Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 213/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1c, art. 135, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 341
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust. 1 i 3
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2018 r. sprawy ze skarg Prokuratora Prokuratury Rejonowej w J. i K. Z. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2012 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. na rzecz K. Z. kwotę 711 (siedemset jedenaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2018 r. o nr [...] Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w K. (Dyrektor, organ odwoławczy) po rozpatrzeniu odwołania Prokuratora Prokuratury Rejonowej w J. i strony K. Z. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J.

Nr [...] z dnia [...] 2018 r. o ustaleniu K. Z. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW) za 2012 rok w wysokości [...] zł - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji, Dyrektor przytoczył mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego oraz przepisy prawa procesowego. Przedstawił stan faktyczny wskazując, że do Biura Powiatowego ARiMR w J. wpłynął

15 maja 2012 r. wniosek K. Z. o przyznanie płatności na rok 2012

z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach

o niekorzystnych warunkach gospodarowania działki rolne o łącznej powierzchni 18,13 ha, położone na działkach ewidencyjnych w obrębach: B. M., C. Ż. i Z., w gminie N.(powiat j.województwo ś.).

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. wydał [...] 2013 r. decyzję

o przyznaniu K. Z. pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach

o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" na rok 2012 w wysokości

[...] zł. Powyższa decyzja została doręczona beneficjentowi 19 lutego 2013 r., a przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wnioskodawcy 20 marca 2013 r.

Powiatowy Inspektorat Weterynarii w J., przed wydaniem decyzji o przyznanie płatności ONW za 2012 rok, przeprowadził 15 listopada 2012 r. kontrolę w zakresie wymogów wzajemnej zgodności w obszarze Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt (IRZ). W protokole z kontroli na miejscu stwierdzono, że posiadacz bydła nie zgłasza faktu urodzenia, śmierci oraz przewozu bydła do i z siedziby stada wraz z datami tych zdarzeń Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w terminie 7 dni

od dnia nastąpienia tego zdarzenia (kod błędu BW 4.1). Nieprawidłowość dotyczyła dziewięciu sztuk zwierząt. Ustalono także, że norma BW 4.1 została naruszona przez K. Z. w latach 2009, 2010 i 2011. W związku z powtarzającymi się nieprawidłowościami w obszarze: Zdrowie publiczne, zdrowie zwierząt (w tym Identyfikacja i Rejestracja Zwierząt) i zdrowie roślin pod względem zasięgu, dotkliwości i trwałości niezgodności sklasyfikowane zostały, jako "celowa niezgodność".

Następnie Dyrektor w uzasadnieniu decyzji przedstawił szczegółowy opis postępowań administracyjnych z uwzględnieniem postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] 2013 r. w sprawie przyznania K. Z. pomocy finansowej ONW za 2012 r. oraz w sprawie przynania K.Z. decyzją z 11 marca 2014 r. płatności w pomniejszonej wysokosci.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J., na podstawie ponownie przeprowadzonego postępowania wskutek wydania przez organ drugiej instancji decyzji kasacyjnej z dnia [...] 2014 r. wydał [...] 2015 r. decyzję, w której pomniejszył stronie przysługującą płatność na rok 2011 o [...] zł, co stanowi 45%, z uwagi na powtarzające się niezgodności w obszarze identyfikacji

i rejestracji zwierząt. W związku ze stwierdzeniem w 2012 r. ponownie nieprzestrzegania wymogów wzajemnej zgodności w obszarze IRZ pomniejszenie ustalone w roku 2011, zgodnie z art. 71 ust. 5 Rozporządzenia Nr 1122/2009 zostało w 2012 r. zwiększone do 100% (45 % x 3). W związku z tym, organ pierwszej instancji na mocy decyzji z dnia 2 marca 2016 r. ustalił pomniejszenie w 2012 r.

na 100% i nie przyznał stronie płatności.

Następnie 4 sierpnia 2017 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia K.Z. kwoty nadmiernie pobranych płatności ONW za 2012 rok.

