Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 251/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 137 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w punktach I, II, IV i w punkcie III tylko w części orzekającej o odmowie zwrotu działki nr [...]. II. zasądza od Wojewody na rzecz strony skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta P. decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017, poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.), art, 96 ust. 1b, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 2 art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 141 ust. 2 i 4, art. 142 w związku z art. 217 ust. 2, art. 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2016, poz. 2147 ze zm., dalej; u.g.n.) w związku z § 2 ust, 1, § 5-7, § 9, § 10 oraz § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 grudnia 2004 roku w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości (t.j. Dz. U. Nr 268, poz. 2663, dalej: rozporządzenie), działając jako organ wyznaczony do załatwienia sprawy postanowieniem Wojewody z [...] kwietnia 2005 r. nr [...], orzekł o:

I. zwrocie na rzecz M. D. [...] części, p. J. D. [...] części, E. D. [...] części, J. D. [...] części, M. D. [...] części, nieruchomości położonej w P., obręb Ż., ark. [...], działek nr [...] i [...] projektowanych w wyniku projektu podziału działek nr [...] i [...], o pow. łącznej 0.1536 ha, dla której Sąd Rejonowy P. - [...] M. w P. prowadzi księgę wieczystą nr [...]

II. zobowiązywaniu osób wymienionych w pkt I decyzji do zwrotu na rzecz M. P. kwoty [...]zł:

- M. D. do zwrotu [...] zł,

- J. D. do zwrotu [...] zł,

- E. D. do zwrotu [...] zł,

- Jan D. do zwrotu [...] zł

- M. D. do zwrotu [...] zł.

III. odmowie zwrotu działki nr [...], obręb Ż., ark. [...], o pow. 0.0329 ha oraz [...] (jako projektowanych w wyniku projektu podziału działek nr [...] i [...]),

IV. zatwierdzeniu podziału nieruchomości - działki położonej w P., obręb Ż., ark. [...], działki nr [...] i [...], o powierzchni łącznej 0.1536 ha, zgodnie z mapą z projektem podziału, stanowiącą załącznik do niniejszej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na wniosek M. L. D., J. D., E. T. D., M. J. D. i J. K. D. przed Dyrektorem Zarządu [...] i [...] Miejskiego [...] w P. wszczęto postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P., obręb Ż., ark. [...], działka nr [...], część działki nr [...] (zabudowanej pawilonami i urządzeniami infrastruktury technicznej osiedla mieszkaniowego) oraz działka nr [...], ark. [...].

Postanowieniem z [...] marca 2005 r. Dyrektor ZGKiM [...] w P., działając z up. Prezydenta M. P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu, przekazał Wojewodzie ww. podanie, powołując się na uchwałę Naczelnego Sadu Administracyjnego z [...] maja 2003 r. sygn. akt OPS [...]. Postanowieniem z [...] kwietnia 2005 r. Wojewoda wyznaczył [...] P. jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

W trakcie postępowania ustalono, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości był J. A. D., a J. D., J. D. i M. L. D. są jego spadkobiercami. Nieruchomość położona w P. Ż. przy ulicach: W., R., G. i O., dla której urządzona była księga wieczysta KW nr [...] i [...] zabudowane gospodarstwo rolne o obszarze 14.43.29 ha. Działka nr [...], arkusz mapy [...] o obszarze 4.02.50 ha, zapisana również w księdze wieczystej KW nr [...], wchodząca w skład gospodarstwa została sprzedana Skarbowi Państwa. Celem przejęcia działki nr [...], w trybie art. 6 ustawy z [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr [...], poz. 64), aktem notarialnym z [...] maja 1977 r. była inwestycja związana z budową górnego tarasu R. . Decyzją z [...] października 1979 r. znak: [...] zatwierdzono plan realizacyjny. Wycena biegłego działki nr [...] o obszarze 4.02.50 ha wraz z zabudowaniami i innymi częściami składowymi ujawniła łączną cenę [...] zł.

Wyjaśniono, że J. D. zmarła [...] lutego 1992 r., a spadek po niej na postawie ustawy nabyli: J. D., E. D., J. K. D., M. L. D. i M. J. D., każde po [...] części. Wszyscy wnioskodawcy są jedynymi osobami umocowanymi do występowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie z mapą zasadniczą stwierdzono, że działka nr [...] (obecnie nr [...] i część [...]), ark. [...] i część działki nr [...], ark. [...] [...] część działki nr [...]. Oględziny przeprowadzone [...] października 2001 r. przez ZGKiM [...] wykazały, że działka nr [...] część od strony północnej jest usytuowany chodnik o nawierzchni betonowej, a po obu jego stronach znajdują się ciągi pawilonów. Od strony zachodniej część gruntu [...] miejsca postojowe dla mieszkańców osiedla o nawierzchni betonowej (parking ogólnodostępny) Pozostałą część terenu [...] trawnik, w jego północnej części znajduje się szpaler drzew. W części zachodniej działki przebiegają dwa kable wysokiego napięcia. Część działki nr [...] [...] trawnik (osiedlowy teren niezagospodarowany), samosiewy. Teren jest nieuzbrojony. Kolejne oględziny z [...] czerwca 2006 r. pokazały, że działka nr [...] obejmuje fragment trawnika osiedlowego z zielenią niską i wysoką. Na terenie znajdują się nieutwardzone dzikie ścieżki oraz fragment dojścia do studni z pompą z płyt betonowych. Działka nr [...] obejmuje w części fragment dawnej działki objęty wnioskiem. Od strony płd.-zach. na działce znajdują się pawilony, a pomiędzy nimi chodnik z płyt betonowych. Za pawilonami od strony południowej znajduje się zieleń wysoka. Część działki obejmuje fragment miejsc postojowych. Działka nr [...] obejmuje część parkingu z fragmentem okalającej go zieleni. Parking otoczony jest siatką drucianą. Zieleń okalająca to trawa i zieleń wysoka. Oględziny działki nr [...] z [...] lipca 2014 r. wykazały, że działka [...] trójkąt porośnięty trawą z nasadzeniami - 4 drzewa liściaste. Przez działkę przebiega część ciągu pieszego utwardzonego kostką brukową. Oględziny z [...] lipca 2014 r. działki nr [...] wykazały, że działka urządzona [...] zieleń – 2 drzewa, krzew i trawa. Przez działkę biegnie ścieżka nieurządzona, gruntowa. Działka nr [...] w części obejmuje parking (od zachodu) a część zajmuje zieleń. Od północy zieleń, pawilony handlowe blaszane, nietrwale związane z gruntem oraz część drogi wewnętrznej pomiędzy nimi. Od wschodu pawilony, a plac między pawilonami utwardzony jest asfaltem. Na tyłach pawilonów zieleń istnieje drzewa, trawa. Zdaniem pełnomocnika wnioskodawców zieleń na działkach nie jest urządzona. Przedstawiciel Spółdzielni Mieszkaniowej O.. M. w P. oświadczył, że zieleń jest koszona i pielęgnowana, a Spółdzielnia ponosi tego koszty. Oględziny z [...] października 2017 r., po sporządzeniu projektu podziału działek [...] i [...], wykazały, że projektowana działka nr [...] [...] teren porośnięty trawnikiem koszonym. W części północnej na działce znajdują się pojedyncze drzewa z nasadzeń, w części południowej znajduje się fragment utwardzonego płytkami betonowymi chodnika oraz studni. Projektowana działka nr [...] w części północnej zajęta pod fragmenty dwóch pawilonów handlowych parterowych, nietrwale związanych z gruntem. P. teren porośnięty koszonym trawnikiem, a także w rejonie pawilonów pojedynczymi drzewami. Granica zachodnia działki przebiega po krawężniku zatoki postojowej znajdującej się wzdłuż ulicy wewnętrznej. Niewielki fragment południowej części [...] utwardzony płytkami betonowymi chodnik.

