoźnik jest gotowy do wykonania lotu, to nie mamy do czynienia z odwołaniem lub opóźnieniem lotu w rozumieniu rozporządzenia lecz z odwołaniem lub zmianą terminu wycieczki.

W świetle ww. argumentacji organ stwierdził, że należy uchylić decyzję pierwszej instancji w zakresie stwierdzonego naruszenia art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia i stwierdzić brak naruszenia tego przepisu, ponieważ opóźnienie w przylocie nie przekroczyło 3 godzin. Ponadto, ze względu na fakt, iż opóźnienie nie przekroczyło 3 godzin w przylocie przewoźnik nie był zobowiązany do wypłaty pasażerom tego rejsu odszkodowania w wysokości po 400 Euro.

Odnosząc się do zarzutu skargi, prezes wskazał, że zgodnie z art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej "Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym o wykładni Traktatów." Tym samym Trybunał jest jedynym organem w Unii Europejskiej uprawnionym do dokonywania wykładni Traktatu w sytuacji, gdy zachodzą jakiekolwiek wątpliwości co do znaczenia prawa unijnego. Niezastosowanie wyroku Trybunału z dnia 19 listopada, a mówiąc dokładnie dokonanie innej wykładni, ów art. 6 i 7 rozporządzenia, niż dokonał tego Trybunał Sprawiedliwości, stanowiłoby naruszenie nie tylko Traktatu, ale również zasady efektywności prawa unijnego (effet utile). Byłoby to również sprzeczne z wymogiem jednolitej interpretacji i stosowania prawa unijnego w całej Unii. Przystępując do Unii Europejskiej Polska przyjęła na siebie zobowiązanie nie tylko wdrażania przepisów ustanowionych przez organy unii, o których mowa w art. 288 Traktatu, ale musi zaakceptować cały Acquis communautaire, w tym wyroki Trybunału Sprawiedliwości, a organy krajowe mają obowiązek zastosowania wykładni przepisów prawa unijnego dokonanej przez ten Sad. Organ krajowy nie może dokonać wykładni prawa unijnego odmiennej od wykładni dokonanej przez Trybunał. Na organach państw członkowskich spoczywa obowiązek zapewnienia pełnej skuteczności prawa unijnego, a jednolita wykładnia prawa jest tego gwarantem.

Prezes Urzędu stwierdził, że w decyzji z dnia [...]listopada2011r. jako podstawę prawną wskazano art. 6 w związku z art. 7 rozporządzenia, przytoczony wyrok Trybunału jest jedynie wskazówką do prawidłowej, wiążącej wykładni tych przepisów. Do dnia wydania decyzji w sprawie nie zostało podjęte żadne rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości orzekające o sprzeczności wyroku z treścią rozporządzenia. Nie ma zatem żadnych podstaw do odmowy stosowania wykładni dokonanej przez Trybunał (acte eclaire).

Ponadto, organ wyjaśnił, zgodnie z powyższymi ustaleniami, opóźnienie w wylocie nie przekroczyło 3 godzin, a przy lotach o długości powyżej 1500 km opieka należy się pasażerom po trzech gadzinach oczekiwania na lotnisku. Pasażerowie byli wcześniej poinformowani o przesunięciu godziny odlotu i na lotnisku stawili się zgodnie z nową godziną odlotu. Oczekiwanie nie przekroczyło zatem 3 godzin W tej sytuacji, należy uchylić decyzję pierwszej instancji w zakresie stwierdzonego naruszenia art. 9 ust. 1 lit a ust. 2 rozporządzenia i stwierdzić brak naruszenia w tym zakresie.

Prezes Urzędu wskazał, że w decyzji pierwszej instancji stwierdził naruszenie art. 14 rozporządzenia poprzez nie poinformowanie pasażerów o przysługujących ich prawach. Wobec aktualnego ustalenia, że opóźnienie wyniosło 2 godziny 15 minut. przewoźnik miał zatem obowiązek poinformować pasażerów o przysługujących prawach. Zgodnie jednak z art. 209b ust. 4 i 5 ustawy Prawo lotnicze "Nie wymierza się kary, o której mowa w pkt 1.4 załącznika nr 2 do ustawy, jeżeli przewoźnik, pomimo zaniedbania obowiązku informowania pasażerów o przysługujących im prawach, wykonał wszystkie pozostałe obowiązki wynikające z rozporządzenia nr 261/2004/WE. W przypadku, o którym mowa w ust. 4, domniemywa się, że pasażerowie zostali poinformowani o przysługujących im prawach".

Zdaniem organu w związku z powyższym oraz faktem, że w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono naruszeń innych przepisów należy zastosować to domniemanie i stwierdzić brak naruszenia art. 14 rozporządzenia, a tym samych uchylić decyzję pierwszej instancji w tym zakresie.

