Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 504/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2107
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i 2, art. 61 ust. 1, 2, 2d, 2e i 2f, art. 64
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 7, art. 11, art. 77, art. 107 § 3, art. 140
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 15 zzs(4) ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 października 2021 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla decyzję w części obejmującej tiret drugi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2021r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej "Kolegium", uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji Burmistrza [...] zwanego dalej "burmistrzem" z dnia 9 grudnia 2020r. nr [...] /sko [...]. w przedmiocie ustalenia Pani I. W. odpłatności za pobyt Pani A. R. w Domu Pomocy Społecznej w K. ul. [...], [...], w wysokości [...] zł miesięcznie począwszy od [...] lutego 2020r. oraz ustaliło Pani I. W. odpłatność za pobyt Pani A. R. w Domu Pomocy Społecznej w K. , ul. [...], [...] w wysokości [...] zł miesięcznie, począwszy od [...] lutego 2020r. do [...] listopada 2020r. oraz ustaliło Pani I. W. odpłatność za pobyt Pani A. R. w Domu Pomocy Społecznej w K. w wysokości [...] zł miesięcznie , począwszy od [...] grudnia 2020r.

Przedmiotowe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020r. Nr. [...] [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. , działający z upoważnienia Burmistrza [...] zwanego daje "Burmistrzem", ustalił Pani I. W. odpłatność za pobyt jej matki Pani A. R. w Domu Pomocy Społecznej w K. w wysokości [...] zł miesięcznie począwszy od dnia [...] lutego 2019r. W trakcie postępowania administracyjnego przyjęto krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności. Ustalono, że na dzień wydania decyzji cztery osoby są zobowiązane ustawowo do ponoszenia odpłatności tj. Pani I. W. -córka, Pani B. M. - córka, Pan A. R. - syn (wnuczka J. R. wspólne gospodarstwo domowe), Pan D. M. - wnuk. W dniu [...] marca 2020 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia Pani I. W. jako osobie obowiązanej wysokości opłaty za pobyt Pani A. R. w Domu Pomocy Społecznej w K. przy ul. [...]. Pani I. W. jest córką i jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt swojej matki w domu pomocy społecznej. Na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono, że kwota [...]% dochodu mieszkańca jest mniejsza od całkowitej opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w K. przy ul. [...] i nie pokrywa w całości miesięcznego koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w K. , który wynosił: od [...] lutego 2020 r. [...] zł. (Dz. Urz. Woj. W. z dnia [...] stycznia 2020 r. poz. [...]). W dalszej części decyzji organ I instancji wskazał, że ponownie ustalono Pani I. W. odpłatność za pobyt matki Pani A. R. w Domu Pomocy Społecznej na kwotę [...]zł, aby to ustalić przyjął:

- koszt miesięczny utrzymania mieszkańca w DPS - [...] zł,

- opłata wnoszona przez mieszkańca domu (Pani A. R.) - [...] zł,

- [...] zł (koszt utrzymania w DPS),

- [...] zł (opłata wnoszona przez mieszkańca) = [...] zł - jest to kwota różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca,

- [...] zł - jest to kwota odpłatności ustalona dla Pani I. W. na podstawie zgromadzonych w toku przeprowadzonego dnia [...].02.2020r. rodzinnego wywiadu środowiskowego dokumentów, dotyczących sytuacji dochodowej strony (wynagrodzenie za pracę, zasiłek pielęgnacyjny).

Aby to wyliczyć przyjęto zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej:

- kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 701,00 zł,

- 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynosi: 701,00 zł x 300% = 2.103,00 zł,

dochód osoby wynosi: 3.395,90 zł (jest wyższy niż 300% kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej). różnica między 300% kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, a posiadanym dochodem jakim dysponuje osoba wynosi: 3.395,90 zł - 2.103,00 zł = 1.292,90 zł - kwota ta pozwoliła na ustalenie odpłatności w wysokości 1.292,90 zł

W stosunku do pozostałych osób z kręgu rodziny A. R. zobowiązanych do wnoszenia opłaty zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 przeprowadzono odrębne postępowania administracyjne i tak:

1. Pani B. M. (córka), która na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia [...] lutego 2020 r. ustalającego sytuację rodzinną i dochodową, nie została zobowiązana do wnoszenia opłat z uwagi na dochód nieprzekraczający na osobę w rodzinie 300% kryterium dochodowego.

