Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1525/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz decyzję tego organu
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1525/12 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 czerwca 2013r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędziowie: WSA Agnieszka Jakimowicz, WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2013r., sprawy ze skargi A.B., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 20 lipca 2012r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję z 4 stycznia 2010r. nr [...]-


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 20 lipca 2012r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z 4 stycznia 2010r. nr [...], odmawiającą A.B. umorzenia składek ubezpieczeniowych wraz z odsetkami w łącznej wysokości 32.288,46 zł.

Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A.B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektoratu w O. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie. We wniosku skarżący podniósł, że ma 54 lata, przy obecnych chorobach i aktualnej sytuacji na rynku pracy nie ma szans na zatrudnienie. Skarżący żyje w skrajnym ubóstwie i nędzy, nie ma własnego mieszkania, nocuje na zapleczu warsztatu. Opieka społeczna odmawia skarżącemu i jego żonie jakiejkolwiek pomocy uzasadniając, że warunki życiowe są nie najgorsze. Żona skarżącego doznała załamania nerwowego i przebywała w szpitalu. Od stycznia 2008r. wnioskodawca z największym wysiłkiem odprowadza należne składki od prowadzonej działalności gospodarczej. Ewentualna egzekucja na pewno zniszczy to jedyne źródło dochodu skarżącego, w obecnej sytuacji materialnej skarżący nie ma szans na otrzymanie kredytu z banku.

Decyzją z 4 stycznia 2010r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, odmówił umorzenia należności składkowych, gdyż uznał, że nie zachodzą przesłanki zezwalające na zastosowanie ulgi. W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca ponownie zwrócił się o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek. Decyzją z 22 marca 2010r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych w O. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wyrokiem z 24 września 2010r. sygn. akt: I SA/Kr 833/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję ze względu na to, że przy jej wydaniu brała udział osoba, która podlegała ustawowemu wyłączeniu. Skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2012r., sygn. akt: II GSK 1522/10.

Ponownie rozpatrując wniosek organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w od 30 grudnia 1996r. do chwili obecnej. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie Wydział III z 26 marca 2009r. sygn. akt: III A Ua 2350/08 oddalono apelację skarżącego w sprawie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Inspektorat Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał 30 września 2009r. decyzję nr [...] obejmującą skarżącego ubezpieczeniami społecznymi tytułu prowadzonej działalności w okresie od 1 maja 2004r. do 31 grudnia 2007r. Zadłużenie figurujące na koncie wnioskodawcy skierowane zostało do przymusowego dochodzenia w postaci zajęcia rachunku bankowego. Wnioskodawca w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę za 2004r.-w wysokości 9.001,78 zł, za 2005r.-9.187,00 zł, za 2006r.-10. 664,26 zł, za 2007r.- 5.999,05 zł, za 2008r.- 7.672,51 zł, a za 2011r.- 4.321,09 zł. Ponadto w okresie od 8 kwietnia 1994r. do 30 kwietnia 2004r. wnioskodawca pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i z tego tytułu uzyskał w 2004r. dochód w kwocie 3.333,22 zł. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku nieruchomego i ruchomego. Zamieszkiwał w lokalu przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże z uwagi na zaległości czynszowe wypowiedziano mu umowę najmu. Zgodnie z pismem Prezydenta Miasta O. został wpisany na listę osób zakwalifikowanych do zwarcia umowy najmu lokali na czas nieoznaczony na rok 2012. Wnioskodawca jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Ford Eskort z 1999r., na zakup którego zaciągnął kredyt spłacany w miesięcznych ratach po 234,29 zł. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która pobiera świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy, które zostało przyznane na okres od 6 września 1993r. do 31 sierpnia 2013r. Wysokość świadczenia w marcu 2010r. wynosiła 547,74 zł brutto (kwota netto to 488,44 zł), zaś w 2012r. 613,38 zł brutto. Rodzina wnioskodawcy korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w wysokości 240,00 zł płatnego w ratach po 60,00 zł oraz zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów leczenia w wysokości 40,00 zł.

