Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 79/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 97  par. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1958 nr 11 poz 37
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2016 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta [...] na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...]; II. zasądza od Ministra Rozwoju i Finansów na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta [...] kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2015 r., nr [...] Minister Gospodarki po rozpatrzeniu wniosków: Skarbu Państwa - Prezydenta [...] oraz Miasta [...], utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] lutego 2015 r., nr [...].

Decyzją z [...] lutego 2015 r. Minister działając na podstawia art. 151 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 i art. 149 § 2 kpa, po rozpatrzeniu wniosków: Skarbu Państwa - Prezydenta [...] oraz Miasta [...] odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] grudnia 2012 r., nr [...], stwierdzającej nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] listopada 1952 r., nr [...] w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Zakłady Spożywcze [...] sp. z o.o. w [...], ul. [...].

W uzasadnieniu Minister Gospodarki wskazał, że Prezydent [...] reprezentujący Gminę [...] oraz działający w imieniu Skarbu Państwa, nie miał przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności ww. zarządzenia. Dotyczyło ono bowiem przedsiębiorstwa i nie rodziło skutku rzeczowego w postaci pozbawienia prawa własności, a jedynie ograniczało prawo swobodnego dysponowania przedsiębiorstwem przez jego właściciela. Dopiero orzeczenie o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wydawane na podstawie ustawy z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37) było decyzją nacjonalizującą przedsiębiorstwo wraz z dokładnie określoną nieruchomością i w związku z tym tylko ono powodowało określony skutek rzeczowy - stanowiło podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i innych rejestrach publicznych Państwa jako właściciela przedsiębiorstwa i wszystkich jego składników majątkowych.

Pismami: z 23 lutego 2015 r. i 24 lutego 2015 r. Miasto [...] i Skarb Państwa wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto pismem z 22 czerwca 2015 r. Prezydent [...] (również jako realizujący zadania zlecone z zakresu administracji rządowej w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa), na podstawie art. 145a kpa wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z [...] grudnia 2012 r., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13. Dodatkowo, pismem z 19 czerwca 2015 r., w związku z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, Prezydent [...] na podstawie art. 145a kpa złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z [...] grudnia 2012 r. Wnioski te zostały wyłączone do odrębnego postępowania.

Ponownie rozpatrując sprawę Minister Gospodarki omówił instytucję wznowienia postępowania. Wyjaśnił, że dopiero po wydaniu postanowienia w przedmiocie wznowienia organ administracji publicznej był uprawniony do badania wznowionego postępowania pod kątem merytorycznym tj. m.in. posiadania przez wnioskodawcę przymiotu strony w tym postępowaniu. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2014 r. sygn. akt. VI SA/Wa 847/14).

Organ powołując orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że stwierdzenie w postępowaniu wznowieniowym, że z wnioskiem o wznowienie wystąpił podmiot niebędący w rzeczywistości stroną, skutkuje wydaniem decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 kpa - o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej. Zgodnie z tym przepisem, stanowiącym podstawę prawną skarżonej decyzji, organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150 kpa po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 kpa wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b kpa.

Zdaniem Ministra w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 151 § 1 pkt 1 kpa, zobowiązany był on do wydania decyzji w ramach wznowionego postępowania.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa organ wyjaśnił, że w postępowaniu administracyjnym organy mają obowiązek zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Nie oznacza to jednak przerzucania na nie całego ciężaru dowodzenia w sprawie. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przeprowadzenia stosownego kontrdowodu z inicjatywy strony toczącego się postępowania.

W ocenie Ministra Gospodarki, w niniejszej sprawie, organ dokonał wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do wyjaśnienia sprawy i podjął rozstrzygnięcie w oparciu o zebrany materiał dowodowy dokonując jego swobodnej oceny. Organ oparł ocenę dowodów na przekonywujących podstawach i dał temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa organ uznał za bezzasadny.