2. Pan A. R. (syn) w związku z odmową zawarcia umowy został zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt Pani A. R. w DPS na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] na kwotę [...]zł. Na podstawie informacji uzyskanych w formie elektronicznej ustalono także, że w składzie rodziny pozostaje dorosłe studiujące dziecko J. R..

3. Pan D. M. (wnuk) w związku z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego został zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt Pani A. R. w DPS na podstawie decyzji z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] na kwotę [...]zł.

Na podstawie przepisów w dniu 4 marca 2020 r. przedstawiono Pani I. W. umowę ustalającą wysokość ponoszonej opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Pani I. W. odmówiła podpisania umowy, co zostało potwierdzone w protokole podpisanym przez stronę. Wobec powyższego przeprowadzono u strony wywiad środowiskowy, poprzedzający wydanie ostatecznej decyzji administracyjnej o ustaleniu odpłatności. W trakcie wywiadu środowiskowego dokonano ustaleń odnośnie sytuacji mieszkaniowej, życiowej i bytowej Pani W. . Pani W. poinformowała, że nadal jest właścicielem lokalu mieszkalnego przy ul. [...] o pow. [...]., w związku z zakupem którego spłaca także kredyt (hipoteczny w kwocie raty miesięcznej- [...] zł). Pani I. W. oświadcza, że konieczność przeprowadzenia się do innego mieszkania podyktowana była pogarszającym się stanem zdrowia (aktualnie zamieszkuje na niższym piętrze). Nie udostępniła jednak danych dotyczących osoby, z którą partycypowała w kosztach zakupu kolejnego mieszkania, podkreślając i oświadczając pisemnie, że gospodaruje sama i ponosi odrębne koszty związane z utrzymaniem mieszkania aktualnie zamieszkiwanego (czynsz, media). Strona jest osobą niepełnosprawną z tego tyt. pobiera zasiłek pielęgnacyjny. Niepełnosprawność i długotrwała choroba strony jest potwierdzona i nie rodzi wątpliwości.

Z drugiej strony biorąc pod uwagę zwiększone w ostatnim okresie wydatki finansowe Ww. tj. zakup części mieszkania (zgodnie z oświadczeniem [...] własności), z jednoczesnym utrzymywaniem innego lokalu, nie zamieszkiwanego i nie wynajmowanego, nie wskazuje na trudną, wyjątkową sytuację osoby. Wydatki ponoszone przez Stronę w związku z długotrwałą chorobą, w stosunku do dochodu pozostającego do dyspozycji po wniesieniu odpłatności za pobyt członka rodziny (mamy) w DPS i innych stałych wydatków (nie uwzględniając tu kosztów utrzymania mieszkania własnościowego, z którego Pani I. W. się wyprowadziła, tj. kredyt [...] zł, czynsz [...] zł oraz zapewne inne opłaty związane z utrzymaniem takiego mieszkania), nie spowodują niemożności jej wnoszenia i nie spowodują ubóstwa. Ustalono, że na dochód Pani I. W. składa się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł, wynagrodzenie za pracę w wysokości - [...] zł (zgodnie z zaświadczenie pracodawcy z dnia [...] 02.2020r.). Łączny dochód w rodzinie (1 osoba) wynosi: [...] zł. i jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą.

Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358):

- kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi: 701,00 zł.,

- 300% kryterium dochodowego samotnie gospodarującej wynosi: 701,00 zł x 300% = 2.103,00 zł,

- różnica między dochodem jakim dysponuje osoba a 300% kryterium dochodowym wynosi: 3.395,90 zł - 2.103,00 zł = 1.292,90 zł.

kwota ta pozwoliła organowi na ustalenie odpłatności w wysokości [...] zł. miesięcznie

W trakcie trwania postępowania Pani I. W. pismem z dnia [...] marca 2020 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z prośbą o zwolnienie jej z ponoszenia całości kosztów za pobyt matki Pani A. R. w Domu Pomocy Społecznej w K. , ul. [...]. Swoją prośbę tłumaczyła trudną sytuacją zdrowotną i związanymi z tym kosztami leczenia. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. , uznał, że rozpatrzy ten wniosek po ostatecznym uprawomocnieniu decyzji ustalającej odpłatność za pobyt Pani A. R. w Dom Pomocy Społecznej w K. i wyda w tej sprawie odpowiednie postanowienie.