[...] podał, że Spółdzielnia Mieszkaniowa przekazała informację o działkach nr [...], iż położone są w centralnych częściach osiedli [...] i [...] [...], a ich przeznaczenie w planach realizacyjnych było pod budownictwo towarzyszące powstających osiedli.

Organ wskazał, że miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego M. P. (uchwała Rady Miejskiej P. Nr [...] z [...].12.1994 r.) przeznaczał działkę nr [...] działkę nr [...] na Osiedlu [...] jako teren oznaczony symbolem [...] - tereny zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej - wysokiej, rejon o przewadze funkcji osiedli mieszkaniowych wielorodzinnych, strefa II pośrednia, a w całym rejonie dopuszczano lokalizację usług podstawowych (szkoła, przedszkole, żłobek) i nieuciążliwych usług. Działka nr [...] decyzją z [...] listopada 2001 r. podzielono, w wyniku czego powstała m.in. działka nr [...], ark. [...]. Decyzją z [...] sierpnia 2004 r. podzielono działkę nr [...] na działki nr [...] i [...], ark. [...].

Na podstawie zgromadzonej dokumentacji stwierdzono, że Miasto P. nie zawierało umów dzierżawy działki nr [...] (po podziale [...] i [...]), natomiast Wydział Gospodarki Nieruchomościami obciąża Spółdzielnię Mieszkaniową za korzystanie z przedmiotowej nieruchomości. Spółdzielnia Mieszkaniowa podpisała umowy dzierżawy z najemcami pawilonów na działce nr [...], a nie zawierała umów co do działek nr [...] i [...].

[...] podał, iż wyznaczył uprawnionego [...] do sporządzenie projektu podziału działek nr [...] i [...], który umożliwi zwrot części tej nieruchomości, na której nic nie zrealizowano. Na mocy tego projektu powstały m.in. projektowane działki nr [...], [...] i [...] (przedmiot tego postępowania oraz [...] i [...] objęte odrębnym postępowaniem). Organ powołał przepisy art. 49 § k.c., art. 96 ust. 1b i art. 95 pkt 4 oraz art. 97 ust. 4 u.g.n., a następnie wskazał, że wykonano operat podziału nieruchomości, w którym zamieszczono protokół z dokonanej czynności przyjęcia granic nieruchomości oraz stanowiącą załącznik do decyzji mapę z projektem podziału, która zawiera wykaz zmian gruntowych oraz wykaz synchronizacyjny. Przyjęcie granic nieruchomości podlegającej podziałowi nastąpiło w wyniku badania księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości oraz danych wykazanych w katastrze nieruchomości. Następnie starosta wskazał, że w dniu [...] października 2017 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną. Kolejno powiadomiono dzierżawców dwóch pawilonów znajdujących się na terenie objętym zwrotem o prowadzonym postępowaniu.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Starosta przytoczył treść art. 136 ust 3 u.g.n., by następnie stwierdzić, że cel wywłaszczenia na projektowanych działkach [...] i [...] będących przedmiotem zwrotu nie został spełniony. Zdaniem organu wykazały to przeprowadzone oględziny. Działki tylko w niewielkiej części są zabudowane dwoma pawilonami. Spółdzielnia Mieszkaniowa nie posiada prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu, jedynie z niego korzysta. Ponadto jak sama Spółdzielnia stwierdziła nie zawierała umów dzierżawy na działce [...]. Także plan zagospodarowania przestrzennego powoływany w decyzji dopuszczał na tym terenie lokalizację usług podstawowych, takich jak szkoła, przedszkole czy żłobek. Plan realizacyjny zaś przewidywał budowę żłobka, jednak nigdy nie został zrealizowany. Dlatego Starosta postanowił, by uprawniony geodeta wykonał projekt podziału nieruchomości oddzielając tę część terenu, na którym usytuowane są pawilony handlowe, których najemcy zawarli umowy dzierżawy. Stwierdził, że przeznaczył do zwrotu teren, który nigdy nie został wykorzystany zgodnie z jego przejęciem. Z kolei odmową zwrotu objęto te działki, które powstały w wyniku projektu podziału, a nie zostały przeznaczone do zwrotu oraz działkę [...] uznając, że stanowi jedność z urządzonym terenem osiedla. Wynika to z opisu z oględzin.

Starosta powołał przepisy art. 216 ust. 1, art. 140 ust. 1, 3 i 4, art. 217 ust. 2, art. 156, art. 154 ust. 1 i art. 175 ust. 1 u.g.n. i wyjaśnił, że w celu ustalenia, czy wartość nieruchomości uległa zmianie zlecił rzeczoznawcy majątkowemu T. S. (postanowienie z [...].08.2017r.) sporządzenie operatu szacunkowego określającego wartość rynkową nieruchomości, wartość tej nieruchomości według stanu z dnia wywłaszczenia i cen aktualnych oraz wartość według stanu z dnia zwrotu, uwzględniając działania podjęte na nieruchomości po wywłaszczeniu. W opinii rzeczoznawcy majątkowego z [...] sierpnia 2017 r. ustalono, iż wartość działek powstałej w projekcie podziału i przewidzianej do zwrotu o numerach [...] i [...], według [...] z dnia wywłaszczenia (tj. [...].05.1977 r.) wycena wyniosła 847.442,- zł, a według stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny wyniosła 847.442,- zł. Zatem stwierdzono, że nie nastąpiło ani zmniejszenie ani zwiększenie wartości nieruchomości. Podano, że kwota odszkodowania w 1969 r. wynosiła [...] zł. Proporcjonalnie obliczona kwota odszkodowania w stosunku do zwracanej części nieruchomości stanowiącej działki nr [...] i [...], o powierzchni 1536 m2 wynosząca [...] zł, po zwaloryzowaniu, przy zastosowaniu wskaźnika wzrostu cen i usług konsumpcyjnych Prezesa GUS za okres od 1977 r. do września 2017 r. wynoszącego 4117,890567707 oraz denominacji wynosi [...] zł. Zatem wnioskodawcy o zwrot tej części nieruchomości są zobowiązani do zwrotu należności określonych w art. 140 u.g.n.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosło Miasto P. zarzucając organowi I instancji naruszenie:

- art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez uznanie, że istniały przesłanki do zwrotu nieruchomości, w sytuacji, gdy dokumentacja zgromadzona w sprawie nie przesądza, iż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany

- art. 77 § 1 i 80 k.p.a. z uwagi na błędną ocenę materiału dowodowego,

- art. 7, art. 8 § 1 k.p.a. w rezultacie powyższych naruszeń.

Odwołujący wniósł o uchylenie pkt I, II i IV zaskarżonej decyzji i orzeczenie o odmowie zwrotu części działek nr [...] i [...], ewentualnie uchylenie pkt I, II i IV zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Wyjaśniono, że podstawą orzeczenia o zwrocie części przedmiotowych działek było uznanie, iż nie nastąpiła na nich realizacja celu wywłaszczenia. Przy czym, cel wywłaszczenia tego terenu, został określony jako budowa żłobka. Tymczasem budowa żłobka była przewidziana w planie realizacyjnym osiedla mieszkaniowego (os. [...]), zatwierdzonym decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 1979 r., tj. blisko 2 lata po wywłaszczeniu nieruchomości (akt notarialny z [...].05.1977 r.). Powinno się zaś przyjąć, że dokumenty i dowody określające sposób zagospodarowania nieruchomości, które zostały sporządzone po zawarciu umowy jej nabycia lub wydaniu decyzji o jej wywłaszczeniu, nie mogą być traktowane jako konkretyzujące cel nabycia lub wywłaszczenia dla potrzeb prowadzenia obecnie postępowania zwrotowego, skoro skuteczność tego nabycia lub wywłaszczenia była zależna od sformalizowanego określenia celu, nawet w sposób ogólnikowy, przed sporządzeniem aktu nabycia lub wywłaszczenia, a najpóźniej w samym akcie nabycia lub wywłaszczenia. W rezultacie należy przyjąć, że celem wywłaszczenia, określonym w ww. akcie notarialnym, była realizacja, w oparciu o plan realizacyjny zatwierdzony decyzją PRN m. P. z [...] lipca 1972r., inwestycji górnego tarasu [...]. Szczegółowy cel wywłaszczenia mógł zostać wywiedziony jedynie na podstawie dokumentacji, bądź okoliczności tzw. okołowywłaszczeniowych, tj. powstałych przed lub w trakcie procedury wywłaszczeniowej.

