Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 927/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron, asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2005 r. sprawy ze skargi E. G. i J. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzje tego organu z dnia [...] czerwca 2004 r.; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2004r. powołując się na art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku J. Z. i E. G. o wydanie decyzji stwierdzającej, że grunty o powierzchni 31,8930 ha położone na terenie miasta S., stanowiące część przejętego na cele reformy rolnej byłego majątku "S." o powierzchni 1745,95 ha, nie podpadały pod działanie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej:

- stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa Nr [...]z dnia [...] listopada 1959r. i utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] sierpnia 1958r. o przejęciu na cele reformy nieruchomości ziemskiej pn. "S." o obszarze 1745,95 ha, stanowiącej byłą własność K. Z., w części dotyczącej gruntów o powierzchni 0,5567 ha oznaczonych według aktualnego stanu ewidencji gruntów działką nr [...]

oraz

- odmówił stwierdzenia nieważności wyżej wymienionych orzeczeń w odniesieniu do pozostałej części wnioskowanych gruntów o powierzchni 31.3363 ha, wchodzących w skład przejętej na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej pn. "S." o ogólnym obszarze 1745,95 ha.

W uzasadnieniu decyzji wskazano co następuje: Orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1958r. wydanym na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10 poz. 51) oraz art. 9 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17 poz.71), Wojewódzki Zarząd Rolnictwa byłego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. orzekł o przejęciu na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej pn. "S." o ogólnym obszarze 1745,95 ha, w tym 7,80 ha różnych użytków położonych na terenie miasta Supraśl, stanowiącej byłą własność K. Z..

Po rozpatrzeniu odwołania K. Z. wnoszącego o uznanie, że wchodzące w skład majątku pn. "S." grunty o powierzchni 28 ha położone w granicach administracyjnych miasta S. nie podpadają pod działanie przepisów art. 2 ust.1 lit.e dekretu, Minister Rolnictwa orzeczeniem z dnia [...] listopada 1959r. utrzymał w mocy orzeczenie organu stopnia wojewódzkiego z dnia [...] sierpnia 1958r., jako zgodne z przepisami prawa. Organ odwoławczy uznał, że w dacie wejścia w życie dekretu sporne grunty o powierzchni 28 ha położone w obrębie miasta S. posiadały charakter rolny w związku z czym cała przedmiotowa nieruchomość ziemska "S." o obszarze 1745,95 ha podpadała pod działanie przepisów dekretu. Nadmieniono także, iż organ stopnia wojewódzkiego błędnie powołał w swym orzeczeniu przepis art. 9 ust.1 powołanej ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwa rolnego, bowiem przepis ten wobec przytoczonych okoliczności nie miał zastosowania w sprawie.

O stwierdzenie nieważności wyżej wymienionych orzeczeń, w części dotyczącej gruntów położonych w granicach miasta S., jako przejętych z naruszeniem przepisów art. 2 ust.1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wystąpili spadkobiercy K. Z.: J. Z. i E. G.. We wnioskach z dnia 17 i 21 października 2003r. podnieśli, że część gruntów majątku "S." położonych na terenie miasta S. nie podlegała działaniom przepisu dekretu z uwagi na ich miejski charakter.

Według skarżących na cele reformy rolnej przejęto 77,30 ha gruntów miejskich. Oni swoje roszczenia ograniczyli do 31,8930 ha wskazując aktualne numeracje działek, do terenów byłej fabryki włókienniczej o powierzchni 0,5507 oznaczonej jako działka [...], działki [...]wraz z pałacem i zabudowaniami klasztornymi, działki [...] zabudowanej tzn. B. oraz działki [...] przekazanej w użytkowanie wieczyste P.. Organ stwierdził, że pismem z dnia 6.01.2004 r. skarżący ograniczyli swoje roszczenie tylko do gruntów o powierzchni 31,8930 ha.

