Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 85/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.17 ust 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7 art 77 § 1 art 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art.3 § 1 art 145 § 1 pkt lit c art 141 § 4
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 389/21 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 17 lutego 2021 r. nr SKO.ZR.4111.74.259.2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 23 grudnia 2020 r. znak GOPS.5211.11.4.2020, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu na rzecz [...] kwotę 360,00 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 389/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 17 lutego 2021 r. nr SKO.ZR.4111.74.259.2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu I instancji decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Radomiu, po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Jedlnia - Letnisko dnia z 23 grudnia 2020 r. orzekającą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką [...]. Wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym, a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują, zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwała im na podjęcie innej pracy. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł [...], zarzucając jej naruszenie:

- prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r, poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że jest w stanie podjąć jakąkolwiek pracę zarobkową w sytuacji sprawowania opieki nad matką oraz fakt, że skoro jest zarejestrowany jako bezrobotny to znaczy, że mógłby w swojej sytuacji życiowej podjąć jakiekolwiek zatrudnienie;

- prawa procesowego tj. art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie;

- błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą wydania przedmiotowej decyzji polegający na uznaniu, że matka skarżącego nie wymaga całodobowej opieki, jest w miarę samodzielna, porusza się po domu w związku z czym opieka nad nią nie ma charakteru ciągłego.

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Ustalony przez organy orzekające stan faktyczny wskazuje, że [...], matka skarżącego, mimo orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, nie jest osobą obłożnie chorą. Pomimo ograniczonej sprawności ruchowej jest ona w miarę samodzielna, jeżeli chodzi o funkcjonowanie w domu. Jak wynika z oświadczenia skarżącego z dnia 16.09.2020 r., przygotowuje i podaje on posiłki (śniadania, obiady, kolacje) oraz leki, robi zakupy, pomaga matce w codziennej toalecie. W zależności od potrzeby, 3 razy w tygodniu lub częściej robi pranie, a 1 raz na miesiąc wykupuje leki i zamawia wizyty lekarskie. W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad matką, a rezygnacją przez niego z podjęcia zatrudnienia, a ściślej mówiąc niepodejmowaniem obecnie przez skarżącego zatrudnienia, nie istnieje taki związek. Skarżący nie przedstawił argumentacji, która by jednoznacznie wskazywała, iż sytuacja jego matki na tyle uległa pogorszeniu od grudnia 2019 r., że wyklucza to możliwość podjęcia przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej, celem zajęcia się stałą opieką nad matką, a świadczenie pielęgnacyjne będzie rekompensatą za utracony zarobek. Ponadto, świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem przewidzianym dla osoby, która rezygnując z zatrudnienia bierze na swoje barki opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ale nie może w tym zakresie zwalniać także innych członków rodziny zobowiązanych do alimentacji z obowiązków, które na nich ciążą. Tymczasem, [...] posiada oprócz skarżącego, jeszcze dwoje zdrowych dzieci - [...] oraz [...].

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

- naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na niewłaściwym przeprowadzeniu kontroli działalności administracji publicznej i nieuwzględnieniu skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z 17 lutego 2021 r. oraz na przyjęciu przez Sąd przy ustalaniu stanu sprawy - stanu faktycznego, który ustaliły w sprawie organy administracyjne, pomimo, że organy oparły swe ustalenia na niepełnym materiale dowodowym, naruszając tym samym przepisy art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a.

- naruszenie prawa materialnego - art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że są jeszcze dwie osoby w tym samym stopniu zobowiązane do opieki nad matką pomimo, że obie pracują zawodowo i nie mieszkają wspólnie z matką oraz że jego opieka nad matką nie jest opieką, a tylko pomocą, która może być świadczona obok zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze godzin w sytuacji, gdy matka była osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu i niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia swojej śmierci w dniu 17 listopada 2021 r.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez przyznanie wnioskodawcy zasiłku pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku, tj. 2 marca 2020 do dnia 17 listopada 2021 r. (dzień śmierci matki wnioskodawcy) ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzeczono się rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 376, dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Na wstępie należy jednak wskazać, że skargę kasacyjną w myśl art. 174 p.p.s.a. można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają więc wskazane w niej podstawy.

