Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 188/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1997 nr 139 poz 933
law: Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o funduszach inwestycyjnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie sędzia NSA Bożena Popowska sędzia del. WSA Dariusz Chaciński /spr./ Protokolant starszy asystent sędziego Elżbieta Granatowska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 września 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 619/13 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 27 września 2013 r., II SA/Gl 619/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie odmowy wymeldowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2011 r. A. K. zwrócił się do Urzędu Miasta K. o wymeldowanie P. K. z pobytu stałego w lokalu przy ul. G. [...] w K. We wniosku wskazał, że P. K. przedmiotowy lokal opuścił dobrowolnie w marcu 2011 r., a jego obecne miejsce pobytu nie jest wnioskodawcy znane. W toku postępowania organ ustalił, że P. K. w dniu złożenia wniosku o jego wymeldowanie przebywał w Zakładzie Karnym Nr [...] w S., natomiast w okresie prowadzonego postępowania przebywał w Areszcie Śledczym w M.

P. K. pismem z dnia [...] września 2011 r. poinformował organ, że lokalu przy ul. G. [...] w K. nie opuścił dobrowolnie, lecz w dniu 12 kwietnia 2011 r. został zatrzymany przez Policję pod tym adresem i osadzony w Zakładzie Karnym w S. Dodatkowo podał, że po odbyciu kary pozbawienia wolności, której koniec przypada na dzień [...] października 2014 r. zamierza powrócić do miejsca zamieszkania. Naczelnik Wydziału Prewencji Komisariatu [...] Policji w K. pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. poinformował organ prowadzący postępowanie, że P. K. faktycznie został zatrzymany [...] kwietnia 2011 r. w miejscu zameldowania na pobyt stały.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. Prezydent Miasta K. odmówił wymeldowania P. K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. G. [...] w K. W uzasadnieniu organ I instancji uznał, że w przypadku P. K. nie zostały spełnione przesłanki art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. 2006, Nr 139, poz. 933 ze zm.). Ustalono bowiem w sposób nie budzący najmniejszych wątpliwości, w oparciu o obszerny, zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, iż opuszczenie przez P. K. miejsca zameldowania na pobyt stały nie nastąpiło w sposób trwały i dobrowolny. P. K. faktycznie został bowiem zatrzymany [...] kwietnia 2011 r. w miejscu zameldowania na pobyt stały, co oznacza, że opuszczenie lokalu przez stronę nastąpiło w drodze przymusu, jakim dysponuje aparat państwa. Nadto oględziny lokalu przy ul. G. [...] w K. przeprowadzone przez pracowników Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta K. w dniu [...] marca 2012 r. wykazały, że przedmiotowy lokal jest standardowo wyposażony, a zatem po opuszczeniu placówki penitencjarnej P. K. będzie mógł ponownie zamieszkać i prowadzić w tym lokalu gospodarstwo domowe. Dodatkowo w dacie oględzin lokalu pracownicy organu przeprowadzili wywiad środowiskowy wśród sąsiadów tj. lokatorów budynku przy ul. G. [...] w K., na okoliczność zamieszkiwania P. K. w lokalu nr [...] pod tym adresem. Osoby, z którymi przeprowadzono rozmowy tj. mieszkańcy lokali nr [...] i nr [...] zgodnie potwierdzili, że P. K. stale zamieszkiwał w lokalu przy ul. G. [...] w K. z dziewczyną, natomiast od około roku nie zamieszkuje pod tym adresem, gdyż przebywa w zakładzie karnym. Nadto Urząd Miejski w Ł., w ramach pomocy prawnej, przeprowadził dowód w postaci przesłuchania świadka - J. M., która jak podał P. K. zamieszkiwała wraz z nim w przedmiotowym lokalu. J. M. zeznała, że faktycznie od października 2010 r. do kwietnia 2011 r. zamieszkiwała wraz z P. K. w przedmiotowym lokalu. Zdaniem organu I instancji opuszczenie lokalu przy ul. G. [...] w K. przez P. K. nie było trwałe, dobrowolne i suwerenne, a jego aktualny pobyt w areszcie śledczym (zakładzie karnym) jest stanem przejściowym, ma charakter czasowy i uzasadnia w pełni pobyt P. K. poza miejscem zameldowania na pobyt stały. Nadto w świetle art. 8 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pobyt w zakładach karnych, trwający dłużej niż 3 miesiące nie traci charakteru pobytu czasowego.

Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta K. wniósł A. K.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bezspornie, iż lokal przy ul. G. [...] w K. przed zatrzymaniem i osadzeniem w areszcie śledczym stanowił dla P. K. centrum jego spraw życiowych, a opuszczenie przez niego rzeczonego lokalu nastąpiło w związku z zatrzymaniem przez organy ścigania. Zgodnie z orzecznictwem przesłankę dotyczącą opuszczenia lokalu uznaje się za wypełnioną gdy osoba opuściła lokal z zamiarem opuszczenia go w sposób trwały, wykazując chęć przeniesienia swojego centrum życiowego w nowe miejsce. P. K. nie wyraził woli opuszczenia lokalu, nadto po opuszczeniu aresztu śledczego zamierza do niego powrócić. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, fakt osadzenia w zakładzie karnym nie jest równoznaczny z opuszczeniem miejsca pobytu stałego, uzasadniającym wymeldowanie. Również wola właściciela lokalu nie stanowi przesłanki do wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego. Zdaniem organu odwoławczego opuszczenie lokalu przez P. K. w kwietniu 2011 r. nie nastąpiło w sposób trwały i ma charakter jedynie czasowy. O trwałości opuszczenia lokalu decyduje bowiem wola osoby w nim zameldowanej, a taka niewątpliwie po stronie skarżącego nie istniała. W konsekwencji należało przyjąć, że obecny pobyt skarżącego poza przedmiotowym mieszkaniem, tj. w areszcie śledczym, ma charakter tymczasowy, co wynika wprost z art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy. Z uwagi na przymusowy charakter pozbawienia wolności skarżący nie ma ani prawnej ani fizycznej możliwości zamieszkiwania (powrotu do zamieszkania) w przedmiotowym mieszkaniu w okresie odbywania kary pozbawienia wolności. Okoliczność fizycznego przebywania skarżącego poza tym mieszkaniem nie jest bowiem następstwem jego opuszczenia, lecz aresztowania. Podniesiony w odwołaniu zarzut błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest bezzasadny. Jak wyżej wskazano opuszczenie lokalu, w którym dana osoba była zameldowana, można bowiem uznać za dobrowolne tylko wtedy, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce.

Skargę na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] stycznia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł A. K. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 7 i 8 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu prawnego i faktycznego sprawy,

2. art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów skutkującą błędnymi ustaleniami faktycznymi w przedmiocie spełnienia przesłanek wymeldowania,

3. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, że fakt długotrwałego i ciągłego przebywania strony w zakładzie karnym i poza miejscem jej zameldowania, spowodowany aresztowaniem i umieszczeniem w zakładzie, stanowi negatywną przesłankę wymeldowania, określoną tymże przepisem.