Decyzją z dnia [...] 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. ustalił K.Z. kwotę nadmiernie pobranych płatności ONW za rok 2012 w wysokości [...] zł. Przedmiotowa decyzja została skutecznie doręczona stronie w dniu 25 stycznia 2018 r. Od tej decyzji strona oraz Prokurator Prokuratury Rejonowej w J. złożyli odwołanie w terminie prawem przypisanym.

W odwołaniach wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej:

- naruszenie przepisów procesowych zawartych w art. 7, 77, 80 oraz 107 § 1 i 3 Kpa poprzez wydanie decyzji bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego

i pominięcie, że K. Z. w momencie popełnienia wykroczenia miał zniesioną zdolność do rozpoznania czynu i pokierowania swoim postępowaniem, co orzekli biegli psychiatrzy w sprawie o sygn. [...], która toczyła się w Sądzie Rejonowym w J.,

- naruszenie przepisów prawa materialnego zawartych w art. 31 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, poprzez nieuznanie przedmiotowego przypadku za przypadek siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności,

- naruszenie przepisów prawa materialnego zawartego w art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie istnieje obowiązek zwrotu nadmiernie przyznanych płatności, gdyż ich przyznanie nastąpiło bez pomyłki ARiMR, a ewentualny błąd mógł być przez stronę wykryty w zwykłych okolicznościach.

Dyrektor powołał mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie przepisy prawa materialnego krajowe oraz unijne tj.:

- art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2017, poz. 256, ze zm.) zwanej dalej "ustawą z

7 marca 2007 r.", Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata2007-2013 (Dz.U. z 2009 r. Nr 40 poz. 329 ze zm.) zwane "rozporządzeniem ONW"; art. 71 ust 5 Rozporządzenia Komisji (WE)

Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wykonania Rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12. 2009 r., str. 1, ze zm.), który dotyczy powtarzającej się niezgodności, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce; art. 5 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania Rozporządzenia Rady (WE)

Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich

(Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 ze zm.); art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 w związku z art. 44 Rozporządzenia nr 640/2014,

art. 47 ust. 2 Rozporzadzenia Nr 1974/2006; art. 10 ust. 2 i art. 29 ust. 1 i 2 ustawy

o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 1512,

ze zm.) zwanej dalej ,,ustawą o Agencji".

Organ odwoławczy rozpatrując ponownie sprawę stwierdził, że nadmiernie przyznane płatności w kwocie [...] zł decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. z dnia [...] 2013 r. są wynikiem pomyłki ARiMR polegającej na błędnym wyliczeniu (w oparciu o dane z kontroli na miejscu) procentowego pomniejszenia płatności, co stanowiło podstawę do stwierdzenia jej nieważności. W tym zakresie powołał art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Nr 65/2011

i stwierdził, że nie można przyjąć, iż obie wskazane w tym przepisie przesłanki zostały spełnione, co skutkowałyby odstąpieniem od dochodzenia należności. Zdaniem Dyrektora K. Z. ubiegając się o płatności ONW w roku 2012 oraz przyjmując przyznaną i przekazaną na jego rachunek płatność wiedział o nieprawidłowościach. Przypomniał także, że meritum sprawy tj. nieprzestrzeganie zasad norm i wymogów przez K. Z. miało miejsce po raz pierwszy już w roku 2009 i pismem z 2011 r. strona była informowana, iż kolejne stwierdzone w tym samym zakresie nieprawidłowości będą traktowane jako popełnione celowo, czego konsekwencją była ostatecznie odmowa przyznania płatności ONW za 2012 r. Zatem nie można przyjąć, że K. Z. nie mógł w zwykłych okolicznościach wykryć nieprawidłowości, które te okoliczności były stronie znane. Skoro nieprawidłowości miały miejsce co rok ich charakter był trwały, o czym strona była corocznie.

