Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1490/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.), Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Stanisław Marek Pietras, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2013 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

1 U Z A S A D N I E N I E

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] marca 2013 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z [...] listopada 2012 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił S. R. (dalej jako skarżący) przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ uznał, że skarżącemu nie może zostać przyznana renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, gdyż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, które usprawiedliwiałyby nienabycie przez niego świadczenia rentowego w zwykłym trybie. Z akt sprawy wynika bowiem, że na przestrzeni 62 lat życia, skarżący posiadał udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące 21 lat i 10 miesięcy i [...] dni. W 10-leciu przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania renty w trybie zwykłym, udokumentowano tylko 2 lata 3 miesiące i [...] dni tych okresów. Organ zauważył, że [...] czerwca 1968 r. skarżący ukończył [...] lat, natomiast pierwsze zatrudnienie poparte opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne podjął [...] marca 1982 r., tj. w wieku [...] lat. Także w latach 2002-2007 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Ponadto z dniem [...] sierpnia 2009 r. skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i do czasu ustalenia całkowitej niezdolności do pracy [...] listopada 2012 r., tj. przez ponad 3 lata nie wykonywał innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Zdaniem organu, przerw w zatrudnieniu nie uzasadniają żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach nie orzeczono wobec skarżącego całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ zaznaczył ponadto, że przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna, jednakże – w ocenie Prezesa ZUS – sytuacja ta nie mogła stanowić jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu. Wskazał, że jego stan zdrowia wymaga dalszego leczenia, na które potrzebne są pieniądze, a choroba czyni go osobą całkowicie niezdolną do pracy. Podał także, że w latach, w których nie pracował, pomagał rodzicom na roli w zamian za żywność dla rodziny. Podkreślił, że nigdy nie korzystał z pomocy socjalnej, a teraz potrzebuje pieniędzy na wykup lekarstw.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2013 r. nr [...], stosując art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku.

W motywach decyzji organ podał, że przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Dokonując ponownej analizy okoliczności sprawy organ uznał, że skarżący nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu. Zwrócił uwagę, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

Z akt sprawy wynika natomiast, że w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności, na 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – został udowodniony okres wynoszący 2 lata 3 miesiące i [...] dni okresów składkowych.

W okresach od [...] czerwca 1968 r., tj. od ukończenia [...] lat do [...] lutego 1982 r., od [...] marca 2002 r. do [...] września 2007 r. i od [...] września 2009 r. do [...] listopada 2012 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżący nie wykonywał zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Analiza przebiegu ubezpieczenia doprowadziła organ do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec skarżącego w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia skarżącego lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie ubezpieczenia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ podał, że lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] grudnia 2011 r. ustalił, że skarżący był częściowo niezdolny do pracy od [...] października 2011 r. do [...] lipca 2012 r., a orzeczeniem z [...] stycznia 2013 r. ustalił, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] listopada 2012 r. i niezdolny do samodzielnej egzystencji od [...] listopada 2012 r. do [...] stycznia 2014 r. Jednocześnie organ zważył, że podnoszone schorzenia i częściowa niezdolność do pracy jedynie ograniczały, a nie uniemożliwiały skarżącemu całkowicie wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym.

Organ uznał, że obecna niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu.

Wyjaśnił, że w okresach od [...] marca 2001 r. do [...] września 2007 r. i od [...] września 2009 r. był zarejestrowany w PUP w [...] i od [...] marca 2001 r. do [...] marca 2002 r. otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych. Jednak mimo zgłoszonej gotowości do pracy, nie otrzymywał żadnych propozycji pracy. Szukał również pracy na własną rękę, ale wiek i pogarszający się stan zdrowia były barierą uniemożliwiającą jej znalezienie. Skarżący podał ponadto, że po zdaniu matury w 1970 r. studiował na [...] do [...] września 1976 r. Wniósł o ponowne rozpatrzenie jego trudnej sytuacji życiowej. W piśmie z [...] sierpnia 2013 r. skarżący ponownie zwrócił uwagę na swój bardzo zły stan zdrowia, wnioskując o przyznanie renty.

Udzielając odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego argumentację, jakiej użył w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentacji skargi, organ podał, że biorąc pod uwagę wyjaśnienia skarżącego odnośnie kontynuowania nauki do 1976 r., nadal pozostaje nieuzasadniony okres przerwy pomiędzy 1976 r. a 1982 r., kiedy skarżący nie uczył się, a w aktach organu brak jakichkolwiek danych, by wówczas pracował. Skarżący na ponad 30 lat aktywności zawodowej pozostawał w zatrudnieniu przez 2/3 tego okresu – przy czym, w ocenie organu, przyczyną przerw w zatrudnieniu nie były okoliczności szczególne. Stan zdrowia skarżącego pogorszył się nagle w 2011 r., przed tą datą brak jest danych o tym, by stan zdrowia wykluczał u skarżącego zatrudnienie. Organ podkreślił także, że skarżący nie wykazał, na czym polegała jego aktywność i determinacja w poszukiwaniu zatrudnienia, wskazując jedynie, że w 2001 r. utracił pracę z przyczyn leżących po stronie pracodawcy.

