Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1913/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2017 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania W. K., od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] odmawiającej W. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we wsi [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 1, art. 2, art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz art. 104 kpa, decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., odmówił W. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we wsi [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Od powyższej decyzji odwołanie w terminie do Ministra Skarbu Państwa, za pośrednictwem Wojewody [...], wniósł W. K., reprezentowany przez adwokata M. P. W dniu 26 sierpnia 2008 r. (data stempla [...] Urzędu Wojewódzkiego) W. K. złożył do Wojewody [...] wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K. i K. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we wsi [...], gmina [...], powiat [...],[...].

Do wniosku W. K. załączył następujące dokumenty:

- swoje oświadczenie z dnia 18 sierpnia 2008 r. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, z którego wynika, że rekompensata ta nie została zrealizowana,

- swoje oświadczenie z dnia 18 sierpnia 2008 r. o miejscach zamieszkania na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, że pierwszym miejscem zamieszkania S. K. po przybyciu na obecne terytorium Polski w 1947 r. była [...],

- odpis karty przesiedleńczej Nr [...] , wystawionej przez Państwowy Urząd Repatriacyjny Oddział [...] z dnia [...] czerwca 1947 r., z którego wynika, że S. K., mieszkaniec wsi [...], gmina [...] , powiat [...] przesiedla się na inne miejsce zamieszkania, a wraz z nim przesiedlają się następujący członkowie jego rodziny: K. K.- żona, J. K. - syn,

- uwierzytelnioną kopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1990 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po S. K., zmarłym w dniu [...] lipca 1958 r., ostatnio stale zamieszkałym w [...], na podstawie ustawy nabyli: żona K. K. w ¼ części oraz syn J. K. w ¾ częściach, z tym, że udział spadkodawcy w majątku objętym w chwili śmierci wspólnością ustawową, dziedziczy w całości syn J. K. Z w/w postanowienia wynika również, że spadek po K. K., zmarłej w dniu [...] stycznia 1964 r., ostatnio stale zamieszkałej w [...], na podstawie ustawy nabył syn J. K. w całości,

- odpis postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. sygn. akt

[...], z którego wynika, że spadek po J. K., zmarłym w dniu [...] kwietnia 1995 r., ostatnio stale zamieszkałym w [...], na podstawie ustawy nabyli: żona T. K. oraz syn W. K. w częściach równych po 1/2 części spadku każdy z nich,

- odpis postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2008 r. sygn. akt

[...], z którego wynika, że spadek po T. K., zmarłej w dniu [...] października 1999 r., ostatnio stale zamieszkałej w [...], na podstawie ustawy nabył syn W. K. w całości,

- uwierzytelnioną kopię dowodu osobistego, z którego wynika, że W. K. posiada obywatelstwo polskie.

W aktach sprawy znajdują się następujące dokumenty przekazane Wojewodzie [...] na podstawie postanowienia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] (kopia):

- oświadczenie J. K. z dnia 8 maja 1990 r. o pozostawieniu mienia za granicą przez S. K.,

- oświadczenie J. K.,

- podanie J. K. z dnia 25 kwietnia 1990 r. złożone do Urzędu Miejskiego w [...] (data wpływu – 25 kwietnia 1990 r.) w sprawie przyznania rekompensaty za mienie pozostawione na podstawie karty przesiedleńczej Nr [...] z dnia [...] czerwca 1947 r.,

- pismo Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] maja 1990 r. nr [...],

- informacja Urzędu Miejskiego w [...] z dnia 8 maja 1990 r., z której wynika, że J. K. pobrał kserokopię karty przesiedleńczej Nr [...],

- pismo Urzędu Miasta [...]z dnia [...] października 1990 r. nr [...] do Urzędu Rejonowego w [...] dotyczące przesłania wniosku J. K. w sprawie przyznania rekompensaty za mienie pozostawione na terenach niewchodzących

w skład obecnego obszaru Państwa - do załatwienia według właściwości,

- pismo Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 1990 r. nr [...] skierowane do J. K.,

- pismo J. K. z dnia 30 sierpnia 1991 r. do Urzędu Wojewódzkiego w [...], z którego wynika, że J. K. zwraca się "o umożliwienie (...) wykupu od Skarbu Państwa obiektu mieszkalnego domku jednorodzinnego w [...]",

- pismo Urzędu Rejonowego w [...] z dnia 28 października 1991 r.

nr [...].

