Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1118/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Teza: 1. Jeżeli beneficjent do 30 czerwca 2013 r. otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne przyznane decyzją ostateczną, opartą o określoną i dopuszczalną prawnie wykładnię ustawy o świadczeniach rodzinnych i zarazem decyzję wydaną w warunkach faktycznie usprawiedliwionych (ze względu na rzeczywistą opiekę beneficjenta świadczenia nad niepełnosprawnym), to przyznając obecnie zasiłek dla opiekunów w niezmienionym stanie faktycznym, organ nie może kwestionować tej przyjętej wcześniej w takim stanie faktycznym wykładni. Zasiłek dla opiekunów należy bowiem przede wszystkim postrzegać jako świadczenie rekompensujące słusznie nabyte, ale niekonstytucyjnie odebrane, świadczenie pielęgnacyjne; natomiast wtórnie dopiero jako świadczenie nowe.

2. Zasiłek dla opiekunów służy przede wszystkim restytucji dotychczasowego uprawnienia opiekuńczego. Odmowa więc zasiłku dla opiekunów osobie, która świadczeń opiekuńczych nie nadużywała, prowadzi do rezultatu niweczącego wskazania wyroku K 27/13. W istocie bowiem prowadziłaby do braku pełnego zrekompensowania szeroko rozumianych świadczeń opiekuńczych tym osobom, które świadczeń tych nie nadużywały i które zdaniem Trybunału nie powinny być ich pozbawione ze względu na konstytucyjnie chronioną zasadę ochrony praw nabytych i zaufania do organów państwa.

TEZY

1. Jeżeli beneficjent do 30 czerwca 2013 r. otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne przyznane decyzją ostateczną, opartą o określoną i dopuszczalną prawnie wykładnię ustawy o świadczeniach rodzinnych i zarazem decyzję wydaną w warunkach faktycznie usprawiedliwionych (ze względu na rzeczywistą opiekę beneficjenta świadczenia nad niepełnosprawnym), to przyznając obecnie zasiłek dla opiekunów w niezmienionym stanie faktycznym, organ nie może kwestionować tej przyjętej wcześniej w takim stanie faktycznym wykładni. Zasiłek dla opiekunów należy bowiem przede wszystkim postrzegać jako świadczenie rekompensujące słusznie nabyte, ale niekonstytucyjnie odebrane, świadczenie pielęgnacyjne; natomiast wtórnie dopiero jako świadczenie nowe.

2. Zasiłek dla opiekunów służy przede wszystkim restytucji dotychczasowego uprawnienia opiekuńczego. Odmowa więc zasiłku dla opiekunów osobie, która świadczeń opiekuńczych nie nadużywała, prowadzi do rezultatu niweczącego wskazania wyroku K 27/13. W istocie bowiem prowadziłaby do braku pełnego zrekompensowania szeroko rozumianych świadczeń opiekuńczych tym osobom, które świadczeń tych nie nadużywały i które zdaniem Trybunału nie powinny być ich pozbawione ze względu na konstytucyjnie chronioną zasadę ochrony praw nabytych i zaufania do organów państwa.


SENTENCJA

Dnia 21 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2014 roku sprawy ze skargi H.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 19 sierpnia 2014 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 sierpnia 2014 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania H.G., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. (zwanego dalej "Wójtem") z dnia 27 czerwca 2014 r., [...], którą odmówiono odwołującej się przyznania zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad jej matką S.A..

Powyższe decyzje w wydano w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia 6 czerwca 2014 r. H.G. wystąpiła do Wójta (Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej) o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna zgodnie z przepisami ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567 – dalej "u.u.w.z.") w związku z opieką nad matką S.A.. Do wniosku załączyła między innymi: odpis skrócony aktu małżeństwa S.A. i S.A., oświadczenie S.A., w którym stwierdził on, że nie legitymuje się żadnym stopniem niepełnosprawności, akt zgonu S.A. oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności S.A..

Decyzją z dnia 27 czerwca 2014 r., Wójt – powołując się na art. 2, art. 4, art. 5, art. 6, art. 10 u.u.w.z. w związku art. 17, art. 23, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 roku, poz. 1456 ze zm. – dalej "u.ś.r.") – odmówił przyznania H.G. zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką S.A.. W uzasadnieniu organ wskazał, że

S.A. posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 24 sierpnia 2011 r., [...]. Organ zaznaczył dalej, że wnioskodawczyni posiadała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które następnie wygasło z dniem 30 czerwca 2013 r. Nabyła je na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie [...], którą przyznano świadczenie pielęgnacyjne na stałe od 1 maja 2012 r.

Wójt wyjaśnił dalej, że z datą 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.u.w.z. zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Art. 2 ust. 2 u.u.w.z. stanowi, że zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Dalej Wójt wyjaśnił, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. określa, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odnosząc powyższe do sprawy organ zaznaczył, że H.G. do złożonego wniosku o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką S.A. dołączyła kserokopię aktu małżeństwa, zgodnie z którym S.A. pozostawała do dnia zgonu (to jest do dnia 16 grudnia 2013 r.) w związku małżeńskim ze S.A., który z kolei nie legitymuje się żadnym stopniem niepełnosprawności.

Odwołanie od decyzji Wójta wniosła H.G. Wskazała, że na skutek jej wniosku wydano decyzję odmowną co do świadczenia dla opiekunów, pomimo że sytuacja, w której się znajduje, nie uległa zmianie (względem jej sytuacji we wcześniejszym okresie, gdy ustalano świadczenie pielęgnacyjne). H.G. wyjaśniła, że jej matka legitymowała się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 24 sierpnia 2011 r., [...] zaliczającym ją do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym (na stałe). Mimo, że matka miała męża (ojca skarżącej), to nie było on w stanie zapewnić jej należytej opieki. H.G. zaznaczyła, że musiała wstawać o 6 rano, żeby podjąć opiekę nad matką (podać leki, przygotować śniadanie, pomóc w porannej toalecie). Co więcej, podobną opiekę musiała zapewnić ojcu (którym opiekuje się do tej pory). Skarżąca jednoznacznie podkreśliła, że fakt pozostawania S.A. w związku małżeńskim nie miała znaczenia dla jej opieki, gdyż jej mąż nie był w stanie zapewnić jej pomocy. H.G. dodała, że ojciec posiada obecnie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem skarżącej ten ostatni fakt potwierdza tylko, że niezasadnym była odmowa przyznania jej zasiłku dla opiekuna.

Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej "K.p.a.") Kolegium stwierdziło, iż stanowisko organu pierwszej instancji jest trafne. Organ odwoławczy - opisując ustalony stan faktyczny - przyznał między innymi, że skarżąca zamieszkiwała wraz z matką oraz ojcem i faktycznie sprawowała opiekę; ponadto była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego na stałe, które wygasło z mocy prawa w dniu 30 czerwca 2013 r. Jednocześnie organ wskazał, że osoba wymagająca opieki do dnia zgonu pozostawała w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dalej Kolegium - powołując się na przepisy u.u.w.z. oraz u.ś.r. - stwierdziło, że osoba wymagająca opieki nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. według treści obowiązującej w dniu 31 grudnia 2012 r., co w konsekwencji wyklucza to H.G. z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku dla opiekuna i to pomimo spełniania pozostałych przesłanek uzyskania świadczenia i bez względu na fakt sprawowania opieki. Organ dodał, że z faktem samego sprawowania opieki nie wiąże się automatycznie prawo do rekompensaty finansowej ze strony państwa ze środków publicznych w formie zasiłku dla opiekuna w razie niespełnienia wszystkich wymaganych przesłanek, które muszą zachodzić łącznie.

W skardze H.G. podniosła, że nie zgadza się z decyzją. Podkreśliła, iż jeżeli miała wcześniej przyznane świadczenie pielęgnacyjne na stałe z tytułu opieki nad matką, to powinna również otrzymać zasiłek dla opiekuna z dniem 1 lipca 2013 r. do dnia zgonu matki, to jest do dnia 16 grudnia 2013 r. H.G. zaakcentowała, iż w tym okresie sprawowała opiekę nad matką, a także nad ojcem, który już wówczas był bardzo chory (skarżąca opisała jego stan zdrowia) i nie był w stanie opiekować się żoną S.A.. H.G. dodała, że w omawianym wyżej okresie nie wiedziała, iż powinna załatwiać dokumentację dotyczącą niepełnosprawności ojca, który wymagał opieki takiej jak matka. W końcowej części skargi skarżąca wskazała, że jej ojciec S.A. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 25 kwietnia 2014 r. Kopię tego orzeczenia H.G. załączyła do skargi.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. W uzasadnieniu podkreśliło też, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien podlegać ścisłej interpretacji językowej, a poddanie go interpretacji rozszerzającej prowadzi do rezultatów sprzecznych z założeniem ustawodawcy. Organ dodał też, że przepisy u.ś.r. mają charakter regulacji związanych, co wyklucza możliwość wydawania decyzji uznaniowych.

W toku rozprawy H.G. podtrzymała wnioski i twierdzenia zawarte w skardze, a nadto podniosła, że nie uzyskała wcześniej orzeczenia o niepełnosprawności ojca potwierdzającego opiekę nad matką, gdyż nikt od niej takiego dokumentu nie wymagał.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżonej decyzji jest prawo do zasiłku dla opiekuna określone w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U., poz. 567). Zgodnie z art. 1 tej ustawy określa ona "warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". Art. 2 ust. 1 u.u.w.z. stanowi z kolei, że "zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r."

Mając na uwadze powyższe, nie budzi wątpliwości, że ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wiąże się z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., K 27/13, który orzekł, że przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) – na podstawie których wygasły dotychczasowe decyzje o świadczeniach pielęgnacyjnych – są niezgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z uzasadnieniem wyroku Trybunału przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją, to jest przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które świadczenie to utraciły od dnia 1 lipca 2013 r., wymagało bezzwłocznej interwencji ustawodawcy, który powinien wprowadzić stosowne korekty w systemie prawnym.

W niniejszej sprawie odmówiono H.G. przyznania zasiłku dla opiekunów za okres od 30 lipca 2013 r. do dnia śmierci matki objętej opieką (do dnia 16 grudnia 2013 r.) powołując się na art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 u.u.w.z. oraz przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Zgodnie ze wskazanym wyżej art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 u.u.w.z. "Zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.".

Z kolei art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu z 31 grudnia 2012 r. stanowi, iż "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli [...] osoba wymagająca opieki [...] pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy uznały niejako za oczywiste, że skarżącej nie przysługuje zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką S.A. w okresie od 1 lipca 2013 r. do dnia jej śmierci, to jest 16 grudnia 2013 r.

Organy ustaliwszy, że w tym okresie objęta opieką S.A. pozostawała w związku małżeńskim ze S.A., który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyjęły, iż uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego było wyłączone ze względu na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który znajduje zastosowanie w związku z odesłaniem w art. 2 ust. 2 pkt 1 u.u.w.z., a tym samym nie można było przyznać wnioskowanego świadczenia dla opiekunów.

W ocenie Sądu argumentacja organów nie jest prawidłowa, zwłaszcza gdy uwzględni się szczególne okoliczności sprawy, oraz fakt, że wniosek H.G. dotyczył świadczenia stanowiącego docelowo rekompensatę za niekonstytucyjnie "wygaszone" świadczenie pielęgnacyjne.

W sprawie bezspornym jest, że decyzją z dnia 18 czerwca 2014 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie przyznało H.G. (w decyzji wskazano drugie imię skarżącej D. – uw. WSA) świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką S.A. od 1 maja 2012 r. – na stałe. W uzasadnieniu tej decyzji dostrzeżono pewne wątpliwości jakie wiązały się ze stosowaniem przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jednakże powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2010 r., II SA/Po 212/10, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 722/09 orzeczenia.nsa.gov.pl) uznano, że w stanie faktycznym sprawy dopuszczalna i konieczna jest taka wykładnia tego przepisu, która umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na objętego opieką małżonka, jeżeli drugi małżonek ze uwagi na wiek lub stan zdrowia nie jest w stanie sprawować nad nim opieki.

Pokreślić w tym miejscu trzeba, że rozpatrując wniosek o przyznanie H.G. zasiłku dla opiekunów, który przysługuje jej niejako "w miejsce" świadczenia pielęgnacyjnego, organy ponownie oceniają dokładnie ten sam stan faktyczny i operują dokładnie tymi samymi normami prawnymi (ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów nakazuje sięgać do ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu z 31 grudnia 2012 r.), jak we wcześniejszej sprawie dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego. Organy przyjęły jednak radykalnie odmienną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Zdaniem Sądu takie działanie należy uznać za nieprawidłowe.

Jak już wskazano, w niniejszej sprawie o świadczenie dla opiekunów ubiega się osoba, której już wcześniej przysługiwało szeroko rozumiane świadczenie opiekuńcze w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, które wygasło z końcem czerwca 2013 r. na mocy niezgodnego z ustawą zasadniczą art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548).

Podkreślić trzeba, że przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, którym "wygaszono" dotychczasowe świadczenia pielęgnacyjne, było stwierdzenie, iż ustawodawca dopuścił się do naruszenia praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Z całokształtu rozważań Trybunału zawartych w wyroku K 27/13 wynika, że uznał on zastosowanie przyjętego w nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych rozwiązania za nieadekwatne do celu, jakim było wyeliminowanie nadużyć związanych z pobieraniem świadczeń pielęgnacyjnych przez osoby w rzeczywistości nie świadczące opieki. Trybunał z jednej strony wskazał, że "w imię wartości doniosłych konstytucyjnie ustawodawca może wyjątkowo odstąpić od zasady stabilności decyzji administracyjnych, modyfikując je na niekorzyść jednostki, a nawet wygasić wynikające z nich prawa podmiotowe", jednakże zaraz dodał, że "warunkiem koniecznym takiego zabiegu jest jednak działanie w celu urzeczywistnienia jakiejś normy konstytucyjnej, w sposób niearbitralny, oraz zagwarantowanie mechanizmów ochronnych podmiotom, których sytuacja uległa pogorszeniu. W związku z tym Trybunał Konstytucyjny uznał, że nie przekonuje teza, że dopiero wygaszenie wszystkich decyzji administracyjnych i poddanie wymogom nowej regulacji podmiotów posiadających dotychczas uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego pozwoliło na ograniczenie kręgu osób, które nie sprawują faktycznej opieki nad osobą niepełnosprawną, a zarazem korzystają ze świadczeń, przez co nadużywają środków publicznych".

Mając na uwadze powyższe, przyjmując za punkt wyjścia opisane przez Trybunał zasady konstytucyjne takie jak zasada ochrony praw nabytych oraz zasada zaufania obywatela do Państwa, uznać należy za niedopuszczalne ograniczanie dostępu do świadczeń opiekuńczych (obecnie w postaci zasiłku dla opiekunów) osobom, którym te świadczenia (w postaci świadczeń pielęgnacyjnych) przysługiwały do końca czerwca 2013 r. na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych i wobec których nie można wykazać, że świadczeń tych nadużywały.

Innymi słowy, jeżeli beneficjent do 30 czerwca 2013 r. otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne przyznane na stałe decyzją ostateczną, opartą o określoną i dopuszczalną prawnie wykładnię ustawy o świadczeniach rodzinnych i zarazem decyzję wydaną w warunkach faktycznie usprawiedliwionych (ze względu na rzeczywistą opiekę beneficjenta świadczenia nad niepełnosprawnym), to przyznając obecnie zasiłek dla opiekunów w niezmienionym stanie faktycznym, organ nie może kwestionować tej przyjętej wcześniej w takim stanie faktycznym wykładni. Zasiłek dla opiekunów należy bowiem przede wszystkim postrzegać jako świadczenie rekompensujące słusznie nabyte, ale niekonstytucyjnie odebrane, świadczenie pielęgnacyjne; natomiast wtórnie dopiero jako świadczenie nowe. Zasiłek dla opiekunów służy przede wszystkim restytucji dotychczasowego uprawnienia opiekuńczego. Odmowa więc zasiłku dla opiekunów osobie, która świadczeń opiekuńczych nie nadużywała, prowadzi do rezultatu niweczącego wskazania wyroku K 27/13. W istocie bowiem prowadziłaby do braku pełnego zrekompensowania szeroko rozumianych świadczeń opiekuńczych tym osobom, które świadczeń tych nie nadużywały i które zdaniem Trybunału nie powinny być ich pozbawione ze względu na konstytucyjnie chronioną zasadę ochrony praw nabytych i zaufania do organów państwa.

Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy trzeba mieć na względzie, że decyzja Kolegium z dnia 18 czerwca 2012 r., [...] statuowała dla H.G. prawo nabyte, jako takie chronione konstytucyjnie, które nie powinno być odebrane, np. z takich powodów jak zmiana polityki przyznawania świadczeń, czy z powodu wykładni przepisów. Co więcej, H.G. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w zaufaniu do organów państwa jako świadczenie należne i ze względu na nie, między innymi, kształtowała swoją sytuację osobistą i zawodową na przyszłość.

Sąd dodatkowo zauważa, że żadne okoliczności sprawy nie wskazują też, że skarżąca jest osobą, która faktycznie nadużywała świadczeń opiekuńczych (świadczenia pielęgnacyjnego) przyznanych jej decyzją administracyjną, a więc osobą, która w świetle wyroku Trybunału K 27/13 nie zasługiwałaby na objęcie jej konstytucyjną ochroną ze względu na ochronę praw słusznie nabytych i skonkretyzowanych decyzją administracyjną. Uwypuklenia wymaga fakt, iż w decyzji Kolegium objętej skargą organ ten jednoznacznie ustalił, że H.G. rzeczywiście świadczyła opiekę nad matką do dnia zgonu, a ustalenia tego nigdy nie podważono. Nie podważono też ustaleń wynikających z decyzji z dnia 18 czerwca 2012 r., [...], z której wynikało, że już w 2012 r. S.A., a więc mąż S.A., ze względu na stan zdrowia nie był w stanie opiekować się małżonką.

Podsumowując - w sprawie nie wykazano, iżby jakiekolwiek ustalenia decyzji z dnia 18 czerwca 2012 r. były błędne, bądź by nastąpiła jakakolwiek zmiana stanu faktycznego względem sytuacji skarżącej jaka istniała w dacie, gdy przyznawano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne (następnie wygaszone). Odmowa zasiłku dla opiekuna podyktowana została natomiast tylko i wyłącznie przyjęciem radykalnie odmiennej, aniżeli dotychczas przyjęta w decyzji o świadczeniu pielęgnacyjnym, interpretacji przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. W konsekwencji powstał stan nie do zaakceptowania w świetle zasad konstytucyjnych uwypuklonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 27/13: skarżąca, która należała do kręgu osób rzeczywiście świadczących opiekę nad osobą bliską wymagającą tej opieki, została pozbawiona świadczeń opiekuńczych.

W niniejszej sprawie występuje jeszcze jedna okoliczność, która rzutuje na całokształt sprawy. W toku rozprawy skarżąca wskazała, że "nie uzyskała wcześniej orzeczenia o niepełnosprawności ojca uniemożliwiającej mu opiekę nad matką, bo nikt wcześniej takiego orzeczenia nie wymagał". W ocenie Sądu stwierdzenie to jest nie bez znaczenia. Choć oczywiście H.G. co do zasady nie może zasłaniać się nieznajomością prawa w celu wywiedzenia swych uprawnień (ignorantia iuris nocet), to jednak nie może ujść z pola widzenia fakt, że to właśnie względem niej organ administracji publicznej (Kolegium) w ostatecznej decyzji administracyjnej z dnia 18 czerwca 2012 r., [...] orzekł, że w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych orzeczenie o niepełnosprawności S.A. nie jest przeszkodą do korzystania przez skarżącą na stałe ze świadczeń pielęgnacyjnych z tytułu opieki nad S.A.. W takich okolicznościach H.G. miała prawo od dnia 18 czerwca 2012 r. zakładać, że spełnia warunki określone w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i z tego powodu mogła nie podejmować starań o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla ojca S.A.. Przyjmowanie obecnie ze skutkiem wstecznym, że skarżąca warunku określonego w tym przepisie jednak nie spełnia, naruszałoby więc jaskrawo zasadę zaufania obywatela do organów państwa.

Uzupełniając powyższe Sąd wyjaśnia, że nie miał wątpliwości, co do tego, że wcześniejsza decyzja o przyznaniu H.G. świadczenia pielęgnacyjnego kształtowała dla skarżącej skonkretyzowane i słusznie nabyte prawo. Słuszności nabycia prawa do tego świadczenia nie podważa fakt, że w orzecznictwie zgłasza się nieraz wątpliwości, co do sposobu wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Sąd podkreśla, że przyznanie H.G. świadczenia pielęgnacyjnego opierało się na umotywowanej prawnie prokonstytucyjnej wykładni wymienionego wyżej przepisu, która zresztą niejednokrotnie uznana została za trafną w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). O decyzji wcześniej przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w żadnym razie nie można zatem twierdzić, że rażąco narusza ona prawo, względnie, że przyznaje ona uprawnienie osobie oczywiście nieuprawnionej. To z kolei nakazuje poszanować wynikające z niej skonkretyzowane uprawnienie.

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium powinno uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu.

Mając to wszystko na uwadze Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej "P.p.s.a.") orzekł jak w sentencji wyroku. O wykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a.