Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2681/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2166/13 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2166/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej Sąd Wojewódzki/Sąd I instancji) oddalił skargę A. M. (dalej Skarżący) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej Minister) z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 28 grudnia 1966 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], w następstwie uwzględnienia wniosku A. M., orzekło o przejęciu na podstawie art. 7 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. - o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166) na własność Państwa nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, położonej na terenie wsi [...], stanowiącej własność A. M.. Jednocześnie organ, z uwagi na występujące u właścicielki zadłużenie, do ustalenia prawa do zaopatrzenia emerytalnego ustalił obszar przejmowanej nieruchomości na [...] ha.

Pismem z 26 sierpnia 2004 r. Skarżący – następca prawny dawnej właścicielki, co potwierdzone zostało postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 2 grudnia 2004 r., sygn. akt I Ns [...], wystąpił o zwrot części przejętego przez Państwo gruntu o pow. [...] ha.

W następstwie przeprowadzonego postępowania nadzorczego Minister decyzją z [...] kwietnia 20013 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] oceniając, że przy jej wydawaniu nie naruszono w sposób rażący prawa, jak też nie jest ona obarczona żadną inną wadą prawna wymienioną w art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej: "K.p.a.").

Przywołując treść art. 7 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. Minister wskazywał, że nieruchomość rolna mogła być w całości przejęta na rzecz Państwa na wniosek jej właściciela. Zwracał jednocześnie uwagę, że w myśl art. 11 ust. 2 tej ustawy w sytuacji istniejącego po stronie właściciela zadłużenia przekraczającej 25% wartości gruntów wchodzących w skład nieruchomości, przy ustalaniu prawa do zaopatrzenia emerytalnego oraz jego wysokości uwzględnia się obszar nieruchomości pomniejszony o taki obszar, którego wartość odpowiada nadwyżce zadłużenia ponad 25% wartości wszystkich gruntów. Obszar ten ustala się przy uwzględnieniu przeciętnej wartości gruntów całej przejętej nieruchomości. Tak też w niniejszej sprawie został on ustalony przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Minister podkreślił przy tym, że w zakresie rozliczeń z tytułu istniejącego zadłużenia obciążającego właściciela nieruchomości, nie była wymagana jego zgoda. Organ administracji publicznej bowiem zobligowany był z mocy ustawy do jego rozliczenia. Samo natomiast postępowanie w sprawie przejęcia nieruchomości w zamian za rentę zostało zainicjowane przez A. M., która w tym przedmiocie dwukrotnie występowała do ówczesnych organów - pismami z dnia 27 czerwca 1966 r. oraz z dnia 30 sierpnia 1966 r., uzasadniając potrzebę przejęcia gospodarstwa rolnego przez Państwa złym stanem zdrowia i niezdolnością do dalszej w nim pracy.

Konkludując Minister stwierdził, że w świetle poczynionych ustaleń faktycznych oraz prawnych nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem, że kontrolowana decyzja z 1966 r. rażąco narusza prawo.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, ze intencją jego matki (A. M.) było przekazanie całego gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę, a nie jego części tj. [...] ha. Ponieważ zaś na poczet renty został przekazany taki areał, to pozostałe [...] ha winny być zwrócone. W jego ocenie gdyby w 1966 r. przejęto całość gospodarstwa renta byłaby wyższa.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Minister utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z dnia [...] kwietnia 2013 r., podtrzymując podniesioną w nim argumentację. Odnosząc się natomiast do stanowiska strony Minister wyjaśnił, że w zamian za rentę przejęto całość należącej do A. M. nieruchomości rolnej o pow. [...] ha wraz zabudowaniami, co było zgodne z wolą tej właścicielki, czego potwierdzeniem jest to, że nigdy przejęcia nieruchomości ona nie kwestionowała. Natomiast areał [...] ha dotyczy obszaru uwzględnionego przy ustalaniu prawa do zaopatrzenia emerytalnego i ustalony on został po odliczeniu ciążącego na gospodarstwie zadłużeniu, w sposób określony w art. 11 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. To zaś, że przejmowane gospodarstwo rolne faktycznie było zadłużone potwierdzał sama wnioskodawczyni w piśmie z 27 czerwca 1966 r. Organ nadzoru wyjaśnił także, że wypłata świadczeń jest kwestią następczą w stosunku do wydanej decyzji i pozostaje bez wpływu na jej ważność.

