Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 828/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71 a  par. 9, art. 71 b
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Wojciech Organiściak, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A S.A. w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia (...) r. nr (...) Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia (...) r. nr (...) określające wobec Banku A. z/s w G. (dalej: Bank) wysokość nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności, będącego bankiem, środków pieniężnych z tytułu zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego na kwotę (...) zł wraz z należnymi odsetkami.

W podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1

w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23, dalej także: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 i art. 71 a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej: u.p.e.a.).

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia na wstępie podano, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. na podstawie tytułu wykonawczego nr (...) do majątku

p. T. P., zam. Z., ul. (...), organ egzekucyjny wystawił w dniu 24 października 2013 r. zawiadomienie nr (...) o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Zawiadomienie to doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 28 października 2013 r., zaś zobowiązanemu w dniu 5 listopada 2013 r.

Pismem z dnia 8 listopada 2013 r. Bank poinformował organ egzekucyjny, że saldo rachunku dłużnika jest niewystarczające do rozpoczęcia realizacji przedmiotowego zawiadomienia o zajęciu, co oznacza, że kwota środków zgromadzonych na zajętym rachunku jest mniejsza od minimalnej kwoty potrzebnej Bankowi do rozpoczęcia realizacji zajęcia, uwzględniając należne Bankowi opłaty oraz prowizje. Jednocześnie Bank wskazał, że rozpoczął monitoring wpływów na w/w rachunek w celu kompletnej realizacji przedmiotowego zajęcia.

Pismem z dnia 12 października 2015 r. nr (...) organ egzekucyjny wezwał Bank jako dłużnika zajętej wierzytelności, w trybie art. 36 § 1 u.p.e.a. do przekazania mu informacji o operacjach pieniężnych uznających na rachunku bankowym zobowiązanego za okres od października 2013 r. do października 2015 r., saldzie początkowym i końcowym w tym samym okresie, wysokości kwoty wolnej od zajęcia na dzień przyjęcia do realizacji zajęcia egzekucyjnego oraz o stanie konta w chwili przyjęcia do realizacji zajęcia.

W odpowiedzi pismem z dnia 2 listopada 2015 r. Bank przesłał wykaz uznań na rachunku zobowiązanego, z którego wynika, że w dniach od 28 października 2013 r. do 12 listopada 2013 r. na konto zobowiązanego wpłynęło 7 przelewów o łącznej wartości (...) zł oraz wskazał, że saldo na nim na dzień 28 października 2013 r. wynosiło (...) zł, zaś na dzień 9 października 2015 r. - (...) zł. Ponadto poinformował, że rachunek jest kontem prowadzonym dla działalności gospodarczej zobowiązanego, nie przysługuje mu zatem przywilej kwoty wolnej od zajęć egzekucyjnych.

Następnie pismem z dnia 26 stycznia 2016 r. organ egzekucyjny wniósł do Banku o przekazanie pełnej informacji o wszystkich operacjach pieniężnych na rachunku bankowym zobowiązanego za okres od października 2013 r. do stycznia 2016 r., o saldzie początkowym i końcowym w dniach 28 października 2013 r. i 25 stycznia 2016 r. Wezwano również Bank do wskazania przyczyn braku realizacji zajęcia z dnia 24 października 2013 r. oraz osoby odpowiedzialnej za niezrealizowanie zajęcia.

W odpowiedzi z dnia 8 lutego 2016 r. Bank przekazał żądane przez organ egzekucyjny informacje w zakresie historii rachunku zobowiązanego. Na dzień 28 października 2013 r. saldo początkowe wynosiło (...) zł, końcowe (...) zł, na dzień 25 stycznia 2016 r. saldo początkowe i końcowe wynosiło (...) zł. Bank wyjaśnił również, że zajęcie rachunku zostało dokonane dopiero w dniu 8 listopada 2013 r. z powodów technicznych i organizacyjnych związanych z ogromnym napływem pism dotyczących zajęć, a jako osobę odpowiedzialną za ten stan rzeczy wskazał p. M. H.

Następnie postanowieniem z dnia 25 lutego 2016 r. nr (...) organ egzekucyjny, działając w oparciu o art. 168e u.p.e.a. nałożył karę pieniężną w wysokości (...) zł na (wskazaną przez Bank) p. M. H. jako osobę odpowiedzialną u dłużnika zajętej wierzytelności za realizację zajęć rachunków bankowych na dzień 28 października 2013 r. za niewykonanie obowiązku wynikającego z art. 80 § 1 u.p.e.a. i utrudnienie w ten sposób prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego. Należność ta została wpłacona na konto organu egzekucyjnego w dniu 9 marca 2016 r.