Dodano, że w świetle utrwalonej linii orzecznictwa budowa osiedla mieszkaniowego wiąże się nie tylko z budową domów mieszkalnych, ale także z budową obiektów towarzyszących, a niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania samego osiedla. Celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla w postaci budynków handlowych, usługowych oraz urządzeń towarzyszących, jak ciągi komunikacyjne, parkingi i inne urządzenia. Osiedle mieszkaniowe obejmuje nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom. Z pisma Spółdzielni Mieszkaniowej z [...] września 2000 r. wynika zaś, że działki objęte przedmiotowym postępowaniem położone są w centralnych częściach osiedli Orła B. oraz [...] [...], a ich przeznaczeniem w planach realizacyjnych było budownictwo towarzyszące powstałym osiedlom. Oględziny terenu wykazały zaś, że na tym gruncie zlokalizowana jest infrastruktura osiedlowa, tj. zieleń, parking, pawilony handlowe wraz z drogą wewnętrzną, plac utwardzony asfaltem. Gdyby zaś nawet przyjąć, określony przez Starostę cel wywłaszczenia (tj. budowę żłobka) to podkreślenia wymaga to, że stanowi to również infrastrukturę towarzyszącą osiedlu mieszkaniowemu i w związku z tym mieści się w ramach ogólnego celu wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, a zatem mógł podlegać modyfikacji. Taka modyfikacja jest dopuszczalna, zważywszy na charakter inwestycji, jaką jest budowa osiedla mieszkaniowego.

W świetle powyższego zdaniem Miasta organ I instancji dokonał błędnej oceny materiału dowodowego i błędnie ustalił cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Brak jest podstaw do zwrotu przedmiotowych nieruchomości, a tym samym brak zasadności do przeprowadzenia podziału działek. Konsekwencją powyższego jest brak podstaw do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania.

Wojewoda decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając decyzję Wojewoda wskazał, że istotą niniejszego postępowania odwoławczego jest ustalenie, czy został zrealizowany cel wywłaszczenia. Wyjaśnił, że przedmiotowa nieruchomość, w tym działki nr [...] i [...] projektowane w wyniku projektu podziału działek nr [...] i [...], , zostały sprzedane Skarbowi Państwa przez jej właścicieli, tj. J. D., M. L. D. i J. D., na mocy aktu notarialnego z [...] maja 1977 r. (rep. [...]), z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "G. T. [...]" w P., w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., w oparciu o decyzję Prezydium PRN m. P. z [...] lipca 1972 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji górnego tarasu [...] oraz decyzję Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w P. z [...] października 1980 r. zezwalającą na przeznaczenie gruntów rolnych na cele nie rolnicze, [...] w związku z realizacją budownictwa mieszkaniowego na G. T. [...]. Zdaniem organu II instancji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala określić cel wywłaszczenia oraz czy został on zrealizowany na projektowanych działkach nr [...] i nr [...], powstałych w wyniku podziału działek nr [...] i nr [...]. Bezspornym jest, że celu wywłaszczenia nie zrealizowano w stosunku do ww. działek, które zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego były przeznaczone pod lokalizację usług podstawowych (szkoła, przedszkole, żłobek), a zgodnie z planem realizacyjnym pod budowę żłobka. Materiał dowodowy wskazuje , że przesłanki zbędności określone w art. 136 ust. 3 u.g.n. zostały spełnione w stosunku do projektowanych działek nr [...] i nr [...]. Oględziny z dnia [...] października 2001 r., [...] czerwca 2006 r., [...] lipca 2014 r. i [...] października 2017 r., wykazały, że na ww. działkach nie powstała żadna infrastruktura, którą można by traktować jako "budownictwo towarzyszące osiedli mieszkaniowych", w tym nie wybudowano, zgodnie z planem realizacyjnym - projektowanego żłobka. Stwierdzono jedynie, że działki te, w niewielkiej części, zabudowane są dwoma pawilonami handlowymi, które nie są związane trwale z gruntem. Wojewoda wskazał, że Spółdzielnia Mieszkaniowa nie posiada prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu i nie zawierała żadnych umów dzierżawy na ww. działkach. W rezultacie zachodzi przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym organ odwoławczy uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 136 ust. 3 u.g.n. Dodał, że Starosta zgodnie z art. 140 ust. 4 u.g.n. zlecił rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenie operatu szacunkowego w przedmiocie ustalenia wartości rynkowej prawa własności części nieruchomości gruntowej (projektowanych działek nr [...] i nr [...]). Rzeczoznawca w operacie określiwszy rodzaj, obszar oraz okres badania rynku, do ostatecznej analizy porównawczej przyjął łącznie 12 transakcji nieruchomościami (umowy sprzedaży gruntów o ww. przeznaczeniu). Przyjął następujące atrybuty waloryzujące w przedmiotowej próbce nieruchomości oraz ich wagi procentowe: (1) położenie - 25 %, (2) powierzchnia - 15 %, (3) uzbrojenie terenu

15 %, (4) kształt działki) - 15 %, (5) sąsiedztwo i otoczenie - 15 % oraz (6) dostępność komunikacyjna - 15 %. W badanym zbiorze nieruchomości ustalono niżej wymienione parametry cen za 1 m : cena średnia [...] zł, cena maksymalna [...] zł i cena minimalna [...] zł. W opinii biegłego wartość projektowanych działek, według stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny (23.05.1977 r.) wynosiła [...] zł., a z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny - [...] zł. Zdaniem Wojewody kompleksowa analiza wyżej operatu nie wykazała błędów, uchybień czy nieścisłości. W rezultacie poddany kontroli operat może stanowić podstawę do określenia wysokości zwracanego przez wnioskodawcę odszkodowania. Operat ten spełnia też wymogi formalne określone w § 56 i § 57 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207 poz. 2109, ze zm.). Nie budzi też zastrzeżeń pod kątem spójności oraz zasad logicznego rozumowania. Podano, że w 1969 r., według wyceny biegłego, wartość działki nr [...] (obszar 4.02.50 ha) wraz z zabudowaniami i innymi częściami składowymi wynosiła [...] zł. Kwota odszkodowania, obliczona przez Starostę proporcjonalnie w stosunku do części nieruchomości stanowiących wartość projektowanych działek nr [...] i nr [...] o pow. 1 536 m2 wynosi [...] zł. Po zwaloryzowaniu, przy zastosowaniu wskaźnika wzrostu cen i usług konsumpcyjnych Prezesa GUS za okres od 1977 r. do września 2017 r., wynoszącego 4117,890567707 oraz denominacji, kwota ta wynosi [...] zł.

W związku z powyższym wnioskodawcy zobowiązani są, zgodnie z art. 140 u.g.n., do zwrotu kwoty [...]zł na rzecz Miasta P. , proporcjonalnie do swoich udziałów w przedmiotowej nieruchomości.

Reasumując zdaniem Wojewody organ I instancji prawidłowo ustalił kwotę zwrotu należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n. Prawidłowo też Starosta zatwierdził sporządzony przez geodetę uprawnionego podział działek nr [...] i nr [...] m.in. na działki nr [...] i nr [...] o łącznej pow. 0.1536 ha. Podział ten wynikał z potrzeby umożliwienia zwrotu byłym właścicielom tej części ww. działek, na których nie zrealizowano celu wywłaszczenia.

