Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 423/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 4, art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Maria Zawadzka Protokolant st. ref. Justyna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2015 r. sprawy ze skarg K. Ś. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lutego 2015 r. nr [...], [...], [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargi oddala.


UZASADNIENIE

W dniu [...] 2015 r. Prezydent Miasta rozstrzygnął wnioski K. Ś. odnoszące się do przyznania zasiłków celowych:

1/ decyzją nr [...], odmówił przyznania K. Ś. świadczenia w formie zasiłku celowego na grudzień 2014 r. na zakup choinki, długopisu 2,50 zł, skarpety na prezenty 7zł, brody dla Mikołaja przebierańca 15 zł, dzwonka 30 zł, odkupienie telefonu sąsiadowi 160 zł, 6 puszek jedzenia dla przyjaciela kota i jego dzieci 24 zł, prezentu pod choinkę, pasty do butów 3,50 zł, kalendarza ściennego na 2015 r. 15 zł, "Gazety Wyborczej" na 31 dni 60 zł, wycieczkę w Alpy 1200 zł, adwokata z wyboru;

2/ decyzją nr [...], odmówił przyznania K. Ś. świadczenia w formie zasiłku celowego na grudzień 2014 r. na zapłacenie czynszu bieżącego jak i zaległego;

3/ decyzją nr [...], odmówił przyznania K. Ś. świadczenia w formie zasiłku celowego na grudzień 2014 r. na zakup śniadań, kolacji oraz artykułów żywnościowych wymienionych we wniosku.

Jako podstawę prawną wydanych decyzji organ I instancji wskazał art. 104, art. 107 K.p.a. oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że K. Ś. jest osobą samotnie gospodarującą w związku z czym kryterium dochodowe będące podstawą do udzielenia pomocy finansowej określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynosi 542 zł. Ze złożonego przez wnioskodawcę w dniu 15 grudnia 2014 r. oświadczenia wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W dalszym ciągu przebywają u niego dwaj synowie, którzy jednak pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją matką. Dochód K. Ś. w listopadzie 2014 r. stanowił zasiłek stały w kwocie 529 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 106,50 zł. Dochód ten został pomniejszony o kwotę 400 zł, która została przekazana matce córek tytułem alimentów.

Prezydent Miasta w uzasadnieniu decyzji nr [...] stwierdził, że dochód K. Ś. nie przekracza kryterium dochodowego jednak spełnienie tego kryterium nie jest jedyną przesłanką do przyznawania świadczeń. Niski dochód nie może być jedynym uzasadnieniem do przyznawania pomocy na każde wskazane przez osoby zainteresowane cele.

W uzasadnieniu decyzji nr [...] organ I instancji wskazał, że wcześniej były już przyznawane zasiłki celowe na dofinansowanie do opłat za użytkowanie lokalu w łącznej kwocie 1800 zł. Natomiast brak systematycznych wpłat ze strony K. Ś., jako użytkownika lokalu przyczynia się do stałego wzrostu zadłużenia. Zgodnie z przedstawionym wyciągiem z konta stan zadłużenia za lokal przy ul. C na dzień 30 września 2014 r. wynosi 19873,16 zł. Od tego czasu K. Ś. nie dokonał żadnej wpłaty. Powyższe zdaniem organu jednoznacznie świadczy o tym, że wnioskodawca próbuje przerzucić swoje zobowiązania finansowe na skarb państwa.

Odnosząc się do kwestii zakupu śniadań, kolacji oraz artykułów żywnościowych organ stwierdził, że decyzjami z dnia [...] 2014 r. K Ś. został przyznany zasiłek celowy na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie w kwocie 80 zł za miesiąc wrzesień, w kwocie 120 zł za październik, w kwocie 120 zł za listopad i w kwocie 120 zł za grudzień 2014 r.

Od powyższych decyzji K. Ś. wniósł odwołanie, kwestionując odmowę przyznania wnioskowanych świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 5 lutego 2015r. nr [...] nr [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r. nr [...]; nr [...], nr [...].