Jeżeli chodzi o stan zdrowia, to wnioskodawca pozostaje w leczeniu Wojewódzkiej Przychodni Zdrowia Psychicznego i wymaga zażywania leków psychotropowych. Ponadto leczy się z powodu nadciśnienia tętniczego, astmy, boli reumatycznych, schorzeń kręgosłupa oraz płuc. Następnie wyjaśniono, że do umorzenia zaległości składkowych może dojść w oparciu o art. 28 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. dalej- u.s.u.s.) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Umorzenie jest ponadto możliwe na podstawie §3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej (Dz. U. Nr 141, poz.1365), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazano też na uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych.

W oparciu o zebrany materiał dowodowy uznano, że w sytuacji wnioskodawcy nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Z ustaleń stanu faktycznego bowiem wynika, że wnioskodawca cały czas prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z niej regularne dochody, których wysokość kształtuje się na poziomie 4321,09 zł rocznie (360,09 zł miesięcznie). W 2011r. wykazane zostały przychody w wysokości 44.506,58 zł rocznie, co w przeliczeniu na okres jednego miesiąca dawało kwotę 3.708,88 zł. Zaległości wnioskodawcy skierowane zostały do przymusowego dochodzenia, a organ egzekucyjny nie stwierdził dotąd całkowitego braku majątku. Nie można zatem wykluczyć, że w toku podejmowanych działań egzekucyjnych uzyska się należne kwoty, tym bardziej, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta obejmuje majątek odrębny płatnika oraz majątek wspólny płatnika i jego małżonka.

W sprawie nie zostały spełnione również przesłanki określone w §3 cyt. rozporządzenia. Zdaniem organu wnioskodawca nie wykazał bowiem, że spłata zaległych składek spowoduje trwałe zagrożenie dalszej egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego oraz spowoduje, że nie będzie dysponował on wraz z najbliższą rodziną środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych. Minimum socjalne ustalone w grudniu 2011r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.629,90 zł (814,95 zł na osobę). Łączna suma dochodów rodziny wnioskodawcy kształtuje się na poziomie 900,00-1.000,00 zł. Płatnik nie wskazał wydatków ponoszonych na utrzymanie, w związku z czym niemożliwa stała się całościowa ocena jego sytuacji materialnej. Z dokumentów załączonych do akt sprawy wynika jedynie, iż Wnioskodawca posiada zaległości czynszowe z tytułu wynajmowanego lokalu usługowego na kwotę około 4.000 zł, a do sierpnia 2011r. spłacał zobowiązanie kredytowe w kwocie 234,29 zł. Biorąc pod uwagę fakt prowadzenia działalności gospodarczej i możliwości wypracowania z niej wyższych dochodów, organ uznał, że wnioskodawca może przystąpić do spłaty zaległości bez wywołania zbyt ciężkich skutków.

Płatnik nie powołał się ponadto na żadne nadzwyczajne zdarzenia skutkujące tym, że opłacanie należności składkowych uniemożliwiałoby prowadzenie działalności gospodarczej, a tym samym, że pozbawiłoby go źródła utrzymania. Podkreślono, że przedsiębiorca ponoszący ryzyko gospodarcze powinien dołożyć należytej staranności, aby zobowiązania z wykonywanej działalności były realizowane na bieżąco przy równoczesnym osiąganiu z niej wymiernych korzyści finansowych. Z dokumentów załączonych do akt sprawy wynika, że działalność prowadzona przez wnioskodawcę nie generuje strat. Zeznania podatkowe wskazują, że przychody z działalności w 2011r. wyniosły 44.506,58 zł (dochód, po odliczeniu kosztów, w których wykazywane są również opłacone składki na ubezpieczenia społeczne, kształtował się na poziomie 4321,09 zł), zaś w latach 2004-2008 na poziomie od 83.499,29 zł do 165.630,22 zł, co pozwala wnioskować, że wnioskodawca posiada/posiadał środki na spłatę zaległości składkowych.