W odwołaniu od decyzji organu I Instancji, Pani I. W. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.: - art. 61 ust. 2 pkt 2a w zw. z art. 109 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ustalenie opłaty za pobyt matki A. R. w Domu Pomocy Społecznej w K. w wysokości aż [...] zł w sytuacji, gdy w świetle aktualnej sytuacji zdrowotnej i życiowej I. W., która obecnie od listopada 2020r. przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim z uwagi na bardzo zły stan zdrowia i oczekiwanie: na operację kardiologiczną ma o wiele niższe dochody niż to ustalono w wywiadzie środowiskowym sporządzonym około roku temu tj. w dniu [...] lutego 2020r., natomiast MOPS w K. mimo złożonego w dniu [...] grudnia 2020r. wniosku skarżącej o sporządzenie nowego wywiadu środowiskowego, nie wstrzymał się z wydaniem przedmiotowej decyzji do czasu sporządzenia takiego wywiadu środowiskowego, mimo że przed wydaniem tej decyzji z dnia [...] grudnia 2020r, MOPS w K. otrzymał wniosek skarżącej w tym zakresie, czyli w dniu [...] grudnia 2020r.,

art. 61 ust. 2 pkt 2a w zw. z art. 109 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne przyjęcie, że kwota opłaty w wysokości [...] zł odpowiada różnicy, jaka pozostaje skarżącej po odjęciu od jej dochodu kwoty stanowiącej 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, mimo że obecny dochód I. W. z uwagi na długotrwałe zwolnienie lekarskie (trwa już od listopada 2020r. i skarżąca oczekuje na poważną operację kardiologiczną), jest o około [...] zł niższy niż wskazano to w zaskarżonej decyzji, a nadto z uwagi na bardzo zły stan zdrowia ona wydatkuje bardzo duże kwoty miesięcznie na leczenie, wykonywane badania, oraz dojazdy do lekarzy, tym samym odwołująca nie dysponuje kwotą [...]zł miesięcznie, która odpowiadałaby różnicy, jaka pozostaje skarżącej po odjęciu od jej dochodu kwoty stanowiącej 300% kryterium dochodowego

W ocenie I. W., podstawowym błędem organu, jest fakt, iż pomimo pisma z dnia [...] grudnia 2020r. które kierowała do organu I Instancji, z wnioskiem o aktualizacje wywiadu środowiskowego, z uwagi na zmianę swojej sytuacji majątkowo-zdrowotnej decyzja została sporządzona na podstawie wywiadu sprzed roku, który nie uwzględniał aktualnej sytuacji życiowej i majątkowej odwołującej, a także organ nie zastosował zasady proporcjonalności przy ustaleniu odpłatności czym naruszył normę zawartą w art.60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości, jednocześnie w wydanej przez siebie decyzji na nowo ustaliło odpłatność za pobyt A. R. w Domu Pomocy Społecznej w K. , uwzględniając zmiany w sytuacji życiowej i majątkowej odwołującej które nastąpiły po [...] grudnia 2020r, ustalając opłatę za pobyt A. R. w Domu Pomocy Społecznej w okresie od [...] lutego 2020r do [...] listopada 2020r. w ustalonej wysokości [...] zł oraz od [...] grudnia 2020r. w wysokości [...] zł.

Nadto Kolegium ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu dotyczących osób zwolnionych z odpłatności Pani B. M. i J. R., wskazało, że powyższe osoby nie zostały zwolnione z odpłatności za DPS, Organ II instancji wyjaśnił, że Pani B. M. (córka), nie została zobowiązana do wnoszenia opłat z uwagi na dochód nieprzekraczający na osobę w rodzinie 300% kryterium dochodowego, natomiast Pani J. R. (wnuczka) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z Panem A. R. - syn, który w związku z odmową zawarcia umowy został zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt Pani A. R. w DPS na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2020 r, nr [...] [...] na kwotę [...]zł. Natomiast podnoszona w odwołaniu kwestia dotycząca stanu zdrowia I. W. może być uwzględniona przy orzekaniu w przedmiocie zwolnienia z ponoszenia opłaty, w sytuacji gdy organ oraz strona postępowania będą wiedzieć jak dużym obciążeniem dla strony jest opłata, którą musi uiszczać, jak ma się ona do sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej, a nie tylko do uzyskiwanych przez nią dochodów i czy występują okoliczności uzasadniające zwolnienie (w szczególności wymienione w art. 64 ustawy o pomocy społecznej). I. W. wskazała, że w grudniu otrzymała wynagrodzenie w kwocie [...]zł, jednakże z dokumentów wynika, że wynagrodzenie netto za miesiąc grudzień 2020 r. wyniosło [...] zł. W ocenie Kolegium nie mogły też odnieść skutku zarzuty dotyczące sytuacji osobistej Strony. Zaskarżona decyzja ma charakter decyzji związanej i wyklucza uznanie administracyjne w jakimkolwiek zakresie. Argumenty Strony w tym zakresie będą mogły zostać wzięte pod uwagę dopiero w postępowaniu o zwolnienie w całości lub w części z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, Wniosek taki został przez Stronę złożony i zostanie rozpatrzony przez organ pierwszej instancji po prawomocnym zakończeniu niniejszego postępowania.