Dyrektor odwołując się do akt sprawy karnej sygn. akt [...] stwierdził, że czas krytyczny, w którym K. Z. miał zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 17 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2018 r. poz. 618) miał miejsce w październiku roku 2011, czyli przed dniem złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2012 (15 maja 2012 r.). Fakt ten wynika bezpośrednio ze złożonych przez Prokuratora dokumentów wraz ze sprzeciwem z 14 lutego 2018 r. (data stempla pocztowego) wniesionym w innej sprawie (dokumenty zostały włączone do niniejszego postępowania) i zgodnie z tym, co wnosi Prokurator czas krytyczny powtórzył się w 2017 r. Według Dyrektora nie można wobec tego wywnioskować, że stan ten trwał nieprzerwanie od roku 2012 do roku 2017 oraz tym bardziej uznać za słuszny wniosek pełnomocnika strony, że świadczy to o niepoczytalności K. Z.. Ponadto wskazał, że podnoszenie opinii sądowo-psychiatrycznej z roku 2017 jest bez znaczenia w przedmiotowej sprawie i nie wpływa na uznanie, że w czasie składania przez K. Z. na rok 2012 wniosku o przyznanie płatności ONW, aż do dnia przyznania mu nadmiernej kwoty płatności występowały okoliczności, które można by uznać za inne niż "zwykłe okoliczności", a co za tym idzie skarżący mógł się zorientować, że płatność ONW za rok 2012 została mu przyznania w nadmiernej wysokości. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że wniosek o przyznanie płatności zawiera sekcję "Oświadczenia i Zobowiązania", w której między innymi znajduje się zapis, iż producentowi rolnemu znane są zasady przyznawania płatności. Przyjął wobec tego, że K. Z. wnioskował w

2012 r. o przyznanie płatności ONW wiedząc jednocześnie, że w jego gospodarstwie rolnym nie są spełniane normy i wymogi w zakresie wzajemnej zgodności. Zatem strona znała rzeczywisty stan faktyczny i prawny w sparwie przyznania płatności.

Powołując treść art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE. EURATOM)

Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L nr 312 poz. 1 ze zm.), Dyrektor uznał, że w niniejszej sprawie datą dopuszczenia się nieprawidłowości o której mowa w wymienionym przepisie jest data 20 marca 2013 r. (wypłata płatności ONW za 2012 r.) - czyli termin przedawnienia biegł od ww. daty i został przerwany zawiadomieniem z dnia 27 maja 2013 r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Nr [...] skutecznie doręczonym stronie w dniu 31 maja 2013 r., a następnie biegł na nowo od dnia 18 marca 2016 r. (data wydania ostatecznej decyzji Nr [...]). Decyzja Nr [....] z dnia 22 stycznia 2018 r. została skutecznie doręczona stronie w dniu 25 stycznia 2018 r., tj. przed upływem czteroletniego okresu przedawnienia.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od kwoty nadmiernie pobranych płatności Dyrektor wskazał, że w rozpatrywanej sprawie na kwotę nadmiernie pobranych płatności stanowi kwota [...] zł z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przyznana na rok 2012 przekraczająca kwotę stanowiącą równowartość 100 euro (416,48 zł), przeliczona na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z

art. 7 ust. 2 powołanego wyżej Rozporządzenia (UE) Nr 883/2006. Tym samym w odniesieniu do tej płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Dyrektor odniósł się do zarzutu Prokuratora naruszenia art. 31 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 2009 r. poprzez nieuznanie zgłoszonego przypadku za działanie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Wskazał, że w niniejszej sprawie kwestię siły wyższej reguluje

art. 47 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. (Dz. U. UE L 368 z 2006 r. str. 15). Na podstawie art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Nr 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotowe nie miało miejsca w niniejszej sprawie. K.Z. bądź jego pełnomocnik nie zgłaszał Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w J. działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności.

