Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 442/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 par. 1 pkt 5, art. 145 par par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant ref. staż. Anna Dziosa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego W. K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego .


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2009 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. nr [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Z. , ul. [...] oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1959 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. Z. , ul. [...] .

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że postępowanie zainicjowały wnioski następców B. K. w osobach: W. K. (pismo z dnia 15 kwietnia 2003 r.) oraz D. K. i W. O. (pismo z dnia 11 grudnia 1995 r.), które organ zinterpretował jako wnioski o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności wymienionych na wstępie decyzji, to jest: zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1959 r.

Odnosząc się do kwestii merytorycznych Minister wskazał, że z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizującej przedsiębiorstwo, może wystąpić jedynie osoba, będąca stroną, w rozumieniu art. 28 k.p.a. tj. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Wykazanie tego rodzaju interesu mogło zdaniem Ministra nastąpić tylko i wyłącznie poprzez przedłożenie organowi prowadzącemu sprawę dokumentów niezbicie świadczących o tym, iż poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy przysługiwało, w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie wskazanych decyzji, prawo własności do - znacjonalizowanego na ich mocy - przedsiębiorstwa oraz nieruchomości, na której było ono zorganizowane.

W ocenie Ministra, analiza zgromadzonych w aktach sprawy dokumentacji wskazywała natomiast, że wnioskodawcy nie wykazali w sposób właściwy swojego interesu prawnego w niniejszym postępowaniu. Dla nieruchomości, na której zorganizowane było znacjonalizowane przedsiębiorstwo (i która wchodziła w jego skład) nie było urządzonej bowiem - w okresie nacjonalizacji - księgi wieczystej. Na wniosek spadkobierców B. K. , złożony w dniu 10 stycznia 2003 r., toczyło się wprawdzie przed Sądem Rejonowym w P. postępowanie o założenie dla przedmiotowej nieruchomości księgi wieczystej i dokonanie w niej wpisu wnioskodawców - jako właścicieli, jednakże wniosek ten został przez Sąd Rejonowy oddalony. Natomiast dla w/w nieruchomości została założona, na wniosek Starosty P. , księga wieczysta nr [...], w której - jako właściciel - został wpisany Skarb Państwa.

Organ nadmienił, że celem usunięcia powyższych braków formalnych wniosku, wezwał zainteresowane strony do nadesłania do akt sprawy dokumentów, z których wynikało by jednoznacznie prawo własności ich poprzednika prawnego do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości, na której było ono zorganizowane, w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie decyzji nacjonalizacyjnej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie W. O. wskazała jednak tylko, iż prawo własności B. K. do przedmiotowej nieruchomości wynikało ze zbioru dokumentów nr [...] oraz z treści samych decyzji nacjonalizacyjnych, w których wskazano go jako właściciela przedsiębiorstwa.

W tej sytuacji, Minister uznał, że wnioskodawcy nie ustosunkowali się do wezwania i nie przedłożyli do akt sprawy żądanych przez organ orzekający dokumentów, a jedynie wskazali dokumenty już organowi znane, które - w świetle wyżej opisanych postanowień sądów powszechnych - nie mogły stanowić podstawy, w myśl art. 28 k.p.a. do uznania ich interesu prawnego do występowania z opisanymi na wstępie żądaniami.

Odnosząc się do argumentacji strony skarżącej, iż przedłożone do akt sprawy dokumenty, w tym zaświadczenia organów administracji państwowej, wskazywały na prawo własności poprzednika prawnego wnioskodawcy do znacjonalizowanej nieruchomości oraz samego przedsiębiorstwa, Minister podniósł, że kwestia prawa własności do przedmiotowej nieruchomości była przedmiotem wspomnianego wyżej postępowania, toczącego się przed Sądem Rejonowym w P., który postanowieniem z dnia [...] maja 2003 r. ( sygn. akt Dz. [...]) oddalającym wniosek W. K. o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości położonej przy ul. [...] , oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] o pow. 753 m2, jednoznacznie odniósł się do walorów dowodowych dokumentów, przedstawianych, tak w tamtym, jak i niniejszym postępowaniu, stwierdzając, że nie są one przewidzianymi przez prawo tytułami własności, w oparciu o które można ustalić, że B. K. był w chwili śmierci właścicielem, a co za tym idzie, pozostawił w spadku prawo własności do nieruchomości zabudowanej, położonej w P. przy ulicy [...] , oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] .