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że rozstrzygniecie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza brzmienie art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) Pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jednocześnie zasiłek celowy stanowi fakultatywną formę pomocy, co oznacza, że właściwy organ może, ale nie musi go przyznać nawet w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

SKO stwierdziło, że istota zasiłku celowego jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej, kwalifikującej się jako potrzeba niezbędna. Organ podkreślił, że w okresie w którym K. Ś. wystąpił z wnioskami korzystał z regularnego wsparcia w postaci zasiłku okresowego (106,50 zł) oraz zasiłku stałego (529,00 zł). Ponadto MOPS przyznaje wnioskodawcy zasiłki celowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych (w grudniu 2014 r. dofinansowano zakup leków, zakup środków czystości, przyznano zasiłek celowy na zakup żywności). Poza tym część świadczeń o jakie wystąpił K. Ś. w obecnym wniosku nie mieści się w zakresie potrzeb niezbędnych, oceniając się przez pryzmat sytuacji życiowej wnioskodawcy.

Organ podkreślił również, że K. Ś. nie stara się w ramach własnych środków regulować powstałego zadłużenia z tytułu opłat czynszowych. Ponadto nie dokonuje opłat bieżących, co powoduje stały wzrost zadłużenia. Tymczasem zasiłek celowy ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Nie jest więc przewidziany na pokrycie comiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą. Dlatego też w ocenie SKO w niniejszej sprawie organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, ani tez nie naruszył ogólnych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej.

Od tych decyzji skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł K. Ś. wyrażając ogólne niezadowolenie z prowadzonego przez organy postępowania.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując przy tym argumentacje wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.

Na rozprawie w dniu 14 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) połączył sprawę o sygn. akt III SA/Kr 423/15 ze sprawą o sygn. akt III SA/Kr 424/15 oraz III SA/Kr 425/15 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą III SA/Kr 423/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Mając na względzie powyższe przesłanki kontroli Sąd badając zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji uznał, że skargi K. Ś. nie zasługują na uwzględnienie, albowiem - w ocenie Sądu -zaskarżone decyzje wydane zostały zgodnie z obowiązującym prawem.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r. poz. 182 ze zm., zwanej dalej u.p.s.). W świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 4 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę pomocniczości, inaczej rzecz ujmując zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna.

Ustawa o pomocy społecznej, określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. I tak, w art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Spełnienie przewidzianego art. 4 obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej ma o tyle doniosłość prawną, że w myśl przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Odmowa przyznania pomocy społecznej może nastąpić w sytuacji stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazujących, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia (art. 12 u.p.s.).

Z powyższych regulacji wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto, krąg uprawnionych wyznaczony jest przez krąg tych osób, które chcą współdziałać z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawa o pomocy społecznej wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7 u.p.s.). Zarazem przepisy ustawy określają (art. 36 u.p.s.) zamknięty katalog świadczeń pomocy społecznej o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej formułuje art. 8 ust. 1 u.p.s.: prawo do świadczeń przysługuje osobie, która spełnia tzw. kryterium dochodowe, tzn. jej dochód nie przekracza na osobę w rodzinie kwoty 456 zł, a w przypadku osoby samotnie gospodarującej 542 zł oraz gdy zaistnieje co najmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Jednakże samo spełnienie tego warunku nie przesądza o powstaniu prawa do korzystania z określonego rodzaju świadczenia pomocy pieniężnej, gdyż ustawa o pomocy społecznej w odniesieniu do tych rodzajów, konstruuje dodatkowe przesłanki. Z kolei zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s. służy zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, której przykłady zostały wymienione w ust. 2 tego przepisu. Wynika z nich, iż zaspokojenie potrzeb bytowych obejmuje m.in. zakup żywności.

