Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1519/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a,  art. 200, art. 205 § 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: 43 ust. 1 pkt 12 lit a, 43 ust. 8, 43 ust. 15,
journal: Dz.U. 2017 poz 1221
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Gurba (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, asesor WSA Konrad Aromiński, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi V. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 18 kwietnia 2019 r. nr 0114-KDIP4.4012.100.2019.2.AKO w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną interpretację, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz V. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z 24 maja 2019 r. A. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. (zwany dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: "organ interpretacyjny" lub "DKIS") z 18 kwietnia 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.

Zaskarżona interpretacja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

1. Skarżąca złożyła wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie zastosowania zwolnienia od podatku do świadczonych usług w zakresie wyceny aktywów Alternatywnych Spółek Inwestycyjnych.

We wniosku przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe:

Wnioskodawca jest czynnym podatnikiem VAT, świadczącym usługi polegające m.in. na profesjonalnej wycenie innych podmiotów gospodarczych, w szczególności wycenie aktywów nienotowanych funduszy inwestycyjnych (w tym funduszy inwestycyjnych zamkniętych). Wnioskodawca rozważa rozszerzenie działalności o dokonywanie wycen aktywów Alternatywnych Spółek Inwestycyjnych (ASI).

ASI, zgodnie z art. 8a ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz.U. z 2018 poz. 1355 tj. ze zm., dalej: "ustawa FIZAFI"), jest rodzajem alternatywnego funduszu inwestycyjnego (dalej: "AFI"), innym niż specjalistyczny fundusz inwestycyjny otwarty oraz fundusz inwestycyjny zamknięty. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 10a ustawy FIZAFI, przez AFI należy rozumieć instytucję wspólnego inwestowania, której przedmiotem działalności, w tym w ramach wydzielonego subfunduszu, jest zbieranie aktywów od wielu inwestorów w celu ich lokowania w interesie tych inwestorów zgodnie z określoną polityką inwestycyjną, niebędącą funduszem działającym zgodnie z prawem wspólnotowym regulującym zasady zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe.

Działalność ASI jest ściśle regulowana przepisami ustawy FIZAFI. Przede wszystkim ustawowo określona jest zarówno dopuszczalna forma prawna działalności ASI, jak również też model zarządzania samym ASI. Zgodnie z art. 8a ust. 2 ASI może prowadzić działalność wyłącznie w formie spółki kapitałowej, w tym spółki europejskiej lub spółki komandytowej albo spółki komandytowo-akcyjnej, w których jedynym komplementariuszem jest spółka kapitałowa, w tym spółka europejska.

Wybór formy prawnej wpływa na model zarządzania samym ASI. Jeżeli ASI jest prowadzona w formie spółki kapitałowej (w tym europejskiej), zarządzającym ASI jest sama spółka kapitałowa będąca ASI, prowadząca działalność jako wewnętrznie zarządzający ASI. Natomiast w przypadku prowadzenia przez ASI działalności w formie spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, zarządzającym ASI jest spółka kapitałowa, będąca jedynym komplementariuszem ASI. Inwestorem ASI jest podmiot, który posiada prawa uczestnictwa tej spółki (art. 8c ust. 1 ustawy FIZAFI).

Tak jak każda jednostka wspólnego inwestowania, ASI podlega restrykcjom wyszczególnionym w ustawie FIZAFI. Jednym z obowiązków, jest konieczność dokonywania wycen aktywów będących w posiadaniu ASI. Zgodnie z art. 70h ust. 3 ustawy FIZAFI, czynności wyceny dokonuje zarządzający ASI, przy zapewnieniu niezależności i rzetelności oraz gdy polityka wynagrodzeń ogranicza występowanie konfliktów interesów, w tym wywieranie wpływu na decyzje pracownika, lub też niezależny podmiot zewnętrzny zapewniający prawidłowe i rzetelne wykonanie wyceny.

W przedmiotowym stanie faktycznym Spółka planuje świadczyć usługi na rzecz ASI jako podmiot zewnętrzny dokonujący ich wyceny.

Mając na uwadze powyższy opis, Wnioskodawca sformułował następujące pytanie: Czy świadczenie usług w zakresie wyceny aktywów Alternatywnych Spółek Inwestycyjnych, dokonywane na zlecenie Zarządzającego ASI, będące realizacją ustawowego obowiązku przeprowadzania ich wycen przez Zarządzającego ASI, podlega zwolnieniu podatkowemu z art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2018 r. poz. 2174 ze zm., zwanej dalej: "u.p.t.u.")?