Zdaniem Dyrektora zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy przeprowadziły w niniejszej sprawie wnikliwe postępowanie, wobec tego chybiony jest zarzut Prokuratora naruszenia przepisów procesowych tj. art. 7, 77, 80 oraz

107 § 1 i 3 K.p.a.

W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji zaskarżonej decyzji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora wniósł Prokurator Prokuratury Rejonowej w J., zarzucając:

- obrazę przepisów procesowych zawartych w art, 7, 77, 80 oraz 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez przeprowadzenia w całości postępowania wyjaśniającego i wzięcia pod uwagę, że przed przyznaniem płatności K. Z. w 2012 r. pracownicy ARiMR wielokrotnie stwierdzali u niego nieprawidłowości i pomimo tego były w/w przyznawane te płatności oraz poprzez wypowiedzenie się przez organ administracji w zakresie okresu występowania u K. Z. zniesionej zdolności do pokierowania swoim postępowaniem i rozpoznaniem znaczenia czynu pomimo, że stwierdzenie powyższego wymagało wiadomości specjalnych, a także stwierdzenie, że K. Z. posiadając formalnie pełną zdolność do czynności prawnych w 2012 r. wnioskował o przyznanie płatności ONW na rok 2012 świadomy, iż nie przestrzega wymogów wzajemnej zgodności, ponieważ był o stwierdzonych nieprawidłowościach informowany, co zostało dokonane bez odniesienia się do art. 82 kodeksu cywilnego;

- -obrazę przepisów prawa materialnego zawartego w art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 poprzez przyjęcie, że po stronie K. Z. istnieje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych dotacji, ponieważ ewewntualny błąd w przyznaniu płatności mógł wykryć w zwykłych okolicznościach.

Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

W uzasadnieniu zarzutów skargi podniesiono, że z wywiadu przeprowadzonego do opinii sądowo - psychiatrycznej do sprawy SR w J. o sygn. akt: [...] wynika, iż K. Z. wskazywał, iż słyszy głosy Boga od 12 lat. Z wywiadu przeprowadzonego przy sporządzaniu opinii sądowo - psychiatrycznej na potrzeby sprawy SR w J. o sygn. akt: [...] wynika, że nieprawidłowości jakie zostały stwierdzone przez pracowników ARiMR w gospodarstwie K. Z. miały bezpośredni związek ze zdiagnozowaną u niego chorobą psychiczną. Ponadto z w/w opinii sądowo - psychiatrycznych wynika, że bezpośrednią przyczyną tego, iż K. Z. miał zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia swojego czynu była właśnie stwierdzona u niego choroba psychiczna. W ocenie skarżącego nie można twierdzić, że powyższy stan miał miejsce tylko w dacie popełnienia wykroczenia przez K. Z., a cały czas – w szczególności jeżeli weźmie się pod uwagę informacje od K. Z. z 2017 r. , iż ten stan utrzymuje się u niego od około 12 lat.

Prokurator odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych i wskazał, że ukształtował się pogląd, według którego nie można żądać zwrotu pobranych dotacji o treści identycznej jak w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 i należy oceniać naturę błędu oraz brak doświadczenia (profesjonalizm) rolnika (wyroki NSA: z 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10, z 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 621/12; z 30 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1415/13; z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1933/14). Tymczasem w stanie faktycznym sprawy organ tak naprawdę nie dokonał takiej wyczerpującej oceny działań K. Z. uznając, że mógł on błąd wykryć, bo złożył między innymi przy składaniu wniosku o przyznanie płatności oświadczenie o tym, iż znane są mu zasady przyznawania płatności. Zwrócił uwagę, że nie do zaaprobowania jest powyższy pogląd organu

i powołał się na wyrok NSA z 30 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1415/13. Przy ocenie możliwości wykrycia błędu przez K. Z. trzeba brać także postępowanie organu przy przyznawaniu płatności ONW. Pomimo stwierdzonych nieprawidłowości były przyznawane K. Z. płatności za inne lata np.

za 2011 r. Ponadto Prokurator podkreślił, że organ rozpatrujący wniosek o przyznanie płatności, jako profesjonalista, dysponujący wiedzą, doświadczeniem

i fachowym zapleczem, zobowiązany jest znać zasady przyznawania płatności

i właściwie je stosować. Nie można stosować surowszych kryteriów przy ocenie możliwości wykrycia błędu przez rolnika niż kryteria przyjęte w stosunku do oceny pomyłki organu - tak też wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 marca 2017r.,

sygn. akt V SA/Wa 1469/16.