Strona skarżąca kasacyjnie w niniejszej sprawie w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania w pierwszej kolejności zarzuciła Sądowi niewłaściwe przeprowadzenie kontroli działalności administracji publicznej i nieuwzględnienie skargi poprzez błędne nieuchylenie decyzji organów obu instancji i naruszenie art. 3 § 1 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a., a w konsekwencji naruszenie także przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. W odniesieniu do tak skonstruowanego zarzutu należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wypracował stanowisko, z którego wynika, że nie jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 174 p.p.s.a. formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie" czy "pominięcie" (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2008 r., I OSK 1807/07, LEX nr 525973; wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r., I OSK 31/07, LEX nr 327781; wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., II OSK 329/12; wyrok NSA z dnia 8 września 2017 r., I OSK 3080/15; wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2022 r. I OSK 937/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie w świetle stanowiska uchwały NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 podjętej w pełnym składzie, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a. nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych. W ślad za tym stanowiskiem należy przyjąć, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej za stronę, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r., II GSK 2140/13, LEX nr 1682677), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2012 r., I FSK 1679/11, LEX nr 1218340).

Mając to na uwadze, pomimo nieprawidłowej konstrukcji zarzutu skargi kasacyjnej wskazującego na niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uznania, że w rzeczywistości skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi wadliwe oddalenie skargi, tj. wadliwe zastosowanie art. 151 p.p.s.a. Tak zrekonstruowany zarzut jest w niniejszej sprawie zarzutem skutecznym (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt II FSK 190/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżący kasacyjnie słusznie zarzucił Sądowi I instancji wadliwe oddalenie skargi, w sytuacji, gdy w toku postępowania nie wyjaśniono wszystkich okoliczności sprawy. Obowiązkiem organu II instancji jest ponowne rozpoznanie sprawy, biorąc pod uwagę ewentualny zmieniający się stan faktyczny sprawy i pogarszający się stan zdrowia matki skarżącego, która posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności oraz orzeczoną całkowitą niezdolność do samodzielnej egzystencji, wymagała zatem pomocy w nawet najprostszych czynnościach, a to winno skutkować dogłębną analizą stanu sprawy z uwzględnieniem zmian w stanie faktycznym sprawy. Jakkolwiek z oczywistych przyczyn orzeczenia i oświadczenia skarżącego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do uwzględnienia zarzutu naruszeń przepisów postępowania, to w tym kontekście uzasadnione jest stanowisko skarżącego kasacyjnie, że organy rozpatrujące wniosek, w tym przede wszystkim SKO w Radomiu, nie wzięły pod uwagę wskazywanego przez skarżącego, pogarszającego się stanu zdrowia jego matki. Twierdzenia skargi kasacyjnej, że w dacie rozstrzygnięcia SKO matka skarżącego nie była już w stanie samodzielnie funkcjonować, znajdują potwierdzenie w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazującym na całkowitą niezdolność do samodzielnej egzystencji co umknęło uwadze zarówno organu, jak i Sądu Wojewódzkiego. Nie można również pominąć, że poza skarżącym - [...] - dwoje dorosłych dzieci [...], również z nią zamieszkiwało w jednym domu. Syn [...], który jest kawalerem i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Natomiast syn [...] jest dorosłym, niepełnosprawnym w znacznym stopniu, chorym na schizofrenię, i co sam organ w uzasadnieniu odnotował - wymagającym nadzoru człowiekiem niezdolnym do samodzielnej egzystencji do 31.01.2021 r. oraz całkowicie niezdolnym do pracy do 31.01.2025 r.

Organ odwoławczy nie rozpoznał właściwie sprawy ponownie, Sąd I instancji bezrefleksyjnie zaś przyjął stan faktyczny za organem, nie dokonując własnej analizy sprawy. Skarżący kasacyjnie wskazał m.in. na błędne ustalenia stanu faktycznego sprawy, a mianowicie na bezpodstawne uznanie, że matka skarżącego nie wymaga opieki ciągłej, podczas gdy trzeba było pomagać jej nawet w korzystaniu z toalety, pionizować, karmić, podawać leki. Z całą pewnością wadliwe ustalenia stanu faktycznego sprawy, będące konsekwencją naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. i przekładające się na wadliwe zastosowanie art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a. przez organ odwoławczy, a tym samym niewyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu I instancji w oparciu o którąś z podstaw wskazanych w skardze kasacyjnej, mogły mieć wpływ na kształt ostatecznej decyzji, nie ma bowiem pewności, co do zakresu dokonanego przez organ odwoławczy rozpoznania sprawy. Powyższe okoliczności spowodowały uznanie zarzutów naruszenia przepisów postępowania za skuteczne, tj. skutkujące koniecznością uchylenia zarówno rozstrzygnięcia Sądu I instancji, jak i rozstrzygnięć organów administracji obu instancji.

