Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 539/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 252 § 2, art. 257, art. 6, art. 49 § 1, art. 260, art. 160, art. 16 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 2 ust. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 227 poz 2245
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia Jan Grzęda po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 3849/06 pozostawiającego wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi W. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 28 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 8 sierpnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił bez rozpoznania wniosek W. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sadowych w związku ze skargą na postanowienie Ministra Finansów z 28 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne.

Postanowienie powyższe Sąd ten oparł na następujących ustaleniach faktycznych.

Pismem z 20 czerwca 2007 r. W. B., reprezentowany przez adwokata D. K. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 marca 2007 r. Pośród wniosków skargi kasacyjnej zawarto wniosek o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych.

Zarządzeniem z 29 czerwca 2007 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozostawił powyższy wniosek bez rozpoznania, ze względu na niedochowanie przez profesjonalnego pełnomocnika wymaganej prawem formy jego wniesienia.

Na powyższe zarządzenie, w ustawowo zakreślonym terminie, pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw, zarzucając naruszenie art. 49 § 1 i art. 257 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm - zwaną dalej p.p.s.a.) oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U Nr 227, póz. 2245 - zwanego dalej rozporządzeniem wykonawczym) poprzez pozostawienie bez rozpoznania wniosku skarżącego, będącego osobą fizyczną, o przyznanie prawa pomocy bez uprzedniego wezwania do uzupełnienia braków formalnych tego wniosku i bez doręczenia formularza PPF celem jego wypełnienia. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, art. 257 p.p.s.a. i § 2 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego nie różnicują sposobu postępowania sądu administracyjnego od tego, czy strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika czy też nie. W jego ocenie, proponowana przez referendarza sądowego wykładnia powoływanych przepisów jest niedopuszczalna i prowadzi do nieracjonalnego wniosku, że adwokat jako znający przepisy prawa procesowego w zasadzie nigdy nie powinien być wzywany do uzupełniania braków formalnych wnoszonych pism.

Po rozpatrzeniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarządzeniem z 8 sierpnia 2007 r. pozostawił wniosek W. B. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W uzasadnieniu na wstępie Sąd ten wskazał, że w postępowaniu "wpadkowym" dotyczącym przyznania prawa pomocy co do zasady, ocenia się na podstawie określonych w p.p.s.a. przesłanek, zdolność wnioskodawcy do partycypowania w kosztach postępowania sądowego w świetle jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Natomiast zgoła odmiennie, zdaniem Sądu, za sprawą argumentacji pełnomocnika skarżącego, przedstawia się sprawa w niniejszym postępowaniu. W jego ocenie na gruncie przedmiotowej sprawy spornym jest zagadnienie, czy w sytuacji gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy wnosi osoba fizyczna reprezentowana profesjonalnego pełnomocnika, skutek w postaci pozostawienia wniosku bez rozpoznania, może nastąpić samoistnie czy też dopiero po uprzednim wezwaniu przez sąd do usunięcia braku formalnego tegoż wniosku (poprzez wezwanie do nadesłania urzędowego formularza). Mając powyższe na uwadze Sąd przypomniał, że zgodnie z art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Przy czym na podstawie § 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego osoba fizyczna składa wniosek o przyznanie prawa pomocy na formularzu oznaczonym symbolem "PPF". Wzór formularza wniosku stanowi zaś załącznik nr 1 do powołanego rozporządzenia. Z kolei z art. 257 p.p.s.a. wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. W konsekwencji Sąd stwierdził, że z przywołanej regulacji prawnej wynika, iż sankcję w postaci pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania można zastosować w dwóch odrębnych sytuacjach: 1) w przypadku nie uzupełnienia jego braków w zakreślonym terminie; 2) w przypadku, gdy został on złożony w innej niż przewidzianej prawem formie. Przy czym na poparcie swojego stanowiska Sąd wskazał na pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2005 r. (sygn. akt II FZ 46/05), w którym zważono, że nie złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu jest bez wątpienia odrębną przyczyną pozostawienia go bez rozpoznania. Gdy natomiast wniosek złożony w wymaganej formie zawiera braki, strona powinna być wezwana przez sąd do usunięcia ich w zakreślonym terminie. Wobec kategorycznego brzmienia art. 257 p.p.s.a. - "pozostawia się bez rozpoznania" - w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie ma zastosowanie art. 49 § 1 p.p.s.a. Konstatując Sąd podniósł, że samoistną przesłanką do pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, w sytuacji gdy w sprawie osobę fizyczną reprezentuje profesjonalny pełnomocnik (adwokat lub radca prawny), jest wniesienie tego wniosku w innej formie niż przewidziana. Innymi słowy w tej sytuacji Sąd nie ma obowiązku wzywać do jego złożenia na urzędowym formularzu. Tezę tę Sąd wysnuł z wyrażonej w art. 6 p.p.s.a. ogólnej zasady udzielania pomocy stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego. Wnioskując a contrario Sąd uznał, że nie ma obowiązku udzielania takiej pomocy w sytuacji, gdy w sprawie występuje profesjonalny pełnomocnik (adwokat lub radca prawny).