Na powyższą decyzję Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie prawa, a to poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1966 r. Skarżący podnosił, że intencją jego matki – A. M. było przekazanie całości gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami na rzecz Państwa w zamian za rentę, a nie jego części tj. [...] ha. Z tego względu część tego gospodarstwa o pow. [...] ha winna być zwrócona następcą prawnym właścicielki. Podkreślał także, że jego matka nigdy nie wyraziła zgody na piśmie na przejęcie części gospodarstwa w zamian za długi, a Minister rozpoznając sprawę nie odniósł się w całości do jego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W oparciu o tak sformułowane i uzasadnione zarzuty wniósł on o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji jak też uchylenie poprzedzającej ją decyzji Ministra z dnia [...] kwietnia 2013 r.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

O oddalenie skargi wniósł także uczestnik postępowania – Nadleśnictwo Gniezno.

Wyrokiem z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2166/13, Sąd I instancji oddalił skargę Skarżącego na decyzję Ministra z dnia [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Sąd I instancji wskazał na wstępie, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem szczególnym, gdyż jego przedmiotem jest ustalenie, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 § 1 K.p.a. zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, można takie rozstrzygnięcie wzruszyć. Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od zasady stabilności decyzji, może mieć ono miejsce jedynie w przypadku, gdy badana w tym trybie decyzja dotknięta jest w sposób oczywisty przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. W postępowaniu tym nie rozstrzyga się więc ponownie istoty sprawy (tu kwestii przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Państwa), ale jedynie ocenia legalność wydanego rozstrzygnięcia, na gruncie obowiązujących w dacie jego wydawania przepisów, w kontekście ustalonego wówczas przez organy stanu faktycznego.

Materialnoprawną podstawę weryfikowanej przez Ministra decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1966 r., stanowił art. 7 ust. 1 ustawy 28 czerwca 1962 r., zgodnie z którym nieruchomość rolna mogła być przejęta na własność Państwa w całości na wniosek jej właściciela. Poza wymogiem złożenia przez właściciela nieruchomości rolnej wniosku o jej przejęcie w całości, powołana ustawa nie zawierała innych przesłanek umożliwiających wydanie (w ramach uznania administracyjnego), przez właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej w tym względzie decyzji. Areał przejętego gospodarstwa uwzględniany był, w myśl art. 11 ust. 1 oraz art. 15 powołanej ustawy przy ustaleniu praw do zaopatrzenia emerytalnego i jego wysokości. Z tego względu był on niezbędnym elementem rozstrzygnięcia o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, o czym stanowił art. 27 ust. 2 tej ustawy. Nie w każdych jednak warunkach obszar przejmowanego gospodarstwa był tożsamy z obszarem ustalonym dla ww. celów. Ustawodawca bowiem przewidział obligatoryjne jego pomniejszenie w sytuacji stwierdzenia istniejącego po stronie właściciela nieruchomości zadłużenia z nią związanego względem Państwa i spółek wodnych. Zgodnie bowiem z ust. 2 art. 11 omawianej ustawy w sytuacji gdy zadłużenie nieruchomości właściciela nieruchomości rolnej przekracza 25% wartości gruntów wchodzących w skład nieruchomości, przy ustalaniu prawa do zaopatrzenia emerytalnego oraz jego wysokości uwzględnia się obszar nieruchomości pomniejszony o taki obszar, którego wartość odpowiada nadwyżce zadłużenia ponad 25% wartości wszystkich gruntów. Obszar ten ustala się przy uwzględnieniu przeciętnej wartości gruntów całej przejętej nieruchomości.