Wnioskodawca przedstawił następujące stanowisko: Usługi polegające na dokonywaniu wycen aktywów Alternatywnych Spółek Inwestycyjnych, będące realizacją ustawowego obowiązku Zarządzającego ASI z art. 70h ust. 1 ustawy FIZAFI, należy klasyfikować jako usługi zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a u.p.t.u. i jako takie podlegają zwolnieniu podatkowemu przewidzianego w niniejszym przepisie.

1.2. DKIS w interpretacji indywidualnej z 18 kwietnia 2019 r. uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu wskazał, że czynności, które planuje wykonywać Wnioskodawca nie będą spełniały szczególnych i istotnych funkcji z zakresu zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym (w tym również alternatywną spółką inwestycyjną), jakimi są zarządzanie portfelem inwestycyjnym lub zarządzanie ryzykiem. W świetle Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/4l/WE i 2009/65/WE oraz rozporządzeń (WE) nr 1060/2009 i (UE) nr 1095/2010 (Dz. U. UE L Nr 174, s. 1, z późn. zm., dalej: "Dyrektywa ZAFI") zarządzanie portfelami inwestycyjnymi lub zarządzanie ryzykiem stanowią elementy kluczowe do zdefiniowania czynności zarządzania.

Zdaniem organu interpretacyjnego w przedstawionym zdarzeniu przyszłym usługi, które zamierza świadczyć Wnioskodawca, polegające na wycenie wartości aktywów alternatywnych spółek inwestycyjnych, nie będą stanowiły usług zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym, ponieważ opisany we wniosku zakres planowanych czynności nie będzie obejmował zarządzania portfelami inwestycyjnymi lub zarządzania ryzykiem. Usługi te nie będą też obejmowały podejmowania żadnych wiążących decyzji w imieniu czy na rzecz ASI lub ZASI. Co prawda Wnioskodawca wskazał, że wycena aktywów stanowi element zarządzania ryzykiem przedsiębiorstwa, jednak nie przesądza to, że tym zarzadzaniem jest. Dokonywana przez Spółkę wycena dopiero będzie wykorzystywana w procesie zarządzania portfelem lub zarządzania ryzykiem, co nie oznacza, że stanowi te czynności. Dlatego też, nie można się zgodzić ze stanowiskiem Spółki, że czynność wyceny aktywów powinna korzystać ze zwolnienia od podatku VAT. DKIS stwierdził, że usługi świadczone przez Wnioskodawcę będą polegały na dostarczaniu eksperckiej wiedzy w zakresie wyceny, co przy braku pełnienia funkcji w zakresie zarządzania portfelem lub zarządzania ryzykiem nie pozwala uznać tych świadczeń za usługi zarządzania ASI w rozumieniu Dyrektywy ZAFI.

2.1. Wnioskodawca zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie interpretację indywidualną DKIS z 18 kwietnia 2019 r. Skarżąca sformułowała żądanie uchylenia interpretacji i zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W skardze zarzucono naruszenie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a u.p.t.u. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że świadczenie usług wyceny aktywów Alternatywnych Spółek Inwestycyjnych (ASI) przez podmiot trzeci (profesjonalistę) na rzecz zarządzającego Alternatywną Spółką Inwestycyjną nie stanowi usług zarzadzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i tym samym nie korzysta ze zwolnienia podatkowego z art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a u.p.t.u.

2.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej interpretacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

3. Na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. - Dz. U. z 2018, poz. 1302, zwanej dalej: "P.p.s.a.") interpretacja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Natomiast w myśl art. 57a P.p.s.a., skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

4. Sporne jest, czy czynności w zakresie wyceny aktywów alternatywnego funduszu inwestycyjnego, wykonywane przez Stronę jako podmiot niezależny od tego funduszu, mogą być uznane za usługi zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.

5. Skarga jest zasadna. Za prawidłowe Sąd uznaje stanowisko Skarżącej, zgodnie z którym czynności w zakresie wyceny aktywów alternatywnego funduszu inwestycyjnego, wykonywane przez Stronę jako podmiot niezależny, należy uznać za usługi zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. W konsekwencji te świadczenia będą podlegały zwolnieniu od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a u.p.t.u.