W sprawie nie ma zdaniem organu zastosowania również przesłanka umorzenia określona w §3 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu. Wprawdzie organ uznał za udowodnioną okoliczność problemów zdrowotnych wnioskodawcy, z uwagi na które miał orzeczoną częściową niezdolność do pracy. Doszedł jednak do przekonania, że problemy te nie wpływają na możliwość uzyskiwania dochodów. Pomimo swoich dolegliwości zdrowotnych, zobowiązany cały czas prowadzi działalność gospodarczą, a posiadane schorzenia nie stanowiły przeszkody w jej wykonywaniu, która prowadzona jest niezmiennie od 1996r.

Od powyższej decyzji A.B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wyjaśnił w niej, że odebrano mu prawo do renty, co pozbawiło go środków do życia. Zajęcie rachunku bankowego skarżącego w ramach postępowania egzekucyjnego spowodowało wypowiedzenie przez bank linii debetowej i żądanie natychmiastowej spłaty debetu, co jeszcze bardziej pogorszyło jego sytuację. Ciągłe wizyty komorników doprowadziły żonę skarżącego do trzeciej próby samobójczej, która od tej pory musi być pod stałą opieką i kontrolą skarżącego, co przemawia za spełnieniem przesłanki do umorzenia zaległości. Skarżący ma 57 lat, jest schorowanym człowiekiem, nie ma żadnego majątku, samochodu ani mieszkania. Okres oczekiwania na wynajęcie mieszkania przez Urząd Miasta w O. wynosi średnio 10 lat. Ze względu na wiek i zdrowie skarżący nie ma żadnych szans na zatrudnienie i jest w stanie zarobić miesięcznie ok. 360,00 zł. Realnym jest, że skarżący spędzi zimę w przytułku dla bezdomnych. Prowadzona przez skarżącego działalność polegająca na naprawie rowerów zapewniała mu godziwe warunki życia, nie było żadnych zaległości ani długów, odprowadzane były podatki i bieżące składki ubezpieczeniowe. Wszczęte postępowanie egzekucyjne diametralnie zmieniło tą sytuację.

Powyższa skarga została następnie uzupełniona przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika, który postawił zarzuty naruszenia przepisów postępowania w postaci:

- art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz.1071 ze zm. dalej- K.p.a.), polegające na niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy z zachowaniem interesu społecznego i interesu obywatela, w szczególności poprzez nierozważenie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu, w sytuacji, gdy skarżący już w chwili obecnej, z uwagi na ciężką sytuację materialną, korzysta z pomocy państwa. Działanie organu tylko pozornie jest więc nastawione na ochronę interesu państwowego, gdyż już samo rozpoczęcie egzekucji należności z tytułu nieopłaconych składek przez skarżącego zmusiłoby go do pozostawania na utrzymaniu państwa,

- art. 77§1 K.p.a. polegające na braku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego poprzez stwierdzenie przez organ o możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przez skarżącego, bez rozważania przy tym zależności pomiędzy stanem zdrowia skarżącego a jego możliwościami zarobkowymi, w sytuacji gdy jego dochody wraz z dochodami żony są znacznie niższe niż kwota określona jako minimum socjalne, a stan jego zdrowia pozwala na wykonywanie pracy jedynie w ograniczonym zakresie,

- art. 77§4 K.p.a. polegające na pominięciu przez organ, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, oczywistego wpływu faktów powszechnie znanych i niewymagających dowodu poprzez nieuwzględnienie sytuacji na rynku pracy i związanych z nią ograniczeń w możliwości zatrudnienia, szczególnie dla osób starszych z chorobami przewlekłymi,

- art. 80 K.p.a polegające na nierozważeniu całokształtu materiału dowodowego przy ocenie czy okoliczności wskazywane przez skarżącego zostały udowodnione poprzez pominięcie analizy koniecznych wydatków jakie musi ponosić skarżący oraz jego żona na bieżące utrzymanie i w konsekwencji uznanie, że spłata należności z tytułu nieopłaconych składek przez skarżącego nie będzie wiązała się ze zbyt ciężkimi skutkami dla niego i jego rodziny, w sytuacji gdy osiąga on wspólnie z małżonką dochód ok. 900 zł miesięcznie, a należności z tytułu nieopłaconych składek wynoszą 32 288,46 zł.,