Następnie Minister przytoczył art. 28 kpa i wyjaśnił, że treścią pojęcia "interes prawny" jest prawo podmiotowe, rozumiane jako przyznanie danej osobie przez przepis prawa konkretnych uprawnień, które może ona realizować w postępowaniu administracyjnym.

Zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 26 listopada 1952 r. ustanawiające przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem, wydane zostało na podstawie dekretu Naczelnika Państwa z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. RP. Nr 21 poz. 67), w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 maja 1927 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 437).

Powołany dekret stanowił, że przymusowy zarząd państwowy ustanawia się nad przedsiębiorstwami nieczynnymi albo zagrożonymi bezruchem, jeśli ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. Wymienione przesłanki musiały zachodzić kumulatywnie - brak jednej z nich wykluczał możliwość ustanowienia nad przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego.

Minister podniósł, że w przypadku decyzji wydanej na podstawie dekretu z 16 grudnia 1918 r. przedmiotem orzekania jest przedsiębiorstwo, a zatem status strony w sprawie dotyczącej orzeczenia, mocą którego orzeczono w kwestii majątkowej przedsiębiorstwa (objęcie w zarząd), przysługuje osobom fizycznym (ich spadkobiercom) o ile przedsiębiorstwo stanowiło własność tych osób lub odpowiednio spółkom prawa handlowego.

Art. 2 dekretu stanowił, że przymusowy zarząd państwowy mógł być uchylony, gdy odpadnie powód, dla którego został ustanowiony.

Zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 26 listopada 1952 r. w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem nie rodziło samo z siebie skutku rzeczowego, a jedynie ograniczało prawo swobodnego dysponowania przedsiębiorstwem przez jego właściciela. Miało też w założeniu charakter odwracalny i nie oznaczało upaństwowienia przedsiębiorstwa, czy jakiejkolwiek zmiany stosunków własnościowych. Upaństwowienie to nastąpiło jednak wraz z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. Orzeczenie to miało charakter deklaratoryjny, zatem jedynie potwierdzało, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorstwa, jego upaństwowienie z mocy samego prawa.

W niniejszej sprawie takie orzeczenie zostało wydane [...] października 1958 r. które dopiero było decyzją nacjonalizującą przedmiotowe przedsiębiorstwo, tzn. zmieniającą jego status własnościowy. W związku z powyższym podniesione we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzuty w powyższym zakresie, organ uznał za bezzasadne.

Minister podniósł, że skarżący w dniu 21 października 2014 r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2014 r. nr [...], stwierdzającą nieważność oraz naruszenie prawa odnośnie orzeczenia z [...] października 1958 r. Mając na uwadze wznowienie postępowania w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem Minister Gospodarki, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesił postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] października 1958 r.

Za nieuzasadniony organ uznał zarzut nieuwzględnienia w zaskarżonej decyzji wniosku Skarbu Państwa z 15 października 2014 r. W treści uzasadnienia do decyzji, na str. 2 stwierdzono: "wnioskodawca obok reprezentacji [...] realizuje również zadania zlecone z zakresu administracji rządowej w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa na obszarze [...]", doręczając przedmiotową decyzję Prezydentowi [...]. Ponadto powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego organ uznał, że nie ma żadnego powodu by pisma bądź decyzje administracyjne doręczać temu samemu podmiotowi dwukrotnie, z uwagi na fakt, że może reprezentować dwa podmioty. (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1724/13). Minister podkreślił, że wnioski z 30 września 2014 r. oraz z 15 października 2014 r. złożone przez Prezydenta [...] były oparte na tej samej podstawie prawnej i dotyczyły tego samego przedmiotu. Po wznowieniu postępowania, gdzie przedmiotem oceny było zachowanie przez Prezydenta [...] terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania, organ wydał decyzję odnoszącą się do żądania Prezydenta [...], występującemu w imieniu Skarbu Państwa oraz gminy [...].

