Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 737/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6176 Komornicy i syndycy upadłości
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15b ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1309
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1933/19 w sprawie ze skargi J.T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie przeniesienia na stanowisko komornika sądowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 lutego 2020 r. sygn. VI SA/Wa 1933/19 uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie przeniesienia na stanowisko komornika sądowego i zasądził od organu na rzecz skarżącego - J.T. zwrot kosztów postępowania sądowego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] grudnia 2018 r. przeniósł R.K. – Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym we W. po R.R. i odmówił przeniesienia na to stanowisko J.T.- Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B..

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że na zwolnione stanowisko komornika sądowego zgłosili się dwaj komornicy: J.T. i R.K.. Pierwszy z nich wniosek swój motywował tym, że od 2009 r. prowadzi kancelarię w B. i wynajmuje tam lokal mieszkalny. [...]. Załączając stosowną dokumentację medyczną powołał się na zły stan zdrowia konkubiny, która cierpi na [...], a także [...]. Nie jest ona w stanie wykonywać pracy zawodowej ani obowiązków domowych. Wnioskodawca podniósł, że 30 kwietnia 2018 r. został wyznaczony przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w P. zastępcą R.R. – byłego komornika przy Sądzie Rejonowym we W.. R.K. wniosek swój uzasadniał uciążliwością dojazdów z G., gdzie prowadzi kancelarię komorniczą do L., w którym mieszka. Podał, że odległość ta wynosi około [...] km, zaś do W. z L. miałby tylko [...] km i dzięki temu mógłby sprostać licznym obowiązkom rodzinnym. [...]. Wskazał, że w przeszłości zamieszkiwał we W. i dzięki temu zna teren tego rewiru.

Prezes Sądu Apelacyjnego w K. oba wnioski zaopiniował pozytywnie. Natomiast Krajowa Rada Komornicza uchwałami z [...] września 2018 r. negatywnie zaopiniowała wniosek R.K. i pozytywnie wniosek złożony przez J.T., motywując to potrzebą ułatwienia mu sprawowania opieki nad dzieckiem, uznając jego sytuację życiową za trudniejszą niż tę, opisaną przez drugiego wnioskodawcę.

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że nie jest związany opinią Krajowej Rady Komorniczej. Obaj kandydaci mają uzasadniony interes w przeniesieniu, natomiast interes J.T. nie może przewyższać interesu społecznego, który polega na zapewnieniu prawidłowego i sprawnego prowadzenia egzekucji w jego dotychczasowej kancelarii w B.. Konieczność powołania tam nowego komornika bądź likwidacji tej kancelarii wywołałaby negatywny wpływ na sprawność egzekucji. Organ wskazał również, że w stosunku do tego wnioskodawcy prowadzone było postępowanie dyscyplinarne o ukaranie za prowadzenie egzekucji w sprawach spoza właściwości pomimo istnienia zaległości w prowadzeniu egzekucji w ramach rewiru, uchybienie obowiązkom niezwłocznego zawiadamiania wierzyciela o wszczęciu egzekucji, wadliwe prowadzenie ewidencji finansowych, zawyżanie wydatków, jak też bezczynność w niektórych sprawach.

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy powyższą decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.) w związku z art. 15b ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1309 ze zm.) w związku z art. 298 ustawy z 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. poz. 771).

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości zaakcentował, że ma ona charakter uznaniowy, a analizując przesłankę prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności egzekucyjnych ocenił, że przeniesienie J.T. wiązałoby się z prawdopodobieństwem długotrwałego prowadzenia postępowania w celu obsady zwolnionego stanowiska, ewentualnie likwidacji kancelarii. Z kolei jednoczesne pełnienie przez niego obowiązków w dwóch oddalonych od siebie miejscach ograniczyłoby czas, który mógłby on poświęcać rodzinie. Negatywnie na ocenę wniosku tego komornika wpływało także skazanie za przewinienia dyscyplinarne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

Sąd ten przyjął, że kluczowym elementem, który bierze pod uwagę sąd w toku kontroli decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego jest motywacja leżąca u podstaw rozstrzygnięcia. Zbadanie jej umożliwia ustalenie, czy wydany akt nie nosi cech arbitralności.