- art. 107§3 K.p.a. polegające na niekompletnym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poprzez schematyczne jej umotywowanie i brak wskazania obiektywnych okoliczności, na podstawie których uznano, że możliwe jest wyegzekwowanie kwot należnych systemowi ubezpieczeń społecznych w sytuacji gdy skarżący nie posiada żadnego majątku, a dochody jego i małżonki nie starczają na podstawowe wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem, wobec czego muszą oni korzystać z finansowej pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu §1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016). Art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3§2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 dalej-p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145§1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133§1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134§1 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego 5 jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Dlatego też powołane wyżej przepisy dotyczące instytucji umorzenia zastosowanie mają także do odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 u.s.u.s. który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2008r. sygn. akt: II GSK 321/07, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach http://cbois.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W wyroku z 16 listopada 1999r. (sygn. akt: III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej- k.p.a.) Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003r. (sygn. akt: II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77§1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a,), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, stwierdził, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie.

Godzi się zauważyć, że interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. (wyrok NSA z 20 marca 2007r. sygn. akt: II GSK 345/06). Biorąc pod uwagę, że Skarżący w niniejszej sprawie obecnie utrzymuje się ze środków pomocowych(zasiłki celowe na zakup żywności i leków z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej), trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niego zaległych należności, nawet jeżeli jest realnie wobec prowadzonego postępowania egzekucyjnego może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

W ocenie Sądu, trudno bowiem uznać, że ustalenie, iż kwota miesięczna rodziny Skarżącego, nie starczająca na pokrycie miesięcznych kosztów wyżywienia i wydatków na lekarstwa pozwala na opłacenie należności z tytułu zaległych składek. Co ważne, Skarżący i jego żona nie mają żadnego mieszkania i żyją w warsztacie. Zdaniem Sądu takie fakty jak przyznanie zasiłków celowych z pomocy społecznej świadczą o trudnej sytuacji finansowej Skarżącego i jej rodziny.

Uwzględniając szczególny charakter postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek i uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie, stwierdzić należy, iż właśnie z tych względów postępowanie wyjaśniające w takich sprawach organy powinny prowadzić szczególnie starannie, z wykluczeniem stosowania przez organ zachowań automatycznych, którym sprzyja niewątpliwie specyfika umorzenia należności jako instytucji stosowanej wyjątkowo (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2009r. sygn. akt: II GSK 884/08 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach http://cbois.nsa.gov.pl). Należy bowiem pamiętać, że na organie ciąży obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.). Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77§1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dopiero w oparciu o tak ustalony stan faktyczny organ ocenia materiał dowodowy zgodnie z art. 80 k.p.a.

W sprawach dotyczących umorzenia konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia ( wyrok WSA w Olsztynie z 12 kwietnia 2012r. sygn. akt: I SA/Ol 130/12). Trudno w wyżej opisanej ciężkiej sytuacji zdrowotnej, materialnej i mieszkaniowej A.B. doszukać się realnych możliwości pozyskania takich środków finansowych które pozwoliłby na zaspokojenie zaległych należności. Organ zresztą nie wykazał, czy dodatkowe obciążenie rodziny obowiązkiem spłaty zaległych składek, przy tak ustalonym dochodzie, nie zagrozi jej egzystencji. Stwierdzenia organu, że Skarżący nie spełnia przesłanek umorzenia pozostaje w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego i logiki. Zdaniem Sądu, ten błąd w ocenie zebranego materiału dowodowego mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia organu.

Organy ponownie rozpoznając sprawę uwzględnią dokonaną wykładnię prawa i na podstawie dokonanych w toku postępowania ustaleń rozważą istnienie okoliczności, o których mowa w przepisie art. 28a u.s.u.s. i §3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Dopiero bowiem wnikliwe ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej i lokalowej Skarżącego (jego rodziny) umożliwi organowi podjęcie odpowiedniej decyzji (nie narażającej się na zarzut dowolności) w przedmiocie wniosku strony o umorzenie przedmiotowych należności publicznoprawnych.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, sprowadzające się do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77§1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, należało w oparciu o art. 145§1 ust. 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.