W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że organ bezzasadnie utożsamił przyczynę opuszczenia lokalu ze sposobem opuszczenia lokalu. Zatrzymanie P. K. przez organy ścigania i umieszczenie go w Zakładzie Karnym było niewątpliwie przyczyną opuszczenia przezeń przedmiotowego lokalu. Samo jednak opuszczenie nie nastąpiło pod przymusem, nie było efektem bezprawnych działań. W tym zakresie organ dokonał całkowicie błędnej oceny materiału dowodowego, w szczególności zeznań świadka J. M. Świadek J. M., zamieszkująca z P. K. w momencie zatrzymania go przez organy ścigania, jednoznacznie podała, że opuszczenie lokalu przez P. K. było dobrowolne, albowiem udał się on samodzielnie i dobrowolnie na wezwanie komisariatu Policji, gdzie to dopiero został zatrzymany celem doprowadzenia do Aresztu Śledczego w związku z obowiązkiem odbycia kary pozbawienia wolności. P. K. nie został więc ani zatrzymany w miejscu zamieszkania ani siłą z niego usunięty. Nadto przebywanie w zakładzie karnym – traktowane na gruncie przepisów, jako pobyt czasowy – nie stanowi przeszkody do wymeldowania z miejsca dotychczasowego pobytu stałego. Zakłady karne są w istocie miejscami, w których koncentruje się centrum życiowe osadzonych tam osób, niezależnie od tego, czy odbywają kilkuletnie czy też dożywotnie kary pozbawienia wolności. Organy obu instancji dokonały więc błędnej interpretacji pojęcia "dobrowolne opuszczenie lokalu", bezzasadnie przyjmując, że sam fakt zatrzymania P. K. i osadzenia go w Zakładzie Karnym wykluczył możliwość przypisania mu dobrowolnego opuszczenia lokalu. Całkowicie bezzasadnie organ przypisał też wagę stanowisku P. K., który w toku postępowania oświadczył, że po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności zamierza wrócić do przedmiotowego lokalu i nadal w nim zamieszkiwać. Na tej podstawie organ przyjął, że opuszczenie lokalu miało charakter jedynie przejściowy, skoro sam zainteresowany wyraża wolę powrotu. Nie zbadał jednak organ w toku postępowania faktycznych możliwości powrotu P. K. do lokalu. Nie ustalono, kiedy dokładnie ma on szansę wyjść na wolność (przy czym za błędne należy uznać ustalenie poczynione jedynie w oparciu o informację Kierownika Działu Ewidencji Aresztu ŚI. w M. wskazującą na datę [...] grudnia 2013 r., skoro sam zainteresowany P. K. w swoim piśmie z dnia [...] września 2011 r. podał datę końcową pobytu przypadająca na dzień [...] października 2014 r.), a także, czy ze względu na brak uprawnień do lokalu (w postaci chociażby umowy najmu) faktycznie będzie możliwe zamieszkanie w nim.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie.

Oddalając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 27 września 2013 r., II SA/Gl 619/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie.

Kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych art. 15, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

Opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się jednak także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta, jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Nadto wskazać należy, że opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (por. np. uzasadnienie wyroku NSA z 18 grudnia 2002 r., V SA 935/02, wraz z przytoczonym tam orzecznictwem).

Oceniając merytoryczną poprawność decyzji o odmowie wymeldowania zbadać zatem należy, czy P. K. faktycznie w sposób określony powyżej opuścił miejsce stałego pobytu. Organy obydwu instancji uznały, że P. K. nie opuścił miejsca stałego pobytu w sposób uzasadniający wymeldowanie z lokalu. Zdaniem Sądu I instancji ocenę tę należy w całej rozciągłości podzielić.

Z całości materiału dowodowego wynika bowiem w sposób bezsporny, iż w dacie zatrzymania P. K. zamieszkiwał w lokalu przy ul. G. [...] w K., w którym to miejscu był zameldowany na pobyt stały. W miejscu tym zamieszkiwał wraz ze swoją partnerką, J. M., a tym samym lokal ten stanowił miejsce, w którym koncentrowały się wszystkie interesy życiowe P. K. Z akt sprawy wynika nadto, że P. K. opuści zakład karny, w którym odbywa obecnie karę, jeszcze w 2013 bądź najdalej 2014 roku (informacje zawarte w tej mierze w aktach administracyjnych nie są w tym zakresie jednoznaczne). Bezspornym jest także, że w trakcie trwającego przed organami postępowania P. K. deklarował chęć powrotu do lokalu.

