Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1297/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi [...][...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2021r., Nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] Prezydent M. B., działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), § 2, § 3, § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735), orzekł o odmowie ustalenia A. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką Z. L..

Odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organ uzasadnił wskazując, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, jak stanowi art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. K. wniosła o jej uchylenie w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powołując się na akta sprawy organ odwoławczy wskazał, iż w dniu [...] kwietnia 2021 r. skarżąca złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Do wniosku załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowej Komisji ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], stwierdzające, iż Z. L. ur. [...] lipca 1937 r. (matka skarżącej) została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe, nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2021 r. - daty złożenia wniosku oraz istnieje konieczność stałej długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Przytaczając treść art. 17 ust. 1 oraz ust. 1b, cyt. ustawy, Kolegium wyjaśniło, że przywołany przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy interpretować mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej osobom, które podejmując się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, rezygnują z własnej aktywności zawodowej. Świadczenie określone w art. 17 ust. 1 ustawy nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Zatem jeżeli osoba, nad którą sprawowana jest opieka nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę nad osobą niepełnosprawną, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/G1 639/17 - Lex nr 2437760).

Ponadto Kolegium stwierdziło, iż jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zainteresowana w "Wykazie czynności wykonywanych podczas opieki" (załączony do wniosku) wskazywała, że do zakresu jej opieki nad niepełnosprawną matką należy: asysta przy czynnościach higienicznych; pomoc w ćwiczeniach fizycznych (codziennie); mierzenie ciśnienia, poziomu cukru, podanie insuliny (2-3 razy dziennie); podawanie leków (3 razy dziennie); przygotowanie i podawanie posiłków (kilka razy dziennie); sprzątanie, pranie, prasowanie (codziennie); wizyty lekarskie (w razie potrzeby); opłacanie rachunków (w razie potrzeby); robienie zakupów, realizacja recept (w razie potrzeby); załatwianie spraw urzędowych (w razie potrzeby); wyjścia na spacery (w razie możliwości); odśnieżanie, czynności ogrodnicze (w zależności od pory roku).

W ocenie organu II instancji czynności wykonywane przez skarżącą, mieszczą się w większości w zwykłych czynnościach pomocy, świadczonej często przez dorosłe osoby wobec starszych rodziców, ponieważ czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zakupy, sprzątanie, czy załatwianie spraw urzędowych to pomoc świadczona osobie starszej i nie są to czynności wykonywane codziennie.

Zakres deklarowanych czynności (na podstawie oświadczenia z dnia [...] kwietnia 2021 r.) wskazuje w ocenie Kolegium na to, że A. K. nie tyle sprawuje opiekę nad matką, uniemożliwiającą jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, co świadczy jej pomoc, która nie uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Z oświadczenia skarżącej z [...] kwietnia 2021 r. wynika, że ostatni okres zatrudnienia (podać datę kiedy) skarżąca podała rok 2019 r., jednak brak jest daty jak i świadectw pracy w aktach sprawy. Jest ona zarejestrowana jako bezrobotna,

W świetle ustalonych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, Kolegium uznało, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie stanowi stałej opieki, a przyjęty stan faktyczny sprawy uzasadnia, że bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowania przez nią pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, nie istnieje w realiach rozpoznawanej sprawy.

W skardze do Sądu A. K. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

W ocenie skarżącej, organ formułując wskazane w decyzji tezy, nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawczyni odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącej, wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej matka potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie, codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ, zaliczając osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Jednocześnie skarżąca wskazała, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu, a zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również jej niepodejmowanie, tym bardziej, że przepis art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie obejmuje osób bezrobotnych, zaś art. 17 ust. 6 tej ustawy wprost stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to z pewnością zastrzeżenie takie zostałoby uczynione wprost w powyższym przepisie.

Wykładni zawartej w przepisie art. 17 ust 1 pkt 4, a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należy - w ocenie skarżącej - dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań (tak wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 stycznia 2018 r., II SA/Łd 1008/17). Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1 a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji (tak wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r., I OSK 328/16). Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16).

Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta M. B. z dnia [...] maja 2021 r. o odmowie ustalenia A. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką Z. L..

W niniejszej sprawie przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji był fakt, że niepełnosprawność wymagającej opieki - Z. L., nie powstała przed 18 rokiem życia lub przed 25 rokiem życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, co zasadnie zostało zakwestionowane przez SKO.

W związku z wydanym dnia [...] października 2014 r. wyrokiem TK o sygn. akt K 38/13, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się zaś z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca.

Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16 – dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query). W związku z tym za wadliwą uznać należało podstawę odmowy wnioskowanego świadczenia, na której oparł się organ I instancji, a tym samym również wydane przez niego rozstrzygnięcie.

Organ odwoławczy wskazał jednocześnie na inną przyczynę odmowy świadczenia i podniósł, że w niniejszej sprawie nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z uwagi na to, że wykazany zakres opieki sprawowanej nad matką nie uzasadnia konieczności rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia.

Jeżeli chodzi o podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego związaną w istocie z brakiem wykazania w sprawie związku przyczynowo - skutkowego między koniecznością rezygnacji z zatrudnienia, a sprawowaną opieką, zdaniem Sądu jest ona przynajmniej przedwczesna, bowiem ocena Kolegium co do zakresu oraz charakteru sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką jawi się w świetle dokonanej pod tym kątem przez organ analizy oraz przedstawionego na gruncie zaskarżonej decyzji wnioskowania, jako zbyt powierzchowna.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przepisu tego wprost wynika, że wnioskujący o to świadczenie musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W każdym przypadku rozpoznawania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne niezbędne jest zatem przeprowadzenie w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, a następnie przeanalizowanie ustalonych okoliczności przy jednoczesnym uwzględnieniu indywidualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki.

W niniejszej sprawie bezsporną kwestią jest, że skarżąca jako córka niepełnosprawnej Z. L. - legitymującej się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowej Komisji ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] stwierdzającym, iż Z. L. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności (orzeczenie wydano na stałe) - jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i może ubiegać się o przedmiotowe świadczenie. Niewątpliwie też matka skarżącej wymaga sprawowania opieki. Z oświadczenia skarżącej z dnia [...] kwietnia 2021 r. wynika, że jako ostatni okres zatrudnienia skarżąca podała rok 2019 r., jednak brak jest daty jak i świadectw pracy w aktach sprawy, a aktualnie jest ona zarejestrowana jako bezrobotna. Niezaprzeczalnie też skarżąca rzeczywiście sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką.

Zdaniem organu o rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi też istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r., natomiast w przedmiotowej sprawie takiego związku przyczynowego nie ma, bowiem skarżąca nie pozostaje w zatrudnieniu od 2019 r., a jej matka została uznana została za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od [...] marca 2021 r. Ponadto zakres wykonywanych czynności jest typowy dla zwykłej pomocy osobie starszej.

W ocenie Sądu stanowisko to nie znajduje przekonującego uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym. W załączonych do sprawy aktach administracyjnych organu I i II instancji nie ma żadnej dokumentacji odnoszącej się do przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, a wszelkie ustalenia w sprawie oparto na wypełnionym formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz załącznikami, w tym również formularzu załącznika odnoszącym się do zakresu czynności opiekuńczych – podpisanym jedynie przez skarżącą. Nie wiadomo zatem jaki jest rzeczywisty stan podopiecznej i jakie dokładnie niezbędne czynności przeprowadza skarżąca i jak one oddziałują na możliwość ewentualnego podjęcia zatrudnienia, czy uzasadnienia pozostawania osobą niezatrudnioną.

Organ odwoławczy nie dokonał wystarczającej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ani też jego nie uzupełnił, wybiórczo opierając się przy tym na niektórych okolicznościach sprawy i dochodząc w konsekwencji do wniosku, że zakres sprawowanej opieki nie wskazuje, że matka skarżącej wymaga stałej opieki i nie uzasadnia konieczności rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, ponieważ skarżąca nie pozostaje w zatrudnieniu od 2019 r. Takie rozstrzygnięcie, na tym etapie uznać należało za nieuzasadnione, a wobec braku poprzedzenia go odpowiednią analizą okoliczności sprawy, jako przedwczesne.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15 – dostępny jw.). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (zob. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 482/20, WSA w Krakowie z dnia 29 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 640/21 – dostępne jw.). Stała opieka winna być zatem rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 598/21 – dostępny jw.).

Niewątpliwie stałą opiekę, jak już wyżej wskazano, należy rozumieć przede wszystkim jako trwałą oraz rozciągniętą w czasie oraz polegającą zarówno na sprawowaniu faktycznych czynności opiekuńczych jak i pozostawaniu w gotowości do pomocy w sytuacji, gdy stan podopiecznej tego wymaga. W związku z powyższym, nie należy wykluczać odgórnie, że w czasie gdy matka pozostaje sama – skarżąca nie jest w ciągłej gotowości do niesienia jej pomocy.

Mając na względzie wyżej przedstawione rozważania, podnieść należy, że w okolicznościach sprawy o braku sprawowania stałej opieki uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia, nie może zatem przesądzać powierzchowne ustalenie, że skarżąca nie pozostaje w zatrudnieniu od 2019 r. a jej matka została uznana została za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od [...] marca 2021 r.

Organ odwoławczy wskazał, że w przypadku skarżącej, rezygnacja z zatrudnienia po to, by opiekować się matką, nie nastąpiła w żadnym momencie, ponieważ nie była ona zatrudniona od dwóch lat.

Takie stwierdzenie bez pogłębionej analizy okoliczności sprawy, nie może jednak zostać zaakceptowane. Należy mieć bowiem na względzie ciężar obowiązków związanych z opieką nad osobą schorowaną, co w okolicznościach sprawy nie zostało przez SKO poddane wszechstronnej analizie.

Powyższe, w ocenie Sądu niewątpliwie świadczy o zbyt powierzchownym rozważeniu materiału dowodowego przez organy, które w szczególności nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia rzeczywistych potrzeb osoby wymagającej opieki i nakładu pracy wymaganego dla ich zaspokojenia, a tym samym ciężaru oraz zakresu obowiązków jaki spoczywa na osobie otaczającej ją opieką. Materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji jest, niepełny, brak udokumentowania sytuacji rodzinnej osoby wymagającej opieki, poza oświadczeniem skarżącej, brak wywiadu środowiskowego w aktach sprawy.

W ocenie Sądu tak wadliwie zgromadzony materiał dowodowy, przy całkowitym braku jego oceny przez organ I instancji, nie mógł stanowić dostatecznej podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia tej sprawy. Zwrócić należy jednocześnie uwagę, że treść decyzji organu I instancji w jakikolwiek sposób nie odnosi się do powyższych okoliczności, tym samym skarżąca nie mogła również przypuszczać, że są to istotne dla sprawy kwestie, które stanowić będą podstawę dla oceny zasadności jej wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na odmowę przyznania świadczenia przez organ I instancji z innego powodu, w odwołaniu od tej decyzji również strona nie mogła zatem podnosić jakichkolwiek okoliczności, czy też wniosków dowodowych, mogących zmierzać do wyjaśnienia powyższych okoliczności. Tymczasem jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy utrzymał w mocy wadliwą decyzję organu pierwszej instancji z zupełnie innej przyczyny, niż wyartykułowana przez organ I instancji. Co istotne, wywody uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Sąd zważył, że z analizy akt administracyjnych sprawy nie wynika też aby Kolegium w postępowaniu odwoławczym prowadziło jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające o którym mowa w art. 136 k.p.a., czy to samodzielnie, czy przez organ I instancji. Brak w aktach administracyjnych organu odwoławczego postanowienia o przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, jak również jakiegokolwiek innego dokumentu wskazującego np. na zwrócenie się przez Kolegium o przeprowadzenie określonych czynności dowodowych przez organ I instancji.

Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że organy administracji orzekające w sprawie winny uzupełnić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności w zakresie ustalenia faktycznych i adekwatnych do stanu zdrowia podopiecznej czynności wykonywanych przez skarżącą podczas opieki nad matką, a następnie ustalić, czy są to czynności przekraczające zakres zwykłej opieki sprawowanej przez osobę zobligowaną do świadczeń alimentacyjnych, uniemożliwiające jakiekolwiek zatrudnienie, czy też charakter oraz zakres tych czynności pozwala na uznanie ich za takie, które mogą być wykonywane poza godzinami pracy.

Podkreślić należy przy tym, że Sąd nie przesądza niniejszej sprawy co do meritum, a jedynie wskazuje na dostrzeżone uchybienia polegające na braku pełnego materiału dowodowego, wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności przedmiotowej sprawy i wybiórczym oparciu się na poszczególnych okolicznościach sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na jej ostateczne rozstrzygnięcie.

Z powyższych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., ponieważ nie zostały wyjaśnione i właściwie ocenione wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na jej ostateczny wynik. Rozstrzygając sprawę ponownie, orzekające w sprawie organy uwzględnią przede wszystkim wyrażone w niniejszym uzasadnieniu uwagi Sądu, zwłaszcza co do konieczności uzupełnienia i ponownego wszechstronnego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego.

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.

Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.