Sąd I instancji wskazał, że ustalenie więc w decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej areału tej nieruchomości podlegającego uwzględnieniu przy ustaleniu prawa do zaopatrzenia emerytalnego (pomniejszonego w stosunku do całkowitej jej powierzchni ze względu na istniejące po stronie właściciela gruntów zadłużenie), nie oznacza - jak zdaje się interpretować to Skarżący - że orzeczeniem tym rozstrzygano o przejęciu na rzecz Państwa wyłącznie części nieruchomości rolnej. Przejęciu bowiem podlegała ona w całości, a jedynie na potrzeby przyszłego prawa do świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ich wysokości, w decyzji tej nie uwzględniano areału przejmowanej nieruchomości o wartości odpowiadającej kwocie istniejącego zadłużenia, które to zadłużenie po myśli art. 8 ust. 1 powołanej ustawy podlegało wówczas ex lege umorzeniu. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zasadnie przy tym zauważył organ nadzoru, że uwzględnienie przy przejmowaniu na rzecz Państwa nieruchomości rolnej na wniosek właściciela, ciążącego na nim zadłużenia nie było uzależnione od wyrażenia przez niego w tym względzie zgody, lecz stanowiło jeden z obligatoryjnych elementów jakie podejmując rozstrzygnięcie w sprawie przejęcia nieruchomości organ winien z urzędu uwzględnić. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt złożenia przez matkę skarżącego – A. M., będącą właścicielką nieruchomości rolnej o pow. o pow. [...] ha, położonej na terenie wsi [...] wniosku o przejęcie tej nieruchomości na rzecz Państwa. Wniosek ten, datowany na dzień 30 sierpnia 1966 r., znajduje się w zachowanych aktach archiwalnych. Sąd Wojewódzki zaznaczył, że należy zauważyć, że było to kolejne wystąpienie przez właścicielkę o przejęcie nieruchomości rolnych. Po raz pierwszy zwróciła się ona w tym względzie z podaniem do ówczesnych organów rolnych w dniu 27 czerwca 1966 r. Wówczas jednak wniosek jej nie został uwzględniony (vide decyzja z dnia [...] sierpnia 1966 r. nr [...]). Okolicznością niesporną jest także, że na właścicielce tej ciążyło zadłużenie względem Państwa z tytułu zobowiązań mających związek z przedmiotową nieruchomością. Fakt istnienia zadłużenia potwierdzała sama właścicielka przejętego gospodarstwa w swoim pierwszym wystąpieniu do Prezydium Powiatowej Radny Narodowej w [...], a w aktach archiwalnych sprawy zachowało się szczegółowe rozliczenie kwoty tego zadłużenia wynoszącego łącznie [...] złotych, co w myśl metodologii przeliczania zadłużenia na hektary przyjętej w ust. 2 i 3 art. 11 powołanej ustawy, przy zawartym w tym rozliczeniu założeniu, że dla przejmowanych gruntów miarodajna jest przeciętna ceny 1 ha gruntów ornych, V klasy w strefie wiejskiej oddalonej wynoszącej wówczas [...] zł, odpowiadało powierzchni [...] ha. Skoro zatem właścicielka nieruchomości rolnej złożyła wniosek o jej przejęcie w całości, a przejmowane gospodarstwo było zadłużone na ww. kwotę (co odpowiadało wartości [...] ha gruntów), to wydanej w takich okolicznościach faktycznych sprawy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1966 r. uwzględniającej ten wniosek i orzekającej o przejęciu całej ww. nieruchomości o pow. [...] ha (punkt 1 decyzji z [...] grudnia 1996 r.) przy jednoczesnym ustaleniu dla celów zaopatrzenia emerytalnego powierzchni przejmowanej nieruchomości w wymiarze [...] ha (punkt 2 decyzji), zdaniem Sądu I instancji, nie sposób zarzucić naruszenia prawa, a tym bardziej naruszenia go w sposób rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Prawidłowo zatem Minister odmówił stwierdzenia jej nieważności. Sąd I instancji zaznaczył przy tym, że wprawdzie w decyzji tej nie określono wartości gruntów i budynków wchodzących w skład nieruchomości, czego wymagał wspomniany już wyżej art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r., a co uszło uwadze organu nadzoru, jednakże to uchybienie przepisom powołanej ustawy nie może być kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa, prowadzące do eliminacji decyzji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. Zważyć bowiem należy, że o tym czy mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – a więc skutki, które wywołuje decyzja niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1683/11 Lex nr 1356965). Zdaniem Sądu I instancji, o ile więc w niniejszej sprawie można mówić o zaistnieniu dwóch pierwszych ww. przesłanek – niewątpliwie bowiem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] nie zamieszczając w swoim rozstrzygnięciu jednego z obligatoryjnych elementów decyzji wymienionych w art. 27 ust. 2 powołanej ustawy w sposób oczywisty naruszyło ten przepis, a on sam w procesie stosowania nie wymaga skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych - to nie można stwierdzić zaistnienie w niej ostatniej z tych przesłanek. Nie sposób bowiem uznać, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, by w konsekwencji naruszenia ww. przepisu podjęte w sprawie rozstrzygnięcie wywołało skutki, których istnienia nie można pogodzić z regułami i zasadami obowiązującymi w demokratycznym państwie prawnym. Jedynym wszak skutkiem kontrolowanego w postępowaniu nadzorczym rozstrzygnięcia było przeniesienie własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a to było zgodne z obowiązującym w tym względzie porządkiem prawnym oraz intencją dotychczasowej właścicielki nieruchomości wyrażoną w podaniu z 30 sierpnia 1966 r.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, Skarżący nie wykazał przy tym by kontrolowane rozstrzygnięcie obarczone było jakąkolwiek inną kwalifikowaną wadą prawną opisaną w § 1 art. 156 K.p.a., prowadzącą do jego nieważności. Takich wad nie dostrzegł także prowadzący postępowania nadzorcze Minister oraz rozpoznający skargę Sąd. Orzeczenie to było bowiem wydane przez organ właściwy w sprawie, miało oparcie w obowiązujących przepisach ustawy z 1962 r., nie dotyczyło sprawy, która byłaby rozstrzygnięta już inną ostateczną decyzją, zostało skierowane do osoby będącej stroną w sprawie, było od dnia jego wydania wykonalne, a jego wykonanie nie wymagało podejmowania czynności zagrożonych karą, wreszcie nie zawierało także innych wad skutkujących jego nieważnością ex lege.

