Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1372/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 67a par.
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1372/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 stycznia 2012r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Długosz - Ślusarczyk, Sędziowie: WSA Beata Cieloch, WSA Bogusław Wolas (spr.), Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2012r., sprawy ze skargi B. J., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 16 maja 2011r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 28 stycznia 2010 r. B. J. wniosła o umorzenie zaległości podatkowych od środków transportowych od samochodów ciężarowych marki STAR 200 o numerach rejestracyjnych [...] i[...]. Uzasadniając wniosek strona powołała się na trudną sytuację materialną. Wskazała, że jest samotną matką - wychowuje syna, który uczy się w Technikum [...]w K. Z uwagi na stan zdrowia i sytuację na rynku pracy jest zatrudniona w niepełnym wymiarze czasu pracy. Otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 660 zł brutto. Od byłego męża otrzymuje alimenty na syna w wysokości 500 zł, pobiera także zasiłek rodzinny z Urzędu Miasta [...] w wysokości 98 zł. Podniosła, że ponosi wszystkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania i mediów, w trudnych sytuacjach korzysta z pomocy MOPS w K.

Decyzją z dnia 18 listopada 2010 r., Nr[...], Prezydent Miasta odmówił umorzenia zaległości podatkowej w łącznej kwocie 10 424,94 zł wraz z należnymi odsetkami w kwocie 5 039 zł.

W uzasadnieniu organ podał, że na dzień złożenia wniosku na karcie kontowej podatnika widniała zaległość w kwocie należności głównej 16 652,40 zł oraz odsetki w kwocie 7 162,40 zł. Organ ustalił, że zaległości dotyczą także samochodu o numerze rejestracyjnym [...] . Ponieważ strona w toku postępowania podniosła, że nie była właścicielem pojazdu o nr [...] i informacja ta została potwierdzona przez organ podatkowy, zostały wydane decyzje uchylające decyzje określające wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od środków transportowych za lata poprzednie w zakresie tego pojazdu. Zaległości podatkowa została w związku z tym zmniejszona o kwotę należności głównej w kwocie 6 227,46 zł oraz odsetki w kwocie 2 123,40 zł.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy organ oparł się na okolicznościach zawartych we wniosku o umorzenie zaległości oraz podał, że wnioskodawczyni ponosi następujące koszty utrzymania mieszkania (po uwzględnieniu dodatku mieszkaniowego z UMK): czynsz – 118,13 zł, gaz – 90 zł, prąd – 105,10 zł. Posiada zadłużenie w banku z tytułu użytkowania karty kredytowej w wysokości 3 tys. zł oraz ponosi wydatki na leczenie w wysokości 100 zł miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z 18 – sto letnim synem P.. Od 1994 r. strona pozostaje w stałym leczeniu ze względu na nerwicę depresyjno – lękową, która objawia się min. długotrwałą depresją i lękiem przed odpowiedzialnością. Odnosząc się do podnoszonej przez wnioskodawczynię okoliczności przywłaszczenia samochodu o numerze rejestracyjnym [...] organ wskazał, że śledztwo w tej sprawie zostało w 2004 roku umorzone ze względu na niewykrycie sprawców.

Na tle powyższych okoliczności organ uznał, że przedstawione we wniosku argumenty nie wyczerpują przesłanek określonych w art. 67a§1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej określanej skrótem "O.p."), dających podstawę do umorzenia zaległości podatkowej. Organ stwierdził, że z uwagi na stan zdrowia strony jest spełniona przesłanka ważnego interesu podatnika, jednak całokształt okoliczności nie przemawia za udzieleniem tak daleko idącej ulgi jaką jest umorzenie zaległości podatkowej. Zwrócono uwagę, że postanowienie o umorzeniu śledztwa w sprawie przywłaszczenia samochodu marki Star o numerze rejestracyjnym [...] zostało wydane w 2004 r., mimo to przez sześć lat wnioskodawczyni nie interesowała się toczącym postępowaniem. Do chwili obecnej nie wyrejestrowała samochodu co zapobiegłoby dalszemu naliczaniu podatku. Organ stanął na stanowisku, że podatnik nie może przerzucać na inne podmioty obowiązków, które na nim ciążą. Umorzenie zaległości podatkowej oznaczałoby przerzucenie konsekwencji swoich działań na Gminę i tym samym uszczuplenie jej budżetu. Gmina jako podmiot publicznoprawny w interesie ogółu mieszkańców musi dbać o bieżące zabezpieczenie potrzeb miasta finansując je z dochodów własnych, do których należy min. podatek od środków transportowych. Zwrócono uwagę, że każdy podatnik starający się o ulgę jest przekonany o istnieniu sytuacji nadzwyczajnej, uzasadniającej umorzenie zaległości podatkowej, natomiast obowiązkiem organu jest kierowanie się obiektywnymi kryteriami przy każdorazowej ocenie takiej sytuacji. Wszelkie decyzje o zastosowaniu ulg podatkowych powinny być podejmowane niezwykle rozważnie i w sytuacjach wyjątkowych, tj. gdy faktycznie chodzi o przypadek uzasadniony ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Nie można natomiast z tej instytucji czynić powszechnie stosowanego środka. Ważnego interesu podatnika nie można natomiast utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej.

