Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 507/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Rausz Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec Małgorzata Pocztarek(spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 1686/05 w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na własność Państwa, na podstawie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. L. 320 (słownie: trzysta dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 grudnia

2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 1686/05 oddalił skargę A. L. wniesioną na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na własność Państwa, na podstawie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] odmawiającą stwierdzenia, iż nieruchomość ziemska p.n. "[...]" nie podlegała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że A. L. - spadkobierczyni M. L. - wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, że przejęcie na własność Państwa zespołu dworsko-parkowego, położonego w [...] nastąpiło z naruszeniem przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda [...] odmawiając stwierdzenia, że nieruchomość ziemska p.n. "[...]" nie podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej, podniósł, iż ogólny obszar nieruchomości M. L. w dniu wejścia w życie dekretu PKWN, tj. w dniu 13 września 1944 r., wynosił 250 ha.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest nieprawidłowa, bowiem rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło niezgodnie ze złożonym wnioskiem, gdyż A. L. wystąpiła o wydanie w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51) decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy stanowiący część majątku "[...]" nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Wojewoda [...] wykroczył poza granice wniosku A. L. skoro orzekł o całej nieruchomości M. L..

Minister podniósł, że w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie ukształtował się pogląd, iż brak jest podstawy prawnej w przedmiocie orzekania przez organy administracyjne, co do części nieruchomości przejętej w trybie reformy rolnej, jak też brak jest jakichkolwiek podstaw do stosowania § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. do rozstrzygania sporów dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalenia, że dana nieruchomość, z uwagi na swój charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej. Roszczenia te mają charakter cywilny i można ich dochodzić przed sądem powszechnym. Organ uznał zatem, że Wojewoda [...] powinien umorzyć postępowanie z wniosku A. L. z uwagi na brak w przepisach administracyjnego prawa materialnego normy kompetencyjnej, upoważniającej organ do podjęcia rozstrzygnięcia dotyczącego podpadania pod działanie reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu części nieruchomość ziemskiej. Z tych względów uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Przedmiotowa decyzja stała się przedmiotem skargi A. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżąca podniosła, że dotychczasowe orzecznictwo jak też doktryna przyjmowały, że rozstrzyganie czy dana nieruchomość nie podpada pod działanie reformy rolnej następuje wyłącznie

w drodze decyzji administracyjnej i to w stosunku do całej nieruchomości, jak też jej części. Przyjęcie, że sądy powszechne są władne samodzielnie rozstrzygać spory powstałe na tle stosowania reformy rolnej nie może pozbawiać obywateli jednego

ze środków ochrony prawnej w postaci drogi administracyjnej przewidzianej w § 5 powołanego rozporządzenia. Zawężenie przez Ministra wykładni § 5 cyt. rozporządzenia jedynie do przesłanek dotyczących norm obszarowych pozbawia obywateli środka ochrony prawnej, co pozostaje w sprzeczności z art. 13 Konwencji

o ochronie praw człowieka, gdyż wskutek tej wykładni, przejęcie nieruchomości, czy też wydanie zaświadczenia będącego podstawą wpisu pozostaje poza wszelką kontrolą administracyjną.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) oddalił skargę uznając, że zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa i to zarówno materialnego, jak i procesowego.

Sąd wskazał, że zgodnie z treścią art. 105 § 1 K.p.a. gdy postępowanie

z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ wydaje decyzję

o umorzeniu postępowania. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania

w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych. W pierwszym przypadku chodzi o sytuację braku przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Musi zatem istnieć przepis prawa materialnego dający organowi podstawę materialną do orzekania w sprawie objętej wnioskiem strony.

Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd prezentowany w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powołanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, według którego unormowania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej określiły kognicję organów administracji publicznej wyłącznie w zakresie orzekania o zaistnieniu bądź nie zaistnieniu przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu, a więc w kwestii czy z uwagi na obszar majątku ziemskiego podlegał on czy też nie podlegał działaniu dekretu.

Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej - na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność łub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu tj. z dniem 13 września 1944 r.

