Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 775/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: Art. 39
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2019 r. sprawy ze skarg G. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 maja 2018 r. nr [...] z dnia 11 maja 2018 r. nr [...] z dnia 11 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata B. M. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 11 maja 2018 r. ([...]) po rozpatrzeniu odwołania G. P. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1, ust. 3, ust. 4 i ust. 13, art. 12, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2017.1769 ze zm.), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. 2015.1058), § 2 ust. 1 i 3 pkt 3, ust. 2-3, § 7 uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia 15 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy pomocy w zakresie dożywiania (Dz.Urz. Woj. 2017. 9179) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Decyzją z dnia 11 maja 2018 r. ([...]) po rozpatrzeniu odwołania G. P. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1, ust. 3, ust. 4 i ust. 13, art. 12, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2017.1769 ze zm.), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2015.1058) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Decyzją z dnia 11 maja 2018 r. ([...]) po rozpatrzeniu odwołania G. P. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na odzież, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1, ust. 3, ust. 4 i ust. 13, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2017.1769 ze zm.), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2015.1058) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniach powyższych rozstrzygnięć Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedstawiło motywy rozstrzygnięć organu I instancji oraz wskazało na treść zarzutów sformułowanych w jednobrzmiących odwołaniach od decyzji organu pierwszej instancji. Odwołujący zarzucał naruszenie przepisów art. 7 i 7 kpa poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, oraz naruszenie art. 3 ust. 1 i art. 8 ust. 3 w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem odwołującego, sprzedaż stanowiącego jego własność mieszkania w L nic mu nie da, ponieważ posiada on zadłużenie z tytułu zaległych alimentów w wysokości 160 tys. złotych, nadto jego centrum życiowe znajduje się w K i po 30 latach zamieszkiwania nie przeniesie się do L. Wskazał także na przepisy Konstytucji RP i ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, które nakazują udzielania pomocy w pierwszej kolejności takim osobom jak odwołujący. Nadto podał wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków zarzucając, że niemożliwe jest przeżycie za 604 złote miesięcznie.

Organ odwoławczy ustalił stan faktyczny, powtarzając w tym zakresie ustalenia organu pierwszej instancji. Stan ten jest identyczny we wszystkich rozstrzyganych przez organy sprawach – wnioski o przyznanie powyższych zasiłków celowych zgłoszone zostały w tym samym dniu , tj. 19 lutego 2018 r.

G. P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i spełnia kryterium dochodowe umożliwiające uzyskanie pomocy finansowej. Dochodem strony jest zasiłek stały w wysokości 433,46 zł oraz emerytura w wysokości 70,00 USD, którą należy pomniejszyć o składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 6,30 USD i podatek dochodowy w wysokości 7, 24 USD. Tak więc wysokość emerytury netto wynosi 56,46 USD, co w przeliczeniu na obowiązującą w Polsce walutę zgodnie z wartością kursu dolara określoną przez NPB na dzień wydania decyzji przez organ l instancji, tj. 2 marca 2018 r. wynosi 193,09 zł (1 dolar amerykański = 3,4200 złotych). Zatem dochód G. P. ustalony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, wynosi 626,55 zł. Odwołujący pobiera nadto świadczenie pieniężne w wys. 400,96 zł miesięcznie wypłacane przez Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, które nie jest wliczone do dochodu, jednak stanowi jego zasób. Nadto odwołujący jest współwłaścicielem kamienicy w L, w której wyodrębnione zostały trzy lokale mieszkalne. Mieszka w K w hotelu pracowniczym, za który uiszcza opłaty pochłaniające znaczną część uzyskiwanych dochodów - w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o udzielenie pomocy to kwota 744,- zł. Odwołujący jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym na stałe. Jest leczony z powodu schorzeń somatycznych - nefrologicznie, neurologicznie, urologicznie i ortopedycznie - po operacji kolan.