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości podatkowej, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zdaniem odwołującej się wydana w sprawie decyzja nie mieści się w granicach uznania administracyjnego. Organ odmówił zastosowania ulgi ponieważ błędnie ustalił stan faktyczny w sprawie, a także wziął pod uwagę wyłącznie interes Gminy bez uwzględnienia interesu strony. Wnioskodawczyni zwróciła uwagę, że rozumie motywy decyzji, ale nie może ich zaakceptować. Organ uznał, że skoro nie dopełniła obowiązku wyrejestrowania samochodów, to może ponieść dodatkową "karę" z tym związaną i zapłacić podatek od środków transportowych, których nie posiada, ponieważ zostały skradzione. Jeżeli będzie zmuszona zapłacić podatek, to będzie to podatek związany z zasadą "nieznajomość prawa szkodzi". Organ kierował się tylko i wyłącznie budżetem Gminy, nie biorąc pod uwagę, że strona straciła mienie o dużej wartości. Niesprawiedliwe i niezgodne z zasadami współżycia społecznego jest korzystanie przez Gminę z faktu niedopełnienia obowiązków przez nieznającego prawa jej mieszkańca. Celem podatku od środków transportowych nie jest bowiem represja w stosunku do ich właścicieli, a pokrycie części wydatków jakie gmina przeznacza na remonty dróg, po których te pojazdy się przemieszczają. Strona zwróciła uwagę, że organ powinien był wziąć pod uwagę to, że nie posiadając na skutek kradzieży samochodów i nie poruszając się nimi po drogach nie przyczyniła się w żadnym stopniu do pogorszenia się stanu krakowskich dróg. Zdaniem odwołującej się organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie wziął pod uwagę interesu społecznego, ani słusznego interesu obywateli. Została także naruszona zasada prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie do organów państwa. Strona zwróciła uwagę, że niedopełnienie obowiązku wyrejestrowania skradzionych samochodów, wynikało ze złej kondycji psychicznej w jakiej się znajduje na skutek nerwicy depresyjno – lękowej. To schorzenie powoduje, że nie zawsze jest w stanie działać racjonalnie i zgodnie ze swoim interesem. Apatia i brak działania (wycofanie) są nierozłączne w tym schorzeniu. Strona zwróciła uwagę, że na skutek choroby jej relacje społeczne – także z urzędami – są relacjami ograniczonymi i zaburzonymi. Odwołująca się zwróciła także uwagę na swój niski dochód i zaznaczyła, że opłacenie należności z tytułu zaległości podatkowych pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie wziął pod uwagę, że brak umorzenia zaległości może zagrozić egzystencji podatnika. Nie ma ona poza tym żadnych perspektyw na polepszenie obecnej sytuacji.

Decyzją z dnia 16 maja 2011 r., Nr[...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ wskazał na mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa, w szczególności dotyczące udzielania ulg podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą i zwrócił uwagę, że przepis regulujący podstawy instytucji umorzenia zaległości podatkowych oparty jest na tzw. uznaniu administracyjnym. Pozwala to organowi na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. W konsekwencji organ podatkowy może, ale nie musi umorzyć zaległość podatkową, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ II instancji podzielił ustalenia dokonane przez Prezydenta Miasta. Kolegium uznało, że organ I instancji podejmując zaskarżoną decyzję, nie wykroczył poza granice przyznanego mu uznania administracyjnego i właściwie rozpatrzył przesłanki zastosowania ulgi podatkowej w postaci "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego". Umorzenie zaległości z uwagi na "interes podatnika" będzie możliwe w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Organ II instancji przyznał, że podatniczka znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej, jednak zdaniem Kolegium, po jej stronie nie powstały nadzwyczajne względy lub działanie czynników, na które nie miała wpływu i które są niezależne od sposobu jej postępowania. Przez zaniedbania, tj. niewyrejestrowanie pojazdów, odwołująca naraziła się na powstanie przedmiotowych zaległości podatkowych. SKO zwróciło uwagę, że odwołująca nie powinna przerzucać ciężaru ponoszenia świadczenia publicznoprawnego na organ podatkowy ze względu na brak poprawnego działania w sprawie i poczynione przez nią błędy. Podniesiono także, że jednym z przejawów równości wobec prawa jest to, że każdy jest zobowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie. Uzyskanie ulgi jest odstępstwem od zasady równości, gdyż na mocy indywidualnej decyzji podatnik zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia wynikającego z ustawy. Zdaniem Kolegium postępowanie podatkowe poprzedzające wydanie decyzji zostało przeprowadzone w zgodzie z regułami określonymi w O.p.