6. 1. Wyjaśniając podstawy prawne wyroku należy wskazać, że stosownie do 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. zwalnia się od podatku usługi zarządzania:

a) funduszami inwestycyjnymi, alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych - w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi,

b) portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych i alternatywnych funduszy inwestycyjnych, o których mowa w lit. a, lub ich częścią,

c) ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi w rozumieniu przepisów o działalności ubezpieczeniowej,

d) otwartymi funduszami emerytalnymi oraz dobrowolnymi funduszami emerytalnymi w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, a także Funduszem Gwarancyjnym utworzonym na podstawie tych przepisów,

e) pracowniczymi programami emerytalnymi w rozumieniu przepisów o pracowniczych programach emerytalnych,

f) obowiązkowym systemem rekompensat oraz funduszem rozliczeniowym utworzonymi na podstawie przepisów prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi, a także innymi środkami i funduszami, które są gromadzone lub tworzone w celu zabezpieczenia prawidłowego rozliczenia transakcji zawartych w obrocie na rynku regulowanym w rozumieniu tych przepisów albo w obrocie na giełdach towarowych w rozumieniu przepisów o giełdach towarowych, przez partnera centralnego, agenta rozrachunkowego lub izbę rozliczeniową w rozumieniu przepisów o ostateczności rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami.

Na podstawie art. 43 ust. 15 u.p.t.u. zwolnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 7, 12 i 37-41, nie mają zastosowania do:

1) czynności ściągania długów, w tym factoringu;

2) usług doradztwa;

3) usług w zakresie leasingu.

6.2. Wskazać należy, że użyte w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a u.p.t.u. pojęcie usługi zarządzania funduszami odpowiada określeniom wskazanym w art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz, Urz. UE. L. Nr 347, s. 1, z późn. zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE - państwa członkowskie zwalniają transakcje: zarządzanie specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, określonymi przez państwa członkowskie.

Zarówno w przepisach u.p.t.u., jak i w przepisach Dyrektywy 2006/112/WE brak jest definicji pojęcia "zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi".

6.3. Rozróżnić należy usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi od usług zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. Usługi zarządzania w zależności od tego czy dotyczą funduszy inwestycyjnych czy alternatywnych funduszy inwestycyjnych podlegają odrębnym regulacjom prawnym na gruncie przepisów unijnych i krajowych, które odmiennie określają zakres pojęcia "zarządzania" wobec tych funduszy, co przenosi się na sposób ich opodatkowania podatkiem VAT. Należy bowiem zauważyć, że pojęcie "zarządzania" funduszami jest autonomicznym pojęciem prawa wspólnotowego, którego treść nie może być zmieniona przez państwo członkowskie (wyrok TSUE w sprawie C-169/04).

6.4. Definiując pojęcie "zarządzania" można odwoływać się do Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) (Dz. Urz. UE L Nr 302, s. 32, z późn. zm.).

Zaznaczyć jednakże należy, że dotyczyć to może tylko usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi.

Według art. 6 ust. 2 Dyrektywy 2009/65/WE - działalność związana z zarządzaniem przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) obejmuje obowiązki, o których mowa w załączniku II. Zgodnie z tym załącznikiem: "Funkcje wchodzące w skład zbiorowego zarządzania portfelem:

- zarządzanie inwestycjami,

- administracja:

a) obsługa prawna i obsługa rachunkowo-księgowa w zakresie zarządzania funduszem;

b) zapytania klientów;

c) wycena i wyznaczanie ceny (w tym zwroty podatkowe);

d) monitorowanie przestrzegania uregulowań;

e) prowadzenie rejestru posiadaczy jednostek uczestnictwa;

f) wypłata zysków;

g) emisja i umarzanie jednostek uczestnictwa;

h) rozliczanie umów (w tym wysyłanie potwierdzeń);

i) prowadzenie ksiąg, — wprowadzanie do obrotu."

6.5. Z kolei pojęcie zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi powinno być analizowane w oparciu o przepisy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE z dnia 8 czerwca 2011 r. w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/41 AVE i 2009/65/WE oraz rozporządzeń (WE) nr 1060/2009 (UE) nr 1095/2010 (Dz. U. UE L Nr 174, s. 1, z późn. zm.) (tzw. Dyrektywa ZAFI) oraz ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że Dyrektywa ZAFI odnosi się do zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, tj. zarządzających wszelkimi typami funduszy, które nie są objęte ww. Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE.

Załącznik I do Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE z dnia 8 czerwca 2011 r. w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/41/WE i 2009/65/WE oraz rozporządzeń (WE) nr 1060/2009 i (UE) nr 1095/2010 (Dz. U. UE. L 174/1) stanowi co następuje:

"1. Minimalny zakres funkcji w zakresie zarządzania inwestycyjnego, które musi wykonywać ZAFI, zarządzając AFI:

a) zarządzanie portfelami inwestycyjnymi;

b) zarządzanie ryzykiem.