Wojewoda uznał też, że Starosta słusznie odmówił wnioskodawcom zwrotu działki nr [...], ark [...], o pow. 0.0329 ha i działki nr [...], gdyż ich teren stanowi jedność z urządzonym terenem osiedla, co potwierdzają przeprowadzone oględziny.

W konsekwencji zdaniem organu II instancji Starosta nie dopuścił się naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Miasto P. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzje Wojewody. W uzasadnieniu skargi przywołano argumentację z odwołania od decyzji organu I instancji. Dodano, że organ I i II instancji decyzję o zwrocie projektowanych działek [...] i [...] oparły na dowodach ex post, czyli wydanych po wywłaszczeniu nieruchomości. Wskazano, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego M. P., na który powołuje się Wojewoda, zatwierdzony został uchwałą Nr [...] Rady M. P. z dnia [...] grudnia 1994 r., zaś decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, którą przewidziana została budowa żłobka wydana została w dniu [...] października 1979 r. Szczegółowy cel wywłaszczenia mógł natomiast zostać wywiedziony, jedynie na podstawie dokumentacji lub okoliczności powstałych przed lub w trakcie procedury wywłaszczeniowej. Zdaniem skarżącego należało przyjąć, że celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, określonym w akcie notarialnym z dnia [...].05.1977 r. była realizacja inwestycji budowy G. T. [...]. Tym samym nie można mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Nie ustalono w jaki sposób przedmiotowy teren był zagospodarowany i wykorzystywany w związku z budową osiedla mieszkaniowego po wywłaszczeniu nieruchomości tj. po 1977 r., co miało wpływ na dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego w postępowaniu oraz błędne ustalenia w zakresie celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem Miasta P. późniejsza modyfikacja planu realizacyjnego dla terenu objętego niniejszym postępowaniem, zatwierdzonego decyzją z dnia [...] października 1979 r., nie ma znaczenia dla ustalenia celu wywłaszczenia oraz jego realizacji i w rezultacie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Skarżący podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia [...] września 2016 r., sygn. akt IISA/Po 99/16 rozpoznał sprawę ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2015 r. w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w P. na os [...], część działki nr [...] i/2, ark. [...], obręb Ż., projektowana działka nr [...] o powierzchni 2001 m2.

Na marginesie wskazano, że funkcjonują dwa różne od siebie projekty podziału, wykonane dla aktualnej działki [...], zlecone przez Starostę P. do różnych postępowaniach zwrotowych. Każdy z tych projektów dotyczy innej części tej działki, jednak powielony w nich został numer projektowanej działki [...].

Wyjaśniono, że projektowana część działki nr [...] położona jest w bezpośrednim sąsiedztwie terenu objętego niniejszym postępowaniem. Zatem stan prawny i faktyczny tych części działki jest bardzo podobny. WSA w Poznaniu w ww. postępowaniu (sygn. akt II SA/Po 99/16) uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2015 r., w przedmiocie zwrotu części działki nr [...] oraz uchylił poprzedzającą ją decyzję [...] [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. W toku postępowania Sąd ze względu na sporne stanowiska stron postępowania, postanowił w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego sprawdzić podstawowe, ogólnodostępne informacje dotyczące czasu realizacji osiedla [...] w P. i pierwotnego sposobu zagospodarowania terenu objętego postępowaniem zwrotowym. Sąd postanowił przeprowadzić na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) dowód z wydruku ze strony internetowej www.epoznan.pl , www.geoportal.gov.pl oraz strony internetowej www.osiedlemlodych.pl . Okazało się, że na działce nr [...] prawdopodobnie znajdowało się boisko do piłki nożnej oraz łamany budynek mieszkalny 5-kondygnacyjny. Zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej oświadczeniem z [...] czerwca 2016 r. potwierdził umiejscowienie na nieruchomości boiska do piłki nożnej jako infrastruktury osiedlowej. Z analizy dokumentacji geodezyjnej oraz fotograficznej znajdującej się w aktach niniejszej sprawy oraz w aktach ww. sprawy (sygn. akt IISA/Po 99/16) jednoznacznie wynika, że teren projektowanych działek nr [...] i [...] położony jest także w miejscu, gdzie prawdopodobnie znajdowało się boisko, co więcej o zagospodarowaniu tego terenu na cele rekreacyjne (sport osiedlowy) może świadczyć położenie w jego sąsiedztwie innych obiektów sportowych, które funkcjonują do dnia dzisiejszego.

Wobec powyższego zdaniem skarżącego brak jest podstaw do zwrotu przedmiotowych nieruchomości, a tym samym do przeprowadzenia podziału działek i do zwrotu waloryzowanego odszkodowania.

W odpowiedzi Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie sądowej w dniu 29 sierpnia 2018 r. pełnomocnik strony skarżącej oświadczył, że po wydaniu przez tut. Sąd wyroku w sprawie II SA/Po 99/16, Starosta P. nie wydał do tej pory żadnej decyzji. Pełnomocnik J. D. wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że w umowie wywłaszczającej nie został szczegółowo określony cel wywłaszczenia nieruchomości (jedynie budowa G. T. [...], natomiast w planie realizacyjnym uszczegółowiono przeznaczenie tej nieruchomości jako budowę żłobka i cel ten nigdy nie został zrealizowany. Obecnie na tym terenie jest zaniedbana zieleń, brak infrastruktury osiedlowej (parking, chodnik), częściowo na terenie tej działki znajdują się 2 nietrwale połączone z gruntem pawilony handlowe, które również nie realizują celu wywłaszczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem skargi Miasta P. jest decyzja Wojewody z dnia [...] stycznia 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję [...] [...] z dnia [...] listopada 2017 r., wydaną na podstawie na podstawie art, 96 ust. 1b, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 2 art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 141 ust. 2 i 4, art. 142 w związku z art. 217 ust. 2, art. 5 u.g.n. w związku z § 2 ust, 1, § 5-7, § 9, § 10 oraz § 14 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości, którą orzeczono o:

I. zwrocie na rzecz M. D. [...] części, p. J. D. [...] części, E. D. [...] części, J. D. [...] części, M. D. [...] części, nieruchomości położonej w P., obręb Ż., ark. [...], działek nr [...] i [...] projektowanych w wyniku projektu podziału działek nr [...] i [...], o pow. łącznej 0.1536 ha,

II. zobowiązywaniu osób wymienionych w pkt I decyzji do zwrotu na rzecz M. P. kwoty [...]zł (Maria D. - [...] zł, J. D. - [...] zł, E. D. - [...] zł, J. D. - [...] zł, M. D. - [...] zł),

III. odmowie zwrotu działki nr [...], obręb Ż., ark. [...], o pow. 0.0329 ha oraz [...] (jako projektowanych w wyniku projektu podziału działek nr [...] i [...]),

IV. zatwierdzeniu podziału nieruchomości - działki położonej w P., obręb Ż., ark. [...], działki nr [...] i [...], o powierzchni łącznej 0.1536 ha, zgodnie z mapą z projektem podziału, stanowiącą załącznik do niniejszej decyzji.

Podkreślenia na wstępie wymaga, że dopuszczalne było orzekanie o zwrocie nieruchomości, której wywłaszczenie nastąpiło w drodze zawarcia umowy sprzedaży na podstawie przepisów art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. nr 11, poz. 79), co wynika z art. 216 ust. 1 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 1911/13, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Przepis art. 136 ust. 1 u.g.n. stanowi, że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. przewiduje, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Natomiast jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.).

W realiach niniejszej sprawy w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości podlega ogólnym regułom postępowania administracyjnego. Z tego też względu postępowanie to winno być przeprowadzone z zachowaniem wszystkich reguł określonych w k.p.a., m.in. z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Organ, stojąc na straży praworządności, podejmuje bowiem wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli – i w tym zakresie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, tak aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością (art. 77 § 1 k.p.a.), a samo postępowanie administracyjne prowadzić tak, by wzbudzać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). W szczególności organ jest obowiązany do przeprowadzenia wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.), a stanowisko wyrażone w decyzji powinien uzasadnić (art. 107 § 3 k.p.a.) w sposób pozwalający na jednoznaczne stwierdzenie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności (faktycznych i prawnych) sprawy. Samo uzasadnienie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art. 11 k.p.a.), jak i umożliwiać sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia.