Organ zaakcentował, że argument ten podzielił również Sąd Okręgowy w O. w postanowieniu z dnia [...] listopada 2003 r. (sygn. akt [...]), oddalającym apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] maja 2003 r.

Uwzględniając zatem powyższe rozstrzygnięcia sądów powszechnych, Minister Gospodarki wskazał, że nie mógł uznać żadnego z przedstawionych przez stronę dokumentów za dowód poświadczający, iż wnioskodawcy posiadali interes prawny w niniejszym postępowaniu. Takiej samej ocenie bowiem, zdaniem Ministra, poddać należało również dokumenty, z których strona wywodziła prawo własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Dokumenty te były bowiem w swej treści ogólnikowe a w szczególności nie zawierały dokładnej lokalizacji przedsiębiorstwa.

Na wyżej przedstawioną decyzję W. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi naruszenie art. 12 k.p.a. polegające na działaniu zbyt przewlekłym a także art. 75 i 77 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. polegające na przyjęciu, że przedłożone i posiadane przez skarżącego dowody nie wykazywały jego interesu prawnego do występowania z przedmiotowym wnioskiem.

W uzasadnieniu skargi wymieniono (złożonych do akt administracyjnych) dokumentów w postaci: licznych pism urzędowych, zaświadczeń, protokołów, podań i orzeczeń twierdząc, że potwierdzały one prawo własności B. K. do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

Odpowiadając na skargę, Minister Gospodarki wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie wyrokiem z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt IVSA/Wa 515/10, uchylił - na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej w skrócie: "P.p.s.a". – zaskarżoną decyzję wraz z utrzymaną przez nią w mocy decyzją tego samego organu z dnia [...] września 2009 r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedstawionych na wstępie decyzji administracyjnych, orzeczone na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a., zapadło bez dokładnego przeanalizowania przez organ zebranego materiału dowodowego.

W ocenie Sądu, wydanie decyzji o umorzeniu postępowania mogło nastąpić jedynie w sytuacji, gdyby z materiału dowodowego bezsprzecznie wynikało, że skarżący nie posiada interesu prawnego w kwestionowaniu, w trybie nieważnościowym, zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Z. , ul. [...] oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1959 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa w/w przedsiębiorstwa, tymczasem - wg Sądu - materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwalał jednoznacznie na wyrażenie takiego poglądu.

W dacie przejęcia w/w przedsiębiorstwa organy traktowały bowiem B. K. jako właściciela tego przedsiębiorstwa. W części dokumentów figuruje on jako "B. K. ", w innych jako "Br.K. ", natomiast w pozostałej części już jako wymieniony z pełnego imienia i nazwiska. O fakcie tym - zdaniem Sądu - przesądzały: pisma Wojewódzkiego Zarządu Przemysłu Terenowego w P. z 1955 r. (data miesiąca nieczytelna), pismo M. z dnia [...] lipca 1955 r., "w spawie zadłużenia ob. B. K. w stosunku do ZUS", notatka "dla Obywatela Ministra" z dnia 18 października 1953 r., pismo Wojewódzkiego Zjednoczenia Przedsiębiorstw Państwowego Przemysłu Terenowego w W. z dnia [...] lipca 1959 r., sprawozdanie z lustracji zakładu mech. K. w P. z dnia [...] października 1950 r., protokół czynności wstępnych Komisji przejmującej przedsiębiorstwo z dnia [...] stycznia 1951 r., wykaz nieruchomości według stanu z dnia [...] grudnia 1944 r., zaświadczenie Zarządu Miejskiego w P. z dnia [...] kwietnia 1949 r., z którego wynikało, iż "K. B. jest właścicielem nieruchomości o pow. 800 m2, graniczącej od strony wschodniej z Bankiem Spółdzielczym z południa z uliczką [...], z zachodu ul. [...], z północy z ul. [...] , na której są wzniesione budynki murowane", protokół graniczny nr [...] i mapa sytuacyjna.

W związku z powyższym - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - Minister Gospodarki przy rozstrzyganiu sprawy powinien wziąć pod uwagę również te dokumenty, a nie opierać swoje rozstrzygnięcie jedynie na orzeczeniach Sądów Powszechnych.