2. Inne funkcje, które ZAFI może dodatkowo wykonywać w trakcie wspólnego zarządzania AFI:

a) administrowanie:

(i) obsługa prawna i usługi w zakresie rachunkowości w zarządzaniu funduszami;

(ii) zapytania klientów;

(iii) wycena i wyznaczanie ceny w tym zeznania podatkowe;

(iv) monitorowanie przestrzegania uregulowań;

(v) prowadzenie rejestru posiadaczy jednostek uczestnictwa i udziałów;

(vi) podział dochodu;

(vii) emisja i umarzanie jednostek uczestnictwa i udziałów;

(viii) ustalenia umowne, w tym wysyłanie świadectw;

(ix) przechowywanie ksiąg;

b) wprowadzanie do obrotu;

c) działalność związana z aktywami AFI, a mianowicie usługi niezbędne do wypełniania funkcji powierniczej ZAFI, zarządzanie infrastrukturą, działalność w zakresie administrowania nieruchomościami, porady dla przedsiębiorstw w zakresie struktury kapitałowej, strategii inwestycyjnej i spraw związanych, porady i usługi związane z łączeniem i nabywaniem przedsiębiorstw i inne usługi związane z zarządzaniem AFI oraz spółkami i innymi aktywami, w które zainwestowali."

6.6. Przy wyjaśnianiu pojęcia zarządzania w sposób zgodny z celami Dyrektywy VAT pomocne są orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

W orzeczeniu z dnia 21 października 2004 r. w sprawie C-8/03, Banque Bruxelles Lambert SA, definiującym pojęcie zarządzania, Rzecznik Generalny podkreślił: "Otóż cel ten wymaga takiego zakreślenia zwolnienia, aby nie naruszało ono zasady powszechności podatku, bez czynienia go jednak bezprzedmiotowym. Z tego punktu widzenia dopuszczalne jest objęcie zwolnieniem wszystkich transakcji bezpośrednio związanych z systemem zarządzania funduszami powierniczymi. Tym samym nie można ograniczać zwolnienia tylko do podejmowania decyzji. Niemniej jednak nie można rozciągnąć go na wszystkie usługi świadczone na rzecz przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania, które znajdują się w takiej sytuacji, jak fundusze powiernicze". Zdaniem pełnomocnika "transakcje, które obejmują zwolnienie, winny ograniczać się do tych, które są ściśle związane z prowadzeniem funduszu, to znaczy do określania polityki inwestycyjnej, kupna i sprzedaży aktywów. O ile zwolnione transakcje nie ograniczają się do podejmowania decyzji, o tyle jednak muszą one bezpośrednio dotyczyć transakcji handlowych papierami wartościowymi. Aby móc zastosować zwolnienie, należy ustalić, że dane świadczenia są nierozerwalnie związane z transakcjami bezpośrednio zwolnionymi przez szóstą dyrektywę. Z kolei świadczenia, które można łatwo oddzielić od zarządzania funduszem w ścisłym tego słowa znaczeniu, należy uznać za podlegające podatkowi VAT".

Doprecyzowania powyższej definicji dokonał TSUE w orzeczeniu z dnia 4 maja 2006 r. w sprawie C-169/04, Abbey National. TSUE w tym wyroku, w pkt 26, 63 i 64, orzekł, że nie tylko zarządzanie inwestycjami, wiążące się z wyborem i zbywaniem aktywów będących przedmiotem takiego zarządzania, lecz również usługi administracyjne i rachunkowe, takie jak obliczanie kwoty dochodów i ceny jednostek uczestnictwa lub udziałów funduszu, wycena aktywów, rachunkowość, przygotowywanie deklaracji w celu podziału dochodów, dostarczanie informacji i dokumentacji na temat rachunków okresowych i deklaracji podatkowych, statystyk i podatku VAT, a także opracowywanie prognoz przychodów, wchodzą w zakres pojęcia "zarządzania" specjalnym funduszem inwestycyjnym. TSUE wyraźnie wskazał, że usługi w zakresie administracyjnego zarządzania i prowadzenia rachunkowości funduszy świadczone przez podmiot zarządzający będący osobą trzecią, jeżeli tworzą one odrębną całość i — jeśli je oceniać globalnie — są specyficzne i istotne dla zarządzania tymi funduszami.

