Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 604/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Rozgraniczenie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61a
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 30, art. 29 ust 1 i 2, art. 32 ust 6, art. 36
journal: Dz.U. 2017 poz 2101
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c i a
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 4 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2018 roku sprawy ze skargi H. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy P. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz H.Z., kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r. numer [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: Kpa), utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy P. z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości położonych w obrębie P., oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka nr 534/1, stanowiąca własność skarżącej H.Z., z nieruchomością sąsiednią oznaczoną jako działka nr 534/2, stanowiącą własność L. i J. B.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

H. Z., właścicielka nieruchomości położonej we wsi P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 534/1, na podstawie art. 30 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2101 ze zm.; dalej: p.g.k.), wystąpiła w dniu 4 lutego 2018 r. do Wójta Gminy P. o przeprowadzenie rozgraniczenia z nieruchomością sąsiednią oznaczoną jako działka nr 534/2, której właścicielami są L. i J.B. W uzasadnieniu podała, że wcześniej zwracała się już z podobnym wnioskiem do organu gminy, który ze względu na toczące się wówczas przed Sądem Rejonowym w O. postępowanie o zasiedzenie części działki nr 534, położonej we wsi P., sygn. akt [...], postępowanie rozgraniczeniowe zawiesił, a następnie decyzją z [...] kwietnia 2017 r. umorzył, jako bezprzedmiotowe.

Skarżąca podniosła, iż postanowieniem [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. Sąd stwierdził nabycie przez nią w wyniku zasiedzenia działki nr 534/1, który to stan prawny wpisany jest do ksiąg wieczystych, jednakże z uwagi na brak ustalonej na gruncie linii granicznej konieczne jest przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy jej działką, a działką p. B. w celu ustalenia przebiegu granicy, utrwalenia jej na gruncie znakami granicznymi i sporządzenia odpowiednich dokumentów. Skarżąca dodatkowo wnosiła o dokonanie wyboru geodety do tych czynności przez organ gminy, ze wskazaniem na biegłego sądowego A. B., który uczestniczył w ww. postępowaniu sądowym.

Pismem z dnia 26 lutego 2018 roku, Wójt Gminy P. zwrócił się do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Starostwa Powiatowego w O. o szczegółowe informacje dotyczące granicy pomiędzy działkami nr 534/1 i 534/2, położonymi w obrębie wsi P.

W pisemnej odpowiedzi z dnia 21 marca 2018 r. Wydział Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w O. poinformował Wójta Gminy P., że w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym znajduje się 5 opracowań dotyczących przedmiotowych działek z lat 1957-2015. Ostatnie opracowanie dotyczy przebiegu granicy pomiędzy działkami nr 534/1 i nr 534/2 i zaewidencjonowane zostało na podstawie opracowania dotyczącego podziału działki nr 534 do zasiedzenia do sprawy sądowej sygn. akt [...], przyjętego do zasobu pod nr [...] w dniu 28 grudnia 2015 r. Opracowanie zawiera: protokół przyjęcia granicy nieruchomości, szkic osnowy pomiarowej, szkice polowe, szkice do obliczeń, obliczenia powierzchni działki przed i po podziale, szkic wyznaczenia podziału w terenie, mapę do celów projektowych w skali 1 : 500 wraz z wykazem zmian gruntowych oraz wykazem synchronizacyjnym. W opracowaniu brak dokumentacji oraz informacji o stabilizacji punktów granicznych. Do pisma załączona została mapa do celów prawnych w skali 1:500, sporządzona do sprawy sądowej sygn. akt [...] - zasiedzenie oraz prawomocne postanowienie SR w O. [...] Wydziału Cywilnego z dnia [...] grudnia 2015 r., sygn. akt [...].

Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. znak: [...], wydanym na podstawie art. 61a Kpa, Wójt Gminy P. odmówił wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy nieruchomościami położonymi we wsi P., oznaczonymi jako działka nr 534/1, stanowiąca własność H. Z., z działką nr 534/2, stanowiącą własność L. i J. B. W uzasadnieniu postanowienia, jako kluczowe dla swojego rozstrzygnięcia, organ pierwszej instancji wskazał na istnienie prawomocnego orzeczenia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] grudnia 2015 r. oraz informacje udzielone przez Starostwo Powiatowe w O. pismem z dnia 21 marca 2018 r., z których wynika nabycie przez H.Z. przez zasiedzenie działki nr 534/1, o pow. 0,0388 ha, położonej we wsi P. Organ zaznaczył, iż prawomocnym postanowieniem Sądu ustalona została granica pomiędzy działkami nr 534/1 i 534/2. Przebieg granicy pomiędzy tymi działkami powstał w wyniku podziału działki nr 534 i został wprowadzony oraz zatwierdzony w bazie danych ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostwo Powiatowe w O.. Powołując się na orzecznictwo sądowe, organ stwierdził, iż niemożliwe jest ustalenie w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym innego przebiegu granicy, niż uczynił to sąd powszechny w postępowaniu cywilnym. Prawomocne postanowienie sądu w tym zakresie ma bowiem skutek wiążący nie tylko dla stron i sądu, który je wydał, lecz również dla innych sądów i organów administracji publicznej.

Na powyższe postanowienie H. Z. w dniu 28 marca 2018 roku wniosła zażalenie, domagając się jego uchylenia i przeprowadzenia rozgraniczenia przez Wójta Gminy P., zgodnie z jej wnioskiem. Według skarżącej postanowienie Sądu w spr. [...] stwierdzało jedynie nabycie przez nią działki nr 534/1 przez zasiedzenie, a nie, jak twierdzi organ gminy, ustalenie granicy pomiędzy jej działką, a działką p. B. Wnioskiem z 4 lutego 2018 r. zwróciła się więc do Wójta Gminy o przeprowadzenie rozgraniczenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, celem ustalenia przebiegu granicy pomiędzy jej działką nr 534/1, a działką L. i J.B. nr 534/2, przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów, ponieważ takie czynności nigdy jeszcze dla tych działek nie zostały przeprowadzone. Wskazała, iż biegły sądowy geodeta A. B., działając w zakresie czynności zakreślonych przez Sąd, dokonał tylko podziału działki nr 534 na działki nr 534/1 i 534/2, a wyniki tej pracy geodezyjnej po wydaniu przez Sąd postanowienia z dnia [...] grudnia 2015 r. zostały wprowadzone do ewidencji gruntów i budynków Starostwa Powiatowego w O. Powołując się na art. 39 ust. 5 p.g.k. skarżąca przyznała, że przepisy te dają jej możliwość zlecenia jednostce wykonawstwa geodezyjnego wyznaczenia w terenie punktów granicznych określających przebieg granicy pomiędzy ww. działkami, co nie oznacza, że ustawodawca zabrania właścicielowi nieruchomości zwrócenia się z wnioskiem do organu o dokonanie rozgraniczenia na podstawie art. 30 tej ustawy. W ocenie skarżącej, przedmiotowa sprawa nadal jest sporna, gdyż p. B. do dziś nie są pogodzeni z faktem nabycia przez nią działki nr 534/1 przez zasiedzenie i z pewnością nie zgodzą się na to, aby wynajęty przez nią geodeta utrwalił w terenie znakami granicznymi przebieg granicy, dlatego zasadnym jest, aby czynności rozgraniczeniowe przeprowadził geodeta upoważniony przez organ.

