Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 385/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji w częściach
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 17a, art. 8 pkt 3a, art. 11a ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 18, art. 32, art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 153
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi M. M-P na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 28 października 2016 r. nr [...] w częściach odmawiających prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 października 2016 r. (nr [...]), adresowaną do M. M., Wójt Gminy orzekł o:

1) przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5-18 lat, na G. M., w kwocie 124 zł miesięcznie, na okres od 2016-11-01 do 2016-12-31.

2) przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 18-24 lat, przyznanego na G. M., w kwocie 135 zł miesięcznie, na okres od 2017-01-01 do 2017-08-31.

3) przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, na G. M., w kwocie 69,00 zł miesięcznie, na okres od 2016-11-01 do 2017-06-30.

Jednocześnie organ odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na G. M. w okresie od 2016-11-01 do 2017-08-31.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia podano: art. 20 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1 art. 8, art. 13, art. 14, art. 23 ust. 1, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 26, art. 48 ust. 3, art. 49a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne ( Dz. U. z 2015 r., poz. 2284 ); rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 r., poz. 1238) oraz art. 104, art. 107 i art. 130 § 4 art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23) – dalej powoływanej jako: "k.p.a.".

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 29 września 2016 r. M. M. złożyła wniosek na okres zasiłkowy 2016/2017 ubiegając się o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego na syna – G. M.(ur. 23.12.1998r.) oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Organ uznał, że strona nie spełnia przesłanki nabycia prawa do świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, o której mowa w art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż zgodnie z art. 3 pkt 17a tej ustawy osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, a zatem nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu powołanej ustawy, co skutkuje odmową przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Organ dodał, że celem otrzymania świadczeń rodzinnych należy do 10 stycznia 2017 r. przedstawić zaświadczenie ze szkoły lub oświadczenie o kontynuacji roku szkolnego 2016/2017.

M. M. odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji wnosząc o uchylenie decyzji w części dotyczącej dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Strona żądała uwzględnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sygn. akt III SA/Gd 633/16.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 marca 2017 r. (nr [...]) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3 pkt 17a, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2-3, art. 11a ust. 1, art. 15 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 20, art. 23 ust. 1-2 i art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz § 2 ust. 2 pkt 1 lit. b i lit. c, pkt 5 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że rodzina strony składa się z czterech osób: wnioskodawczyni, jej małżonka M. P., córki K. P. oraz syna G. M. Ojciec G. M. jest nieznany. G. M. uczy się w X Liceum Ogólnokształcącym w G., natomiast dochód rodziny za 2015 rok po odjęciu dochodu utraconego męża wnioskodawczyni wyniósł w przeliczeniu na osobę w rodzinie 0 zł miesięcznie.

Zasiłek rodzinny w okresie zasiłkowym 2016/2017 przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 powoływanej ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 674 zł miesięcznie (art. 5 ust. 1). W ww. okresie zasiłkowym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym 2015, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy).

Spełnienie przez stronę przesłanek do przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, w szczególności przesłanki dochodowej, jest bezsporne. Rozstrzygnięcie w tym zakresie, dokonane w decyzji organu pierwszej instancji jest zgodne z przepisami. Kwestią sporną pozostaje natomiast prawo strony do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, o którym mowa w art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy czym stan faktyczny w tym zakresie pozostaje także bezsporny – wnioskodawczyni jest matką G. M., którego ojciec jest nieznany i pozostaje w nowym związku małżeńskim.