Sąd podniósł, że w samym dekrecie o reformie rolnej jak i w wydanych na jego podstawie przepisach wykonawczych nie ma uregulowań, które uzależniałyby przejście na własność Skarbu Państwa wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nieruchomości ziemskich, od wydania aktów stosowania prawa o charakterze konstytutywnym. Brak jest również uregulowań, które odraczałaby skutek przejścia na własność Skarbu Państwa tych nieruchomości ziemskich w czasie. Dekret z datą jego wejścia w życie,

w zakresie nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust. 1 lit. e wywoływał skutki rzeczowe w zakresie przejścia na własność Państwa tych nieruchomości ex lege. Zaistnienie skutków rzeczowych tego uregulowania w postaci przejścia majątków ziemskich na własność państwa nie było uzależnione ani od wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani od dokonania na jego podstawie wpisu

w księdze wieczystej na zasadach określonych w art. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. Nr 39, poz. 233 ze zm.).

Przepisy wykonawcze do dekretu - rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. w jego § 6 przewidziały dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wniosek taki w myśl § 5 tego rozporządzania był rozpoznawany

w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej zapadało w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia. Samo złożenie wniosku przewidzianego w § 6 omawianego rozporządzenia nie zawieszało skutku w postaci przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości, jak też nie stanowiło przeszkody ani w wystawieniu zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani dokonania na jego podstawie odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej. Dopiero wydanie ostatecznej decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu powodowało skutki rzeczowe, wobec Skarbu Państwa i stanowiło podstawę do wykreślenia Skarbu Państwa z księgi wieczystej, o ile został wpisany.

Na wniosek strony zgodnie z § 5 powołanego rozporządzenia, organ administracji mógł orzec o tym czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość jej areału, w tym wielkość użytków rolnych. Sąd podniósł, że wprawdzie w § 5 rozporządzenia jest mowa o orzekaniu "w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, co mogłoby sugerować, że przepis ten pozwala również na rozstrzyganie o tym czy określona część majątku ziemskiego nie podpada pod działanie dekretu, z uwagi na swój charakter, czy społeczno-gospodarcze przeznaczenie to jednak zestawienie treści tego uregulowania z § 6 rozporządzenia wyraźnie wskazuje, że decyzja przewidziana w § 5 może dotyczyć wyłącznie podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaki ona obejmuje. Pierwszy z wymienionych przepisów nakłada na stronę, składającą wniosek wszczynający postępowanie, obowiązek przedłożenia dowodów stwierdzających dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju,

z czego jednoznacznie wynika, że przedmiotem postępowania może być wyłącznie orzeczenie o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na wielkość powierzchni gruntów składających się na ten majątek ziemski. Omawiany § 6 posługuje się również określeniem "dana nieruchomość", jaki zawiera § 5 rozporządzenia, jednak zestawienie treści obu tych uregulowań i odniesienie ich do treści art. 2 ust. 1 lit. e dekretu prowadzi do wniosku, że sformułowanie "dana nieruchomość" oznacza nieruchomość ziemską objętą wnioskiem o stwierdzenie, że nie podpada ona pod działanie dekretu z uwagi na jej areał gruntów.

Sąd pierwszej instancji kierując się taką wykładnią omawianych przepisów przyjął odmiennie niż czyniło to w przeważającej mierze dotychczasowe orzecznictwo, że przewidziana w § 5 rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. decyzja może wyłącznie rozstrzygać o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na wielkość jej areału, w tym użytków rolnych.

Złożony w rozpoznanej sprawie wniosek o uznanie, że dwór w majątku [...], gm. [...], wraz z otaczającym go parkiem o pow. 11 ha nie wchodziły w skład majątku ziemskiego p.n. "[...]" podlegającego działaniu dekretu o reformie rolnej i nie mogły być przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów tego dekretu jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku nieruchomości, a zatem sporu cywilnego. Zgodnie z art. 2 § 1 i 3 K.p.c. do rozpoznawania spraw cywilnych powołane sądy powszechne o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych lub Sądu Najwyższego, a także, jeżeli przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości innych organów.