Oceniając całokształt zgromadzonego materiału dowodowego organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 2 ust.1 lit.e dekretu dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej zostały przeznaczone m.in. takie nieruchomości ziemskie, które stanowiły własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie ówczesnych województw: poznańskiego, pomorskiego i śląskiego - jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Majątek "S." został przejęty na cele reformy rolnej protokółem z dnia [...] października 1944r. W protokóle tym podano, że ogólny jego obszar wynosił 1500 ha, a w skład jego wchodziło: 63 ha gruntów ornych, 80 ha łąk, 20 ha pastwisk, 1300 ha lasów, 4 ha ogrodów, 4 ha pod podwórzami i zabudowaniami, 3 ha stawów, 30 ha - innych wód oraz 5 ha nieużytków, nie powołując jednak żadnych dokumentów pomiarowych na podstawie, których określono obszar nieruchomości i poszczególnych użytków gruntowych.

Przejęty majątek "S." został rozparcelowany w 1945r. W wyniku pomiaru i szacunku gruntów dokonanego dla potrzeb parcelacji ustalono, że ogólny obszar majątku "S." wynosi 1.745,95 ha. Z decyzji Powiatowego Urzędu Ziemskiego w B. z dnia [...] listopada 1945r. w sprawie zatwierdzenia klasyfikacji i szacunku rozparcelowanego majątku S. wynika, iż spod parcelacji wyłączono grunty leśne o łącznej powierzchni 1589,37 ha, przekazane Lasom Państwowym, natomiast pozostałe grunty o powierzchni 160,30 ha (za wyjątkiem gruntów o powierzchni 8,55 ha wykazanych jako stawy i plaża) rozdysponowano na rzecz: rolników indywidualnych, domów dziecka a następnie gminnej spółdzielni i szkoły rolniczej, szpitala garnizonowego oraz zarezerwowano na rzecz rozbudowy miasta.

Ze znajdującego się w aktach sprawy opisu mapy sporządzonej w 1892r., wynika, że majątek "S." posiadał dwie zasadnicze księgi hipoteczne oznaczone literą A i literą B. Księga oznaczona lit A obejmowała nieruchomość ziemską, a księga oznaczona literą B - tereny położone w S., w skład których w 1936/1937 roku, wchodziły: grunty orne, grunty pod zabudowaniami, ogrody, place, łąki, grunty pod zaroślami, wody, piaski, drogi, ulice i rowy.

Powołując się na sporządzone dwa odrębne opracowania geodezyjno - prawne organ stwierdził, że z opracowań tych wynika, że majątek "S." około 1922 r. został podzielony na cztery części A, B, C, D i każda z nich miała odrębną księgę wieczystą.

S. "B" obejmuje grunty położone w granicach miasta, sprzedawane sukcesywnie przez właściciela w latach 1926 - 1935, jako place. Grunty te jako działki uwidocznione są na mapie klasyfikacyjnej S. "B" z 1937 r.

Zdaniem organu orzekającego fakt, że część gruntów przedmiotowego majątku posiadała wyodrębnioną księgę wieczystą i była położona w granicach administracyjnych miasta nie oznacza, że nie była to nieruchomość o charakterze rolnym, gdyż o charakterze rolnym nieruchomości głównie stanowi to, że na takie cele może być wykorzystana, nawet jeśli przejściowo grunty nie są uprawiane rolniczo. Położone w granicach administracyjnych miasta S. grunty o powierzchni 77,8789 ha, o zwrot części których ubiegają się spadkobiercy K. Z., miały charakter rolniczy i na takie cele zostały przeznaczone.

W ocenie organu wyjątek stanowią grunty o powierzchni 0,5567 ha (oznaczone aktualnie jako działka nr [...]), na których usytuowana była dawna fabryka włókiennicza. Bez wątpienia tereny byłej fabryki włókienniczej nie mogły być zaliczone do przemysłu rolnego, co oznacza, że nie podpadały pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa wnieśli spadkobiercy K. Z.: J. Z. i E. G. a także Burmistrz S..

W uzasadnieniu wniosku J. Z. i E. G. podnieśli, że przy rozpoznawaniu sprawy nastąpiło naruszenie normy przepisu art. 2 ust.1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, co jest rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 107 § 3 kpa.