Zgodnie z art. 11 a ust. 1 tej ustawy dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Ustawa o świadczeniach rodzinnych definiuje pojęcie "osoby samotnie wychowującej dziecko" w art. 3 pkt 17a, zgodnie z którym osoba samotnie wychowującej dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Organ odwoławczy stwierdził, że jak wynika z wykładni gramatycznej oraz logicznej przepisów art. 11a i art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba pozostająca w związku małżeńskim nie jest uznawana przez ustawę za osobę samotnie wychowującą dziecko i nie może jej przysługiwać dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Należy uznać, że decyzja organu pierwszej instancji zapadła na skutek zastosowania przepisów rangi ustawowej, przy prawidłowo przeprowadzonej wykładni obu norm prawnych. Definicja legalna wiążąco ustala znaczenie określonego pojęcia na użytek danego aktu normatywnego. Jest ona przykładem wiążącej wykładni autentycznej, dokonanej przez ustawodawcę, wobec czego co do zasady nie powinna podlegać wykładni innej, niż gramatyczna. Definicją legalną jest przepis art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie można odrzucić wykładni gramatycznej i logicznej cytowanych przepisów i nadać im brzmienie sprzeczne z wyrażoną w sposób jednoznaczny treścią ustawową, tj. doprowadzić do wyniku contra legem, czego w istocie domagają się strona.

Kolegium jest znany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 633/16 o uchyleniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 maja 2016 r. nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta w częściach odmawiających skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka (w tożsamym stanie faktycznym i prawnym, jak w sprawie niniejszej). Wyrok ten jednak nie jest prawomocny, bowiem Kolegium wniosło od niego skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrok ten, nawet w przypadku jego prawomocności, nie zawierałby jednak wiążącej oceny prawnej w sprawie niniejszej, a jedynie w sprawie rozstrzygniętej uprzednio decyzjami w nim wymienionymi. W skardze kasacyjnej Kolegium zarzuciło WSA w Gdańsku wydanie wyroku o sygn. akt III SA/Gd 633/16 z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 11 a ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię.

Zdaniem organu odwoławczego powołany przez stronę wyrok negujący wykładnię gramatyczną i logiczną przepisów art. 11a w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zapadły z naruszeniem zasad wykładni prawa. Nie można także wywodzić takich tez z zastosowania w drodze analogii wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 18/06). Przede wszystkim Trybunał zakwestionował jedynie konstytucyjność przepisu art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a nie art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ten ostatni przepis nie utracił mocy obowiązującej wskutek wydania tego wyroku. Pomiędzy wymienionymi świadczeniami nie istnieje jakiekolwiek podobieństwo, pozwalające na zastosowanie w drodze analogii powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wykładni art. 11a w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Należy także zwrócić uwagę, że osoba pozostająca w związku małżeńskim, wychowująca dzieci także w rodzinie zwanej w orzecznictwie "rekonstruowaną", znajduje się w lepszej sytuacji niż osoba, która nie ma małżonka i nie wychowuje dziecka z jego ojcem. W myśl art. 23 i art. 24 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w skrócie: "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Małżonkowie rozstrzygają wspólnie o istotnych sprawach rodziny (art. 24 k.r.o.). Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 27 k.r.o.). Dziecko ma wobec swojego ojczyma pewne roszczenia alimentacyjne, odpowiadające zasadom współżycia społecznego, zgodnie z art. 144 § 1 k.r.o., co oznacza, że może się skutecznie domagać od ojczyma także opieki. Sytuacja prawna wnioskodawczyni będącej mężatką jest lepsza w porównaniu z sytuacją matki, która jest stanu wolnego i nie ma małżonka zobowiązanego prawnie do udzielenia jej pomocy w opiece nad dzieckiem, nie wychowuje też dziecka z jego drugim rodzicem.

Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka jest świadczeniem mającym zaopatrzyć osobę, która samotnie, tj. bez udziału małżonka lub ojca dziecka - wychowuje swoje dziecko, w dodatkowe środki finansowe, które wspomogą samodzielny wysiłek wychowawczy takiej osoby, np. poprzez opłacenie opiekunki dziecka w przypadku nieobecności rodzica w domu. Celem świadczenia wymienionego w art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest pomoc osobie, która nie ma tak jak osoba pozostająca w związku małżeńskim prawnej możliwości żądania od współmałżonka daleko idącej pomocy w wychowaniu swojego dziecka. Przyjęcie, że do dodatku wymienionego w art. 11a ustawy uprawnione są także osoby pozostające w związku małżeński skutkuje w ocenie Kolegium nieuzasadnionym w świetle art. 32 ust. 1 Konstytucji RP uprzywilejowaniem osoby zamężnej w stosunku osoby stanu wolnego, nie mającej wsparcia małżonka ani ojca dziecka w wysiłkach wychowawczych.