Na przedmiotową decyzję I. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając Organowi Odwoławczemu, że wydając przedmiotową decyzję naruszył szeregu przepisów zarówno materialnego prawa administracyjnego jak i procedury administracyjnej. Skarżąca wskazała między innymi na naruszenie następujących przepisów: art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez brak przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia kręgu osób zobowiązanych do uiszczania opłaty za pobyt A. R. w DPS oraz wysokości tych opłat łącznie wobec wszystkich zobowiązanych tj. skarżącej, jej brata A. R., siostrzeńca D. M., siostry B. M. oraz bratanicy J. R., co pozwoliłoby realnie i obiektywnie ocenić sytuacje wszystkich zstępnych w pokrywaniu kosztów utrzymania Pani A. R. w Domu Pomocy Społecznej w K. ; art. 61 ust. 2f w zw. z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez niezachowanie zasady proporcjonalności oraz ustalenie opłaty za pobyt A. R. w DPS, którą ma uiszczać skarżąca, nieproporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do regulowania tej opłaty; art. 61 ust. 2 pkt 2a w zw. z art. 109 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne przyjęcie, że kwota w wysokości [...] zł, a następnie kwota [...]zł odpowiadają różnicy, jaka pozostaje I. W. po odjęciu od jej dochodu kwoty stanowiącej 300% kryterium dochodowego osoby prowadzącej samotnie gospodarstwo domowe, w sytuacji, gdy dochody skarżącej oscylowały, a obecnie jeszcze bardziej oscylują w kwotach niższych niż wskazał organ li instancji; art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 3 z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez zwiększenie opłaty, jaką obowiązana jest uiszczać Skarżąca, w sytuacji gdy opłatami takimi nie zostały obciążone dwie osoby zobowiązane tj. B. M. oraz J. R., co powinno skutkować brakiem przerzucenia większej części opłaty na Skarżącą; art. 109 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez brak wzięcia pod uwagę przy ustalaniu wysokości opłat za pobyt Pani A. R. w DPS, którą zobowiązana jest uiszczać skarżąca, zmiany sytuacji osobistej, dochodowej oraz majątkowej, o której skarżąca szczegółowo na bieżąco informowała MOPS w K. ; art. 7 KPA oraz 77 KPA w zw. z art. 107 § 3 KPA poprzez brak szczegółowego wskazania wyliczeń dochodów pozostałych zobowiązanych do uiszczania opłaty oraz brak odniesienia się organu II instancji do zarzutów dot. niedochowania zasady proporcjonalności przy obliczaniu kwoty, jaką skarżąca obowiązana jest uiszczać za pobyt A. R. w DPS, w sytuacji gdy trzykrotnie w przedmiotowej sprawie orzekał taki sam skład Samorządowego Kolegium Odwoławczego i w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2020r. na stronie 12 tej decyzji wskazał, aby Organ pierwszej instancji miał na uwadze konieczność zachowania zasady proporcjonalności przy ustalaniu opłaty za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej do liczby osób zobowiązanych do jej wynoszenia, a mimo takich wytycznych SKO wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2021r. w ogóle nie odniosło się do tej zasady proporcjonalności mimo podnoszonego w odwołaniu Skarżącej tego zarzutu, a takie postępowanie SKO powoduje brak zaufania Skarżącej do wydanej zaskarżonej decyzji, która w ocenie I. W. nie odniosła się do wszystkich podnoszonych przez nią zarzutów, jak również jest dla niej krzywdząca z przyczyn podanych w skardze, a przede wszystkim, że ona poddała się procedurze weryfikacji i na pewno znajduje się w gorszej sytuacji życiowej niż jej brat A. R., jak i siostrzeniec D. M., którzy odmówili takiej weryfikacji, a to ona została obciążona kosztami dwa razy wyższymi niż oni, co dla I. W. jest bardzo krzywdzące i przykre, iż MOPS i SKO mimo jej bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej obciążają ją tak wysokimi opłatami, a przecież ona także z uwagi na swoją niepełnosprawność wymaga wsparcia i pomocy przez organy MOPS w K. .

