Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 850/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 par. 2 pkt 2.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. w B. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 624/11 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 11 maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatek od gier za marzec 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2011 r., I SA/Gl 624/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A. sp. z o.o. w B. (dalej: Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 11 maja 2011 r., nr [...], wydanej w przedmiocie podatku od gier za marzec 2010 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 2 pkt 2 i art. 16 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.).

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:

2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Gliwicach podał, że Spółka (reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego) złożyła do tegoż Sądu skargę na w.w. decyzję Dyrektora Izby Celnej.

2.2. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.177 zł Spółka wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym formularzu PPPr podniosła, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. W ubiegłym roku poniosła stratę w kwocie 3.237.584,63 zł, co dokumentują załączone do wniosku bilans oraz rachunek zysków i strat za 2010 r. Zaznaczyła nadto, że na skutek wprowadzenia nowych przepisów, zapłaciła w ubiegłym roku podatek od gier w kwocie o ponad 200 % wyższej niż gdyby uiszczała go na zasadach obowiązujących przed nowelizacją przepisów. Spółka wskazała, że obecnie podejmuje działania zmierzające do zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych. W tych ramach obniża koszty funkcjonowania m.in. zmniejszając zatrudnienie. Zauważyła, że powodem trudnej sytuacji finansowej jest również wstrzymanie wydawania nowych zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach. Dodała, że rachunek bankowy Spółki wskazany we wniosku został zajęty w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych.

Według formularza PPPr stan rachunku bankowego Spółki wynosi 15.093,59 zł, natomiast wysokość kapitału zakładowego to 2.117.000 zł, zaś wartość środków trwałych to 5.191.559,97 zł. Do wniosku załączone zostały kserokopie: (a) wyciągu z rachunku bankowego Spółki (saldo wskazane we wniosku powstało po jedynej operacji dokonanej w okresie od dnia 26 lipca 2011 r. do dnia 15 sierpnia 2011 r., czyli przelewu na ten rachunek kwoty 1.851,15 zł); (b) bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2010 r. (wysokość aktywów obrotowych 2.893.545,88 zł, środki pieniężne w kasie i na rachunkach 94.497,10 zł, zobowiązania 10.952.881,75 zł, w tym publicznoprawne 1.715.258,24 zł, przychody ze sprzedaży 15.867.897,15 zł, koszty działalności operacyjnej 18.341.304,43 zł, w tym podatki w wysokości 4.819.680,16 zł i wygrane wypłacone w salonach gier w kwocie 6.492.267,00 zł).

2.3. Referendarz sądowy WSA w Gliwicach wezwał pełnomocnika Spółki do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: zaświadczenia wystawionego przez bank, potwierdzającego, że rachunek bankowy Spółki jest zajęty oraz informującego o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym m.in. o wysokości kwoty wolnej od zajęcia; odpisu pozostałej części sprawozdania finansowego Spółki za ostatni rok; odpisu aktualnej ewidencji środków trwałych Spółki; odpisu zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2010; deklaracji na podatek od towarów i usług oraz dla podatku od gier złożonych przez Spółkę za ostatnie sześć miesięcy oraz raportów kasowych za ostatnie sześć miesięcy.

2.4. W odpowiedzi na wezwanie Spółka przedstawiła kserokopie dokumentów dotyczących postępowań egzekucyjnych, w tym zaświadczenia banku z dnia 15 września 2011 r., że wspomniany we wniosku rachunek bankowy jest obciążony tytułami egzekucyjnymi w wysokości 2.515.800,47 zł, ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych i trwałych (wartość początkowa wykazanych środków trwałych wyniosła łącznie 284.507,19 zł) oraz raportu kasowego za okres od dnia 12 września 2011 r. do dnia 15 września 2011 r. (w wyniku licznych operacji gotówkowych wykazano tam przychody w kwocie 65.385,00 zł oraz rozchody w kwocie 85.477,17 zł; stan początkowy wynosił 25.306,00 zł).

2.5. Postanowieniem z dnia 12 października 2011 r. Referendarz sądowy WSA w Gliwicach odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia wskazał on, że Spółka została wezwana również do uiszczenia wpisów od skarg wniesionych w innych sprawach i w części z nich złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy, które rozpoznawane są jednocześnie. Łączna wysokość wpisów w sprawach objętych wnioskami wynosi 11.440,00 zł. Referendarz sądowy WSA w Gliwicach zaakcentował, że w okresie krótszym niż połowa terminu na uiszczenie wpisu Spółka w samej gotówce uzyskała przychody przewyższające sześciokrotność wskazanej wyżej sumy wpisów od skarg i wykazała rozchody przekraczające tę sumę ponad siedmiokrotnie.

2.6. W złożonym sprzeciwie pełnomocnik Spółki wniósł o uchylenie w.w. postanowienia Referendarza sądowego WSA w Gliwicach oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach:

3.1. Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Spółka dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości, bo wynoszącej 5.191.559,97 zł, co wynika ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym. Spółka podaje wprawdzie w sprzeciwie, że jej majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w "przeważającej części" automaty do gier o niskich wygranych, niemniej jednak, zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę wysokość środków trwałych oraz fakt, iż z pewnością nie stanowią ich wyłącznie tylko automaty do gier, majątek ten może stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych, tak w niniejszej sprawie, jak i w pozostałych sprawach z udziałem Spółki, zawisłych przed WSA w Gliwicach.