Prezydent Miasta [...] przesłał organowi kopie umów notarialnych: z dnia [...] maja 2012 r. (repertorium [...] , z dnia [...] lipca 1997 r. (repertorium [...]), z dnia [...] października 2012 r. (repertorium [...]), z których nie wynika, aby S. K., K. K., J. K., T. K. lub W. K. nabyli prawo własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa położonych na terenie miasta [...] z zaliczeniem na poczet ceny wartości mienia nieruchomego, pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

W aktach sprawy znajduje się oświadczenie M. M. z domu M. z dnia 14 marca 2016 r. z podpisem poświadczonym notarialnie, z którego wynika, że: "[...] było dużą wsią, S. K. należał do mieszkańców, którym się dobrze wiodło. Był kolejarzem, pracował w Polskich Kolejach. (...) Polak, katolik, kolejarz to szanowana osoba (...). Kolejarz to dobry zawód - bardzo dobrze płatny. Dlatego też stać go było na wybudowanie dużego domu i prowadzenie dużego gospodarstwa. (...) w 1947 roku zostaliśmy na siłę przesiedleni, nikt nas nie pytał o nic ani czy chcemy czy nie. Przyszli Rosjanie, przyszedł nakaz, kilka dni na spakowanie się. Zostaliśmy odwiezieni do [...], w [...] moja rodzina otrzymała Kartę Repatriancką - przesiedleńczą oraz zarejestrowanie - potwierdzenie naszego dobytku pozostawionego w [...]. Cała wieś została przesiedlona na Ziemie Odzyskane, to co zostawiliśmy zabrali ruscy. Mówili, ze granice się zmieniają (...)".

W oświadczeniu z dnia 9 marca 2016 r. R. H. z podpisem poświadczonym notarialnie wskazał, że: "Urodziłem się po wojnie z [...]. Wszystko co wiem o czasach przedwojennych to z opowiadań moich rodziców, którzy mieli gospodarstwo rolne w [...] (...) S. K. był Polakiem, katolikiem, pracował w Polskich Kolejach - był kolejarzem. (...) Po wojnie w 1947 roku S. K. wraz z rodziną oraz pozostali mieszkańcy wsi [...] zostali przez Rosjan przesiedleni. (...) Wszyscy zostali skierowani do [...] - do Urzędu Repatrianckiego, gdzie zostali zarejestrowani jako repatrianci, a dobytek pozostawiony w [...] został potwierdzony w karcie repatrianckiej. (...)".

W aktach sprawy znajduje się również oświadczenie W. K. z podpisem poświadczonym notarialnie z dnia 14 marca 2016 r., z którego wynika, że: "(...) w 1947 roku zostaliśmy na siłę przesiedleni (...)".

Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że organ I instancji uznał, że S. K. zmienił w roku 1947 miejsce zamieszkania na terytorium Polski i nie był osobą, do której odnosi się przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. ww. ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie:

1) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności białoruskiej z terytorium Polski,

2) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski,

3) układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium S.R.R. i ludności litweskiej z terytorium Polski,

4) umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, Rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR.

