Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 177/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15, art. 18, art. 121
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 47, art. 42, art. 43
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 16 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2012 r. sprawy ze skargi L.W. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...], II. stwierdza, że postanowienia wymienione w punkcie I wyroku nie podlegają wykonaniu, III. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego L.W. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, IV. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – na rzecz adwokat E.G. – Ł. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2005r., nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, powołując się na przepis art. 48 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2003r. nr 207 poz. 2016 ze zm.) nakazał L.W. wykonanie rozbiórki nadbudowanej części budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...], z uwagi na wykonanie jej bez wymaganego pozwolenia na budowę. Nadto organ zobowiązał stronę do uporządkowania terenu działki po wykonaniu robót oraz niezwłocznego zawiadomienia go o wykonaniu obowiązku nałożonego w decyzji. Decyzja została doręczona L.W. dnia 13 lipca 2005 r.

W dniu [...] lutego 2006 r. organ sporządził upomnienie znak [...] wzywając stronę do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji nr [...]. Następnie w dniu [...] października 2011 r. organ przeprowadził kontrolę, na podstawie której ustalił, że inwestor nie wykonał obowiązku nałożonego decyzją.

W dniu [...] października 2011 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wystawił tytuł wykonawczy nr [...] dotyczący obowiązku nałożonego decyzją administracyjną z dnia [...] lipca 2005r. W tej samej dacie organ wydał również postanowienie nr [...], którym nałożył na L.W. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 10.000,00 zł z powodu uchylania się od wykonywania obowiązku określonego w tytule wykonawczym z oraz obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej w wysokości 68 zł.

Jednocześnie organ wezwał zobowiązanego do wpłacenia grzywny w celu przymuszenia i opłaty egzekucyjnej w terminie czternastu dni od daty doręczenia postanowienia a także do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym.

W uzasadnieniu postanowienia o nałożeniu grzywny organ wyjaśnił, że wysokość grzywny w celu przymuszenia została naliczona na podstawie przepisów art. 121 § 2 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.), zgodnie z którymi w sytuacji, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego, grzywna w celu przymuszenia jest jednorazowa, a jej wysokość nie może przekraczać kwoty 10.000,00 zł za każdy obowiązek. Organ uzasadnił wysokość nałożonej na zobowiązanego grzywny długim okresem uchylania się od obowiązku wynikającego z decyzji administracyjnej oraz zakresem obowiązku wynikającego tytułu wykonawczego.

W dniu 26 października 2011r. do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego wpłynęło zażalenie L.W. na postanowienie nr [...] z dnia [...] października 2011r., w którym zakwestionował wysokość nałożonej grzywny wskazując na to, że przekracza ona jego możliwości zarobkowe.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie nr [...] Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2011r. w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.

W jego uzasadnieniu wskazał, że decyzja nr [...] Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2005r. jest ostateczna i podlega wykonaniu. Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Istota postępowania egzekucyjnego skupia się bowiem tylko wokół samej wykonalności prawomocnego orzeczenia, bez jakiegokolwiek wkraczania w weryfikację merytorycznego załatwienia sprawy.

Odnosząc się do nałożonej sankcji organ stwierdził, że wobec nie wykonania przez stronę ciążącego na niej obowiązku administracyjnego, nałożonego decyzją nr [...] PINB z dnia [...] lipca 2005r., zasadnym było wszczęcie postępowania egzekucyjnego i zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci nałożenia grzywny w celu przymuszenia. Podkreślił, że zastosowany środek egzekucyjny zmierza do realizacji nakazu, stanowi wypełnienie zasady prawnego obowiązku prowadzenia egzekucji administracyjnej unormowanej w art. 6 u.p.e.a. Biorąc pod uwagę cel postępowania uznał, że kwota 10.000,00 zł winna skutecznie przymusić zobowiązanego do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji organu nadzoru budowlanego.

Organ odwoławczy wskazał również, że wysokość jednorazowo nałożonej grzywny stanowi środek egzekucyjny, którego celem jest przede wszystkim doprowadzenie do wykonania obowiązku pośrednio, poprzez dolegliwość tego środka, który ma skłonić do wykonania określonego obowiązku niepieniężnego.

Wskazał, że stosownie do przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny winien stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Dążąc do wykonania przez skarżącego egzekwowanego obowiązku organ egzekucyjny miał w kontrolowanej sprawie do wyboru dwa środki egzekucyjne. Zdaniem organu środek egzekucyjny w postaci wykonania zastępczego jest bardziej uciążliwy, pociąga bowiem za sobą bardziej dolegliwe dla zobowiązanej skutki natury finansowej.

Dodatkowo organ poinformował zobowiązanego, że w razie wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym, nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny w celu przymuszenia podlegają umorzeniu, a postanowienie w tej kwestii wydaje organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego.

