Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1706/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 79a § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1706/21

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania A. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką C. M.

Jak wynika z akt sprawy, 14 lipca 2021 r. A. M. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką C. M., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Orzeczenie zostało wydane do [...] lipca 2026 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność C. M. istnieje od 9 maja 2021 r.

Na podstawie zalegającego w aktach sprawy materiału dowodowego ustalono, że C. M. pozostaje w związku małżeńskim. Jej mąż S. M. ma [...] lat, z orzeczenia lekarskiego z dnia [...] lipca 2021 r. wynika, że jest on leczony z powodu licznych, ciężkich i przewlekłych schorzeń. Nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną, ze względu na pandemię utrudnione jest uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. C. M. ma trzech synów.

A. M. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką C. M. Mieszka w odległości ok. 2,5 km od miejsca zamieszkania matki. Od 14 lipca 2021 r. A. M. zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Sprawowana przez niego opieka nad matką ma charakter stały i całodobowy. A. M. pomaga matce w codziennych czynnościach, do których należą m.in.: rehabilitacja, higiena osobista, pranie, robienie zakupów, sprzątanie, załatwianie wizyt lekarskich, wykupywanie leków, załatwianie spraw urzędowych, kupowanie środków higieny osobistej, palenie w piecu na ciepłą wodę, zmiana pampersów.

Burmistrz [...] decyzją z dnia z dnia [...] sierpnia 2021 r. [...] odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.) stwierdził, że niepełnosprawność C. M. powstała po ukończeniu przez nią 18. roku życia, nie powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, a także jest osobą, która pozostaje w związku małżeńskim.

Od powyższej decyzji A. M. złożył odwołanie, w którym wskazał, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, gdyż odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niezgodna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w którym stwierdzono, że data powstania niepełnosprawności jest niezgodna z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wobec powyższego zawnioskował o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu odwołania A. M. wyjaśnił, że od 16 czerwca 2021 r. opiekuje się ciężko chorą matką, nie pracuje zawodowo, jego składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne opłacała żona w KRUS. Wskazał, że jego jeden brat pracuje zawodowo, natomiast drugi przebywa za granicą. Obaj mają własne rodziny i pracują, w związku z tym nie są w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną matką, jedynie on jest w stanie sprawować tą opiekę. A. M. podkreślił, że jego matka posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, która powstała w wyniku [...]. Ojciec jest osobą w podeszłym wieku, ze względu na swój stan zdrowia oraz wiek nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawną żoną. A. M. wskazał, że jego opieka nad matką ma charakter stały i całodobowy. Podkreślił, że obecnie zajmuje się wyłącznie opieką nad matką, nie pracuje zawodowo i nie poszukuje pracy, nie posiada innych dochodów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. M., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a u.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a u.ś.r. oraz art. 61 § 1, art. 128, art. 132, art. 27 i art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359; dalej: k.r.o.) stwierdził, że w niniejszej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka, uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ II instancji wskazał, że pierwszą osobą zobowiązaną do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jest jej małżonek S. M., o ile nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stan zdrowia S. M. przedstawia zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lipca 2021 r., jednak nie jest to orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Kolegium, ustawodawca przyjął założenie, że jeżeli współmałżonek osoby wymagającej opieki jest osobą zdolną do sprawowania opieki, to opieka ta winna być sprawowana przez tego współmałżonka, niezależnie od kwestii przysługiwania mu świadczeń rodzinnych z tego tytułu. Wyłączenie takiej opieki jest możliwe jedynie wtedy, kiedy współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że jego rolą nie jest ustalanie stanu zdrowia S. M., a jedynie ustalenie, czy legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ II instancji podkreślił, że nie ma wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby ustalić, czy stan zdrowia osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia jej sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki. Organ odwoławczy uznał, że skoro ustawodawca wymaga legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie ma możliwości rozszerzającej interpretacji tego przepisu.

Kolegium wyjaśniło również, że organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnego ustalenia stopnia niepełnosprawności oraz daty, od której niepełnosprawność ta istnieje. Stan prawny powoduje, że wyłącznie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki zwalnia ją z obowiązku świadczenia tej opieki w pierwszej kolejności, przed innymi osobami.

A. M. jest osobą spokrewnioną z C. M. w linii prostej, tj. jest jej zstępnym i ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, jednak nie jest osobą, na której obowiązek ten ciąży w pierwszym stopniu, osobą tą jest małżonek C. M. – S. M., który nie przedłożył orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem skarżący A. M. nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką C. M.

Odnosząc się do drugiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazanej przez organ I instancji Kolegium wyjaśniło, że zgadza się z poglądem, że niemożność wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności nie skutkuje podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co do zasady winno skutkować uchyleniem decyzji organu I instancji, biorąc pod uwagę wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Jednak z uwagi na wystąpienie innej negatywnej przesłanki (braku orzeczenia o znacznym stopniu u małżonka osoby wymagającej opieki) Kolegium było obowiązane do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia A. M.