Z kolei postanowieniem z dnia 16 marca 2016 r. nr (...) (doręczonym Bankowi w dniu 21 marca 2016 r.), wydanym na podstawie art. 71a § 9, art. 71b oraz art. 91 u.p.e.a., Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. określił wysokość nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności, będącego bankiem, środków pieniężnych z tytułu zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego na kwotę (...) zł wraz z należnymi odsetkami.

W zażaleniu na to postanowienie reprezentujący Bank radca prawny, powołując wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 845/14, podniósł zarzut naruszenia:

- art. 71 a § 9 u.p.e.a. przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy po stronie Banku nie wystąpiła przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, bowiem w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, Bank nie był dłużnikiem zobowiązanego w odniesieniu do kwoty wskazanej w treści postanowienia organu egzekucyjnego,

- art. 71 a § 1 - § 9 u.p.e.a. poprzez nieprzeprowadzenie kontroli prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego,

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 oraz art. 71 a § 9 u.p.e.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i wadliwe ustalenie, że Bank bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy okoliczności sprawy potwierdzają, że bank nie dopuścił się owego "bezpodstawnego uchylania się".

Rozważania własne organ nadzoru rozpoczął od zacytowania art. 71 a § 1 u.p.e.a., na mocy którego organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2, który w niniejszej sprawie pozostaje bez znaczenia, gdyż dłużnik zajętej wierzytelności jest bankiem. Z kolei art. 71 a § 9 u.p.e.a stanowi, że jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.

W kontekście tych regulacji organ nadzoru stwierdził, że do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71 a § 9 u.p.e.a. niezbędne jest, aby dłużnik zajętej wierzytelności uchylał się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu,

a uchylenie to było "bezpodstawne". Ponadto przed wydaniem wspomnianego postanowienia, konieczne jest przeprowadzenie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych wskazanych w art. 71 a § 1 u.p.e.a., chyba, że materiał dowodowy sprawy, zgromadzony z uwzględnieniem przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. pozwoli na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności. W przypadku dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, u którego możliwość przeprowadzenia w/w kontroli jest ustawowo wyłączona (art. 71a § 1 u.p.e.a), wystarczające jest zatem zgromadzenie w sprawie materiału dowodowego, o którym mowa wyżej, by móc wydać postanowienie w oparciu o art. 71 a § 9 tej samej ustawy. Zgodnie bowiem z orzecznictwem sądów administracyjnych, nie mogło być celem racjonalnego ustawodawcy uniemożliwienie organowi egzekucyjnemu wydania w stosunku do banku jako dłużnika zajętej wierzytelności postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Żaden przepis nie zawiera wprost zakazu wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty - skierowanego do banku jako dłużnika zajętej wierzytelności (por. wyrok NSA z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt II FSK 766/10, wyrok WSA w Lublinie z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 785/11).

Dalej organ nadzoru wskazał, że w niniejszej sprawie nie jest kwestią sporną to czy Bank nie przekazał organowi egzekucyjnemu kwoty wynikającej z zajęcia rachunku bankowego z dnia 24 października 2013 r. Kwota ta bezsprzecznie znajdowała się na rachunku bankowym zobowiązanego po dacie jego zajęcia w dniu 28 października 2013 r., a dalszy jej transfer z tegoż rachunku nastąpił nie na konto organu egzekucyjnego, a na rzecz innych podmiotów. Bank nie kwestionuje tych okoliczności, przyznając się do ich zaistnienia w piśmie z dnia 8 lutego 2016 r.

i stwierdzając, że nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku i z jego winy zajęcie rachunku nastąpiło dopiero w dniu 8 listopada 2013 r. Nie odwołano się również od postanowienia z dnia 25 lutego 2016 r., którym nałożono na p. M. H. karę uiszczoną w dniu 9 marca 2016 r.

Kwestią sporną jest natomiast to, czy mimo zaistnienia takich okoliczności, wydanie zaskarżonego postanowienia było w ogóle uprawnione, ze względu na brak przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności oraz brak przesłanki bezpodstawnego uchylania się przez Bank od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 71 a u.p.e.a. organ nadzoru stwierdził, że § 1 tego przepisu wyłącza banki spod kontroli prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego. Nie było (i nie jest) zatem ani wymagane, ani prawnie możliwe przeprowadzenie przedmiotowej kontroli w Banku odnośnie realizacji zajęcia dokonanego zawiadomieniem z dnia 24 października 2013 r.