Odnosząc się z kolei do argumentacji pełnomocnika skarżącego opartej na treści § 2 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego, a sprowadzającej do stwierdzenia, że nie różnicuje on sposobu postępowania od tego czy strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, czy też nie, Sąd stwierdził, że jest ona chybiona. Powoływane bowiem rozporządzenie wykonawcze (stosownie do delegacji ustawowej zawartej w art. 256 pkt 1 p.p.s.a.) wskazuje jedynie na sposoby udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym poprzez jego przesłanie, jeżeli wniosek nie został złożony w tej formie przez osobę fizyczną. Dodatkowo Sąd podniósł, że akt wykonawczy wyraźnie wskazuje, że udostępnienie formularza następuje jedynie w sytuacji niezłożenia przez osobę fizyczną wniosku w prawem przewidzianej formie. Zatem dyspozycja tego przepisu nie odnosi się - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - do sytuacji niezłożenia wniosku na urzędowym formularzu przez adwokata działającego w imieniu osoby fizycznej. Od profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) należy wymagać znajomości przepisów również w tym zakresie (por. postanowienie NSA z 21 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 20/05).

W zażaleniu na powyższe zarządzenie strona skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie prawa procesowego tj. art. 49 §1 i art. 257 p.p.s.a. i § 2 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego poprzez pozostawienie wniosku skarżącego, będącego osobą fizyczną, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych bez uprzedniego wezwania do uzupełnienia braków formalnych wyżej wymienionego wniosku poprzez złożenie wniosku na urzędowym formularzu i bez doręczenia takiego formularza celem wypełnienia; 2) naruszenie prawa procesowego tj. art. 6 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że cytowany przepis a contrario stanowi samodzielną podstawę pozostawienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania pomimo treści art. 257 p.p.s.a., który nie stanowi o możliwości pozostawiania w/w wniosku bez wzywania do uzupełnienia jego braków poprzez złożenie na urzędowym formularzu. W uzasadnieniu zażalenia strona skarżąca podniosła, że sąd pierwszej instancji uznał, iż do wniosku o przyznanie pomocy prawnej złożonym przez osobę fizyczną reprezentowaną przez adwokata lub radcę prawnego nie stosuje się przepisów ogólnych, tj. art. 49 § 1 p.p.s.a. z uwagi na kategoryczną treść art. 257 p.p.s.a. (wniosek, który został złożony w innej niż przepisana formie pozostawia się bez rozpoznania), a formularz wniosku o przyznanie pomocy prawnej udostępnia się w trybie § 2 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego jedynie osobie fizycznej działającej bez adwokata lub radcy prawnego, na co wskazuje, zdaniem tego sądu art. 6 p.p.s.a., stanowiący o obowiązku udzielania informacji tylko stronom działającym bez adwokata lub radcy prawnego. W ocenie skarżącej rozumowanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami prawa procesowego. Oznaczałoby to bowiem, że wniosek o przyznanie pomocy, który nie został złożony na formularzu, powinien zawsze być pozostawiony bez rozpoznania. Także wtedy, gdy złożyła go osoba fizyczna, której nie reprezentuje adwokat lub radca prawny. Natomiast art. 257 p.p.s.a. nie ustanawia żadnego wyjątku dla wniosków o przyznanie pomocy osób fizycznych działających bez adwokata lub radcy prawnego. Niemniej sąd pierwszej instancji dopuszcza jednocześnie możliwość wzywania osoby fizycznej (działającej bez adwokata lub radcy prawnego) do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie pomocy prawnej niezłożonego na urzędowym formularzu poprzez złożenie tegoż wniosku na wymaganym formularzu, nie w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., lecz z powołaniem się na zasadą ogólną z art. 6 p.p.s.a. Zdaniem tego Sądu osobę fizyczną działającą bez adwokata lub radcy prawnego wzywa się do złożenia odpowiedniego formularza na podstawie art. 6 p.p.s.a., a jeżeli osoba ta jest reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego, to ad limine wniosek taki pozostawia się bez rozpoznania na podstawie a contrario art. 6 p.p.s.a.. W ocenie strony skarżącej, takiego wnioskowania Sądu nie sposób racjonalnie obronić. Po pierwsze art. 6 p.p.s.a. stwarza jedynie ogólne ramy zachowania sądu administracyjnego wobec strony działającej bez adwokata lub radcy prawnego, której sąd winien udzielać wskazówek i pouczeń. Nie jest to jednak samodzielna podstawa postępowania sądu administracyjnego w przypadku wnoszenia pism do tegoż sądu. O trybie postępowania sądu administracyjnego co do pism decyduje bowiem art. 49 § 1 p.p.s.a., który jest przepisem szczególnym wobec art. 6 p.p.s.a. Artykuł 49 § 1 p.p.s.a. ustanawia zaś obowiązki sądu administracyjnego wobec strony, niezależnie od tego czy działa przez adwokata lub radcę prawnego, czy też samodzielnie, tj. obowiązki m. in. wzywania strony (bezpośrednio lub pośrednio przez adwokata bądź radcę prawnego) do uzupełnienia braków pism w zakreślonym terminie. Artykuł 49 § 1 p.p.s.a., jako przepis szczególny, uchyla zatem w niniejszej sprawie wpadkowej art. 6 p.p.s.a. Stąd też zdaniem skarżącej Sąd winien wezwać stronę (w tym przypadku pośrednio przez jej adwokata) do uzupełnienia braków wniosku w sposób i w terminie wskazanym na wstępie.