Oceniając, czy w sprawie zaszły przesłanki przemawiające za wymeldowaniem, Sąd I instancji wskazał, że wbrew wyrażonym w skardze twierdzeniom (a także tezom formułowanym w tej mierze przez organ I instancji) bezprzedmiotową jest dla omawianej sytuacji ocena, czy opuszczeniu przez P. K. mieszkania towarzyszyła dobrowolność. Konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła, badana winna być i oceniana w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość, czy dana osoba opuściła lokal z własnej woli, czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Bezprawność owa, o ile przymuszony do opuszczenia mieszkania podjął określone kroki prawne, wyłącza bowiem możliwość wymeldowania osoby z lokalu. Ocena, czy dobrowolność owa wystąpiła pozbawiona jest natomiast racji bytu jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych podmiotów lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest skutkiem aresztowania. W konsekwencji pozbawione znaczenia prawnego są twierdzenia, że skoro P. K. samodzielnie wyszedł z domu by zgłosić się w placówce policyjnej, a nie został aresztowany w samym mieszkaniu, to znaczy że lokal opuścił dobrowolnie, co uzasadnia jego wymeldowanie. Samo bowiem tylko wyjście z mieszkania, stanowiące czynność typową dla każdego mieszkańca, w żadnej mierze nie może być utożsamiane z uzasadniającym wymeldowanie dobrowolnym opuszczeniem lokalu, o ile wyjściu temu nie towarzyszyły specyficzne okoliczności, takie jak chęć przeniesienia swego życia osobistego, zawodowego itp. do innego miejsca. Trudno zaś takiej chęci i zamiaru skoncentrowania swych interesów życiowych w nowym miejscu domniemywać u osoby, która wskutek jej zatrzymania zostaje po opuszczeniu mieszkania osadzona w zakładzie karnym.

Rozważenia wymaga natomiast, jak to podkreślono zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w skardze, kwestia trwałości opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Ocena czy nieobecność osoby pod wskazanym adresem nosi znamiona trwałości nie jest łatwa, brak bowiem stosownych definicji ustawowych. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego ocena czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały nie może być oparta na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu, który nie ulegnie zmianie i być pojmowana jedynie jako opuszczenie lokalu "na zawsze". Także bowiem opuszczenie lokalu na pewien okres może być uznane za trwałe, jeżeli okres ten jest wystarczająco długi. Fakt nieobecności spowodowanej orzeczoną wobec danej osoby karą wieloletniego pozbawienia wolności, oznaczający brak realnej, nieodległej perspektywy powrotu do lokalu, zdaniem Sądu może uznany być za tożsamy z trwałym opuszczeniem lokalu. Pojmowanie bowiem trwałości jako synonimu określenia "na zawsze" powodowałoby niemożność wymeldowania osoby, która de facto w lokalu od lat nie przebywa i przez następnych kilkanaście bądź kilkadziesiąt lat przebywać nie może. W myśl art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności zameldowanie w lokalu odzwierciedlać ma rzeczywisty pobyt osoby w lokalu. W żadnej mierze interpretacja okoliczności faktycznych nie może zatem prowadzić do sprzecznego z brzmieniem przepisu utrzymywania fikcji pobytu w lokalu osoby, która w rzeczywistości, na mocy prawomocnego wyroku, w mieszkaniu owym nie przebywa i kolejne lata spędzi w zakładzie karnym. Pogląd taki, w odniesieniu do długotrwałych kar pozbawienia wolności, przyjmowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 26 września 2007 r., II OSK 1251/06, odnoszący się do orzeczonej kary 25 lat pozbawienia wolności).

Tego typu szczególnie drastyczna sytuacja w przypadku osadzonego zakładzie karnym w roku 2011 P. K., który zakład ten opuści w roku 2013 bądź najdalej 2014 nie występuje. W połączeniu z faktem, że deklaruje on powrót do lokalu oraz faktem, iż bezpośrednio przed zatrzymaniem koncentrował w nim wszystkie swoje życiowe interesy, przemawia to przeciwko wymeldowaniu P. K. z pobytu stałego, a decyzje w tej mierze organów, w zakresie swoich osnów, uznać należy za prawidłowe. Bez wpływu na taką ocenę pozostaje podnoszona w skardze okoliczność nieposiadania przez P. K. tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu. Rozstrzygnięcie sprawy meldunkowej nie przesądza bowiem ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 września 2013 r., II SA/Gl 619/13, wniósł A. K. reprezentowany przez adwokata. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie prawa materialnego – art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną jego wykładnię i niezasadne przyjęcie, że ustalony w toku postępowania okres przebywania uczestnika P. K. w zakładzie karnym i poza miejscem zameldowania nie nosi cech trwałości i jest zbyt krótki, by stanowić przesłankę wymeldowania określoną tymże przepisem.