Radca prawny M. T. S. reprezentujący K. Z. zarzucił w skardze naruszenie art. 72 i 73.1 Rozporządzenia Komisji 1122/2009 r. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że skarżący dopuścił się naruszeń w sposób celowy. W jego ocenie organ w swoim działaniu już przyjął był, że powinien określić działania skarżącego jako celowe. Dokonał tego w sposób nieudolny, doręczając pismo z tym statusem w ramach innej przesyłki wysłanej ponad 2 lata po dacie zamieszczonej na antydatowanym piśmie. Zdaniem skarżącego faktem, który powinien zostać przez Sąd rozważony, jest ustalenie, czy celowość

i świadomość działania beneficjenta nie powinny zostać określone w odrębnej decyzji organu, gdyż statuują nowy, niekorzystny stan prawny tegoż.

Reasumując, skarżący uważa, że skoro jego działaniom nie można przypisać celowości ani świadomości, brak jest podstaw prawnych do zastosowania wobec niego jakichkolwiek sankcji finansowych.

W odpowiedzi Dyrektor odpierał zarzuty skarg jako niezasadne

i wniósł o ich oddalenie. Podtrzymał argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2014.1647) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U.2016.718) określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę, w wyżej zakreślonych granicach, Sąd stwierdził, że skargi zasługują na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania tj.

art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności zasadna jest większość zarzutów skargi Prokuratora. Skarga zaś strony zasadna jest co do zasady w zakresie kwestionującym obowiązek zwrotu ustalonych płatności ONW za 2012 r. Powyższa ocena Sądu znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, który Sąd przyjął za podstawę dalszych rozważań.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J.

z dnia [...] 2018 r. o ustaleniu K.Z. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich

i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2012 rok

w wysokości [...] zł.

W sprawie bezsporne jest, że wypłacone K. Z. środki publiczne za rok 2012 z tytułu płatności ONW są nienależne i pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich tj. pochodzą z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy

o Agencji. Organ wskazał przy tym na wyliczenie kwoty nienależnie pobranych przez K. Z. płatności, objętej zaskarżoną decyzją.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy organy ARiMR w sposób uprawniony uznały, że nie zachodzą przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu wypłaconych nienależnie skarżącemu płatności ONW za 2012 rok

w wysokości [...] zł. Wymaga rozstrzygnięcia kwestia czy w ustalonym stanie faktycznym sprawy można uznać, że zostały spełnione obie przesłanki wskazane w przepisie art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Nr 65/2011, w szczególności czy istniała możliwość wykrycia przez skarżącego błędu organu w zwykłych okolicznościach.

Organy weryfikując przesłankę odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności stwierdziły, że nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie przepis art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011. Przywołując treść

tego przepisu w odniesieniu do faktów ustalonych w sprawie organy przyjęły, że wypłata płatności ONW za 2012 r. K. Z. nastąpiła wskutek błędu organu z tym, iż nie można przyjąć za spełnione obie wskazane w tym przepisie przesłanki co skutkowałyby odstąpieniem od dochodzenia należności. K. Z. mógł bowiem w zwykłych okolicznościach wykryć nieprawidłowości, które miały miejsce co rok i ich charakter był trwały, o czym strona była informowana corocznie.

