Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1816/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 127 par. 3
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 27 ust. 2
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
article: art. 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz. 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
Teza: 1. W sprawie w której naczelny organ administracji wydaje decyzję w I instancji, skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, określonego w art. 127 par. 3 Kpa.

2. Z analizy postanowień układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych podpisanego dnia 16 lipca 1960 r. wynika, że jest to umowa międzynarodowa o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz.U. nr 12 poz. 65/. Układ ten dotyczy roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie niniejszego układu. Wymieniona w art. II układu roszczenia wskazują, iż na jego podstawie zostały uregulowane i zaspokojone także roszczenia obywateli, których mienie zostało przejęte bez podstawy prawnej lub przejęte z naruszeniem prawa.

TEZY

1. W sprawie w której naczelny organ administracji wydaje decyzję w I instancji, skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, określonego w art. 127 par. 3 Kpa.

2. Z analizy postanowień układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych podpisanego dnia 16 lipca 1960 r. wynika, że jest to umowa międzynarodowa o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz.U. nr 12 poz. 65/. Układ ten dotyczy roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie niniejszego układu. Wymieniona w art. II układu roszczenia wskazują, iż na jego podstawie zostały uregulowane i zaspokojone także roszczenia obywateli, których mienie zostało przejęte bez podstawy prawnej lub przejęte z naruszeniem prawa.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Felicji H. na decyzję Ministra Finansów z dnia 18 września 1998 r. i 4 czerwca 1998 r. (...) w przedmiocie przejęcia nieruchomości:

1. odrzuca skargę na decyzję z 4 czerwca 1998 r. 2. oddala skargę na decyzję z 18 września 1998 r.


UZASADNIENIE

Minister Finansów decyzją z dnia 4 czerwca 1998 r. na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz.U. nr 12 poz. 65/, stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. B. 25 oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka 107 o pow. 0,1086 ha, obręb 59 jednostka ewidencyjna Ś. lwh 160 cd Kw 1115 była gmina kat. P. w 3/16 częściach.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość orzeczeniem z 6 marca 1953 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. została wywłaszczona na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 /Dz.U. nr 20 poz. 128 ze zm./. W związku z utratą tej nieruchomości w tym trybie Felicja H. zgłosiła w dniu 29 września 1961 r. do Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych roszczenie odszkodowawcze, przyjęte przez tę Komisję pod (...). Następnie Komisja ta decyzją (...) z dnia 12 stycznia 1966 r. na podstawie układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych podpisanego 16 lipca 1960 r. przyznała Felicji H. odszkodowanie za utratę przedmiotowej własności.

Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia 7 marca 1995 r. stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o wywłaszczeniu. Decyzja ta została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 1997 r. IV SA 950/95. Następnie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 28 maja 1997 r. uchylił w całości orzeczenie Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 6 marca 1953 r. i umorzył to postępowanie jako bezprzedmiotowe. Skarga na tę decyzję została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 lutego 1998 r. IV SA 1222/97.

Wobec tego, że Felicja H. wystąpiła do Sądu Rejonowego w K. z wnioskiem o ujawnienie w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości prawa własności figurujących w księdze w dacie wywłaszczenia tj. 6 marca 1953 r. organ postanowił stwierdzić przejście tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. IV powołanego amerykańsko-polskiego układu indemnizacyjnego.

Minister Finansów decyzją z dnia 18 września 1998 r. utrzymał w mocy własną decyzję z 4 czerwca 1998 r. i podtrzymał stanowisko w niej zawarte. Ponadto organ naczelny wskazał, że Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych wydając decyzję z dnia 12 stycznia 1962 r. uznała, że wywłaszczenie nieruchomości odpowiadało treści polsko amerykańskiego układu indemnizacyjnego z 1960 r., przewidującego odszkodowania za roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu nacjonalizacji lub i innego przejęcia przez Polskę ich mienia. Przyznając wynikające z tego układu odszkodowanie Komisja wyraźnie wskazała, że przejęcie przez Państwo Polskie nieruchomości nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. tj. przepisu prawa polskiego, przenoszącego prawo własności na rzecz Skarbu Państwa.

Okoliczność, że decyzja wywłaszczeniowa została następnie uchylona jest w tym względzie bez znaczenia, jako, że przedmiotowy układ zaspokajał roszczenia osób nim objętych, a ich ewentualne żądania wobec organów polskich podlegają przekazaniu Rządowi Stanów Zjednoczonych.

Felicja H. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję z dnia 4 czerwca 1998 r. a następnie na decyzję z dnia 18 września 1998 r. W skardze na decyzję z dnia 18 września 1998 r. skarżąca stwierdziła, że ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. odnosi się do nieruchomości, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umów międzynarodowych. Układ polsko-amerykańskich z 1960 r. jest taką umową, ale na jego podstawie nie następowało przeniesienie własności na rzecz Państwa Polskiego. Zdaniem skarżącej układ ten dotyczy jedynie odszkodowania za mienie, jakie Polska przejęła na podstawie prawa polskiego. Wobec faktu, że orzeczenie o wywłaszczeniu zostało uznane za nieważne to przyznane odszkodowanie odnosi się jedynie i wyłącznie do roszczenia ze względu na utratę używania rzeczy. Powołanie się na art. IV układu jest trafne o tyle, że wygasły roszczenia skarżącej do indemnizacji za utratę używania nieruchomości, ale nie z racji utraty współwłasności, której w świetle prawa nigdy nie została pozbawiona. Art. IV układu odnosi się do roszczeń o których mowa w art. I tj. w tym przypadku do innego przejęcia mienia, ale nie do nacjonalizacji, bo ta nie miała miejsca.

W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując stanowisko wraz z jego uzasadnieniem organ naczelny wskazał, iż Komisja przyznając wynikające z układu odszkodowanie wyraźnie wskazała, że przejęcie przez Państwo Polskie nieruchomości nastąpiło decyzją wydaną na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. tj. przepisu prawa polskiego przenoszącego prawo własności na rzecz Skarbu Państwa. Przepisy tego dekretu dawały podstawę do wywłaszczenia majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945. Odpowiada to pojęciu "przejęcia własności" z art. II lit. "b" układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych podpisanego 16 lipca 1960 r. Uchylenie orzeczenia o wywłaszczeniu wydanego na podstawie tego dekretu oraz umorzenie postępowania przed organem I instancji jako bezprzedmiotowego z uwagi na utratę mocy powyższego dekretu oznacza, że zaistniał casus przejęcia mienia bez podstawy prawnej co odpowiada pojęciu "innego rodzaju przejęcia" z art. I i art. II lit. "a" układu.

W obu sytuacjach znajduje zastosowanie art. IV układu, bowiem nieruchomość była nim objęta, co czyni bezprzedmiotowymi wszelkie zgłoszone po jego wejściu w życie roszczenia obywateli amerykańskich wobec Państwa Polskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 34 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skargę można wnieść po wyczerpaniu środków odwoławczych jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed właściwym organem. Zgodnie z art. 127 par. 3 Kpa od decyzji wydanej w I instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednak strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 1996 r. OPS 4/96 /ONSA 1997 Nr 2 poz. 44/ przyjął, że w sprawie w której naczelny organ administracji wydaje decyzję w I instancji, skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, określonego w art. 127 par. 3 Kpa.

Wobec tego skargę na decyzję z dnia 4 czerwca 1998 r. jako decyzję wydaną w I instancji, na podstawie art. 27 ust. 2 w zw. z art. 34 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, należało odrzucić. Natomiast skarga na decyzję z dnia 18 września 1998 r. nie jest uzasadniona. Bezsporne w sprawie jest, że skarżąca za utratę nieruchomości w K. przy ul. B. 25 otrzymała odszkodowanie przyznane decyzją (...) z dnia 12 stycznia 1966 r. Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych.

Odszkodowanie to zostało przyznane na podstawie układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych podpisanego dnia 16 lipca 1960 r.

Jak wynika z analizy postanowień tego układu, jest to umowa międzynarodowa o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz.U. nr 12 poz. 65/. Układ ten dotyczy roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie niniejszego układu. Wymieniona w art. II układu roszczenia wskazują, iż na jego podstawie zostały uregulowane i zaspokojone także roszczenia obywateli, których mienie zostało przejęte bez podstawy prawnej lub przejęte z naruszeniem prawa.

W świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie ma to czy obywatel Stanów Zjednoczonych powołując się na ten układ wystąpił o odszkodowanie i czy takie odszkodowanie otrzymał. Orzeczenie takie oznaczało, że jego mienie zostało przejęte przez państwo polskie. Oznacza to stan przejścia nieruchomości lub prawa na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych w rozumieniu art. 2 ustawy. Prowadzi to do wniosku, że układ był podstawą do przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.

Skoro zatem skarżąca za przedmiotową nieruchomość uzyskała odszkodowanie, to zaszła podstawa do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa tej nieruchomości na podstawie art. 2 cyt. ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.

Takie stanowisko zaprezentowano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r. wydanego przez skład 7 sędziów w sprawie OSA 2/98 /ONSA 1999 Nr 4 poz. 110/: Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko zawarte w tym wyroku.

Z tych przyczyn na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.