Organ pierwszej instancji przesyłając zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w piśmie z dnia 4 kwietnia 2018 r., podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu Wójt Gminy P. stwierdził, że choć sprawa sądowa dotyczyła zasiedzenia działki nr 534/1, to jej powstanie wiązało się z podziałem działki nr 534 na działki o numerach 534/1 i 534/2, pomiędzy którymi punkty graniczne zostały określone na mapie podziału numerami 2024 i 2096. Granica ta została zaakceptowana przez H. i R.Z. oraz L. i J. B. w ugodzie zawartej w dniu 19 listopada 2015 r., a następnie dokumentacja podziałowa została przyjęta do zasobu geodezyjnego Starostwa Powiatowego w O. za nr [...]. W dniu [...] grudnia 2015 r. Sąd Rejonowy w O. stwierdził nabycie przez zasiedzenie działki nr 534/1 przez H. Z., na podstawie przyjętej do zasobu geodezyjnego mapy podziału wykonanej przez biegłego geodetę. Według organu pierwszej instancji, brak protokolarnego wyznaczenia punktów granicznych wraz z ich stabilizacją w terenie nie jest podstawą do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego, ponieważ granica ta została ustalona i zaznaczona na mapie podziału współrzędnymi. Strony mogą wznowić wyznaczoną przy podziale granicę bez przeprowadzania postępowania rozgraniczeniowego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło, że istotą tego sporu jest to, czy organ pierwszej instancji może prowadzić postępowanie rozgraniczeniowe, gdy zapadło już w tej sprawie prawomocne orzeczenie sądu powszechnego. Organ wskazał, że problematykę rozgraniczania nieruchomości regulują przepisy Rozdziału 6 (art. 29 - 39) ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, oraz przepisy rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz.U. Nr 45, poz. 453). Organ powołał także treść art. 61 § 1 oraz 61a § 1 Kpa oraz wybrane w tym zakresie orzecznictwo sądowoadministracyjne, podkreślając przy tym, że ustalenie granic nieruchomości w trybie administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego może nastąpić tylko wówczas, gdy granice nieruchomości nie zostały wcześniej ustalone, były ustalone, ale stały się sporne lub brak jest dokumentów pozwalających na określenie pierwotnego położenia przesuniętych, uszkodzonych lub zniszczonych znaków granicznych. Organ odnosząc się dalej do art. 30 ust. 4 p.g.k., wskazał, iż postępowanie rozgraniczeniowe wymaga wydania postanowienia o jego wszczęciu - odmiennie niż w Kpa, gdzie samo podanie wszczyna postępowanie administracyjne - ustawodawca nałożył na organ administracji obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego. Obejmuje ono m.in. badanie, czy zachodzą do tego podstawy, a w szczególności, czy osobie składającej wniosek przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu oraz czy postępowanie może toczyć się z uwagi na brak wcześniejszego ustalenia granic nieruchomości ostateczną decyzją organu administracji lub prawomocnym orzeczeniem sądu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując się na orzecznictwo Sadu Najwyższego podniosło, że granice raz ustalone w ugodzie granicznej, decyzji rozgraniczeniowej lub postanowieniu sądu powszechnego mogą ponownie stać się sporne, generując nową sprawę rozgraniczeniową. Ustalenie stanu prawnego granicy i jej utrwalenie w terenie nie eliminuje na przyszłość sporów o przebieg granicy, jeżeli decydujący o niej stan władania ulegnie zmianie w stosunku do tytułu prawnego. Z tego względu w takim wypadku może być dopuszczalne ponowne rozgraniczenie, w którym przedmiotem ustaleń jest aktualny stan rzeczy, a nie stan faktyczny będący podstawą orzeczenia o rozgraniczeniu w poprzednim postępowaniu.

W ocenie organu II instancji w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że z wniosku skarżącej toczyło się już postępowanie rozgraniczeniowe pomiędzy jej nieruchomością, a sąsiednią nieruchomością należącą do p. B. (nieruchomości oznaczone nr działek 534 i 536), które w 2017 r. na wniosek stron zostało przez Wójta Gminy P. umorzone ze względu na jego bezprzedmiotowość. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w O. [...] Wydział Cywilny stwierdził bowiem nabycie przez H. Z. przez zasiedzenie działki nr 534/1 o pow. 0,0388 ha, położonej we wsi P., gm. P., powstałej w wyniku podziału działki nr 534 na działki o numerach 534/1 i 534/2. Mapa do celów prawnych w skali 1:500 dla ww. postępowania sądowego, z wykazem współrzędnych punktów granicznych oraz z wykreślonym przebiegiem granicy między działkami oznaczonymi nr ewid. 534/1 i 534/2, sporządzona została przez biegłego sądowego geodetę, a utrwalony na niej stan podziału wpisany zastał następnie do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonej przez Starostę [...]. W ww. prawomocnym postanowieniu Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] grudnia 2015 r. sygn. akt [...] stwierdzono, że: "H. I.Z. nabyła przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 r. działkę nr 534/1 o powierzchni 0,0388 ha położoną w P., gmina P., przedstawioną na mapie podziału wykonanej przez biegłego sądowego geodetę A. B. wpisaną do ewidencji Starostwa Powiatowego w O. z dnia [...].12.2015 r. za nr [...] ". Wcześniej, w dniu [...] listopada 2015 r. na rozprawie przed Sądem Rejonowym w O. [...] Wydział Cywilny wnioskodawcy sprawy o zasiedzenie – H. Z. i R. Z. oraz uczestnicy postępowania – L. B. i J. B. zawarli ugodę zgodnie stwierdzając, że: "H. I. i R. R. małżonkowie Z. na zasadach współwłasności małżeńskiej nabywają przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 r. cześć działki 534 położonej w P. m oznaczoną na szkicu biegłego geodety A. B. z dn. 30.04.2015 r. pomiędzy pkt 20-24, 20-25, 20-97, 20-96" (dowód: wyciąg z protokołu z rozprawy).