W świetle powyżej przytoczonego orzecznictwa, brak wskazania wprost w uzasadnieniu postanowienia z [...] listopada 2014 r., na datę 15 października 2014 r. jako żądania Skarbu Państwa dotyczącego wznowienia postępowania, przy jednoczesnym uznaniu przez Ministra Gospodarki zachowania przez Prezydenta [...] terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania nie powoduje braku skuteczności w niniejszej sprawie wniosku z 15 października 2014 r.

Skargę na decyzję Ministra Gospodarki z [...] listopada 2015 r. złożył Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 w zw. z 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 28 kpa poprzez uznanie, iż Skarb Państwa - Prezydent [...] nie ma interesu prawnego, a zatem nie przysługuje mu status strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 26 listopada 1952 r. w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Zakłady Spożywcze [...] sp. z o.o. w [...], zakończonego decyzją Ministra Gospodarki z [...] grudnia 2012 r. w sytuacji, gdy część nieruchomości objętej w/w zarządzeniem stanowi obecnie własność Skarbu Państwa, a zarządzenie to stanowi niezbędny element stanu prawnego nieruchomości, ustalonego następnie orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] października 1958 r. w sprawie stwierdzenia przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa, wobec którego to orzeczenia prowadzone jest postępowanie administracyjne o stwierdzenie nieważności z udziałem skarżącego;

- art. 153 ppsa, poprzez nie uwzględnienie oceny prawnej wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z 14 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2242/10 dotyczącej ścisłego związku faktu eliminacji z obrotu prawnego zarządzenia o przymusowym zarządzie państwowym nad przedsiębiorstwem przemysłowym oraz jego późniejszym upaństwowieniem na podstawie przepisów art. 2 i art. 9 ust. 2 ustawy z 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod przymusowym zarządem państwowym;

- art. 10 § 1 i art. 64 § 1 kpa, poprzez nie zapewnienie udziału w postępowaniu spadkobiercom dra E. W. lub co najmniej prawidłowo upoważnionemu kuratorowi;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 kpa, poprzez nieprzeprowadzenie niezbędnego postępowania dowodowego zmierzającego do wyjaśnienia okoliczności sprawy, w tym nie odnalezienie zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] listopada 1952 r., nr [...] ani akt postępowania prowadzonego przez Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła zakończonego tym zarządzeniem. Minister wydając decyzję z [...] grudnia 2012 r. stwierdzającą nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1952 r. nie znał treści zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] listopada 1952 r. (w tym podstaw prawnych jego wydania i uzasadnienia tego zarządzenia) i okoliczności jego wydania.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji z [...] lutego 2015 r. i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że Minister Gospodarki postanowieniem z [...] listopada 2014 r. zawiesił postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra z [...] października 2014 r. W uzasadnieniu ww. postanowienia Minister Gospodarki stwierdził, że: "W przedmiotowej sprawie, od wyniku postępowania wznowionego postanowieniem Ministra Gospodarki z [...] listopada 2014 r., znak; [...], w którym możliwa jest ponowna ocena legalności ww. zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1952r., uzależnione jest rozstrzygnięcie Ministra Gospodarki jakie zapadnie w przyszłości w postępowaniu z wniosku Prezydenta [...] z dnia 21 października 2014 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2014 r., znak: [...], l.dz. [...]." Organ uznał, że orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] października 1958 r. w sprawie stwierdzenia przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa jest decyzją przedmiotowo zależną od zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] listopada 1952 r. w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego. Wynik wznowionego przez Ministra Gospodarki postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Gospodarki z [...] grudnia 2012 r. ma charakter zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa, w postępowaniu z wniosku Prezydenta [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją nieważnościową Ministra Gospodarki z [...] października 2014 r.