A. M. wniósł skargę na w/w decyzję Kolegium z [...] października 2021 r. nr [...], w której zawnioskował o pozytywne rozpatrzenie jego skargi i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia.

A. M. w uzasadnieniu skargi odniósł się do przesłanek odmowy przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, wskazanych przez organ II instancji. Wskazał, że jego matka została zaliczona do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, po przebyciu [...] w maju 2021 r. Ponadto wskazał, że jego ojciec ma [...] lat i sam wymaga opieki i pomocy w codziennych czynnościach życiowych. Cierpi na wiele schorzeń. Nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną żoną. Wskazał również, że ze względu na pandemię dostęp do lekarzy specjalistów jest utrudniony, przez co staranie ojca o przyznanie mu orzeczenia znacznie się opóźniło. Skarżący wskazał, że opiekuje się rodzicami przez całą dobę, nocuje u nich w domu. Załatwia wszystkie sprawy, pomaga matce w poruszaniu się i rehabilitacji.

W odpowiedzi na skargę, SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W dniu 16 lutego 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęło pismo A. M., do którego dołączył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...], zaliczające jego ojca – S. M. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu tym wskazano, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 stycznia 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skarga okazała się zasadna.

W niniejszej sprawie organy I oraz II instancji nie kwestionowały faktu sprawowania opieki Skarżącego nad matką C. M., która ma charakter stały i całodobowy i polega na pomocy w czynnościach dnia codziennego i rehabilitacji w wyniku [...].

Jako przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium uznało fakt pozostawania przez matkę Skarżącego w związku małżeńskim ze S. M., który na dzień wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu odwoławczego w sprawie zaistniała więc negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Kolegium prawidłowo uznało, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmownego rozstrzygnięcia z przyczyn prawidłowo wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Jednakże Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16, powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia ta w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości i powinna zostać uwzględniona zarówno przez organ odwoławczy, jak i organ I instancji.

Sąd nie zaaprobował natomiast przedstawionego w zaskarżonej decyzji stanowiska co do zaistnienia negatywnej przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy w niniejszej sprawie uznały, że należy oprzeć się jedynie na wynikach literalnej wykładni ww. przepisu, bez uwzględnienia rezultatów, wynikających z wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu.

Sąd rozpoznający sprawę przychyla się do wyrażonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i sądów administracyjnych stanowiska – odnośnie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć (tak NSA w wyroku z 25 stycznia 2021r., I OSK 2103/20). Na konieczność uwzględnienia w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. zasady praworządności i zasady równości - art. 2 i art. 32 Konstytucji - wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny również w wyrokach z 11 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1113/15; z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 i sygn. akt I OSK 723/09; z dnia 18 listopada 2015r. sygn. akt I OSK 1200/14.

Należy również zwrócić uwagę na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie P 38/09 wskazał, że "osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich" (OTK-A 2010/5/53). Z powyższego wynika, że sygnalizując władzy ustawodawczej potrzebę wprowadzenia zmian w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny wskazywał, aby w wyniku nowelizacji z kręgu osób uprawnionych do świadczenia nie były wykluczone osoby ubiegające się o oświadczenie na niepełnosprawnego małżonka, jeśli jego współmałżonek faktycznie nie jest w stanie takiej opieki sprawować.

Uwzględniając zatem rezultaty wykładni systemowej i funkcjonalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy podkreślić, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej w sytuacji gdy żyje jego małżonek jest możliwe po wykazaniu przez stronę ubiegającą się o takie świadczenie, że małżonek z przyczyn obiektywnych nie może sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Dla rozpoznania niniejszej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że małżonek osoby niepełnosprawnej ma [...] lat, podczas gdy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w istocie zrównują osoby, które ukończyły 75 lat z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Ustawodawca przewidział w art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która ukończyła 75 lat. Ten rodzaj świadczenia rodzinnego został przewidziany dla osób niezdolnych do samodzielnego życia, jako forma rekompensaty wydatków ponoszonych na opłacenie usług opiekuńczych. Zasiłek pielęgnacyjny w myśl art. 16 ust. 1 u.ś.r. przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością uprawnionego do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest w świetle art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573), jedną z cech kwalifikujących osobę do znacznego stopnia niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. umożliwia zaś przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż małżonek niepełnosprawnego. Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza w myśl art. 4 ust. 4 ww. ustawy, naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest jednocześnie cechą charakteryzującą osoby wymagające opieki od swych najbliższych w rozumieniu art. 17 ust. 1 ww. ustawy.