W ocenie WSA, argumentacja organu zawarta w zaskarżonej decyzji nie znajduje oparcia w aktach sprawy i pozostawia wątpliwości co do logiki przyjętego przez organ stanowiska. Przede wszystkim nie jest przekonujący wywód, że na przeszkodzie przeniesieniu skarżącego stała potrzeba sprawnego i prawidłowego prowadzenia czynności egzekucyjnych. Skazanie dyscyplinarne o tym świadczyć nie może, ponieważ skarżący nie został wydalony ze służby komorniczej. Skoro ukarano go jedynie karą pieniężną, ma pełne prawo do wykonywania zawodu na takich samych zasadach, jak pozostali komornicy i ubiegania się o wynikające z ustawy uprawnienia z poszanowaniem zasad równego traktowania, o ile ustawodawca nie uzależnia ich przyznania od braku uprzedniego skazania dyscyplinarnego. Sąd pierwszej instancji uznał za nieuprawniony wniosek, że z powodu takiego skazania skarżący będzie wykonywał czynności służbowe gorzej niż inni. Zaznaczył, że krótszy czas dojazdu z miejsca pracy do miejsca zamieszkania skarżącego sprzyjać może wyższemu poziomowi pracy, gdyż będzie mógł jej poświęcić więcej czasu.

Zdaniem WSA, potrzeby prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach i egzekucji oceniać należy całościowo – odnosząc się zarówno do rewiru dotychczasowego, jak i docelowego. Każde przeniesienie stwarza ryzyko trudności z obsadą zwalnianego rewiru. Dotyczą one jednak w równym stopniu obydwóch wnioskodawców, nie tylko skarżącego. Co więcej, skarżący w toku postępowania – w piśmie z 31 lipca 2018 r. zadeklarował, że będzie pełnił funkcję komornika w B. do czasu objęcia rewiru przez innego komornika bądź likwidacji kancelarii. Podobne komplikacje wywołane zwolnieniem rewiru w G. nie były przez organ analizowane.

Sąd pierwszej instancji uznał, że również analiza sytuacji osobistej wnioskodawców nie doprowadziła organu do postawienia wniosków logicznych i zgodnych z zasadami doświadczenia życiowego. Argumentował, że konieczność pokonywania ponad 300 km pomiędzy miejscem pracy a miejscem zamieszkania rodziny komornika jest uciążliwością. Ulega ona dodatkowemu skomplikowaniu, jeżeli członkowie rodziny wymagają sprawowania osobistej i to wzmożonej opieki wnioskodawcy. Z akt sprawy wynika, że [...]. Sąd wskazał, że tego rodzaju okoliczności po stronie drugiego z wnioskodawców nie występowały. Choć także powoływał się na odległość pomiędzy miejscem pracy a domem oraz konieczność sprawowania opieki nad rodziną, to jednak - zdaniem WSA - nie są to okoliczności tak poważne, jak w przypadku skarżącego. Odległość ta wynosi około 50 km, a ani żona ani dzieci skarżącego nie znajdują się w tak złym stanie zdrowia, jak członek rodziny skarżącego. Sąd wskazał ponadto, że opieka nad [...] i stanowi naturalną kolej rzeczy życia człowieka i nie można oceniać jej w kategoriach przypadku nadzwyczajnego, jaką jest [...].

