Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 925/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi D.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy lat 2004-2015 oddala skargę.


UZASADNIENIE

D.M. (dalej: skarżący) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2021 r. nr [...]:

I. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych wynikających z decyzji nr [...] o przeniesieniu odpowiedzialności z [...] sierpnia 2018 r. znak: [...], w łącznej kwocie 126.687,95 zł, w tym na:

1) ubezpieczenia społeczne z okresów rozliczeniowych 12/2004, 11-12/2005, 2 i 11/2006, 5/2011-6/2015,

2) ubezpieczenie zdrowotne z okresów rozliczeniowych 7/2011-10/2013, 6/2015,

3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z okresów rozliczeniowych 12/2011 – 1/2014,

z powołaniem się na przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

oraz

II. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem wynikających z decyzji nr [...] o przeniesieniu odpowiedzialności z [...] sierpnia 2018 r. znak: [...] łącznej kwocie 61.693,07 zł, w tym na:

1) ubezpieczenia społeczne z okresów rozliczeniowych 12/2004, 11 - 12/2005, 2 i 11/2006, 5/2011 - 6/2015,

2) ubezpieczenie zdrowotne z okresów rozliczeniowych 7/2011 - 3/2015, 6/2015,

3) Fundusz Pracy z okresów rozliczeniowych 12/2011 – 1/2014

z powołaniem się na przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne,

w kwotach szczegółowo wymienionych w decyzji, tak co do należności głównych, odsetek za zwłokę, kosztów upomnień i kosztów egzekucyjnych.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynikało, że 22 stycznia 2019 r. wpłynął do Zakładu wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za wymienione okresy. Zobowiązania te związane były z prowadzoną przez spadkodawcę Z.M. (ojca wnioskodawcy) działalnością gospodarczą. Spadek nabył z matką, z dobrodziejstwem inwentarza o wartości 311.055,55 zł. Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] przeniesiono na niego i matkę odpowiedzialność za zobowiązania płatnika Z.M. Nie upłynął jeszcze termin przedawnienia dochodzenia tych należności, o jakim mowa w art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wnioskodawca pobiera rentę rodzinną w wysokości 1.578,41 zł brutto, 1.334,35 zł netto. Prowadzi gospodarstwo domowe z matką, która pobiera emeryturę w kwocie 1.677,04 zł brutto, z której dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 419,26 zł, a do wypłaty pozostaje jej kwota 995,85 zł. Spłacane przez nich wobec US, UM zobowiązania miesięczne wynoszą 1.150 zł (skarżący 400 zł, matka 750 zł). W toku egzekucji zajęto jego rachunek bankowy, z którego wyegzekwowano 1.925,49 zł. Skarżący jest właścicielem samochodu Citroen Xsara Picasso z 2002 r. Spadkodawca był współwłaścicielem w ½ nieruchomości objętych kw [...] i [...].

Organ zaznaczył, że ponieważ wnioskodawca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spadkobiercy, to nie zachodzą wobec niego przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponieważ nie wyczerpano możliwości dochodzenia należności nie zachodzą także okoliczności określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i pozostałych przesłanek określonych w art. 28 ust. 3. Także ocena przesłanek określonych w § 3 ww. rozporządzenia nie pozwoliła ustalić, że się one ziściły. Łącznie dochód rodziny wynosi 2.330,20 zł. Stałe miesięczne koszty utrzymania określono na 950 zł (opłaty eksploatacyjne, leczenie, wyżywienie, środki czystości itp.). Nie sygnalizowano w toku postępowania problemów w bieżącym regulowaniu wydatków. Spłacane są ponadto należności wobec innych wierzycieli w kwocie 1.150 zł miesięcznie, ale zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem publicznoprawnym jakim jest zapłata składek. Byłoby to sprzeczne z interesem społecznym. Umorzenie jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych (wyjątkowych, krytycznych), gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań oraz nie ma perspektyw poprawy lub zmiany tej sytuacji.

W ocenie Zakładu przedstawiony przez wnioskodawcę stan materialny może uniemożliwiać zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych prowadzonego gospodarstwa, ale nie korzysta on z pomocy społecznej i nie udowodniono, że w związku z trudną sytuacją zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego od instytucji udzielających wsparcia socjalnego. Umorzenie należności byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego. Nie zgromadzono też dokumentów ukazujących stan zdrowia albo konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, która powodowałaby niemożność osiągania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. M.in. w roku 2020 r. pracował w Holandii. Nie ma zatem przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia.

Organ podkreślił, że z chwilą śmierci spadkodawcy wnioskodawca nabył wraz z matką spadek, a to oznacza, że odpowiadają za długi spadkowe. Nie stwierdzono natomiast przesłanek, które pozwoliłyby na uwzględnienie zgłoszonego żądania.

W skardze podniesiono, że ciążąca na spadkobiercy odpowiedzialność jest ograniczona do wartości nabytego spadku, co wynika z art. 1031 Kodeksu cywilnego.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. Organ nie naruszył prawa wydając zaskarżoną decyzję.