Jednocześnie skarżąca wniosła na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit a, c o uchylenie w części zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w zakresie ustalenia I. W. odpłatności za pobyt Pani A. R. w Domu Pomocy Społecznej w K. , ul. [...], [...], w wysokości [...] zł miesięcznie, począwszy od [...] lutego 2020 r. do [...] listopada 2020 r. oraz ustalenia I. W. odpłatności za pobyt Pani A. R. w Domu Pomocy Społecznej w K. w wysokości [...] zł miesięcznie, począwszy od [...] grudnia 2020 r. oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Organ I instancji a także na podstawie art. 106 § 3 PPSA o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów dotyczącej sytuacji majątkowo-zdrowotnej skarżącej, na podstawie art. 200 PPSA w zw. z art. 205 § 1 PPSA o zasądzenie na rzecz Skarżącej od organu zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych; oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym art. 119 pkt 2 ppsa.

Skarżąca złożyła także wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 61 § 3 p.p.s.a

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się z jej treścią nie znalazło przesłanek do zmiany swojej decyzji. Organ II instancji wskazał, że stanowisko swoje szczegółowo przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy.

W tym stanie rzeczy skargę Pani I. W. organ II instancji uznał za nieuzasadnioną i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 j.t. z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325, ze zm., zwanej dalej – p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność złożonej skargi w części dotyczącej nałożenia na skarżącą obowiązku opłaty za pobyt matki w domu opieki społecznej i sposobu określenia wysokości tej opłaty.

Podkreślić należy, że ustawa o pomocy społecznej w art. 60 ust. 1 wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu społecznej określone zostały w art. 61 ust. 1 ustawy. Są to w kolejności:

1) mieszkaniec domu,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. .

2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust.

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W myśl art. 61 ust. 2d ustawy, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Stosownie do postanowień art. 61 ust. 2e ustawy, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej, zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. Formą, oprócz umowy, może tu być decyzja, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s. (vide: uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, www.orzeczenia.na.gov.pl – dalej CBOSA). Decyzja o ustaleniu opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przepis art. 61 ust. 1 u.p.s. zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. Jednak o regule kolejności nie ma mowy w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. W sytuacji, gdy występują w sprawie zstępni, którzy potencjalnie mogą być obciążeni kosztami opłat, to organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty na pobyt. Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. W sytuacji gdy organ chce za dany okres obciążyć daną osobę, musi znać sytuację dochodową wszystkich osób zobowiązanych, bo wtedy będzie wiadomo kto i w jakiej wysokości może zostać obciążony opłatą. Za różne okresy może różnie kształtować się sytuacja dochodowa poszczególnych zobowiązanych (vide: wyrok WSA w Warszawie z 23 maja 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 238/19, CBOSA). Z przepisów ustawy nie wynika, że organ administracji może w sposób arbitralny dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty, będących zstępnymi i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie (vide: wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 19 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 46/18; WSA w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2018 r., IV SA/Gl 56/18, WSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2018 r., VIII SA/Wa 198/18; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 23 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Go 385/21).

Dokonując analizy akt niniejszej sprawy, przebiegu postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ zarówno I, jak i II instancji stwierdzić należy, że toczyło się ono tylko z udziałem skarżącej. W stosunku do osób z kręgu rodziny A. R. zobowiązanych do wnoszenia opłaty zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 przeprowadzono odrębne postępowania administracyjne.