Odnośnie do odmowy przyznania zasiłku na zakup żywności SKO wskazało, że dochód strony nie przekracza 150% kryterium dochodowego, co w przypadku odwołującego stanowi kwotę 951,00 zł. Jednakże G. P. jest już objęty wsparciem w postaci gorącego posiłku w Miejskim Dziennym Domu – [...], K, os. S od poniedziałku do piątku, gdzie korzysta z bezpłatnych posiłków finansowanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Może także korzystać z pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Pomocy [...] w punkcie na os. Z w K. Pomimo posiadanego zasobu w postaci nieruchomości mieszkaniowej G. P. od wielu lat wynajmuje pokój w hotelu pracowniczym, za który uiszcza opłaty pochłaniające znaczną część uzyskiwanych dochodów. Zdaniem Kolegium okoliczności, z powodu których organ l instancji nie przyznał wnioskowanej pomocy są uzasadnione. Jak słusznie wskazał organ l instancji G. P. nie może oczekiwać zaspokojenia w całości wszystkich swoich żądań, dotyczących przyznania pomocy społecznej w formie pieniężnej. Zasadnie organ zwrócił uwagę, iż strona oczekuje zaspokajania wszystkich swoich niezbędnych potrzeb ze środków publicznych, jednak przerzucenie obowiązku ponoszenia wszystkich kosztów utrzymania na Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie znajduje uzasadnienia w ustawie. Strona nie może oczekiwać, że wszystkie problemy finansowe, z jakimi się boryka zostaną rozwiązane przez pomoc społeczną.

SKO podzieliło stanowisko organu l instancji w zakresie, w którym stwierdzono, że pomoc społeczna nie może stanowić źródła utrzymania i służyć zaspokajaniu wszystkich potrzeb życiowych, a ponadto, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydialny, a więc uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objęte systemem świadczeń z pomocy społecznej. Zdaniem SKO organ I instancji zasadnie uwzględnił okoliczność, iż G. P. posiada lokal mieszkalny w innej miejscowości, jednak nie zamieszkuje w nim, wynajmując dla siebie pokój w hotelu pracowniczym, na co przeznacza znaczną część swoich dochodów. Ponadto Strona posiada dodatkowe źródło dochodu w postaci świadczenia pieniężnego w wysokości 400,96 zł, które nie jest wliczane do dochodu zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, natomiast stanowi zasób finansowy. Zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, zatem przyznanie go zależy od oceny potrzeb wskazanych przez stronę jako niezbędne, przy wszechstronnym uwzględnieniu wszystkich okoliczności występujących w tym konkretnym przypadku. Rozważając możliwość przyznania świadczenia z pomocy społecznej należy uwzględnić zasady ogólne przyznawania tych świadczeń określone w art. 2 i art. 3 ww. ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Należy również podkreślić, iż świadczenia z pomocy społecznej stanowią jedynie wsparcie i pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji, nie mogą zaś stanowić źródła dochodu czy też formy utrzymania. Wskazuje na to art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stwierdza, iż pomoc społeczna "wspiera osoby i rodziny", nie jest zaś zobligowana do zaspokajania wszystkich potrzeb osób zwracających się o pomoc. Ponadto zgodnie z art. 12 ustawy w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Decyzja dotycząca przyznania zasiłku celowego jest decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne obejmuje zatem także prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Zasadnie organ I instancji uwzględnił, że G. P. nie wykorzystuje w pełni własnych możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, bowiem posiadając lokal mieszkalny w innej miejscowości nie zamieszkuje w nim, wynajmując dla siebie pokój w hotelu pracowniczym, co pochłania znaczną część osiąganych dochodów ani też nie chcąc zamieszkiwać w lokalu, którego jest właścicielem, nie sprzedaje go, zmierzając do poprawy swojej sytuacji życiowej. Zdaniem SKO decyzja wydana przez organ l instancji nie narusza zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w szczególności art. 2, art. 3, art. 12 i art. 39 ustawy. W trakcie prowadzonego postępowania nie zostały naruszone wskazane przez odwołującego przepisy prawa procesowego art. 7 i art. 77 k.p.a. Wbrew stanowisku odwołującego organ l instancji w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, który jest wystarczający do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia sprawy. Organ l instancji wydał rozstrzygnięcie po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w ramach którego ustalona została sytuacja materialna, finansowa i zdrowotna strony. Wydając zaskarżoną odwołaniem decyzję organ l instancji rozpatrzył całość zgromadzonego materiału dowodowego. Ponadto zasadnie organ uwzględnił, że G. P. nie wykorzystuje w pełni własnych możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, bowiem posiadając lokal mieszkalny w innej miejscowości nie zamieszkuje w nim, wynajmując dla siebie pokój w hotelu pracowniczym, co pochłania znaczną część osiąganych dochodów ani też nie chcąc zamieszkiwać w lokalu, którego jest właścicielem, nie sprzedaje go, zmierzając do poprawy swojej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna przysługuje dopiero wówczas, gdy osoba, mimo wykorzystania wszystkich swoich możliwości poprawy swej sytuacji, nadal pozostaje w niedostatku uniemożliwiającym zaspokajanie potrzeb o charakterze elementarnym. Środki pieniężne z tej pomocy mogą być przeznaczone tylko na zaspokojenie i to w niepełnym zakresie, niezbędnych potrzeb bytowych, o jakich mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