Sąd podkreślił, że w § 5 rozporządzenia przewidziano drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygania o prawach rzeczowych (własności) do nieruchomość ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu

z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. W ocenie Sądu brak jest podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej. Nie oznacza to, że

w ogóle jest wyłączone dochodzenie roszczeń z tytułu prawa własności do tych nieruchomości, które nie miały charakteru nieruchomości ziemskich, a które

w powołaniu na uregulowania dekretu, w tym art. 2 ust. 1 lit. e zostały faktycznie przejęte przez państwo, bowiem ani dekret, ani wydane na jego postawie przepisy wykonawcze, nie wykluczyły dochodzenia tych roszczeń o charakterze cywilnych na właściwej dla nich drodze to jest w postępowaniu przed sądem powszechnym, czy to

w powództwie o uzgodnienie treści wpisu w księdze wieczystej, czy w powództwie windykacyjnym czy też w powództwie o ustalenie prawa.

Sąd oceniając zarzuty naruszenia art. 13 i 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności jak też naruszenia art. 64 ust. 2 Konstytucji RP stwierdził, że są niezasadne, bowiem przedstawiona wyżej wykładania art. 2 ust. 1

lit. e dekretu o reformie rolnej, jak również § 5 i 6 rozporządzenia wykonawczego do tego dekretu w żadnym razie nie pozbawia skarżącej możliwości dochodzenia uznania, że część majątku ziemskiego p.n. "[...]" - zespół dworsko-pałacowy, nie podlegał przepisom dekretu, a jedynie wskazuje, że jest to możliwe w postępowaniu cywilnoprawnym, a nie w postępowaniu sądowo - administracyjnym.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła A. L. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. w szczególności:

- § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej przez błędną wykładnię tych przepisów i przyjęcie, że w ich trybie można orzekać jedynie o całości majątku, a nie o "danej nieruchomości",

- art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U.

z 1993 r., Nr 61 poz. 284, ze zm.) przez dokonanie takiej wykładni § 5 powołanego rozporządzenia, która pozbawia stronę środka odwoławczego w stosunku do działań administracji państwowej,

- art. 64 ust. 2 Konstytucji RP przez dokonanie wykładni § 5 cytowanego rozporządzenia prowadzącej do nierównej ochrony prawnej udzielanej w trybie tego przepisu,

- art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez dyskryminacyjną praktykę administracji państwowej w stosunku do byłych ziemian, polegającą na nieudzieleniu ochrony prawnej i zawężającą wykładnię przepisów dotyczących środków ochrony prawnej oraz rozszerzającą wykładnię przepisów dekretu o reformie rolnej,

- art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności przez prowadzenie wykładni prawa dyskryminującej grupę byłych właścicieli, odmawiającej im ochrony prawnej w trybie administracyjnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że doktryna i orzecznictwo przyjmowały, iż rozstrzyganie czy dana nieruchomość nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej następuje w drodze decyzji administracyjnej. W świetle Konstytucji RP droga sądowa jest dopuszczalna zarówno co do części jak i całości zabranego na reformę rolną majątku. Stwierdzenie zatem, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie dekretu wbrew stanowisku Sądu wcale nie musi być rozstrzygnięciem sporu o prawa rzeczowe. Postępowanie przewidziane

w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jest gwarancją proceduralną dającą możliwość weryfikacji prawidłowości stosowania dekretu. Zdaniem skarżącej pozbawienie obywateli środka ochrony prawnej poprzez zawężającą wykładnię § 5 powołanego rozporządzenia narusza art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, bowiem wskutek tej wykładni działania administracji państwowej, takie jak przejęcie nieruchomości czy też wydanie zaświadczenia będącego podstawa wpisu pozostają bez żadnego środka odwoławczego, a więc poza wszelką kontrolą administracyjną. Przyjęcie, że w trybie

§ 5 cytowanego rozporządzenia można orzekać jedynie odnośnie całego majątku ze względu na jego obszar nie tylko stanowi wykładnię contra legem, ale wyłącza merytoryczną administracyjną kontrolę stosowania dekretu i tym samym łamie prawo do skutecznego środka odwoławczego, gwarantowane konwencja, której RP jest stroną.

W konkluzji skargi kasacyjnej A. L. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., OPS 2/06 stwierdził, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.).

W uzasadnieniu uchwały Sąd uznał, iż norma prawna zawarta w art. 2 ust. 1

lit. e dekretu winna być odczytana w następujący sposób: "na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia w całości przechodzą bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Takie rozumienie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jednocześnie określa zakres przedmiotowy w jakim powinny orzekać na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Oznacza to, że organ administracji publicznej (a nie sąd powszechny) w trybie tego przepisu powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności wynikające z wykładni uwzględniającej pełne brzmienie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podejmującego w/w uchwałę zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia w istocie nie sprowadza się do różnicy poglądów co do rozumienia § 5 rozporządzenia, lecz dotyczy rozumienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Przesądzenie rozumienia tego przepisu wyznacza zakres orzekania na podstawie § 5 rozporządzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż przyjęte przez Sąd pierwszej instancji stanowisko, że w postępowaniu administracyjnym na podstawie § 5 rozporządzenia organ jest uprawniony jedynie do badania, czy dana nieruchomość spełnia normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu oznaczałoby, że to postępowanie może dotyczyć tylko całości nieruchomości, a nie jej części. Jednocześnie dopuszcza ono możliwość przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości, która nie była nieruchomością ziemską odpowiadającą celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu, czyli działanie sprzeczne z prawem. O tym, które nieruchomości i w jakich granicach mają być przejęte na cele reformy rolnej, właściciel (współwłaściciel) praktycznie dowiadywał się w chwili dokonywania protokolarnego spisu (przejęcia), o czym mowa w § 10 ust. 2 rozporządzenia, bądź też z zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego (później starosty), stanowiącego tytuł do wpisania prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej). Po uzyskaniu takich informacji można było wszcząć postępowanie w oparciu o § 5 rozporządzenia, co nie było obwarowane żadnymi terminami.

W uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podał również, że z zestawienia brzmienia przepisów cyt. § 5 i 6 rozporządzenia nie można wyprowadzić jednoznacznego wniosku, iż § 5 dotyczyć może wyłącznie orzekania

w odniesieniu do powierzchni gruntów jakie obejmuje dana nieruchomość. Obowiązek przedstawienia dowodów stwierdzających dokładny obszar danej nieruchomości

"z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju" może przemawiać również i za tym, że chodzi o sprawdzenie oprócz norm obszarowych, także i tego, czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym nadająca się do przeznaczenia na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, na co wskazywałby użyty tam zwrot "użytków każdego rodzaju". To pojęcie jest szersze, gdyż oprócz "użytków rolnych" mieszczą się w nim także inne tereny (grunty) np. nieużytki, rowy, stawy, drogi, place itp.

Podkreślił także, że gdyby w ramach postępowania wszczętego na podstawie

§ 5 rozporządzenia chodziło tylko o rozstrzygnięcie kwestii obszarowych, to w ust. 1 tego przepisu użytoby terminu "nieruchomość ziemska", gdyż w świetle art. 2 ust. 1

lit. e dekretu tylko taka nieruchomość mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej. Użyty zatem w cyt. § 5 rozporządzenia wyraz "nieruchomość" bez przymiotnika ziemska, oznacza, że ustalenie charakteru tej nieruchomości należy do zakresu tego postępowania.

Ponadto stwierdził, że pogląd przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji prowadziłby do dwutorowości orzekania w sprawach nieruchomości przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. O tym, czy dana nieruchomość odpowiada normom obszarowym (w tym użytków rolnych) miałby orzekać organ administracji publicznej, natomiast o tym, czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym (w całości bądź w części) rozstrzygałby sąd powszechny. W obu postępowaniach brane byłyby pod uwagę przesłanki wynikające z tych samych przepisów. Takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia zarówno w przepisach dekretu jak i rozporządzenia.

Zgodnie z art. 187 § 2 P.p.s.a. uchwała składu siedmiu sędziów jest wiążąca

w danej sprawie. Moc wiążąca konkretnej uchwały w pozostałych sprawach wynika

z art. 269 § 1 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w pełni podziela pogląd wyrażony w powołanej uchwale. Uwzględniając powyższą wykładnię przyjętą przez poszerzony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwioną podstawę. Z uwagi na to, że sprawa wymaga dokonania przez Sąd pierwszej instancji ponownej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, na mocy art. 185 § 1 P.p.s.a. zaskarżony wyrok uchylono i przekazano sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie

art. 203 pkt 1 oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.

Nr 163, poz. 1348 ze zm.).