Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2233/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 154
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: par. 5 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2001 nr 106 poz 1154
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.

SENTENCJA

Dnia 20 marca 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Leszek Kamiński Sędzia del. WSA Małgorzata Miron Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Wielgosz po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 161/11 w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich 1.oddala skargę kasacyjną. 2.odstępuje od zasądzania od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] listopada 1999 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącej przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w Działdowie. Wniosek A.K. był rozpatrywany na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). W decyzji organ powołał się na opinię Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 21 stycznia 1998 r., zgodnie z którą obóz w Działdowie został utworzony w końcu 1939 r. jako obóz dla internowanych, ujętych w akcji skierowanej przeciw inteligencji, wokół której mógł się koncentrować ruch oporu. Osoby te były więźniami gestapo, były rozstrzeliwane na miejscu lub wysyłane do obozów koncentracyjnych poprzez obóz w Działdowie. W drugiej połowie 1940 r. obóz został podporządkowany policji bezpieczeństwa w Królewcu i nadal pełnił rolę obozu przejściowego, następnie obóz został przekształcony w obóz pracy wychowawczej. Równolegle na obszarze obozowym wyznaczano punkt zbiorczy dla osób przesiedlanych, w którym osadzenie miało zazwyczaj charakter krótkotrwały, a osoby tam osadzone nie pozostawały w dyspozycji władz bezpieczeństwa Rzeszy. Organ ustalił, że skarżąca przebywała w obozie przeznaczonym dla osób wysiedlonych i nie pozostawała w dyspozycji władz bezpieczeństwa, w związku z czym nie spełniła przesłanek do przyznania jej uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ustawy o kombatantach. Decyzja ta nie została zaskarżona i stała się decyzją ostateczną.

Decyzją z dnia [...] września 2005 r., po rozpoznaniu ponownego wniosku skarżącej o przyznanie jej uprawnień kombatanckich w związku z pobytem w obozie karnym w Działdowie w okresie od lutego 1941 r. do kwietnia 1941 r. oraz wykonywaniem pracy przymusowej w okresie od listopada 1942 r. do lutego 1945 r. w gospodarstwie rolnym należącym do Adama Skierskiego wcielonego do armii niemieckiej, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzję własną z dnia [...] listopada 1999 r. i przyznał wnioskodawczyni uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim od lutego 1941 r. do kwietnia 1941 r. Powołując się na przepis art. 107 § 4 k.p.a. organ orzekający odstąpił od sporządzenia uzasadnienia decyzji.

Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdził nieważność decyzji własnej z dnia [...] września 2005 r. Organ uznał, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w związku z czym konieczne było stwierdzenie jej nieważności. Decyzja powyższa została wydana na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a., a więc w trybie nadzwyczajnym. Zgodnie z przepisem art. 154 k.p.a. organ orzekający może wzruszyć decyzję ostateczną, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, jednakże wykluczona jest ocena prawidłowości zastosowania przepisów przy wydawaniu decyzji ostatecznej oraz ponowna ocena stanu faktycznego. W niniejszej zaś sprawie stosując tryb nadzwyczajny organ w istocie rozpoznał wniosek strony pod względem merytorycznym. Powołanie się przez stronę na jej słuszny interes nie mogło prowadzić do obchodzenia prawa polegającego na przyznaniu zainteresowanej uprawnień kombatanckich, w sytuacji gdy brak było ku temu podstaw prawnych. Uprawnienia kombatanckie w trybie art. 154 k.p.a. zostały przyznane na podstawie tych samych dokumentów, na podstawie których organ wydał wcześniejszą decyzję o odmowie przyznania tych uprawnień.

Kolejną decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z [...] marca 2010 r. stwierdzając, że przy wydawaniu decyzji przyznającej stronie uprawnienia kombatanckie doszło do rażącego naruszenia prawa. Organ wyjaśnił, że sprawa przyznania stronie uprawnień kombatanckich zostanie rozpatrzona w odrębnym postępowaniu, gdyż po stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] września 2005 r. do rozpoznania pozostał wniosek złożony w 2005 r. o przyznanie skarżącej uprawnień kombatanckich. Organ zakwalifikował wniosek do rozpoznania w trybie art. 154 k.p.a. podnosząc, że strona nie wskazała aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne czy prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej i odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] listopada 1999 r. Stwierdził, że w trybie art.154 k.p.a. decyzja ostateczna może zostać wzruszona jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, a nie można uznać za słuszny interes strony jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną. Organ ustalił, że rodzina skarżącej przebywała obozie przesiedleńczym i nie spełnia wymogów do uzyskania uprawnień kombatanckich.

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, rozpoznając sprawę ponownie w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2010 r. odmawiająca zmiany decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Organ stwierdził, że w sprawie najważniejsza jest kwestia istnienia lub nieistnienia interesu społecznego lub słusznego interesu strony, które mogłyby uzasadniać uchylenie decyzji ostatecznej. Wyjaśnił, że w przejściowym obozie policji bezpieczeństwa i SD w Działdowie nie umieszczano osób wysiedlonych, dla których utworzono w części oddzielonej od obozu policji bezpieczeństwa, obóz przejściowy dla osób wysiedlanych. Nie jest więc możliwe aby wysiedlona rodzina została umieszczona w obozie policji bezpieczeństwa. Zatem okoliczności sprawy nie pozwalają na przyjęcie poglądu, aby interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiały za uchyleniem decyzji ostatecznej z dnia [...] listopada 1999 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A.K. wniosła o przyznanie jej uprawnień kombatanckich i zaliczenie jej w poczet osób represjonowanych.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Oddalając skargę wymienionym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji wskazał, że wobec niewskazania we wniosku z 2005 r. przez stronę istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję, brak było podstaw do zastosowania trybu wznowienia postępowania. Złożone przez stronę dwa pisma zawierające oświadczenia świadków z dnia 16 maja 2010 r. zawierają informację o przebywaniu skarżącej w obozie w Działdowie w okresie od lutego 1941 r. do kwietnia 1941 r. i potwierdzają fakt znany organowi i nie kwestionowany. Sąd uznał, że brak było również podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej odmawiającej przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. Sąd podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie dowodowe polegało na skorzystaniu przez organ orzekający z informacji zawartych w piśmie Instytutu Pamięci Narodowej, dotyczących charakteru obozu w Działdowie, ze szczególnym uwzględnieniem informacji dotyczących obozu przejściowego dla osób wysiedlonych. Informacje zawarte w tym piśmie potwierdziły informacje wynikające z opinii z dnia 21 stycznia 1998 r. Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, które stanowiły podstawę do ustalenia, że pobyt wnioskodawczyni w obozie w Działdowie w okresie od lutego 1941 r. do kwietnia 1941 r. nie był pobytem w obozie w rozumieniu przepisu art. 4 ust.1 pkt 1 lit. b/ ustawy o kombatantach. Ponadto Sąd wskazał, że słuszny interes strony nie może prowadzić do obchodzenia przepisów prawa, tj. przepisu art. 4 ust.1 pkt 1 lit. b/ ustawy o kombatantach. Przyznanie stronie wnioskowanych uprawnień, w sytuacji gdy nie spełnia ona ustawowych warunków do ich przyznania, stanowiłoby naruszenie cytowanego przepisu. Zaś przesłanką zmiany decyzji w trybie art. 154 k.p.a. nie jest jakikolwiek interes strony, ale "słuszny interes strony". Nie może być uznany za słuszny, taki interes strony, który prowadziłby do naruszenia przepisów prawa. Zdaniem Sądu dla możliwości wzruszenia decyzji ostatecznej odmawiającej skarżącej przyznania uprawnień kombatanckich nie ma znaczenia fakt przyznania jej przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie "statusu więźnia obozów pracy wychowawczej, osoby represjonowanej i prześladowanej z przyczyn rasowych przez III Rzeszę", ponieważ uprawnienia przyznawane przez Fundację przyznawane są na podstawie innych przepisów niż te, które miały zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A.K., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów procesowych, tj. art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 154 § 1 k.p.a. poprzez stwierdzenie braku słusznego interesu skarżącej do zmiany decyzji oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 75, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie uzasadnienia organu opartego o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącej tj. nie mającą wiążącego charakteru opinię Instytutu Pamięci Narodowej, a w konsekwencji nieprzychylenie się do stanowiska skarżącej wskazującej na przebywanie w obozie hitlerowskim w Działdowie, poparte zgromadzonymi w sprawie dowodami w postaci zaświadczenia Towarzystwa Opieki nad Byłym Obozem Karnym w Działdowie Ośrodek Badań Historycznych z dnia 26 lipca 1993 r. oraz oświadczeniami świadków. W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 ust 1 pkt 1 lit. b/ ustawy o kombatantach przez przyjęcie, że pobyt skarżącej w obozie w Działdowie w okresie od lutego 1941 r. do kwietnia 1941 r. nie byt pobytem w obozie w rozumieniu powołanego przepisu ustawy, pomimo, że miejsce to jest wymienione w § 5 pkt 1 lit. b/ rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zaskarżone w sprawie decyzje zapadły na podstawie art. 154 k.p.a., a więc w trybie postępowania nadzwyczajnego o zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej. Wniosek skarżącej o przyznanie jej uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie znajdującym się w Działdowie został bowiem załatwiony ostateczną, negatywną decyzją z dnia [...] listopada 1999 r. W trybie postępowania prowadzonego na podstawie art. 154 k.p.a. organ nie mógł weryfikować treści tej ostatniej decyzji, lecz powinien był ustalić wyłącznie to, czy w sprawie zaistniały podstawy do jej zmiany lub uchylenia wymienione w art. 154 § 1 k.p.a., to jest czy decyzja ta ma charakter wskazany tym przepisem i czy za jej uchyleniem lub zmianą przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie przyjął, iż na podstawie art. 154 k.p.a. niemożliwe było uchylenie lub zmiana decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich skarżącej, gdyż prowadziłoby to do naruszenia obowiązującego przepisu prawa. Naruszenia takiego nie można byłoby uznać ani za zgodne z interesem społecznym, ani że przemawia za tym subiektywny, uzasadniony interes skarżącej. Decyzja o przyznaniu uprawnień kombatanckich ma bowiem charakter związany i mogła być wydana tylko wówczas, gdyby organ stwierdził istnienie przesłanek z przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 1999 r. nie stwierdzono zaś, by skarżąca spełniła wymogi określone tym przepisem, to jest by przebywała z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych lub rasowych w miejscu odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osądzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Obóz w Działdowie jest wprawdzie wymieniony w § 5 pkt 1b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.), lecz w toku postępowania wyjaśniono, że obóz ten składał się z dwóch części a skarżąca przebywała w części określonej jako obóz przejściowy przeznaczony dla osób wysiedlonych do Generalnego Gubernatorstwa, w której osadzeni nie podlegali władzom bezpieczeństwa III Rzeszy. Decyzja odmawiająca przyznanie skarżącej uprawnień kombatanckich nie była decyzją uznaniową, przy wydaniu której organ dysponował "luzem decyzyjnym", i którą mógłby zmienić lub uchylić na podstawie art. 154 k.p.a.

Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej należy więc uznać za nieuzasadnione. W szczególności skarga ta nie wykazała żadnego naruszenia przepisów art. 75, 77 i 80 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. przez oddalenie skargi, mimo niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nierozważenia treści zebranego w sprawie materiału. Dlatego skarga ta podlega oddaleniu na mocy art. 184 p.p.s.a. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Sąd odstąpił od obciążania skarżącej kosztami postępowania kasacyjnego, biorąc pod uwagę rodzaj prowadzonego postępowania i szczególne cechy osobowe skarżącej.