Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 428/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant ref.staż. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 września 2006 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus /-/D.Rzyminiak-Owczarczak


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie (dalej w skrócie Kierownik Urzędu) z dnia [...] r. Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję własną tego organu z dnia [...] r. nr [...], wydane w przedmiocie pozbawienia skarżącego B.K. przysługujących mu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, iż podstawą rozstrzygnięć Kierownika Urzędu był art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.), a organ orzekający na tej podstawie prawnej jest zobowiązany do ustalenia, czy zachodzą przesłanki do zachowania posiadanych uprawnień kombatanckich z tytułów określonych w ustawie. Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd wskazał na konieczność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego podnosząc, iż w tym przypadku Kierownik Urzędu zaniechał poczynienia ustaleń na okoliczność udziału strony w walkach z oddziałami UPA oraz Wherwolfu, w szczególności nie zasięgnął informacji w Centralnym Archiwum Wojskowym oraz z innych materiałów źródłowych na okoliczność udziału Wielkopolskiej Jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (dalej KBW) w walkach na terenie województw wrocławskiego i zielonogórskiego oraz na terenie Bieszczad.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie pozbawił B.K. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez ZW ZBoWiD w P. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresach od października do grudnia 1948 r., od stycznia do lutego 1950 r., w maju 1950 r., od listopada 1950 r. do marca 1951 r., od czerwca 1951 r. do maja 1952 r., w październiku 1952 r., od listopada do grudnia 1952 r. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002 r., Nr 142, poz. 371 ze zm. – dalej: ustawa o kombatantach ...). W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu stwierdził, iż z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona uprawnienia kombatanckie uzyskała wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej podczas pełnienia w ww. okresach służby wojskowej w [...] Pułku KBW, co potwierdzają obiektywne dowody z dokumentów w postaci akt ZBoWiD Zarząd Wojewódzki w P. - zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień w P. z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż stosownie do zaleceń Sądu przeprowadził szczegółowe postępowanie w celu ustalenia, czy do strony ma zastosowanie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Uzyskane z Archiwum Wojsk Lądowych kserokopie akt archiwalnych dotyczących przebiegu służby strony nie zawierają informacji o udziale strony w walkach z UPA oraz Wherwolfem. Natomiast ze sporządzonego przez Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie dokumentu z dnia 22 sierpnia 1995 r. w postaci wykazu jednostek KBW walczących ze zbrojnym podziemiem w latach 1945-1954 wynika, że [...] Pułk KBW w czasie, gdy strona pełniła w nim służbę, nie brał udział w walkach z tymi organizacjami.

Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy B.K. odwołał się do swoich oświadczeń złożonych w ramach postępowania zakończonego wyrokiem sadu administracyjnego z dnia [...] r., w całości podtrzymując ich treść. Podkreślił, iż w początkowym okresie służby w KBW walczył z niedobitkami UPA i Wherwolfu i nie z jego winy o walkach tych nie ma odzwierciedlenia w treści prowadzonej wówczas dokumentacji. Przedstawił koleje losu jego rodziny w czasie II Wojny Światowej, gdy mieszkając na Śląsku byli prześladowani przez okupanta, a on sam jako dziecko w wieku szkolnym został pozbawiony możliwości uczęszczania do szkoły. Do wniosku strona załączyła kserokopie własnej Arbeitskarte z [...] r. oraz oświadczenia Kierownika Szkoły Powszechnej w T. z [...] r. W piśmie z dnia [...] r. B.K. wskazał, iż jako emerytowany archiwista ma świadomość niekompletności zasobów archiwalnych, stąd ma zapytanie, czy w zasobach Centralnego Archiwum Wojsk Lądowych w Warszawie znajduje się całość akt wytworzonych w latach 1945-1954 przez [...] Pułk KBW. Do pisma strona załączyła dokumenty stanowiące o wykonywaniu zawodu archiwisty i zatrudnienia na tym stanowisku w Archiwum Politechniki.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał mocy swoją decyzję z dnia [...] r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich B.K.. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu w całości podtrzymał ustalenia faktyczne i wnioski zawarte w decyzji wydanej w I instancji. Zdaniem tego organu za niewiarygodne uznać należy oświadczenia strony o udziale w walkach na obszarach województw zielonogórskiego i wrocławskiego oraz w Bieszczadach, dokąd jego jednostka miała być przerzucana z Kielc. Organ wskazał, iż na powyższe strona powołała się dopiero na rozprawie sadowej, nigdy wcześniej tych faktów nie podnosząc. Kierownik Urzędu wskazał także, iż z publikacji "Informator o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1944-1956" –Wyd. MSW Warszawa 1964; reprint Wydawnictwo Retro, Lublin 1993 wynika, że wśród oddziałów, z którymi walczył [...] Pułk KBW w okresie, gdy strona pełniła w nim służbę, były oddziały zbrojnego podziemia poakowskiego. Organ podniósł także, że strona nie przedłożyła i nie wskazała żadnych dowodów na okoliczność udziału w walkach z UPA i Wherwolfem.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, w całości podtrzymując dotychczasowe swoje twierdzenia. Zarzucając decyzji jej krzywdzący charakter skarżący ponownie wskazał na niekompletność zasobów archiwalnych, obiektywny brak możliwości powołania się na oświadczenia świadków, swoją wojenną przeszłość oraz pełnienie służby w wojsku.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie, w całości powtarzając argumentację przedstawioną w uzasadnieniach podjętych rozstrzygnięć. W piśmie procesowym złożonym do akt sprawy w dniu [...] r. Kierownik Urzędu dodatkowo powołał się na treść art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach (...), wskazując iż skoro skarżący pełnił służbę w organach bezpieczeństwa publicznego, jakim był Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, to uprawnienia kombatanckie mu nie przysługują. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Kierownik Urzędu wskazał, iż samo wykonywanie zadań operacyjnych przeciwko organizacjom podziemia niepodległościowego przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach (...) stanowi barierę do zachowania przedmiotowych uprawnień z jakiegokolwiek innego tytułu.