W sytuacji, gdy dłużnikiem zajętej wierzytelności jest bank, wystarczające jest zebranie materiału dowodowego, z uwzględnieniem przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. pozwalającego na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego. Powyższe stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, co wykazano już powyżej.

Dalej, odniesiono się do podniesionego w zażaleniu twierdzenia, że po stronie Banku nie wystąpiła przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, bowiem w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, Bank nie był dłużnikiem zobowiązanego w odniesieniu do kwoty wskazanej w treści postanowienia organu egzekucyjnego. Organ nadzoru, przywołując wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1515/10, stwierdził, że użyty w art. 71a § 1 u.p.e.a. zwrot "bezpodstawnie uchyla się" oznacza tyle co "bez podstawy prawnej". Uzasadnieniem dla uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. potrącenie, przedawnienie). Dalej, za wyrokiem NSA z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 126/12, wskazano, że zebrany przez organ egzekucyjny materiał dowodowy sprawy, uwzględniający treść przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. pozwalał mu na stwierdzenie, że w niniejszej sprawie doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego. Wierzytelność została bowiem zajęta pismem z dnia 24 października 2013 r. nr (...), doręczonym Bankowi w dniu 28 października 2013 r., a Bank uznał to zajęcie pismem z dnia 8 listopada 2013 r. Oznacza to, że nie było żadnych podstaw prawnych, aby po dacie 28 października 2013 r. Bank przekazał środki będące na rachunku zobowiązanego jakiemukolwiek innemu podmiotowi niż organ egzekucyjny. A tak się właśnie w niniejszej sprawie stało, gdyż w dniach od 28 października 2013 r. do 12 listopada 2013 r. na zajęty rachunek bankowy zobowiązanego wpłynęły przelewy uznające w łącznej wysokości (...) zł, a następnie w tych samych dniach z przedmiotowego rachunku Bank zrealizował przelewy na konta i wypłaty do rąk podmiotów niebędących organem egzekucyjnym, kwot o łącznej wartości (bez prowizji Banku) - (...) zł.

Nie stanowi realizacji zobowiązania, a więc wykonania tego obowiązku prowadzącego w konsekwencji do braku przedmiotu zajętej wierzytelności z uwagi na jego wygaśnięcie, przekazanie przez Bank po 28 października 2013 r. środków z rachunku zobowiązanemu podmiotowi (podmiotom) innemu niż organ egzekucyjny (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 126/12).

Zdaniem organu nadzoru, w przedmiotowej sytuacji nie jest istotne czy Bank jest lub nie jest dłużnikiem zobowiązanego w dacie wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a, bowiem istota sprawy sprowadza się do faktu, że Bank - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych

i mimo uznania zajęcia - nie przekazał do dnia dzisiejszego zajętych przez organ egzekucyjny środków, będących na rachunku zobowiązanego, do organu egzekucyjnego, umożliwiając ich transfer do osób trzecich.

Nie można zatem przyjąć, że nie było podstaw do określenia na dzień 16 marca 2016 r., a więc na datę wydania spornego postanowienia, kwoty stanowiącej zajętą wierzytelność, od której przekazania bezpodstawnie uchylał i uchyla się nadal Bank jako dłużnik zajętej wierzytelności z rachunku bankowego. W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje fakt, iż sporna kwota nie znajduje się obecnie na rachunku bankowym zobowiązanego (tak NSA w wyroku z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 126/12). We wskazanej regulacji prawnej ustawodawca za istotne bowiem uznał to czy dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie, czyli bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, uchyla się od wykonania zajęcia. W niniejszej sprawie tak się stało, gdyż - jak dowiedziono powyżej - Bank bez podstawy prawnej nie przekazał spornej kwoty do organu egzekucyjnego, przyznając powyższy fakt w korespondencji prowadzonej z organem egzekucyjnym. Nie mogło być celem racjonalnego ustawodawcy położenie akcentu na czas teraźniejszy ("uchyla się"), użyty w redakcji art. 71 a § 9 u.p.e.a., gdyż w dobie komputerów, bankowości elektronicznej