Natomiast przedmiotem rozstrzygnięcia TSUE w orzeczeniu z 7 marca 2013 r. w sprawie C-275/11, GfBk, była kwestia możliwości zwolnienia z opodatkowania podatkiem VAT usług doradczych świadczonych przez GfBk na rzecz funduszu inwestycyjnego. Trybunał podkreślił konieczność szerokiego interpretowania pojęcia czynności "zarządzania specjalnym funduszem inwestycyjnym'' i stwierdził: "okoliczność, że usługi doradcze i informacyjne nie zostały wymienione w załączniku II do dyrektywy 85/611 zmienionej dyrektywą 2001/107, nie stanowi przeszkody w zaliczeniu ich do kategorii specyficznych usług objętych zakresem czynności "zarządzania" specjalnym funduszem inwestycyjnym w rozumieniu art. 13 część B lit. d) pkt 6 szóstej dyrektywy (...). Fakt, iż usługi doradcze i informacyjne świadczone przez osobę trzecią nie wiążą się z dokonaniem zmian w sytuacji prawnej lub finansowej funduszu również nie stoi na przeszkodzie objęciu ich pojęciem "zarządzania" specjalnym funduszem inwestycyjnym w rozumieniu art. 13 część B lit. d)".

Sąd orzekający w tej sprawie zaznacza, że wskazane wyroki dotyczyły zarządzania innymi funduszami niż alternatywny fundusz inwestycyjny, a więc inny był wzorzec prawa unijnego (Dyrektywa UCITS) do oceny pojęcia zarządzania.

7. W ocenie Sądu czynności świadczone przez Skarżącą należy rozpatrywać w kontekście uregulowań dotyczących zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. Pod uwagę należy brać regulacje unijne i krajowe. Mając na uwadze, że przepisy u.p.t.u. wprost wskazują, że zwolnienie dla czynności zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi powinno być rozumiane zgodnie z przepisami o zarządzaniu tymi funduszami. A więc wykonywane przez Wnioskodawcę czynności należy rozpatrywać w oparciu o przepisy Dyrektywy ZAFI (a nie Dyrektywy UCITS) oraz ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.

Na konieczność dokonania analizy pojęcia zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi w oparciu o przepisy ustawy o funduszach inwestycyjnych i i Dyrektywy ZAFI trafnie wskazał również WSA w Warszawie w prawomocnym wyroku z 18 lipca 2018 r. sygn. akt III SA/WA 3563/17.

8. W niniejszej sprawie należy uwzględnić przepisy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE z dnia 8 czerwca 2011 r. w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/41/WE i 2009/65/WE oraz rozporządzeń (WE) nr 1060/2009 i (UE) nr 1095/2010 (dalej: "Dyrektywa ZAFI") oraz ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1335).

Dyrektywa ZAFI odnosi się do zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, tj. zarządzających wszelkimi typami funduszy, które nie są objęte ww. Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. w Dyrektywy ZAFI - zarządzanie AFI (rozumiane jako alternatywne fundusze inwestycyjne) oznacza wykonywanie przynajmniej funkcji w zakresie zarządzania portfelem, o których mowa w pkt 1 lit. a) lub b) załącznika I na rzecz jednego lub większej liczby AFI. Minimalny zakres funkcji zarządzania to:

- zarządzanie portfelem inwestycyjnym - pkt 1 lit. a ww. załącznika,

- zarządzanie ryzykiem - pkt 1 lit. b ww. załącznika.

Podobne uregulowania zawarto w ustawie z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych. W myśl przepisów tej ustawy, zarządzający zarządza alternatywną spółką inwestycyjną – ASI, która jest alternatywnym funduszem inwestycyjnym, w tym co najmniej portfelem inwestycyjnym tej spółki oraz ryzykiem (art. 8b ust. 1 i art. 8a ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych).

9.1. W pierwszej kolejności należy przeprowadzić wykładnię literalną załącznika nr I do Dyrektywy ZAFI, który brzmi tak: "1. Minimalny zakres funkcji w zakresie zarządzania inwestycyjnego, które musi wykonywać ZAFI, zarządzając AFI:

a) zarządzanie portfelami inwestycyjnymi;

b) zarządzanie ryzykiem.

2. Inne funkcje, które ZAFI może dodatkowo wykonywać w trakcie wspólnego zarządzania AFI:

a) administrowanie:

(pkt i oraz ii – pominięte przez Sąd),

(iii) wycena i wyznaczanie ceny w tym zeznania podatkowe; (...)"

Mając na względzie strukturę wewnętrzną tej regulacji, podkreślić należy, że "wycena" znajduje się w grupie "administrowanie", obok wyznaczania ceny i zeznań podatkowych.