Z kolei odmawiając przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel SKO uznało, że okoliczności, z powodu których organ l instancji nie przyznał wnioskowanej pomocy są w pełni uzasadnione. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji i wskazało za tym organem, G. P. posiada lokal mieszkalny w innej miejscowości, a także posiada dodatkowe źródło dochodu w postaci świadczenia pieniężnego w wysokości 400,96 zł, które nie jest wliczane do dochodu zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, natomiast stanowi zasób finansowy. Organ l instancji odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy na dofinansowanie do kosztów wynajmu pokoju w hotelu uwzględnił sytuację finansową odwołującego, a także okoliczność, iż odwołujący nie wykorzystuje w pełni własnych możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, bowiem posiadając lokal mieszkalny w innej miejscowości nie zamieszkuje w nim, wynajmując dla siebie pokój w hotelu pracowniczym, co pochłania znaczną część osiąganych dochodów ani też nie chcąc zamieszkiwać w lokalu, którego jest właścicielem, nie sprzedaje go, zmierzając do poprawy swojej sytuacji życiowej. W związku z powyższym stwierdziło SKO, że wnioskodawca nie podejmuje wystarczająco aktywnie działań zmierzających do poprawy własnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna nie może wyręczać strony w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, które jest w stanie samodzielnie realizować. SKO wskazało na podstawowe cele i zadania opieki społecznej, wynikające z przepisów art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. , oraz podkreśliło uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu zasiłku celowego. Stwierdziło, że wnioskodawca nie podejmuje wystarczająco aktywnie działań zmierzających do poprawy własnej sytuacji życiowej. Skoro G. P. jest właścicielem lokalu mieszkalnego w kamienicy w L, a zatem ma potencjalną możliwość zamieszkania, to stwierdzenie, że nie zaistniała przesłanka niezaspokojonej potrzeby mieszkaniowej, jako jednej z podstawowych potrzeb bytowych, jest oceną trafną. SKO wskazało też na specyfikę decyzji podejmowanej w granicach tzw. uznania administracyjnego. Uznało też, wbrew stanowisku odwołującego, że organ l instancji w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, wystarczający do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia sprawy. Ustalona została sytuacja materialna, finansowa i zdrowotna strony. Wydając zaskarżoną odwołaniem decyzję organ l instancji rozpatrzył całość zgromadzonego materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja została również prawidłowo uzasadniona i nie nosi cech dowolności, nie zostały w niej przekroczone granice uznania.

Odnośnie do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy na zakup odzieży, SKO wskazało w uzasadnieniu decyzji na niesporne elementy stanu faktycznego, a także okoliczność, iż odwołujący nie wykorzystuje w pełni własnych możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, bowiem posiadając lokal mieszkalny w innej miejscowości nie zamieszkuje w nim, wynajmując dla siebie pokój w hotelu pracowniczym, co pochłania znaczną część osiąganych dochodów ani też nie chcąc zamieszkiwać w lokalu, którego jest właścicielem, nie sprzedaje go, zmierzając do poprawy swojej sytuacji życiowej. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że wnioskodawca nie podejmuje wystarczająco aktywnie działań zmierzających do poprawy własnej sytuacji życiowej. Kolegium wskazało na cele i zakres pomocy społecznej wynikające z ustawy a także na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na podstawie art. 39 u.p.s, przedstawiając identyczne stanowisko i motywy jak w wyżej opisanych decyzjach.

Nadto organ odwoławczy wskazał, że w dniu 27 grudnia 2017 r. decyzją nr [...] organ l instancji przyznał G. P. pomoc finansową w wysokości 100,00 zł z przeznaczaniem na zakup odzieży. Świadczenie powyższe zostało zrealizowane przelewem na konto bankowe strony w terminie do 16 stycznia 2018 r. G. P. nie przedstawił dowodu zakupu odzieży i nie rozliczył się z przyznanej pomocy.

Organ podał nadto, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej stara się w miarę posiadanych środków i możliwości wspomagać G. P. w trudnej sytuacji bytowo - socjalnej, przyznając mu od wielu lat pomoc w postaci zasiłków: stałego, okresowych i celowych.