i błyskawicznego obrotu pieniądzem w każdej sferze życia, nie tylko bankowej, wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia w dniu, w którym dłużnik zajętej wierzytelności miałby jeszcze nieprzekazaną kwotę "u siebie" (na koncie, w kasie, itp.) byłoby praktycznie niemożliwe. Wydanie takiego postanowienia następuje bowiem po przeprowadzeniu kontroli lub zgromadzeniu materiału dowodowego, co wymaga odpowiedniego czasu. Czas ten jest z całą pewnością dłuższy niż realizacja przelewu, wypłaty lub zapłaty przez bank i innych dłużników zajętych wierzytelności, dokonana celem przetransferowania zajętych środków tak, by następnie móc skutecznie kwestionować możliwość wydania postanowienia w oparciu o literalnie czytany art. 71a § 9 u.p.e.a., w którym posłużono się zwrotem "uchyla się", a nie "uchylił się". Organ nadzoru zauważył także, iż organ egzekucyjny, wydając przedmiotowe postanowienie w danym dniu, nie ma i nie może mieć wiedzy o tym czy środki, które zajął, są w tym dniu jeszcze u dłużnika zajętej wierzytelności, czy zostały już przez niego przekazane podmiotowi trzeciemu. Jednocześnie wskazano, że regulacja z art. 71a § 9 u.p.e.a., gdyby stosować ją literalnie byłaby martwa, co pozostawałoby w sprzeczności z racjonalnością ustawodawcy.

Odnośnie konieczności zastosowania w rozpatrywanym stanie faktycznym regulacji z art. 168c u.p.e.a., nie zaś regulacji z art. 71a § 9 tej ustawy, organ nadzoru zauważył, że przepisy te regulują uprawnienia dla dwóch różnych podmiotów. Pierwszy z nich dotyczy bowiem uprawnień wierzyciela, któremu umożliwia się dochodzenie szkody wyrządzonej mu przez dłużnika zajętej wierzytelności poprzez niewykonanie lub nienależyte wykonanie ciążących na nim obowiązków związanych z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego. Z kolei drugi określa uprawnienia przysługujące w zaistniałej sytuacji organowi egzekucyjnemu.

W skardze na powyższe postanowienie, działający za skarżący Bank radca prawny podniósł zarzut naruszenia:

1. art. 71a § 1 oraz § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez:

- wydanie zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy po stronie Banku nie wystąpiła przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, o której mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., w szczególności w dacie wydania zaskarżonego postanowienia oraz w dacie wydania postanowienia przez organ I instancji skarżący Bank nie był dłużnikiem p. T. P. (dłużnika głównego) w odniesieniu do kwoty wskazanej w treści postanowienia, tj. kwoty (...) złotych;

- wydanie zaskarżonego postanowienia pomimo braku przeprowadzenia w sprawie kontroli prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego w trybie wynikającym z art. 71a § 1-7 ww. ustawy, podczas gdy z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że postanowienie, o którym mowa w art. 71 a § 9 powołanej ustawy, może zostać wydane jedynie po przeprowadzeniu takiej kontroli;

- wydanie zaskarżonego postanowienia w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, podczas gdy z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że w stosunku do banku organ egzekucyjny nie może wydać postanowienia, o którym mowa w art. 71 a § 9 u.p.e.a.,

2. art. 7, art 77 § 1 oraz art 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. wadliwe ustalenie, że Bank bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy okoliczności sprawy potwierdzają, że Bank nie dopuścił się bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi na wstępie opisano stanowisko organu nadzoru wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, a dalej polemizując z nim podniesiono, że niedopuszczalne jest wydanie postanowienia, o którym mowa w przepisie art. 71a § 9 u.p.e.a., w sytuacji, gdy na rachunku bankowym nie znajdowała się kwota określona postanowieniem wydanym na podstawie tego przepisu. Autor skargi powołał się na wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSk 845/14, w którym wskazano, że "(...) sytuacja faktyczno-prawna, której efektem jest zastosowanie przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a., nie jest celem samym w sobie, lecz etapem poprzedzającym przymusowe wyegzekwowanie zajętej wierzytelności od jej dłużnika, którym może być także bank, na rzecz organu egzekucyjnego.