To zaś oznacza, zdaniem Sądu I instancji, że decyzja Ministra z dnia [...] czerwca 2013 r. oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] kwietnia 2013 r. odmawiająca stwierdzenia nieważności ww. rozstrzygnięcia, mimo braku zawarcia w jej uzasadnieniu rozważań co do konsekwencji naruszenia przez organ rolny art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. (którego to naruszenia organ nadzoru w istocie nie dostrzegł), jest zgodna z prawem. W ocenie Sądu I instancji, sam natomiast brak odniesienia się przez Ministra do naruszenia przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej ww. przepisu, oceniać należy wyłącznie jako uchybienie normom zawartym w art. 77 § 1 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a. i art. 11 K.p.a., które nie miało i nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Niezależnie bowiem od tego, czy rozważania w tym względzie poczynione by były przez organ nadzoru i znalazły swój wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie implikowałyby podjęcia rozstrzygnięcia o odmiennej treści. Nie ma zatem podstaw do uchylenia z tych powodów zaskarżonej decyzji. Prowadziłoby to bowiem jedynie do zbędnego przedłużenia postępowania nadzorczego i utrzymywania stanu niepewności prawnej, mimo że ostateczne rozstrzygnięcie sprawy, wobec oczywistego braku zaistnienia podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z 1966 r. z przyczyn ujętych w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. (i braku innych kwalifikowanych wad prawnych), byłoby tożsame z treścią rozstrzygnięcia zawartego w kwestionowanej obecnie decyzji.