Dla wyniku wykładni literalnej istotne znaczenie ma wstęp do wyliczenia w pkt 2: "Inne funkcje, które ZAFI może dodatkowo wykonywać w trakcie wspólnego zarządzania AFI:". Skoro prawodawca unijny posługuje się wyrazami "inne funkcje" to może tu chodzić tylko o "inne" wobec tych wskazanych w pkt 1. Wedle internetowego słownika języka polskiego (https://sjp.pwn.pl/slowniki/Inne.html) "inne" to zaimek nieokreślony oznaczający "nie ten, drugi, dalszy, pozostały, nie taki, różny, zmieniony, nowy". Inne funkcje niż te, o których mowa w pkt 1, a więc inne niż zarządzanie portfelami inwestycyjnymi oraz inne niż zarządzanie ryzykiem. Jak wynika ze wstępu do wyliczenia w pkt 2 załącznika I do Dyrektywy ZAFI, inne funkcje to te, które ZAFI może "dodatkowo" wykonywać w trakcie wspólnego zarządzania ASI. Według Słownika języka polskiego (wydanie internetowe www.sjp.pw-n.pl) "dodatkowy" to "taki, który został dodany do czegoś". Można to rozumieć, że funkcje te mogą być świadczone dodatkowo, oprócz, obok zarządzania portfelami inwestycyjnymi i zarządzania ryzykiem.

W pkt 1 posłużono się pojęciem "w trakcie zarządzania inwestycyjnego", a w pkt 1 posłużono się pojęciem "wspólnego zarządzania", a więc już bez przymiotnika "inwestycyjnego". Skoro inne, dodatkowe funkcje mogą być realizowane "w trakcie" wspólnego zarządzania to nie znaczy, że same w sobie są taki zarządzaniem. Oznacza to tylko tyle, że te inne, dodatkowe funkcje mogą być realizowane równocześnie w tym samym czasie, podczas wykonywania funkcji w zakresie zarządzania inwestycyjnego, o których mowa w pkt 1.

9.2. W istocie cała treść wstępu do wyliczenia w pkt 2 załącznika I Dyrektywy ZAFI może być rozumiana jako zróżnicowanie, zdystansowanie się od zarządzania portfelami inwestycyjnymi lub zarządzania ryzykiem, o którym mowa w pkt 1.

Z tych względów przyjęcie tylko wykładni literalnej opartej tylko na treści załącznika do Dyrektywy ZAFI mogłoby uzasadniać przyjęcie, że wycena aktywów nie mieści się w zakresie zarządzania portfelami inwestycyjnymi lub zarządzania ryzykiem.

10. 1. W przekonaniu Sądu rozstrzygając niniejszą sprawę nie można jednak poprzestać tylko na wykładni literalnej opartej na treści Dyrektywy, ale wynik wykładni literalnej należy zderzyć z wynikiem wykładni systemowej i celowościowej.

10.2. Organ interpretacyjny w skarżonej interpretacji ukierunkował swój wywód odnosząc się do funkcji planowanych czynności i ich roli oraz celu w procesie zarządzania AFI. Organ wskazuje bowiem, że planowane usługi nie będą obejmowały podejmowania żadnych wiążących decyzji w imieniu albo na rzecz ASI lub ZASI. Dokonywana przez Spółkę wycena aktywów dopiero będzie wykorzystywana w procesie zarządzania portfelem lub zarządzania ryzykiem, co nie oznacza, że stanowi te czynności. Zdaniem organu, usługi świadczone przez Wnioskodawcę będą polegały na dostarczaniu eksperckiej wiedzy w zakresie wyceny aktywów.

10.3. Bez wątpienia wskazówki płynące z orzecznictwa TSUE dotyczące zarządzania funduszami inwestycyjnymi, rozumianymi jako przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania, są pomocne również na gruncie spraw dotyczących alternatywnych funduszy inwestycyjnych. Przy czym odnosząc się do tego orzecznictwa zawsze należy wziąć pod uwagę kontekst normatywny, w którym wyrok został wydany oraz przepisy na podstawie jakich funkcjonują podmioty.

10.4. Odnosząc się do uzasadnienia skarżonej interpretacji zauważyć należy, że na gruncie przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, zarządzać portfelem oraz ryzykiem AFI może tylko i wyłącznie ZAFI, w związku z tym w myśl przepisów tej ustawy niemożliwym jest wykonywanie czynności zarządzania portfelem i ryzykiem przez podmiot inny, niż ZAFI. Tym samym uprawniona jest konstatacja, że tak wąskie rozumienie pojęcia zarządzania na kanwie u.p.t.u. skutkowałoby uznaniem interpretowanego zwolnienia za podmiotowe, adresowanego tylko do podmiotów uprawnionych do zarządzania portfelem i ryzykiem alternatywnej spółki inwestycyjnej, czyli tylko ZAFI, a samo pojęcie zarządzania ograniczałoby się jedynie do zarządzania portfelem i ryzykiem bezpośrednio przez ZAFI.