Wnoszący skargę Prokurator kwestionuje stanowisko organu co do braku możliwości wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności dokonanych na skutek pomyłki organu. W ocenie Prokuratora nie ziściła się przesłanka, że błąd mógł zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach, co przewiduje przepis art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE)

Nr 65/2011.

Stosownie do art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 obowiązek zwrotu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie poinformowano zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

W świetle art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 wyłączenie obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga zatem co do zasady spełnienia łącznie dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, po drugie błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Podkreślić należy, że w treści art. 5 ust. 3 rozporządzenia Nr 65/2011, prawodawca unijny posłużył się w nim zwrotami niedookreślonymi takimi jak "pomyłka organu", czy też błąd, który "nie mógł zostać wykryty przez rolnika". Taka konstrukcja przepisu wskazuje jednoznacznie, że jego zastosowanie możliwe jest jedynie przez subsumcję, a zatem przez wypełnienie treści pojęć niedookreślonych konkretnymi elementami stanu faktycznego

(por. wyrok NSA z 16 marca 2016 r. sygn. akt II GSK 2157/14 dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonanie ustaleń, czy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Nr 65/2011, jest zatem elementem stanu faktycznego, którego ustalenie stosownie do art. 7 i 77 § 1 K.p.a. jest obowiązkiem organów.

Przy czym zauważyć należy, że Rozporządzenie Nr 65/2011 nie definiuje pojęcia pomyłki organu, z tym, że w judykaturze utrwalony jest pogląd, że pod pojęciem "pomyłki organu" użytym w art. 5 ust. 3 należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Pomyłka organu może zaistnieć zarówno wówczas, gdy np.

na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych jak i za pomyłkę mogą być uznane wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności." (tak NSA w wyrokach z

10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 584/14, z 11 października 2013 r., sygn. akt

II GSK 849/12, z 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 1861/12, z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1097/16, wyrok WSA w Kielcach z 30 listopada 2017 r., sygn. akt

I SA/Ke 525/17 - dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei ocena, co do możliwości wykrycia błędu przez rolnika, winna uwzględniać zarówno charakter nieprawidłowości będącej podstawą ustalenia i wypłacenia kwoty nienależne pobranych płatności jak i akcentowane w orzecznictwie sądowym prawo rolnika do działania w zaufaniu do zgodności z prawem działań organu zajmującego się przyznawaniem płatności - (por. wyroki NSA: z 12 maja 2015 r. sygn. akt

II GSK 870/14, z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1097/16 www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle przedstawionych okoliczności uznać należy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa procesowego, które może mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcie. Organy zebrały materiał dowodowy w sprawie, który oceniły z naruszeniem art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Zgodnie z dyspozycją przywołanych przepisów K.p.a. organ był zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowody i dopiero wówczas dokonać jego oceny. Przyjmując, że K. Z. mógł wykryć błąd organu w zwykłych okolicznościach wskazały na następujące okoliczności: ubiegając się o płatności ONW w roku 2012 oraz pobierając przyznaną i przekazaną na rachunek płatność K. Z. wiedział o nieprawidłowościach; nieprzestrzeganie zasad norm

i wymogów przez K.Z. miało miejsce po raz pierwszy już w roku 2009 i pismem z 2011 r. strona była informowana, iż kolejne stwierdzone w tym samym zakresie nieprawidłowości będą traktowane jako popełnione celowo; K. Z. wnioskował w 2012 r. o przyznanie płatności ONW wiedząc jednocześnie, że w jego gospodarstwie rolnym nie są spełniane normy i wymogi w zakresie wzajemnej zgodności; z akt akt sprawy karnej sygn. akt [...] wynika, że czas krytyczny, w którym K. Z. miał zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia czynu

i pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 17 § 1 Kodeksu wykroczeń miał miejsce w październiku roku 2011, czyli przed dniem złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2012 (15 maja 2012 r.); podnoszenie opinii sądowo-psychiatrycznej z roku 2017 jest bez znaczenia w przedmiotowej sprawie.