Rozważania odnośnie kwestii istotnych dla rozpatrzenia sprawy musza zostać rozpoczęte od odniesienia się do tych z nich, które dotyczą ograniczenia odpowiedzialności skarżącej w związku z wielością długów spadkowych, których spłata ciąży na Panu D.M. i ich wpływowi na zasadność aktualnie badanego wniosku o umorzenie należności , których spłacana ciąży na skarżącym na podstawie decyzji ZUS z dnia [...].08.2018 r.

Badanie tych kwestii, a mianowicie wpływu spłaconych innych niż długi zusowskie długów spadkowych na ograniczenie odpowiedzialności skarżącego z tytułu tych właśnie długów nie należy jednak do przedmiotu niniejszej sprawy.

Decyzje ZUS w związku z treścią przepisu art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podlegają zaskarżeniu do bądź to sądu powszechnego, bądź to sądu administracyjnego. Ustawodawca wprowadzając dualizm organu sprawującego sądową kontrolę aktów wydanych przez organ administracji w realizacji konstytucyjnego prawa do sądu jako zasadę przewidział jednak prawo do zaskarżenia takich decyzji do sądów powszechnych. W przepisie art. 83 ust.1 usus wskazał, że w sprawach indywidualnych osób ubezpieczonych ZUS wydaje decyzje, zaś w myśl art. 83 ust. 2 usus od decyzji takich przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

Jedynie jako wyjątki od tej zasady zostało wprowadzone prawo do zaskarżenia decyzji ZUS w trybie administracyjnym w zakresie spraw dotyczących decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru.

Tylko w tych grupach spraw organ stronie przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ, który wydał decyzję, zaś następnie lub zamiast takiego odwołania skarga do sądu administracyjnego.( art. 52 § 3 ppsa ).

Kognicja sądów administracyjnych w sprawach rozpatrywanych przez ZUS jest zatem ograniczona.

We wszystkich sprawach związanych z odpowiedzialnością spadkobierców za długi z tytułu należności spadkodawcy na rzecz ZUS ( długi spadkowe ) właściwym do sprawowania kontroli będzie sąd powszechny . ( tak też strona została pouczona o odwołaniu w decyzji z dnia [...].08.2018 r.).

Sąd powszechny jest właściwym do czynności związanych z postępowaniem spadkowym, jak dokonanie spisu inwentarza. Przepisy prawa cywilnego stanowią także o odpowiedzialności za długi spadkowe w sytuacji ograniczenia za nie odpowiedzialności na skutek przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. ( art. 1032 § 1 i 2 k.c. ). Sprawy te nie pozostają we właściwości sądu administracyjnego i z tego też powodu w postępowaniu niniejszym nie może sąd administracyjny odnieść się do tych wszystkich argumentów, w których skarżący podnosi na ograniczenie swojej odpowiedzialności z tytułu długów spadkowych z uwagi na to, że ogół długów przekroczył wartość czynną spadku, a on zaspokoił już innych wierzycieli. Kwestia spłacania wierzycieli w takiej sytuacji jest uregulowana w przepisie art. 1032 kc i nie należy do postępowania administracyjnego.

Sąd administracyjny bada więc jedynie czy rzeczywiście na skarżącym ciąży obowiązek pokrycia długów spadkowych i do jakiej wysokości, co określa stosowna decyzja i w tym zakresie jest władny decydować czy organ nie naruszył prawa rozpatrując wniosek osoby zobowiązanej o umorzenie tych należności.

Z tych tez względów wszystkie te argumenty, które wiążą się z pokryciem innych długów spadkowych co ma wykluczać odpowiedzialność skarżącego za długi związane z należnościami ZUS nie mogły być badane przez sąd administracyjny w niniejszym postępowaniu.

Nie naruszyły organy również przepisów dotyczących umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek.

W tym zakresie, co wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ analizował dwa przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z których jeden przewiduje możliwość umorzenia należności w przypadku całkowitej nieściągalności tych należności, zaś drugi – sytuacje gdy taka nieściągalność nie występuje.

Przepis art. 28 ust. 1 i 2 usus stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności., Z kolei przepis art. 28 ust.3 usus w poszczególnych jednostkach redakcyjnych ( pkt 1 – 6 ) wymienia enumeratywnie wszystkie okoliczności jakie są uznawane za wyczerpujące to pojęcie.

W niniejszej sprawie brak jest podstaw ku temu by przepis ten w całości cytować. Organ wydając zaskarżoną decyzję odniósł się do tych wszystkich okoliczności i rozpatrując je w okolicznościach niniejszej sprawy stwierdził zgodnie z prawem, że sytuacja całkowitej nieściągalności nie zaistniała. W tym zakresie organ powołał się na to, że skarżący jest właścicielem nieruchomości, a także posiada stałe źródło utrzymania w postaci renty, z której prowadzona jest egzekucja. Istnieją zatem faktyczne i prawne możliwości dochodzenia roszczeń organu z tytułu odpowiedzialności za niezapłacone przez spadkodawcę należności. W tym zakresie organ nie naruszył zatem prawa. Wobec niezaistnienia sytuacji nieściągalności całkowitej tych należności słusznie przyjął, że przesłanki te nie zaistniały.