Sąd pierwszej instancji zgodził się z poglądem, że opinia samorządu uwzględniająca te okoliczności nie był wiążąca dla Ministra Sprawiedliwości. Stwierdził jednak, że w przypadku wyrażenia oceny odmiennej, organ ten powinien swe stanowisko należycie umotywować, zwłaszcza że treść decyzji okazała się dla skarżącego niekorzystna. WSA uznał, że brak tego rodzaju wywodów w zaskarżonej decyzji oraz niedostateczna analiza sytuacji osobistej, życiowej skarżącego stanowią naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Naruszenia te wpłynęły na wynik sprawy, bowiem gdyby organ wziął pod uwagę i należycie przenalizował wszystkie fakty sprawy, wynik postępowania mógłby być inny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił na rozprawie wniosek dowodowy z dokumentu - zarządzenia Prezesa Sądu Apelacyjnego [...] z [...] września 2019 r. o wyznaczeniu R.K. zastępcą komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. na okoliczność tego, że pełni on funkcję zastępcy w miejscu, z którego wnioskował o przeniesienie. Sąd uznał, że w kontekście pozostałych znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów, zwłaszcza wniosku R.K. o przeniesienie, zgłoszony dowód uzupełniający okazał się istotny dla rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu wyroku WSA podał, że z dowodu przeprowadzonego na rozprawie wynika dodatkowo, że R.K., pomimo uzyskania decyzji o przeniesieniu, ubiegał się we wrześniu 2019 r. skutecznie o wykonywanie funkcji zastępcy komornika w G.. Zajmuje on stanowisko we W. oraz stanowisko zastępcy w G.. Sąd wywiódł, że czyni to tym bardziej wątpliwą zasadność wydania zaskarżonej decyzji, a motywację podaną we wniosku o przeniesienie przez uczestnika postępowania – nielogiczną. Skoro uciążliwe dla niego było pokonywanie około [...] km do G., a czas spędzany w podróży ograniczać miał możność wykonywania koniecznych obowiązków rodzinnych, trudno dopatrzyć się logiki i racjonalności w jednoczesnym, zamierzonym zachowaniu tego stanu rzeczy i przyjęciu na siebie dodatkowych obowiązków służbowych w drugim rewirze.

Z omówionych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązał organ, by w ponownie prowadzonym postępowaniu wszechstronnie rozważył sytuację życiową obydwu wnioskodawców: potrzeby komornika, jego najbliższej rodziny oraz odległość od miejsca pracy do miejsca zamieszkania rodziny. Nakazał ponadto organowi zbadanie potrzeb sprawnego wykonywania czynności egzekucyjnych w odniesieniu do rewirów zwalnianych i tego, który stał się przedmiotem żądania przeniesienia - przy uwzględnieniu jednakowych kryteriów. Zaznaczył, że skazanie dyscyplinarne nie będzie stanowiło przeważającej okoliczności dla podejmowanego rozstrzygnięcia.

Skargę kasacyjną wniósł R.K. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi pierwszej instancji podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

- art. 15 b ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji w zw. z art. 298 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych na skutek bezzasadnego uznania, że organ administracji - Minister Sprawiedliwości - kierował się faktami niemającymi znaczenia dla sprawy, a w konsekwencji błędnie ocenił popełnienie przez J.T. przewinienia dyscyplinarnego związanego z wykonywaniem zawodu komornika sądowego, kwalifikując je jako przesłankę przesądzającą o braku prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności egzekucyjnych, co - zdaniem WSA - naruszyło uprawnienia ww. do równego traktowania w sytuacji, gdy ustawodawca nie uzależnia przyznania prawa ubiegania się o przeniesienie od uprzedniego braku skazania za przewinienia dyscyplinarne, a także organ uznał za istotną okoliczność problem z obsadzeniem stanowiska w B.;

- "nietrafioną ocenę" zastosowania w okolicznościach sprawy art. 10 i 11 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji poprzez jego niezastosowanie, pomimo że dokonanie wyboru komornika w celu obsadzenia zwolnionego stanowiska przy uwzględnieniu wielu kandydatur polega na przeprowadzeniu konkursu i wyborze najlepszego kandydata, a więc takiego, który daje większą rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu na tym stanowisku.

2) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 106 § 3 w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na przeprowadzeniu przez Sąd uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu tj. zarządzenia Prezesa Sądu Apelacyjnego [...] z [...] września 2019 r. o wyznaczeniu R.K. zastępcą komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. po przeniesionym komorniku sądowym pomimo tego, że brak było podstaw do przeprowadzenia takiego postępowania dowodowego a Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wyjaśnił przesłanek, jakimi kierował się dopuszczając dowód z tego dokumentu i ograniczając się wyłącznie do ogólnego stwierdzenia, że okazał się istotny dla rozstrzygnięcia;

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia zaskarżonego wyroku polegającą na wskazaniu jako motywu rozstrzygnięcia okoliczności, że skarżący kasacyjnie pełni funkcję zastępcy w miejscu, z którego wnioskował o przeniesienie, co - w ocenie WSA - stanowi okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy, a z drugiej strony Sąd podkreśla istotną rolę złożonej przez J.T. deklaracji w zakresie samodzielnego i konkretnego rozwiązania trudności związanych ze zwolnieniem przez niego stanowiska w B. poprzez samodzielne pełnienie tam funkcji do czasu objęcia rewiru przez innego komornika lub likwidacji kancelarii;

- art. 141 § 4 p.p.s.a. polegającego na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnego ze stanem rzeczywistym poprzez uznanie, że po stronie skarżącego kasacyjnie nie występowały okoliczności takie jak [...], [...], znaczna odległość od miejsca zamieszkania, natomiast wskazywane przez skarżącego kasacyjnie okoliczności nie są tak poważne jak w przypadku J.T., a sprawowana opieka nad teściami nie może być oceniana jako okoliczność nadzwyczajna. Przy całkowitym pominięciu przez Sąd, że okoliczności te są czynnikiem indywidualnym i nie można oczekiwać każdorazowo ich występowania i przy całkowitym pominięciu, że skarżący kasacyjnie wskazywał zarówno na chorobę [...] jak i [...] ([...], co nie stanowi okoliczności zwyczajnych, związanych z naturalną koleją rzeczy) a także zatrudnieniem żony i licznymi obowiązkami związanymi z posiadaniem dwojga dzieci w wieku szkolnym.

Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz oddalenie skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości, a także o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawione zostały argumenty na poparcie powołanych w niej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących wadliwości uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji, przypomnieć trzeba, że w art. 141 § 4 p.p.s.a. ustawodawca określił niezbędne elementy uzasadnienia wyroku, czyli: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje w swym orzecznictwie, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, opubl. ONSAiWSA z 2010 r. nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Żadna z tych sytuacji nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w powołanym przepisie. Sąd pierwszej instancji przedstawił w nim w szczególności stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn - w jego ocenie - skarga zasługiwała na uwzględnienie. Wyjaśnił również powody, którymi kierował się dopuszczając dowód uzupełniający z dokumentu w postaci zarządzenia Prezesa Sądu Apelacyjnego [...] z [...] września 2019 r. o wyznaczeniu R.K. (przeniesionego na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym we W.) zastępcą komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w G.. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że przyjęcie obowiązków służbowych w drugim rewirze jest dodatkowym argumentem, który - zdaniem WSA - podważa logikę i racjonalność twierdzenia, że powodem przeniesienia było zapewnienie możliwości wykonywania obowiązków rodzinnych. Okoliczność natomiast, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska Sądu, czy też jego ocena, że uzasadnienie wyroku jest niepełne i nieprzekonywujące, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Zarzut ten, nie może służyć też kwestionowaniu prawidłowości przyjętych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełniło swą funkcję, gdyż pozwoliło na przeprowadzenie kontroli instancyjnej, w szczególności merytoryczne odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

W świetle tych zarzutów istota sporu na etapie postępowania kasacyjnego koncentruje się wokół prawidłowej wykładni art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.

Przepis ten, dodany ustawą z 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych (Dz. U. Nr 112 poz. 769), wprowadził możliwość obsadzenia wolnego stanowiska komorniczego w drodze przeniesienia komornika. Stanowi, że Minister Sprawiedliwości - po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Komorniczej oraz prezesa właściwego sądu apelacyjnego - może przenieść komornika, za jego zgodą lub na jego wniosek, na stanowisko komornika w innym rewirze komorniczym, jeżeli przemawiają za tym potrzeby prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności, o których mowa w art. 2 (egzekucyjnych), lub uzasadniony interes komornika. Zgodnie natomiast z art. 15b ust. 2 powołanej ustawy nie jest dopuszczalne przeniesienie komornika na stanowisko, co do którego Minister Sprawiedliwości skierował uprzednio do publikacji w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" obwieszczenie o wolnym stanowisku komornika - do czasu zakończenia postępowania o powołanie na to stanowisko.