Nie skuteczny okazał się zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 3 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd dokonując kontroli działalności administracji publicznej stosował środki określone w ustawie. Odniósł się do wskazanych w skardze zarzutów, jednak dokonał błędnej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy. W realiach niniejszej sprawy Sąd ocenił zarzuty naruszenia przepisów postępowania, "uznając je za niezasadne" i nakreślił podstawy swojego stanowiska. Również odnosząc się do stanu faktycznego omówił ten, który został nakreślony przez organ. Tymczasem zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skuteczny jedynie wówczas, gdy wyrok Sądu I instancji nie poddaje się kontroli, nie zawiera szczegółowego uzasadnienia wskazującego co Sąd wziął pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia, nie odniósł się do zarzutów. Przy czym nie chodzi o odniesienie się do zarzutów po myśli skarżącego, tylko odniesienie się do nich w zgodzie z przepisami prawa, czyli dokonanie subsumpcji prawnej i faktycznej.

Mimo wykazania już powodów uchylenia zaskarżonego wyroku, jak i obu decyzji, kolejno wskazać trzeba, że istota skargi kasacyjnej sprowadza się oceny, czy w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący uczynił zadość warunkowi zawartemu w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. czy nie podjął zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, która jest niepełnosprawna w znacznym stopniu i trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji (potwierdzone odpisem orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 10 stycznia 2020 r.); czy pozostałe rodzeństwo zobowiązane do alimentacji i pomocy na rzecz matki wyklucza automatycznie uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącego.

Wbrew stanowisku Sądu I instancji, zastosowanie w zaskarżonym wyroku art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w kontrolowanej sprawie jest nieprawidłowe. W orzecznictwie trafnie podnosi się, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji [...]. Z przepisu tego wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy lub jej niepodejmowanie z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Podkreślić należy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, że organy stosujące (wykonujące) u.ś.r. nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać przyznania albo odmowy przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w u.ś.r. Obowiązkiem organów wykonujących u.ś.r. jest natomiast zbadanie zgodnie z wymogami k.p.a. zarówno pozytywnych jak i negatywnych warunków w zakresie załatwianej sprawy, ale – tylko – ustanowionych przez normodawcę w treści u.ś.r. oraz następnie wydanie odpowiedniej treści decyzji administracyjnej.

Przenosząc powyższe rozważania w realia rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, ze skarżący sprawując codzienną, całodobową, czasochłonną i wyczerpującą opiekę nad niepełnosprawną matką, niezdolną do samodzielnej egzystencji, nie może podjąć pracy zarobkowej. Art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżący zrezygnował z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjął z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jak wynika z materiału dowodowego tak jest w niniejszej sprawie. Zachodzi zatem oczywisty związek przyczynowo-skutkowy między niepodjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką przez skarżącego. Wskazywany związek przyczynowo-skutkowy jawi się jako oczywisty, jeśli weźmie się pod uwagę, że czynnikiem decydującym o wystąpieniu przez skarżącego z wnioskiem było uzyskanie dnia 10 stycznia 2020 r. orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS, ustalającego, że [...] jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla, że do komisji orzekającej o niepełnosprawności należy orzeczenie, czy dana osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy ze strony innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jeżeli orzeczenie takie zastrzeżenie zawiera, to osoba podejmująca się takiej opieki, jeżeli rezygnuje z zatrudnienia, może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne bez dodatkowego warunku, aby nie było możliwe połączenie opieki z pracą. Z założenia orzeczona konieczność opieki lub pomocy ze strony innych osób daje opiekunowi tytuł do rezygnacji z zatrudnienia, jeżeli się na to decyduje. Decyzja o rezygnacji pozostawiona jest opiekunowi i jej zasadność nie podlega weryfikacji organu w postępowaniu o przyznanie świadczenia. Wskazanie w orzeczeniu na konieczność opieki lub pomocy następuje ze względu na stwierdzoną przez lekarzy znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Samodzielna egzystencja obejmuje wszelkie sfery aktywności i potrzeb, nie tylko związane osobiście z osobą niepełnosprawną, ale też z jej warunkami bytowymi, na równi z czynnościami higienicznymi dotyczącym osoby należy traktować czynności higieniczne dotyczące jej otoczenia, załatwienie jej spraw urzędowych, nabywanie produktów służących konsumpcji (zob. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 82/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwypuklić należy, że przywoływane wyżej orzeczenie jest rodzajem dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 k.p.a., który wiąże organy stosujące prawo w danej sprawie ("stanowią dowód tego co zostało w nich urzędowo stwierdzone").