Organ stwierdził zatem, że ustalenie przez sąd powszechny przebiegu granicy pomiędzy działkami 534/1 i 534/2 w sprawie o zasiedzenie, która przebiega przez punkty 20-24, 20-96, wyłącza możliwość jej ustalania przez organ administracji publicznej w trybie postępowania o rozgraniczenie. Postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] grudnia 2015 r. sygn. akt [...] stwierdzające nabycie przez Panią H.Z. przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 r. działki nr 534/1 o powierzchni 0,0388 ha jest prawomocne, a zatem i wiążące dla organów administracji. Skarżąca nie wskazała natomiast, by od chwili wydania postanowienia o zasiedzeniu nastąpiła jakaś zmiana stanu faktycznego na gruncie mogąca rzutować na potrzebę ponownego ustalenia przebiegu granicy pomiędzy wskazanymi przez nią działkami.

W ocenie organu, powodem, dla którego skarżąca żąda ponownego wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego jest jej błędny pogląd na zakres i merytoryczny wymiar rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] grudnia 2015 r., które według skarżącej dotyczy wyłącznie nabycia przez nią działki nr 534/1 przez zasiedzenie, a nie ustalenia granicy pomiędzy działkami nr 534/1 i 534/2 oraz subiektywna ocena jej wzajemnych relacji z p. B. Skarżącej w ogóle nie chodzi o wytyczenie nowej lub jakąkolwiek inną zmianę granicy pomiędzy przedmiotowymi działkami, a jedynie o utrwalenie ustalonego już jej przebiegu w terenie stosownymi znakami granicznymi. Tymczasem, w ocenie organu, nie są to przesłanki do podjęcia wnioskowanego przez skarżącą postępowania.

Skargę na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. wniosła H. Z., zarzucając mu:

- naruszenie przepisów art. 7 Kpa, zgodnie z którym organ powinien stać na straży praworządności;

- naruszenie przepisów rozdziału 6 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy;

- naruszenie przepisów Działu II oraz Działu III Rozdz. II Kodeksu Cywilnego;

- naruszenie przepisów Działu III Rozdz. I ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami;

- naruszenie zasad praworządności wyrażające się w przywołaniu treści zaskarżonego postanowienia orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących spraw nieadekwatnych do niniejszej sporawy (wyrok NSA z dnia 3 września 2010 roku, sygn. akt I OSK 1457/09, wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2014 roku, sygn. akt I OSK 971/13).

W oparciu o tak sformułowane zarzuty H. Z. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w P. do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów procesu według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że sąd administracyjny sprawuje kontrolę działań organów administracji publicznej, w tym postanowień wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym, w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Podkreślić również należy, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny I instancji rozstrzyga sprawę w granicach sprawy administracyjnej, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie sądu administracyjnego skargą oznacza m.in., że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją/postanowieniem z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego, a podstawę orzekania przez ten sąd stanowi materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji w toku całego prowadzonego w danej sprawie postępowania, gdyż zgodnie z ar. 133 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] kwietnia 2018 r. numer [...], utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy P. z [...] marca 2018 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości położonych w obrębie P., oznaczonych w ewidencji gruntów nr działki 534/1, stanowiącej własność skarżącej H. Z., z nieruchomością sąsiednią oznaczoną nr działki nr 534/2, stanowiącej własność L. i J.B. Jako podstawę do wydania takiego rozstrzygnięcia organy powołały fakt wydania przez Sąd Rejonowy w O. postanowienia nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. o nabyciu przez H. Z. przez zasiedzenie działki nr 534/1, o pow. 0,0388 ha, położonej we wsi P. Organy zaznaczyły przy tym, iż wskazanym prawomocnym postanowieniem Sądu ustalona została granica pomiędzy działkami nr 534/1 i 534/2, a przebieg granicy pomiędzy tymi działkami powstał w wyniku podziału działki nr 534 i został wprowadzony oraz zatwierdzony w bazie danych ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostwo Powiatowe w O. Powołując się na orzecznictwo sądowe, organy stwierdziły zatem, iż niemożliwe jest ustalenie w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym innego przebiegu granicy, niż uczynił to sąd powszechny w postępowaniu cywilnym.