Na powyższe rozstrzygnięcia G. P. złożył jednobrzmiące skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Skarżący zakwestionował stanowisko organu l i II instancji zaprezentowane

w zaskarżonych decyzjach i wyjaśnił, że jego problemy życiowe wynikają nie z faktu bezradności, lecz z winy Państwa, które ma obowiązek zapewnić minimum egzystencji osobie niepełnoprawnej. Zdaniem skarżącego bezzasadne jest stwierdzenie organów, iż ustawa o pomocy społecznej nie dopuszcza stałej pomocy i nie może stanowić źródła utrzymania, gdyż ustawa o pomocy społecznej przewiduje możliwość przyznania osobie niepełnosprawnej zasiłku stałego, który G. P. otrzymuje. Skarżący zakwestionował także stanowisko organów stwierdzające, że pomimo posiadanego zasobu w postaci nieruchomości, od wielu lat wynajmuje pokój w hotelu pracowniczym. Jak podał jest zmuszony wynajmować pokój w hotelu po tym, jak w 2002 r. wyrzucono go z mieszkania bez jakiegokolwiek nakazu eksmisji. Skarżący wskazał, że w K mieszka od 1980 r. i tutaj znajduje się jego centrum życiowe. Ponadto podniósł, że posiada dług alimentacyjny w wysokości około 140 tys. zł i z tego tytułu czynsz od lokatorów z posiadanej przez niego części kamienicy w L został zajęty w postępowaniu komorniczym. Wskazał także, iż od wielu lat bezskutecznie stara się o mieszkanie komunalne.

Podniósł, że jest osobą z orzeczonym stałym stopniem niepełnosprawności z powodu dwóch przewlekłych chorób i nie jest w stanie utrzymać się z zasiłku stałego w wysokości 604,00 zł. Ponadto ma dietę cukrzyka i powinien jeść częściej - kilka razy dziennie, stąd odmowa dofinansowania zakupu żywności jest nieuzasadniona, podobnie jak wskazywanie przez organy na możliwość korzystania z pomocy z Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa.

Zdaniem Skarżącego w zaskarżonych decyzjach nie została prawidłowo rozważona i wyjaśniona okoliczność, czy pomoc, o którą wnioskował Skarżący (dopłata do czynszu w hotelu, zakup żywności, środków czystości, leków i odzieży) mieściły się w chwili orzekania w możliwościach finansowych MOPS.

Ponadto zaznaczył, że jest byłym działaczem opozycji antykomunistycznej, odznaczonym przez Prezydenta RP i zgodnie z art. 12 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej osobie uprawnionej przysługuje prawo pierwszeństwa do środowiskowej opieki socjalnej.

W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o ich oddalenie.

Skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego została zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Kr 775/18; skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego została zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Kr 776/18; skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego została zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Kr 777/18.

Na rozprawie w dniu 9 stycznia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) połączył sprawy o sygn. akt III SA/Kr 776/188 i III SA/Kr 777/18 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. akt III SA/Kr 775/18.

Ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu, na rozprawie w dniu 9 stycznia 2019 r. podtrzymał skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2017.2188 ze zm.), oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2017.1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym spraw rozstrzygniętych zaskarżonymi decyzjami nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo dawałoby podstawę do wznowienia postępowania. Organy administracji obu instancji ustaliły istotne okoliczności faktyczne, zastosowały prawidłową podstawę prawną, a także uzasadniły swoje rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2017.1769 ze zm.), dalej u.p.s. Wskazana ustawa określa przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazuje na cele instytucji polityki społecznej państwa. Z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. wynika, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma ona wspierać wysiłki zmierzające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a przez to umożliwić życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Głównym zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawaniu takich sytuacji poprzez pomoc rodzinom i osobom w ich usamodzielnianiu się i integracji ze środowiskiem.

