Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 84/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 19, art. 26
journal: Dz.U. 2022 poz 699
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Dyka-Tarnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego pismem z dnia [...] września 2020 r. poinformował Urząd Miejski o ujawnieniu na działkach nr [...] porzuconych odpadów w postaci elementów tworzyw sztucznych pochodzących z samochodów, zużytych opon samochodowych, gruzu i odpadów komunalnych. Organ wskazał, że nie jest tam prowadzona zarejestrowana działalność gospodarcza, a teren stanowi własność osób fizycznych. Na potwierdzenie powyższych okoliczności przedłożono wraz z pismem dokumentację fotograficzną.

Burmistrz Miasta pismem z dnia [...] października 2020 r. wezwał właścicieli nieruchomości – M.B., E.F. i M.T. do natychmiastowego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie M.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zaprzeczył, by na działkach nr [...] wytwarzano lub składowane przez niego i za jego zgodą odpady. Pełnomocnik wyjaśniła, że od 2011 r. informowano Burmistrza Miasta o utworzonym na ww. nieruchomościach "dzikim wysypisku śmieci", nadto część odpadów magazynowano na powyższym terenie w związku z budową kompleksu sportowego "[...]", na co władze miasta wyraziły zgodę. Przy czym po ukończeniu budowy wykonawca i Urząd Miasta nie podjęli żadnych działań mających na celu uprzątnięcie odpadów. Pełnomocnik strony podała także, że współwłaściciel nieruchomości M.B. od wielu lat mieszka w [...], niemożliwym jest więc uznanie go za posiadacza odpadów. Strona nie ma możliwości kontrolowania ww. terenu, a działki te nie są ogrodzone, przez co mieszkańcy gminy mają do nich łatwy dostęp.

Następnie jak wynika z akt sprawy Burmistrz Miasta ponownie wezwał właścicieli nieruchomości nr [...] do usunięcia odpadów. W związku z niezastosowaniem się do wezwań organu i nieusunięciem z powyższych nieruchomości odpadów wszczęto wobec współwłaścicieli nieruchomości postępowanie administracyjne.

W toku postępowania pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. współwłaściciel M.T. wniósł o jego zawieszenie do czasu ustalenia przez policję osób odpowiedzialnych za pozostawianie śmieci na działkach stron. Natomiast w dniu [...] sierpnia 2021 r. przeprowadzono oględziny nieruchomości, w trakcie których ustalono składowanie odpadów o kodach: 16 01 03 zużyte opony. 15 01 02 opakowania z tworzyw sztucznych. 20 03 01 niesegregowane odpady komunalne, 17 09 04 zmieszane odpady z budowy, remontów i demontażu inne niż wymienione w 17 09 01, 17 09 02 i 17 09 03, 16 01 19 tworzywa sztuczne (pozostające po demontażu pojazdów), 20 01 36 zużyte urządzenia elektryczne i elektroniczne inne niż wymienione w 20 01 21, 20 01 23 i 20 01 35.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta a działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: k.p.a.) w zw. z art. 26 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2021 r., poz. 779 ze zm., dalej jako: u.o.o.) ustalił wobec M.B., E.F. i M.T. następujące obowiązki:

1. nakaz usunięcia odpadów o kodach 16 01 03 zużyte opony, 15 01 02 opakowania z tworzyw sztucznych, 20 03 01 niesegregowane odpady komunalne, 17 09 04 zmieszane odpady z budowy-, remontów i demontażu inne niż wymienione w 17 09 01, 17 09 02 i 17 09 03, 16 01 19 tworzywa sztuczne (pozostające po demontażu pojazdów), 20 01 36 zużyte urządzenia elektryczne ii elektroniczne inne niż wymienione w 20 01 21, 20 01 23 i 20 01 35 składowanych na działkach ewidencyjnych nr [...];

2. obowiązek, o którym mowa w pkt. 1. nakazano wykonać w ten sposób, że odpady zostaną wywiezione zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, tj. poprzez zawarcie umowy na usunięcie, transport i zagospodarowanie odpadów z przedsiębiorcą posiadającym odpowiednie zezwolenie, wydane przez właściwy organ;

3. obowiązek o którym mowa w pkt. 1 nakazano wykonać w terminie 6 miesięcy od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna.