W ocenie Sądu, powyższe stanowisko organów nie może zostać uznane za prawidłowe. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie istniały bowiem podstawy do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, o których mowa w art. 61a Kpa., w szczególności przyjęta w zaskarżonym postanowieniu "uzasadniona przyczyna", t.j. dokonanie wiążącego ustalenia przebiegu granic pomiędzy działkami 534/1 i 534/2 we wcześniejszym postępowaniu sądowym.

Stosownie do art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2101; dalej: "p.g.k.", "ustawa"), rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie i sporządzenie odpowiednich dokumentów, przy czym rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami. Zasadą jest przeprowadzanie postępowania rozgraniczeniowego na wniosek, za wyjątkiem przypadków wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy. Na podstawie delegacji udzielonej w art. 32 ust. 6 p.g.k., wydane zostało rozporządzenie Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz.U. nr 453, poz. 45). Rozporządzenie to określa rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania granic oraz sposób i tryb wykonywania przez geodetę czynności ustalania przebiegu granic i sporządzania dokumentacji przy rozgraniczaniu nieruchomości. Przepisy rozdziału 4 w/w rozporządzenia, w § 19 do § 24 określają rodzaje dokumentów sporządzanych w toku czynności mających na celu ustalenie przebiegu granic i szczegółowo wskazują konieczną treść i elementy protokołu granicznego, aktu ugody, szkicu granicznego, opinii geodety, oraz dokumentacji technicznej.

Postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości wszczęte przez organ administracji kończy się wydaniem następujących rozstrzygnięć :

- decyzji o zatwierdzeniu granic ustalonych przez geodetę - art. 31 ust. 2 i 3 i art. 33 ust. 1 ustawy,

- decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi - art. 34 ust. 1 i ust. 2 ustawy,

-decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego wobec zawarcia ugody - art. 31 ust. 4 ustawy w związku z art. 105 § 1 Kpa.

Przypadki umorzenia postępowania, o których mowa wyżej, są bezpośrednią konsekwencją przyjętej przez ustawodawcę możliwości zawarcia ugody przed geodetą, bądź stwierdzenia przez organ prowadzący postępowanie rozgraniczeniowe braku możliwości ustalenia granic wobec niedojścia do zawarcia ugody i braku podstaw do wydania decyzji merytorycznej. Podstawę prawną umorzenia postępowania administracyjnego w tych przypadkach stanowi zatem bądź przepis art. 105 § 1 Kpa, ale zawsze w związku z art. 31 ust. 4 p.g.k., bądź samodzielnie przepis art. 34 ust. 1 i 2 p.g.k.

Niezależnie od powyższych sytuacji, ustalenie przebiegu granic następuje w postępowaniu sądowym bez poprzedzającej go fazy postępowania administracyjnego. Ma to miejsce w sytuacjach określonych przepisem art. 36 p.g.k., zgodnie z którym: "Sąd, przed którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym wypadku sąd w orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości". Użycie przez ustawodawcę słowa "w orzeczeniu ...." świadczy o szerokim rozumieniu pojęcia "sprawy o własność", z którego wynika, że ustalenie przebiegu granic w postępowaniu sądowym na podstawie art. 36 ustawy może nastąpić w trybie procesu lub postępowania nieprocesowego, a jedynym kryterium przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego na podstawie tego przepisu jest wskazana w nim "potrzeba ustalenia granic do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy".