Przepis ten jednak zdaniem NSA powinien być interpretowany zgodnie z jego literalnym brzmieniem. Dotyczy to w szczególności użytego w czasie teraźniejszym sformułowania zawartego w przepisie art. 71a § 9 u.p.e.a. "uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności". Wskazuje na to przepis art. 71b u.p.e.a. W myśl tego przepisu, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. W rezultacie, w świetle powyższych przepisów, aby mogło dojść do ściągnięcia zajętej wierzytelności od jej dłużnika, na rzecz organu egzekucyjnego musi być uprzednio wystawiony względem dłużnika zajętej wierzytelności tytuł wykonawczy na istniejącą na rachunku zajętą wierzytelność. W przeciwnym razie procedura przewidziana w art. 71 b u.p.e.a., której celem jest ściągnięcie tej wierzytelności, nie miałaby racji bytu. Postanowienie o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty, o którym mowa w przepisie art. 71a § 9 u.p.e.a., odnosi się do zajętej wierzytelności, która istnieje na rachunku jej dłużnika w dacie wydania tego postanowienia. Jeżeli wierzytelność ta nie istnieje, to bez względu na przyczynę tego stanu rzeczy, nie może dojść do wydania wspomnianego postanowienia. Toteż mimo wadliwości postępowania banku, nie można już zasadnie czynić dłużnikowi zajętej wierzytelności zarzutu bezpodstawnego uchylania się od jej przekazania, jeżeli w dacie postanowienia, o którym mowa w przepisie art 7la § 9 u.p.e.a., wierzytelność ta nie istniała."

Podkreślając, że NSA zasadnie stwierdził, że "(...) postanowienie o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty, o którym mowa w przepisie art. 71a § 9 u.p.e.a., samo przez się nie ma charakteru restrykcyjnego (...)" wskazano, że wzywając Bank omawianym postanowieniem do uiszczenia kwoty (...) zł, w sytuacji, gdy kwota ta nie znajdowała się już na rachunku banku, organ egzekucyjny, do czego nie był uprawniony, wszedł w kompetencję sądu cywilnego, rozstrzygającego sprawy, o których mowa w przepisie art.168c u.p.e.a.

Dalej, nawiązując do argumentacji przedstawionej przez organ nadzoru, który wskazał, że art. 168 c i art. 71a § 9 u.p.e.a. regulują uprawnienia dwóch różnych podmiotów, zauważono, że organ prowadzi egzekucję nie dla siebie, lecz dla wierzyciela, tak więc i czynności określone w art. 71a § 9 u.p.e.a. realizuje dla wierzyciela.

Autor skargi zwrócił także uwagę, że na gruncie egzekucji cywilnej nie ulega wątpliwości, iż komornik nie może wydać orzeczenia nakazującego bankowi zapłaty z własnych środków zajętej wierzytelności. Jeżeli bank sprzeniewierzył się swym obowiązkom wynikającym z zajęcia, to wierzyciel ma prawo dochodzić stosownego odszkodowania, ale tylko w sytuacji, gdy w żadnej inny sposób nie może zaspokoić swej wierzytelności. Właśnie w tym celu ustawodawca wprowadził art. 168c. u.p.e.a regulujący odpowiedzialność dłużnika zajętej wierzytelności. Dłużnik zajętej wierzytelności, który nie wykonał lub nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki związane z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego wierzytelności lub prawa majątkowego, odpowiada za wyrządzone przez to wierzycielowi szkody na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

Na poparcie tego stanowiska przywołano wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 19 października 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 536/11, w którym wskazano, że "(...) Regulacja ta wymaga istnienia wierzytelności. Dłużnik zajętej wierzytelności musi mieć faktyczną możliwość przekazania wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Taka możliwość nie istnieje, jeżeli wierzytelność ta wygasła na skutek jej zapłaty zobowiązanemu, nawet, gdy nastąpiło to wbrew zajęciu egzekucyjnemu. (...) Warunkiem koniecznym wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty jest istnienie wierzytelności (...). Do takiej wykładni omawianego przepisu przekonuje treść art. 168c u.p.e.a., z którego wynika, że dłużnik zajętej wierzytelności, który nie wykonał albo nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki związane z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego wierzytelności lub prawa majątkowego, odpowiada za wyrządzone przez to wierzycielowi szkody na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. W przekonaniu Sądu przekazanie zajętej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązanemu wyczerpuje przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w tym artykule. Tym samym, w przypadku przekazania zajętej wierzytelności zobowiązanemu - organowi podatkowemu, który występuje w roli wierzyciela - ze względu na poniesioną szkodę z tytułu nieuprawnionego przekazania wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności przysługuje prawo żądania odszkodowania na podstawie przepisów prawa cywilnego". Sąd wskazał także, iż "(...) Potwierdzeniem wskazanej drogi dochodzenia rekompensaty z tytułu poniesionej szkody przez wierzyciela publicznoprawnego od dłużnika zajętej wierzytelności na podstawie art. 168c u.p.e.a. w sytuacji przekazania zajętej wierzytelności zobowiązanemu są poglądy prezentowane w literaturze przedmiotu" (por. R. Hauser, Z. Leoński: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2004, s. 597 oraz D. Jankowiak: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Wrocław 2008, s. 977).