4. nałożono obowiązek pisemnego powiadomienia Burmistrza Miasta o wykonaniu nałożonego obowiązku oraz potwierdzenia wypełnienia nałożonego obowiązku dokumentami.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji powołując się na treść art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. wskazał, iż domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Organ podał, iż w oparciu o art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska władającym powierzchnią ziemi jest właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem – podmiot ujawniony jako władający. Organ podał, że zgodnie z przyjętym stanowiskiem w orzecznictwie sądów administracyjnych domniemanie prawne uregulowane w u.o.o. zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Władający gruntem muszą mieć świadomość dbałości o porządek na swoich nieruchomościach i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości. Obalenie domniemania przez władającego powierzchnią ziemi powinno być oparte na wskazaniu kto jest posiadaczem odpadów znajdujących się na jego terenie a nie na jego wskazaniu.

M.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 26 ust. 1 u.o.o. w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 tej ustawy, poprzez niewłaściwe przyjęcie, iż skarżący jest posiadaczem odpadów znajdujących się na terenie działek nr [...], podczas gdy skarżący nie jest, ani wytwórcą rzeczonych odpadów, ani nie ma wobec niego zastosowania domniemanie, iż posiadaczem odpadów jest osoba władająca powierzchnią ziemi, gdyż zostało ono obalone. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W ocenie skarżącego wielokrotnie w pismach kierowanych do organu wykazywano, iż w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. Skarżący podniósł, iż z literalnego brzmienia ww. przepisu wynika, że posiadaczem odpadów jest przede wszystkim ich wytwórca, a w dalszej kolejności za posiadacza odpadów uznany zostaje właściciel nieruchomości, na której się ona znajduje. Wyjaśnił, że od kilkunastu lat mieszka i pracuje w [...], a na działkach położonych w [...] nie przebywa w ogóle i nie sprawuje nad nimi bieżącego nadzoru. Ani skarżący ani jego najbliżsi nie są w żaden sposób związani z powyższymi działkami. Strona podkreśliła, że wobec niezabezpieczenia działki i braku ogrodzenia każdy może mieć do niej dostęp i składować na tym terenie odpady, stąd za absurdalne należy uznać podtrzymywane przez organ I instancji twierdzenia o domniemaniu, że to M.B. jest posiadaczem odpadów. Wskazał, że wielokrotnie informował Urząd Miasta i Policję o utworzeniu nielegalnego wysypiska śmieci.

Dalej skarżący podał, że "dzikie wysypisko" powstałe na należących do niego jako współwłaściciela działkach zostało zapoczątkowane przez pozostawione tam odpady budowlane po budowie kompleksu sportowego, co zostało zgłoszone niezwłocznie po uzyskaniu o tym wiedzy. Pomimo zgłoszeń organy od 2011 r. nie podejmowały w tym zakresie żadnych kroków, a powstałe wysypisko się powiększało. Skarżący zaznaczył, iż z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że wprowadzenie domniemania prawnego nie zwalnia organów od podejmowania wszelkich czynności zmierzających do ustalenia faktycznego posiadania odpadów. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie organy poprzestały jedynie na wezwaniu współwłaścicieli do usunięcia odpadów, pomijając całkowicie obowiązek ustalenia rzeczywistych okoliczności sprawy. Skarżący wyjaśnił także, iż wskazywał jako posiadacza odpadów wykonawcę robót związanych z realizacją kompleksu sportowego.

Strona zwróciła uwagę, że na dzień sporządzenia odwołania Komisariat Policji prowadzi postępowanie o sygn. akt [...], wszczęte zawiadomieniem o popełnieniu wykroczenia z dnia [...] maja 2021 r. złożonym przez skarżącego. W ostatnim czasie w prowadzonym postępowaniu nastąpił przełom, bowiem odnaleziono dane mogące wskazywać na wytwórcę odpadów. Skarżący podkreślił, że organ tym bardziej powinien współpracować z właścicielami działek, którzy pomimo braku takiego obowiązku usiłują odnaleźć posiadaczy nielegalnie składowanych odpadów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W treści powyższej decyzji organ odwoławczy przywołał art. 3 ust. 1 pkt 19, art. 26 oraz art. 26a u.o.o. Przedstawił stanowisko sądów administracyjnych, w którym przyjęto, iż obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. zwalnia organ od konieczności ustalania szczegółów związanych z niedozwolonym składowaniem odpadów. Wystarczy, że organ ustali fakt składowania odpadów, kto jest władającym teren, na którym odpady te są gromadzone i czy ma on zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów oraz czy teren, na którym odpady się znajdują, nie jest miejscem przeznaczonym do składowania ani magazynowania odpadów. Podkreślił przy tym, że domniemanie, iż władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów zostało wprowadzone przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Domniemanie to może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów.