Zgodnie z art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów przedwojennych oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., jeżeli strona nie spełnia wymogów,

o których mowa w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie ustawodawca nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1

i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Prawo do rekompensaty na podstawie przepisów w/w ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów przedwojennych, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić oraz posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych w powyższym przepisie przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Wykładnia art. 1 ust. 1, ust. la i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wymaga uwzględnienia wprowadzonego, w tych przepisach ograniczenia. Prawo do rekompensaty przysługuje, jeżeli pozostawiono nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z powodu wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą

w 1939 r. Wypędzenie lub opuszczenie pozostawać zatem musi bezpośrednio (art. 1 ust. 1 ustawy) lub pośrednio w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

Ze składanych przez Stronę pism wynika, że ubiega się ona o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez S. K., położoną we wsi [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], która została pozostawiona w wyniku tzw. akcji ,,Wisła" w 1947 r. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalił, że powyższy przypadek nie jest objęty zakresem ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

W odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości organ wskazał, że była ona położona na terenie wsi [...], która aktualnie znajduje się na [...]. Z obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. określającej zasady "realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że jej zakresem objęte są przypadki wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą

w 1939 r., o czym stanowi art. 1 ww. ustawy.

Kwestie dotyczące nieruchomości pozostawionych przez obywateli polskich w związku z. tzw. akcją "Wisła" były uregulowane dekretem z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. z 1949 r. Nr 46, poz. 339 ze zm. Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 71). Zgodnie z w/w dekretem władza państwowa przejmowała nieruchomości ziemskie na własność, jeżeli nie pozostawały one w faktycznym władaniu właścicieli. Wymieniony dekret stanowił także podstawę do przydzielania gospodarstw, działek, mienia nierolniczego na terenie Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska właścicielom utraconych nieruchomości. Zgodnie z art. 5 ust. 1 w/w dekretu byłym właścicielom i współwłaścicielom nieruchomości, przejętych na własność Państwa z mocy niniejszego dekretu, służyło wyłącznie prawo:

1) do otrzymania na własność gospodarstw (działek) z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańsk (Dz. U. R.P. Nr 49, poz. 279), z pierwszeństwem przed innymi osobami,» z wyjątkiem osób, wymienionych w art. 10 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944 r., w art. 18 ust. 1 pkt 1-4 i ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1946 r. oraz w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia

16 czerwca 1948 r. o uprawnieniach osób, które przed dniem 13 września 1944 r. otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej (Dz. U. R.P. Nr 33, poz. 222),

2) bądź też nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańsk (Dz. U. R. P. Nr 71, poz. 389) pierwszeństwem przed innymi osobami z wyjątkiem osób wymienionych w art. 7 tego dekretu.

Taka możliwość istniała do czasu zmiany w/w dekretu, tj. do dnia 5 kwietnia 1958 r. Z tą datą wygasły uprawnienia osób przesiedlonych w ramach akcji "Wisła" do uzyskania ekwiwalentu za pozostawione nie ruchomości. W zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] prawidłowo ustalił, że do innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. nie można zaliczyć następstw prawnych pozostawienia nieruchomości przez osoby wysiedlone w ramach "Akcji Wisła". Do tego zakresu spraw przyjęto odrębną regulację.

Zdaniem organu wysiedlenie S. K. w 1947 r., o czym świadczy jego karta przesiedleńcza nr [...] wydana w dniu 19 czerwca 1947 r., nie miało związku z wojną rozpoczęta w 1939 r., lecz z przeprowadzoną w 1947 r. z inicjatywy ówczesnych władz Polski ww. akcją militarną, wymierzoną przede wszystkim w ludność narodowości ukraińskiej przebywającą na terytorium RP, której celem było rozproszenie tej ludności na terenach obejmujących północne Ziemie Odzyskane. Organ odwoławczy podniósł ustalenie dokonane przez Wojewodę w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie brak jest zatem zdaniem organu podstaw do przyznania skarżącemu prawa do rekompensaty ze względu na fakt, że nieruchomość położona w miejscowości [...], w gminie [...], znajdowała się w granicach Polski. Wysiedlenie S. K. nie wiązało się więc z opuszczeniem przez niego byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pozostawienie przez S. K. nieruchomości we wsi [...] nastąpiło w ramach przesiedlenia na ówczesnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie miało związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., co skutkuje odmową potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty. Skoro właściciel nieruchomości nie spełnił przesłanek, o których mowa w art. 2 ustawy, to nie mógł nabyć prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Tym bardziej prawa do rekompensaty nie mógł nabyć jego spadkobierca. W związku z tym organ, zgodnie z art. 7 ust. 2 ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. zobowiązany był wydać decyzję odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty. Odnośnie zarzutu, iż: "Podstawą rozstrzygnięcia być powinien art. 1 ust. 3 ustawy", organ wskazał, iż art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie ma ust. 3. Z opisu strony można wywnioskować, iż wskazany przez skarżącego art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., jest w istocie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.: "Przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., byty zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej."