Ponadto, Sąd Wojewódzki podkreślił, że z postanowienia Sądu Rejonowego w

P. z dnia [...] maja 2003 r. (sygn. akt [...]) wynikało jedynie, iż powodem oddalenia wniosku W. K. było stwierdzenie, że w oparciu o przedłożone przez wnioskodawców dokumenty nie można ustalić, iż B. K. był w chwili śmierci właścicielem opisanej wyżej nieruchomości. Oddalając zaś apelację od tego orzeczenia, w postanowieniu z dnia [...] listopada 2003r. ( sygn. akt [...]) Sąd Okręgowy w O. wskazał, że w postępowaniu wieczystoksięgowym nie prowadzi się jakiegokolwiek postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Sąd wskazał przy tym, że w zbiorze dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę brak jest dokumentu świadczącego w sposób nie budzący wątpliwości, że nieruchomość stanowiła własność B. K. . Interpretując zatem powyższe stanowisko Sąd Wojewódzki przyjął, że Sądy Powszechne nie stwierdziły w sposób jednoznaczny, iż B. K. nie był właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Wskazały jedynie, iż wnioskodawcy nie przedłożyli przekonujących dokumentów świadczących o tym, że B. K. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że Minister Gospodarki naruszył art. 75, 77 i 80 k.p.a. bowiem nie ocenił materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie z uwzględnieniem dowodów pośrednich a wręcz pominął je.

Nadto, Sąd - działając z urzędu - dopatrzył się także naruszenia prawa powodującego konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, gdyż decyzja ta naruszała art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji przez tą samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji w niższej instancji.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Minister Gospodarki, wskazując na przepis art. 174 pkt 2 P.p.s.a., zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na przyjęciu, że organ naruszył w/w przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ nie wyjaśnił, dlaczego nie dokonał oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie z uwzględnieniem dowodów pośrednich i pominął je podczas, gdy Minister Gospodarki dokonał oceny całego materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie i słusznie uznał, iż skarżący nie wykazał interesu prawnego do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności przedmiotowego zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1959 r. z uwagi na to, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie dowodził, iż jego poprzednik prawny B. K. był właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa i nieruchomości, na której było ono zorganizowane;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 28 i 105 § 1 k.p.a. polegające na przyjęciu, że nie było podstaw do umorzenia postępowania w niniejszej sprawie, podczas gdy Minister Gospodarki słusznie umorzył przedmiotowe postępowanie, ponieważ wnioskodawcy nie wykazali, że posiadają interes prawny, w rozumieniu art. 28 k.p.a., do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w zarządzenia i orzeczenia;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. polegające na przyjęciu, iż naruszony został art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji przez tą samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji w niższej instancji, tj. M. S. - Dyrektora Biura Oceny Legalności decyzji Nacjonalizacyjnych, podczas gdy powyższe nie powodowało naruszenia w/w przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, Minister Gospodarki wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem koszów postępowania kasacyjnego.

Odnośnie zarzutu określonego w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. Minister Gospodarki stwierdził, że pogląd Sądu Wojewódzkiego nie był aktualny w dacie wydawania zaskarżonego wyroku, ponieważ w dniu 20 maja 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie ( sygn. akt I OPS 13/09) podjął uchwałę, w której został zawarty odmienny pogląd.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 221/11, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż zasadny jest zarzut naruszenia art. 145 P.p.s.a. w związku z art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz z art. 28 i 105 § 1 k.p.a. Podkreślono, iż słusznie w skardze kasacyjnej organ akcentował, iż sama treść aktów nacjonalizacyjnych może tylko dowodzić takich faktów, które następowały jako skutek wydania w/w aktów (ustanowienie państwowego zarządu przymusowego nad danym przedsiębiorstwem oraz następnie przejście tegoż przedsiębiorstwa na własność Państwa), gdyż zgodnie z treścią art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37 z późn. zm.), orzeczenie ministra stwierdzające przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa jest podstawą jedynie do ujawnienia w księgach wieczystych, w rejestrach handlowych i innych rejestrach publicznych przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa oraz praw rzeczowych, stanowiących składnik majątkowy przyjętego przedsiębiorstwa. Dodatkowo przy tym, z treści uzasadnienia kwestionowanej decyzji nacjonalizacyjnej wynikało, że została ona wydana w stosunku do mienia, co do którego nie było pewności, czy stanowi ono własność B. K.

W tych warunkach zdaniem sądu drugiej instancji brak było podstaw do stwierdzenia, iż kwestionowane orzeczenie i zarządzenie mogły same z siebie stanowić dowód, iż przejęte przedsiębiorstwo stanowiło rzeczywiście własność osoby wymienionej w w/w decyzjach.