Skarżąca natomiast słusznie zauważa, że czynności wyceny wartości aktywów alternatywnych spółek inwestycyjnych oraz periodycznej aktualizacji tej wyceny wchodzą w zakres określonego w Dyrektywie ZAFI pojęcia zarządzania, gdyż stanowią niezbędny element prawidłowego funkcjonowania funduszu.

Czynności wyceny aktywów, mieszczą się w zakresie zwolnienia z podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a u.p.t.u., bez względu na podmiot wykonujący te czynności, jeżeli tylko można je uznać za istotne i specyficzne – jak wynika z orzeczeń TSUE - dla zarządzania AFI.

Definicja "zarządzanie AFI" jest zawarta w art. 4 ust. 1 lit. w) Dyrektywy ZAFI, co "oznacza wykonywanie przynajmniej funkcji w zakresie zarządzania portfelem, o których mowa w pkt 1 lit. a) lub b) załącznika I, na rzecz jednego lub większej liczby AFI;". W art. 4 ust. 1 lit. w) Dyrektywy ZAFI nie powołano się na pkt 2 załącznika I. Dyrektywa ZAFI określa więc jedynie minimalny zakres funkcji w zakresie zarządzania inwestycyjnego, które musi wykonywać zarządzający alternatywnym funduszem inwestycyjnym. Natomiast inne funkcje, które zostały wymienione w załączniku nr 1 w pkt 2 Dyrektywy ZAFI, również mogą być uznane za usługi zarządzania w sytuacji gdy – jak wynika to z orzecznictwa TSUE – spełniają szczególną i istotną funkcję zarządzania funduszem inwestycyjnym.

10.5. Kluczowa dla wykładni systemowej i celowościowej art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a u.p.t.u. jest treść ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.

Zgodnie z art. 70h ust. 1 u.f.i., dokonywanie wycen aktywów ASI i ustalenie ich wartości jest podstawowym obowiązkiem ASI, który co do zasady spoczywa na zarządzającym ASI.

Zarządzający ASI ma obowiązek opracowania i wdrożenia specjalnych metod dokonywania wyceny aktywów (art. 70h ust. 1 u.f.i.). Zasady te powinny być zgodne z art. 67–72 i 74 rozporządzenia 231/2013, w szczególności powinny one zapewniać rzetelny, przejrzysty, kompleksowy i odpowiednio udokumentowany proces wyceny. Wycena aktywów nie została więc pozostawiona swobodnemu uznaniu. Wymagane jest przestrzeganie reguł wskazanych w tym przepisie. Wycena aktywów ASI jest więc działaniem szczególnego typu, ze względu na wymogi prawne, charakterystyczne właśnie dla zarządzania AFI.

W określonych warunkach, opisanych w art. 70h ust. 3–8 u.f.i., zarządzający ASI może powierzyć dokonywanie wycen podmiotowi zewnętrznemu na zasadach określonych w art. 45a ust. 4 u.f.i. W każdym przypadku podmiot dokonujący wycen aktywów obowiązany jest jednak stosować do ich sporządzania modele i standardy wynikające z przepisów. Art. 70h ust. 1 u.f.i. przewiduje też minimalną wymaganą częstotliwość dokonywania wycen aktywów.

Zgodnie z art. 70h ust. 9 u.f.i., zarządzający ASI odpowiada wobec alternatywnej spółki inwestycyjnej i jej inwestorów za szkody spowodowane niedokonaniem lub nienależytym dokonaniem wyceny jej aktywów. Do odpowiedzialności zewnętrznego podmiotu wyceniającego za szkody spowodowane niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy, której przedmiotem jest wykonanie czynności wyceny, stosuje się odpowiednio przepis art. 70g ust. 16. Istnieją więc specjalne zasady odpowiedzialności odszkodowawczej ze względu na uchybienia w zakresie wyceny.

Ustawodawca krajowy w sposób bardzo szczegółowy reguluje wyceną aktywów ASI przez co nabiera ona cech specyficznych oraz istotnych dla zarządzania AFI.

Powyższe znajduje też odzwierciedlenie w treści Dyrektywy ZAFI. W rozdziale III "Warunki dotyczące prowadzenia działalności przez ZAFI" ustawodawca unijny w art. 19, zatytułowanym "Wycena", szczegółowo normuje kwestie wyceny aktywów.

10.6. Tym samym wykładnia systemowa i celowościowa wskazuje, że wycena aktywów stanowi element zarządzania alternatywną spółką inwestycyjną.