W skardze na postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012r. do L.W. zakwestionował zasadność nałożonego na niego obowiązku rozbiórki, wskazując jednocześnie na błędy postępowania poprzedzającego wydanie decyzji administracyjnej. Stwierdził jednocześnie, że w stwierdzonych okolicznościach, nałożenie na niego kary finansowej pogorszy jego i tak już trudną sytuację finansową.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie swoje stanowisko w sprawie.

Z akt administracyjnych wynika także, że w tej samej dacie, w której wniesiono zażalenie na postanowienie w przedmiocie grzywny, do organu wpłynęło pismo zobowiązanego, w którym zgłosił on zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wnosząc o umorzenie nałożonego obowiązku w całości i kwestionując obowiązek stwierdzony w decyzji. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] uznał zgłoszone przez L.W. zarzuty za niezasadne. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011r., nr [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił postanowienie z dnia [...] listopada 2011r. w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów, w tym wypadku postanowienia, zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tej sprawie przedmiot oceny stanowi stosowanie przepisów regulujących tryb postępowania egzekucyjnego w administracji, a w szczególności środków egzekucyjnych (grzywna w celu przymuszenia) zmierzających do przymuszenia do spełnienia przez skarżących obowiązku o charakterze niepieniężnym. Tryb stosowania środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym w postaci grzywny w celu przymuszenia (art. 1a pkt 12 lit. b tiret pierwsze u.p.e.a.) uregulował ustawodawca w przepisach działu III, rozdziału 2 art. 119-126 u.p.e.a.

Należy przy tym zastrzec, że niedopuszczalne jest zgłaszanie w zażaleniu na powyższe postanowienie okoliczności wskazanych w art. 33 ustawy egzekucyjnej, ponieważ zażalenie takie byłoby w istocie zarzutem (tak M. Mincer-Jaśkowska: Glosa do postanowienia NSA Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z 28 grudnia 1990 r. SA/Wr 1180/90 - OSP 1992, nr 4, poz. 92, także P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2006, s. 381). Wynika to z tej racji, że zobowiązanemu służą odrębne środki prawne: prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34 u.p.e.a) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny (art. 122 § 3 u.p.e.a). Oznacza to, że w sytuacji gdy zobowiązany skorzysta z przyznanego mu uprawnienia do równoległego zgłoszenia zarzutów wobec postępowania egzekucyjnego oraz złożenia zażalenia na postanowienie o zastosowaniu grzywny w celu przymuszenia, te środki zaskarżenia podlegają odrębnemu rozpoznaniu.

Mając na uwadze powyższe argumenty należy wskazać, że przedmiot kontroli sądu administracyjnego w niniejszym postępowaniu stanowiła jedynie zgodność z przepisami prawa postępowania w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia, jako zastosowanego przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym. Natomiast postępowanie w przedmiocie zarzutów nie jest objęte kognicją sądu w granicach niniejszej sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.) i w takim też zakresie bezprzedmiotowe jest odnoszenie się do zastrzeżeń podnoszonych w skardze a kierowanych przeciw dopuszczalności egzekucji, a tym bardziej przeciw obowiązkowi stwierdzonemu w decyzji, będącej podstawą wystawienia tytułu egzekucyjnego. Natomiast niezwiązanie sądu administracyjnego wnioskami i zarzutami skargi sprawia, że bez względu na okoliczności podniesione w skardze kontrolą objęto całość postępowania przymuszającego.

Jeśli chodzi o to postępowanie zgodnie z przepisem art. 119 u.p.e.a., grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Grzywnę nakłada się również, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Wysokość grzywny w celu przymuszenia, w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku uregulował ustawodawca w art. 121 u.p.e.a. Zgodnie z art. 122 u.p.e.a., grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny, które powinno zawierać:

1) wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych,

2) wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie, będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub wyższej kwocie, a w przypadku obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego lub z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, będzie orzeczone wykonanie zastępcze.

Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Wskazany w tym przepisie nakaz skierowany do organu należy rozumieć w ten sposób, że w piśmie skierowanym bezpośrednio do osoby, na której spoczywa obowiązek podlegający egzekucji administracyjnej, obowiązek ten ma zostać określony w taki sposób, aby wezwany mógł zastosować się do upomnienia. Stąd tak istotne skutki rodzi prawidłowość doręczenia upomnienia

Przepis § 3 art. 27 u.p.e.a., skorelowany z art. 15 § 1 tej ustawy zawiera wymaganie, by do tytułu wykonawczego organ egzekucyjny przedstawił dowód doręczenia upomnienia (w przedmiotowej sprawie upomnienie jest wymagane, bowiem przepisy szczególne go nie wyłączają). Z powołanych przepisów wynika zatem, że warunkiem wszczęcia egzekucji administracyjnej jest skuteczne doręczenie zobowiązanemu upomnienia wzywającego do dobrowolnego wykonania ciążącego na nim obowiązku. Dlatego też organ egzekucyjny przy wystawianiu tytułu wykonawczego i wdrożeniu postępowania przymuszającego ma obowiązek badania z urzędu przesłanek, wymienionych w art. 15 § 1 u.p.e.a., pozwalających na wszczęcie i prowadzenie egzekucji, w tym skontrolować prawidłowość doręczenia upomnienia w sprawie.

Ponieważ ustawodawca nie określił w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji sposobu dokonywania doręczeń pism to, zgodnie z art. 18 tej ustawy w tym zakresie mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Z treści akt administracyjnych nie wynika jednoznacznie, czy i kiedy upomnienie zostało skarżącemu doręczone. Na przesyłce dołączonej do upomnienia znajduje się adnotacja o następującej treści "Pani S.L. odmówiła odbioru listu z powodu, iż męża L.W. nie ma w domu". Po słowach "odmówiła odbioru" znajduje się, sporządzony innym długopisem dopisek "w dniu 05.10.2006 r.". Przed tym dowodem doręczenia w aktach administracyjnych znajdują się trzy inne wysłane w innych datach na ten sam adres, z załączonymi pustymi kopertami, na których w polu "potwierdzenie odbioru" znajduje się sygnatura (znak) podany na upomnieniu [...] (k. 16 akt administracyjnych 4002/25/05). Wobec kilku przesyłek doręczenia upomnienia powstają istotne wątpliwości, które z nich jest dowodem jego doręczenia. Treść decyzji organu tej kwestii nie wyjaśnia.

Organ pierwszej instancji nie wskazał w treści decyzji, które z tych doręczeń uznał za skuteczne doręczenie upomnienia, podając jedynie, że skarżący odmówił przyjęcia upomnienia. Organ drugiej instancji powołał się na przesyłkę opatrzoną stemplem z datą [...] kwietnia 2006 r. (nadaną 29 marca 2006 r.) i adnotacją "adresat odmówił przyjęcia" (nie jest to dowód doręczenia bezpośrednio załączony do upomnienia"). To jednak doręczenie jest wadliwe, gdyż na tej przesyłce znajdują się również dwie adnotacje sporządzona innymi charakterami i kolorami pisma o dwukrotnym awizowaniu przesyłki 30 marca 2006r. i 7 kwietnia 2006r. oraz 6 kwietnia 2006r.

Odnosząc się do kwestii prawidłowości takiego doręczenia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ stwierdził, że jest ono skuteczne w rozumieniu art. 47 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej k.p.a.). Na tej podstawie organ przyjął, że pismo to zostało doręczone poprzez odmowę przyjęcia przesyłki przez adresata, choć w tytule wykonawczym nie wskazano konkretnej daty, a w postanowieniu nie ma mowy o dacie doręczenia (odmowy przyjęcia lecz dacie stempla pocztowego).

Majac powyższe na uwadze należy wskazać, że zgodnie z brzmieniem przepisu art. 47 § 1 k.p.a. jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma przesłanego mu przez pocztę lub inny organ albo w inny sposób, pismo zwraca się nadawcy z adnotacją o odmowie jego przyjęcia i datą odmowy. Pismo wraz z adnotacją włącza się do akt sprawy. W przypadkach, o których mowa w § 1, uznaje się, że pismo doręczone zostało w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata (§ 2 art. 47 k.p.a.).

Z treści wskazanych przepisów wynika jednoznacznie, że ich zastosowanie dotyczy wyłącznie sytuacji, w której adresat odmawia przyjęcia pisma przesłanego mu przez pocztę lub inny organ albo w inny sposób. Nie jest zatem dopuszczalne stosowanie tego przepisu w odniesieniu do osób odbierających pismo, które nie są zarazem adresatami tego pisma, w tym wymienionych w art. 43 k.p.a., czyli dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcy domu. Pogląd taki prezentuje również doktryna i orzecznictwo (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2009, s. 317; wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r., I SA/Wa 1684/08, LEX nr 569592). W przedmiotowym przypadku wobec nie podjęcia się przez dorosłego domownika odbioru pisma za pokwitowaniem (art. 43 k.p.a.), zastosowanie miał jedynie tryb tzw. doręczenia zastępczego z art. 44 k.p.a., który nie został w sprawie zrealizowany.

Z opisanych względów tylko odmowa przyjęcia przesyłki przez adresata mogła zostać uznana za doręczenie skuteczne. Jednak wobec wielości doręczeń i sprzecznościach w informacji zawartych na dowodzie doręczenia uznanym przez organ drugiej instancji rysują się kontrowersje co do dopuszczalności zastosowania konsekwencji wynikających z trybu przewidzianego w art. 47 k.p.a. Dla przyjęcia wskazanego nim skutku konieczny jest bowiem brak jakichkolwiek wątpliwości, co do osoby i woli adresata. Tymczasem przesyłka, którą organ uznaje za skutecznie doręczoną w rozumieniu art. 47 § 2 k.p.a., zawiera również informacje o jej awizowaniu. Tryb tzw. doręczenia zastępczego jest jednak uruchamiany w przypadku niemożności doręczenia podstawowego przewidzianego w sposób przewidziany art. 42 lub 43 k.p.a. Jeśli zaś adresat jest obecny i wyraźnie odmawia przyjęcia przesyłki trybu nie stosuje się trybu doręczenia zastępczego.

Nadto wobec skuteczności tego doręczenia powstaje wątpliwość, czy jest ono dowodem nadania upomnienia, skoro do tego dokumentu dołączony jest dowód nadania przesyłki w późniejszej dacie. W odniesieniu do konkurujących dowodów doręczeń powstaje generalna wątpliwość, czy dotyczą one doręczenia upomnienia, bowiem, poza ostatnią dołączane są one do kart nie oznaczonych i nie opisanych Nie znajduje także uzasadnienia wielokrotne przesyłanie tego samego upomnienia. Bez wyjaśnienia tych wątpliwości i podania ich w uzasadnieniu wydanych postanowień (art. 107 § 4 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) nie jest możliwe przesądzenie skuteczności doręczenia upomnienia warunkującego dalsze etapy procedury egzekucyjnej. Jest to bowiem wada tamująca egzekucję (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2005 r., III SA/Wa 613/05, ZNSA 2006/1/122).

Już z tej przyczyny należało wyeliminować z obrotu zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie wydane przez organ pierwszej instancji w celu usunięcia stanu naruszenia prawa. Jednakże uchybiają one również kolejnemu przepisowi proceduralnemu. Należy bowiem wskazać, że przedmiotem egzekucji jest nakaz wykonania rozbiórki części budynku mieszkalnego. Zgodnie zaś z przepisami szczególnymi to jest § 4 i 5 art. 121 u.p.e.a., jeżeli egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego, grzywna w celu przymuszenia jest jednorazowa. Wysokość grzywny, o której mowa w § 4, stanowi, w przypadku obowiązku przymusowej rozbiórki budynku lub jego części, iloczyn powierzchni zabudowy budynku lub jego części, objętego nakazem przymusowej rozbiórki, i 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów do obliczania premii gwarancyjnej dla posiadaczy oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych.

Tymczasem organ zastosował, zresztą w maksymalnej wysokości grzywnę o której mowa w § 1 art. 121 u.p.e.a. Przyjmuje się jednak, że przepis ten ma zastosowanie tylko do przypadku nakazu rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, innego niż budynek, a wynikającego z decyzji wydanej w celu doprowadzenia robót do stanu zgodnego z prawem (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 13 września 1999 r., IV SA 1663/98, LEX nr 48190 oraz wyroku NSA w Warszawie z dnia 17 grudnia 2002 r., IV SA 122/01, ONSA 2004, nr 2, poz. 50). Tymczasem w przedmiotowej sprawie egzekwowany jest obowiązek rozbiórki nadbudowanej części budynku mieszkalnego, orzeczony na podstawie art. 48 Prawa budowlanego. Uzasadnia to naliczenie grzywny w sposób szczególny, uregulowany w przepisie § 5 art. 121 u.p.e.a. (zob. Z. Leoński [w:] R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2005, teza 3 do art. 121). W takiej sytuacji wysokość grzywny jest zależna od powierzchni części budynku objętej nakazem przymusowej rozbiórki. Ustaleń potrzebnych do jej obliczenia organy nie poczyniły.

Trafne jest natomiast stanowisko organu II instancji co do kwestii, że do niego należy wybór rozwiązania prawnego w sprawie dotyczącej wykonania obowiązku usunięcia skutków samowoli budowlanej to jest grzywny w celu przymuszenia albo wykonania zastępczego. Ustawa nie przesądza bowiem pierwszeństwa któregokolwiek z tych środków (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 września 2010 r., II OSK 1453/09, LEX nr 746553).

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i 135 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie jej poprzedzające. O wstrzymaniu wykonalności uchylonych postanowień orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O poniesionych kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 i 209 p.p.s.a. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z skarżącemu z urzędu przyznano na podstawie art. 250 p.p.s.a.

W ponowionym postępowaniu konieczne będzie w pierwszym rzędzie zrealizowanie wymogów związanych z przesłankami i wszczęciem postępowania przymuszającego czyli wykazanie prawidłowego doręczenia skarżącemu upomnienia oraz, w razie wydania postanowienia o nałożeniu grzywny uwzględnienie wskazań dotyczących naliczenia i uzasadnienia wysokości nałożonej grzywny w oparciu o przepis § 5 art. 121 u.p.e.a.