Na rozprawie przeprowadzonej przez tut. Sąd w dniu [...] r. skarżący przedłożył własne oświadczenie, w którym wyjaśnił, iż obowiązujący w dacie jego przyjęcia do ZBoWiD Statut tej organizacji z 1970 roku nie wymieniał walk z UPA i Wherwolfem. Złożył także dokumenty dotyczące kontynuowania przez niego nauki oraz fragment listu jego kuzyna E.B..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że rozpatrując ponownie sprawę zarówno organ administracji publicznej, jak i sąd administracyjny, obowiązani są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. W niniejszej sprawie taka ocena prawna oraz wskazania co do konieczności uzupełnienia materiału dowodowego zawarte zostały w wyroku Sądu z dnia [...] r. sygn. akt 4/II SA/Po 3778/01. Uchylając decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Sąd rozpatrywał sprawę pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (...). Zgodnie z tym przepisem pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy. Jednocześnie w dalszej części tego artykułu ustawodawca przewidział zachowanie przedmiotowych uprawnień przez te osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, jak również żołnierzom z poboru, którzy pełnili służbę wojskowa w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. W świetle wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku Kierownik Urzędu w pierwszej kolejności zobligowany był ustalić, czy [...] Pułk KBW prowadził walki z oddziałami UPA i Wehrwolfu na terenie Bieszczad oraz województw wrocławskiego i zielonogórskiego, a w przypadku pozytywnych ustaleń w tym zakresie, w dalszej kolejności ustalić, czy skarżący uczestniczył w takich walkach. W ocenie Sądu materiał dowodowy zawarty w aktach sprawy pozwala na negatywną weryfikację tych twierdzeń.