Wobec istniejących w obowiązującym stanie prawnym możliwości ustalenia przebiegu granic zarówno w postępowaniu przed organami administracji, jak i w toku postępowania przed sądem, w przypadku przekazania sprawy na podstawie art. 33 ust. 3 bądź art. 34 ust. 2 ustawy, bądź na podstawie art. 36 ustawy - bez uprzedniego wyczerpania trybu administracyjnego (w przypadku potrzeby ustalenia przebiegu granic do rozstrzygnięcia w sprawie o własność lub o wydanie nieruchomości), podkreślenia wymaga, że przepisy rozporządzenia w sprawie rozgraniczania nieruchomości z dnia 14 kwietnia 1999 r. stosuje się zarówno w toku postępowania przed organem administracji, jak i w przypadku sadowego ustalania przebiegu granic w sytuacjach wynikających z przywołanych wyżej przepisów ustawy. Skoro bowiem ustalenie przebiegu granic polega na określeniu położenia punktów i linii granicznych, utrwaleniu tych punktów znakami granicznymi na gruncie i sporządzeniu odpowiednich dokumentów (art. 29 ust. 1 p.g.k.), to sposób dokonywania czynności prowadzących do powyższego ustalenia jest niezależny od tego, czy o rozgraniczeniu orzeka organ administracji czy też sąd. Celem postępowania rozgraniczeniowego jest bowiem zawsze ustalenie i utrwalenie przebiegu granic na gruncie.

W rozpoznawanej sprawie, jak wyżej zaznaczono, organy obu instancji odmówiły wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy działkami 534/1 i 534/2 wobec istnienia "uzasadnionej przyczyny", jaką w ich ocenie jest istnienie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Cywilny z [...] grudnia 2015 r., sygn. akt [...], który stwierdził nabycie przez H. Z. przez zasiedzenie działki nr 534/1 o pow. 0,0388 ha, położonej we wsi P., gm. P., powstałej w wyniku podziału działki nr 534 na działki o numerach 534/1 i 534/2. Dla ww. postępowania sądowego, sporządzona została mapa do celów prawnych w skali 1:500 z wykazem współrzędnych punktów granicznych oraz z wykreślonym przebiegiem granicy między działkami oznaczonymi nr ewid. 534/1 i 534/2, sporządzona została przez biegłego sądowego geodetę, a utrwalony na niej stan podziału wpisany zastał następnie do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonej przez Starostę [...].

W oparciu o powyższe organ l instancji stwierdził, że "prawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego w O. ustalona została granica pomiędzy działką nr 534/1 i 534/2", a wobec tego "organ właściwy do prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego jest zatem związany prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego, który ustalił już przebieg granicy". Organ odwoławczy utrzymując zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy podzielił przytoczoną argumentację wskazując, że "ustalenie przez sąd powszechny przebiegu granicy pomiędzy działkami 534/1 i 534/2 w sprawie o zasiedzenie, która przebiega przez punkty 20-24, 20-96, wyłącza możliwość jej ustalania przez organ administracji publicznej w trybie postępowania o rozgraniczenie", natomiast "możliwość prowadzenia ponownego postępowania rozgraniczeniowego co do tych samych nieruchomości, nie jest i nie może być traktowana jako środek do kwestionowania prawomocnego postanowienia sądowego oraz dokonanych (niedokonanych) w ramach tego postępowania czynności przez biegłego sądowego geodetę". Powoduje to zdaniem Kolegium zaistnienie przesłanek do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, z powodu utraty przez sprawę administracyjną charakteru otwartego wobec prawomocnego rozstrzygnięcia przez sąd kwestii spornej granicy.