Następnie Kolegium wyjaśniło, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż zarówno skarżący, jak i pozostali współwłaściciele nieruchomości nie wykazali kto jest posiadaczem odpadów. Zdaniem organu argumenty strony o braku odpowiedniego zabezpieczenia terenu, co umożliwia każdemu korzystanie z działek potwierdza brak właściwego nadzoru ze strony właścicieli nieruchomości i nie zwalnia ich z odpowiedzialności za nielegalne składowanie odpadów. Nadto współwłaściciele nieruchomości nie wskazali domniemanego posiadacza odpadów powołując jedynie ukierunkowanie wezwania do sprzątania śmieci do właściciela tych śmieci, firmy lub osoby która zostanie ujawniona przez policję w prowadzonym dochodzeniu. Brak jest również dowodów potwierdzających powołane przez skarżącego w odwołaniu okoliczności, iż około 10 lat temu na nieruchomości, za rzekomą zgodą władz miasta, były gromadzone odpady w związku z budową kompleksu sportowego, które nie zostały usunięte. Organ odwoławczy podkreślił, iż wykazane w trakcie oględzin odpady nie stanowią odpadów pochodzących z budowy kompleksu sportowego. Na nieruchomości znajdują się bowiem niesegregowane odpady komunalne zapakowane w worki foliowe, z których część jest porozrywana i wysypuje się z nich odzież, znajdują się też elementy obudowy monitorów komputerów, zużyte opony oraz części samochodowe głównie z tworzyw sztucznych, kartony, plastikowe butelki i inne odpady komunalne.

Pismem z dnia [...] stycznia 2022 r. M.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy – art. 26 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o., poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący jest posiadaczem odpadów znajdujących się na terenie działek nr [...] i obciąża go obowiązek usunięcia odpadów, podczas gdy skarżący nie jest ani wytwórcą rzeczonych odpadów, ani nie ma wobec niego zastosowania domniemanie. Iż posiadaczem odpadów jest osoba władająca powierzchnią ziemi, gdyż zostało ono obalone. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wywiedzionej skargi strona przedstawiła stanowisko w całości zbieżne z podniesionym w odwołaniu.

Pismem procesowym z dnia [...] stycznia 2022 r. pełnomocnik M.B. uzupełniła wniesioną skargę podnosząc, iż za całkowicie chybiony należy uznać przyjęte przez SKO stanowisko dotyczące obowiązywania domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. Pełnomocnik podkreśliła, iż współwłaściciele nieruchomości – M.T. i E.F. podczas wizyty w [...] w miejscu składowania odpadów zidentyfikowali trzy stulitrowe worki z dokumentami identyfikującymi ich właścicieli, a tym samym wytwórców odpadów. Z zabezpieczonych przez organy ścigania dowodów jasno wynikało do kogo odpady należały, skoro tak utrzymywane przez organy domniemanie zostało obalone.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

W kolejnym piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2022 r. M.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, przedstawił dane osobowe posiadaczy odpadów: przedsiębiorstwo I., którego właścicielem jest D.W. Właściciel przedsiębiorstwa poinformował funkcjonariusza Policji, że samochód, w którym znajdowały się resztki odpadów sprzedał Ł.R., na potwierdzenie przedstawił sporządzoną w języku niemieckim umowę sprzedaży. Ł.R. natomiast podał, że D.W. poprosił go o przygotowanie samochodu marki [...] do jazdy, którym chciał przewieźć do Polski opony samochodowe i zaprzeczył, żeby miał na działkach porzucić odpady. Zdaniem skarżącego wzajemne zaprzeczenia powyższych osób pozostają bez wpływu na sprawę, gdyż znalezione dokumenty jednoznacznie wskazują posiadacza odpadów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 26 ustawy u.o.o.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 u.o.o. posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Z zastrzeżeniem art. 26a, w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust. 2). W decyzji organu gminy, o której mowa w ust. 2, określa się w szczególności: termin usunięcia odpadów, rodzaj odpadów i sposób usunięcia odpadów (ust. 6)