Z tego powodu w ocenie NSA to wnioskodawcy, wnosząc wniosek o stwierdzenie nieważności wspomnianych decyzji, winni wykazać prawo własności B. K. do znacjonalizowanego mienia. Powinni to jednak uczynić za pomocą ściśle określonych dokumentów, to jest takich, którym prawo, z uwagi na zachowanie właściwej dla danej czynności prawnej formy, albo ze względu na domniemanie prawne, które wiąże się z danym dokumentem, nadaje moc dowodową w zakresie wykazania prawa własności nieruchomości czy przedsiębiorstwa.

W sytuacji natomiast, gdy tego rodzaju dokumentów było brak, o czym przesądzało zresztą prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] maja 2003 r., sygn. akt [...] ( art. 365 § 1 k.p.c.), kwestia tytułu prawnego B. K. do znacjonalizowanego mienia stała się kwestią sporną, która w istocie swej stanowiła spór cywilny.

Ostatecznie NSA uznał, iż skarżący, którzy nie posiadali żadnego dokumentu, świadczącego wprost, że B. K. był właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa w skład którego wchodziła głównie nieruchomość, winni przed wystąpieniem z wnioskiem do organu, tego rodzaju dokument uzyskać. W tym celu strony mogą wystąpić do sądu cywilnego z powództwem np. o ustalenie prawa w trybie art. 189 kodeksu postępowania cywilnego (dalej: w skrócie "k.p.c.") i dopiero po uzyskaniu pozytywnego wyroku w takiej sprawie, wystąpić z wnioskiem do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnych dotyczących majątku B. K.

W okolicznościach, w których brak jest wymaganego przez prawo dokumentu świadczącego bezpośrednio o tytule własności do nieruchomości nie można w ocenie sądu drugiej instancji wymagać - jak uczynił to w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki - by w postępowaniu administracyjnym sam organ ten tytuł dopiero wywodził na podstawie analizy zebranego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego. Sytuacja taka doprowadziłaby bowiem nie tylko do naruszenia kompetencji zarówno organu administracji publicznej jak i sądu cywilnego, ale ze względu na różnice procedur cywilnej i administracyjnej, mogłaby istotnie wpłynąć na wyniki dowodzenia.

Z tego powodu nie było uzasadnione w ocenie NSA zarzucenie przez sąd pierwszej instancji Ministrowi Gospodarki, że przedwcześnie umorzył postępowanie administracyjne i naruszył przepisy dotyczące postępowania dowodowego oraz sposobu procedowania, to jest art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

NSA zgodził się natomiast z sądem pierwszej instancji, że zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2010 r. naruszała przepisy art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., gdyż decyzję tę - z upoważnienia Ministra - wydała ta sama osoba, która brała udział w wydaniu decyzji w niższej instancji, tj. M.S. - Dyrektor Biura Oceny Legalności decyzji Nacjonalizacyjnych.

Dodatkowo NSA wyjaśnił, że treść uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r. (sygn. akt I OPS 13/09) była wprawdzie różnie do tej pory interpretowana przez poszczególne składy orzekające, jednak z uwagi na jej interpretację, dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 grudnia 2011 r. (sygn. akt SK 3/11), a przede wszystkim ze względu na treść samego w/w wyroku, NSA stanął na stanowisku, że uchwałę tę należy rozumieć jako dotyczącą wyłącznie osoby piastującej funkcję monokratycznego organu centralnej administracji rządowej.

W dniu 23 kwietnia 2012 r. wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismo procesowe, w którym pełnomocnik skarżącego wskazał, iż W. K. , jeszcze w czasie toczącego się postępowania przed Ministrem Gospodarki, tj. w dniu 23 października 2009 r. wystąpił do właściwego sądu powszechnego z pozwem przeciwko Skarbowi Państwa o ustalenie, że P. K. był właścicielem zabudowanej nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] (aktualnie [...]) oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] , pow. 753 m2, na której mieściły się "Z.". Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] lutego 2010 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w O. oddalił przedmiotowe powództwo. Pełnomocnik skarżącego dołączył odpis powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Oceniając ponownie zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż powołane w skardze.

