Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1763/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Sędziowie: WSA Janina Guść NSA Jan Jędrkowiak (spr.) Protokolant Mariola Branicka po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Polskiego Związku Działkowców Okręgowy Zarząd w Toruniu na decyzję Wojewody z dnia 24 kwietnia 2001 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Gd 1763/01

Uzasadnienie

Polski Związek Działkowców - Okręgowy Zarząd w T. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku decyzję Wojewody z dnia 24 kwietnia 2001 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 8 marca 2001r. Utrzymaną w mocy decyzją organ I instancji orzekł o zwrocie na rzecz H. Ż., P. Ż. i T. W. nie zabudowanych gruntów stanowiących własność Gminy Miasta Toruń o łącznej powierzchni [...] m2 wykupionych w dniu 11 czerwca 1975 r. na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę "Kolektora C", położonych w Toruniu przy ul. [...] oznaczonych działkami nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2. Nadto organ orzekł o zwrocie zrewaloryzowanej kwoty odszkodowania wypłaconego byłym właścicielom. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 9a, art. 160 ust. 1-4 i ust. 6, art. 141, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz . U. z 2000 r. Nr 46 , poz. 543).

W uzasadnieniu podano, iż przedmiotowe nieruchomości Skarb Państwa nabył w drodze umowy notarialnej zawartej zgodnie z dyspozycją art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości od T. Ż. z przeznaczeniem pod budowę "Kolektora C".

W rozumieniu art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, do gruntów objętych postępowaniem o zwrot stosuje się przepisy rozdziału 6, działu III ustawy. Organ ustalił, że po dokonaniu wykupu nieruchomości na części nieruchomości został wybudowany kolektor ścieków sanitarnych "C" i tym samym zrealizowany został cel wywłaszczenia. Natomiast w pozostałej części nieruchomość w dniu 18 lutego 1983 r. przekazana została w drodze protokołu wprowadzającego Polskiemu Związkowi Działkowców z przeznaczeniem na urządzenie pracowniczych ogrodów działkowych. Dotyczy to gruntów oznaczonych obecnie działkami [...] i nr [...] . W ocenie organu w obowiązującym stanie prawnym zachodzą przesłanki uzasadniające zwrot części nieruchomości, gdyż cel wywłaszczenia na który nieruchomość została nabyta został zrealizowany jedynie na części nieruchomości. Zgodnie z brzmieniem art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Od w/w decyzji odwołanie do Wojewody wniósł Polski Związek Działkowców — Okręgowy Zarząd w T.

W odwołaniu podniósł, iż rozstrzygając sprawę zwrotu wnioskowanej nieruchomości organ winien się kierować nie tylko w/w ustawą ale również ustawą z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych. Zdaniem odwołującej się strony, zwrot mógłby nastąpić dopiero po rozwiązaniu użytkowania i likwidacji pracowniczego ogrodu działkowego. Ustawa o pracowniczych ogrodach działkowych przewiduje szczególny tryb likwidacji ogrodu i postępowanie to powinno poprzedzać zwrot. Powołując się na pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 19 stycznia 1995 r. ( SA/Gd 969/94) odwołujący się stwierdza, że użytkowanie gruntu przez Polski Związek Działkowców jest użytkowaniem silniejszym niż użytkowanie w rozumieniu Kodeksu cywilnego.

W odwołaniu zwraca się też uwagę na okoliczność, że w okresie 17 lat użytkowania działek działkowicze poczynili znaczne nakłady majątkowe (altany, nasadzenia, ogrodzenia itp.). Znajdują się też na tym terenie składniki majątkowe stanowiące własność Związku np. wspólne sieci energetyczne, wodociągowe, ogrodzenie zewnętrzne itp. Wiąże się z tym wzrost wartości nieruchomości i związane z nim odszkodowanie od tego podmiotu, na rzecz którego ogród został zlikwidowany. Decyzja przemilcza tę kwestię.

Zdaniem wnoszącego odwołanie, w sposób wadliwy i sprzeczny ze stanem faktycznym stwierdza się w decyzji, że zwrotowi podlegają grunty niezabudowane, gdy tymczasem na działkach nr [...] i [...] zostały wzniesione przez użytkowników altany. Altany te stanowią niewątpliwie obiekty budowlane chociaż na ich wzniesienie nie było i nie jest wymagane uzyskanie pozwolenia na budowę. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji w przedmiocie istnienia przesłanek do dokonania wnioskowanego zwrotu nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż bezsporną okolicznością jest fakt, że nieruchomość wykupiona została w związku z budową kolektora "C" jak również, że kolektor "C" wybudowano jedynie na części wykupionej nieruchomości. Zgodnie z art. 137 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami w przypadku gdy cel wywłaszczenia zrealizowany został na części nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Powołany w odwołaniu wyrok NSA wydany został w innym stanie prawnym. Obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami stanowi, iż w przypadku gdy

nieruchomość lub jej część podlegająca zwrotowi została oddana w trwały zarząd lub została obciążona prawem użytkowania, prawa te wygasają z dniem, w którym decyzja o zwrocie nieruchomości stała się ostateczna. Podobnie przedstawia się sprawa rozliczeń nakładów poczynionych na zwracanych gruntach. Art. 139 ustawy stanowi, że nieruchomość podlega zwrotowi w stanie w jakim znajduje się w dniu zwrotu w tym z aktualną zabudową i urządzeniami. W konsekwencji prowadzi to do stwierdzenia, że rozliczenie poczynionych nakładów na gruncie powinno nastąpić pomiędzy właścicielem gruntu a podmiotami, które je dokonały (bez udziału organu orzekającego o zwrocie i w postępowaniu cywilno-prawnym).