Skarżący podniósł, że sprawa w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] października 1958 r. była rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wydał wyrok 14 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2242/10. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych wyeliminowanie z obrotu prawnego wskazanego zarządzenia (odpowiednio w odniesieniu do wskazanej nieruchomości) powoduje zniesienie jego skutków prawnych w stosunku do tego przedsiębiorstwa (danej nieruchomości wraz z nim przejętej) od dnia wydania przedmiotowego zarządzenia. W efekcie zniesienie to oznaczałoby, że w stosunku do nieruchomości nie zachodziły przesłanki wymienione w art. 2 oraz 9 ust. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod przymusowym zarządem państwowym.

Z powyższego, w ocenie skarżącego, wynika, iż zachodzi ścisły związek między decyzjami o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem oraz o stwierdzeniu przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa. Innymi słowy wynik postępowania nieważnościowego dotyczącego decyzji o przymusowym zarządzie państwowym bezpośrednio wpływa (w istocie go determinuje) na wynik postępowania nieważnościowego dotyczącego decyzji o stwierdzeniu przejścia na własność Państwa danego przedsiębiorstwa.

Jeżeli zatem Skarb Państwa - Prezydent [...] jest stroną i jest uznany (przez organ) za stronę drugiego z w/w postępowań to wydaje się oczywiste, że powinien być uznany za stronę także pierwszego z w/w postępowań. W istocie bowiem to w postępowaniu o stwierdzeniu nieważności decyzji o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego rozstrzygana jest kwestia prawidłowości nacjonalizacji przedsiębiorstwa, w tym waży się kwestia prawidłowości nabycia prawa własności do nieruchomości wchodzących w skład przedsiębiorstwa przez Skarb Państwa.

Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja jest też sprzeczna z oceną prawną wyrażoną przez WSA w Warszawie w wyroku z 14 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2242/10 zapadłym w niniejszej (szeroko rozumianej) sprawie, którym skarga uczestnika na decyzje Ministra pierwotnie odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji o stwierdzeniu przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa została oddalona. To pierwotne oddalenie skargi miało miejsce w sytuacji, gdy strona domagała się stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] października 1958 r. stwierdzającego przejście przedmiotowego przedsiębiorstwa z mocy prawa na własność Państwa bez wcześniejszego usunięcia z obrotu prawnego zarządzenia Ministra Przemyślu Drobnego i Rzemiosła z [...] listopada 1952 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad tym przedsiębiorstwem.

Z powyższego wynika, że uznanie za stronę Skarbu Państwa tylko w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o stwierdzeniu przejścia mi własność Państwa przedsiębiorstwa, a odmawianie mu statusu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przymusowym zarządzie państwowym ma już tylko charakter pozorny a na pewno daleko niewystarczający dla obrony jego interesów majątkowych. Istota sprawy tj. ocena legalności nacjonalizacji przedsiębiorstwa (obu jej etapów) rozgrywa się bowiem na etapie oceny legalności decyzji o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego. Na obronę interesów Skarbu Państwa w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji stwierdzającej przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa jest już wówczas za późno.

Stwierdzenie nieważności zarządzenia z [...] listopada 1952 r. stanowi warunek sine qua non dla stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] października 1958 r.

Skarb Państwa wyjaśnił, że interes prawny w przedmiotowej sprawie opiera o prawo własności nieruchomości oraz fakt, że zarządzenie z [...] listopada 1952 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem obejmowało prawdopodobnie swym zakresem również nieruchomość, z której korzystało przedsiębiorstwo. Przepisem, na który powołał się Skarb Państwa jest art. 140 Kc. Interes ten nie jest uzasadniony zdarzeniami przewidywanymi, które nastąpią w przyszłości, bowiem już Minister Gospodarki decyzją z [...] października 2014 r. stwierdził: że orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] października 1958 r. w zakresie nieruchomości objętej kw. [...] o pow. [...] ha w części obecnych działek nr [...] i nr [...] zostało wydane z naruszeniem prawa oraz stwierdził nieważność orzeczenia z [....] października 1958 r. z wyłączeniem nieruchomości objętej kw. [...] o pow. [...] ha w części obecnych działek nr [...] i nr [...]. Ze względu na ścisły związek orzeczeń wydanych w oparciu o ustawę z 25 lutego 1958 r. z zarządzeniami o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego na podstawie dekretu z 1918 r. wszystkie podmioty mające interes prawny w postępowaniach o stwierdzenie nieważności orzeczeń o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa winny być uznane za stronę również w postępowaniach o stwierdzenie nieważności zarządzeń o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego.

Zdaniem skarżącego przy zastosowaniu wykładni zaprezentowanej przez Ministra Gospodarki w zaskarżonych decyzjach Skarb Państwa został pozbawiony możliwości skutecznej obrony swoich praw.

Niezależnie od powyższego skarżący zauważył, że Minister Gospodarki jako stronę postępowania uznał nieobecnego E. W., a Z. K. S. jako jego przedstawiciela ustanowionego postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z [...] marca 2010 r., sygn. akt [...]. Tymczasem z treści postanowienia wynika, że osoba ta została upoważniona przez sąd opiekuńczy do zastąpienia nieobecnego tylko w postępowaniu toczącym się przed Ministrem Gospodarki w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] października 1958 r. Również postanowienie Sądu Rejonowego w Bytomiu z [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...] nie upoważnia Z. K. S. do reprezentowania E. W. w tym postępowaniu. E. W. i zmarł prawdopodobnie na przełomie lat 50 i 60 XX w K. lub w K.. W ocenie skarżącego organ nie dołożył najwyższej staranności w poszukiwaniu we właściwych instytucjach danych dotyczących E. W.. Skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej jest obciążone kwalifikowaną wadą prawną i podlega stwierdzeniu nieważności.

Podsumowując skarżący wskazał, że zgromadzony przez Ministra Gospodarki materiał w sprawie świadczy o tym, że zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] listopada 1952 r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, dlatego nie było podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności tego zarządzenia. Istotnym w sprawie jest fakt, że w aktach spraw prowadzonych przez Ministra Gospodarki nie odnaleziono przedmiotowego zarządzenia ani akt postępowania prowadzonego przez Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła zakończonego zarządzeniem z [...] listopada 1952 r. W związku z powyższym, zdaniem skarżącego, Minister Gospodarki nie znał wszystkich istotnych okoliczności wydania zarządzenia z [...] listopada 1952 r., nie znał podstaw prawnych jego wydania ani jego uzasadnienia.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uczestnik postępowania J. R. wniósł o oddalenie skargi.

Postanowieniem z [...] września 2016 r. Sąd uchylił swoje postanowienie z [...] marca 2016 r. o ustanowieniu kuratora dla uczestnika postępowania E. W..

Jak oświadczył uczestnik J. R. na rozprawie w dniu 27 września 2016 r. E. W. urodził się pod koniec XIX wieku. Natomiast przed I wojną światową uzyskał tytuł naukowy doktora. Okoliczności te wskazują, że najprawdopodobniej E. W. nie żyje. W przeciwnym razie miałby ok. 120 lat, co czyni nieprawdopodobnym pozostawanie go przy życiu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Należy podnieść, że pomiędzy orzeczeniem o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa na podstawie przepisów ustawy z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem, a zarządzeniem o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad tym przedsiębiorstwem zachodzi ścisły związek. Pozostawienie w obrocie prawnym zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego stanowiło warunek konieczny dla orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa.

Stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego ze względu na skutek eliminacji tego zarządzenia od dnia jego wydania (ex tunc) prowadzi do sytuacji w której brak jest materialnej przesłanki pozostawania przedsiębiorstwa w przymusowym zarządzie państwowym, a tym samym powoduje stan rażąco sprzeczny z art. 2 ustawy z 25 lutego 1958 r., bowiem oznacza, że w dniu wejścia w życie tej ustawy przedsiębiorstwo nie pozostawało w przymusowym zarządzie państwowym.