Zatem ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek. Ustawodawca ma świadomość, że przekroczenie określonego pułapu wiekowego, może wiązać się z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, bez konieczności stwierdzenia tego stosownym orzeczeniem instytucji publicznej. Powyższy wniosek potwierdza także to, że osobami uprawnionymi do zasiłku pielęgnacyjnego na równi z osobami w wieku 75 lat i więcej, są w myśl art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. niepełnosprawni w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przytoczone przepisy zrównują w uprawnieniach do zasiłku pielęgnacyjnego osoby starsze (75 lat i więcej) oraz osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, zaś cechą łączącą te dwie grupy jest przypisanie im niezdolności do samodzielnej egzystencji, zakładanej z racji niepełnosprawności bądź wieku.

Wiek jako cecha osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji występuje także w regulacjach dotyczących dodatku pielęgnacyjnego. Podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny, dodatek o jakim mowa opiera się na domniemania braku zdolności do samodzielnej egzystencji osób, które ukończyły 75 rok życia. W świetle art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia (...).

Powyższe unormowania świadczą o istnieniu w systemie zabezpieczenia społecznego przepisów zakładających domniemanie braku zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z powodu osiągnięcia wieku 75 lat. Brak zdolności do samodzielnego życia z przyczyn wiekowych, będzie zaś świadczyć o braku zdolności do sprawowania opieki nad członkiem rodziny, podobnie jak w przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ustawowe założenie zrównania osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z osobami, które ukończyły 75 lat życia powoduje, iż w sprawach o przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych powstaje konieczność dokładnego wyjaśnienia czy małżonek osoby wymagającej opieki z uwagi na osiągnięty wiek powyżej 75 lat, a także stan zdrowia, jest rzeczywiście zdolny do sprawowania opieki. Stwierdzenie braku takiej zdolności będzie znosić negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. na równi z orzeczeniem o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności (tak wyrok WSA w Rzeszowie z 12 października 2021 r., II SA/Rz 837/21, LEX nr 3269222, por również wyrok NSA z dnia 10 listopada 2015 r., o sygn. I OSK 910/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie świadczenia dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolny jest sprawować jej małżonek a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie Skarżący w toku postępowania próbował wykazać, m.in. poprzez przedstawienie zaświadczenia lekarskiego, że S. M. z powodu licznych schorzeń o charakterze przewlekłym nie może sprawować opieki nad żoną. Istotnym jest również fakt, że ojciec Skarżącego uzyskał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2022r. Orzeczenie to zostało wydane już po dniu wydania zaskarżonej decyzji a zatem nie można czynić organom zarzutu co jego nie uwzględnienia. Niemniej jednak uzyskanie przez ojca Skarżącego ww. orzeczenia potwierdza podnoszone przez Skarżącego w trakcie postępowania argumenty co do braku obiektywnej zdolności przez ojca Skarżącego do sprawowania opieki nad swą żoną a matką Skarżącego. Należy bowiem uwzględnić fakt, że matka Skarżącego – jako osoba po [...] wymaga opieki ze strony sprawnej pod względem fizycznym i intelektualnym a w zaświadczeniu lekarskim z dnia [...] lipca 2021r. wskazano, że ojciec Skarżącego z uwagi na liczne schorzenia przewlekłe nie jest w stanie sprawować opieki nad małżonką. Okoliczności stwierdzone zaświadczeniem pozostają w spójności z uzyskanym następnie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności [...] -letniego S. M.

W związku z powyższym w ocenie Sądu rozstrzygnięcie niniejszej sprawy należało już od momentu złożenia pierwotnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnić od stwierdzenia, czy przedmiotową opiekę obiektywnie zdolny jest sprawować małżonek osoby niepełnosprawnej, mając na uwadze przytoczone powyżej okoliczności. Możliwość badania tej kwestii odrzuca Kolegium. Jednakże wykładnia systemowa przytoczonych wyżej przepisów u.ś.r. pozwalała organom zwrócić uwagę na podeszły wiek małżonka, a także na związany z tym stan zdrowotny w celu ustalenia zdolności do sprawowania opieki nad matką Skarżącego. Tymczasem poprzestano na wynikach wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., pomijając przepisy nakazujące domniemywać brak wystarczających możliwości do samodzielnej egzystencji osoby, która ukończyła 75 rok życia i nie jest w pełni sił zdrowotnych. Zatem od dnia uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez S. M., negatywna przesłanka z art., 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. została bezsprzecznie wyeliminowana. Natomiast w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia uzyskana ww. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka, należało uwzględnić przedstawione wyżej wskazania co do rezultatów wykładni systemowej ww. przepisu z uwzględnieniem okoliczności podeszłego wieku i stanu zdrowia S. M.

Uznając, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 79a § 1, art. 80 K.p.a. w związku z art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3 u.ś.r., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z [...] sierpnia 2021r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a.