Brzmienie powołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że nie ma konieczności przeprowadzania postępowania, o którym mowa w art. 11 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, w każdym przypadku zwolnienia stanowiska komornika lub utworzenia nowego stanowiska. Skoro nie jest możliwe przeniesienie komornika po ogłoszeniu obwieszczenia do czasu zakończenia postępowania, to - a contrario - dopuszczalne jest takie przeniesienie przed ogłoszeniem - z pominięciem trybu przewidzianego w art. 11.

Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie wyjaśniał, że interpretacja ta jest uzasadniona nie tylko brzmieniem przepisów, ale także ich celem. Chodziło o to, aby z uwagi na potrzeby prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności egzekucyjnych lub uzasadniony interes komornika, istniała szansa na zmianę dotychczasowego rewiru przez pracującego już komornika, bez konieczności ogłaszania konkursu i rywalizacji z osobami, które jeszcze komornikami nie są, tym samym stworzenie możliwości pewnej mobilności zawodowej. Minister Sprawiedliwości, który jako organ powołujący odpowiada za prawidłowe obsadzenie stanowisk komorniczych, ma w ten sposób zapewnioną sprawną i szybką procedurę przemieszczania komorników i obsadzania trudnych rewirów lub nowych stanowisk (zob. wyroki NSA z 26 stycznia 2011 r. sygn. II GSK 147/10 i z 18 maja 2011 r. sygn. II GSK 517/10 - dostępne tak, jak pozostałe powołane wyroki - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, druk nr 1823 Sejmu IV. Kadencji).

Z omówionych względów bezzasadny okazał się podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 10 i 11 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Przepisy te nie znajdowały zastosowania w rozpatrywanej sprawie, gdyż na ich podstawie Minister Sprawiedliwości rozważa, czy zostały spełnione wymagania do powołania na stanowisko komornika, natomiast przeniesienie na wolne stanowisko komornika w trybie art. 15b ust. 1 tej ustawy dotyczy osoby, która była już pozytywnie zweryfikowana co do wymaganych kwalifikacji, na skutek tego została komornikiem sądowym i której przydatności do zawodu na tym etapie nie można ponownie badać.

Stosownie do art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji przeniesienie na wolne stanowisko komornika uzasadniać mogą względy organizacyjne (potrzeby prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności egzekucyjnych) lub osobiste (uzasadniony interes komornika). Według zasad logiki prawniczej użycie spójnika "lub" - właściwego dla alternatywy zwykłej (nierozłącznej) powoduje, że do zastosowania normy prawnej zawartej w tym przepisie wystarczy, by spełniona została jedna ze wskazanych przesłanek.

Skarżący kasacyjnie zarzucił, że Sąd pierwszej instancji przepis ten naruszył poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że z punktu widzenia przesłanki potrzeb prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności egzekucyjnych, nieistotne pozostają okoliczności, na które powołał się organ w zaskarżonej decyzji tj. popełnienie przez komornika przewinień dyscyplinarnych oraz trudności z obsadzeniem stanowiska w dotychczasowym rewirze. Zarzut okazał się nieusprawiedliwiony ponieważ stanowisko nim zwalczane, nie odpowiada temu, które zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że kontrolowana decyzja podlega uchyleniu z tego powodu, że organ na skutek wadliwej wykładni art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji nie dokonał całościowej i wszechstronnej oceny okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy - w tym również tych, których dotyczy zarzut skargi kasacyjnej. Ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji należy się zgodzić.