Organ rozpatrzył również sprawę – wniosek o umorzenie w okolicznościach przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a usus, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tym zakresie w jakim orzekł organ w zaskarżonej decyzji składki, z które odpowiedzialność aktualnie ponosić może skarżący mogą zostać umorzone. Organ musi w tym zakresie dokonać ustaleń opartych o przesłanki wskazane w art. 28 ust.3b usus i Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Dz.U.2003.141.1365 ).

Przepis art. 28 ust.3b usus stanowi, że składki mogą być umarzane w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku spełnienia przesłanek umorzenia wskazanych w rozporządzeniu przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności i stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

W § 3 rozporządzenia wskazano, że: zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ przyjął, że skarżący posiada środki w postaci renty rodzinnej oraz pracy dorywczej poza granicami kraju, z których się utrzymuje, a także spłaca inne zobowiązania z tytułu długów spadkowych. Skarżący jest osobą bardzo młodą , ma dopiero 25 lat i niewątpliwie jest w stanie przez podjęcie odpowiedniego zatrudnienia czy też rozpoczęcie działalności gospodarczej wygenerować środki jakie posłużą na spłatę zobowiązań. Przy ocenie zasadności umorzenia należności ( w tym takich co do których odpowiedzialność została nałożona na spadkobierców ) należy brać pod uwagę nie tylko stan majątkowy i osobisty danej osoby z chwili złożenia wniosku ale też rozważyć możliwości uzyskania takich środków w przyszłości. Organ przyjął, że przesłanka z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia nie zachodzi ponieważ skarżący nie posiada na utrzymaniu żadnej osoby, jak także nie cierpi na żadne choroby uniemożliwiające mu podjęcie działalności przynoszącej przychody. Podjęcie trudu spłaty zobowiązań nie naraża jego i osób mu najbliższych na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie mu zwolnienia byłoby tylko niezasadnym wsparciem socjalnym , nie zaś ochroną przed niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Trudności ze spłatą i powstanie tzw " kłopotów finansowych " nie może być podstawą umorzenia należności.

Stan zdrowia skarżącego jest dobry i nie utrudnia mu on spłaty należności. Analizując z kolei okoliczności w jakich doszło do powstania należności organ stwierdził, że nie powstały one na skutek nadzwyczajnych okoliczności ale zostały spowodowane trwałym nieopłaceniem przez pewien okres czasu przez spadkodawcę skarżącego należnych składek, nie tylko na ubezpieczenie własne ale także innych ubezpieczonych co do których występował on w roli płatnika.

Organ nie stwierdził zatem przesłanek z " rozporządzenia " a także nie znalazł podstaw do tego by to interes społeczny uzasadniał umorzenie należności. Wręcz przeciwnie w jego ocenie interes ten przemawia za odmowa umorzenia należności. W tych okolicznościach odmówił umorzenia.

W ocenie sądu administracyjnego stanowisko to nie narusza prawa. Sytuacja majątkowa skarżącego nie jest dobra jednak należy wskazać, że posiada ona rentę rodzinną, która jest podstawą jego utrzymania, ale także pracuje dorywczo i ma możliwości podjęcia zatrudnienia. Posiada majątek, z którego może dojść do zaspokojenia należności. Pomimo ciążących na nim zobowiązań nie poszukuje źródeł finansowania pozwalających na spłatę zobowiązań. W ramach spadku otrzymał ( razem z matką ) mienie o wartości ponad 300 tysięcy złotych. Jak słusznie zauważył to organ nie może on powoływać się na konieczność zaspokajania innych długów, gdyż to nie od dłużnika zależy, które zobowiązania będzie spłacał, a które będzie chciał wygasić w sposób nieefektywny poprzez ich umorzenie. W myśl art. 10313 kc dłużnik spadkowy ma obowiązek spłacać długi spadkowe zgodnie ze sporządzonym wykazem lub ich spisem. Konsekwencje odmiennego spłacania w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza określone są w art. 1032 k. c.

Analizując opisane okoliczności i stan majątkowy oraz osobisty i zdrowotny skarżącej organy mogły przyjąć w ramach uznania administracyjnego, w ramach którego podejmowana jest decyzja w tego typu sprawach, że wzgląd na interes ogólny przy braku wskazań do przyjęcia zaistnienia ważnego interesu osoby zobowiązanej do zapłaty składek nie uzasadnia przyznania skarżącej umorzenia tychże składek, za które odpowiada jako spadkobierca osoby zobowiązanej do ich zapłaty.

W sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego nie wystąpiły w istocie nadzwyczajne okoliczności uzasadniające taką decyzję. Jakkolwiek sytuacja jego nie jest dobra, to jednak jest ona sytuacją typową dla osób ponoszących ciężar zapłaty zobowiązań, kiedy pomimo istniejących koniecznych nakładów życiowych konieczne jest uiszczenie zaległych zobowiązań. Słusznie natomiast organ podnosi, że tylko nadzwyczajne okoliczności mogłyby taką decyzję o umorzeniu zobowiązań uzasadniać.

Z tych względów sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i skargę oddalił w myśl art. 151 ppsa.