W konsekwencji dokonanej oceny stanu faktycznego organy zajęły tożsame stanowisko, że w czasie składania przez K. Z. na rok 2012 wniosku o przyznanie płatności ONW, aż do dnia przyznania mu nadmiernej kwoty płatności występowały okoliczności, które nie można by uznać za inne niż "zwykłe okoliczności". Skarżący zatem mógł się zorientować, że płatność ONW za rok 2012 została mu przyznania w nadmiernej wysokości.

Zdaniem Sądu przedstawiona w zaskarżonej decyzji ocena stanu faktycznego w kontekście możliwości wykrycia przez skarżącego błędu organu oraz uznania wskazanych faktów za tzw. ,,zwykłe okoliczności" jest nieprawidłowa.

Konsekwencją stwierdzonego uchybienia jest naruszenie art. 7 K.p.a., czyli brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego co ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy ważne natomiast jest, czy pobranie przez skarżącego płatności ONW za 2012 r. było błędem zauważalnym i czy można uznać, że w tzw. ,,zwykłych okolicznościach". Organy rozpoznające sprawę o ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności, każdorazowo - po analizie całokształtu materiału dowodowego - powinny były ocenić indywidualne okoliczności sprawy i na ich podstawie dokonać ustaleń co do możliwości wykrycia przez rolnika błędu organu. Przy ocenie czy było możliwe wykrycie przez rolnika błędu, organy powinny również uwzględnić naturę tego błędu, czy dotyczy błędnej interpretacji

i w konsekwencji wadliwego zastosowania prawa, czy też obejmuje błąd co do stanu faktycznego. W tej indywidualnej sprawie błąd organu był związany z naruszeniem przez skarżącego w 2009 r. 2010 r., 2011 r. oraz w 2012 r. normy BW 4.1 poprzez nie zgłaszanie faktu urodzenia, śmierci oraz przewozu bydła do i z siedziby stada wraz z datami tych zdarzeń Kierownikowi biura Powiatowego ARiMr w terminie 7 dni od dnia nastąpienia tego zdarzenia. Określenie charakteru konsekwencji naruszenia normy BW. 4.1 będzie się wiązało z koniecznością prawidłowego odczytania treści przepisów regulujących zasady przyznawania, pomniejszania oraz odmowy przyznania płatności z powodu tzw. celowej niezgodności. Przy czym podkreślić należy, że mowa jest o przepisach prawa unijnego, które niejednokrotnie dla rolnika nie są to przepisy proste i zrozumiałe. Przepisy te również dla profesjonalistów wiążą się z szeregiem zabiegów interpretacyjnych. W związku ze stwierdzeniem w 2012 r. ponownie nieprzestrzegania wymogów wzajemnej zgodności w obszarze IRZ przywołany został art. 71 ust. 5 Rozporządzenia Nr 1122/2009 zostało w 2012 r.

Na podstawie ww. przepisu w związku z ustaleniem celowej niezgodności w obszarze identyfikacji i rejestracji zwierząt organ pierwszej instancji na mocy decyzji z dnia 2 marca 2016 r. ustalił pomniejszenie w 2012 r. na 100% i nie przyznał stronie płatności.

Organy ewidentnie odrzuciły niezwykle istotny dla oceny możliwości wykrycia błędu w ,,zwykłych okolicznościach" fakt występowania od 12 lat u skarżącego choroby psychicznej. Przy czym bez znaczenia dla tej oceny jest aspekt ubezwłasnowolnienia czy też posiadania zdolności do czynności prawnych skarżącego co jest przedmiotem dyskusji stron. Dlatego bez wpływu na wynik sprawy jest koncentrowanie uwagi na kwestii niepoczytalności K. Z.. Wbrew stanowisku organów podkreślić należy znaczenie dowodowe dla oceny możliwości wykrycia błędu organu, opinii sądowo-psychiatrycznej z roku 2017 potwierdzającej występowanie u K. Z. choroby psychicznej. Z wywiadu przeprowadzonego przy sporządzaniu opinii sądowo - psychiatrycznej na potrzeby sprawy SR w J. o sygn. akt: [...] wynika bowiem, że nieprawidłowości jakie zostały stwierdzone przez pracowników ARiMR w gospodarstwie K. Z. miały bezpośredni związek ze zdiagnozowaną u niego chorobą psychiczną. Ponadto z w/w opinii sądowo - psychiatrycznych wynika, że bezpośrednią przyczyną tego, iż K. Z. miał zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia swojego czynu była właśnie stwierdzona u niego choroba psychiczna.