Odnosząc się do pisma z [...] sierpnia 2013 r., organ wniósł o odrzucenie skargi jako wniesionej dwukrotnie na ten sam akt prawny.

Sąd potraktował pismo z [...] sierpnia 2013 r. nie jako skargę na decyzję Prezesa ZUS z [...] czerwca 2013 r., lecz jako uzupełnienie skargi uprzednio złożonej, stąd nie podejmował czynności procesowych w celu formalnego jej załatwienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Jednocześnie, co wymaga podkreślenia wobec wniosków skargi, Sąd nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, a w szczególności nie przyznaje żadnych świadczeń.

Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści powyższego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący przez ponad 21 lat był ubezpieczonym w rozumieniu ustawy emerytalnej. Nie budzi również wątpliwości fakt, że nie ma on niezbędnych środków utrzymania, zważywszy na to, że jedynymi dochodami 2-osobowej rodziny skarżącego jest emerytura jego żony w kwocie około 900 zł. Ponadto ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy skarżący nie może podjąć zatrudnienia lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Spornym natomiast jest, czy w sprawie zostały wykazane szczególne okoliczności, które usprawiedliwiałyby nienabycie przez skarżącego świadczenia rentowego w zwykłym trybie.

Ustalanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku nie może odbywać się w zupełnym oderwaniu od przepisów regulujących przyznawanie świadczeń na zasadach ogólnych. Nie bez powodu ustawodawca posłużył się sformułowaniem wskazującym, że tylko tym ubezpieczonym, którzy "wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty", Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku. Wychodząc z zasad systemowych, na jakich oparte są założenia ubezpieczeń społecznych, których częścią jest art. 83 ust. 1 ww. ustawy, i kierując się względami wykładni funkcjonalnej, trudno byłoby przyjąć, by stwarzał on podstawę przyznawania świadczeń w drodze wyjątku w zupełnym oderwaniu od wymaganego okresu ubezpieczenia, chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych.

Artykuł 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS posługuje się stwierdzeniem, zgodnie z którym niespełnienie wymagań do uzyskania renty na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności, upoważnia ubezpieczonego (bądź pozostałego po nim członka rodziny) do ubiegania się o przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek. Oznacza to, że nie długość okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne decyduje o możliwości przyznania renty ustawowej, ale wymagany, zgodnie z art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 5 lat w przypadku osób, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Ponadto, całkowita niezdolność do pracy musi powstać w ciągu 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu ubezpieczenia (art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy). Zatem koniecznym jest legitymowanie się 5-letnim stażem ubezpieczeniowym w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy (art. 58 ust. 2 ustawy) i jest to zasada, gdy chodzi o osoby, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat oraz niezdolność ta ma powstać w czasie 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu opłacania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. O ile 18-miesięczny okres nie jest wymagany, gdy ubezpieczony posiada 25-letni staż ubezpieczeniowy (w przypadku mężczyzn; nie dotyczy jednak sytuacji skarżącego), o tyle 5-letni okres ubezpieczenia w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy jest warunkiem koniecznym. Odstępstwa od warunków ustawowych mogą być realizowane właśnie w trybie cytowanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy. Jednakże przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest tylko wtedy, gdy wymagany okres ubezpieczenia (5-letni w ostatnim 10-leciu, a także 18-miesięczny okres) usprawiedliwiają szczególne okoliczności.

Żaden przepis cytowanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone tylko indywidualnie. Konieczne jest więc wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło utrzymania oraz źródło uprawnień związanych z ubezpieczeniem, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności.

Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2001 r., II SA 3191/00, publ. LEX nr 537884).

Skarżący na przestrzeni 62 lat życia udokumentował łączny okres ubezpieczenia wynoszący 21 lat 10 miesięcy i [...] dni okresów składkowych i nieskładkowych, jednakże w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, na wymagane 5 lat, posiada jedynie 2 lata 3 miesiące i [...] dni okresów składkowych. W okresie aktywności zawodowej skarżący posiada trwającą ponad 14 lat przerwę w odprowadzaniu składki na ubezpieczenie społeczne. Przerwa ta stanowiła decydujący powód odmowy przyznania świadczenia. Skarżący na skutek tej przerwy nie wypracował wymaganych 5 lat w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy.

Przy ustalaniu prawa do renty w drodze wyjątku bierze się pod uwagę powody nienabycia świadczenia w zwykłym trybie. Niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem właśnie szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie nie zostały wykazane.