Celem pomocy społecznej nie jest więc wyręczanie osób w pozyskiwaniu źródeł dochodów. Może zostać przyznana dopiero w momencie, gdy strona po wykorzystaniu swoich uprawnień, możliwości i zasobów nadal pozostaje w trudnej sytuacji życiowej. Odmienna interpretacja pozostawałaby w sprzeczności z intencją ustawodawcy, który nadał pomocy społecznej charakter subsydiarny. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. ewentualne potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Jak stanowi art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje, co do zasady osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty tzw. kryterium dochodowego, wynoszącego dla takiej osoby obecnie 634 zł – por. § 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2015.1058) dalej rozporządzenie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów określonych w art. 7 pkt 2 – 15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W kontrolowanych sprawach organy ustaliły, że dochód skarżącego w styczniu 2018 r. tj. miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosków o przyznanie zasiłków celowych na zakup żywności, uregulowanie opłat za hotel, oraz na zakup odzieży, wyniósł 626,55 zł, nie przekroczył zatem kwoty ustawowego kryterium dochodowego przewidzianego dla osoby samotnie gospodarującej. Wysokość i składniki ww. kwoty są bezsporne. Bezsporne jest również, że skarżący otrzymywał świadczenie pieniężne w wysokości 400,96 zł miesięcznie wypłacane przez Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, które nie jest wliczane do dochodu w rozumieniu u.p.s., jednak stanowi jego zasób. Nie stanowi przedmiotu sporu fakt, iż skarżący jest współwłaścicielem kamienicy w L, w której posiada - jak określił w oświadczeniu o stanie majątkowym ( k. 9033 akt adm.), piętro - około 100 m kw. Organ wskazał, że wyodrębnione są trzy lokale mieszkalne. Fakt ten jest nadto znany Sądowi z urzędu a to z uwagi na wielość spraw toczących się przed tut. Sądem w związku ze skargami wnoszonymi przez skarżącego.

Sporna jest natomiast ocena tej ostatniej okoliczności – organy uznały, że w przypadku ubiegania się o zasiłek celowy na uregulowanie opłat do opłat za hotel, nie zachodzi sytuacja niezaspokojenia podstawowej potrzeby bytowej – potrzeby mieszkaniowej, ponieważ skarżący ma możliwość zamieszkania w L. Zdaniem Sądu dokonana przez organy ocena wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel jak i rozstrzygnięcie wywiedzione z ustalonego stanu faktycznego sprawy są prawidłowe. Istotą zasiłku celowego z art. 39 u.p.s. jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej. Skarżący domagał się przyznania świadczenia z pomocy społecznej na pokrycie kosztów związanych z opłatami za hotel. Skoro bowiem skarżący jest właścicielem lokali mieszkalnych w kamienicy w L, to ma potencjalną możliwość zamieszkania w lokalu stanowiącym jego własność.

Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący podejmował jakiekolwiek działania w celu wykorzystania możliwości istniejących po stronie właściciela lokalu mieszkalnego. Wskazać należy, że z przepisu art. 2 ust. 1 u.p.s. wyraźnie wynika subsydiarny charakter pomocy społecznej. Sens i istota owej regulacji polega na wyraźnym wskazaniu, że ubiegający się o przyznanie pomocy ze środków publicznych winien w pierwszej kolejności dołożyć najwyższych starań i podjąć wszelkie kroki celem przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przedstawionych Sądowi akt nie wynika jednak, aby skarżący podejmował jakiekolwiek działania w celu wykorzystania możliwości istniejących po stronie właściciela lokalu mieszkalnego, w kierunku zaspokojenia swojej potrzeby mieszkaniowej. Z akt tych wynika natomiast, że skarżący uiścił za styczeń 2018 r. pokaźną jak na swoje możliwości i przewyższającą dochód miesięczny kwotę (744,- zł na datę wydania zaskarżonej decyzji) za wynajem pokoju w hotelu pracowniczym i stan taki trwa od co najmniej kilkunastu lat, co wynika chciażby z treści skargi. Podnoszone więc w skardze okoliczności wynikające z faktu zamieszkania przez skarżącego w K od 1980 r. nie mogły przesądzić o błędnej ocenie organów co do braku przesłanki niezaspokojonych potrzeb mieszkaniowych w sytuacji, gdy skarżący jest właścicielem lokali mieszkalnych. Interes indywidualny skarżącego nie mógł być uwzględniony i wziąć górę przed interesem społecznym.