W świetle zaistniałych w sprawie faktów zdaniem Sądu, nieprawidłowa jest ocena organów, że w czasie składania przez K. Z. wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2012, aż do dnia przyznania mu nadmiernej kwoty płatności występowały okoliczności, które można by uznać za inne niż "zwykłe okoliczności", a co za tym idzie skarżący mógł się zorientować, że płatność ONW za rok 2012 została mu przyznania w nadmiernej wysokości. Skoro na podstawie dostępnej organom opinii sądowo – psychiatrycznej, można stwierdzić występowanie u K. Z. choroby psychicznej, to już ten fakt mógł obiektywnie przesądzić o nie zrozumieniu przez niego przepisów prawa unijnego i krajowego określających wymogi nałożone na niego jako rolnika w zakresie przestrzegania normy BW 4.1, konsekwencji prawnych ich nieprzestrzegania wskazanych w art. 71 ust. 5 Rozporządzenia Nr 1122/2009 oraz treści pism organu o celowej niezgodności w obszarze Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt. Niewątpliwie okoliczności takie jak występowanie u skarżącego choroby psychicznej od 12 lat i jej zaostrzenia w października 2011 r., czyli na kilka miesięcy przed złożeniem wniosku o płatność ONW, brak profesjonalizmu w zakresie znajomości prawa, a przede wszystkim działanie w zaufaniu do organu, dają podstawę do podważenia oceny organów o niemożności uznania przedstawionych wyżej faktów za inne niż "zwykłe okoliczności".

Prokurator w skardze oprócz faktu występowania u skarżącego choroby psychicznej i jej wpływu na możliwość wykrycia błędu, trafnie podnosi aspekt profesjonalizmu organu. Zgodzić się należy z Prokuratorem, że skoro organ jako profesjonalista, dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem, nie zauważył błędu związanego z naruszeniem normy BW 4.1 przy przyznawaniu płatności, to mało przekonujące jest twierdzenie, że skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach. Rolnik miał pełne prawo działać w zaufaniu do organu zajmującego się przyznawaniem różnego rodzaju płatności dla rolnictwa w sposób profesjonalny, ze znajomością obowiązującego prawa i spoczywającego na nim obowiązku starannego działania i czuwania na tym, aby strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa (por. wyrok NSA

z 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 1861/12).

Zdaniem Sądu skarga wniesiona przez pełnomocnika skarżącego zasługuje na uwzględnienie jedynie co do zasady. Wbrew jej zarzutom organy nie naruszyły

art. 72 i art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji nr 1122/2009, gdyż ich nie stosowały. Przepisy te mają zastosowanie w sprawie przyznawania, zmniejszenia i odmowy przyznania płatności. Przedmiotem sprawy jest natomiast ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności.

Organy powinny zatem z poszanowaniem zasad określonych w art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., jeszcze raz ocenić charakter błędu i wskazać, w sposób przekonujący, czy w przedmiotowej sprawie występują tzw. ,,zwykłe okoliczności" i czy skarżący w sytuacji życiowej i zdrowotnej w jakiej się znajduje mógł błąd wykryć, a to w aspekcie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011, a wynik przedstawią w uzasadnianiu decyzji spełniającym wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania (wpis od skargi – 111 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 600 zł), Sąd orzekł na podstawie

art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a.