Wobec powyższego pełnomocnik skarżącego stwierdził, że przekazanie podczas prowadzonego postępowania egzekucyjnego zajętej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązanemu, wbrew zajęciu egzekucyjnemu, uprawnia organ podatkowy (wierzyciela publicznoprawnego) do wystąpienia na podstawie art. 168c u.p.e.a. na drogę postępowania cywilnego z roszczeniem odszkodowawczym. Jest to zasada obowiązująca w obu postępowaniach (cywilnym i administracyjnym) i należy postulować, aby orzecznictwo sądowe było w tym zakresie jednolite. Nie można, bowiem akceptować sytuacji, gdy organ mając do dyspozycji różne środki egzekucyjne ogranicza się tylko do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i nie jest zobowiązany wykazać, iż egzekucja z innych składników majątkowych zobowiązanego nie była możliwa.

Na gruncie egzekucji komorniczej potwierdza tę tezę w szczególności wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt I ACa 809/12 gdzie trafnie stwierdzono, że dopiero bezskuteczność egzekucji mogłaby skutkować uznaniem, że wierzyciel poniósł szkodę w swoim majątku identyfikowaną, jako brak możliwości zaspokojenia wierzytelności przysługującej mu w stosunku do dłużnika. Dopóki trwa postępowanie egzekucyjne (singularne lub generalne) i istnieje potencjalna możliwość uzyskania przez wierzyciela zaspokojenia (w całości lub przynajmniej w części) z majątku dłużnika, to twierdzenie wierzyciela o poniesieniu szkody jest przedwczesne. Tym samym za przedwczesne uznać też należy powództwo o odszkodowanie wniesione przeciwko bankowi, który naruszył przepisy o egzekucji z rachunków bankowych.

Pełnomocnik skarżącego powołał się także na stanowisko doktryny, w której wskazuje się, że przekazanie zobowiązanemu podczas prowadzonego postępowania egzekucyjnego zajętej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności, wbrew zajęciu egzekucyjnemu, uprawnia organ podatkowy, jako wierzyciela publicznoprawnego, do wystąpienia na podstawie komentowanego art. 168c u.p.e.a. na drogę postępowania cywilnego z roszczeniem odszkodowawczym (Kijowski Dariusz Ryszard (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX 2015).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo nawiązano do twierdzenia strony skarżącej, że dochodzenie naprawienia szkody wyrządzonej przez dłużnika zajętej wierzytelności możliwe jest, na gruncie prawa cywilnego, dopiero, gdy egzekucja jest całkowicie bezskuteczna. W tym zakresie wskazano, że pojęcie bezskuteczności egzekucji nie jest pojęciem jednoznacznie rozumianym. Jednocześnie zauważono, że mogłoby być i tak, że organ egzekucyjny prowadzić będzie wieloletnią egzekucję administracyjną z innych składników majątku (np. świadczeń emerytalnych, z których potrącać będzie można minimalne kwoty) i tym samym nie będzie miał możliwości dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 168 c u.p.e.a. Tymczasem dłużnik zajętej wierzytelności, który bezpodstawnie uchylił się od realizacji zajęcia, zgodnie z zawiadomieniem o zajęciu, nie poniesie z tego tytułu żadnych konsekwencji. Tym bardziej uzasadnione jest zatem zastosowanie w pierwszej kolejności regulacji z art. 71 a § 9 u.p.e.a. Organ nadzoru zauważył także, iż prawdopodobne jest, że w sprawie jak niniejsza, wierzyciel, dochodząc szkody będzie żądał także utraconych korzyści, gdyż należne mu pieniądze mógł otrzymać z zajęcia rachunku już w październiku 2013 r. Tymczasem w zaskarżonym postanowieniu organu I instancji, organ egzekucyjny żąda od Banku kwoty wynikającej z zawiadomienia o zajęciu z dnia 24 października 2013 r. oraz dalszych odsetek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej także: p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż rozstrzygnięcie to nie narusza prawa.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia 4 maja 2016 r. organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia (...) r. określające wobec skarżącego Banku wysokość nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności, będącego bankiem, środków pieniężnych z tytułu zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego na kwotę (...) zł wraz z należnymi odsetkami.