Pomijając nieprawidłowość prowadzenia odrębnych postępowań wobec wszystkich zobowiązanych do ponoszenia opłat, to w decyzji organów zabrakło przede wszystkim szczegółowego wyliczenia i odniesienia się do dochodów i sytuacji majątkowej pozostałych osób zobowiązanych do poniesienia opłaty. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy Skarżąca ponosi najwyższą odpłatność za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w K. . W tym miejscu wskazać należy, że zarówno A. R.- brat skarżącej oraz D. M. - jej siostrzeniec z uwagi na odmowę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zostali obciążeni kwotą dwukrotnie niższą niż kwota, która została obciążona Skarżąca za okres od lutego do listopada 2020 roku. Wskazać należy, że w ocenie Sądu brak zgody na wywiad nie powoduje automatycznego zaniechania dalszych działań i wystawienia decyzji. Zgodnie z art. 7 i 77 Kpa w toku postępowania administracyjnego organ stoi na straży praworządności i z urzędu ma obowiązek podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz obywateli, a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Istnieje więc wtedy konieczność zasięgania informacji z innych źródeł, np. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, urzędu skarbowego, itd. Wszelkie zaniechania w dokładnym zbadaniu wszystkich osób zobowiązanych i nakładaniu nadmiernych obciążeń tylko na nielicznych - bez sprawdzenia pozostałych, są niedopuszczalnym naruszeniem zasad oraz norm prawa formalnego. Organy ponadto nie wskazały w jaki sposób została wyliczona konkretna wysokość opłaty nałożonej na Skarżącą, SKO nie wypowiedziało się także odnośnie kwestii zachowania zasady proporcjonalności przy ustalaniu tej opłaty za pobyt członka rodziny pomimo, iż Skarżąca podnosiła zarzuty w tym zakresie, a organ uchylając decyzję organu pierwszej instancji sam nakazywał odnieść się do tego zarzutu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zatem nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem organu było wyjaśnienie i uzasadnienie takiego działania stronie postępowania, dotyczącego niezastosowania zasady proporcjonalności wynikającej z art. 61 ust. 2f u.p.s. Zgodnie z art. 61 ust. 2f ustawy wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Obowiązkiem organu odwoławczego jest odniesienie się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu. Wynika to z treści art. 107 § 3 w związku z art. 140 Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem podstaw prawnych., W realiach niniejszej sprawy zatem motywy rozstrzygnięcia organu odwoławczego były niepełne, ponieważ nie znalazły one swojego odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji. przepisów prawa. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 2 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1038/19). Wskazane uchybienia przemawiają za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Podkreślić przy tym należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się ponadto, że uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uzasadnienie powinno też umożliwić sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Reasumując, wszystkie te uchybienia przepisom postępowania stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Wskazać także należy, że w złożonej skardze jak i toku całego postępowania administracyjnego, strona powołuje się na okoliczności, które jej zdaniem winny stanowić podstawę do zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Sąd podziela stanowisko organów, że stanowi to odrębne postępowanie, które winno zostać zakończone wydaniem w tym przedmiocie odrębnej decyzji. W postępowaniu ustalającym wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu opieki zdrowotnej, organ kieruje się jedynie kryterium dochodowym osoby obowiązanej do uiszczania takiej opłaty co wynika z treści art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b u.p.s.. Natomiast przepis art. 64 wymienia przykładowo okoliczności uzasadniające wydane decyzji w całości lub w części zwalniającej taka osobę z opłaty, które nie są związane z dochodami takiej osoby. Tak więc okoliczności, na które powołuje się strona skarżąca dotyczące jej sytuacji zdrowotnej, mające wpływ na jej sytuację finansową nie mają wpływu na ustalenie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w takiej jednostce obciążającej zstępnych. Nie są okolicznościami istotnymi do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a jedynie mogą stanowić podstawę do wydania decyzji, o której mowa w art. 64 ustawy wydawanej w odrębnym postępowaniu. Jednocześnie sąd nie podziela wyrażonego przez organ odwoławczy stanowiska, że koniecznym warunkiem rozpatrzenia wniosku strony złożonego na podstawie art. 64 u.p.s. jest uprzednie wydanie decyzji ustalającej wysokość opłaty. Podkreślić należy, iż po nowelizacji ustawy ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie u.p.s. oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego ( Dz.U. z 2019r., poz. 1690), ustawodawca odróżnia osoby wnoszące opłaty od osób obowiązanych do jej wnoszenia. Obecnie zwolnienie z opłat odnosi się nie tylko do sytuacji, w której dana osoba przebywa w domu opieki zdrowotnej, lecz także do sytuacji, gdy jest do niego kierowana. Oznacza to, że osoba ustawowo zobowiązana do wnoszenia opłat może zwrócić się o zwolnienie zanim opłata zostanie wyliczona. Taką była intencja nowelizacji art. 64 u.p.s. Wśród uzasadnień zmian wymieniono poszerzenie możliwości zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej – obok osób uiszczających opłatę – również osób zobowiązanych do jej wnoszenia zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze nierealizujących tego obowiązku.

Mając powyższe na decyzję należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający będzie miał na uwadze poczynione powyżej ustalenia, wyeliminuje wskazane uchybienia, a dopiero następnie podejmie stosowane rozstrzygniecie,.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV WSA w Poznaniu wydanego w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. Z 2020 r., poz. 374 ze zm.).