Z przywołanych wyżej powyższych przepisów wynika, że do zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów wymagane jest ustalenie następujących okoliczności: 1/ istnienia odpadów w rozumieniu ustawy; 2/ składowania tych odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania i magazynowania; 3/ podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów (posiadacza odpadów).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o.o., przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że na działkach ewidencyjnych nr [...] zdeponowane zostały odpady składowanie odpadów o kodach: 16 01 03 zużyte opony, 15 01 02 opakowania z tworzyw sztucznych. 20 03 01 niesegregowane odpady komunalne, 17 09 04 zmieszane odpady z budowy, remontów i demontażu inne niż wymienione w 17 09 01, 17 09 02 i 17 09 03, 16 01 19 tworzywa sztuczne (pozostające po demontażu pojazdów), 20 01 36 zużyte urządzenia elektryczne i elektroniczne inne niż wymienione w 20 01 21, 20 01 23 i 20 01 35. W ocenie Sądu zaliczenie wskazanych wyżej materiałów do odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy nie budzi wątpliwości - podobnie jak ich klasyfikacja poczyniona przez organy, co znajduje potwierdzenie w świetle ujawnionych okoliczności faktycznych. W sprawie nie ma także sporu co do tego, że ww. działki nie stanowią miejsca przeznaczonego do składowania odpadów. Co prawda ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "miejsca nieprzeznaczonego do składowania lub magazynowania odpadów", ani nie określił czym jest składowanie odpadów, jednak w art. 3 ust. 1 pkt 5 u.o.o. sformułowano definicję magazynowania odpadów, którym jest czasowe przechowywanie odpadów obejmujące: wstępne magazynowanie odpadów przez ich wytwórcę, tymczasowe magazynowanie odpadów przez prowadzącego zbieranie odpadów lub magazynowanie odpadów przez prowadzącego przetwarzanie odpadów. W odniesieniu do składowania odpadów można więc przyjąć, że jest to legalnie działająca instalacja (obiekt budowlany), mająca status składowiska odpadów, które z kolei zostało zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt 25 ww. ustawy, jako obiekt budowalny przeznaczony do składowania odpadów (D. Danecka, W. Radecki, Ustawa o odpadach. Komentarz, LEX/el. 2020).

W świetle powyższych uwag zasadne jest więc twierdzenie, że zarówno teren wskazanych działek jak też nie stanowią miejsca przeznaczonego do składowania lub magazynowania odpadów. Okoliczność ta nie była podważana przez skarżącego.

Jak już wyżej wskazano zgodnie z treścią art. 26 ust. 1 u.o.o., obowiązek usunięcia odpadów kierowany jest bowiem do posiadacza odpadów. Z przepisu tego nie wynika zatem konieczność ustalenia właściciela odpadów. Jednocześnie w art. 3 pkt 19 u.o.o. ustawodawca określił, że posiadaczem odpadów jest jego wytwórca lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów. W tym samym przepisie wprowadził też domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Ustawa o odpadach nie definiuje co prawda pojęcia władającego powierzchnią ziemi, jednak mając na uwadze jej art. 1, zgodnie z którym określa ona środki służące ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegające i zmniejszające negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi wynikający z wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi oraz ograniczające ogólne skutki użytkowania zasobów i poprawiające efektywność takiego użytkowania, oraz korzystając z wykładni systemowej, sięgnąć należy do definicji zawartej w art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1973). Zgodnie z tym przepisem władającym powierzchnią ziemi jest właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem – podmiot ujawniony jako władający.

Należy zwrócić uwagę, że konstrukcja przywołanych wyżej przepisów wskazuje, że celem ustawodawcy było stworzenie przepisów pozwalających na niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsc do tego nieprzeznaczonych. Dlatego też ustawodawca wprowadził w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. instytucję domniemania, że władający powierzchnią ziemi jest jednocześnie uznawany za posiadacza odpadów, w stosunku do którego można wydać decyzję w trybie art. 26 ust. 2 u.o.o. nakazującą usunięcie odpadów. Bez wprowadzonego domniemania realizacja celów ustawy stałaby się utrudniona, a nawet niemożliwa. Zasadniczym celem art. 26 ust. 2 u.o.o. jest skuteczne i szybkie usuwanie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Odpady zalegające w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania stanowią zagrożenie dla środowiska oraz zdrowia i życia ludzi (wyroki NSA z dnia: 30 sierpnia 2019 r., II OSK 2414/17, z 4 lutego 2020 r., II OSK 803/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). W związku z powyższym uznać należy, że organy kierując się wspomnianym domniemaniem z art. 3 ust. 1 pkt 19 in fine u.o.o. zasadnie wskazały na skarżącego - współwłaściciela działek na których złożono odpady - jako na władającego powierzchnią ziemi. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot. Ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. spoczywa przy tym na władającym powierzchnią ziemi. Nie można przy tym ciężaru dowodowego obalenia domniemania, jak już wyżej wskazano, przenosić na organ. Organy nie są bowiem zobowiązane do prowadzenia we własnym zakresie dochodzenia mającego na celu ustalenie podmiotu będącego posiadaczem odpadów, jeśli domniemany z mocy art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. posiadacz nie przedstawi wiarygodnych dowodów w tym zakresie (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2019 r., II OSK 816/18, CBOSA). Nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jej nieruchomości nielegalnie, to jest wbrew woli właściciela nieruchomości (wyroki NSA z dnia: 23 sierpnia 2016 r., II OSK 2936/14, 6 marca 2019 r., II OSK 816/18, 30 sierpnia 2019 r., II OSK 2414/17, 30 stycznia 2020 r., II OSK 3453/18, CBOSA).

