Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2261/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędzia WSA Gabriela Nowak Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2014 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania T G od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków utrzymało w mocy powyższą decyzję.

Rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy :

Wnioskiem z dnia 1 marca 2013r. T. G. wystąpiła z prośbą o przyznanie pomocy finansowej na zakup leków według wycenionych receptur i faktur.

Decyzją z dnia [...] maja 2013r. nr [...] Prezydent W., odmówił przyznania wnioskodawczyni pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków ze względu na brak możliwości potwierdzenia sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawczyni w miejscu jej aktualnego pobytu, a tym samym ustalenia, iż nie jest ona w stanie zaspokoić wskazanej potrzeby we własnym zakresie.

Organ wskazał, że w toku postępowania wnioskodawczyni nie podała jednoznacznie miejsca aktualnego pobytu, oświadczając, że jest osobą bezdomną, przebywającą w różnych miejscach na terenie [...]. Pracownik socjalny, który przeprowadził w dniu 23 kwietnia 2013 r. rodzinny wywiad środowiskowy w miejscu wskazanym przez wnioskodawczynię, tj. w siedzibie [...] przy ul. [...] w W., nie mógł jednak ustalić miejsca pobytu wnioskodawczyni, jak również czy prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Syn wnioskodawczyni, który jest osobą pełnoletnią, nie był bowiem obecny podczas wywiadu środowiskowego, a organ nie dysponuje informacjami na temat jego aktualnej sytuacji materialnej. Organ ustalił, że dochód wnioskodawczyni wynoszący [...] złotych, którego źródłem jest renta z ZUS, ma za zadanie zaspokajać podstawowe potrzeby wnioskodawczyni, w tym zakup leków. Wskazał, że pomoc społeczna nie służy bowiem utrzymaniu osób i rodzin, ale ma na celu ich usamodzielnienie i ukierunkowanie na zaspokojenie potrzeb życia codziennego we własnym zakresie. Organ wskazał, że odmawiając pomocy finansowej wziął pod uwagę nie tylko potrzeby T. G., ale również sytuację życiową innych osób i rodzin wnioskujących o pomoc.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. G. kwestionując zasadność podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 11 ust. 2, art. 41 ust. 1, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Wskazała, iż podważanie okoliczności prowadzenia przez nią wspólnego gospodarstwa domowego z synem nie zmienia zasadności sytuacji rodziny, bo dochód rodziny zawsze przekracza ustawowe kryterium.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy powyższą decyzję odmowną. Podzieliło ocenę organu I instancji, że T. G. nie kwalifikuje się do otrzymania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego przeznaczonego na zakup leków ponieważ odmawia współpracy w określeniu swej sytuacji rodzinnej i materialnej, co skutkuje brakiem możliwości ustalenia, czy jest ona w stanie zaspokoić zgłoszone potrzeby we własnym zakresie. W złożonym wniosku wnioskodawczyni podała, iż jest osobą bezdomną i nocuje w różnych miejscach, gospodarstwo domowe prowadzi zaś wspólnie z synem, na dowód czego przedstawiła oświadczenie przez niego podpisane. W toku wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni nie podała jednak pracownikowi socjalnemu adresu pobytu ani swojego ani syna. Pomimo wezwania syn wnioskodawczyni nie potwierdził sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej, jak również tego czy dołączone przez matkę oświadczenie, że prowadzi z nim gospodarstwo domowe zostało przez niego sporządzone. Organ podkreślił, że odmowa podania przez wnioskodawczynię jakichkolwiek bliższych informacji na temat rzeczywistego miejsca pobytu świadczy o spełnieniu przesłanki braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co skutkuje odmową przyznania świadczenia, zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ dodał, że pracownik socjalny w dniu 22 kwietnia 2013r. zaproponował wnioskodawczyni skorzystanie z usług oferowanych przez [...] (m.in. ciepłe posiłki, odzież, środki czystości, opieka medyczna), jednakże odmówiła ona przyjęcia tej oferty. Zaznaczył, że wnioskodawczyni ubiegając się o pomoc ze środków publicznych winna mieć świadomość, że pomoc społeczna nie jest bezwzględnym uprawnieniem przysługującym każdemu, kto o nią wystąpi. Wybór osób najbardziej legitymowanych do pomocy ze środków społecznych, należy do organu, przy czym decydujące znaczenie ma tu stan faktyczny sprawy, a w tym możliwości własne zainteresowanego i jego zasoby, stąd taki istotny jest obowiązek współdziałania osoby ubiegającej się o pomoc z organem.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniosła T. G. domagając się jej uchylenia w całości oraz przyznania zasiłku celowego na zakup leków według wycenionych receptur i faktur.