Wnioskujący o ponowne rozpoznanie sprawy podnoszą, że przedstawili szereg dowodów wskazujących, iż nieruchomości o powierzchni 31,8930 ha położone na terenie miasta nie podpadały pod działanie dekretu. Zarzucają, że uzasadnienie decyzji nie spełnia żadnego z wymogów zawartych w art. 107 § 3 kpa. Nie zawiera faktów, na których organ się oparł uznając je za udowodnione, dowodów które uznał za wiarygodne, przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. W decyzji zdaniem skarżących nie podważano granic terenów miejskich, na których to terenach znajdowały się dochodzone nieruchomości. Nie uwzględniono również definicji nieruchomości ziemskiej, o której mowa w wyroku NSA z dnia 11 maja 2001 r. wydanego uprzednio w tej sprawie, według której za nieruchomości ziemskie należy uważać nieruchomości, położone poza obrębem miast. Nadto wskazują, że areał objęty w "KwB" sukcesywnie zmniejszał się, gdyż właściciel sprzedawał parcele miejskie stosownie do istniejącego zapotrzebowania. Sprzedaż według nich odbywała się zgodnie z prawem. Nieruchomości posiadały zatwierdzony przez władze miasta S. plan podziału, a parcelacja majątku na część A i B nastąpiła w 1892 roku z myślą o rozbudowie miasta.

We wniosku potwierdzili, że ograniczają swoje roszczenia tylko do powierzchni 31.8930 ha.

Odnosząc się do tej części rozstrzygnięcia, w której organ stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa Nr [...]z dnia [...] listopada 1959 roku i utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] sierpnia 1958 r. w stosunku do gruntów o powierzchni 0,5567 ha, oznaczonych według aktualnego stanu ewidencji gruntów jako działka nr [...] - tzw. teren "pofabryczny", J. Z. i E. G. podnieśli, że w dacie przejęcia teren "pofabryczny" stanowił działkę nr 1045 o powierzchni 7480 m2. Podział geodezyjny tej działki, nastąpił w latach osiemdziesiątych na trzy działki o numerach [...], [...], [...]. Obecnie organ rozstrzygający uznał, że teren "pofabryczny" to jedynie działka [...] o powierzchni 0,5567m2 zaś pozostałe dwie działki to nieruchomość rolna, nie wskazując jednak kiedy, dlaczego i w jakim trybie działki uzyskały status rolnych.

Burmistrz S. zarzucał naruszenie art. 156 § 2 kpa poprzez przyjęcie, że decyzja Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1959 r. i utrzymane nią w mocy orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. o przejęcie na cele reformy nieruchomości ziemskiej nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych.

W uzasadnieniu zarzutu podniesiono, że działka [...] o pow. 0,5567 ha, pozostaje w użytkowaniu wieczystym do dnia 5.12.2089 r. na podstawie umowy z dnia 21.01.2000 r. Jest to zdaniem gminy negatywna przesłanka do stwierdzenia nieważności decyzji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2005 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2004 r., utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał dotychczasowe argumenty, że grunty położone w granicach administracyjnych miasta S. stanowiły nieruchomości o charakterze rolnym. Zdaniem organu nie samo położenie nieruchomości stanowi o jej charakterze, ale głównie to, że jest lub może być wykorzystana na cele wytwórczości rolnej nawet, jeśli przejściowo grunty te nie są uprawiane rolniczo.

Ponadto organ wskazał, że na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przejęciu - dla potrzeb szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej - podlegały również zabudowania mieszkalne, z reguły położone w parku, stanowiące tzw. ośrodek majątku będący siedzibą jego właściciela.

Wyjątek natomiast stanowią grunty, na których usytuowana była dawna fabryka włókiennicza. Zgodnie z ustalenia poczynionymi przez organ fabryka ta była usytuowana na gruntach o powierzchni 0,5567 ha, oznaczonych aktualnie jako działka o nr [...]. Zdaniem organu bezspornie tereny byłej fabryki włókienniczej nie mogły być zaliczone do przemysłu rolnego, a to oznacza, że nie podpadały pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną wyżej decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2005r. wnieśli J. Z. i E. G., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2004r. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie normy przepisu art. 2 ust. 1 lit.e dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, co jest rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, a nadto naruszenie art. 107 § 1 i 3 kpa.