Wreszcie odnośnie zarzutu, dotyczącego naruszenia art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2 oraz art. 209 ust. 1 ustawy Prawo lotnicze Prezes Urzędu wskazał, że uchylił swoje stanowisko, co do zasadności i wysokości sankcji. W związku z tym, że nie stwierdzono naruszenia przepisów rozporządzenia, organ uznał, że nałożenie kary administracyjnej jest niezasadne.

III. Omówienie skargi złożonej do Sądu na powyższą decyzję.

Skargę, na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M.D..

W uzasadnieniu skargi podjął polemikę z ustaleniami, co do pojęcia lot odwołany i pojęcia lot opóźniony. Stwierdził, że w obu wypadkach przewoźnik zobowiązany jest do określonych w ww. rozporządzeniu świadczeń na rzecz pasażera. Tymczasem, przewoźnik, ani nie wypłacił odszkodowania, ani nie zapewnił opieki pasażerom, w wyniku czego, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego w pierwszej instancji zasadnie nałożył na przewoźnika karę i zobowiązał go do wypłacenia odszkodowania.

Zdaniem skarżącego, linie lotnicze starają się uniknąć odpowiedzialności zasłaniając się faktem, iż nie miało miejsca, ani z opóźnienie, ani z odwołanie lotu, a jedynie "reorganizacja lotów" lub "zmiana rozkładu". Podkreślił, że posiadał rezerwację na samolot, który powinien wylecieć z M.o godzinie 00:35, zaś miejsce docelowe zostało osiągnięte z opóźnieniem prawie 5 godzin. Rozporządzenie zawiera wprost zakaz stosowania klauzul wyłączających odpowiedzialność przewoźnika względem pasażerów i dotyczy to również umów czarterowych. Zgodnie z treścią orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07 pasażerowie opóźnionych lotów mogą powoływać się na prawo do odszkodowania przewidzianego w art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, jeżeli przybędą do ich miejsca docelowego trzy godziny lub więcej po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika lotniczego godzinie przylotu. Wbrew temu, co twierdzi przewoźnik - touroperator nie zapewnił dłuższego pobytu w hotelu i wszyscy musieli opuścić swoje pokoje.

Nawiązując do argumentacji przewoźnika, że rozkład ustalony został dnia 18 maja 2011r., na drodze nowej umowy, skarżący zwrócił uwagę na fakt, że posiada imienne dokumenty wystawione na jego imię i nazwisko na lot [...]wystawiony 13 maja 2011 roku. Dokumenty opisane są jako Passenger Ticket and Baggage (bilet i bagaż ), tak więc zgodnie z zapisami ww. rozporządzenia stanowią ważny dokument uprawniający do przewozu wydany lub autoryzowany przez przewoźnika lotniczego lub jego autoryzowanego przedstawiciela. Skarżący stwierdził, iż od dnia 13 maja 2011r., posiadał rezerwację na lot, który miał odbyć się [...]maja2011r., o godzinie 00:35 [...] i z tego tytułu należy się pasażerom opieka i odszkodowanie.

IV. Stanowisko organu w odpowiedzi na skargę

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, w odpowiedzi na skargę, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

V. Stanowiska stron i uczestników postępowania uzupełnione w toku postępowania sądowego

W toku postępowania stanowisko w sprawie zajął także uczestnik – przewoźnik. [...]Sp. z o.o. (dawniej [...]Sp. z o.o.). W piśmie z dnia 17 maja 2012r,. przedstawił odpowiedź na skargę, wnosząc o jej oddalenie.

Uczestnik podniósł brak legitymacji skarżącego do zaskarżenia decyzji z dnia [...]stycznia 2012r,. w całości - decyzja Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego została wydana na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie złożonego przez uczestnika i odnosi się do dwójki pasażerów: M.D.i M.D. W aktach sprawy brak jest pełnomocnictwa udzielonego przez M.D.do działania w Jej imieniu, tym samym M.D.może zaskarżyć przedmiotową decyzję tylko w części dotyczącej jego samego.

Zdaniem uczestnika, ustawodawca rozporządzeniem WE nr 261/2004r. Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. wyraźnie zróżnicował trzy przypadki: odwołanie lotu, opóźnienie lotu, odmowa przyjęcia na pokład – i w zależności, z którym przypadkiem mamy do czynienia, na przewoźnika zostały nałożone różne obowiązki. Zgodnie z art. 6 ust. 1 rozumianym a contrario art. 2 lit. I rozporządzenia, jako definicję "opóźnienia lotu" należy rozumieć odbycie się lotu, który był uprzednio planowany i na który zostało zarezerwowane przynajmniej jedno miejsce, a którego start był przesunięty w stosunku do pierwotnej godziny startu. Przesunięcie lotu [...]planowanego do wykonania na dzień [...]maja2011r., zostało wykazane w dokumentach dołączonych przez uczestnika postępowania do pisma z dnia 28 lipca 2011r. W dniu 18 maja 2011.r. pomiędzy Biurem Podróży [...]([...] Sp. z o.o. - organizatorem imprezy turystycznej) a uczestnikiem postępowania zostało zawarte porozumienie, na mocy którego dokonano przesunięcia czasowego lotów.