Skarżąca oświadczyła, że sprzeciwia się złej woli organu oraz naruszaniu jej prawa do życia i zdrowia. Podniosła, że organ naruszył jej dobro osobiste i rodzinne. Wskazała, że organy wydając decyzję przekroczyły granice współżycia społecznego, w tym sprawiedliwego, równego traktowania obywateli, a zwłaszcza osób chorych i niepełnosprawnych. Skarżąca podniosła, że organ naruszył przepisy prawa poprzez błędną ich interpretację. Zdaniem skarżącej, zła interpretacja przez organ norm ustawowych, doprowadziła do naruszenia interesów jej i rodziny, odebrania dobra osobistego i zdrowotnego, prawa do bezpiecznego życia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W., nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182; powoływana dalej jako: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych.

Zasiłek celowy, w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej – a taką jest skarżąca - 542,00 zł. Wprawdzie skarżąca podaje, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem (będącym osobą pełnoletnią), lecz okoliczności tej w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie sposób stwierdzić. Jak ustalił organ dochód wnioskodawczyni wynoszący [...] złotych, którego źródłem jest renta z ZUS jest niewątpliwie niski, jednak przekracza ustawowe kryterium dochodowe do udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego.

Skoro zatem dochód uzyskiwany przez skarżącą przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącej w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie określeniu "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że nie jest "szczególnym przypadkiem" obiektywnie niski (choć przekraczający kryterium ustawowe) dochód powiązany z dysfunkcją w postaci bezdomności, która -co jest istotne – trwa już od dłuższego czasu (od września 2012 r.). Okoliczności te wprawdzie wskazują na bardzo trudną sytuację życiową skarżącej, której ani organy rozstrzygające sprawę, ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako szczególne, a więc odbiegające od typowych sytuacji, w jakich znajdują się inni bezdomni korzystający z pomocy społecznej.

Konieczność ponoszenia wydatków w tym zakupu leków przez osobę posiadającą własne dochody przekraczające kryterium dochodowe (nawet w sytuacji, gdy jest ona osobą bezdomną) nie może być więc traktowane jako wywołana okolicznościami, przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. Stwierdzić zatem należy, że już te tylko względy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy.

Zaznaczyć należy, że ocena przesłanek warunkujących udzielenie zasiłku, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych osoby korzystającej z tej formy pomocy społecznej. Zgodzić się należy z organami, że konieczność zakupu leków nie może być uznana za szczególnie kwalifikowany przypadek uzasadniający udzielenie skarżącej zasiłku celowego specjalnego. Nie jest to bowiem ten rodzaj wydatku, który powstał w związku z wystąpieniem szczególnego zdarzenia lub też służący do zaspokojenia podstawowej potrzeby życiowej skarżącej. Z dołączonych do akt sprawy zaświadczeń lekarskich wynika, że skarżąca jest pod stałą opieką lekarską, a zatem zasadnie organy uznały, że wnioskowana przez skarżącą pomoc nie powstała w związku z wystąpieniem szczególnego zdarzenia, jak również szczególnie uzasadnionego przypadku uprawniającego do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej.