Wbrew zarzutom skargi, zdaniem Sądu I instancji, Minister w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. ustosunkował się do wszystkich argumentów strony zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zważyć bowiem należy, że jedynym zarzutem sformułowanym w tym wniosku był zarzut naruszenia prawa spowodowany rzekomym orzeczeniem o przejęciu części należącego do matki wnioskodawcy gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, podczas gdy jej intencją było przekazanie całości tego gospodarstwa, w zamian za rentę, która wówczas byłaby wyższa. Do tego zaś zarzutu i uzasadniającej go argumentacji strony Minister odniósł się wprost na str. 3 uzasadnienia swojej decyzji. A to oznacza, że formułowany w tym względzie zarzut skargi nie ma jakichkolwiek usprawiedliwionych podstaw. Skoro więc podjęte w postępowaniu nadzorczym rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem, a przy jego wydawaniu nie doszło do istotnego naruszenia norm postępowania administracyjnego, to wniesiona na nie skarga A. M. jako niezasadna podlegać musiała oddaleniu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący, zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 7 K.p.a., przez jego nie zastosowanie bowiem, organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W niniejszej sprawie Skarżący nigdy nie działał przez pełnomocnika profesjonalnego. Organy administracji winien z urzędu przeprowadzić wnioski dowodowe w szczególności z urzędu dopuścić dowód z zeznań strony na okoliczność całokształtu materiału dowodowego. Nie sposób jest zrozumieć intencje Skarżącego, który lapidarnie porusza się po przepisach prawnych i w sposób niepełny formułuje wnioski czy zarzuty. Organy administracji winny dopuścić przesłuchanie strony z urzędu i wezwać stronę do złożenia wszelkich dokumentów dotyczących tej sprawy;

b) art. 9 K.p.a., bowiem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy nie poinformowały Skarżącego w sposób wyczerpujący o okolicznościach dla których zarzuty dotyczące kwestii ekwiwalentu emerytury matki w połączeniu z wielkością przekazanego areału nie są istotne;

c) art. 9 K.p.a., bowiem organy nie poinformowały Skarżącego w sposób wyczerpujący o okolicznościach dla których zarzuty dotyczące kwestii więzienia jego ojca nie został uznany za rażące naruszenia prawa.

Wobec powyższego Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniósł także o zwolnienie Skarżącego z kosztów postępowania zgodnie ze złożonym przez niego wnioskiem oraz jego zwolnienia z całości z kosztów postępowania oraz o zasądzenia kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Postanowieniem z dnia 8 października 2014 r. Sąd I instancji zawiesił postępowanie sądowe z uwagi na śmierć uczestniczki postępowania J. K.

Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2015 r. Sąd I instancji podjął zawieszone postępowanie sądowe z udziałem następców prawnych J. K.

Postanowieniem z dnia 28 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2681/15 Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie sądowe z uwagi na śmierć uczestnika postępowania P. P.

Postanowieniem z dnia 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2681/15 Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowania sądowe z udziałem następców prawnych P. P. oraz zawiesił postępowanie sądowe z uwagi na śmierć uczestnika postępowania A. K.

Postanowieniem z dnia 9 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2681/15 Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie sądowe z udziałem następców prawnych uczestników postępowania A. K. i W. K.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), sprawę skierowano na posiedzenie niejawne.