Wykładnia systemowa spornych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w kontekście systemu świadczeń rodzinnych prowadzi do wniosku, że pomoc w postaci przedmiotowego dodatku nie może przysługiwać osobie wychowującej dziecko w rodzinie, którą tworzą małżonkowie i ich dzieci, w tym także dzieci pozamałżeńskie.

Kolegium odwołało się również do zawartej w ustawie definicji rodziny. W świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych małżonkowie oraz pozostające na ich utrzymaniu dzieci tworzą rodzinę, niezależnie od tego, czy dzieci te są dziećmi wspólnymi obojga małżonków. Ustawa nie wprowadza pojęcia "rodziny rekonstruowanej", które pojawia się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych, zrównuje bowiem w swoich regulacjach nie tylko rodzinę składającą się z małżonków i ich wspólnych dzieci z rodziną tworzoną przez małżonków i dzieci nie tylko wspólne, ale także z rodziną tworzoną przez rodziców niepozostających w związku małżeńskim i ich dzieci. Takie rozwiązanie odpowiada treści art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zaś wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadząca do rozróżnienia sytuacji tych rodzin przy wykluczeniu znaczenia stanu cywilnego rodziców dzieci burzy system ustawy oparty na równości rodzin i tym samym może naruszać przepis art. 32 ust. 1 Konstytucji. Pojęcie rodziny i członka rodziny jest istotne z punktu widzenia całego systemu świadczeń rodzinnych, uregulowanego w jednej ustawie. Rodzina, w której rodzic dziecka pozostaje w związku małżeńskim, jest uznawana przez ustawę za pełną rodzinę, co nawiązuje do regulacji obowiązków współmałżonków względem siebie i względem dzieci, w tym względem pasierbów, zawartej w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. I tak, dochody obojga małżonków są brane pod uwagę przy ustalaniu przesłanek dochodowych zawartych w przepisach art. 5 ustawy, nawet jeżeli świadczenie rodzinne ma być przyznane na dziecko, którego tak jak w sprawie niniejszej matka pozostaje w związku z małżeńskim z mężczyzną niebędącym ojcem tego dziecka. Dziecko, którego matka zawarła związek małżeński z mężczyzną niebędącym ojcem tego dziecka, jest w świetle ustawy dzieckiem pozostającym w rodzinie. Fakt pozostawania matki dziecka w związku małżeńskim ma zatem daleko idące skutki w zakresie nabycia prawa do różnych świadczeń rodzinnych, nie tylko prawa do dodatku, o którym mowa w art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Definicja legalna osoby samotnie wychowującej dziecko pozostaje zatem w logicznym i funkcjonalnym związku z definicją legalną "rodziny". Tezy zawarte w przywołanym przez skarżącą wyroku nie pozostają w logicznym i funkcjonalnym związku z definicją "rodziny", nie da się ich też wyprowadzić z systemu świadczeń rodzinnych.

Prawidłowo przeprowadzona wykładnia systemowa całości przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że matka dziecka, będąca mężatką, nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko pozostające w rodzinie - w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pozostawanie zamężnej matki i jej dziecka w rodzinie tworzonej przez małżonków, zdefiniowanej w przepisie art. 3 pkt 16 tej ustawy, wyklucza możliwość uznania, że mężatka jest osobą wychowującą dziecko samotnie. Wynik wykładni systemowej jest zgodny z wynikami wykładni gramatycznej, logicznej i celowościowej przepisów art. 11a ust. 1 i art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

M. M. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu powołała się na wyrok WSA w Łodzi (sygn. akt II SA/Łd 316/14), w którym Sąd przyjął, że rzez osobę samotnie wychowującą dziecko należy rozumieć osobę która wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego z rodziców tego dziecka. Stan cywilny, czy też stan faktyczny (polegający na pozostawania w związku niesankcjonowanym) osoby ubiegającej się o to świadczenie pozostaje bez znaczenia dla jego przyznania.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wyżej wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu są decyzje organów obu instancji, zaskarżone w części odmawiającej M. M. (skarżącej) przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – syna G. M.