Na decyzję SKO z dnia 16 maja 2011 r., B. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 67a § 1 pkt 3 oraz 67b O.p. Pierwszy z przywołanych przepisów stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z kolei art. 67b O.p. reguluje tryby udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, podatnikom prowadzącym działalność gospodarczą. Pierwszy z nich dotyczy ulg, które nie są traktowane jako forma pomocy publicznej. Ich udzielanie odbywa się w oparciu o ogólne przesłanki przyznawania ulg wszystkim podatnikom, tj. "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Drugi tryb obejmuje stosowanie ulg w ramach tzw. pomocy de minimis, której szczegółowe warunki są określone w przepisach wspólnotowych. Trzeci i ostatni, to udzielanie ulg zaliczanych do pomocy publicznej. Są one przyznawane z uwzględnieniem szeregu wymogów wynikających z przepisów regulujących dopuszczalność tego rodzaju pomocy.

Decyzje organów podatkowych w sprawie umorzenia zaległości podatkowych mają charakter uznaniowy, są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji oznacza, że organy podatkowe mogą, ale nie muszą umorzyć zaległość podatkową, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się więc do stwierdzenia, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Swobodne uznanie nie może prowadzić do dowolności i musi być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego i rozważeniem powyższych przesłanek. Negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia zaległości podatkowych, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Nie ulega wątpliwości, że umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie podatków, nie zaś zwalnianie podatników z tego obowiązku. Wobec tego za umorzeniem zaległości podatkowej przemawiać będą te wypadki gospodarcze albo społeczne, które ogólnie mówiąc, niezależne są od sposobu postępowania podatnika bądź spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu. Nie można z instytucji umorzenia zaległości podatkowej czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia od zapłaty podatku (wyrok NSA z dnia 15 maja 1991 r., sygn. akt SA/Gd 295/91, Lex nr 24111). Sąd nie neguje, że ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych stanowią odstępstwo od zasady równości i powszechności opodatkowania.

Zwrócić należy uwagę, że najczęściej powoływaną przez podatników przesłanką warunkującą zastosowanie ulgi, jest przesłanka ważnego interesu podatnika. Przesłanka ta może być spowodowana różnymi zdarzeniami i sytuacjami wpływającymi na brak możliwości uiszczenia przez podatnika ciążącego na nim zobowiązania podatkowego. Zwykle są to zdarzenia losowe i czynniki, na które podatnik nie miał wpływu, a które powodują utratę majątku, bądź utratę możliwości zarobkowania. W rozpoznanej sprawie organy podatkowe stwierdziły, że w sprawie zachodzi przesłanka ważnego interesu podatnika. Przyznały, że skarżąca znajduje się w ciężkiej sytuacji materialno – finansowej. Odmówiły jednak zastosowania wnioskowanej ulgi z powodu zaniedbań skarżącej, która poprzez niewyrejestrowanie pojazdu przyczyniła się na powstanie zaległości. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że organy marginalnie potraktowały aktualną sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną skarżącej. A właśnie okoliczności związane ze szczególną sytuacją majątkową i osobistą skarżącej, które uniemożliwiają spłatę zadłużenia powinny być traktowane pierwszoplanowo przy rozstrzyganiu o zastosowaniu ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Ograniczenie się jedynie do analizy okoliczności towarzyszących powstaniu zaległości podatkowych i wskazywanie, że skarżąca przez kilka lat od wydania postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie przywłaszczenia samochodu o nr rejestracyjnym [...] nie podjęła działań mających na celu jego wyrejestrowanie, co zapobiegłoby dalszemu naliczaniu podatku, jest niewystarczające dla uznania, że organy podatkowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie i należycie go oceniły w kontekście przesłanek przyznania ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległego podatku dochodowego. Podkreślić należy, że powoływanie się przez organy podatkowe na zdarzenia przeszłe nie może mieć w sprawie decydującego znaczenia. Nie można przyjąć, że sytuacja życiowa i finansowa wnioskującej o ulgę będzie miała znaczenie w drugiej kolejności, dopiero w razie stwierdzenia, że okoliczności powstania zaległości były w danym przypadku nadzwyczajne. "Nadzwyczajność" sytuacji podatnika odnosi się do wszystkich łącznie aspektów sytuacji podatnika i w tym kontekście należy ją oceniać (por. wyrok WSA z dnia 9 czerwca 2008r., sygn. akt I SA/Wr 1494/07, orzeczenia.nsa.gov.pl). Organy podatkowe jak już wcześniej nadmieniono bardzo ogólnikowo odniosły się do aktualnej sytuacji materialnej skarżącej, jak również jej sytuacji zdrowotnej. Organ z jednej strony przyznaje, że nie neguje argumentów zdrowotnych przedstawionych przez skarżącą, zauważa jej trudna sytuację życiową, z drugiej strony czyni jednak podatniczce zarzut nieinteresowania się prowadzonym przez policję postępowaniem i w konsekwencji niewyrejestrowania samochodu. Skoro organ uznał, że skarżąca od 1994 r. choruje na nerwicę lękowo – depresyjną, która oprócz długotrwałej depresji – jak wskazuje strona - przejawia się także lekiem przed odpowiedzialnością, to nie znajduje podstaw uczyniony jej zarzut niewyrejestrowania samochodu i przez to przyczynienia się do wzrostu zadłużenia. Niewątpliwie bowiem stan psychiczny podatnika determinuje postawę wobec otoczenia, a tym bardziej urzędów. Nie można podatnikowi borykającemu się z takimi problemami zdrowotnymi stawiać takich samych wymagań jak osobie zdrowej. Skarżąca w odwołaniu wskazała, że choroba nie zawsze pozwala działać racjonalnie i zgodnie ze swoim interesem. A zatem jej bierna postawa nie może być rozpatrywana w kategoriach przeszkody do zastosowania ulgi z uwagi na przyczynienie się skarżącej do powstania zaległości. Jej bierna postawa była bowiem wynikiem choroby. Dlatego w kategoriach ważnego interesu podatnika należy rozpatrzyć schorzenie, na które cierpi skarżąca. Jest to niewątpliwie okoliczność obiektywna, niezależna od woli podatnika. Została ona jednak zupełnie pominięta przez organy obu instancji. Mimo zawartych w tym zakresie zarzutów w odwołaniu, Kolegium ograniczyło się do podzielenia ustaleń dokonanych przez organ I instancji.