W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm., powoływanej dalej "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec powyższego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny - mając na względzie art. 183 § 1 P.p.s.a. - nie może zastępować strony w wyrażaniu, czy precyzowaniu jej zarzutów. Wskazanie przez autora skargi kasacyjnej przepisów, jakie w jego ocenie naruszył Sąd pierwszej instancji, a także wyjaśnienie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, na czym to naruszenie polegało, wyznacza granice, w których rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny. Skarga kasacyjna ma wiązać konkretne zarzuty z właściwą podstawą kasacyjną. Rzeczą strony skarżącej kasacyjnie jest wskazanie jakie przepisy naruszył Sąd pierwszej instancji w ramach konkretnej podstawy z art. 174 P.p.s.a. To nie Sąd drugiej instancji ma domniemywać o jakie naruszenia chodzi, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 P.p.s.a.). Skarga kasacyjna jest bowiem wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 P.p.s.a. i art. 176 P.p.s.a. Wprawdzie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego złagodziło niektóre wymagania formalne tej skargi (zob. uchwała z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, uchwała dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako "CBOSA"), także pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu), jednak nie zniosło ich, a to oznacza, że merytoryczne rozpoznanie zarzutów kasacyjnych jest uzależnione od formalnego ich ujęcia.

W oparciu o art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno wskazanie przesłanek kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Wskazanie podstaw kasacyjnych wymusza potrzebę konkretnego przytoczenia tych regulacji prawnych, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

Rozpoznając zarzuty skarżącego kasacyjnie, w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie są uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zauważenia również wymagało, że zarzuty skargi kasacyjnej w dużej mierze stanowiły powtórzenie zarzutów podniesionych w skardze wniesionej do Sądu Wojewódzkiego, a towarzysząca tym zarzutom argumentacja sprowadzała się praktycznie jedynie do wielopłaszczyznowej polemiki z poglądami wyrażonymi przez Sąd Wojewódzki.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na naruszeniu art. 7 i 9 K.p.a. Zostały one wadliwie skonstruowane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje utrwalony pogląd, że zarzut naruszenia określonej zasady postępowania administracyjnego powinien być powiązany z naruszeniem przepisu, który stanowi rozwinięcie tej zasady. Naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego ma bowiem charakter wtórny względem ewentualnych naruszeń przepisów, z których wynikają dla organów administracji lub stron konkretne prawa i obowiązki. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 7 K.p.a. nie wskazano w związku z naruszeniem innego przepisu, podobnie jak art. 9 K.p.a.

Przepis art. 7 K.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten formułuje zasady ogólne prawdy obiektywnej oraz uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Sąd I instancji, dokonując kontroli decyzji organu pod kątem naruszenia zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., słusznie uznał, że w sprawie podjęte zostały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, na podstawie zebranego materiału dowodowego. Powyższe skutkowało wydaniem przez organ odmownej decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Podzielając stanowisko organu, prawidłowo stwierdził Sąd pierwszej instancji, że stwierdzenie nieważności decyzji byłoby naruszeniem zasady równorzędnej ochrony interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, gdyż dawałoby prymat słusznego interesu strony nad interesem społecznym, co stanowiłoby w istocie naruszenie art. 7 K.p.a. Należy zatem uznać, że kontrola sądowa w tym przedmiocie została przeprowadzona w sposób prawidłowy, z uwzględnieniem zasady równorzędnej ochrony interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, o której mowa w powołanym przepisie.

Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 9 K.p.a., wskazać należy, że zgodnie z jego treścią organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w toczącym się przed organami administracji postępowaniu nie doszło do naruszenia tego przepisu. Wskazać bowiem należy, że rozpoznawana sprawa dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji. Jak prawidłowo wskazały organy prowadzące postępowanie to A. M. dwukrotnie występowała do ówczesnych organów - pismami z dnia 27 czerwca 1966 r. oraz z dnia 30 sierpnia 1966 r., wnioskując potrzebę przejęcia gospodarstwa rolnego za rentę przez Państwa. Ponadto wyjaśniły z jakich przyczyn Skarżący nie może dochodzić stwierdzenia nieważności decyzji o przekazaniu gospodarstwa za rentę. Sąd I instancji kontrolując przedmiotowe postępowanie trafnie uznał, że nie doszło do naruszenia art. 9 K.p.a.

Mając na względzie podniesione argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, z mocy art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.