W oparciu o powyższy zarzut skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono między innymi, że ustawa nie definiuje okresu, jaki musi upłynąć, by można było przyjąć spełnienie przesłanki "trwałości" opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, to okres ten nie może być pojmowany dowolnie. Brak definicji ustawowej powoduje, w ocenie skarżącego, konieczność odniesienia się – w ramach wykładni pojęcia "trwałości" – do zasadniczych założeń ustawy, zgodnie z którymi ewidencja ludności służyć ma odzwierciedleniu rzeczywistego, aktualnego stanu rzeczy. Nie można więc przyjąć, jak to niesłusznie uczynił WSA w Gliwicach, że tylko odbywanie kary pozbawienia wolności rzędu 25 lat uzasadnia przyjęcie, że spełniona została przesłanka trwałości. Faktycznie, przywołane w uzasadnieniu skarżonego wyroku orzeczenie NSA z dnia 26 września 2007 r., II OSK 1251/06, dotyczyło orzeczonej kary 25 lat pozbawienia wolności, nie świadczy to jednak automatycznie o możliwości wymeldowania skazanych odbywających tylko tak długotrwałe kary. W ocenie skarżącego, zasadniczym kryterium decydującym w takim przypadku o spełnieniu przesłanki "trwałości" nie powinien być wymiar kary liczony w latach, lecz okoliczność, czy w związku z odbywaniem tejże konkretnej kary, skazany skoncentrował centrum swoich interesów życiowych w innym miejscu, czy też nie. Wbrew sugestiom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, kara pozbawienia wolności odbywana przez P. K. nie jest karą krótkotrwałą, skoro doprowadziła do całkowitego zerwania jego związków z dotychczasowym lokalem i założenia interesów osobistych w nowym ośrodku, tj. areszcie śledczym. Utrzymywanie zameldowania P. K. w przedmiotowym lokalu przez okres 3,5 roku od opuszczenia lokalu do końca kary, sankcjonowane zaskarżonym wyrokiem, prowadzi do utrzymywania fikcji, bowiem lokal ten nie stanowi jego centrum życiowego, które obecnie znajduje się w zakładzie karnym. Skoro zaś zameldowanie w lokalu ma służyć wyłącznie celom ewidencyjnym i potwierdzać fakt pobytu danej osoby w lokalu, a decyzja o wymeldowaniu oznacza, że strona opuściła lokal i w nim nie przebywa przez określony czas, a swoje centrum życiowe koncentruje w innym miejscu, a jednocześnie decyzja taka nie ma wpływu na jej uprawnienia wynikające z prawa własności czy też innych praw do lokalu, to brak podstaw do dalszego utrzymywania owej fikcji meldunkowej. Przeczyłoby to bowiem funkcji, jaką winna spełniać ewidencja ludności. Powyższe okoliczności przemawiają zatem za przyjęciem celowościowej, funkcjonalnej wykładni pojęcia "trwałości", powiązanej z istotą i celem prowadzenia ewidencji ludności. Zaskarżony wyrok narusza powyższe zasady wykładni.

Oceniając karę pozbawienia wolności odbywaną przez P. K. jako zbyt krótką, Wojewódzki Sąd Administracyjny jednocześnie zbyt duże znaczenie przyznał oświadczeniu wymienionego o zamiarze powrotu do przedmiotowego lokalu, co miałoby świadczyć o celowości utrzymania meldunku. Po pierwsze, do końca kary skazanemu pozostał jeszcze jeden rok, po drugie natomiast skazany nie dysponuje prawem do lokalu umożliwiającym skuteczną realizację wyrażonego zamiaru powrotu. Sam zamiar powrotu do lokalu uznać więc należy za czysto hipotetyczny, niemożliwy do zrealizowania. W efekcie, nie powinien on świadczyć o zasadności zameldowania i dalszego utrzymywania stanu niezgodnego ze stanem faktycznym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną udzielonej w piśmie z dnia 27 grudnia 2013 r. P. K. wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanej podstawy, określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., czyli naruszenia prawa materialnego. W ocenie autora skargi kasacyjnej naruszenie przez Sąd I instancji art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegało na przyjęciu, że okres przebywania uczestnika P. K. w zakładzie karnym i poza miejscem zameldowania nie nosi cech trwałości i jest zbyt krótki, by stanowić przesłankę wymeldowania określoną tymże przepisem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych "Osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca." Natomiast z ust. 2 tego przepisu wynika, że "Organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się."