Zdaniem uczestnika organ prawidłowo ustalił, że lot [...]z dnia [...]maja2011r. został opóźniony o 2 godziny 15 minut w wylocie i o 2 godziny 25 minut w przylocie. Przewoźnik, na podstawie zawartej umowy wykonuje dla biura podróży [...]loty czarterowe. Rozkład lotów jest zatem każdorazowo ustalany z biurem podróży (tour operatorem). Uczestnik nie zawiera umów z pasażerami i jest zobowiązany do wykonywania swoich lotów w czasie ustalanym z biurem podróży. Rozkładem lotów jest zatem w przypadku lotów czarterowych umowa, porozumienie i wszystkie ustalenia dokonywane pomiędzy biurem podróży, a uczestnikiem niniejszego postępowania, a nie godzina podana na bilecie. Zgodnie z art. 3 ust. 6 rozporządzenia, rozporządzenie nie ma zastosowania jeżeli wycieczka zostaje odwołana z innych przyczyn niż odwołanie lotu. Analogicznie jeżeli lot jest opóźniony z przyczyn nie leżących po stronie przewoźnika tylko na skutek porozumienia zawartego przez niego z biurem podróży to nie możemy tego traktować jako opóźnienie lotu, w rozumieniu rozporządzenia, tylko jako zmianę terminu wycieczki. W przedmiotowym postępowaniu właśnie na skutek porozumienia pomiędzy przewoźnikiem, a biurem podróży nastąpiła zmiana rozkładu lotów, na skutek której uległ zmianie termin zakończenia imprezy turystycznej.

Dodatkowo, uczestnik postępowania stwierdził, że wskazywana przez skarżącego i podtrzymywana przez organ interpretacja przepisów ww. rozporządzenia w zakresie opóźnienia lotów jest ze swej zasady błędna i nie ma oparcia w przepisach powszechnie obowiązujących. Organ ustalił, iż w stosunku do skarżącego nastąpiło opóźnienie jego lotu. Prawa pasażerów w przypadku opóźnienia lotu określa art. 6 rozporządzenia. Przywołany przepis w swej treści wskazując na uprawnienia pasażerów, nie zawiera żadnego odwołania do art. 7 rozporządzenia. Zgodnie z treścią rozporządzenia racjonalny ustawodawca nie przewidział w przypadku opóźnienia lotu (nawet znacznego lub dużego) uprawnienia pasażera w postaci prawa do odszkodowania.

Zdaniem uczestnika postępowania, Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07 jest błędny i nie można na jego podstawie orzekać, iż zgodnie z przepisami Rozporządzenia pasażerom lotów opóźnionych przysługuje odszkodowanie zgodnie i na podstawie art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia. Uczestnik, w tym kontekście powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygnaturze akt VII SA/Wa 2314/10 z dnia 16 lutego 2011r.

Uczestnik wskazał, na brak powszechnie obowiązującego charakteru wykładni Trybunału Sprawiedliwości jako źródła prawa. Stwierdził, że katalog źródeł prawa Unii został enumeratywnie wskazany w art. 288 TFUE, w którym do aktów prawnych Unii zaliczono: rozporządzenia, dyrektywy, decyzje oraz zalecenia i opinie. Co więcej, wyłącznie w odniesieniu do rozporządzeń, traktat przyznał temu aktowi prawnemu przymiot powszechnego obowiązywania i bezpośredniego zastosowania w ramach krajowych porządków prawnych. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (art. 87) w sposób enumeratywny wskazuje źródła prawa powszechnie obowiązującego, którymi są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia oraz w przypadkach szczególnych akty prawa miejscowego. Dodatkowo ustawodawca przewidział, iż źródłem prawa bezpośrednio stosowanym (art. 91 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) może być prawo stanowione przez organizację międzynarodową, do której Polska przystąpiła na postawie stosownej umowy międzynarodowej. Zastawienie art. 87 i 91 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 288 TFUE prowadzi do wniosku iż wykładnia Trybunału Sprawiedliwości nie może być zaliczana do źródeł prawa powszechnie obowiązujących w Rzeczpospolitej Polskiej Ponadto, kwestia stosowania i charakter orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości, szczególnie w odniesieniu do rozporządzenia jest również wątpliwa dla Parlamentu Europejskiego.