Bezspornie w niniejszej sprawie ustalono, że dawna działka nr [...], z ark. mapy 8 obręb Ż. o pow. 4,0250 ha, która sprzedana została Skarbowi Państwa aktem notarialnym z dnia [...] maja 1977 r. rep. nr [...], w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zgodnie z decyzją PRN m. P. z dnia [...] lipca 1972 r. Celem nabycia przez Skarb Państwa przedmiotowej działki była inwestycja związana z budową G. T. [...] (jak wynika z ww. decyzji). Organy I i II instancji w swych decyzjach zmierzając do sprecyzowania celu przejęcia (kupna) przedmiotowej nieruchomości wskazały, że, po decyzji realizacyjnej z 1972 r., zgodnie z planem realizacyjnym O. – G. T. [...] – Część Południowa [...] – jednostka mieszkaniowa "G", zatwierdzonym decyzją z dnia [...] października 1979 r., na terenie nieruchomości przewidziana była budowa żłobka (k. 73-76 akt adm. t. I). Następnie miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego m. P., zatwierdzony uchwałą Rady Miejskiej P. z dnia [...] grudnia 1994 r. nr [...] (Dz. Urz. Woj. P. . Nr [...], poz. 246 z 1999r.), zakładał, że teren ten oznaczony jest symbolem [...] – jako tereny zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej – wysokiej, rejon o przewadze funkcji osiedli mieszkaniowych wielorodzinnych, strefa pośrednia intensywnego zagospodarowania mieszkaniowego i produkcyjno-magazynowego. Wedle tego planu na obszarze istniejącego budownictwa wielorodzinnego podstawą wszelkich działań związanych z zagospodarowaniem terenu jest plan realizacyjny (projekt zagospodarowania terenu), według którego zrealizowano osiedle lub jego aktualizację.

Zważyć należy, że organy obu instancji swoje rozstrzygnięcia co do ustalenia i realizacji celu wywłaszczenia (tu: sprzedaży w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) oparły na zapisach wyżej opisanego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz planu realizacyjnego. Tymczasem, zarówno plan miejscowy oraz plan realizacyjny G. T. [...] – Część Południowa zostały przyjęte po dacie sprzedaży przedmiotowej nieruchomości równoważnej wywłaszczeniu. Plan realizacyjny zatwierdzono decyzją z 1979 r., a plan miejscowy dla tego terenu przyjęto w 1994 r.

Stanowisko organów orzekających, wynikające z wadliwej wykładni art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n., doprowadziło do ustalenia innego celu wywłaszczenia niż podany w umowie sprzedaży równorzędnej w skutkach wywłaszczeniu, a w rezultacie do błędnego stwierdzenia, że zwrócone działki nr [...] i [...] [...] się zbędne, gdyż ustalony cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Organy obu instancji błędnie skupiły się na ustaleniu przeznaczenia zwracanych działek ([...] i [...]) na dzień złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości tj. [...] czerwca 2000 r.

W ocenie Sądu powyższe jest wynikiem błędnego przyjęcia, że w stosunku do nieruchomości wywłaszczonych przed [...] września 2004 r. zrealizowanie celu wywłaszczenia należy badać na dzień złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, jak przyjął Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11 (Dz.U. z 2014 r., poz. 376; OTK-A 2014/3/31). Zgodnie z sentencją tego wyroku przepis art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 165 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten nie uprawnia do wniosku, że do stanów sprzed 22 września 2004 r. należy badać wyłącznie, czy w dniu złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na ruchomości tej istniał stan odpowiadający zrealizowaniu celu wywłaszczenia i utrzymywaniu się takiego stanu. W tym przypadku istotne jest czy cel wywłaszczenia został zrealizowany w dniu złożenia wniosku o zwrot, czyli w dniu 25 sierpnia 2004 r.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku tutejszego Sądu z dnia 1 września 2016 r. sygn. akt II SA/Po 99/16 (dostępny j.w.), w którym wskazano, że prawidłowe zrozumienie przepisu art. 137 ust. 1 u.g.n. wymaga sięgnięcia do treści uzasadnienia powyższego wyroku Trybunału, w którym ten wyraźnie zaznaczył, że stany faktyczne, powstałe lub zrealizowane w okresie formalnego obowiązywania norm dotychczasowego prawa, powinny podlegać co do zasady jego dalszej ocenie normatywnej (tzn. ocenie według "starych" reguł), chyba że prawodawca wskaże dostatecznie przekonywujące argumenty, które uzasadniają wprowadzenie wstecznego działania nowego prawa. Sięgając dalej do uzasadnienia, warto podkreślić, że Trybunał stwierdził, iż zakaz wstecznego działania prawa obowiązuje w szczególności wtedy, gdy oddziałuje ono w sposób niekorzystny na interesy określonych podmiotów, a zwłaszcza na prawa podmiotowe nabyte zgodnie z obowiązującymi dotychczas przepisami (por. wyrok TK z 13 kwietnia 1999 r. sygn. K 36/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 40). Zdaniem Trybunału, dopiero w wyjątkowych okolicznościach dopuszcza się pewne odstępstwa od zasady lex retro non agit, jeżeli przemawia za tym konieczność realizacji innej zasady konstytucyjnej, a jednocześnie realizacja jej nie jest możliwa bez dopuszczenia wstecznego działania prawa (por. orzeczenia TK: z 28 maja 1986 r., sygn. U 1/86, OTK w 1986 r., poz. 2; z 22 sierpnia 1990 r. sygn. K 7/90, OTK w 1990 r., poz. 5; z 18 października 1994 r. sygn. K 2/94, OTK z 1994 r., cz. II, poz. 36; wyroki TK: z 31 marca 1998 r. sygn. K 24/97; z 3 października 2001 r. sygn. K 27/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 209; z 10 października 2001 r. sygn. K 28/01).

W przywołanym wyroku z dnia 13 marca 2014 r. (sygn. akt P 38/11) Trybunał stwierdził, że ujawniła się dodatkowa wartość konstytucyjna, ze względu na którą realizacja celu publicznego powinna być chroniona, a mianowicie – statuowana w art. 165 ust. 1 Konstytucji samodzielność jednostek samorządu terytorialnego. W konkluzji uzasadnienia wyroku (punkt 6.1 i 6.2.) Trybunał jednoznacznie wskazał, że zgodnie z sentencją tego wyroku "nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Jeśli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, byli właściciele tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2003 r.". Trybunał nie stwierdził w takiej sytuacji naruszenia art. 2 Konstytucji ani konieczności ochrony zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 1 Konstytucji). Trybunał przypomniał, że odczytywanie przez organy stosujące prawo znaczenia przepisów nowych w taki sposób, że jeśli są pozbawione przez ustawodawcę przepisu intertemporalnego, to mogą mieć charakter retroaktywnym jest niedopuszczalne. Jeśli przepis prawa milczy o regulacji przejściowej, to wcale nie oznacza to, że regulacja ta będzie działała retroaktywnie. Brak w ustawie zmieniającej przepisów intertemporalnych nie oznacza zezwolenia dla prawodawcy na wsteczne działanie nowych przepisów. Zatem wyrażając tę myśl w sposób pozytywny należy wskazać, że jeśli prawodawca nie przesądza o wstecznym działaniu prawa, to przepisy te działają prospektywnie".