Odnosząc z kolei istotę i cel pomocy społecznej oraz przesłanki jej udzielania w szczególności zasady przyznawania zasiłków celowych, do kwestionowanych rozstrzygnięć w zakresie odmowy przyznania zasiłków celowych na zakup żywności oraz zakup odzieży, należało uznać, że także tym rozstrzygnięciom nie sposób zarzucić naruszenia prawa. Organy zasadnie zwróciły uwagę w szczególności na fakt, iż skarżący jest właścicielem części nieruchomości - kamienicy w L, w której znajdują się lokale mieszkalne stanowiące wyłączną własność skarżącego. Okoliczność powyższa stanowi zdaniem Sądu istotny element stanu faktycznego spraw. Tak jak w przypadku ubiegania się o dopłatę za wynajem pokoju hotelowego organy zasadnie uznały, że nie zachodzi po stronie skarżącego sytuacja niezaspokojonej potrzeby mieszkaniowej, tak w przypadkach odmowy przyznania zasiłków na żywność oraz zakup odzieży, istota leży w przyjęciu przez organy, że skarżący nie wykorzystuje istniejących po jego stronie możliwości wynikających z posiadanych zasobów. Słusznie zwróciły organy uwagę, że to po stronie skarżącego jako osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy ze środków publicznych pozostaje decydowanie o sposobie wykorzystania posiadanego zasobu w postaci nieruchomości. W tym miejscu zwrócić należy także uwagę na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. W sprawie jest poza sporem, że wysokość kwoty jaką skarżący dysponował na utrzymanie w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosków o przyznanie zasiłków na żywność i zakup odzieży, nie przekraczała kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, a równocześnie zachodziły w jego przypadku przesłanki przewidziane w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, a mianowicie bezrobocie i niepełnosprawność. Należy jednak zaznaczyć, że spełnianie wymogów formalnych do otrzymania świadczenia pieniężnego nie jest równoznaczne z jego otrzymaniem, ponieważ w tym zakresie znaczenie posiadają także inne okoliczności. Zasiłek celowy jest przyznawany w ramach uznania administracyjnego, w zakresie którego organ administracji decyduje przede wszystkim o tym, czy świadczenie takie w ogóle powinno zostać przyznane. Uznaniowy charakter decyzji nie oznacza, że organ ma obowiązek uwzględnienia wszelkich zgłoszonych żądań, ale też nie ma możliwości całkowicie dowolnego rozstrzygnięcia. Zgodnie z zasada wyrażoną w art. 7 kpa organ ma obowiązek ustalenia i rozważenia indywidualnych okoliczności sprawy oraz uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 107 § 3 kpa. Odmawiając przyznania świadczenia organ nie może tego uczynić bez wskazania motywów, którymi się kierował. Tym samym, jako niedopuszczalne uznać należy podjęcie takiej decyzji bez odniesienia się do stosownej argumentacji. Zdaniem Sądu, organy były władne podjąć wobec skarżącego, na podstawie art. 39 u.p.s. decyzje negatywne i w sposób prawidłowy je uzasadniły. Wskazały przede wszystkim na niewykorzystywanie przez skarżącego swoich zasobów i możliwości. W przypadku odmowy przyznania zasiłku na żywność wskazały, że skarżący jest objęty stałą pomocą żywnościową w postaci bezpłatnych posiłków od poniedziałku do piątku, w Miejskim Dziennym Domu (....), finansowanych przez MOPS, może także korzystać z pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym. Zasadnie więc SKO stwierdziło, że skarżący nie może oczekiwać zaspokojenia wszystkich swoich żądań dotyczących przyznania pomocy w formie pieniężnej, oraz że w ten sposób rozwiąże wszystkie swoje problemy finansowe. Natomiast w przypadku odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży wskazały organy, że decyzją z dnia [...] 2017 r. [...] przyznana została skarżącemu pomoc w wysokości 100,- zł na zakup odzieży i pomimo, że świadczenie zostało skarżącemu przekazane, do dnia wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie przedstawił dowodu zakupu. Podkreślono, zasadnie, że środki z pomocy społecznej nie mogą stanowić żródła dochodu ani formy utrzymania.

Podnoszone w skargach zarzuty nie mogły mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonych decyzji, ponieważ nie odnoszą się one do przesłanek przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Zarzut natomiast, że organy miały obowiązek wskazać w zaskarżonych decyzjach ilość osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej oraz pulę środków, którymi dysponował MOPS "w tym czasie" na przyznanie pomocy, nie znajduje uzasadnienia w obowiązującej regulacji ustawy o pomocy społecznej.

Stwierdzić należy, że organy przeprowadziły postępowania zakończone zaskarżonymi decyzjami nie naruszając przepisów art. 7 i 77 § 1 i 80 kpa, które nakazują wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji jest bowiem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Uzasadnienia zaskarżonych decyzji sporządzone zostały z poszanowaniem zasad wynikających z przepisu art. 107 § 3 kpa. W wyczerpujący sposób wskazały organy na okoliczności faktyczne i prawne, którymi kierowano się przy podejmowaniu rozstrzygnięć. Uzasadnienia wskazują na zebrany w postępowaniach materiał dowodowy, zawierają wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu skarżącego orzeczono na podstawie art. 250 § 1 ppsa, ustalając jego wysokość na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2016.1714 z późn. zm.) – jak w pkt II sentencji wyroku.