Konkludując, uczestnik stwierdził, że nawet, gdyby stanowisko organu w zakresie skutecznej zmiany i związania operatora lotniczego w zakresie tego rozkładu lotów, umową i porozumieniem z tour operatorem, w ocenie Sądu, okazały się nie zasadne, nie zaszły prawnie skuteczne przesłanki pozwalające na stwierdzenie naruszenia przez uczestnika art. 7 ust. 1 lit. b Rozporządzenia. Przepisy Rozporządzenia nie przewidują odszkodowania w przypadku opóźnienia lotu; inna wykładnia w tym zakresie - również Trybunału Sprawiedliwości jest błędna, sprzeczna z treścią rozporządzenia i celami rozporządzenia wskazanymi w jego Preambule, ponadto wykładnia Trybunału Sprawiedliwości nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczpospolitej Polskiej.

Na rozprawie przed tutejszym Sądem strony podtrzymały stanowiska w sprawie.

Skarżący, dodatkowo uzupełnił swoje stanowisko w piśmie procesowym, złożonym na rozprawie sądowej przez jego pełnomocnika. Wskazał na Konwencję Montrealską z 1999r., powołał się na warunki umowy, która zawarł z Biurem Podróży [...], gdzie wskazano, że biuro zastrzega sobie prawo do wprowadzenia zmian rozkładu lotów, o ile zmiany takie narzucone są przez linie lotnicze ( nie poświadczona kserokopia warunków, bez umowy). Odnosząc się do stanowiska uczestnika postępowania wskazał, że wykładnia prawa Unii Europejskiej dokonana przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości jest wiążąca dla państw członkowskich

Uczestniczka postępowania M.D.przyłączyła się do stanowiska skarżącego.

VI.Rozważania Sądu orzekającego w sprawie

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rzeczą Sądu, w niniejszym postępowaniu, było stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1269), dokonanie kontroli zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

W okolicznościach niniejszej sprawy wskazać należy, że od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864), na mocy którego Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również zgodność rozstrzygnięć organów administracji publicznej z prawem wspólnotowym, rozumianym jako całokształt dorobku prawnego Wspólnoty Europejskiej (acquis communautaire), w tym zasad ogólnych prawa wspólnotowego.

W myśl art. 205b ust. 1 ustawy – Prawo lotnicze w razie złożenia skargi, o której mowa w art. 16 ust. 2 cyt. rozporządzenia, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej: 1) brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo 2) naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz termin ich usunięcia. Ustęp 2 tego przepisu precyzuje, że do przedmiotowej skargi pasażer powinien załączyć następujące dokumenty: 1) kopię skargi skierowanej do przewoźnika; 2) odpowiedź przewoźnika na skargę pasażera, jeżeli została udzielona; 3) potwierdzoną rezerwację na dany lot. Natomiast ust.3 stanowi, że ciężar udowodnienia, iż uprawnienia przysługujące pasażerowi, w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub opóźnienia lotu, zgodnie z rozporządzeniem Nr 261/2004/WE, nie zostały naruszone obciąża przewoźnika lotniczego (ust. 3).

Z powyższych przepisów wynika, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego rozpoznaje skargi pasażerów w zakresie przestrzegania ich praw przez przewoźników lotniczych, w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, stwierdzając w drodze decyzji administracyjnej – odpowiednio – brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo naruszenie przez niego prawa, przy jednoczesnym wówczas określeniu zakresu nieprawidłowości oraz terminu ich usunięcia.

Podkreślenia wymaga to, że skarga pasażera inicjuje wprawdzie stosowne postępowanie, ale w żaden sposób nie wyznacza zakresu działań, które w takiej sytuacji organ zobowiązany jest podjąć. Prezes Urzędu nie może ograniczyć się tylko do oceny sygnalizowanych nieprawidłowości. Jego powinnością jest kontrola przestrzegania przepisów omawianego rozporządzenia, co oznacza że zobowiązany jest zbadać, czy określony przewoźnik przestrzega przewidzianych w tym rozporządzeniu praw pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. Dopiero taka ocena pozwala na stwierdzenie, czy w sprawie doszło do naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego, czy też nie oraz do podjęcia w tym zakresie stosownego rozstrzygnięcia. Taki skutek wywołuje wniesiona przez pasażera skarga, o której mowa w art.16 ust.1 rozporządzenia. Dla organu nie jest istotne, o co pasażer występował do przewoźnika lotniczego po tym, jak doszło do opóźnienia lotu.

Powyższym regułom zakres rozpoznania sprawy, co do zasady odpowiada.

W ocenie Sądu nie jest uzasadnione, stanowisko uczestnika postępowania - przewoźnika, zgodnie z którym, cyt. "nie zaszły prawnie skuteczne przesłanki pozwalające na stwierdzenie naruszenia przez uczestnika - art. 7 ust. 1 lit. b Rozporządzenia. Przepisy Rozporządzenia nie przewidują odszkodowania w przypadku opóźnienia lotu; inna wykładnia w tym zakresie - również Trybunału Sprawiedliwości jest błędna, sprzeczna z treścią rozporządzenia i celami rozporządzenia wskazanymi w jego Preambule".