Nieuprawnione w tym stanie rzeczy są więc m. in. następujące stwierdzenia Sądu I instancji: "(...) Odnosząc się do opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką należy zauważyć, iż [...], mimo orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, nie jest osobą obłożnie chorą. Pomimo ograniczonej sprawności ruchowej jest ona w miarę samodzielna, jeżeli chodzi o funkcjonowanie w domu. (...); "(...) zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką i jednocześnie niezbędnej dla niej w chwili obecnej, nie wyklucza podjęcia przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia, czy to w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy też na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło. Sąd zauważa, iż konieczność wykonywania niektórych czynności, a mianowicie zakupy, wizyty lekarskie, wykonywanie prania, czy palenia w piecu nie są czynnościami uniemożliwiającymi skarżącemu podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodzić się należy ze stwierdzeniem, że czynności te mogą być wykonane w dowolnym czasie, a nadto w większości związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i nie kolidują z wykonywaniem pracy przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową. Ponadto, zdaniem Sądu, czynności opiekuńcze, w szczególności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, można rozłożyć w czasie. (...)"

Nie jest też uprawnione w okolicznościach rozpoznawanej sprawy stanowisko organów, zaakceptowane w zaskarżonym orzeczeniu przez Sąd Instancji, że można pozbawić skarżącego wnioskowanego świadczenia w szczególności tylko na tej podstawie, że wspólnie zamieszkujący brat (pracujący i prowadzący odrębne gospodarstwo domowe) oraz siostra (mieszkająca i pracująca w innej miejscowości) winni świadczyć pomoc w sytuacji, gdy jeden z braci podejmuje świadomą decyzję o opiece nad matką i rezygnacji z zatrudnienia z tej przyczyny. Ustawodawca na gruncie u.ś.r. nie uzależnia – nie warunkuje – przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskującemu od realizacji (wypełniania) obowiązku alimentacyjnego przez osoby zobowiązane, tutaj przez pozostałe dzieci [...]. Przy czym należy również pamiętać, że ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym oświadczeń i wywiadów środowiskowych wynika, że w domu zamieszkuje również okresowo niezdolny do samodzielnej egzystencji, a także niezdolny do pracy brat skarżącego – [...].

Bez znaczenia jest w związku z ubieganiem się o zasiłek pielęgnacyjny, na co wskazuje zaakceptowana przez Sąd I instancji ostateczna decyzja organu (s. 7), fakt zarejestrowania się skarżącego w urzędzie pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku oraz nie wyrejestrowanie się skarżącego z urzędu pracy w dalszym ciągu. Wielokrotnie już podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, że w przypadku uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę pobierającą zasiłek dla bezrobotnych nie dojdzie do kumulacji pobieranych świadczeń. Nadto, jak już wskazano, skarżący nie pobiera zasiłku. I również wykazano, że gotowość do pracy poprzez zarejestrowanie się w urzędzie pracy w żaden sposób nie koliduje ze złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego będzie miało wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej, a nie odwrotnie (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2022 r., I OSK 1185/21; wyrok NSA z dnia 12 października 2021 r. I OSK 491/21; wyrok NSA z dnia 24 października 2008r., sygn. akt I OSK 1758/07, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższe prowadzi do wniosku, że zarzut materialnoprawny naruszenia na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. również był trafny.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, kierując się wskazaną przez Sąd odwoławczy wykładnią art. 17 ust. 1 pkt 4, po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w tym po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, podejmie stosowne rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, a także zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Jedlnia – Letnisko z dnia 23 grudnia 2020 r. znak GOPS.5211.11.4.2020.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).