Jak trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, zaskarżona decyzja wydana została w warunkach uznania administracyjnego. Zabieg legislacyjny w postaci zastosowania klauzul generalnych w art. 15 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji zapewnia tej regulacji niezbędny poziom elastyczności umożliwiając jej stosowanie w różnych stanach faktycznych, które nie mogły być a priori zdefiniowane, czy uszeregowane według ściśle określonej i niezmiennej hierarchii ważności wartości i interesów. Wydawanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym - co akcentował Wojewódzki Sąd Administracyjny - nie może jednak oznaczać woluntaryzmu, dowolności czy arbitralności. Jak każde władcze rozstrzygnięcie organu administracji wymaga wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz wnikliwego i logicznego uzasadnienia.

Dyrektywy te nabierają szczególnego znaczenia, w kontekście dystrybuowania przez organ administracji dobra rzadkiego, którego dostępność nie jest w stanie pokryć potrzeb. Sytuacja taka występuje w rozpatrywanej sprawie - o przeniesienie na jedno wolne stanowisko ubiega się bowiem dwóch komorników. Ze względu na zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i równego traktowania przez władze publiczne (art. 8 §1 k.p.a.) organ zobligowany jest do gruntownej analizy sytuacji każdego z wnioskodawców, ich porównania i określenia co było kryterium decydującym o wyborze. Procesowe ramy ku temu stwarza art. 62 k.p.a. pozwalający na prowadzenie jednego postępowania z udziałem wszystkich wnioskodawców, będących stronami tego postępowania.

W doktrynie prawa przyjmuje się, że do standardów równego i sprawiedliwego traktowania stron postępowania reprezentujących rozbieżne lub sprzeczne ze sobą interesy, należy dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla wyniku postępowania okoliczności, zastosowanie jednolitych kryteriów przeprowadzanych ocen, a co najważniejsze, udostępnienie stronom pełnej informacji o dokonanych przez organ ustaleniach oraz przyjętych przez niego preferencjach (por. Z. Kmieciak, Glosa do wyroku NSA z dnia 14 stycznia 1993 r., SA/Wr 1408/92, OSP 1994/12/233; A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego – art. 62 k.p.a., LEX/el. 2020 oraz powołana tam glosa J. Łętowskiego do wyroku z 28 czerwca 1988 r. sygn. I SA 755/87, OSP 1990/1-3/178).

Wobec stwierdzonych w tym zakresie nieprawidłowości Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję. Nie uczynił tego jednak dlatego, że okoliczność popełnienia przewinień dyscyplinarnych jednego z wnioskodawców nie miała istotnego znaczenia dla sprawy z punktu widzenia przewidzianej w art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji przesłanki potrzeb sprawnego i prawidłowego prowadzenia czynności egzekucyjnych (jak przyjmuje skarżący kasacyjnie), ale dlatego, że okoliczność ta potraktowana została przez organ jako decydująca dla rozstrzygnięcia – z pominięciem innych, istotnych okoliczności spawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słuszne jest stanowisko, że sam fakt ukarania komornika za przewinienia dyscyplinarne nie wyklucza przeniesienia go na stanowisko w innym rewirze w trybie art. art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Skutek taki nie wynika bowiem z żadnego z przepisów ustawy. Negatywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie przeniesienia nie można więc motywować wyłącznie wystąpieniem tej jednej okoliczności.