Bezsporne jest, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny do majątku osoby fizycznej organ egzekucyjny wystawił w dniu 24 października 2013 r. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, doręczone skarżącemu Bankowi w dniu 28 października 2013 r., zaś zobowiązanemu w dniu 5 listopada 2013 r. Bank uznał to zajęcie i wskazał, że rozpoczął monitoring wpływów na ten rachunek w celu kompletnej realizacji przedmiotowego zajęcia.

Poza sporem jest także, iż w dniach od 28 października 2013 r. do 12 listopada 2013 r. na konto zobowiązanego wpłynęło 7 przelewów o łącznej wartości (...) zł i w tych samych dniach z przedmiotowego rachunku Bank zrealizował przelewy na konta i wypłaty do rąk podmiotów niebędących organem egzekucyjnym, kwot o łącznej wartości (bez prowizji Banku) - (...) zł. Okoliczności te Bank przyznał w piśmie z dnia 8 lutego 2016 r., a postanowienie o nałożeniu kary na osobę wskazaną przez Bank, jako odpowiedzialną za zaistniały stan rzeczy zostało wykonane.

Nie jest zatem kwestionowane, że Bank - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych i mimo uznania zajęcia - nie przekazał do dnia dzisiejszego zajętych przez organ egzekucyjny środków, znajdujących się na rachunku zobowiązanego, do organu egzekucyjnego, umożliwiając ich transfer do osób trzecich.

Spór koncentruje się zatem wokół dopuszczalności wydania w opisanym wyżej stanie faktycznym postanowienia, o którym mowa w art. 71 a § 9 u.p.e.a. Stanowi on, że jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.

Negując zasadność zastosowania w niniejszej sprawie cytowanej wyżej regulacji pełnomocnik strony skarżącej wskazywał, że skoro Bank środki z zajętego rachunku bankowego po uznaniu zajęcia przelał na rzecz innych podmiotów niż organ egzekucyjny, w konsekwencji czego nie pozostają one już na rachunku bankowym zobowiązanego to Bank aktualnie już "nie uchyla się" od przekazania zajętej wierzytelności. Stan tegoż "uchylania" trwał bowiem tylko do czasu, w którym zajęte środki znajdowały się na koncie dłużnika głównego i tylko w tym okresie można było wydać przedmiotowe postanowienie. Skoro aktualnie na koncie tym nie ma środków na zrealizowanie zajęcia, to "uchylenie" się nie ma już miejsca, a odpowiedzialność dłużnika zajętej wierzytelności ukształtowana pozostaje wyłącznie poprzez regulację zawartą w art. 168 c u.p.e.a.

W ocenie składu orzekającego argumentacja strony skarżącej nie zasługuje na aprobatę. Po pierwsze wskazać należy, że zdaniem Sądu, wyłączenie banków z zakresu kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, nie wyklucza dopuszczalności wydania wobec nich postanowienia, o którym mowa w art. 71 a § 9 u.p.e.a.

Należy (za wyrokiem NSA z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1515/10, LEX nr 1137880) zauważyć, że art. 71a § 9 u.p.e.a. zawiera w swej treści elementy, które powinny zostać ustalone w wyniku kontroli aby organ egzekucyjny uzyskał uzasadnienie do wydania postanowienia, o którym mowa w tym przepisie prawa. Kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 ustawy została określona przez ustawodawcę jako uprawnienie organu egzekucyjnego dla zabezpieczenia realizacji celów jakie zostały określone w postępowaniu egzekucyjnym. Celem tego postępowania jest jedynie ustalenie okoliczności wskazujących czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od bezpodstawnego przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia. Jeżeli więc cel, dla którego przeprowadzenie kontroli zostało przewidziane zostaje zrealizowany bez konieczności jej przeprowadzenia, a w szczególności gdy sam dłużnik zajętej wierzytelności informuje organ egzekucyjny o przekazaniu zobowiązanemu ściśle określonej kwoty i jednocześnie wskazuje okoliczności, które doprowadziły do przekazania tej kwoty, to można uznać, że nieprzeprowadzenie kontroli, o której mowa w art. 71a § 1 ustawy nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia o jakim mowa w art. 71a § 9 ustawy. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 633/11, LEX nr 1381180, w kŧórym wskazano, że wykładnia językowa art. 71a § 1 i § 9 w zw. z art. 1a pkt 3 u.p.e.a. nie sprzeciwia się temu, aby adresatem postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. uczynić bank. Wyłączenie określone w art. 71a § 1 u.p.e.a. dotyczy bowiem jedynie możliwości przeprowadzenia kontroli, co jest uzasadnione ochroną tajemnicy bankowej. Zdaniem Sądu brak jest jednak wystarczających podstaw, aby banki nie ponosiły skutków bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności. Taka wykładnia wymienionych przepisów stanowiłoby niczym nie usprawiedliwione uprzywilejowanie banków względem innych dłużników zajętych wierzytelności. Stanowisko to potwierdza się również w doktrynie (por. m.in. R. Suwaj, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz, LEX 2015, Małgorzata Król, Uprawnienia organu egzekucyjnego względem dłużnika zajętej wierzytelności, Przegląd podatkowy z 2012 r. nr 3).