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01 (OTK-A 2002/3/34) stwierdził, że ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego a nie stanu prawnego, a nadto służy ochronie interesów samych zainteresowanych. Zauważył, że spełnienie przesłanki opuszczenia lokalu przez zainteresowaną osobę, stanowiącego dotychczasowe miejsce pobytu stałego, następuje wówczas, gdy jest ono trwałe, dobrowolne i wynika z własnej woli, a także wtedy, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Zwrócono uwagę, że rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – poprzez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany – poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby.

W orzecznictwie podkreśla się, że "W przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. Również trwałość opuszczenia nie zależy wyłącznie od długości kary pozbawienia wolności, aczkolwiek jej najwyższy wymiar w zasadzie przesądza o definitywności opuszczenia miejsca pobytu. Decydujące jest natomiast gdzie dana osoba ma swoje centrum życiowe, jaką utrzymuje więź (kontakt) z lokalem i osobami w nim zamieszkującymi" (zob. wyrok NSA z 10.12.2014 r., II OSK 1236/13, LEX nr 1596020).

Z tego wynika, że skarżący kasacyjnie nie odkodował właściwie normy zawartej w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wiążąc trwałość opuszczenia lokalu, jako przesłankę wymeldowania, przede wszystkim z czasem pobytu w zakładzie karnym osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie, przy założeniu, że kara powyżej trzech lat pozbawienia wolności sprawia, że centrum życiowe skazanego przenosi się do zakładu karnego. Tymczasem jeśli kara pozbawienia wolności nie jest dożywotnia, a jej długość (np. 15 lat) nie przekreśla realnej perspektywy powrotu do dotychczasowego miejsca stałego zamieszkania (okres ten trudno jest wyrazić w latach, powinien zależeć od okoliczności konkretnej sprawy), to decydujące znaczenie ma to, czy po aresztowaniu (pozbawieniu wolności) osoba taka utrzymuje więź (kontakt) z lokalem, tego rodzaju, że można mówić, iż w dalszym ciągu lokal, w którym skupiało się centrum życiowe danej osoby przed aresztowaniem (pozbawieniem wolności) może dla niej pełnić tę samą funkcję. W szczególności, jeśli przed aresztowaniem (pozbawieniem wolności) osoba taka nie przejawiła woli zmiany centrum życiowego (np. pozostawiła w lokalu rzeczy codziennego użytku) i w dalszym ciągu deklaruje powrót do lokalu po odzyskaniu wolności. Tytuł prawny do lokalu nie jest istotny z punktu widzenia przesłanek wymeldowania, natomiast fakt, że pierwotnie lokal przy ul. G. [...] w K. był lokalem "rodzinnym" dla P. K. (spółdzielcze prawo do lokalu przysługiwało jego ojcu) ma znaczenie dla oceny istnienia centrum życiowego osoby objętej wnioskiem o wymeldowanie. Na marginesie zauważyć jedynie należy, że uzyskanie przez skarżącego kasacyjnie tytułu prawnego do lokalu nastąpiło już w grudniu 2009 r., jednak bezpośrednio po tym zdarzeniu, aż do momentu aresztowania, nie kwestionował on w znaczeniu cywilistycznym prawa brata do przebywania w lokalu.

W okolicznościach tej sprawy ani wnioskodawca wymeldowania P. K., ani organ administracji na podstawie zebranych w trakcie postępowania dowodów (w ramach obowiązków wynikających z k.p.a., w tym z zasady prawdy obiektywnej – art. 7 k.p.a.) nie wykazali definitywnego zerwania więzi P. K. z lokalem przy ul. G. [...] w K. W szczególności ustalenia faktyczne organów w tym zakresie nie zostały zakwestionowane w podstawach skargi kasacyjnej. Zatem pobyt P. K. w zakładzie karnym powyżej trzech lat należy traktować jako czasowy (art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych), który – jako stan przejściowy, a nie trwały – nie dawał podstaw do wymeldowania z pobytu stałego w oparciu o art. 15 ust. 2 tej ustawy.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.