Wskazać także należy, że odmawiając skarżącej pomocy finansowej organ prawidłowo wziął pod uwagę nie tylko jej potrzeby i sytuację materialną, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych. Organ uwzględnił także ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje. Z podanych w decyzji organu I instancji informacji wynika, że w marcu 2013 r. Centrum Pomocy Społecznej [...] dysponowało kwotą [...] zł na realizację zasiłków celowych i w naturze, udzieliło pomocy [...] rodzinom, przyznało [...] świadczeń, a średnia wysokość przyznanego świadczenia wyniosłą [...] zł. W kwietniu 2013 r. Centrum dysponowało natomiast mniejszą kwotą w wysokości [...] zł na realizację zasiłków celowych i w naturze, udzieliło pomocy [...] rodzinom, przyznało [...] świadczeń, a średnia wysokość przyznanego świadczenia wyniosła [...] zł. Jak słusznie podniósł organ w sytuacji, gdy wiele osób bezdomnych nie posiada jakichkolwiek dochodów, to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej nie zawsze jest możliwe.

Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma wspierać jedynie takie osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc celem organu zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Z ilości składanych przez skarżącą wniosków o pomoc społeczną i rodzaju zgłaszanych potrzeb wynika, że skarżąca traktuje art. 41 u.p.s. jako podstawę prawną stałego finansowania w postaci stałego dodatku ze środków pomocy społecznej.

Zgodzić się także należy z organami, że skarżąca nie w pełni współpracuje z pracownikami socjalnymi przy wyjaśnieniu swojej sytuacji rodzinnej. W szczególności skarżąca nie podała miejsca aktualnego pobytu oświadczając, że jest osobą bezdomną, przebywającą w różnych miejscach na terenie [...]. Nie wskazała jednak konkretnych miejsc, w których zazwyczaj przebywa czy nocuje. Wywiad nie został przeprowadzony w miejscu pobytu czy zamieszkania skarżącej, lecz w skazanym przez nią miejscu, tj. siedzibie [...] przy ul. [...] w W., a zatem organ nie mógł ustalić jaka jest sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawczyni w miejscu jej aktualnego pobytu i czy nie jest ona w stanie zgłoszonej potrzeby zaspokoić we własnym zakresie. Skarżąca nie podała również precyzyjnych informacji dotyczących jej syna, w szczególności dotyczących miejsca jego pobytu oraz jego aktualnej sytuacji materialnej. Takie zachowanie można natomiast zakwalifikować jako brak współpracy z organem przy rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek takiej współpracy nakładają zaś na osoby ubiegające się o pomoc przepisy ustawy o pomocy społecznej (por. art. 4, art. 11 ust. 2 u.p.s.). Pomoc społeczna wspiera bowiem jedynie takie osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a nie je wyręcza. Nie jest więc jej celem organu zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Skarżąca mieć zatem musi świadomość, że warunkiem koniecznym uzyskania jakiejkolwiek pomocy ze środków publicznych jest dopełnienie przez nią obowiązku podejmowania współpracy z pracownikami socjalnymi. Zasadnie zatem organy uznały, że odmowa współdziałania z organem stanowi przesłankę do negatywnego rozpatrzenia wniosku osoby ubiegającej się o pomoc. Odmowa współpracy w określeniu sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej skutkuje także brakiem możliwości ustalenia, czy wnioskując o pomoc społeczną jest ona w stanie zaspokoić zgłoszone potrzeby we własnym zakresie.

Odnosząc się zaś do zarzutów skargi, Sąd uznał je za nieuzasadnione.

Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, a przytoczona w nich argumentacja odpowiada akceptowanej w orzecznictwie sądowym wykładni przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Sąd nie stwierdził również, aby przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów procedury w stopniu mogącym mieć jakimkolwiek wpływ na wynik sprawy. Organ zapewnił skarżącej czynny udział w postępowaniu zainicjowanym jej wnioskiem z dnia 1 marca 2013 r. Wywiad środowiskowy przeprowadzony został z jej udziałem i w miejscu przez nią wskazanym. Skarżąca miała możliwość złożenia dowodów oraz została pouczona o możliwości i trybie wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji, z czego skorzystała. Jak wynika z akt administracyjnych organ odwoławczy w sposób kompletny i spójny przedstawił przyjęte przez siebie stanowisko, które znajduje odzwierciedlenie w poczynionych w sprawie ustaleniach faktycznych.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).