W skardze skarżący ponownie podniósł zarzuty zgłoszone w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zarzucił, iż zwrot gruntu byłym właścicielom oznacza faktyczną likwidację ogrodu z pominięciem stosownych procedur. Wyraził pogląd, iż ustawa o pracowniczych ogrodach działkowych jako szczególna wobec ustawy o gospodarce nieruchomościami winna mieć w sprawie pierwszeństwo przynajmniej w zakresie dotyczącym kwestii odszkodowawczych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwie wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Treść przytoczonego przepisu uzasadnia właściwość Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do rozpoznania niniejszej sprawy. Skargi nie można było uwzględnić.

Zarówno na gruncie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jak i aktualnie obowiązującej i powołanej w podstawie prawnej wydanych decyzji ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednol. Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.), podstawę zwrotu nieruchomości stanowiło ustalenie, że nieruchomość ta stała się zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (dotyczy to również nieruchomości nabytych na

drodze umowy na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości). Niekwestionowaną okolicznością w sprawie jest, że cel, na który nieruchomość była przeznaczona (kolektor ścieków sanitarnych "C"), nie został zrealizowany na całym jej obszarze, i że po przejściu własności nie wykorzystany teren przekazany został Polskiemu Związkowi Działkowców, na którym założony został pracowniczy ogród działkowy.

Poza sporem pozostaje także, że w/w podmiot nie uzyskał prawa własności, gdyż zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami przysługiwało mu wyłącznie użytkowanie. Urządzenie ogrodów działkowych na opisanym wyżej terenie nie zmieniło zatem sytuacji prawnej przejętych gruntów w sferze odnoszącej się do praw właścicielskich (własność Skarbu Państwa a następnie własność Gminy). Trafnie zauważa organ, że prawo użytkowania nieruchomości, którym została ona obciążona nie stanowi przesłanki odmowy zwrotu. Wynika to z treści art. 138 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym jeżeli nieruchomość lub jej część podlegająca zwrotowi została oddana w trwały zarząd lub została obciążona prawem użytkowania, prawa te wygasają z dniem, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna. Powołana wyżej ustawa nie zawiera unormowań, nakazujących przyjąć, że w przypadku użytkowania przez Państwowy Związek Działkowców określonego gruntu, należy przyjąć inną interpretację wskazanego wyżej przepisu. Obowiązują więc w tym przypadku tego samego rodzaju zasady, które dotyczą innych podmiotów legitymujących się prawem trwałego zarządu, albo użytkowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądu, według którego w sytuacji gdy strona skarżąca nie doprowadzi do rozwiązania użytkowania i likwidacji pracowniczego ogrodu działkowego, organ jest pozbawiony możliwości zwrotu nieruchomości (bądź jej części) w przewidzianym w ustawie trybie. Zauważyć też należy, że w rozważanym tu przypadku nastąpiła wyłącznie zmiana podmiotu, któremu przysługiwało prawo własności. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem strony skarżącej, że orzeczenie o zwrocie nieruchomości oznacza likwidację pracowniczego ogrodu działkowego dokonaną z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych. W świetle art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie można przyjąć, że w postępowaniu dotyczącym rozliczeń finansowych bierze również udział strona, która poczyniła nakłady na nieruchomość. Z przepisu tego jednoznacznie bowiem wynika, iż w zakresie odszkodowania, stronami są poprzedni właściciel lub jego spadkobierca

oraz Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu. Za uzasadnione zatem należy uznać stanowisko organu, że kwestie dotyczące odszkodowania za nakłady poczynione przez użytkowników działek pracowniczych należą do drogi postępowania sądowego i nie mogły być rozstrzygane w postępowaniu administracyjnym prowadzonym z wniosku o zwrot w trybie wskazanych wyżej przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Niewątpliwie do tego rodzaju nakładów należy wykonana przez działkowicza "infrastruktura" na działce przez niego uprawianej jak i urządzenia mające znaczenie dla całego ogrodu działkowego, na co zwraca się uwagę w skardze. Nie może to być jednakże przesłanką odmowy zwrotu nieruchomości w sytuacji, w której spełnione zostają przesłanki z powołanych decyzji przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Również istniejące na działkach altany zakwalifikować należy jako nakład na nieruchomość związany z korzystaniem, jaki wyznaczają przepisy ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych i zdaniem Sądu, wyłączenie tych obiektów z reglamentacji przepisów prawa budowlanego (w sytuacji, w której spełniają one parametry dla nich przewidziane) powoduje, że określenia użytego w decyzji w zakresie odnoszącym się do charakteru zwracanych nieruchomości (grunty niezabudowane) nie można było uznać za naruszające prawo.

Z przytoczonych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 270) oddalił skargę.