Z powyższego przepisu wprost wynika, czego strona zdaje się nie zauważać, iż inne okoliczności związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. mają zastosowanie do osób, które były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z ogólnie dostępnej wiedzy historycznej w 1947 r. wieś [...], z której S. K. został wysiedlony, aż do 1951 r. znajdowała się w granicach Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem zarzut dotyczący podstawy rozstrzygnięcia przyjętej przez organ I instancji w zaskarżonej decyzji jest w ocenie organu odwoławczego nieuzasadniony.

Odnośnie zarzutu strony dotyczącego, przyjętej przez organ I instancji błędnej podstawy rozstrzygnięcia organ wskazał, iż z materiału dowodowego wynika, że (karta przesiedleńcza Nr [...] z dnia [...] czerwca 1947 r.), S. K. poprzednik prawny strony został przesiedlony z terytorium znajdującego się przed wybuchem wojny, jak i po jej zakończeniu w 1945 r. oraz w chwili przesiedlenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. "Akcja Wisła" była prowadzona na obszarze dawnego Województwa [...] przez władze Rzeczypospolitej Polskiej. Zaś wieś [...], z której wysiedlono S. K., aż do chwili podpisania umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zmianie odcinków terytoriów granicznych w dniu 15 lutego 1951 r. znajdowała się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej., Z powyższego wynika, że S. K. został wysiedlony, aż 4 lata przed podpisaniem ww. umowy, zatem zdaniem organu jego wysiedlenie nie miało nic wspólnego z ww. umową, która w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. jest wpisana jako jedna z przesłanek, na podstawie których można otrzymać prawo do rekompensaty.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2016 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. K. zarzucając jej:

1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że J. K. został wysiedlony z miejscowości [...] w ramach tzw. Akcji "Wisła", co zdaniem organu, wyklucza możliwość dochodzenia rekompensaty,

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, a to

a. art. 77 § 1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego i brak obiektywnej jego oceny, co doprowadziło Organ do wniosku, że wysiedlenie S. K. miało miejsce w ramach tzw. Akcji "Wisła",

b. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyraźnego wskazania przez Organ w uzasadnieniu wydanej decyzji okoliczności świadczących o tym, że do wysiedlenia doszło w ramach Akcji "Wisła",

3) naruszenie art 1, art. 2, art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, polegające na błędnej wykładni pojęć "obecne granice Rzeczpospolitej Polskiej" oraz "byłe terytorium Rzeczpospolitej Polskiej" a to poprzez uznanie, że nakazują one badanie tego czy w 1947 roku dane tereny leżały na ówczesnym terytorium Polski, podczas gdy jedynym właściwym kryterium porównawczym, są obecne czyli istniejące w dacie wejścia w życie ustawy granice Polski,

4) naruszenie art. 7 ust. 2 w związku z art. 1 ust. 1 i ust 2, art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej poprzez odmowę przyznania prawa do rekompensaty,

wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] i przekazanie sprawy organowi I instancji celem wydania postanowienia w przedmiocie przysługiwania wnioskodawcy prawa do rekompensaty.

W uzasadnieniu podniesiono, że Minister nie wskazał z czego wywiódł, że rodzinę skarżącego wysiedlono w ramach Akcji "Wisła". Zdaniem skarżącego dowodem na to nie może być "karta przesiedleńcza", która wydawana była w różnych sytuacjach.