Dodatkowo strona skarżąca zwróciła uwagę, że gdyby ustawodawca chciał w art. 257 p.p.s.a, by wniosek o przyznanie pomocy, który nie został sporządzony na urzędowym formularzu, pozostawiany był bez rozpoznania, to w art. 257 p.p.s.a. zawarłby uregulowanie, iż wniosek o przyznanie pomocy, który nie został sporządzony na urzędowym formularzu, pozostawia się bez rozpoznania bez wzywania do uzupełnienia jego braków. Takie uregulowania znajduje się bowiem m. in. w art. 130 i in. k.p.c. oraz art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) per analogiam, stanowiących o zwrocie pisma procesowego (oraz wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych niezłożonym na urzędowym formularzu) bez wzywania do uzupełnienia jego braków, jedynie wtedy, gdy cytowane przepisy k.p.c. wyraźnie przewidują zaniechanie wzywania (sformułowaniem "bez wzywania do uzupełnienia"). Ponadto podobne uregulowania znajdują się także w p.p.s.a., np. w art. 221, który statuuje konieczność pozostawienia bez rozpoznania lub odrzucenia pisma nienależycie opłaconego opłatą stałą wnoszonego przez adwokata lub radcę prawnego w imieniu strony bez wzywania o uiszczenie opłaty. Innymi słowy, zdaniem skarżącej, zaniechanie wzywania do uzupełnienia braków powinno zawsze wyraźnie wynikać z przepisu prawa, a więc nie może być konstruowane dowolnie na użytek innych sytuacji przez sąd administracyjny w oparciu o przeciwieństwo jakiejś normy ogólnej (a contrario art. 6 p.p.s.a.). Konstatując strona skarżąca podniosła, że tam gdzie ustawodawca zechciał zaostrzyć warunki formalne pisma sporządzonego i wniesionego w imieniu strony przez adwokata lub radcę prawnego, których nie usuwa się na wezwanie sądu, tam wyraźnie takie warunki formalne wprowadza. Takich zaś podobnych obostrzeń przy wnoszeniu przez adwokata pisma w postaci wniosku strony o przyznanie prawa pomocy nie ma, a takie obostrzenia, w ocenie skarżącej, zaskarżone postanowienie de facto ustanawia.

W dalszej części uzasadnienia skarżący wskazał również, że proponowana w zaskarżonym postanowieniu wykładnia cytowanych przepisów jest niedopuszczalną interpretacją contra legem i prowadzi do nieracjonalnego wniosku, że w świetle a contrario art. 6 p.p.s.a adwokat lub radca prawny, jako znający przepisy prawa procesowego profesjonalista, w zasadzie nigdy nie powinien być wzywany do uzupełniania braków formalnych wnoszonych pism (np. poprzez złożenie ich odpisów), które to pisma winny być po prostu pozostawiane bez rozpoznania lub odrzucane. Takiego rozumowania, jego zdaniem, nie da się w żaden sposób na tle w/w uregulowań prawnych obronić.

Skarżąca zwróciła także uwagę, że nie wie dlaczego sąd pierwszej instancji nie uznał wniosku osoby fizycznej o przyznanie pomocy, złożonego w imieniu tej osoby przez reprezentującego ją adwokata, za wniosek osoby fizycznej nie korzystający z przywileju § 2 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego. Adwokat lub radca prawny reprezentuje przecież stronę i nie jest osobą trzecią w postępowaniu sądowym. Wszystkie wnioski, twierdzenia i oświadczenia składane przez adwokata lub radcę prawnego to wnioski, twierdzenia i oświadczenia jego mocodawcy. Adwokat nie ubiega się o przyznanie pomocy dla siebie, ale sporządza wniosek w imieniu i na rzecz swojego mocodawcy. Analizowane rozporządzenie nie różnicuje zaś obowiązku sądu administracyjnego w zakresie udostępniania urzędowego formularza od tego, czy osoba fizyczna składa wniosek o przyznanie pomocy osobiście, czy też przez swojego adwokata.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Wzór formularza określono w załącznikach nr 1 i 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r., Nr 227, poz. 2245 - zwanego dalej rozporządzeniem Rady Ministrów).

Z kolei stosownie do art. 257 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania.

Z powyższego przepisu wynika zatem, że ustawodawca przewidział dwie sytuacje w których można zastosować sankcję w postaci pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pierwszą, gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony na urzędowym formularzu. Drugą, gdy strona nie uzupełniła braków tego wniosku w zakreślonym terminie. Zważyć jednak należy, że sposób sformułowania analizowanej normy prawnej oznacza wyłączenie przez ustawodawcę z zakresu pojęcia "braków" wniosku o przyznanie prawa pomocy, braku złożenia go w formie przewidzianej prawem.

Stosując art. 257 p.p.s.a. trzeba mieć jednak na uwadze § 2 rozporządzenia Rady Ministrów, który określa sposób udostępniania urzędowego formularza. Mianowicie w myśl ust. 3 tego przepisu jeżeli wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony przez osobę fizyczną na urzędowym formularzu, przesyła się stronie formularz w celu jego wypełnienia. Po stronie sądu administracyjnego ustanowiono zatem obowiązek przesłania osobie fizycznej urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy niezależnie od tego czy działa ona za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika czy też samodzielnie. Tym samym nieprawidłowe było stanowisko sądu pierwszej instancji odnośnie obowiązku wezwania osoby fizycznej, reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego, do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Wprawdzie bowiem art. 6 p.p.s.a. wyraża ogólną zasadę udzielania przez sąd stronom, występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności, jednakże ta norma prawa, stosowana a contrario, nie daje podstawy do wyprowadzenia wniosku, że jeżeli strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, to sąd nie ma obowiązku wzywać jej do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Obowiązek ten wynika - jak już powyżej wskazano - z § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów. Natomiast art. 6 p.p.s.a., w przypadku działania strony w sprawie przez adwokata lub radcę prawnego, zwalnia jednie sąd od konieczności pouczenia o konsekwencjach prawnych niewypełnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Taka regulacja tego przepisu wynika z roli sądu, który powinien zapewnić stronom jednakowe środki ochrony i takie same możliwości ich wykorzystywania.