Tak też rozumie treść tego wyroku sam Trybunał Konstytucyjny, który w późniejszym wyroku z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt Kp 3/15 (OTK-A 2016/66; MP z 2016 r., poz. 794), wprost cytuje wyżej przywołane orzeczenie, wskazując m.in., że "skoro w chwili złożenia przez byłych właścicieli wniosku o zwrot nieruchomości cel został już na niej zrealizowany, wówczas nie ma podstaw do jej zwrotu, nawet jeżeli realizacja celu nastąpiła zdecydowanie później niż przed upływem 10 lat od dnia wywłaszczenia". Dalej Trybunał wyjaśniał, że we wcześniejszym wyroku Trybunał "nie odnalazł w treści art. 21 ust. 2 Konstytucji argumentów, które stanowiłyby przeciwwagę dla konieczności ochrony interesów publicznych właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, na których w chwili złożenia wniosku o zwrot, planowany cel wywłaszczenia już zrealizowano". Ponadto podzielił stanowisko pytającego sądu, że "nie jest zasadne przyznanie w tej sytuacji pierwszeństwa poprzednim właścicielom w odzyskaniu nieruchomości, na których został już zrealizowany cel publiczny (np. infrastruktura szkoły podstawowej)". Co więcej, stwierdził, że niewątpliwie korzystne dla byłych właścicieli uznanie ich roszczeń o zwrot – zdaniem Trybunału – "prowadzi nieraz do absurdalnych rozstrzygnięć", a jak wskazują cytowane orzeczenia, Trybunał przyjmował dotąd, że roszczenie byłego właściciela o zwrot wywłaszczonej nieruchomości musi ustąpić wobec interesu publicznego, nawet jeśli do jego realizacji doszło w sposób nieodpowiadający z góry założonemu celowi albo później wprowadzonemu standardowi (termin 10 lat na realizację celu publicznego został wprowadzony w 2004 r.).

W tym też kierunku poszło orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładowo w wyroku z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt I OSK 285/14 NSA oddalił skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji oddalającego skargę na decyzję w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej – nabytej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, powołując się w uzasadnieniu wyroku właśnie na wyrok TK z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11 w kontekście wykładni art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. oraz zakresu jego stosowania do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej przed 1 stycznia 1998 r. w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o zwrot, ale z przekroczeniem 10-letniego terminu określonego w tym przepisie. NSA, prezentując stanowisko, że zrealizowanie celu wywłaszczenia na takiej nieruchomości przed dniem złożenia wniosku o jej zwrot, niezależnie od tego, czy nastąpiło to po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia, nie uprawnia poprzedniego właściciela do skutecznego dochodzenia zwrotu takiej nieruchomości – wskazał stanowisko Trybunału stwierdzające, że art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomości zbędne uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed dniem 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed dniem 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 165 ust. 1 Konstytucji.

Reasumując tę część rozważań stwierdzić należy, że dla prawidłowego zastosowania art. 137 ust. 1 u.g.n. dla nieruchomości wywłaszczonych przed 27 maja 1990 r., istotne jest czy najpóźniej w dniu złożenia wniosku o zwrot, ale nie później niż przed 22 września 2004 r., został zrealizowany cel wywłaszczania. Nie jest zatem istotne to, czy do realizacji celu wywłaszczenia doszło w okresie 10 lat od daty wywłaszczenia, czy też z przekroczeniem terminów, o których mowa w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. Konsekwentnie zatem, nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono. W takiej sytuacji nie ma też znaczenia, że zagospodarowanie mogło mieć miejsce po upływie terminów wynikających z art. 137 u.g.n., ale nie ma możliwości zwrotu, ponieważ w istocie cel wywłaszczenia został zrealizowany. Nie da się pogodzić z zasadą stabilności porządku prawnego sytuacji zwrotu nieruchomości, gdy w istocie cel wywłaszczenia został w całości zrealizowany, ale z opóźnieniem w stosunku do terminów określonych w art. 137 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 2098/10, dostępny jw.). Późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości, czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości. Późniejsza zmiana wykorzystywania nieruchomości wywłaszczonej na inny cel, po zrealizowaniu na niej celu wywłaszczenia, nie ma znaczenia dla oceny dopuszczalności zwrotu tej nieruchomości. Z chwilą bowiem zrealizowania celu wywłaszczenia, wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami, dlatego prawo to – w zakresie jego wykonywania – poddane jest tylko takim ograniczeniom, jakim poddawane jest prawo własności przysługujące każdemu innemu podmiotowi (patrz: wyroki NSA z dnia 5 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 1584/13 oraz z dnia 18 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 454/07 – orzeczenia dostępne jw.). Innymi słowy, wykładnia art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. prowadzi do wniosku, że o ile cel wywłaszczenia został osiągnięty – niezależnie od czasu, w którym miało to miejsce, to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia (por. NSA w wyroku z dnia 6 maja 2010 r. sygn. akt I OSK 941/09, dostępny jw.).

Sąd orzekający w niniejszym składzie podtrzymuje prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że dla oceny zbędności nieruchomości lub jej części na cel wywłaszczenia – w ramach art. 137 u.g.n. – nie mają znaczenia rozstrzygnięcia administracyjne lub jakiekolwiek inne dokumenty określające sposób zagospodarowania nieruchomości wywłaszczonej, jeżeli zostały wydane po dniu, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 1 września 2016 r., II SA/Po 99/16, wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 1092/10 i wyrok NSA z dnia 17 maja 2010 r. sygn. akt I OSK 1025/09 – dostępne jw.). Jednak zarazem trzeba mieć na uwadze, że rozstrzygając, czy spełniona została przesłanka określona w art. 137 u.g.n., tzn. czy nieruchomość można uznać za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu [tu: umowie równoważnej w skutkach z wywłaszczeniem], rozważania te nie mogą być prowadzone w oderwaniu zarówno od celu i charakteru przedsięwzięcia, z powodu którego dokonano wywłaszczenia, jak również nie mogą nie uwzględniać rozwiązań prawnych dotyczących samej instytucji wywłaszczenia, jakie obowiązywały w okolicznościach każdej konkretnej sprawy. Co więcej, zmiany celu wywłaszczenia nie oznacza modyfikacja projektu zagospodarowania terenu polegająca na dostosowaniu jej do potrzeb inwestora, skoro osiedle mieszkaniowe jest swego rodzaju pewnym mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. Z tego względu nie można również – co do zasady – wykluczyć możliwości by na terenie osiedlowym, pierwotnie przeznaczonym pod zieleń lub mającym tzw. charakter rekreacyjny, w przyszłości powstał np. jakiś obiekt bardziej obecnie potrzebny jego mieszkańcom (por. NSA w wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 1186/15, dostępnym jw.).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organy orzekające wadliwie ustaliły cel wywłaszczenia (sprzedaży) przedmiotowej nieruchomości, a w konsekwencji błędnie przyjęły, że nie doszło do jego realizacji. Błędnie podjęto ustalenia w kierunku doprecyzowania celu sprzedaży działki nr [...] określonej w umowie z [...] maja 1977 r. jako budowa G. T. [...] na dzień złożenia wniosku o zwrot (19 czerwca 2000 r.) posiłkując się przyjętymi już po zawarciu rzeczonej umowy sprzedaży - planem realizacyjnym i miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.