Zdaniem skarżącego okoliczność, że Akcja "Wisła" miała miejsce w 1947 roku i obejmowała m. in. przedmiotowe tereny nie oznacza, że każda osoba, która w tym czasie przeniosła się w spokojniejsze obszary, musi być uważana za przesiedloną w ramach Akcji "Wisła". W toku postępowania dowodowego skarżący wykazał, że jego dziadek był kolejarzem, który ze względu na miejsce i charakter pracy był poddawany licznym szykanom ze strony Rosjan. Linia kolejowa, przy której pracował miała bowiem strategiczne znaczenie. To te szykany i niebezpieczeństwo ze strony Rosjan stały się powodem ucieczki rodziny K. Nie było to następstwem działania władz polskich ani nie wynikało z aktywności polskich sił wymierzonych w ludność ukraińską (łemkowską i in.). S. K. był Polakiem i uciekał przed Rosjanami - taki obraz rzeczy jest sprzeczny z tym, czym była, kto ją przeprowadzał i jak przebiegała Akcja "Wisła".

Skarżący ponadto poddaje krytyce sposób rozumienia pojęcia "byłe terytorium", "obecne granice" Rzeczpospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącego bez znaczenia jest okoliczność, czy w 1947 roku miejscowość [...] leżała już na "byłych" czy jeszcze nie na "byłych" terenach Polski. Nie ma żądnych przesłanek, aby ustawodawca, uchwalając ustawę z 2005 roku posługiwał się odniesieniem czasowym innym niż to wynikające ze zwykłej chronologii. Jeżeli zatem w ustawie jest mowa o "obecnych granicach", to nie można zdaniem skarżącego przez to rozumieć innych granic niż te z 2005 roku. Przeciwieństwem "obecnych granic" są "byłe granice" czyli "byłe terytorium" czyli takie, które w Polsce było, a obecnie w Polsce już nie jest. To co jest "byłe" można ocenić z perspektywy 2005 roku w odniesieniu do 1939 roku. Zdaniem skarżącego osoba, która w dniu 2 września 1939 roku opuszczała [...] w ucieczce przed (jak się jeszcze wtedy wydawało) Niemcami opuszczała tereny ówcześnie cały czas stanowiące Polskę. Nie ma tymczasem żadnej wątpliwości co do tego, że taka osoba może się starać o rekompensatę. Wnoszącemu skargę są znane poglądy orzecznictwa w powyższej materii. Mając jednak na uwadze przedstawione argumenty, warto je jeszcze poddać pod rozwagę Sądu.

Nie wydaje się ulegać żadnej wątpliwości, że w sytuacji, w której S. K. był prześladowany przez Rosjan w okresie tuż po zakończeniu działań wojennych w celu mającym związek z kształtowaniem się powojennego "ładu", to powiązanie losów migracyjnych rodziny K. z wybuchem II wojny światowej jawi się mocniej niż jaskrawo. I pozwala na uznanie skarżonej decyzji za błędną.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z póżn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to w dacie jego wydania. Sąd administracyjny kontroluje zatem legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Natomiast zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów uznać należy, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem.

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z póżn. zm.), w art. 1 ust. 1, określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. układów republikańskich z 1944 r. i umowy z dnia 6 lipca 1945 r. - enumeratywnie w nim wymienionych. Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., jak również osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1 a i 2).

Z kolei, zgodnie z art. 2 powołanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1;

2) posiada obywatelstwo polskie.

W myśl art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Należy podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty noże zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie wskazane wyżej przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty art. 7 ust. 2 ustawy).