W dalszej kolejności zakwestionować również trzeba - na co zwróciła uwagę także strona skarżąca - stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zakresie stwierdzenia, że wniosek osoby fizycznej o przyznanie prawa pomocy złożony w jej imieniu przez reprezentującego ją profesjonalnego pełnomocnika nie jest wnioskiem osoby fizycznej. Zupełnie niezrozumiałym dla Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje tok rozumowania sądu pierwszej instancji. Adwokat lub radca prawny działa przecież za stronę bezpośrednio (w imieniu i na rzecz mocodawcy), a nie pośrednio (w imieniu własnym, ale na rzecz mocodawcy). W uzasadnieniu zażalenia słusznie wręcz skarżąca podniosła, że gdybyśmy przyjęli taki pogląd jak prezentuje sąd pierwszej instancji, to musielibyśmy uznać, że to adwokat lub radca prawny ubiega się o przyznanie prawa pomocy pierwotnie dla siebie.

Konstatując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony przez osobę fizyczną - reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika - na urzędowym formularzu, można pozostawić bez rozpoznania dopiero po przesłaniu go wnioskodawcy w celu wypełnienia. Przy czym z uwagi na fakt, że § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów nie określa terminu wypełnienia urzędowego formularza należy przyjąć, iż terminem tym powinien być siedmiodniowy termin przewidziany w art. 49 § 1 p.p.s.a. Innymi słowy wniosek taki można pozostawić bez rozpoznania po bezskutecznym upływie siedmiu dni od doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oczywiście odmienna sytuacja byłaby w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, ponieważ w stosunku do tych podmiotów sąd nie ma obowiązku przesyłania urzędowego formularza (a contrario § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów).

Zważyć również należy, że gdyby ustawodawca chciał, aby sankcją złożenia przez stronę - reprezentowaną przez adwokata lub radcę prawnego - wniosku o przyznanie prawa pomocy, bez zachowania formy przewidzianej prawem, było pozostawienie tego wniosku bez rozpoznania, z pominięciem wzywania o usunięcie tego braku, to w art. 257 p.p.s.a. zamieściłby stosowne uregulowanie analogiczne do zawartego w art. 221 p.p.s.a. Skoro zaś ustawodawca takiego obostrzenia wyraźnie nie wprowadził, to nie można na użytek innych sytuacji wyprowadzać go z przeciwieństwa normy ogólnej, tj. art. 6 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę, że zaskarżonej czynności o charakterze decyzyjnym nadano wadliwą formę.

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym, zaś na postanowienie przysługuje zażalenie. Jeżeli zatem sąd stwierdzi brak podstaw do odrzucenia sprzeciwu, to zaskarżone zarządzenie lub postanowienie traci moc wiążącą z mocy samej ustawy, a sprawa będąca jego przedmiotem przechodzi do właściwości sądu. Stosownie natomiast do art. 160 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje wydania wyroku, sąd wydaje orzeczenie w formie postanowienia. Przy czym na posiedzeniu niejawnym sąd administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 16 § 2 p.p.s.a.).

Odnosząc zatem powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona czynności o charakterze decyzyjnym powinna mieć formę postanowienia, a nie zarządzenia. Niemniej podkreślić w tym miejscu trzeba, że o tym, czy konkretna czynność decyzyjna ma charakter postanowienia, czy też zarządzenia, przesądza podmiot ją podejmujący i treść tej czynności, a nie forma, jaką jej nadano. Tak więc czynność decyzyjna przedsięwzięcia w analizowanej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie we właściwym składzie i zawierająca rozstrzygnięcie kwestii natury proceduralnej została potraktowana przez Naczelny Sąd Administracyjny w rzeczywistości jako postanowienie, mimo iż sąd pierwszej instancji nazwał ją wadliwie zarządzeniem (por. uchwałę połączonych Izb SN z 6 marca 1972 r., III CZP 27/7, OSNCP 1973, nr 1, poz. 1). Przy przyjęciu odmiennego stanowiska powstałaby wątpliwość, czy jest dopuszczalne odrzucenie zażalenie, jako niedopuszczalnego środka odwoławczego. Na tak postawione pytanie należy udzielić negatywnej odpowiedzi, gdyż strona nie powinna ponosić ujemnych następstw omyłki sądu. Rozwiązanie takie, jako sprzeczne z interesem strony i ekonomią procesową, nie mogłoby też zostać zaaprobowane ze społecznego punktu widzenia.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.