Cytując dalej stanowisko uczestnika, że "wykładnia Trybunału Sprawiedliwości nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczpospolitej Polskiej", można się z nim zgodzić ale tylko dlatego, że wykładnia nigdy nie jest źródłem prawa, a służy prawidłowej interpretacji przepisów pochodzących z aktów, które są źródłem prawa.

Sąd z naciskiem podkreśla, że Trybunał Sprawiedliwości nie posiada kompetencji prawodawczych, ale jego orzeczenia mają charakter quasi-precedensów i sądy, wydając wyroki w podobnych sprawach, co do zasady nie zmieniają wytyczonego już kierunku interpretacji.

W niniejszej sprawie, zastosowanie miały przepisy ustawy prawo lotnicze i rozporządzenia (WE) nr 261/20041, ustanawiające zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów.

Sąd, stoi na stanowisku, że organ zasadnie oparł się na wykładni przepisów ww. rozporządzenia zawartych w omówionym wyżej wyroku Trybunału Sprawiedliwości. Wyrok w sprawie Sturgeon musi determinować sposób prowadzenia, przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, kontroli przestrzegania rozporządzenia nr 261/2004 na podstawie art. 205a i 205 ustawy Prawo lotnicze.

Rozporządzenie (WE) nr 261/20041 jest przedmiotem orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości i licznych orzeczeń sądów krajowych. Powyższe wiąże się z nazwijmy to, aktywnym wejściem do obrotu prawnego tego rozporządzenie, wobec coraz lepszej jego znajomości przez pasażerów linii lotniczych, ale także w związku z tym, że wykładnia rozporządzenia jest wymogiem potrzeby interpretacji na jego podstawie, coraz to większej ilości odmiennych stanów faktycznych spraw.

W wyroku Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z dnia 19 listopada 2009r. w sprawach połączonych C - 402/07 i C - 432/07 Sturgeon powołanym, przez organ, a kwestionowanym prze przewoźnika uczestnika niniejszego postępowania, Trybunał Sprawiedliwości dokonał interpretacji przepisów tego rozporządzenia.

Sądy krajowe zwróciły się do Trybunału Sprawiedliwości z pytaniami dotyczącymi trzech kwestii: po pierwsze – ustalenia pojęcia opóźnienia w relacji, w szczególności, do pojęcia "odwołanie lotu"; po drugie – możliwości traktowania pasażerów opóźnionych lotów tak jak pasażerów lotów odwołanych w zakresie stosowania prawa do odszkodowania, przewidzianego w art. 7 rozporządzenia nr 261/2004; po trzecie – zakresu znaczeniowego pojęcia "nadzwyczajne okoliczności" (w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004) w odniesieniu do problemów technicznych statku powietrznego.

Rozstrzygnięcie ww. wyroku dwu pierwszych kwestii ma istotne znaczenie dla wykładni przepisów ww. rozporządzenia dokonanej w niniejszej sprawie.

Konkludując, bardzo obszerną wykładnię ww. rozporządzenia, Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że "pasażerowie lotów opóźnionych mogą powoływać się na prawo do odszkodowania przewidziane w art. 7 rozporządzenia nr 261/2004, jeżeli z tego powodu poniosą stratę czasu wynoszącą co najmniej 3 godziny, czyli przybędą do ich miejsca docelowego co najmniej 3 godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika godzinie przylotu. Takie opóźnienie nie rodzi jednak prawa do odszkodowania, jeżeli przewoźnik jest w stanie dowieść, że odwołanie lub duże opóźnienie lotu jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, czyli okoliczności, które pozostają poza zakresem skutecznej kontroli przewoźnika".

Trybunał Sprawiedliwości wykazał zasadności tezy, że dopuszczalne jest przy interpretacji tekstu normatywnego (w tym przypadku rozporządzenia) przyjęcie pierwszeństwa wykładni celowościowej przed wykładnią gramatyczną. Ta ostatnia jednoznacznie wyklucza możliwość przyznania pasażerowi odszkodowania w przypadku powstania opóźnienia, choćby było ono wielogodzinne.

Metody stosowanej przez Trybunał Sprawiedliwości wykładni tekstu prawnego, od samego początku jego funkcjonowania stanowiły o jego specyfice i odmienności w stosunku do przyjętych kanonów w państwach – członkach Unii Europejskiej. Specyfika źródeł prawa Unii Europejskiej uniemożliwia oparcie się przede wszystkim na rezultatach metody językowej i odbiera temu rodzajowi wykładni tradycyjny prymat nad innymi sposobami interpretacji. Nie może zatem dziwić przyjęcie w orzeczeniu prymatu wykładni celowościowo-funkcjonalnej nad gramatyczną, jako że nie przyznanie pasażerowi uprawnienia do odszkodowania, bez wątpienia, kłóciłoby się z zasadniczym celem rozporządzenia nr 261/2004, jakim jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony pasażerów, oraz z kilkoma zasadami respektowanymi przez Trybunał Sprawiedliwości , a zwłaszcza z zasadą równego traktowania, która wymaga, aby porównywalne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób, a sytuacje odmienne nie były traktowane w sposób jednakowy. Jak stwierdzono w doktrynie, wykładnia celowościowo-funkcjonalna uważana jest za metodę najbardziej charakterystyczną dla interpretowania prawa wspólnotowego, bowiem w razie poważnych trudności derywacyjnych Trybunał Sprawiedliwości określa hierarchię stosowanych metod w taki sposób, że na pierwszym miejscu wysuwa się właśnie ten rodzaj wykładni.

Wyrok ww. jest kolejnym orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości, dotyczącym wykładni rozporządzenia nr 261/2004 (wcześniejsze orzeczenia to wzmiankowane już sprawy: IATA i ELFAA, Emirates, Wallentin-Hermann oraz sprawa Herder). Linia orzecznicza wypracowana przez Trybunał Sprawiedliwości jest nadzwyczajnie konsekwentna, ustanawia ona wytyczną wysokiego poziomu ochrony praw pasażerów. Wyrok nie tylko potwierdza wysoki poziom ochrony, ale wręcz go podnosi poprzez przyznanie prawa do odszkodowania pasażerom lotów znacznie opóźnionych. Omawiany wyrok umocnił zatem pozycję pasażerów linii lotniczych wobec przewoźników, poszerzając zakres ich uprawnień. Należy przypomnieć, że – zgodnie ze stanowiskiem Trybunału zajętym w wyroku w sprawie IATA i ELFAA – korzystanie z praw przewidzianych rozporządzeniem nr 261/2004 dla pasażerów lotów opóźnionych nie stanowi przeszkody w dochodzeniu przez pasażerów odszkodowania za szkody powstałe wskutek tego samego opóźnienia, stanowiącego podstawę roszczenia odszkodowawczego na warunkach określonych przez konwencję montrealską. Możliwość dochodzenia roszczeń na podstawie konwencji pozostaje jednak dalece bardziej skomplikowana niż "automatyczne" odszkodowanie przysługujące na bazie rozporządzenia nr 261/2004.

W nawiązaniu do zarzutów uczestnika postępowania Sąd podnosi, że Europejski Trybunał Sprawiedliwości stoi na straży prawa wspólnotowego i przy swych rozstrzygnięciach nie musi brać pod uwagę standardów wynikających z ładu prawnego poszczególnych państw, w tym też miejsca konstytucji w systemie źródeł prawa wewnętrznego państw członkowskich.

Przepis art. 91 Konstytucji określa pozycję umów międzynarodowych oraz prawa stanowionego przez organizacje międzynarodowe (w tym także prawa wspólnotowego) w krajowym porządku prawnym oraz przesłanki traktowania aktów prawnych stanowionych poza systemem organów władzy Rzeczypospolitej Polskiej w ten właśnie sposób.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości jest jednym z głównych organów Wspólnoty. Orzekanie przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości w trybie prejudycjalnym to postępowanie incydentalne, w kompetencji Europejski Trybunał Sprawiedliwości jest w tym wypadku wyłącznie wyjaśnienie przepisu prawa wspólnotowego lub jego obowiązywania (por. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, pod red. R. Skubisza, W.2003, s. 15). Celem postępowania prejudycjalnego jest zapewnienie jednolitego stosowania prawa wspólnotowego przez sądy krajowe wszystkich państw członkowskich.

Trybunał Sprawiedliwości jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym (art. 234 TWE – Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejska) w sprawach: wykładni TWE; ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje Wspólnoty i Europejski Bank Centralny; wykładni statutów organów utworzonych aktem Rady, gdy te statuty to przewidują.

Podział kompetencji pomiędzy sądy państw członkowskich, a Europejski Trybunał Sprawiedliwości w zakresie wykładni i stosowania prawa wspólnotowego jest zatem następujący: wykładnia należy do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości , a stosowanie prawa – rozumiane jako zastosowanie normy prawa wspólnotowego do ustalonego przez sąd stanu faktycznego – należy do sądu państwa członkowskiego, który w danej sprawie jest związany wykładnią Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (por. Orzecznictwo..., op. cit., s. 15-16).

Sądy krajowe – co oczywiste – mają obowiązek bezpośredniego stosowania norm praw krajowego. Sędzia krajowy ma jednak również obowiązek zbadania, czy dany stan faktyczny podlega normom regulacji wspólnotowej, bezpośrednio stosowalnej na terytorium każdego państwa członkowskiego (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 19 maja 1990 r. w sprawie The Queen przeciwko Secretary of State for Transport/ ex parte Factortame Ltd. and others, 213/98).