W ocenie Sądu, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, rozpoznając, w trybie przepisu art. 127 § 3 k.p.a., wniosek W. K. o ponowne rozpoznanie sprawy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. Naruszenie to polega na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. decyzji z dnia [...] września 2009 r. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy autorem zarówno decyzji wydanej w pierwszej instancji, jak i decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy jest działający z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Dyrektor Biura Oceny Legalności Decyzji Nacjonalizacyjnych – M. S.

Należy mieć na uwadze, iż uregulowane w art. 24 oraz art. 25 k.p.a. instytucje wyłączenia pracownika organu administracji publicznej oraz wyłączenia organu mają stwarzać warunki do bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji, a także sam organ oraz eliminowania jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie wśród uczestników postępowania. Przepisy prawa procesowego o wyłączeniu pełnią zatem funkcję gwarancyjną. Z założenia mają chronić bezstronność i obiektywizm orzekania, zapewniając warunki "uczciwego procedowania" (W. Chróścielewski: "Organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym" Dom Wydawniczy ABC, str. 12 oraz glosa do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego nr 3(12) z 2007 r., str. 137). Nie mogą być zatem pomijane w procesie stosowania prawa. Nie do przyjęcia jest także ich zawężająca wykładnia.

Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika organu od udziału w postępowaniu jest okoliczność, że brał on udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Celem takiej regulacji bezspornie było uniknięcie sytuacji, gdy treść zaskarżonej decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowana wcześniejszym doświadczeniem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu (por. W. Chróścielewski w powołanej glosie do uchwały o sygn. akt II GPS 2/06).

W świetle poglądów doktryny, reguła określona we wspomnianym przepisie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w przepisie art. 127 § 3 k.p.a., a więc do sytuacji, w której pracownik naczelnego organu administracji publicznej lub samorządowego kolegium odwoławczego brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy (tak m. in. A. Wróbel /w:/ M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II, s. 221; tak również: J. Borkowski /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 183). Pogląd ten znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (tak. m. in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 213/06, publ. LEX nr 235133; uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, ONSAiWSA 2007/3/61 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1507/08, publ. LEX nr 529978). Treść powyższej uchwały potwierdził Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 grudnia 2011 r. (sygn. akt SK 3/11)

W ocenie Sądu, stanowisko powyższe potwierdza także uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09, w której Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję Głównego Geodety Kraju jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a.

Jak wskazano w uzasadnieniu tej uchwały, przepisy prawa przyznają organom administracji publicznej kompetencje do samokontroli własnych decyzji, a to oznacza, że nie można wyłącznie w oparciu o formal ¡stycznie pojmowaną bezstronność pozbawić ministra kompetencji do rozpatrzenia wniosku na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. przez zastosowanie w drodze rozszerzającej wykładni art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

Istotą tej uchwały jest zatem to, iż osobą, której nie dotyczy zakaz ponownego rozpatrzenia sprawy przez tę samą osobę, jest wyłącznie piastun funkcji ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził niejako wyjątek od wynikającej z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. zasady wyłączenia od udziału w postępowaniu pracownika w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji.

W tej materii skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni pogląd wyrażony w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09. Podkreślenia ponadto wymaga, iż interpretacja art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyrażona w powyższym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, została potwierdzona w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 grudnia 2011 r., sygn. akt SK 3/11.

W sprawie niniejszej decyzję z dnia [...] września 2009 r. podpisał z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Dyrektor Biura Oceny Legalności Decyzji Nacjonalizacyjnych – M. S. Ta sama osoba podpisała również zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2010 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Autorem zaskarżonej decyzji, jak i decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy jest zatem działający z upoważnienia Ministra pracownik nie zaś sam piastun funkcji - czyli Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Odnosząc powyższe do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r. należy wyraźnie podkreślić, że pracownik organu upoważniony do działania w imieniu organu, w żadnym wypadku nie może być uznany za osobę piastującą funkcję organu, która nie podlegałaby wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Zatem, wydanie zaskarżonej decyzji z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu wcześniejszej decyzji stanowi istotne naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

Powyżej wskazana wada zaskarżonej decyzji stanowi przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć przy tym należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na wynik sprawy.

W związku z powyższym wskazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, iż przedwczesna byłaby wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organ oceny, iż w niniejszej sprawie strona nie wykazała w sposób właściwy, że posiada interes prawny w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. nr [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Z. , ul. [...] oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1959 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. Z. , ul. [...] .

Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu odwoławczym.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na mocy art. 200 w/w ustawy.