Istotą sporu w kontrolowanej sprawie jest ustalenie – w sytuacji założenia, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnych własnych źródeł utrzymania – czy organy administracyjne zobowiązane są do pokrywania w formie zasiłku celowego wszystkich żądań skarżącego, nawet tych których nie można zaliczyć do niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu, z postawy skarżącego, także prezentowanej przed Sądem wynika, że próbuje on cały ciężar utrzymania swojego i swoich dzieci przerzucić na pomoc społeczną tj. na innych obywateli - podatników tworzących dochód państwa, z którego pozyskiwane są środki finansowe na pomoc społeczną. Należy zauważyć, że K. Ś. starając się o pomoc społeczną składa często sprzeczne ze sobą oświadczenia w zakresie prowadzenia gospodarstwa domowego czy ponoszenia przez niego kosztów utrzymania dzieci. Z jednej strony zwraca się o pomoc społeczną twierdząc, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych środków utrzymania i ma ustalone alimenty na rzecz dzieci, z drugiej strony twierdzi, że u niego mieszka czworo małoletnich dzieci, których matki powinny partycypować w ich utrzymaniu. Zdaniem Sądu, jest to rodzaj manipulacji mający na celu przerzucić cały ciężar utrzymania skarżącego i jego małoletnich dzieci na pomoc społeczna, co z kolei jest niedopuszczalne. Tymczasem pomoc społeczna ma za zadanie jedynie przejściowo pomagać osobom i rodzinom w przezwyciężeniu ich trudnej sytuacji, np. do czasu zasądzenia i wyegzekwowania obowiązku alimentacyjnego od dzieci na rzecz rodziców i odwrotnie – na rzecz dzieci od rodziców lub dalszych krewnych.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że organy administracyjne w zaskarżonych decyzjach zaznaczyły, że skarżący K. Ś. w okresie w którym wystąpił z wnioskami korzystał z regularnego wsparcia w postaci zasiłku okresowego (106,50 zł) oraz zasiłku stałego (529,00 zł) nie regulując przy tym opłat czynszowych. Ponadto Sądowi z urzędu wiadomym jest, że K. Ś. w lutym 2014 r. otrzymał pomoc finansową w kwocie 1.045,50 zł, a w roku 2013 r. otrzymał pomoc materialną w łącznej wysokości 13.979,35 zł, co stanowi kwotę 1.165 zł średnio miesięcznie w 2013 roku. Ta sytuacja w pełni – zdaniem Sądu – uzasadnia odmowę przyznania pozostałych wnioskowanych świadczeń. Jednocześnie podkreślić należy, że zasiłek celowy np. na wycieczkę w Alpy nie mieści się w ramach pomocy, która jest niezbędna do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Postawa skarżącego jasno pokazuje, że wymaga ona, aby każde jego żądanie było spełniane przez organy pomocy społecznej nie biorąc przy tym pod uwagę ograniczonego budżetu, którym dysponują wspomniane organy.

Dodatkowo jedynie można zaznaczyć, że słusznie organy podniosły - odnośnie odmowy przyznania zasiłku celowego na pokrycie w całości opłat za czynsz na grudzień 2014 r. - że pomimo otrzymania przez skarżącego w 2013 r. dofinansowania do opłat za użytkowanie lokalu w łącznej wysokości 1.800 zł i pouczenia przez organ o konieczności wywiązywania się z obowiązku uiszczania opłat za lokal mieszkalny, do 18 lutego 2014 r. skarżący nie dokonał żadnej wpłaty na poczet bieżących opłat za użytkowanie lokalu. Poza tym przyznanie zasiłku w tym zakresie byłoby w istocie finansowaniem wierzyciela uprawnionego do pobierania należności z tytułu najmu, a więc podmiotu, którego z całą pewnością nie dotyczy ustawa o pomocy społecznej.

Mając powyższe ustalenia i rozważania na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dostrzegł uchybień w przeprowadzonych postępowaniach, które miałyby lub mogłyby mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcia i stwierdził, że skargi K. Ś. nie zawierają żadnego zarzutu mogącego być uwzględnionym, a zatem, na podstawie powołanych wyżej przepisów i art. 151 P.p.s.a., skargi oddalił.