Stwierdzić należy, że przyjęte przez organy przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego są całkowicie chybione, tak jeżeli chodzi o ustalenia faktyczne, jak i w zakresie argumentacji prawnej. Materiał dowodowy sprawy nie wskazuje bowiem na to, aby sąd powszechny w sprawie [...] o zasiedzenie działki 534/1, dokonał rozgraniczenia pomiędzy działkami 534/1 i 534/2. W szczególności nie daje podstaw do takiego uznania treść znajdującego się w aktach postanowienia Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Cywilny z [...] grudnia 2015 r. sygn. akt [...], w którym stwierdzono, że: "H. I. Z. nabyła przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 r. działkę nr 534/1 o powierzchni 0,0388 ha położoną w P., gmina P., przedstawioną na mapie podziału wykonanej przez biegłego sądowego geodetę A. B. wpisaną do ewidencji Starostwa Powiatowego w O. dnia [...].12.2015 r. za nr P. [...]". W aktach administracyjnych znajduje się również mapa do celów prawnych do sprawy sądowej sygn. akt [...] - zasiedzenie oraz pismo Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Nieruchomościami w O. z dnia [...] marca 2018 r., z których wynika, że w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym znajduje się opracowanie dotyczące działki 524 (powinno być: 534) do zasiedzenia do sprawy [...] z dnia 28.12.2015 r., które zawiera:

- protokół przyjęcia granicy nieruchomości,

-szkic osnowy pomiarowe,

-szkice polowe,

-szkice do obliczeń,

-obliczenia powierzchni działki przed i po podziale,

-szkic wyznaczenia podziału w terenie.

-mapę do celów prawnych w skali 1:500 wraz z wykazem zmian gruntowych oraz wykazem synchronizacyjnym.

Jak zaznaczono przy tym w ww. piśmie, w opracowaniu brak jest dokumentacji oraz informacji o stabilizacji punktów granicznych działek.

Z powyższego wynika w sposób oczywisty, że w sprawie, która toczyła się przez Sądem Rejonowym o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności działki nr 534/1 nie były prowadzone czynności zmierzające do ustalenia granicy między działkami nr 534/1 i 534/2. Świadczy o tym wprost treść postanowienia Sądu, który nie zamieścił w orzeczeniu rozstrzygnięcia o rozgraniczeniu nieruchomości, czego wymaga cytowany wcześniej art. 36 p.g.k. Gdyby nawet przyjąć, że strony, tj. H. Z. i L. i J.B. doszły w toku postępowania sądowego do porozumienia co do przebiegu granicy działki nr 534/2 z działką skarżącej nr 534/1, to brak jest w tym zakresie stosownych dowodów w postaci dokumentacji sporządzonej zgodnie z treścią rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości. Jak już wyżej wskazano, przepisy tego rozporządzenia stosuje się przy dokonywaniu rozgraniczenia bez względu na to, czy postępowanie toczy się przed sądem, czy przed organem administracji. Żadne więc inne czynności - oświadczenia stron, uzgodnienia, porozumienia, ani żadne inne dokumenty, poza wskazanymi przepisami rozporządzenia nie mogłyby odnieść skutku prawnego w postaci ustalenia przebiegu granic między działką skarżącej a działką L. i J. B. Ponadto, jak wyżej zaznaczono, oczywistym skutkiem braku przeprowadzenia rozgraniczenia w toku sprawy o stwierdzenie nabycia własności działki nr 534/1 przez zasiedzenie, jest brak w tym zakresie stosownego rozstrzygnięcia w postanowieniu [...] z dnia [...].12.2015 r., do czego sąd byłby zobowiązany na mocy art. 36 ustawy, gdyby istotnie rozgraniczenia dokonano. Powyższe okoliczności zostały przez organy prowadzące postępowanie całkowicie pominięte.