Zdaniem Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy należy zatem uwzględnić, że skarżący w toku postępowania przed organami nie wzruszył domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. próbując w tym względzie ciężar dowodu przerzucić na organy. W ocenie Sądu zasadnie SKO uznało, że w sprawie brak jest dowodów potwierdzających, iż około 10 lat temu na nieruchomości, za rzekomą zgodą władz miasta, były gromadzone odpady w związku z budową kompleksu sportowego, które nie zostały usunięte. Organ odwoławczy zasadnie stwierdził, iż wykazane w trakcie oględzin odpady nie stanowią odpadów pochodzących z budowy kompleksu sportowego. Na nieruchomości znajdują się bowiem niesegregowane odpady komunalne zapakowane w worki foliowe, z których część jest porozrywana i wysypuje się z nich odzież, znajdują się też elementy obudowy monitorów komputerów, zużyte opony oraz części samochodowe głównie z tworzyw sztucznych, kartony, plastikowe butelki i inne odpady komunalne. Należy dodać, że samo złożenie zawiadomienia przez skarżącego o popełnieniu wykroczenia tj. utworzenia przez okolicznych mieszkańców "dzikiego wysypiska śmieci", nie sposób uznać za obalenie domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. Identycznie należy ocenić pismo M.T. z dnia [...] sierpnia 2021 r. wskazującego, że na terenie działek zostały ujawnione dokumenty wskazujące na właściciela odpadów i w związku z tym prowadzone jest przez policję postępowanie w tej sprawie. SKO zasadnie uznało, że dla obalenia domniemania, iż posiadaczem odpadów jest władający powierzchnią ziemi nie wystarczy zgłoszenie do właściwych organów zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa/wykroczenia. Należy wskazać, że w uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podał, że w miejscu składowania odpadów zidentyfikowano trzy, stulitrowe worki z dokumentami identyfikującymi ich właścicieli, a tym samym właścicieli składowanych odpadów. Z kolei w piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2022 r. pełnomocnik wskazał na sprzeczne wyjaśnienia D.W. i Ł.R. odnośnie złożenia odpadów na działkach nr [...]. Wbrew stanowisku zawartemu w skardze dla obalenia ww. domniemania nie jest wystarczająca jedyne potencjalna możliwość ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za złożenie odpadów. Jak już wyżej podniesiono, nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jej nieruchomości nielegalnie, to jest wbrew woli właściciela nieruchomości. W ocenie Sądu mając na uwadze okoliczności sprawy nie jest uzasadniony zarzut skargi, że skarżący obalił domniemanie zawarte w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. Wskazać również trzeba, że obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Władający gruntem muszą mieć świadomość obowiązku dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości.

Zgodnie z treścią art.106 § 3 p.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek strony przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Co do zasady sąd stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., orzeka na podstawie zgromadzone materiału w aktach sprawy, przedstawionego wraz z odpowiedzią na skargę.

Sąd uznał, iż nie było podstaw do uwzględnienia wniosku dowodowego zgłoszonego przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z [...] marca 2022 r., gdyż zgłoszony dowód nie jest niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy. Należy mieć również na uwadze, że dowód w postaci treści faksu z [...] listopada 2021 r. powstał po wydaniu decyzji przez organ odwoławczy ([...] października 2021 r.). Dla oceny zaskarżonej decyzji wiążący był zaś stan faktyczny i prawny obowiązujący w dniu wydania tego aktu (zasada "tempus regit actum"). W orzecznictwie wskazuje się, że sąd administracyjny, kontrolując zgodność z prawem postępowania administracyjnego i wydanej w jego wyniku ostatecznej decyzji administracyjnej, nie ma w świetle obowiązujących przepisów ani obowiązku, ani nawet uprawnienia, aby odnosić się do zdarzeń późniejszych i uwzględniać dokumenty powstałe po wydaniu zaskarżonej decyzji (wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r., II OSK 2100/16, CBOSA).

Konkludując stwierdzić należy, że organy administracji w sposób prawidłowy poczyniły wszystkie relewantne ustalenia faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego wskazanych w skardze ani do uchybienia przepisom prawa procesowego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia także wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych przyczyn skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

-----------------------

#

2