Nie oznacza to jednak, że rodzaj i charakter stwierdzonych przewinień dyscyplinarnych związanych z wykonywaniem obowiązków komornika w dotychczasowym rewirze, nie może - w okolicznościach konkretnej sprawy - mieć znaczenia z punktu widzenia oceny wniosku o przeniesienie w kontekście potrzeb prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności egzekucyjnych, zwłaszcza, gdy ocena ta pozwolić ma na przeprowadzenie wartościowania zróżnicowanych sytuacji i wybór jednego z kilku wnioskodawców ubiegających się o jedno stanowisko. Z tego względu, ogólna uwaga Sądu pierwszej – towarzysząca wskazaniom co do dalszego postępowania - że skazanie dyscyplinarne nie będzie stanowiło przeważającej okoliczności dla podejmowanego przez organ rozstrzygnięcia - może być uznana za przedwczesną. Pomimo tego mankamentu, zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął w tym orzeczeniu, że na gruncie art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji ocena potrzeb prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności egzekucyjnych wymaga zbadania sytuacji w rewirze, w którym ma być obsadzone stanowisko, jak i w rewirach dotychczas zajmowanych przez obu wnioskujących o przeniesienie komorników – według jednakowych kryteriów. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że przeprowadzona przez organ analiza w tym zakresie jest wadliwa – dotyczy wyłącznie jednego z wnioskodawców i ogranicza się do ogólnych uwag o przewidywaniu trudności z obsadzeniem stanowiska w dotychczasowym rewirze komornika. Stanowiska tego nie podważa żaden z zarzutów skargi kasacyjnej. Jej autor przyjmuje, że problem z obsadzeniem stanowiska w dotychczasowym rewirze Sąd pierwszej instancji błędnie uznał za okoliczność nieistotną dla rozstrzygnięcia sprawy. Z poglądem tym – jak wspomniano - nie można się zgodzić, przeczą temu motywy zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Odnotować należy, że w świetle tych motywów, do uchylenia zaskarżonej decyzji doprowadziły również stwierdzone przez Sąd pierwszej instancji niedostatki w ocenie drugiego z kryteriów przewidzianych w art. 15b ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji tj. uzasadnionego interesu komornika. Zdaniem Sądu pierwszej instancji dokonana przez organ administracji analiza sytuacji osobistej, życiowej skarżącego była niedostateczna i w związku z tym wymaga dokładnego wyjaśnienia. Stanowisko WSA, co do stwierdzonych w tym zakresie braków, nie zostało zakwestionowane w żadnym z zarzutów skargi kasacyjnej. Z powodów, które omówiono na wstępie, do jego podważenia nie mógł doprowadzić sam zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 p.p.s.a. podkreślenia wymaga, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym, z uwagi na wszystkie konsekwencje wynikające z art. 133 § 1 tej ustawy, ma wyłącznie charakter uzupełniający, ograniczający się do dowodów z dokumentów i co więcej, nie służy ustalaniu stanu faktycznego sprawy administracyjnej, albowiem rolą i zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola prawidłowości jego ustalenia przez organ, nie zaś wyręczanie w tym względzie organu administracji właściwego do załatwienia sprawy. Dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji (wyrok NSA z 6 października 2009 r., sygn. II FSK 615/08). Przepis ten nie jest również instrumentem służącym do zwalczenia ustaleń faktycznych, z którymi strona skarżąca się nie zgadza (por. wyrok NSA z 20 stycznia 2010 r., sygn. II FSK 1306/08). Ponadto sąd administracyjny, kontrolując zgodność z prawem postępowania administracyjnego i wydanej w jego wyniku ostatecznej decyzji administracyjnej, nie ma w świetle obowiązujących przepisów ani obowiązku, ani nawet uprawnienia, aby odnosić się do zdarzeń późniejszych i uwzględniać dokumenty powstałe po wydaniu zaskarżonej decyzji (zob. wyrok NSA z 26 lipca 2017 r., sygn. II OSK 2100/16).

W rozpatrywanej sprawie okoliczność wykazana dopuszczonym w toku postępowania sądowego dowodem - objęcie przez komornika przeniesionego na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] obowiązków zastępcy komornika w dotychczasowym rewirze - nastąpiła po wydaniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym nie może mieć wpływu na wynik sądowej kontroli jej zgodności z prawem. Podkreślenia wymaga jednak, że okoliczność ta nie była argumentem jedynym, ani zasadniczym, który doprowadził do uchylenia zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji jednoznacznie wynika, że kwestia, której dowód dotyczył, stanowiła jedynie argument pomocniczy, mający dodatkowo potwierdzić zasadność przyjętego przez ten Sąd stanowiska co do niedostatecznego wyjaśnienia przez organ okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. O uchyleniu zaskarżonej decyzji przesądziły inne, omówione wcześniej powody. Oznacza to, że choć doszło do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 p.p.s.a., to jednak nie miało ono istotnego wpływu na wynik sprawy, a zatem - w świetle art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - nie mogło doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok mimo wskazanych uchybień odpowiada prawu i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.