Bezpodstawne jest także twierdzenie strony skarżącej, że wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71 a § 9 u.p.e.a. jest dopuszczalne tylko do czasu, kiedy na rachunku bankowym dłużnika głównego znajdują się środki pieniężne. Taka wykładnia wspomnianego przepisu godziłaby w skuteczność stosowania powszechnego środka egzekucyjnego, jakim jest wymieniona w art. 1 a pkt 12 u.p.e.a. egzekucja z rachunków bankowych. Aprobata stanowiska strony skarżącej prowadzi bowiem do konstatacji, że bank (bez konsekwencji wynikających z art. 71 a § 9 u.p.e.a.) może, wbrew uznanemu zajęciu, rozdysponować zajęte środki pieniężne na rzecz innych niż organ egzekucyjny podmiotów, a odpowiedzialność banku z tego tytułu wynika wówczas jedynie z regulacji zawartej w art. 168 c u.p.e.a., której dochodzenie wymaga wykazania szkody.

Nie sposób również nie dostrzec, że – jak słusznie zauważono w zaskarżonym postanowieniu - w dobie powszechnej cyfryzacji, bankowości elektronicznej i błyskawicznego obrotu środkami pieniężnymi w każdej sferze życia, wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia wobec banku w momencie, w którym zajęta wierzytelność pozostawałby nadal na rachunku bankowym dłużnika głównego byłoby wielokrotnie niemożliwe. Postulowana przez stronę skarżącą stricte językowa wykładnia art. 71 a § 9 u.p.e.a., koncentrująca się wyłącznie wokół wyrażenia "uchyla się" (aktualnie – w dacie wydania postanowienia, a nie "uchylił się", bezpodstawnie rozdysponowując całość zajętych środków z rachunku bankowego na rzecz innych podmiotów) prowadziłaby do niedopuszczalnego uprzywilejowania banków, o czym była mowa powyżej. Skoro, jak już akcentowano, "żaden przepis u.p.e.a. nie zawiera wprost zakazu wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty - skierowanego do banku, jako dłużnika zajętej wierzytelności" (por. m.in. wyrok NSA z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt II FSK 766/10, dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), to uwzględniać należy aktualne realia wynikające z upowszechnienia bankowości elektronicznej.

Niezasadne są również podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. art. 7, art 77 § 1 oraz art 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. wadliwe ustalenie, że Bank bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy okoliczności sprawy potwierdzają, że Bank nie dopuścił się bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Dla zastosowania art. 71 a § 9 u.p.e.a. konieczne jest:

- zajęcie (w stosownym trybie) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu – co w niniejszej sprawie bezspornie nastąpiło poprzez zawiadomienie o zajęciu z dnia 24 października 2013 r., doręczone skarżącemu bankowi w dniu 28 października 2013 r., zaś zobowiązanemu w dniu 5 listopada 2013 r.,

- bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, co w niniejszej sprawie zostało przyznane przez Bank w piśmie z dnia 8 lutego 2016 r., w którym wyjaśniono, że zajęcie rachunku zostało dokonane dopiero w dniu 8 listopada 2013 r. z powodów technicznych związanych z ogromnym napływem pism dotyczących zajęć.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że – jak przyjmuje się jednoliicie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) Użyty w treści art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować zatem jako przesłankę prawną, a nie faktyczną, w związku z czym niedopatrzenie pracownika Banku niewątpliwie nie może świadczyć o tym, że Bank miał podstawy do niezrealizowania zajęcia.

Skoro zatem skarżący Bank - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych i mimo uznania zajęcia - nie przekazał zajętych przez organ egzekucyjny środków, znajdujących się na rachunku dłużnika do organu egzekucyjnego, umożliwiając ich transfer do osób trzecich, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71 a § 9 u.p.e.a. było zasadne.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.