Jak prawidłowo ustalono i wskazano w zaskarżonej decyzji skarżący pełnił służbę wojskową w [...] Wielkopolskim Pułku KBW, początkowo jako żołnierz z poboru, a następnie jako oficer zawodowy, a w ramach tej służby nie brał udziału w walkach przeciwko UPA oraz Wehrwolfu. Z kserokopii zaświadczenia nr [...] wystawionego przez Kierownika Archiwum Inspektoratu Obrony Terytorialnej (k. [...] akt administracyjnych) oraz dokumentów nadesłanych przez Archiwum Wojsk Lądowych z dnia [...] r. (k. akt [...] akt administracyjnych) wynika, że skarżący pełnił służbę wojskową w jej jednostce KBW od [...] r. do [...] r. Natomiast w informacji zawartej we wniosku o nadanie orderu-odznaczenia wynika, że w latach [...] - [...] jako dowódca drużyny brał udział w zwalczaniu reakcyjnego podziemia na terenie Wielkopolski (k. akt [...]). Z informacji zawartej w załączniku do informacji Centralnego Archiwum Wojskowego dotyczącej wykazu jednostek, które w latach powojennych zwalczały ugrupowania zbrojnego podziemia (pismo z dnia [...] r. Nr [...]) wynika, że [...] Pułk KBW w latach [...] - [...] brała udział w walkach z bandami rabunkowymi, AK, Związkiem Młodzieży Wielkopolskiej. W zaświadczeniu Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z [...] r. podano, iż w latach [...] - [...] skarżący brał czynny udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia na terenach województw poznańskiego, łódzkiego i kieleckiego "Murata", "Danielaka", "Waldemara" i innymi bandami miejscowymi (karta akt nr [...]). Kierownik Urzędu w uzasadnieniu swojej decyzji powołując się na "Informator o antypaństwowych organizacjach (...)" podał, że wskazane oddziały były zbrojnym oddziałem podziemia poakowskiego. Z powyższego wynika, iż skarżący jako żołnierz KBW, w okresie służby zasadniczej brał osobisty udział w walkach z tymi oddziałami. Dokumenty te nie zawierają natomiast żadnej informacji na temat udziału [...] Pułku KBW w walkach z oddziałami UPA oraz Wherwolfu. Jednocześnie wskazać należy, iż poza własnym oświadczeniem, po raz pierwszy zgłoszonym w postępowaniu weryfikacyjnym, skarżący nie przedstawił oraz nie naprowadził żadnych dowodów na okoliczność uczestniczenia w walkach z oddziałami UPA czy Wherwolfu. W tych okolicznościach uznać należy, iż Kierownik Urzędu w sposób wystarczający wykazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż oświadczenie to nie może zostać uznane za wiarygodne i w konsekwencji nie może stanowić podstawy do uznania, iż skarżący walczył z tymi ugrupowaniami. Stanowisko Kierownika Urzędu oparto przy tym na wyżej wskazanych materiałach źródłowych, zawartych w aktach sprawy.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a), w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie zadań podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Skarżący służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, który był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi, działająca poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej jako jednostka aparatu bezpieczeństwa publicznego (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 1992 r. -II UZP 7/91 - OSNC APU nr 10/92, poz. 174, podzielona przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt T 15/93 - opublikowane OTK 1994/1/4). Pozbawienie uprawnień kombatanckich osoby, która pełniła służbę w KBW, wiąże się z wykonywaniem przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Skład sędziowski rozpatrujący niniejszą sprawę podziela ten kierunek wykładni wskazanego przepisu, zgodnie z którym przyjęto, iż zwrot "zadania śledcze i operacyjne" nie wymaga ustalenia obu rodzajów działalności łącznie (por. wyrok NSA z 28 marca 2000 r. sygn. akt V SA 1815/99 - niepublikowany, wyrok NSA z 8 maja 2000 r., sygn. akt V SA 2573/00 – niepublikowany, wskazywany przez Kierownika Urzędu wyrok NSA z 10.02.2005 r. sygn. OSK 1126/04). Skoro skarżący pełnił służbę w KBW, brał udział w walkach ze zbrojnym podziemiem poakowskim, to uznać należy, iż prawidłowo pozbawiono go uprawnień kombatanckich. Okoliczność, iż uczyniono to wyłącznie na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) nie ma wpływu na wynik sprawy, bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano na uczestniczenie skarżącego i jego Pułku w walkach z organizacjami niepodległościowymi. Tym samym w sprawie zastosowano także przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) przedmiotowej ustawy, choć przepis ten nie został wprost przez organ powołany. Jak słusznie wskazał Kierownik Urzędu w piśmie z dnia [...] r., działalność taka przekreśla zasługi z innych tytułów, w tym także z wnioskowanego tytułu uczestniczenia w walkach z oddziałami UPA oraz Wherwolfu. W tych okolicznościach powoływanie się przez skarżącego na niekompletność zasobów archiwalnych nie ma znaczenia dla wyniku sprawy, choć wskazać należy, iż powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pismo Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia [...] r. wraz z załączonym do niego wykazem stanowi podstawę ustaleń w sprawach tego rodzaju, co było i jest akceptowane w orzecznictwie SN i NSA.

Z powyższych przyczyn Sąd uznał, że przedmiotowa skarga jest niezasadna i na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega oddaleniu.

/-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/E. Makosz-Frymus /-/D. Rzyminiak-Owczarczak

jf