W rozpoznawanej sprawie podstawą odmowy uwzględnienia wniosku W. K. było ustalenie przez organy obydwu instancji, że ojciec skarżącego S. K. nie repatriował się w ramach układów i umowy - wymienionych w art. 1 ust. 1, które to stanowisko nie kwestionuje strona skarżąca, a Sąd rozpoznający sprawę - je popiera. W sprawie niniejszej przesiedlenie S. K. nie miało miejsca także w ramach umowy pomiędzy Rzeczypospolitą Polską, a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia15 lutego 1951 r. o czym świadczy karta Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w [...] z dnia [...] czerwca 1947 r., a więc z okresu poprzedzającego zawarcie ww. umowy z 1951 r., w którym to czasie (czerwiec 1947 r.) wieś [...] leżała w granicach Polski (w ramach gminy [...] , w powiecie [...] w województwie [...]). To stanowisko także zyskuje aprobatę Sądu.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do dwóch kwestii: po pierwsze, czy repatriacja S. K. (jak twierdzi strona skarżąca), miała miejsce na skutek okoliczności określonych w art. 1 ust. 2, oraz czy okoliczność wskazana w art. 2 pkt 1 ustawy (przynależność danej miejscowości do danego terytorium) bada się na dzień 1 września 1939 r. i dzień jej opuszczenia, czy też dzień składania wniosku, bądź wydania decyzji administracyjnej.

I tak, zgodzić się należy z Ministrem Skarbu, iż przesiedlenie S. K. w czerwcu 1947 r. miało miejsce w ramach tzw: akcji "Wisła". Świadczy o tym karta przesiedleńcza z dnia [...] czerwca 1947 r., na której wprawdzie organ repatriacyjny nie dokonał wprost takiej adnotacji, nie mniej jednak biorąc pod uwagę treść zapisów zamieszczonych w karcie, oraz miejsce położenia wsi [...], Sąd przychyla się do stanowiska organu w tej kwestii. Faktem historycznym oraz powszechnie znanym jest bowiem, że bezpośrednią przyczyną przesiedleń w ramach akcji "Wisła" były działania ukraińskich organizacji nacjonalistycznych. Celem tej akcji było wysiedlenie ludności, głównie ukraińskiej z południowo - wschodnich obszarów Polski i likwidacja oddziałów UPA. Wiadomo również, że akcja ta dotknęła także obywateli polskich oraz inne mniejszości narodowe. Podkreślić przy tym należy, że geneza konfliktu pomiędzy Polakami a Ukraińcami sięga 1918 r., kiedy po odzyskaniu przez Polskę niepodległości ukraińskie organizacje nacjonalistyczne zaczęły zgłaszać pretensje do odzyskanych przez Polskę ziem południowo - wschodnich, Z kolei wybuch II wojny światowej spowodował zwiększenie aktywności tych organizacji oraz podjęcie działań zbrojnych przeciwko Polakom. Jednakże przesiedlenie w ramach akcji Wisła nie jest objęte dyspozycją art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przepis ten dotyczy wszystkich przypadków, nie objętych układami i umowami, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 1 a, a mającymi cechy przymusowej utraty własności, przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowym z wojną rozpoczęta w 1939 r. Sąd zauważa, iż konkretna przyczyna skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, pobór do wojska. Czego strona skarżąca nie wykazała i nie wskazuje na to materiał dokumentacyjny sprawy. Wbrew zarzutom skargi nie wszystkie przesiedlenia, w tym mające miejsce po II wojnie światowej, mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy. Należy odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od zdarzeń, na które wojna miała wpływ pośredni.

Wyżej wskazany przepis art. 1 dotyczy osób, które były zmuszone do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Bezspornym jest, że ojciec skarżącego został przesiedlony w czerwcu 1947 r. z terenu, który do 1951 r. był w granicach Polski i niewątpliwie tej przesłanki nie bada się na dzień składania wniosku, czy też wydawania decyzji administracyjnej.

Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę nie podziela stanowiska skarżącego dotyczącego wykładni pojęć "obecne granice Rzeczypospolitej Polskiej" oraz "byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej", według którego jedynym właściwym kryterium porównawczym, są obecne czyli istniejące w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej granice Polski. W tej kwestii Sąd w pełni podziela stanowisko organów obu instancji, że należy badać, czy dany teren w 1947 r. leżał czy też nie leżał na ówczesnym terytorium Polski.

Trafne jest zatem stanowisko organów, że skoro właściciel nieruchomości nie spełnił przesłanek o których mowa w art. 2 ustawy, to nie mógł nabyć prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Tym bardziej prawa do rekompensaty nie mogli nabyć jego spadkobiercy.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji.