Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1620/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 par.1 pkt1 lit.c. art. 183, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art 6-11, 77, 80 156 par.1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 13 września 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Stahl sędzia del. WSA Rafał Wolnik Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 389/11 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia[...]stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 389/11, po rozpoznaniu skargi J. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2011 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2010 r., stwierdził że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku oraz zasądził od Ministra na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją Minister utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2010 r., którą stwierdził nieważność decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] maja 2008 r. stwierdzającej, że J. K. posiada obywatelstwo polskie. Organ wskazał, że ww. decyzja Wojewody Łódzkiego nie zawiera uzasadnienia. Mając jednak na uwadze, że spełniała w całości żądanie strony, organ administracji mógł, zgodnie z przepisem art. 107 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), odstąpić od jej uzasadnienia. Nie pozwala to jednak obecnie na ustalenie, jakimi dowodami kierował się organ stopnia wojewódzkiego, wydając omawiane rozstrzygnięcie. Następnie Minister wskazał, że chociaż J. K. w toku postępowania przed Wojewodą oświadczył, że urodził się w dniu [...] lipca 1943 r. w ZSRR, jako syn A. (A.) K. i R. K. z domu K., to nie przedłożył jednak na tę okoliczność odpisu radzieckiego aktu urodzenia, czyli dokumentu źródłowego, a zarazem kluczowego dla rozstrzygnięcia sprawy, na podstawie którego organ pierwszej instancji mógłby zweryfikować oświadczenie strony.

Minister podkreślił, że rozstrzygnięcie sprawy poświadczenia obywatelstwa J. K. wymagało przede wszystkim ustalenia stanu prawnego, który winien mieć zastosowanie w sprawie. Mogło to nastąpić wyłącznie poprzez ustalenie daty narodzin zainteresowanego, wg której należało następnie ustalić przepisy której ustawy regulującej kwestie obywatelstwa polskiego winny mieć zastosowanie i w jakim brzmieniu, a także zidentyfikować rodziców strony. Ponieważ wymagany odpis aktu urodzenia strony nie został załączony do akt w wymaganej prawem formie, to organ I instancji nie mógł uznać, iż okoliczności i fakty wynikające z oświadczenia wnioskodawcy zostały wiarygodnie udowodnione. W szczególności nie zweryfikowano oświadczenia wnioskodawcy oraz izraelskiego wyciągu z rejestru ludności co do okoliczności daty narodzin zainteresowanego, a także tego, czy jest on synem A. (A.) i R. z domu K., małżeństwa K.

Organ wskazał, że wiarygodne udokumentowanie daty narodzin wnioskodawcy oraz, że jest synem A. (A.) i R. z domu K., małżeństwa K., mogło nastąpić wyłącznie poprzez załączenie do akt sprawy źródłowego dokumentu, tj. oryginału lub uwierzytelnionej za zgodność z oryginałem kopii odpisu radzieckiego aktu urodzenia strony, czego zainteresowany zaniechał. Nieprzedłożenie odpisu aktu urodzenia strony przez samego zainteresowanego oraz brak obiektywnych możliwości pozyskania tego dokumentu przez organ I instancji w zakresie własnych czynności, niemożliwym czyniło ustalenie tych zasadniczych kwestii i tym samym merytoryczne rozpatrzenie wniosku strony, a nawet ustalenie kierunku postępowania dowodowego. Niedopuszczalne było przy tym, zdaniem Ministra, ustalenie tych danych na podstawie innych dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy, jak chociażby na podstawie zapisów w paszporcie izraelskim strony, czy wypisie z izraelskiego rejestru ludności. Powyższe ustalenia świadczą o rażącym naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego oraz art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przy wydawaniu zakwestionowanej decyzji Wojewody, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w związku z tym, że skutkowało rażącym naruszeniem art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Ponadto Minister wskazał, że gdyby nawet organ należycie ustalił, iż rzeczywiście data urodzenia podawana przez zainteresowanego ([...] lipca 1943 r.), jest datą jego urodzenia, co pozwoliłoby przyjąć, że dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy decydujące znaczenie mają przepisy obowiązujące w chwili zdarzenia powodującego zmiany w statusie obywatelstwa wnioskodawcy, a zatem przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] lipca 1943 r. - na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez Wojewodę niemożliwe byłoby prawidłowe ustalenie statusu obywatelstwa polskiego wnioskodawcy. Wojewoda przy gromadzeniu materiału dowodowego niezbędnego do ustalenia pozostałych istotnych w sprawie okoliczności, winien mieć na uwadze, iż zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie. Natomiast przepis art. 5 tej ustawy wskazywał, iż przez urodzenie dzieci ślubne nabywały obywatelstwo ojca, a dzieci nieślubne obywatelstwo matki. W sprawie zakończonej decyzją Wojewody zasadniczym było więc jednoznaczne ustalenie, czy wnioskodawca urodził się jako dziecko ślubne, czy też nie, albowiem na tej podstawie dopiero możliwe było przyjęcie właściwego stanu prawnego, który miałby zastosowanie przy ustalaniu, po którym z rodziców J. K. mógł nabyć obywatelstwo polskie przez urodzenie na podstawie art. 4 w zw. z art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, a co za tym idzie, ewentualnie, z którym z rodziców mógł je utracić.

Jak wskazał Minister, ponieważ w aktach sprawy brak jest bezpośrednich dowodów, że strona posiada obywatelstwo polskie (np. jego polskiego paszportu lub dowodu osobistego), jedynie ustalenie, że nabył to obywatelstwo przez urodzenie po jednym ze swoich rodziców mogłoby przynieść oczekiwane przez zainteresowanego skutki. Nieprzedłożenie przez wnioskodawcę odpisu aktu małżeństwa jego rodziców uniemożliwiło ustalenie, czy J. K. urodził się jako dziecko ślubne, czy jako dziecko nieślubne. Akta sprawy nie zawierają żadnego wiarygodnego dowodu na tę okoliczność, pomimo że zainteresowany twierdził, iż jego rodzice pozostawali w związku małżeńskim, zawartym przed dniem jego narodzin w ZSRR.

W związku z powyższym, zdaniem Ministra, rolą Wojewody było ustalenie tej okoliczności poprzez pozyskanie wszelkich dostępnych dowodów, które możliwe byłyby do pozyskania w ramach własnych czynności organu, jak też przy udziale strony. Tymczasem akta sprawy zawierają jedynie kserokopię austriackiego dowodu osobistego dla obcokrajowców i bezpaństwowców A. K., w którym zamieszczono wzmiankę, że w dniu jego sporządzenia (22 września 1947 r.) jest "żonaty". W ocenie organu, abstrahując od tego, że dokument ten nie stanowi aktu stanu cywilnego, potwierdzającego zawarcie związku małżeńskiego przez rodziców strony w ZSRR przed datą jego urodzin, brak jest w nim daty ślubu, miejsca jego zawarcia i danych małżonki, a tym samym dokument ten w żadnym razie nie pozwalał na przyjęcie, że matka wnioskodawcy (R. K.), skutecznie, a więc zgodnie z miejscem zawarcia związku małżeńskiego, wyszła za mąż za ojca strony przed datą narodzin zainteresowanego. Ponadto dokument ten został przedłożony przez stronę do akt w formie kserokopii (w dacie jego przedłożenia pełnomocnik strony, nawet gdy był adwokatem nie miał uprawnień do potwierdzania zgodności kopii z oryginałem), której nie można było uznać za dowód w sprawie z przyczyn formalnych.

Zdaniem Ministra, skoro zainteresowany opierał nabycie i posiadanie obywatelstwa polskiego na fakcie, iż obywatelstwo to posiadał jego ojciec, to w jego interesie było udowodnienie, że jest on dzieckiem ślubnym swego ojca (A. K.) przy założeniu, że wykazałby odpisem aktu urodzenia, iż jest jego dzieckiem, którego posiadania obywatelstwa polskiego w dacie urodzenia J. K. Minister nie kwestionuje. Osoba wskazana jako ojciec wnioskodawcy, jako mieszkaniec byłego Królestwa Polskiego, nabyła w dniu 31 stycznia 1920 r. obywatelstwo polskie na podstawie przepisu art. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Jednocześnie w aktach sprawy brak jest dowodów, iż obywatelstwo to utraciła przed dniem narodzin J. K., tj. [...] lipca 1943 r. Zainteresowany winien był udowodnić, że urodził się jako dziecko ślubne A. K., przedkładając nie tylko odpis aktu swego urodzenia ale także odpis aktu ślubu (małżeństwa) jego rodziców, zawartego, zgodnie z informacją wynikającą z "życiorysu" J. K. w 1940 r. w ZSRR, czego w niniejszej sprawie zaniechał.

Powołując się na przepisy prawa ZSRR, które regulowałyby ówcześnie kwestię zawarcia małżeństwa przez rodziców zainteresowanego oraz pismo Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie z dnia 24 marca 2009 r.), Minister stwierdził, że wyłącznym dowodem na zawarcie przez nich małżeństwa jest odpis aktu małżeństwa. Niepoparcie natomiast przez J. K. jego twierdzenia o skutecznym zawarciu związku małżeńskiego przez jego rodziców w 1940 r. na terytorium ZSRR odpisem radzieckiego aktu ślubu A. K. i R. K. z domu K. czyniło niedopuszczalnym uznanie przez organ I instancji, iż rodzice strony zachowali przy tej czynności formę wymaganą przez obowiązujące wówczas w ZSRR prawo, a co za tym idzie, że ich ślub wywołał skutki prawne w polskim prawie rodzinnym.

W dalszej części uzasadnienia swojej decyzji Minister stwierdził, że analiza akt odrębnej sprawy - brata J. K. - N. K., nie pozwala na uzasadnienie prawidłowości ustaleń Wojewody w kwestii pochodzenia strony ze związku małżeńskiego A. K. i R. K. z domu K. Minister podniósł, że w sprawie tej także nie złożono do akt sprawy odpisu aktu małżeństwa rodziców strony postępowania, a wbrew jej twierdzeniu okoliczność ta nie może być ustalona na podstawie austriackiego aktu urodzenia i innych załączonych do wniosku dokumentów. Dokumenty te stanowią dowody tylko tego, w przedmiocie czego zostały wystawione.

W ocenie Ministra zainteresowany nie udowodnił więc stosownym dokumentem, że jego informacja o zawarciu związku małżeńskiego przez jego rodziców w ZSRR w 1940 r. jest prawdziwa, a w szczególności, iż A. K. i R. K. z domu K. zawarli związek małżeński zgodnie z prawem radzieckim (czyli miejsca ślubu), nadając tym samym skuteczność ich małżeństwu w prawie polskim. Nie wynika to także z akt sprawy N. K. Minister wskazał przy tym, że osoba zainteresowana może uzyskać odpisy akt zbiorowych, kopie księgi urodzeń, czy też odpisy aktu małżeństwa zarówno w krajach europejskich, jak też w krajach byłego ZSRR. Organ podkreślił przy tym, że w związku z tym, iż odpis aktu ślubu (małżeństwa) rodziców strony może być wydany wyłącznie przez właściwe instytucje państwa obcego na wniosek osób zainteresowanych, jego pozyskanie we własnym zakresie przez organ I instancji wykraczało poza kompetencje polskich organów administracji publicznej. Tym samym cały ciężar dowodowy w tym zakresie obarczał wyłącznie wnioskodawcę. W gestii jednak Wojewody pozostawał obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy m.in. poprzez realizację dyspozycji art. 9 k.p.a., który obliguje do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Z powyższego wynika, iż w niniejszej sprawie jedynie strona mogła przedstawić dokument pozwalający ustalić istotny dla rozstrzygnięcia fakt jego narodzin jako dziecka ślubnego. Rolą zaś organu I instancji było umożliwienie mu dokonania tej czynności poprzez wezwanie do realizacji tego obowiązku i zapewnienie zainteresowanemu wystarczającego czasu, w którym dokumenty te mógłby pozyskać, tak by nie poniósł z tego powodu niezawinionych konsekwencji procesowych. Z akt sprawy, zdaniem Ministra, wynika, że Wojewoda w żadnej mierze nie wywiązał się z powyższego obowiązku i nie skierował do ówczesnego pełnomocnika wnioskodawcy właściwego wezwania do uzupełnienia tych braków, czym uchybił rażąco podstawowym zasadom postępowania administracyjnego określonym w art. 7 i art. 9 k.p.a. W konsekwencji Wojewoda uniemożliwił J. K. wykazanie, poprzez przedłożenie odpisu aktu swego urodzenia i odpisu aktu małżeństwa jego rodziców, tj. A. K. i R. K. z domu K., że urodził się jako dziecko ślubne A. K. - ówcześnie obywatela polskiego, nabywając po nim w ten sposób obywatelstwo polskie. Wojewoda oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na oświadczeniach strony i załączonej przez niego szczątkowej dokumentacji (w istotnej części w wadliwej formie). Tymczasem stan faktyczny i prawny sprawy nie upoważniał organu orzekającego do zaniechania przeprowadzenia wszechstronnego postępowania wyjaśniającego. Znamiennym jest, iż organ I instancji nie podjął nawet czynności mających na celu weryfikację prawdziwości składanych przez stronę oświadczeń i nie wezwał strony do poparcia jej wniosku stosownymi dokumentami, co jest podstawowym obowiązkiem organu orzekającego w podobnych przedmiotowo sprawach. Zdaniem Ministra, wbrew ocenie Wojewody, zebrany materiał dowodowy nie był wystarczający do jednoznacznego stwierdzenia, że J. K. nabył obywatelstwo polskie przez urodzenie po ojcu - obywatelu polskim, jako jego ślubny syn. Uznając powyższe za udowodnione Wojewoda uchybił rażąco prawom strony, podstawowym zasadom postępowania administracyjnego określonym w art. 6-11 k.p.a. i przepisom proceduralnym (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), co miało w istotnym stopniu wpływ na rozstrzygnięcie. W rezultacie zakwestionowana decyzja Wojewody Łódzkiego została wydana z rażącym naruszeniem nie tylko przepisów materialnych stanowiących podstawę jej wydania, tj. art. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, lecz także art. 4 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego oraz art. 3 i 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. prawo o aktach stanu cywilnego, a także art. 13 ust. 1 i 2 oraz 18 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwem dla stosunków prywatnych międzynarodowych.

Skargą J. K. zaskarżył powyższą decyzję zarzucając jej rażące naruszenie art. 16 k.p.a. w skutek podważenia ostatecznej decyzji Wojewody pomimo braku ustawowych ku temu podstaw. W uzasadnieniu skargi wskazano na wyjątkowy charakter instytucji stwierdzenia nieważności decyzji i nie podzielono stanowiska Ministra, że decyzja Wojewody zapadła z rażącym naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku wskazał, że przedstawione przez organ nadzoru twierdzenie co do mocy dowodowej dokumentów, które znajdują się w aktach postępowania zakończonego wydaniem decyzji Wojewody z dnia [...] maja 2008 r. nie może uzasadniać przyjęcia, że decyzję tę wydano z rażącym naruszeniem prawa. Sąd wskazał, że powoływanie treści uzasadnienia wyroku NSA (III SA 7375/98) na poparcie twierdzenia, jakoby tylko oryginał lub uwierzytelniona za zgodność z oryginałem kopia odpisu radzieckiego aktu urodzenia strony lub aktu ślubu jego rodziców, mogły być dowodem pozwalającym w prawidłowy sposób ustalić datę urodzenia skarżącego i pochodzenie ze związku małżeńskiego, nie uwzględnia całości stanowiska wyrażonego w tym orzeczeniu. Następnie powołując się na uzasadnienie w ww. wyroku NSA Sąd stwierdził, że chociaż zasadniczo prawidłowe jest twierdzenie, że okoliczności ustalenia daty urodzenia skarżącego oraz zawarcia przez jego rodziców związku małżeńskiego powinny być dowiedzione na podstawie właściwych aktów stanu cywilnego, które jako dokumenty urzędowe stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone, to ustalenie tych okoliczności mogło też nastąpić na podstawie innego dokumentu bezpośrednio potwierdzającego ten fakt, a w razie jego braku, także na podstawie innych dowodów, których całościowa i wnikliwa ocena mogła doprowadzić do uznania tych kluczowych okoliczności za udowodnione.

Sąd przedstawił przebieg postępowania przed organem I instancji i stwierdził, że chociaż należy zgodzić się z organem nadzoru, że obowiązkiem Wojewody było dążenie do ustalenia wskazanych wyżej okoliczności (daty urodzenia skarżącego i urodzenia ze związku małżeńskiego) na podstawie bezpośrednio potwierdzających je dokumentów urzędowych (aktu urodzenia skarżącego i aktu małżeństwa jego rodziców), to nie ma podstaw do twierdzenia, że organ stopnia wojewódzkiego w ogóle tych okoliczności nie ustalił lub ustalił je w sposób ewidentnie wadliwy. Pełnomocnik strony złożył do akt sprawy m.in. potwierdzone przez siebie za zgodność z oryginałami kopie wyciągu z rejestru ludności J. K., poświadczenia obywatelstwa izraelskiego i paszportu J. K. oraz życiorys skarżącego. We wszystkich tych dokumentach zawarta jest m.in. data urodzenia skarżącego ([...] lipca 1943 r.). Jak słusznie wskazuje organ nadzoru żaden z wymienionych dokumentów nie stanowi bezpośredniego dowodu na okoliczności związane z urodzeniem skarżącego, które może potwierdzać jedynie akt urodzenia, jako dokument urzędowy. Ponadto, na co również słusznie zwraca uwagę Minister, zgodność kopii tych dokumentów z oryginałami została potwierdzona przez niemającego do tego uprawnień pełnomocnika strony. Mimo to, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, podlegały one ocenie Wojewody w toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji dnia [...] maja 2008 r. i doprowadziły do ustalenia przez ten organ, że skarżący urodził się [...] lipca 1943 r. Pośrednio znajduje to potwierdzenie w treści znajdującej się w aktach sprawy notatki służbowej sporządzonej przez pracownika Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego, chociaż omyłkowo oznaczono w niej rok urodzenia skarżącego, wpisując "1934" zamiast "1943". Błąd ten powielono w zakwestionowanej przez Ministra decyzji Wojewody, jednakże nie podważa on prawidłowości ustaleń organu stopnia wojewódzkiego i podlega sprostowaniu w trybie art. 113 § 1 k.p.a.

Sąd podniósł, że ustalenie daty urodzenia J. K. na [...] lipca 1943 r. doprowadziło do przyjęcia, iż prawem właściwym dla ustalenia obywatelstwa skarżącego w dacie jego urodzenia była ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Ponieważ ustawa ta w art. 4 pkt 1 stanowiła, że obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie, przy czym art. 5 precyzował, że dzieci ślubne nabywały w ten sposób obywatelstwo ojca, to jak słusznie dostrzega organ nadzoru, obowiązkiem organu poświadczającego posiadanie obywatelstwa polskiego było ustalenie, czy w dacie narodzin skarżącego jego rodzice pozostawali w związku małżeńskim. Chociaż podobnie, jak w przypadku ustalenia daty narodzin skarżącego, i w tym przypadku obowiązkiem organu stopnia wojewódzkiego, gromadzącego wszelkie dowody, niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy, było dążenie do pozyskania od wnioskodawcy aktu małżeństwa rodziców, to nie można nie zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się złożona przez pełnomocnika i potwierdzona przez niego za zgodność z oryginałem kopia dowodu osobistego ojca skarżącego (A. K.) wystawionego 22 września 1947 r., w którym w pozycji stan cywilny wpisano "żonaty". Także w życiorysie J. K. wskazał, że w 1940 r. jego ojciec zawarł związek małżeński z R. K. - matką skarżącego. Również to znalazło potwierdzenie w treści znajdującej się w aktach administracyjnych notatki służbowej.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że w sprawie zakończonej decyzją Wojewody Łódzkiego z dnia [...] maja 2008 r. nie może być mowy o naruszeniu ani zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 6-11 k.p.a., ani regulujących obowiązki organu w zakresie administracyjnego postępowania dowodowego art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób rażący, ewidentny, czy oczywiście sprzeczny z tymi przepisami. O takiej sytuacji można by mówić tylko wtedy, gdyby organ poświadczający posiadanie obywatelstwa polskiego w ogóle nie przeprowadził postępowania mającego na celu ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy lub gdyby ustalone przez niego okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawały w widocznej na pierwszy rzut oka sprzeczności ze zgromadzonymi dowodami.

Na tle ww. okoliczności sprawy, zdaniem Sądu, nie można stwierdzić, że zgromadzony przez Wojewodę materiał dowodowy w oczywisty sposób nie mógł stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie poświadczenia posiadania obywatelstwa polskiego przez J. K. Sąd wskazał, że można wprawdzie formułować wskazane powyżej zastrzeżenia co do kompletności materiału dowodowego, podnosić, że pewne okoliczności faktyczne nie zostały wyjaśnione wyczerpująco, jednakże zgromadzony przez organ stopnia wojewódzkiego materiał dowodowy obejmuje dowody dotyczące wszystkich okoliczności faktycznych mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Chociaż więc postępowanie przeprowadzone przez organ stopnia wojewódzkiego w zakresie gromadzenia dowodów niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy było wadliwe, to naruszenie art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie miało charakteru kwalifikowanego. Mając na uwadze zasadę swobodnej oceny dowodów oraz fakt, że brak jest przepisów szczególnych, które przewidywałyby dopuszczalność dowodzenia w postępowaniu w sprawie poświadczenia obywatelstwa polskiego takich okoliczności, jak data urodzenia, czy pochodzenie ze związku małżeńskiego, jedynie przy pomocy ściśle określonych dokumentów, nie można twierdzić, że ustalenie tych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności z założenia nie mogło nastąpić poprzez dowody pośrednie.

Sąd podkreślił także, że postępowanie prowadzone w trybie nieważnościowym nie może służyć wyeliminowaniu wad decyzji wydanej w pierwszej instancji, które mogłyby być zweryfikowane jedynie w postępowaniu odwoławczym.

Skargą kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 6 - 11, 77 i 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na błędnym stwierdzeniu, że niezastosowanie, względnie nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego oraz uchybienia, które wystąpiły przy wydaniu decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] maja 2008 r. stwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez J. K., nie stanowią rażącego naruszenia prawa i tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności wymienionej decyzji Wojewody Łódzkiego.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej w zasadzie powtórzono argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, ponieważ podnoszone w podstawach kasacyjnych zarzuty nie są zasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Sąd może odnieść się do tych zarzutów, które przytoczone są w podstawach kasacyjnych jako zarzuty naruszenia wskazanych przepisów prawnych. W okolicznościach tej sprawy przytoczone podstawy kasacyjne sprowadzają się do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 6-11, 77 i 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ zdaniem organu Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że w toku postępowania przed Wojewodą Łódzkim w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa przez skarżącego nie doszło do rażącego naruszenia art. 6-11 i 77 k.p.a.

Wbrew zarzutom podnoszonym przez organ nadzoru wyrażona w zaskarżonym wyroku ocena, iż organ ten naruszył art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem nie można przyjąć, że kwestionowana decyzja Wojewody Łódzkiego została wydana z rażącym naruszeniem art. 6-11 i 77 k.p.a., jest prawidłowa i nie narusza wskazanych w podstawach kasacyjnych przepisów.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia do Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2011 r. wydana w postępowaniu nieważnościowym, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymująca w mocy decyzję Ministra z dnia [...] listopada 2010 r. stwierdzającą nieważność ostatecznej decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] maja 2008r. w przedmiocie potwierdzenia posiadania obywatelstwa przez J. K..

W ramach postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, gdy podstawą stwierdzenia nieważności decyzji jest przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., dokonywana jest ocena kwestionowanej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, a zatem, w tej sprawie, orzekając w granicach podstaw kasacyjnych, pod kątem oceny, czy decyzja wydana została z rażącym naruszeniem art. 6-11 i 77 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie chodzi o dokonanie oceny, czy wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem prawa i czy to naruszenie prawa jest rażące. Należy bowiem mieć na uwadze, że nie każde naruszenie art. 6-11 i 77 k.p.a. stanowi podstawę stwierdzenie nieważności decyzji.

Dokonując oceny, czy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji miał podstawy do przyjęcia, iż decyzja Wojewody Łódzkiego stwierdzająca posiadanie obywatelstwa polskiego przez skarżącego rażąco narusza art. 6-11 i 77 k.p.a., Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż brak jest przesłanek wskazujących na to, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem powołanych przez organ nadzoru przepisów, co mogłoby mieć miejsce tylko wtedy, gdyby organ poświadczający posiadanie obywatelstwa polskiego w ogóle nie przeprowadził postępowania mającego na celu ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy lub gdyby ustalone przez niego okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawały w widocznej na pierwszy rzut oka sprzeczności ze zgromadzonymi dowodami.

Jakkolwiek, należy zgodzić się z wnoszącym skargę kasacyjną, że Wojewoda nie zebrał materiału w sposób wyczerpujący, to jednak nie można zakwalifikować tego naruszenia jako rażącego naruszenia art. 6-11 i 77 k.p.a. Należy bowiem mieć na uwadze, iż organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające i ustalił okoliczności mające znaczenie dla oceny, czy skarżący nabył obywatelstwo polskie przez urodzenie zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Zgromadzony przez Wojewodę Łódzkiego materiał dowodowy obejmuje dowody dotyczące wszystkich okoliczności faktycznych mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak więc podstaw do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, że naruszenie art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie miało charakteru kwalifikowanego, pomimo, że postępowanie przeprowadzone przez organ stopnia wojewódzkiego w zakresie gromadzenia dowodów niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy było wadliwe. Prawidłowe też jest stanowisko Sądu, że biorąc pod uwagę zasadę swobodnej oceny dowodów oraz fakt, że brak jest przepisów szczególnych, które przewidywałyby dopuszczalność dowodzenia w postępowaniu w sprawie poświadczenia obywatelstwa polskiego takich okoliczności, jak data urodzenia, czy pochodzenie ze związku małżeńskiego, jedynie przy pomocy ściśle określonych dokumentów, nie można twierdzić, że ustalenie tych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności z założenia nie mogło nastąpić poprzez dowody pośrednie.

Wojewoda Łódzki w toku postępowania w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa przez skarżącego ustalił, że ojciec skarżącego urodził się dnia [...] sierpnia 1905 r. w P. Stosownie do art. 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, z chwilą ogłoszenia ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego obywatelstwo polskie służyło każdej osobie bez różnicy płci, wieku, wyznania i narodowości, która była osiedlona na obszarze Państwa Polskiego, o ile jej nie służy obywatelstwo innego państwa. Okoliczność urodzenia się na ówczesnym obszarze Państwa Polskiego, a następnie zamieszkiwania na tym terenie stanowiło podstawową przesłankę do nabycia obywatelstwa polskiego. Zgodnie zaś z art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca.

W okolicznościach tej sprawy nie ma podstaw do podważania stanowiska Wojewody że skarżący nabył przez urodzenie obywatelstwo ojca. Wojewoda, dysponując zgromadzonymi w aktach sprawy dowodami (szczegółowo przytoczonymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku), miał podstawy do przyjęcia, że skarżący J. K. urodził się [...] lipca 1943 r. ( w decyzji omyłkowo wpisano "1934") jako ślubne dziecko A. ( A.) K. i R. K. z domu K..

Mając powyższe na uwadze nie można przyjąć, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i ustalonych okoliczności faktycznych przyjęcie przez Wojewodę, iż skarżący nabył obywatelstwo polskie przez urodzenie jest całkowicie bezpodstawne. Tym samym prawidłowe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że decyzja potwierdzająca posiadanie obywatelstwa polskiego przez skarżącego, z uwagi na to, że nabył obywatelstwo polskie nie została wydana z rażącym naruszeniem art. 6-11 i 77 k.p.a., a tylko ten aspekt sprawy był badany i oceniany przez organ nadzoru.

W niniejszej sprawie należy również mieć na uwadze, że jakkolwiek decyzja potwierdzająca posiadanie obywatelstwa polskiego ma charakter deklaratoryjny, to jednak stwierdzenie jej nieważności i wyeliminowanie jej z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc oznacza, że skutki tego rozstrzygnięcia są podobne do pozbawienia obywatelstwa. Trzeba więc uwzględnić, że z przepisów konstytucyjnych wynika szczególna ochrona stosunku prawnego obywatelstwa polskiego (art. 34 ust. 2 Konstytucji RP). W wyroku NSA z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 1155/10, wyrażono trafny pogląd, że stwierdzenie nieważności decyzji potwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest prawnie dopuszczalne, ale wymaga uwzględnienia konstytucyjnej zasady względniej niezbywalności obywatelstwa polskiego i wynikającego z niej zakazu pozbawiania obywatelstwa. Oznacza to, że stwierdzenie nieważności decyzji potwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego, z powodu rażącego naruszenia prawa, może nastąpić jedynie w przypadku, gdy nie ma najmniejszych wątpliwości, że decyzja ta narusza prawo w sposób rażący.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.