Odnośnie do argumentacji prawnej zaistnienia przesłanek do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia działek nr 534/1 i 534/2, przedstawionej przez organy, wskazać należy, że zupełnie nie ma oparcia w przepisach ustawy art. 29 i nast. Prawo geodezyjne i kartograficzne, oraz art. 172-177 kodeksu cywilnego stwierdzenie, iż obydwa postępowania - sądowe i administracyjne obejmowałby ten sam przedmiot, czyli rozgraniczenie nieruchomości 534/1 i 534/2. Zasiedzenie jest instytucją prowadzącą do nabycia prawa na skutek upływu czasu, usuwającą długotrwałą niezgodność między stanem prawnym, a stanem posiadania. Do nabycia własności (użytkowania wieczystego, niektórych służebności gruntowych) przez zasiedzenie konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek - samoistnego posiadania oraz upływu określonego w ustawie czasu. W postanowieniu stwierdzającym nabycie własności nieruchomości w drodze zasiedzenia sąd orzeka kto i w jakiej dacie nabył jej własność, bez względu na to, czy nabywca jest jeszcze właścicielem w chwili orzekania. Sąd powinien także określić nieruchomość (służebność gruntową) będącą przedmiotem zasiedzenia według zasad obowiązujących w przepisach o prowadzeniu ksiąg wieczystych (por. S. Rudnicki, G. Rudnicki Komentarz do kodeksu cywilnego księga druga Własność i inne prawa rzeczowe, wydanie 9, LexisNexis Warszawa 2009 r., uwagi do art. 172 k.c.). Z postanowienia Sądu Rejonowego w O. wynika, że H.Z. nabyła własność działki nr 534/1 o powierzchni 0,0388 ha, przedstawionej na mapie podziału wykonanej przez biegłego sądowego geodetę, z dniem 1 stycznia 1985 r., co oznacza tyle, że stwierdzono nabycie prawa własności nieruchomości przedstawionej na mapie sporządzonej przez biegłego, według stanu na ten dzień, nie zaś na datę uprawomocnienia się orzeczenia sądowego. Natomiast istotą rozgraniczenia jest zawsze ustalenie przebiegu granic poprzez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Ustalenie to odbywa się na datę dokonania rozgraniczenia, tj. wydanie ostatecznego rozstrzygnięcia przez organ administracji, bądź prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie rozgraniczenia, lub w sprawie o własność lub wydanie nieruchomości lub jej części. Nie zachodzi więc tożsamość sprawy o zasiedzenie ze sprawą o rozgraniczenie nieruchomości (p. wyrok WSA w Krakowie z 27.01.2011 r., sygn. III SA/Kr 318/10). Zupełnie inną kwestią jest natomiast, że rozgraniczenie może być dokonane z uwzględnieniem stanu prawnego istniejącego od pewnego czasu, na co wskazuje treść art. 153 k.c. Należy podnieść, iż dopiero postanowienie sądu cywilnego stwierdzające nabycie w drodze zasiedzenia określonego gruntu, daje beneficjentom zasiedzenia legitymację do żądania rozgraniczenia nieruchomości w kształcie wynikającym z zasiedzenia, z nieruchomością sąsiednią (p. wyrok WSA w Białymstoku z 23.08.2016 r., sygn. II SA/Bk 320/16).

Zaznaczyć trzeba, że zgodnie z treścią § 61 i 62 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1034), pole powierzchni działki ewidencyjnej oblicza się na podstawie współrzędnych punktów określających przebieg linii granicznych, co oznacza, że pole powierzchni działki ewidencyjnej jest funkcją przebiegu jej granic a nie odwrotnie. Zatem ustalenie, nawet "precyzyjne" powierzchni działki w postępowaniu sądowym, nie może oznaczać tym samym ustalenia przebiegu jej granic, o którym decyduje rezultat czynności określonych przepisami rozdziału 6 p.g.k. oraz rozporządzenia w sprawie rozgraniczania nieruchomości (p. wyrok WSA w Krakowie z 27.01.2011 r., sygn. III SA/Kr 318/10).

Z przedstawionych wywodów wynika, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 61a Kpa, polegającym na bezpodstawnej odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek H. Z. o rozgraniczenie nieruchomości stanowiącej działkę nr 534/1 z działką nr 534/2, położonymi we wsi P. Naruszenie to jest wynikiem błędnej - jak przedstawiono wyżej - interpretacji przepisów art. 29 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 2, art. 34 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, pominięcia treści § 3 - § 18 przepisów rozporządzenia w sprawie rozgraniczania nieruchomości, oraz § 61 i 61 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków.

Ponownie rozpatrując wniosek skarżącej organy winny ustalić przede wszystkim, czy zachodzi potrzeba dokonania rozgraniczenia w świetle twierdzeń wnioskodawczyni, która winna sprecyzować, na czym w istocie polega spór graniczny w świetle brzmienia przepisu art. 29 ust. 1 ustawy, a następnie prowadzić postępowanie z uwzględnieniem przedstawionego wyżej stanowiska.

Z powyższych względów, skutkujących spełnieniem przesłanek do uwzględnienia skargi wynikających z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i lit. a) p.p.s.a. należało orzec jak w pkt 1 wyroku. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy.

dc