W uzasadnieniu skargi podnieśli, że przedmiotem sprawy jest ustalenie czy sporna część nieruchomości o powierzchni 31.89930 ha gruntów miejskich, 7480 m2 gruntu po fabryce sukna oraz położony w granicach administracyjnych miasta S. dom mieszkalny K. Z. oraz część południowo-wschodnia budynku poklasztornego, przejęte na cele reformy rolnej wraz z resztą majątku rodziny Z., była również "nieruchomością ziemską " w rozumieniu art. 2 ust. 1 cyt. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skarżący wskazali, że wydając decyzje organ oparł się na wykonanej na jego zlecenie "Dokumentacji Geodezyjno Prawnej byłego majątku S." z dnia [...].05.2002 roku. Zdaniem skarżących dokumentacja ta została sporządzona na błędnych założeniach i błędnej analizie dokumentów z okresu przejmowania majątku na cele reformy rolnej i po przejęciu, natomiast całkowicie pominięto okres do czasu przejęcia majątku na cele reformy rolnej oraz dokumenty, których istnienie wielokrotnie skarżący sygnalizowali.

Skarżący powtórzyli zarzut podniesiony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, którym kwestionowali prawidłowość ustalenia wielkości terenu "pofabrycznego".

Odnośnie Pałacu i części budynku poklasztornego podkreślili, iż obiekt ten, dawna część monastyru prawosławnego jeszcze w XIX wieku, został przez Synod Prawosławny sprzedany Rodzinie Z. w 1883 roku. Od tej daty był to dom mieszkalny rodziny Z., natomiast w budynku poklasztornym wynajmowano mieszkania pracownikom fabryki sukna. Według skarżących obiekt ten nie był funkcjonalnie związany z nieruchomością rolną S.. Skarżący zarzucają zaskarżonym decyzjom brak ustosunkowania się, a nawet brak wzmianki o istniejącym dokumencie - Zaświadczeniu Izby Skarbowej w B. z marca 1939 roku, z treści, którego wynika, że od obiektu tego płacony był podatek od nieruchomości a nie podatek rolny.

Skarżący podnoszą także, że w aktach sprawy znajduje się szereg dokumentów, z których ich zdaniem niezbicie wynika, iż grunty położone w granicach miasta S. - opisane w księdze wieczystej lit. B - miały charakter miejski. Wskazują tu na sporządzony przez rządowego geodetę B. plan parcelacji nieruchomości "S. Litera B" i wydzielonej z niego "S. C" i "S. D", na podstawie którego do roku 1939 K. Z. dokonywał zbycia poszczególnych placów na terenie S.. Ponadto na zachowane repertoria notariusza B. U., z treści których wynika, iż K. Z. sprzedawał place nie działki czy też działki rolne. Przytaczają również wyrok Sądu Grodzkiego w B. w sprawie [...] z dnia [...] sierpnia 1950 roku, którym to wyrokiem wprowadzono K. Z. w posiadanie działek położonych na terenie S.. Sąd, jako podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia, podał art. l i 15 dekretu z dnia 8 marca 1946 rok o majątkach opuszczonych. Z faktu tego skarżący wnoszą, że sporne nieruchomości nie były nieruchomościami ziemskimi, poddanymi mocą dekretu o reformie rolnej przejęciu na rzecz Skarbu Państwa.

Dodatkowo fakt oddania - w 1945 roku - działek położonych na terenie miasta w zarząd byłego Tymczasowego Zarządu Państwowego na Województwo B. a następnie - od września 1946 roku - w zarząd Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w B., świadczy zdaniem skarżących, iż sporne grunty nie miał charakteru rolnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym umożliwiającym wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji lub jej części dotkniętej jedną z wad wyliczonych wyczerpująco w art. 156 § 1 kpa.