W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że wymieniony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 633/16 o uchyleniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 maja 2016 r. nr [....] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta w częściach odmawiających skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka ( decyzje wydane w tożsamym stanie faktycznym i prawnym, jak w sprawie niniejszej) jest wyrokiem prawomocnym. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 26/17 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez organ odowławczy, podzielając pogląd Sądu Wojewódzkiego co do ostatecznych wniosków. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie co do zasady podziela stanowisko wyrażone w przywołanym wyżej wyroku tutejszego Sądu o sygn. akt III SA/Gd 633/16 w zasadniczych kwestiach, dlatego przyjmuje je za własne i odtwarza w istotnej części.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

Zgodnie z art. 8 pkt 3a ustawy do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Z kolei stosownie do art. 11a ust. 1 ustawy przedmiotowy dodatek przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Definicja legalna pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" została zawarta w art. 3 pkt 17a ustawy, który stanowi, że osobą taką w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych jest: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

W ocenie organu pierwszej instancji, zaaprobowanej przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, pomimo tego, że ojciec G. M. jest nieznany, to M. M. nie można uznać za osobę samotnie wychowującą syna w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy, gdyż ta pozostaje w związku małżeńskim z M. P.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie stwierdził, że takie stanowisko nie zasługuje na aprobatę, bowiem zaprezentowana w zaskarżonej decyzji wykładnia przepisów art. 11a ust. 1 i art. 3 pkt 17a ustawy jest nieprawidłowa.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w tezie powołanego wyżej wyroku z dnia 2 czerwca 2017 r.: "(...) skoro aktualnie obowiązujący przepis art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 114 ze zm.) nie odbiega w żaden sposób od istotnej treści przepisu art. 3 pkt 17 ww. ustawy w pierwotnym brzmieniu, a który to przepis został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt K 16/04) za niezgodny z Konstytucją RP oraz Konwencją o prawach dziecka, a zatem oba przepisy zawierają taką samą normę, to nie ma przeszkód by w rozpoznawanej sprawie można było dokonać wykładni art. 3 pkt 17a omawianej ustawy zgodnie z argumentacją zawartą w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r.". Odwołując się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego NSA, porównując art. 3 pkt 17 ustawy w pierwotnym brzmieniu z mającym zastosowanie w sprawie art. 3 pkt 17a ustawy stwierdził, że istotne przesłanki, określające osobę samotnie wychowującą dziecko w istocie rzeczy w obu tych regulacjach prawnych są w praktycznie takie same. Prowadzi to więc do wniosku, że obie normy prawne, wynikające z tych regulacji są takie same, to nie ma przeszkód by w rozpoznawanej sprawie można było dokonać wykładni art. 3 pkt 17a omawianej ustawy zgodnie z argumentacją zawartą w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r.

Podzielając to stanowisko Sąd wskazuje, że kierując się treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt K 16/04) wykładani przepisu art. 3 pkt 17a ustawy należy dokonać w duchu art. 71 ust. 1, 32 i art. 18 Konstytucji RP.

Zgodnie z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Trybunał stwierdził, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Państwo winno zatem prowadzić politykę społeczną i gospodarczej, która uwzględnia nakazy wynikające z powołanego wyżej przepisu. Nie jest wobec tego możliwe dokonywanie zróżnicowania pomocy materialnej wypłacanej ze środków publicznych tylko części z rodzin, wyodrębnionej według kryteriów nieodpowiadających wymaganiom określonym w art. art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Narusza to również nakaz równego traktowania, będący emanacją określonej w art. 32 Konstytucji RP zasady równości.

Dokonując wykładni przepisu art. 3 pkt 17a ustawy należy uwzględnić również treść art. 18 Konstytucji RP, który stanowi, że: "Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej." Trybunał Konstytucyjny wskazał, że nakaz wyrażony w art. 18 Konstytucji nie oznacza, że Konstytucja nakazuje traktować osobę mającą rodzinę inaczej (lepiej), niż osobę samotną. Przepis ten nakazuje natomiast podejmowanie przez państwo takich działań, które umacniają więzi między osobami tworzącymi rodzinę, a zwłaszcza więzi istniejące między rodzicami i dziećmi oraz między małżonkami. W ocenie Trybunału uzasadnione było przyjęcie, że art. 3 pkt 17 badanej ustawy, a co należy odnieść również do art. 3 pkt 17a ustawy, wskutek niejasności i niespójności z regulacjami zawartymi w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, stwarza co najmniej ryzyko zagrożenia dla prawidłowego funkcjonowania rodziny i małżeństwa a w takim razie przepis ten narusza, wyrażony w art. 18 Konstytucji RP nakaz.

W tym stanie rzeczy, mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. oraz powołane powyżej przepisy Konstytucji, Sąd - dla potrzeb skonstruowania normy prawnej regulującej prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, posługując się wzorcami zawartymi w przytoczonych powyżej przepisach Konstytucji RP - dokonał zgodnej z Konstytucją wykładni definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko", zawartej w art. 3 pkt 17a ustawy i uznał, że osobą samotnie wychowującą dziecko jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez drugiego rodzica tego dziecka.

Przedstawione wyżej stanowisko znajduje także potwierdzenie w ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych obu instancji. Według omawianego orzecznictwa fakt zawarcia związku małżeńskiego przez rodzica wychowującego dziecko pochodzące z innego związku, nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego mając na uwadze wskazane wyżej regulacje konstytucyjne należy uznać, że dziecko wychowujące się w rodzinie rekonstruowanej (a z taką mamy do czynienia w niniejszej sprawie), nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Dla takiej oceny nie ma znaczenia bowiem okoliczność, że rodzic ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim. Zaakceptowanie odmiennej wykładni art. 3 pkt 17a ustawy byłoby podważeniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. kwestionującego konstytucyjność identycznej regulacji, na co zwrócił uwagę Naczelny Sad Administracyjny w przywołanej powyżej tezie wyroku z dnia 2 czerwca 2017 r..

Przy dokonywaniu interpretacji art. 3 pkt 17a ustawy istotny jest sposób wychowywania dziecka uprawnionego do świadczenia, czyli to kto go wychowuje, na co wskazuje wykładnia zwrotu "chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem", który używając słowa "z jego rodzicem" ma na myśli rodzica biologicznego. Zatem spełniona jest przesłanka samotnego wychowywania dziecka zawsze wówczas, gdy jest ono wychowywane tylko przez jednego jego rodzica tj. biologicznego ojca lub matkę dziecka. W tej sytuacji bez znaczenia jest okoliczność, że rodzic ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim, z którego również posiada inne dzieci, które wychowuje wspólnie z dziećmi z "poprzedniego" związku. (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 276/14 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 2162/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2822/14 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt I OSK 354/15 orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uwzględniając powyższe należy uznać, że skarżąca (M. M.) jest matką samotnie wychowującą dziecko – syna (G. M.). Tym samym Sąd uznał, że organy obu instancji – odmawiając skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka jedynie na tej podstawie, iż pozostaje ona w związku małżeńskim - naruszyły przepisy prawa materialnego tj. art. 11a ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dokonana przez organy wykładnia art. 3 pkt 17a tejże ustawy nie była prawidłowa.

W związku z tym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji rozpozna wniosek skarżącej z dnia 29 września 2016 r. w części dotyczącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, ustalając okoliczności niezbędne dla jego rozpatrzenia na podstawie przepisu art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie - stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. - organ będzie przy tym związany oceną prawną wyrażoną przez Sąd, a w szczególności dokonaną przez Sąd wykładnią przepisu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych.