Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 793/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 76
journal: Dz.U. 2016 poz 645
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek – Ciszewska, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2017 r. sprawy ze skargi V. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

V. A. (dalej "skarżący") został zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. i w dniu 9 października 2015r. rozpoczął kurs spawania.

Decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r., [...], orzeczono o obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 2.807,86 zł. i kosztów badań lekarskich w wysokości 65 zł., w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

W odwołaniu skarżący podniósł, że: "w dniu 23 listopada 2015 r. został zatrzymany na polecenie Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G. przez funkcjonariuszy KWP w K.; w dniu 25 listopada 2015 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego w G. (...) został osadzony w Areszcie Śledczym w B. na okres trzech miesięcy, tj. do 22.02.2016 r. (później przedłużono mu pobyt w Areszcie do 30.07.2016 r.), co spowodowało, że nie z jego winy nie mógł ukończyć szkolenia w okresie od 23 do 30 listopada 2016 r.; z uwagi na powyższe okoliczności wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji PUP w G." (cytat).

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej w skrócie "k.p.a.") w związku z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 w związku z art. 41 ust. 6 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity Dz.U. z 2015 r. poz. 149 z późn. zm., dalej w skrócie: "ustawa"), Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. Analizując akta sprawy ustalono, że skarżący: w dniu 12.08.2010 r. został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. jako osoba bezrobotna; został prawidłowo pouczony o prawach i obowiązkach bezrobotnego, a w szczególności o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach określonych w art. 76 ustawy, w tym kosztów szkolenia w przypadku jego przerwania z własnej winy; został także poinformowany, że prawa i obowiązki bezrobotnego określa ustawa (por. oświadczenie w Karcie Rejestracyjnej Bezrobotnego, informacja o prawach i obowiązkach osób bezrobotnych, zawartych w ustawie z dnia 26.08.2010 r., oświadczenie z dnia 12.08.2010 r., skierowanie na szkolenie z dnia 9.10.2015 r. W dniu 06.10.2015 r. skarżący został skierowany na szkolenie "Spawanie spoin pachwinowych blach i rur metalowych MAG 135/IS + spawanie spoin czołowych blach metalowych MAG 135/IS w gr. amt. 3.1", organizowane i przeprowadzane przez A w G. przy ul. [...] w G., w dniach 9 października do 30 listopada 2015 r., oraz zobowiązał się uczęszczać regularnie na zajęcia, realizować program szkolenia i powiadomić Urząd Pracy o przeszkodach w odbywaniu szkolenia, a także zwrócić koszty szkolenia w przypadku nie ukończenia go z własnej winy, co wynika ze skierowania na szkolenie z dnia 9.10.2015 r. Skarżący dniu 09.10.2015 r. rozpoczął to szkolenie, jednak, jak wynika z listy obecności na kursie, nie uczestniczył w zajęciach od dnia 23.11.2015 r., bowiem w tym dniu został zatrzymany przez funkcjonariuszy Policji i osadzony w Areszcie, na okres do 30.07.2016 r., w związku z czym został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do stypendium od dnia 23.11.2015 r. Zdaniem organu odwoławczego, art. 76 ust. 1 ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do jego zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia. Zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 4 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6 lub w przypadku gdy skierowanie na szkolenie nastąpiło na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę skierowaną na szkolenie. Natomiast art. 41 ust. 6 ustawy stanowi, że osoba, która z własnej winy nie ukończyła szkolenia, jest obowiązana do zwrotu kosztów szkolenia z wyjątkiem przypadku, gdy przyczyną nieukończenia szkolenia było podjęcie zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 pkt 12 ustawy, koszt szkolenia oznacza:

a) uprzednio uzgodnioną należność przysługującą instytucji szkoleniowej,

b) koszt ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków w przypadku osób nieposiadających prawa do stypendium oraz osób posiadających prawo do stypendium, o którym mowa w art. 41 ust. 3b,

c) koszty przejazdu, a w przypadku gdy szkolenie odbywa się w miejscowości innej niż miejsce zamieszkania, także koszty zakwaterowania i wyżywienia,

d) koszty badań lekarskich i psychologicznych wymaganych w przepisach odrębnych,

e) koszty egzaminów umożliwiających uzyskanie świadectw, dyplomów, zaświadczeń, określonych uprawnień zawodowych lub tytułów zawodowych oraz koszty uzyskania licencji niezbędnych do wykonywania danego zawodu.

Przed wydaniem decyzji organ I instancji, nie wiedząc o osadzeniu skarżącego w Areszcie Śledczym, wezwał go do złożenia wyjaśnień i wskazania powodów nieobecności na kursie spawania. Wezwanie nie zostało jednak skutecznie doręczone, ponieważ skarżący nie zawiadomił Urzędu Pracy o zaistnieniu okoliczności zatrzymania i osadzenia go w jednostce penitencjarnej. Organ I instancji

w dniu 22.03.2016 r. z urzędu wszczął postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, tj. kosztów szkolenia odbywającego się w okresie od 09.10 do 30.11.2015 r. Zawiadomienie doręczono mu w dniu 30.03.2016 r. Po doręczeniu tego zawiadomienia skarżący złożył w sprawie wyjaśnienia podkreślając, że jego zdaniem przerwanie szkolenia nie nastąpiło wyłączne z jego winy. W konsekwencji organ I instancji wydał decyzję z dnia [...] r. o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, tj. kosztów szkolenia w kwocie 2 742,86 zł. i kosztów badań lekarskich w wysokości 65 zł., w terminie 14 dni od dnia doręczenia tej decyzji, bowiem uznał, że świadczenia te, w świetle art. 76 ust. 2 pkt 4 ustawy są nienależne i podlegają zwrotowi z powodu przerwania z dniem 23.11.2015 r. kursu spawania z innego powodu niż podjęcie zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub podjęcia działalności gospodarczej, zatem należy stwierdzić, że przerwanie uczestnictwa w tym szkoleniu nastąpiło z winy samego skarżącego. Zdaniem organu odwoławczego, zatrzymanie skarżącego z powodu podejrzenia dokonania przestępstwa i dlatego osadzenie w Areszcie Śledczym jest skutkiem świadomego jego działania wbrew prawu, co spowodowało zatrzymanie przez Policję, a dopuszczając się czynu zabronionego, znał zapewne możliwe konsekwencje przekroczenia prawa, które to przekroczenie jest karalne. Jednocześnie nie zamyka się skarżącemu możliwości wystąpienia do Prezydenta Miasta G. z wnioskiem o odroczenie, rozłożenie na raty lub umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy, który stanowi, że starosta może w szczególnie uzasadnionych przypadkach odroczyć, rozłożyć na raty, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć całość lub część nienależnie pobranego świadczenia.

Skarżący, we wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. skardze, podtrzymał argumentację zawartą w odwołaniu zaznaczając, że zaistniała sytuacja nie wynikała w najmniejszym stopniu z jego winy i zależało mu na ukończeniu kursu, tym bardziej, że już wcześniej odbywał inny kurs i w terminie go zakończył. Jeszcze raz podniósł, że w dniu 23 listopada 2015 r. został zatrzymany na polecenie Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G. przez funkcjonariuszy KWP w K. i osadzony w Areszcie Śledczym w B. na okres trzech miesięcy, tj. do 22.02.2016 r., a później pobyt tamże mu przedłużono do 30.07.2016r., co spowodowało, że nie z jego winy nie ukończył szkolenia, wobec powyższego domagał się uchylenia obu wydanych w jego sprawie rozstrzygnięć.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym badaniu podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.").

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, co oznacza, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć w niej zastosowanie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

Przedmiotem oceny, w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Wojewody [...]z dnia [...] r., który działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...]r.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowił przepis art. 76 ust. 1 i 2 pkt 4 w związku z art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 645 z późn. zm., zwanej w skrócie tak jak dotychczas: "ustawa").

Zgodnie ze wskazaną regulacją osoba, która pobrała nienależnie świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenie decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (art. 76 ust. 1 ustawy).

Stosownie do art. 76 ust. 2 pkt 4 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się koszty szkolenia w przypadku określonym w art. 41 ust. 6 ustawy. Przepis ten stanowi, że osoba, która z własnej winy nie ukończyła szkolenia, jest obowiązana do zwrotu kosztów szkolenia, chyba że powodem nieukończenia szkolenia było podjęcie zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej.

Z treści przytoczonego wyżej przepisu wynika, że koniecznym warunkiem uznania nienależnego charakteru świadczenia pieniężnego pobranego przez osobę bezrobotną jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: nieukończenie szkolenia, czyli niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązku ukończenia szkolenia nałożonego na bezrobotnego, na które skierował go organ oraz wina bezrobotnego, rozumiana jako naganny stosunek psychiczny osoby do podejmowanego działania, uzewnętrzniający się w podjęciu lub zaniechaniu podjęcia określonych czynności i wyrażający się w zachowaniu umyślnym lub nieumyślnym (lekkomyślność lub niedbalstwo), przy czym okolicznością wyłączającą odpowiedzialność finansową jest między innymi podjęcie zatrudnienia, jako powód nieukończenia szkolenia.

W sprawie jest bezsporne, że skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku ukończenia szkolenia, na które skierował go organ I instancji oraz, że nieukończenie szkolenia nie nastąpiło z powodu podjęcia zatrudnienia.

Rozważenia zatem wymaga, czy nieukończenie przez skarżącego szkolenia nastąpiło z jego własnej winy.

Skarżący został skierowany przez organ I instancji na szkolenie "Spawanie spoin pachwinowych blach i rur metalowych MAG 135/IS + spawanie spoin czołowych blach metalowych MAG 135/IS w gr. amt. 3.1". Kurs ten został zorganizowany i był przeprowadzany przez A w G. przy ul. [...], w okresie od 9 października do 30 listopada 2015r.

Przyjmując skierowanie na szkolenie skarżący zobowiązał się uczęszczać regularnie na zajęcia, realizować program szkolenia i powiadomić Urząd Pracy o przeszkodach w odbywaniu szkolenia, a także, zwrócić koszty szkolenia w przypadku nie ukończenia go z własnej winy (oświadczenie z dnia 9.10.2015 r.).

W konsekwencji, w dniu 09.10.2015 r. rozpoczął kurs spawania, jednak, jak wynika z listy obecności na kursie, nie uczestniczył w zajęciach od dnia 23.11.2015r., aż do zakończenia szkolenia, bowiem w tym dniu o godz. 13 30 został zatrzymany przez funkcjonariuszy Policji, a w dniu 25.11.2015 r. został przyjęty do Aresztu Śledczego w B.. W związku z powyższym został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do stypendium od dnia 23.11.2015 r. (decyzje ostateczne organu I instancji z dnia [...] r.), a następnie wydana została decyzja z dnia [...] r., mocą której orzeczono o obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 2.807,86 zł. i kosztów badań lekarskich w wysokości 65 zł., w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia.

Zdaniem składu orzekającego za błędny uznać należy, wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd, iż wymienione powyżej okoliczności nie mogą być uwzględnione jako usprawiedliwiające brak kontynuowania szkolenia po tymczasowym aresztowaniu.

Nie ulega wątpliwości, że już w odwołaniu skarżący podniósł, że w dniu 23 listopada 2015 r. został zatrzymany na polecenie Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G. przez funkcjonariuszy KWP w K., a w dniu 25 listopada 2015 r. postanowieniem Sądu Rejonowego w G. został osadzony w Areszcie Śledczym w B. na okres trzech miesięcy, tj. do 22.02.2016 r. (później przedłużono mu pobyt w Areszcie do dnia 30.07.2016 r.), co spowodowało, że nie z jego winy nie mógł ukończyć szkolenia w okresie od 23 do 30 listopada 2015 r.

W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że jedynie osoba, która "z własnej winy" nie ukończyła szkolenia, jest obowiązana do zwrotu kosztów szkolenia, co wynika z treści art. 41 ust. 6 ustawy. Wyjątki, o których mowa w tym przepisie a mianowicie: podjęcie zatrudnienia, podjęcie innej pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej obejmują sytuacje, w których z mocy ustawy na osobie bezrobotnej, która nie ukończyła szkolenia, nie ciąży obowiązek zwrotu jego kosztów, nawet jeżeli możliwe byłoby przypisanie jej winy. Nie są to natomiast enumeratywnie wyliczone przypadki braku własnej winy w nieukończeniu szkolenia, zwalniające od odpowiedzialności finansowej, a tak, rozumie ten przepis organ odwoławczy, na co wskazuje uzasadnienie zaskarżonej decyzji.

Nie można też zaaprobować poglądu, że jedynie podjęcia zatrudnienia, innej pracy zawodowej lub działalności gospodarczej nie wywołuje negatywnych skutków związanych z nieuczestniczeniem w szkoleniu. Innymi słowy, w każdym przypadku - poza wskazanymi w ustawie - organ ma obowiązek zbadać, czy nieukończenie szkolenia nastąpiło z własnej winy osoby bezrobotnej.

Zdaniem organu odwoławczego, zatrzymanie skarżącego z powodu podejrzenia dokonania przestępstwa i dlatego osadzenie w Areszcie Śledczym jest skutkiem świadomego działania skarżącego wbrew prawu. Takie stwierdzenie nie jest uprawnione wobec jednoznacznych oświadczeń skarżącego zawartych w odwołaniu, jak również powtórzonych w skardze. Nie ma żadnego też związku z oceną, czy nieukończenie przez skarżącego szkolenia nastąpiło z jego własnej winy.

Przypuszczenie, że skarżący dopuszczając się czynu zabronionego znał możliwe konsekwencje przekroczenia prawa, które to przekroczenie jest karalne jest nieuprawnione, w sytuacji braku oceny własnej winy skarżącego.

Zawinienie skarżącego w nieukończeniu kursu polega bowiem nie na winie ustalonej przez powszechny sąd karny, ale na fakcie, że doprowadził do niemożliwości wypełnienia nałożonego obowiązku odbycia szkolenia w terminie, o którym był pouczony.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy winien zastosować przedstawioną powyżej wykładnię art. 41 ust. 6 ustawy, bowiem za błędny uznać należy, wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd, iż okoliczności podane w odwołaniu nie mogą być uwzględnione jako wystarczająco usprawiedliwiające niepodjęcie szkolenia w kolejnych dniach, po dniu 23 listopada 2015 r. zważywszy, że jedynie osoba, która "z własnej winy" nie ukończyła szkolenia, jest obowiązana do zwrotu kosztów szkolenia.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.