Zgodnie z art. 9 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego, co mutatis mutandis odnosi się również do autonomicznego, aczkolwiek genetycznie opartego na prawie międzynarodowym, systemu prawnego prawa wspólnotowego. Z kolei według art. 10 zdanie pierwsze i drugie TWE, państwa członkowskie podejmują wszelkie właściwe środki ogólne lub szczególne w celu zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z Traktatu lub działań instytucji Wspólnoty. Ułatwiają one Wspólnocie wypełnianie jej zadań.

Sposób realizacji owego ogólnego zobowiązania do przestrzegania prawa międzynarodowego i wspólnotowego konkretyzuje – w odniesieniu do organów władzy sądowniczej – norma kolizyjna z art. 91 ust. 2 Konstytucji .

Podkreślenia wymaga to, że organ krajowy nie może dokonać wykładni prawa unijnego odmiennej od wykładni dokonanej przez Trybunał.

W sprawie niniejszej, wbrew twierdzeniom uczestnika postępowania – przewoźnika podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 6 w związku z art. 7 ww. rozporządzenia, przytoczony wyrok Trybunału Sprawiedliwości był jedynie wskazówką do prawidłowej, wiążącej wykładni tych przepisów.

Sąd zauważa, że w okolicznościach niniejszej sprawy uczestnik nie miał uzasadnionych podstaw do powoływania się na wyrok tutejszego Sądu w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2314/10, który zapadł w innych okolicznościach faktycznych i dotyczył kwestii odpowiedzialności przewoźnika w warunkach tzw. overbookingu.

Sąd uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że zapadła ona w postępowaniu, w którym doszło do naruszenia istotnych zasad procedury administracyjnej opisanych w przepisach art. 7, 77, 107 k.p.a.

Zaskarżona decyzja zapadła bez wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności sprawy, bez właściwego ich rozpoznania i uzasadnienia.

Przepis art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Zgodnie zaś dyspozycją art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tylko realizując opisane wyżej zasady, organ prowadząc postępowanie administracyjne może trafnie ocenić istotne dla sprawy okoliczności faktyczne i prawidłowo rozstrzygnąć o prawach strony .

Sąd podziela stanowisko organu zawarte w jego pierwszej decyzji, gdzie Prezes Urzędu wskazał, że przewóz lotniczy na podstawie umowy czarteru, różni się od przewozu lotniczego rozkładowego tym, że nie ma ogłaszanego z wyprzedzeniem rozkładu lotów, terminy wylotów zależą od uzgodnień z biurami podróży. Ponadto przewoźnik nie posiada danych pasażerów w systemie rezerwacyjnym, dane te dostarcza organizator wycieczki przed odlotem. W imieniu przewoźnika umowę z pasażerem zawiera biuro podróży, oferując, przeważnie w pakiecie z wycieczką, przelot samolotem. Odpowiedzialność umowną, co do wycieczki ponosi względem pasażera biuro podroży.

Organ zasadnie podkreślił, że odpowiedzialność umowna (w tym wyłączenia tej odpowiedzialności) nie mogą jednak zastąpić przepisów prawa powszechnie obowiązującego, w tym prawa unijnego dotyczącego ochrony praw pasażerów.

Wskazać należy na motyw 5 preambuły ww. rozporządzenia – powołującej się na potrzebę ochrony nie tylko pasażerów lotów regularnych, ale również pasażerów lotów nieregularnych, w tym także stanowiących część zorganizowanych wycieczek.

W motywie 16 preambuły wskazuje się, że rozporządzenie nie ma zastosowania w przypadkach, gdy zorganizowana wycieczka zostaje odwołana z przyczyn innych niż odwołanie lotu. Ponadto, jak stanowi ust 6 art.3 rozporządzenie nie ma zastosowania w przypadku, gdy zorganizowana wycieczka jest odwołana z przyczyn innych niż odwołanie lotu.

W niniejszej sprawie, w tym samym stanie faktycznym, w warunkach tego samego materiału dowodowego, zapadły dwa różne rozstrzygnięcia, tego samego organu. Mimo zupełnie odmiennej oceny materiału dowodowego w zaskarżonej decyzji, niż miało to miejsce przy wydawaniu decyzji ją poprzedzającej, organ nie wyjaśnił wyczerpująco, przyczyn dla których uznał za zasadne odstąpienie od pierwotnie prezentowanego stanowiska.

W ocenie Sądu, kluczową kwestią w sprawie, jest prawidłowe ustalenie tego, czy doszło do opóźnienia lotu w związku z tym, że pierwotnie planowany wylot miał nastąpić o godzinie 0.35, a następnie został przesunięty na godzinie 3.00, po czym doszło do wylotu faktycznie o 5.15.

W kontekście potrzeby ustalenia, od której godziny liczyć opóźnienie przewoźnika, niezbędne jest precyzyjne i poparte dowodowo ustalenie, jaka była przyczyna przesunięcia wylotu z godziny 0.35 na godzinę 3.00. Organ nie zbadał tej okoliczności wnikliwie, nie zebrał wyczerpującego materiału dowodowego w tym zakresie.

Organ, w zaskarżonej decyzji stwierdził, że w toku postępowania administracyjnego, przewoźnik przedłożył dowody wyjaśniające, że nie doszło do opóźnienia lotu przekraczającego 3 trzy godziny, od dnia 18 maja 2011r. obowiązywała umowa, zgodnie z którą start miał się odbyć o godzinie 03:00.

Zdaniem Sądu, tego stanowiska organ nie omówił w świetle materiału dowodowego w sprawie. Nie wskazał na jakich dowodach opiera tezę o zawartej umowie, a przede wszystkim, czy wynikała ona z żądania przewoźnika, czy żądania Biura Podróży.

W aktach brak jednoznacznego dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Przedstawione dowody wymiany korespondencji mailowej (bez tłumaczenia na język polski, co powinno mieć miejsce dla zagwarantowania procesowych praw strony w postępowaniu administracyjnym), zdają się mówić o nowej godzinie odlotu, potrzebie jej potwierdzenia przez Biuro, ale nie wskazuje jednak na źródło tej zmiany. W przypadku zmiany terminu wylotu, przewoźnik dla ochrony własnych interesów powinien dysponować dokumentem wskazującym jednoznacznie na inicjatywę Biura, do której li tylko się dostosował.

Dla wyjaśnienia przyczyny, dla której nie doszło do wylotu o pierwotnie ustalonej godzinie zasadne może okazać się ustalenie, czy i do kiedy przewoźnik był gotowy do wykonania lotu, czy i kiedy oraz w związku z jakimi okolicznościami te gotowość utracił.

Należy mieć na uwadze, że samolot po godzinie 3.00 był opóźniony, jak podano w związku z opóźnieniem z poprzedniego odcinka. Istotne może okazać się ustalenie, co to był za lot i od kiedy zaplanowany, może to ułatwić ustalenie powodu zmiany wylotu z godziny 0.35 na 3.00. Zmiana ta wiadoma była od dnia 18 maja 2011r., ale może już wtedy przewoźnik nie był gotowy do wylotu w dniu [...]maja2011r., o godzinie 0.35.

Podkreślmy, istotna w sprawie jest gotowość przewoźnika do wykonania lotu w dniu [...]maja2011r., o godzinie 0.35 i to, czy, kiedy i w jakich okolicznościach z tej gotowości został zwolniony.

Zgodnie z art. 3 ust. 6 rozporządzenia, nie ma ono zastosowania jeżeli wycieczka zostaje odwołana z przyczyn innych niż odwołanie lotu. Analogiczne te zastrzeżenie można odnieść do opóźnienia odwołania lotu zaplanowanego przez biuro podróży. Jeżeli lot nie dochodzi do skutku z przyczyn leżących po stronie tour operatora, podczas gdy przewoźnik jest gotowy do wykonania lotu, to nie mamy do czynienia z odwołaniem lub opóźnieniem lotu w rozumieniu rozporządzenia lecz z odwołaniem lub zmianą terminu wycieczki.

Zauważyć jednak należy, że Biuro Turystyczne w piśmie z dnia 14 czerwca 2011r., kierowanym do skarżącego mówi o opóźnieniu lotu spowodowanym nadzwyczajnymi okolicznościami niezależnymi od niego. Nie określa, że w związku z lotem doszło do zmiany terminu wylotu, a ponadto opóźnieniem wylotu tak zmienionego. Jak sugeruje skarżący, warunki umowy jaką zawarł z Biurem Podróży [...]stanowią, że to zastrzega sobie prawo do wprowadzenia zmian rozkładu lotów, jednak tylko wówczas, o ile zmiany takie narzucone są przez linie lotnicze.

Dopiero w piśmie z dnia 28 lipca 2011r., znajdującym się w aktach sprawy, mowa jest o porozumieniu między przewoźnikiem, a biurem turystycznym, przy czym też bez wyjaśnienia jego okoliczności.

Powyższe okoliczności muszą być wyjaśnione z najwyższa starannością, decyduje o odpowiedzialności lub jej braku, po stronie przewoźnika. Organ powinien mieć na uwadze, że nie można przyjąć bezkrytycznie tezy o zmianie terminu wylotu li tylko w związku z decyzją Biura Podróży, bo to mogłoby wiązać się z prostym mechanizmem uwalniania przewoźnika od jego odpowiedzialności za loty opóźnione.

Kierując się powyższą argumentacją Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, uznając (wbrew oczywiście błędnemu stanowisku uczestnika - przewoźnika), że w związku z niniejszą skargą podlega ona uchyleniu w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji w trybie art.145 § 1 pkt 1 lit c , art. 152, art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.( Dz. U. 153 poz. 1270 ze zm.).