W okresie przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, czyli przed [...] listopada 2011 r. skarżący był częściowo niezdolny do pracy, ale miało to miejsce jedynie w okresie od [...] października 2011 r. do [...] lipca 2012 r. W okresie wcześniejszym, jak również do powstania całkowitej niezdolności do pracy [...] listopada 2012 r., stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwiał mu podjęcia zatrudnienia. Świadczy o tym zarejestrowanie w charakterze bezrobotnego i deklarowana przez skarżącego gotowość do podjęcia zatrudnienia. Częściowa niezdolność do pracy niewątpliwie mogła utrudniać, czy też nawet uniemożliwiać podjęcie zatrudnienia. Okres ten mógłby być kwalifikowany w kategoriach szczególnych okoliczności. Niemniej jednak, doliczając ten okres do posiadanego przez skarżącego okresu składkowego w ostatnim 10-leciu, wynoszącego 2 lata 3 miesiące i [...] dni, uzyskuje się 3 lata 1 miesiąc i 4 dni na wymagane 5 lat. Nie można natomiast uznać, by pozostały, brakujący do wymaganego, okres ubezpieczenia uzasadniały względy zdrowotne skarżącego.

Osoba, która nie może podjąć zatrudnienia lub działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu pogarszającego się czy też złego stanu zdrowia, dąży do zweryfikowania tego stanu rzeczy i potwierdzenia przez właściwe służby medyczne. Pogarszający się stan zdrowia skarżącego w okresie przerw w zatrudnieniu nie został poparty jakąkolwiek dokumentacją medyczną, by mógł być uznany za szczególną okoliczność. Jedynie konkretne dowody podjęcia leczenia w tamtym okresie, świadczące o istniejących dolegliwościach, mogłyby wskazywać na obiektywne trudności uzasadniające powstałą przerwę. Takie dowody w przedmiotowej sprawie nie zostały przedłożone.

Powoływanie się na fakt bycia osobą bezrobotną nie może być oceniane na płaszczyźnie szczególnych okoliczności. Gdyby uznać rejestrację w charakterze bezrobotnego za okoliczność szczególną, wówczas każda osoba posiadająca taki status mogłaby liczyć na świadczenie w drodze wyjątku, niezależnie od tego, czy faktycznie w tym czasie poszukiwała pracy czy też nie. Sama rejestracja w charakterze bezrobotnego nie odzwierciedla bowiem rzeczywistej aktywności osoby w poszukiwaniu pracy. Dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców pozwalają na uznanie okresu bezowocnych poszukiwań pracy jako okresu przerwy w zatrudnieniu, spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli. Chodzi zatem o przedstawienie dowodów, które potwierdzą fakt odmowy zatrudnienia w danym dniu. Trzeba przy tym zaznaczyć, że to strona zobowiązana jest wskazać organowi dowody świadczące o obiektywnych trudnościach w podjęciu pracy, przemawiające za uznaniem ich jako szczególnych okoliczności. Organ nie może "po omacku" szukać dowodów w sprawie. Prezes ZUS powinien zasadniczo dowody zweryfikować i je ocenić. Tymczasem skarżący takich dowodów nie przedstawił i na takie okoliczności w toku całego postępowania nie powoływał się. Wskazał na nie dopiero w skardze skierowanej do Sądu, nie przedkładając wszakże żadnych dowodów dla wykazania swojej aktywności w poszukiwaniu zatrudnienia. Oceny tej nie zmienia duże bezrobocie występujące w regionie, w którym zamieszkuje skarżący, gdyż dokonując analizy ostatnich 10 lat (2002-2012), trudno uznać, by w tak długim okresie czasu niemożliwym było znalezienie zatrudnienia w miejscu stałego zamieszkania lub poza nim, poza okresem, gdy skarżący prowadził działalność gospodarczą.

Nie można więc podzielić poglądu skarżącego, iż trudna sytuacja na rynku pracy była szczególną okolicznością, która uniemożliwiała mu podjęcie zatrudnienia. Zgodnie bowiem z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, bezrobocie – samo w sobie – nie stanowi szczególnej przesłanki, warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 września 2005 r., I OSK 92/05, w warunkach poważnego bezrobocia w kraju znaczna liczba osób nieposiadających stałego zatrudnienia, których stan zdrowia pogarsza się, mogłaby w trybie powołanego art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. domagać się przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W takiej sytuacji, wbrew tytułowi działu VI ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; "Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie", tryb ten stałby się nie trybem szczególnym, ale trybem powszechnym w zakresie przyznawania świadczeń. Takie stanowisko jest nie do zaakceptowania.

Skoro więc w przedmiotowej sprawie wymagany 5-letni staż ubezpieczeniowy w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy nie został w całości usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami, zatem przesłanka szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej skarżącego nie może być uznana za spełnioną i – w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy – jest to okoliczność eliminująca skarżącego z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku.

Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącego, trzeba jednak podkreślić, że sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego – co do zasady – od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej.

W takim stanie rzeczy, wydane w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe. Jakkolwiek uznaniowość w tego typu sprawach nie może być wyrazem dowolności organu w podejmowaniu decyzji, to jednak Sąd nie dostrzegł przekroczenia granic uznania administracyjnego i nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.

-----------------------

8