Postępowanie w przedmiocie oceny legalności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa od którego rozstrzygnięcia zależy rozpoznanie sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Zależność tę prawidłowo dostrzegł Minister Gospodarki, który postanowieniem z [...] listopada 2014 r. zawiesił postępowanie o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją tego organu z [...] października 2014 r., nr [...]. Otóż decyzją tą organ nadzoru stwierdził, że orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] października 1958 r. w zakresie nieruchomości objętej kw. [...] w części obecnych działek nr [...] i nr [...] zostało wydane z naruszeniem prawa oraz stwierdził nieważność tego orzeczenia w pozostałej części. Stroną postępowania w sprawie oceny legalności orzeczenia nacjonalizacyjnego był skarżący. Na powyższą zależność wskazał też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 lutego 2012 r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2242/10.

Skoro pomiędzy obydwoma postępowaniami istnieje ścisła zależność, to Skarb Państwa jako właściciel nieruchomości ma interes prawny do udziału w postępowaniu wznowieniowym dotyczącym oceny legalności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego. Zarząd bowiem był ustanawiany na rzecz podmiotu państwowego.

Wbrew stanowisku organu, iż stroną postępowania o stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego jest tylko właściciel przedsiębiorstwa (o ile stanowiło ono własność osób fizycznych) lub jego spadkobierca albo spółka prawa handlowego, w orzecznictwie reprezentowany jest także pogląd, iż interes prawny w takim postępowaniu ma również Skarb Państwa (por. wyroki WSA w Warszawie z 25 X 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 269/11, z 30 V 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1751/13). W niniejszej sprawie interes ten wynika z przepisu art. 11 ust.1 i art. 4 pkt 9b1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 1 ust.1 ustawy z 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy ( t. j. Dz. U z 2015 r. poz. 1438) w zw. z art. 28 kpa. Kwestię legitymacji organ powinien badać pod uwagę nie tylko na datę orzeczenia (zarządzenia) ale także na datę składania wniosku. Interes ten może wynikać z różnych dziedzin prawa, a nie tylko z przepisów prawa materialnego będącego przedmiotem rozstrzygnięcia w kontrolowanej decyzji.

Ma rację skarżący, że uznanie za stronę Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta [...], wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, tylko w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstwa, a odmawianie mu statusu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przymusowym zarządzie państwowym jest niewystarczające dla obrony jego interesu prawnego. Istota sprawy tj. ocena legalności nacjonalizacji przedsiębiorstwa rozpoczyna się już na etapie oceny legalności decyzji o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego. Na obronę interesów Skarbu Państwa w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji stwierdzającej przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa, w sytuacji gdy zostanie stwierdzona nieważność orzeczenia o ustanowieniu zarządu będzie już za późno. Prawidłowo wywodzi więc skarżący, że stwierdzenie nieważności zarządzenia z [...] listopada 1952 r. stanowi warunek sine qua non dla stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z [...] października 1958 r.

Należy również zgodzić się ze skarżącym, że kurator, który reprezentował byłego współwłaściciela przedsiębiorstwa E. W. był ustanowiony dla potrzeb innego postępowania, a nie postępowania wznowieniowego. Jak już wcześniej wskazano istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo, że E. W. nie żyje. Kurator dla nieznanego z miejsca pobytu może być ustanowiony jedynie dla osoby żyjącej.

Odnośnie zarzutów merytorycznych, wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania nie mogą być one przedmiotem oceny Sądu. Zaskarżona decyzja dotyczy bowiem tylko oceny interesu prawnego skarżącego.

Reasumując zaskarżona decyzja i decyzja z [...] lutego 2015 r. naruszają, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, z przyczyn wyżej omówionych, przepisy 151 § 1 pkt 1 kpa, 28 kpa, 138 §1 pkt 1 kpa (zaskarżona decyzja).

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy 145 § 1 lit. c ppsa. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.