Z umowy sprzedaży z dnia [...] maja 1977 r. działki nr [...] wynika, że zawarto ją celem realizacji decyzji PRN m. P. z dnia [...] lipca 1972 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji górnego tarasu [...]. Decyzja ta z kolei zatwierdza ów plan realizacyjny z warunkami wyszczególnionymi w załączniku do niniejszej decyzji. Wspomniany załącznik nie znalazł się jednak w aktach sprawy. Jednocześnie organy orzekające w swych decyzjach zmierzając do sprecyzowania celu przejęcia (kupna) przedmiotowej nieruchomości wskazały, że, po decyzji realizacyjnej z 1972 r., zgodnie z planem realizacyjnym O. – G. T. [...] – Część Południowa [...] – jednostka mieszkaniowa "G", zatwierdzonym decyzją z dnia [...] października 1979 r., na terenie nieruchomości przewidziana była budowa żłobka (k. 73-76 akt adm. t. I). Następnie miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego m. P., zatwierdzony uchwałą Rady Miejskiej P. z dnia [...] grudnia 1994 r. nr [...] (Dz. Urz. Woj. P. . Nr [...], poz. 246 z 1999r.), zakładał, że teren ten oznaczony jest symbolem [...] – jako tereny zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej – wysokiej, rejon o przewadze funkcji osiedli mieszkaniowych wielorodzinnych, strefa pośrednia intensywnego zagospodarowania mieszkaniowego i produkcyjno-magazynowego. Wedle tego planu na obszarze istniejącego budownictwa wielorodzinnego podstawą wszelkich działań związanych z zagospodarowaniem terenu jest plan realizacyjny (projekt zagospodarowania terenu), według którego zrealizowano osiedle lub jego aktualizację.

Powyższe ustalenia organów są o tyle chybione, że doprowadziły – przy błędnej wykładni przepisów art. 136 ust. 3 i art./ 137 ust. 1 i 2 u.g.n. – do błędnego przyjęcia, że części nieruchomości nr [...] i [...], które wedle zatwierdzonego podziału oznaczono nr [...] i [...], [...] się zbędne, bowiem nie doszło na ich obszarze do realizacji celu zawartej w 1977 r. umowy.

Cel wspomnianej umowy określony ogólnie jako budowa G. T. [...] winien zostać uszczegółowiony na podstawie planów i innej dostępnej dokumentacji (np. dostępnych decyzji realizacyjnych) datowanych sprzed daty zawarcia umowy.

Wspomnieć w tym miejscu należy, że zgromadzona w aktach sprawy decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z [...] października 1979 r. osiedla – G. T. [...] – Część Południowa [...] – jednostka mieszkaniowa "G" nie powinna była [...] podstawy ustalenia celu przejęcia przedmiotowej nieruchomości, to powołuje się ona na szczególny plan zagospodarowania przestrzennego G. T. [...], zatwierdzony uchwałą nr [...]/71 Prezydium Rady N. m. P. z dnia [...] marca 1971 r., który to – jako uchwalonego przed datą zawarcia umowy z 1977 r. – mógł pozwolić na odtworzenie przeznaczenia działki nr [...]. W szczególności zapisy tego plany mogłyby dać odpowiedź, jakie przewidywał on przeznaczenie przedmiotowego terenu i czy faktycznie – jak w decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego – na obszarze tym – przed datą sprzedaży działki nr [...] – planowano budowę żłobka.

Tymczasem organy I i II instancji stwierdziły, że w stosunku do działek nr [...] i [...] cel wywłaszczenia, który zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego zakładał lokalizację usług podstawowych (szkoła, przedszkole, żłobek), a zgodnie z planem realizacyjnym budowę żłobka, nie został zrealizowany. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności oględzin (kilkukrotnych) stwierdzono, że na działkach nr [...] i [...] nie powstała żadna infrastruktura, którą można by traktować "budownictwo towarzyszące osiedli mieszkaniowych", w tym nie wybudowano, zgodnie z planem realizacyjnym – projektowanego żłobka. Ustalono jedynie, że działki te, w niewielkiej części, zabudowane są dwoma pawilonami handlowymi, które nie są trwale związane z gruntem. Spółdzielnia Mieszkaniowa nie posiada prawa użytkowania wieczystego do tego terenu i nie zawierała umów dzierżawy co do tych działek.

Zdaniem Sądu ze względu na błędne rozumienie przepisu art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. organy orzekające skupiły działania procesowe w zakresie ustalenia stanu faktycznego i jego oceny prawnej na aktualnym, tj. zachodzącym również w dniu złożenia wniosku o zwrot (19 czerwca 2000 r.), stanie zagospodarowania części działki nr [...] i [...] objętej postępowaniem zwrotowym (dz. nr [...] i [...]), mylnie utożsamiając istnienie określonego [...] zagospodarowania, jako [...] miarodajnego dla oceny, czy cel wywłaszczania został zrealizowany. Innymi słowy, organy orzekające podjęły się jedynie ustalenia, czy na przedmiotowej części działki nr [...] (projektowane działki nr [...] i [...]) powstał żłobek, względnie jakakolwiek infrastruktura towarzysząca osiedlu mieszkaniowemu.

W tym zakresie postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z istotnym naruszeniem przepisów proceduralnych – art. 7 i art. 77 § 1, a także art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem Sądu, przy ogólnie określonym celu umowy sprzedaży z 1977 r. jako budowa G. T. [...], organy I i II instancji w sposób nieuprawniony (z naruszeniem art. 137 § 1 pkt 2 u.g.n.) zawężyły tzw. "cel wywłaszczenia", a w konsekwencji dokonały błędnej subsumcji [...] prawnego do [...] faktycznego sprawy.

Zgromadzone dowody prowadzą do ustalenia poszlak wskazujących na to, że po wywłaszczenia nieruchomości nr [...] doszło do jej zagospodarowania zgodnie z celem wywłaszczenia. Akta sprawy zawierają protokoły oględzin i dokumentację fotograficzną (k. 191) terenu, które wskazują, że na terenie projektowanych działek nr [...] i [...], poza wspomnianymi niezwiązanymi trwale z gruntem pawilonami handlowymi, istnieją – nasadzone drzewa, chodnik z płyt betonowych z trzepakiem i ławką oraz chodnik z płyt betonowych z ręczną pompą wodną i studnią. Ponadto z akt wynika, że pozostała część terenu działek stanowi pielęgnowany przez Spółdzielnię Mieszkaniową trawnik (zieleń urządzoną).

Zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazywał, że do takiego zagospodarowania części działek nr [...] i [...] mogło dojść w związku z budową osiedla [...] w latach 80-ych XX w. Z akt sprawy jasno wynika, że na terenie aktualnego trawnika i "ryneczku osiedlowego" powstał wraz z realizacją Osiedla [...] urządzony trawnik wraz z - odpowiednią do okresu budowy osiedla - infrastrukturą dla mieszkańców bloku mieszkalnego wielorodzinnego [...] [...] – trzepakami z ławką i dojściem w postaci chodnika betonowego oraz studnią z pompą wodną, również z doprowadzonym chodnikiem z płyt betonowych. Sprecyzowania wymaga jedynie data powstania powyższych urządzeń i infrastruktury oraz daty nasadzenia drzew i ich rodzaju, które rosną na projektowanych działkach nr [...] i [...], w sąsiedztwie (na tyłach) pawilonów handlowych.

Powyższe uwagi Sądu stanowią jedynie pewne wnioski formułowane prima facie na podstawie zebranego przez organy orzekające materiału dowodów. Służą one jedynie wykazaniu, że organy niewłaściwie dokonały oceny zgromadzonych dowodów i ustaliły stan faktyczny sprawy, skoro Sąd był w stanie w ramach analizy zgromadzonego materiału dowodowego ustalić stanowiące poszlaki, że wywłaszczony teren działek nr [...] i [...] został w pewnym czasie zagospodarowany na określone potrzeby osiedla mieszkaniowego, które co do zasady wpisują się w cel wywłaszczenia. Bliższe wyjaśnienie tych okoliczności, na które zdają się wskazywać przywołane materiały dowodowe i kategoryczne przesądzenie kwestii zagospodarowania nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia w okresie pomiędzy jej wywłaszczeniem a złożeniem wniosku o zwrot pozostaje jednak zadaniem organów administracji, które w pierwszej kolejności będzie musiało zostać wykonane w toku ponownego rozpatrywania sprawy, począwszy od etapu I instancji. Sąd nie ma bowiem kompetencji do zastępowania organów administracji w przeprowadzeniu postępowania dowodowego.

Wymaga też podkreślenia, że organ odwoławczy naruszając zasadę dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.) nie odniósł się do zarzutów Miasta P. dotyczących błędnie ustalonego przez organ I instancji celu wywłaszczenia na podstawie planu realizacyjnego z 1979 r. (jako budowy żłobka), przyjętego blisko dwa lata po wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości (1977 r.). Skarżący powołał się przy tym na stanowisko judykatury, wedle którego dokumenty i dowody określające sposób zagospodarowania nieruchomości, które zostały sporządzone po zawarciu umowy jej nabycia lub wydania decyzji o jej wywłaszczeniu, nie mogą być traktowane jako konkretyzujące cel nabycia lub wywłaszczenia dla potrzeb prowadzenia ocenie postępowania zwrotowego, skoro skuteczność tego nabycia lub wywłaszczenia była zależna od sformalizowanego określenia celu, nawet w sposób ogólnikowy, przed sporządzeniem aktu nabycia lub wywłaszczenia, a najpóźniej w samym akcie nabycia lub wywłaszczenia. Skarżący podkreślił w odwołaniu, skądinąd słusznie, że celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, określonym w akcie notarialnym z [...] maja 1977 r. była realizacja, w oparciu o plan realizacyjny, zatwierdzony decyzją PRN m. P. z [...] lipca 1972 r. inwestycji G. T. [...]. Szczegółowy cel wywłaszczenia mógł natomiast zostać wywiedziony jedynie na podstawie dokumentacji tudzież okoliczności tzw. okołowywłaszczeniowych tj. powstałych przed lub w trakcie procedury wywłaszczeniowej. Skarżący trafnie podkreślił, że utrwalony jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, zgodnie z którym budowa osiedla mieszkaniowego wiąże się nie tylko z budową domów mieszkalnych, ale także z budową obiektów towarzyszących, a niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania samego osiedla. Celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla w postaci budynków handlowych, usługowych oraz urządzeń oraz urządzeń towarzyszących, jak ciągi komunikacyjne, parkingi i inne urządzenia (np. zieleń). Osiedle mieszkaniowe obejmuje nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom. Skarżący dalej wskazał, że działki objęte przedmiotowym postępowaniem położone są w centralnych częściach osiedli [...] oraz [...], a ich przeznaczeniem w planach realizacyjnych było budownictwo towarzyszące powstałym osiedlom. W odwołaniu zaznaczono, że oględziny terenu wykazały, że jest na nim zlokalizowana infrastruktura osiedlowa tj. zieleń, parking, pawilony handlowe wraz z drogą wewnętrzną, plac utwardzony asfaltem.

Organ odwoławczy w żaden sposób w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniósł się do zarzutów M. P., w zasadzie powtarzając argumentację organu I instancji. Przede wszystkim zaś nie wyjaśnił, dlaczego podziela argumentację organu I instancji, co do odtworzenia celu wywłaszczenia na podstawie dokumentacji (planów – miejscowego i realizacyjnego) przyjętych po dacie zawarcia umowy o charakterze wywłaszczeniowym. Tym samym, w ocenie Sądu, organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 15 w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując, Sąd stwierdził, że trafne okazały się zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy przepisów postępowania, bowiem uchybiono przepisom art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a także art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. – i to w stopniu niewątpliwie mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Uchybienia procesowe w znacznym stopniu miały swoje źródło w błędnej wykładni prawa materialnego, tj. przepisów art. 136 i art. 137 ust. 1 u.g.n. W konsekwencji organy wadliwie ustaliły stan zagospodarowania nieruchomości w okresie pomiędzy wywłaszczeniem nieruchomości a zrealizowaniem aktualnej zabudowy na tym terenie. W szczególności organy zaniechały oceny zgromadzonego materiału dowodowego celem ustalenia, w jaki sposób przedmiotowy teren (aktualnie odpowiadający części działki nr [...] i [...], przewidzianej do wyodrębnienia jako działki [...] i [...]) był zagospodarowany i wykorzystywany w związku z budową osiedla [...] na [...] w P. w latach 80-ych XX w.

W związku z powyższym, z uwagi na rodzaj uchybień i zakres postępowania dotyczącego zwrotu przedmiotowej nieruchomości, Sąd – orzekając w granicach zaskarżenia (art. 134 § 1 p.p.s.a.) - uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję w punktach I, II i IV oraz w pkt III - tylko w części orzekającej o odmowie zwrotu działki nr [...]. Konsekwencją stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania przy rozstrzyganiu o zwrocie projektowanych do podziału działek nr [...], [...], jest konieczność podważenia zasadności podziału w przyjętym kształcie działek nr [...] i [...] między innymi na działki nr [...], [...] i [...]. Rozstrzygnięcia zawarte w kolejnych punktach decyzji organów obydwu instancji (pkt II-III), poza orzekaniem co do odmowy zwrotu działki nr [...], która to część sprawy nie była przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, były bowiem pochodne wobec podstawowego rozstrzygnięcia o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości (pkt I).

Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji uwzględnią rozważania i wytyczne zawarte w niniejszym uzasadnieniu wyroku – zwłaszcza dotyczące wykładni przepisu art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. oraz potrzeby przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia, jak został zagospodarowany teren części wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej przedmiot postępowania (części działek nr [...] o [...], projektowanych do wydzielenia jako działki nr [...], [...] i [...]). Dotyczy to nie tylko tej części działki, która mogła być zagospodarowana na cele zieleni urządzonej i infrastruktury osiedlowej, zgodne z programem szczegółowym zagospodarowania tego terenu w związku z intensywną zabudową mieszkaniową (osiedlową).

Punktem wyjścia dla organów powinien być materiał zgromadzony dotychczas, który wskazuje na kierunki, w których należy podążać, poszukując źródeł dowodów pomocnych dla odpowiedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Sąd pozostawia te kwestie inwencji i uznaniu organów administracyjnych oraz stron postępowania. W tym miejscu jednak można już z góry przesądzić, że nieuprawnione byłyby wszelkie tezy organów o braku źródeł dowodowych, a tym bardziej o braku zagospodarowania spornego terenu w okresie pomiędzy wywłaszczeniem nieruchomości a pobudowaniem pawilonów handlowych. Organy powinny przy tym ustalić, od kiedy przedmiotowy teren był zagospodarowany jako zieleń urządzona (trawnik i nasadzenia) z elementami infrastruktury osiedlowej (chodniki doprowadzające do trzepaka i studni z pompą). Pomocne w tym celu wydaje się być posiłkowanie wiedzą Spółdzielni Mieszkaniowej [...], względnie przeprowadzenie oględzin, które mogą pozwolić ustalić przybliżony okres realizacji wspomnianego sposobu zagospodarowania terenu (np. datę budowy studni wraz z pompą, posadowienia trzepaków z ławkami, wiek nasadzonych drzew).

Następnie organy poddadzą tak ustalony stan faktyczny odpowiedniej ocenie prawnej. W tym zakresie organy zwrócą szczególną uwagę na to, by w sprawie nie doszło do wydania "absurdalnych rozstrzygnięć", o których wspomniał Trybunał Konstytucyjny, np. do zwrotu "skrawków gruntu" znajdujących się na pograniczu terenów o różnym zagospodarowaniu zgodnym z potrzebami osiedla mieszkaniowego. Jeszcze raz należy podkreślić, że zmiany celu wywłaszczenia nie oznacza taka – nawet samoistna – modyfikacja zagospodarowania terenu, która polega na dostosowaniu go do potrzeb osiedla mieszkaniowego jako mikroorganizmu urbanizacyjnego, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. Należy powtórzyć, że sąd w niniejszej sprawie w całości przychyla się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku tutejszego sądu w sprawie II SA/Po 99/16, ponieważ dotyczy on terenu bezpośrednio sąsiadującego z terenem będącym przedmiotem niniejszego postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a. w punkcie II sentencji, uwzględniając wniosek strony skarżącej oraz wysokość uiszczonych kosztów sądowych.