3.2. W dalszej kolejności Sąd podniósł, że Spółka, pomimo deklarowanych i rzeczywistych problemów finansowych funkcjonuje nadal w obrocie, prowadząc działalność gospodarczą i utrzymując określony poziom płynności finansowej. Z analizy sytuacji finansowej Spółki nie wynika przy tym, jakoby konieczność poniesienia wydatków związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi doprowadziła do utraty tej płynności.

3.3. Dokonując analizy złożonych przez Spółkę dokumentów źródłowych, takich jak rachunek zysków i strat za rok 2010 oraz bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2010 r., WSA w Gliwicach ocenił, że posiadane przez Spółkę aktywa finansowe wystarczają na pokrycie kosztów postępowania sądowego, uwzględniając konieczność poniesienia kosztów także w pozostałych sprawach, zawisłych przed Sądem. Strata z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, wykazywana przez Spółkę, jest wynikiem jedynie bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych, a zatem nie decyduje o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych (por. w tej kwestii postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011 r., II FZ 43/11, Lex nr 783832).

4. Stanowisko Spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Gliwicach Spółka (reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego) zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia Spółki od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Ze względu na to naruszenie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

4.2. Uzasadniając swoje zażalenie Spółka podniosła, że jej rachunek bankowy obciążony jest tytułem egzekucyjnym na kwotę ponad 2.000.000 zł. Ponadto, posiadany przez Spółkę majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które w wyniku wprowadzenia nowych przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.) mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Z uwagi na fakt, że nowe licencje nie będą wydawane, ewentualni nabywcy nie mogliby eksploatować zakupionych automatów, stąd popyt na ten składnik majątku Spółki jest obecnie zerowy. Co więcej, sprzedaż majątku trwałego, który w chwili obecnej jest jedynym źródłem dochodu Spółki, pomijając brak faktycznej możliwości zbycia posiadanych rzeczowych składników majątku, doprowadziłby do jej niewypłacalności, uniemożliwiając dalsze istnienie w obrocie gospodarczym oraz przynajmniej częściowe regulowanie innych zobowiązań publicznoprawnych.

Jednocześnie Spółka podniosła, że sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. W przypadku, gdy w wyniku sądowej weryfikacji zaskarżonej decyzji podatkowej zostałaby ona uchylona (co zdaniem Spółki powinno nastąpić), a na rzecz Spółki zostałyby zasądzone koszty sądowe, spowodowałoby to odzyskanie poniesionych nakładów finansowych, ale odzyskanie posiadanego majątku trwałego nie byłoby już możliwe. W związku z tym Spółka powołała się na pogląd wyrażony przez NSA m.in. w postanowieniu z dnia 6 czerwca 2008 r., I GSK 1202/07, że "przepisy o kosztach sądowych nie mogą w swych skutkach prowadzić do likwidacji majątku osób dochodzących swoich praw przed sądem".

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie WSA w Gliwicach odpowiada prawu. W związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom Spółki, które przedstawiła w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie wykazała ona, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy.

5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, zestawiając z sobą wysokość wpisu i stan majątkowy Spółki (s. 3 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia).

5.3. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą bowiem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Spółka dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości (5.191.559,97 zł), co wynika ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym. Bezzasadny jest podnoszony w zażaleniu przez Spółkę argument o niemożności spieniężenia automatów do gry, bowiem nie stanowią one jedynych środków trwałych Spółki. Dokumenty zebrane w aktach sprawy wskazują, że do środków trwałych Spółki zalicza się także liczny sprzęt elektroniczny (komputery, telefony komórkowe, sprzęt biurowy – por. ewidencja środków trwałych - k. 60-72 akt WSA w Gliwicach w sprawie o sygn. I SA/Gl 623/11).

W kontekście powyższych ustalonych okoliczności należy uwzględnić, że – jak trafnie powołuje Sąd pierwszej instancji – w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, Lex nr 794951). W rozpoznawanej sprawie trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która dysponuje środkami trwałymi o tak wysokiej wartości, nie jest w stanie wygospodarować około 11.440 zł (wysokość wpisów we wszystkich sprawach prowadzonych przed WSA w Gliwicach) na pokrycie wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych, a także innych kosztów, które ewentualnie w tym postępowaniu mogą wystąpić.

5.4. Podkreślenia wymaga, że z treści zażalenia nie wynikają żadne konkretne informacje o sytuacji finansowej Spółki, a jego autor w zasadzie nie nawiązał do w.w. argumentacji Sądu pierwszej instancji, która stanęła u podstaw oddalenia wniosku. Zażalenie sprowadza się do polemiki z WSA w Gliwicach co do braku możliwości wyzbycia się składników majątku oraz luźnych stwierdzeń o konieczności rozważenia przez Sąd realnych, a nie hipotetycznych, możliwości poniesienia opłat w postępowaniu, a także celu wymiaru sprawiedliwości. Rozważania o konsekwencjach wyzbycia się nieruchomości należy uznać za nieistotne dla rozstrzygnięcia, gdyż Sąd pierwszej instancji takich działań od Spółki nie oczekiwał.

5.5. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle przedłożonych dokumentów zebranych w aktach sprawy na pełną aprobatę zasługuje ocena Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. jak w sentencji.