W ocenie Sądu, czynności wskazane we wniosku, czyli usługi wyceny aktywów ASI i periodycznej aktualizacji takiej wyceny są nierozerwalnie związane z czynnością zarządzania portfelem inwestycyjnym i ryzykiem funduszu. Bez tych czynności nie jest możliwe poprawne funkcjonowanie AFI na rynku, zatem nie jest możliwe świadome inwestowanie przez fundusz środków powierzonych przez inwestorów. Usługa "zarządzania" funduszem inwestycyjnym, aby była owym zarządzaniem, musi mieć w sobie element uczestnictwa w działalności funduszu. Wykonawca usługi wyceny aktywów dostarcza kluczowy pakiet wiedzy, który stanowi o tym, że usługa spełnia szczególne i istotne funkcje z zakresu zarządzania funduszami inwestycyjnymi.

Wycena aktywów ASI może być uznana za specyficzną dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Trudno sobie wyobrazić możliwość wykorzystania wyceny aktywów ASI, dokonywanej przecież pod szczególnymi restrykcjami, w inny sposób niż w działalności funduszu inwestycyjnego.

10.7. W ramach wykładni celowościowej nie można tracić z pola widzenia celu wydania Dyrektywy ZAFI, związanego z kryzysem finansowym (co wynika wprost z preambuły do Dyrektywy), a więc monitorowanie i nadzorowanie ryzyka systemowego oraz ograniczenie skłonności do podejmowania ryzyka przez zarządzających funduszami i zwiększenie bezpieczeństwa depozytariuszy. Jak stanowi pkt 31 preambuły Dyrektywy ZAFI: "Surowe ograniczenia i wymogi dotyczące przekazywania przez ZAFI zadań innemu podmiotowi powinny mieć zastosowanie do przekazywania funkcji zarządzania określonych w załączniku I. Przekazanie innych zadań pomocniczych, takich jak funkcje administracyjne lub techniczne wykonywane przez ZAFI, jako części ich funkcji zarządczych, nie powinno podlegać szczególnym ograniczeniom i wymogom określonym w niniejszej dyrektywie."

Wycenę aktywów poddano szczególnym restrykcjom, więc zaliczono ją do czynności stanowiących zarządzanie funduszem alternatywnym. Funkcjonalnie odbiega ona od czynności administracyjnych i technicznych, np. obsługi prawnej, załatwiania zapytań klientów, czy przechowywania ksiąg.

10.8. Za stanowiskiem Skarżącej przemawia także argument natury historycznej, nawiązujący do nieobowiązującej już definicji zarządzania, stworzonej na potrzeby prawa podatkowego, a wyrażonej w art. 43 ust. 8 u.p.t.u. Wskazany przepis, z racji niezwykle wąskiego ujęcia zarządzania, został uchylony w celu dostosowania prawa polskiego do autonomicznej definicji zarządzania wypracowanej w orzecznictwie TSUE na gruncie przepisów Dyrektywy 112.

Zatem tak wąskie, jak przyjęto w zaskarżonej interpretacji rozumienie pojęcia zarządzania pozostaje w sprzeczności nie tylko z jego literalnym brzmieniem, ale i z Dyrektywą VAT. Nie budzi bowiem wątpliwości, że szeroka jego definicja miała na celu zwolnienie wszelkich usług immanentnie związanych z usługami zarządzania funduszem i jego aktywami, tak by konsumenci nie byli obciążeni kwotą podatku VAT niezależnie od tego, czy usługi te świadczone są przez fundusz lub podmiot nim zarządzający, czy też przez podmiot zewnętrzny pod warunkiem, że są to usługi specjalistyczne, nierozerwalnie związane z zarządzaniem funduszami.

11. Reasumując, w przekonaniu Sądu, wynik wykładni systemowej i funkcjonalnej nakazuje uznać, że wycena aktywów stanowi cechę funkcji zarządczej, mimo że załącznik I do Dyrektywy ZAFI literalnie zdaje się przypisywać wycenę do funkcji administracyjnych.

Analogiczny pogląd został wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z 23 października 2019 r., III SA/Wa 530/19 (prawomocny) oraz w wyroku WSA w Warszawie z 14 listopada 2019 r., III SA/Wa 579/19 (nieprawomocny).

12. 1. Tym samym, mając na uwadze cel wprowadzenia zwolnienia, jego przedmiotowy charakter, orzecznictwo TSUE, a także brzmienie przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz Dyrektywy ZAFI, Sąd za zasadny uznał podniesiony w skardze zarzut błędnej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a u.p.t.u.

12.2. Sąd na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację. Rozpoznając ponownie sprawę, Dyrektor KIS uwzględni powyższe stanowisko Sądu.

13. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 4 P.p.s.a. w związku z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1687). Koszty te stanowiły w sprawie wpis sądowy w wysokości 200 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł.

14. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.