W toku tego postępowania organ nadzoru bada jedynie czy nie zachodzi jedna z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa i nie rozstrzyga żadnej innej kwestii. W przedmiotowej sprawie kontroli organu podlegało orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1959 r. utrzymujące w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] sierpnia 1958 r. orzekające o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej "S." o ogólnym obszarze 1 745,95 ha stanowiącej własność K. Z..

W podstawie prawnej tego orzeczenia organ powołał § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (DZ.U. 45.10.51). Zgodnie z tym przepisem na wniosek strony ubiegającej się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu organ administracji mógł orzec o tym, czy nieruchomość podpada pod działanie tego przepisu. Oznaczało to, że organ mógł orzec zarówno o podpadaniu pod działanie dekretu jak i o wyłączeniu spod jego działania z uwagi na charakter nieruchomości, czy też jej gospodarcze przeznaczenie.

Kwestionowanym orzeczeniem organ orzekł, że nieruchomość ziemska "S." o ogólnej powierzchni 1745,95 ha, w tym wchodzące w jej skład grunty położone na terenie miasta z uwagi na ich charakter rolniczy podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Z treści orzeczenia nie wynika by zapadło na wniosek zainteresowanej strony.

Skarżący zarzucają, że orzeczenie powyższe w części jest dotknięte wadą nieważności rażącego naruszenia prawa tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, gdyż przejęto na cele reformy rolnej grunty miejskie położone w granicach administracyjnych miasta, które nie stanowiły nieruchomości ziemskiej. We wnioskach z dnia 17 i 21.10.2003 r. domagali się wydania decyzji stwierdzającej przejęcie z naruszeniem prawa nieruchomości położonych w granicach administracyjnych miasta S. to jest - gruntów stanowiących kilkadziesiąt działek o powierzchni 31.8930 ha, a nadto:

- działki pofabrycznej nr ew. [...]o pow. 0.5567 ha,

- działki nr ew. [...] wraz z zabudowaniami tj. pałacem i budynkami

poklasztornymi,

- działki nr ew. [...] wraz z budynkiem tzw. "B.",

- działki nr ew. [...] - obecnie pozostającej w użytkowaniu wieczystym

P..

W kolejnym piśmie z dnia 14 stycznia 2004 r. działający w imieniu skarżących pełnomocnik zawarł stwierdzenie o ograniczeniu żądań strony do gruntów o powierzchni 31.8930 ha. Pismo to jest niejasne. Na jego podstawie bez zażądania wyjaśnień nie można było przyjąć, że skarżący ograniczyli wniosek tylko do gruntów (kilkudziesięciu działek) o powierzchni łącznej 31.8930 ha. Tymczasem organ w decyzji rozstrzygnął tylko co do tych gruntów, przyjmując nadto bez żadnego uzasadnienia, że działka nr ew. [...] - teren pofabryczny mieści się w powierzchni 31.8930 ha.

Podniesione w skardze zarzuty wskazują, wbrew stanowisku organu, że skarżący podtrzymują żądanie zawarte we wniosku z dnia 24.10.2003 r. Oznaczałoby to, że działki nr ew. [...], [...], [...] pozostały poza rozstrzygnięciem i że organ nie orzekł o całości ich żądania. Skarga nie zarzuca wprost, że organ nie orzekł o całości żądania skarżących, ale uchybienie polegające co najmniej na nie wyjaśnieniu żądania strony Sąd podnosi z urzędu. Zasadą bowiem jest, że granice postępowania nieważnościowego zakreśla wniosek strony. Odnosząc się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że nie można odmówić racji skarżącym, o ile zarzucają naruszenie art. 107 § 3 kpa.

Uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie przez to, że nie wyjaśnia podjętego rozstrzygnięcia. Zawiera ogólne stwierdzenia bez analizy zebranego materiału dowodowego. Uznając, że teren pofabryczny stanowi działkę nr [...] o pow. 0,5589 ha organ nie wyjaśnił, na czym to ustalenie oparł zwłaszcza, że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący wskazywali na dowody, z których wynikało, że teren ten miał powierzchnię większą. Powoływali się na pismo z dnia [...] sierpnia 1958 r. [...], które to pismo zawiera stwierdzenie, że nieruchomość pofabryczna położona w S. przy ul. [...] przekazana im na podstawie protokołu z dnia [...].06.1946 r. stanowiła budynki wraz z placem o powierzchni 7480 m-. Również według opracowania geodezyjno-prawnego z czerwca 2002 r. tereny byłej fabryki zostały oznaczone przez biegłego jako Kompleks V, a jego powierzchnię określono na 0,9354 ha. Wypisy z rejestru gruntów dla tego kompleksu według opisu zawartości tomu II opracowania miały znajdować się na k. 56 - 58. W aktach przekazanych sądowi jest ich brak. Organ nie odniósł się do tych dowodów, a nawet nie zasygnalizował w uzasadnieniu decyzji ich istnienia. Wprawdzie skarżący we wnioskach określili teren pofabryczny jako działkę [...] o pow. 0,5567 ha, ale organ miał obowiązek zweryfikować to żądanie w oparciu o zebrane dowody. Niezależnie od powyższego kwestią istotną w sprawie jest rozumienie pojęcia "nieruchomość ziemska", użytego w dekrecie z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ani dekret, ani akty wykonawcze do niego, nie definiują tego pojęcia. W orzecznictwie sądowym odwoływano się głównie do uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19.09.1990 r. TKW 3/89 OTK 1990/1/26. Trybunał stanął wówczas na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Działki wydzielone przed 1 września 1939 r. przez właściciela na potrzeby budownictwa mieszkaniowego z obszaru nieruchomości ziemskiej poprzez przedstawienie projektu parcelacji i zatwierdzenie tego projektu, w dniu wejścia w życie dekretu, stanowiły według Trybunału odrębny od nieruchomości ziemskich przedmiot własności nie podlegający przejęciu przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Z dniem wejścia w życie Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, z dnia 6 kwietnia 1997 r. zgodnie z art. 239 § 3 tj. Konstytucji uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia wykładni ustaw utraciły moc powszechnie obowiązującą. Nie oznacza to jednak, że nie można odwoływać się do tych uchwał dokonując wykładni. Sąd w obecnym składzie podziela stanowisko Trybunału. Stanowisko to nie jest też kwestionowane przez organ.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji organ sięgnął do uchwały Trybunału interpretując pojęcie "nieruchomość ziemska" i nie może to być ocenione jako błąd. Zawartego w skardze stanowiska skarżących, że dokonując wykładni tego pojęcia zawartego w dekrecie należy przyjąć definicję nieruchomości ziemskiej zawartą w przepisach wykonawczych o stosowaniu Rozporządzenia Tymczasowego Rady Ministrów normującego przenoszenie własności nieruchomości ziemskich z dnia 1.09.1919 r. (M.P. Nr 206 z dnia 13.09.1919 r.) nie można podzielić. Definicja tam zamieszczona określająca, że za nieruchomości ziemskie należy uznać nieruchomości, położone poza obrębem miasta odnosi się ściśle do Rozporządzenia Tymczasowego Rady Ministrów z dnia 1.09.1919 r. (Dz. U. nr 37, poz. 428), co wynika z jej brzmienia. Nie może mieć zastosowania do dekretu i z tego względu, że dekret nie odsyła do przepisów z 1919 r. i został wydany wiele lat później w zupełnie innych warunkach. Strona skarżąca za istotny przyjmuje fakt, że sporne nieruchomości były położone w granicach administracyjnych miasta S. przez co jej zdaniem stanowiły nieruchomości o charakterze miejskim, a nie ziemskim.

Z samego faktu położenia nieruchomości w granicach miasta nie można wyciągać wniosku o ich miejskim charakterze. Akty prawne z okresu międzywojennego tj. ustawa z dnia 26 września 1922 r. (Dz. U. R.P. 89, poz. 812) oraz ustawa z dnia 29 kwietnia 1925 r. (Dz. U. R.P. Nr 5, poz. 346) o rozbudowie miast wyraźnie stanowią o nieruchomościach ziemskich położonych w obrębie miast. Do tych nieruchomości miały zastosowanie przepisy o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. z 1920 r. Nr 70, poz. 462), jak również przepisy Rozporządzenia Tymczasowego Rady Ministrów o przenoszeniu własności nieruchomości ziemskich z dn. 1.09.1919 r., jeżeli ich ogólny obszar przekraczał 23 ha. Ustawy przewidywały swobodę w dobrowolnym obrocie ziemią i dobrowolną parcelację gruntów w obrębie miast, przy czym parcelacja nie mogła naruszać planów regulacyjnych. Stąd konieczne było zezwolenie na parcelacyjny podział nieruchomości. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lutego 1936 r. (Dz. U. R. P. z 1936 r. Nr 10, poz. 107) uchyliło ustawę z dnia 29 kwietnia 1925 r. o rozbudowie miast. W art. 20 wprowadziło nową regulację prawną w odniesieniu do nieruchomości ziemskich położonych w granicach administracyjnych miast. Według tego przepisu do nieruchomości ziemskich w obrębie miast nie stosuje się Rozporządzenia Tymczasowego Rady Ministrów z dnia 1.09.1919 r. o przenoszeniu własności nieruchomości ziemskich, a podział takich nieruchomości może nastąpić tylko na podstawie planu podziałowego zatwierdzonego przez zarząd miejski.

Według art. 2 ust. 2 dekretu o reformie rolnej stan prawny nieruchomości ziemskich podlega ocenie na dzień 1 września 1939 r. Skarżący w toku postępowania administracyjnego i w skardze do Sądu podnoszą, że część majątku ziemskiego "S." oznaczona jako S. B położona w granicach miasta była objęta zatwierdzonym planem parcelacji na działki budowlane, który to plan został sporządzony w 1922 r. przez geodetę B. i według tego planu właściciel dokonywał zbycia działek i placów. Obrót gruntami (sprzedaż, darowizna) pomiędzy 1922 , a 1935 rokiem potwierdzają zapisy w repertorium notariusza B. U. oraz zachowane akty notarialne, które jak twierdzą skarżący odwołują się do planu B.. Plan majątku S. B wykonany w latach 1936/37 - dla celów klasyfikacji gruntów do wymiaru podatku gruntowego uwidacznia granice działek. Skarżący mają rację twierdząc, że organ rozpoznający sprawę miał obowiązek rozważyć całość zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym wskazywane przez nich dowody. Ograniczył się natomiast do stwierdzenia, że brak jest dowodów, że sporne nieruchomości były objęte planem parcelacji na działki budowlane, zatwierdzonym przez właściwy organ, bez analizy zebranych dowodów.

Wobec tego, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja tego organu zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego tj. art. 7, 77, 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, dlatego decyzje te nie mogły się ostać w obrocie prawnym.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ustalić zakres żądań skarżących z uwagi na pismo ich pełnomocnika z dnia 14.01.2004 r., zająć stanowisko, czy kwestionowane orzeczenie zostało wydane na wniosek strony zainteresowanej, czy też z urzędu i czy nie doszło w tym zakresie do naruszenia prawa, a następnie po rozważeniu wszystkich dowodów zebranych w sprawie, w tym okoliczności podnoszonych przez skarżących zająć stanowisko, czy sporne nieruchomości utraciły charakter ziemski przed 1.09.1939 r. i czy w związku z tym nie podlegały przejęciu przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Należy też mieć na względzie, że sprawa niniejsza była już przedmiotem rozpoznania przez NSA w sprawie IV SA 1771/00.

Ocena prawna i wskazania zawarte w wyroku z dnia 11 maja 2001 r. wiążą organy i sąd. Sąd wskazał wówczas na potrzebę ustalenia ewentualnego związku funkcjonalnego pomiędzy spornymi nieruchomościami, a pozostałą częścią majątku użytkowaną rolniczo. Chodzi tu niewątpliwie o zespół pałacowo - parkowy, zabudowania poklasztorne i tzw. B..

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 02.153.1270) - orzekł jak w sentencji.