Sąd zwraca również uwagę, że analiza uzasadnienia decyzji organów obu instancji wskazuje, że organy utożsamiły przesłankę interesu publicznego z interesem wyłącznie fiskalnym, z maksymalizacją dochodów budżetowych. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na to, że interes publiczny, o którym mowa w art. 67a § 1 O.p. nie sprowadza się do zapewniania maksymalnych dochodów budżetu gminy (Skarbu Państwa), natomiast o zasługującym na uwzględnienie ważnym interesie podatnika w rozumieniu tego przepisu świadczyć może, w szczególności znaczne obniżenie jego zdolności płatniczej spowodowane klęską lub innym zdarzeniem losowym, a także podważenie w sposób istotny warunków egzystencji jego rodziny lub spowodowanie upadku prowadzonej działalności gospodarczej. Oznacza to, iż organ ma obowiązek wyważenia interesu publicznego z interesem strony, a nie automatycznie przyznawać pierwszeństwo interesowi publicznemu. Zatem organ ma obowiązek wykazać, iż interes publiczny jest na tyle znaczący, że interes podatnika może być w tym przypadku ograniczony. W sprawie takiego wyważenia zabrakło.

Podsumowując Sąd stwierdza, że organy w sposób niedostateczny rozważyły indywidualny interes podatniczki, która jak wynika z akt sprawy pozostaje w niewątpliwie ciężkiej sytuacji finansowej. Powyższe przy uwzględnieniu jej stanu zdrowia powoduje, że konieczność uregulowania zobowiązania w znacznej - w świetle powołanych okoliczności sprawy - kwocie podważyć może podstawy egzystencji skarżącej i jej rodziny. Ocena organów podatkowych, że poprzez niewyrejestrowanie pojazdu skarżąca naraziła się na powstanie zaległości podatkowych, co skutkuje odmową umorzenia zaległości, mimo istnienia ważnego interesu podatnika, musi być uznana za ocenę dowolną. Narusza w konsekwencji podstawowe zasady postępowania podatkowego wyrażone w art. 121 i art. 191 O.p. (zasadę zaufania do organów podatkowych i zasadę swobodnej oceny dowodów), co z kolei miało istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie. W aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o zbadaniu w toku postępowania sytuacji podatnika, jednakże przedstawiona sytuacja strony nie została oceniona zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i racje strony. Tego rodzaju niedostatki zaskarżonej decyzji spowodowały, że Sąd uznał, iż została ona wydana zarówno z naruszeniem prawa materialnego, poprzez niewłaściwe korzystanie z przewidzianego w art. 67a §1 O.p. uznania administracyjnego, jak też prawa procesowego, tj. art.121 i 191 tej ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy usuną dostrzeżone przez Sąd uchybienia.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Działając na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd wyeliminował z obrotu prawnego także decyzję organu I instancji poprzedzającą zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.