Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1313/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151 art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2013 poz 461
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb  Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - tekst jednolity
article: art. 11 art. 262 art. 265(2) pkt 1
journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz 802
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny - t.j.
article: art. 26
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 623
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne

SENTENCJA

Dnia 18 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi B. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lipca 2014 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej dotyczącej określenia kwoty długu celnego I. oddala skargę, II. przyznaje adw. A. F. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie 55,20,- (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Do Oddziału Celnego w [...] w dniu [...] grudnia 2002 roku wpłynęło zgłoszenie celne uzupełniające SAD OBR nr [...] sporządzone na podstawie wpisów do rejestru procedury uproszczonej pod pozycją 218.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 roku, nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w [...] uznał za nieprawidłowe powyższe zgłoszenie celne w procedurze uproszczonej oraz zgłoszenie celne uzupełniające w części dotyczącej stawki celnej i kwoty długu celnego.

Po rozpatrzeniu odwołania strony Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 roku, nr [...], uchylił powyższą decyzję w części dotyczącej wezwania do zapłaty odsetek wyrównawczych i umorzył postępowanie w tym zakresie, a w pozostałej części decyzję utrzymał w mocy bez zmian.

B. J. wniosła skargę na decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, która została oddalona wyrokiem z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt III SA/Po 541/07.

Pismem z dnia 12 kwietnia 2014 roku B. J. zwróciła się do organu II instancji z wnioskiem o stwierdzenie nieważności jego decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 roku.

Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2014 roku, nr [...] na podstawie art. 249 §1 Ordynacji podatkowej oraz art. 262 i art. 2652 pkt 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 roku - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn. zm.) oraz art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623 ze zm.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dług celny powstał w dniu 18 listopada 2002 roku, natomiast zgodnie z art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego organ celny nie wszczyna lub odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od daty powstania długu celnego upłynęły 3 lata. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

W odwołaniu od decyzji strona podniosła, że niezasadnie zastosowano 3-letni termin wskazany w art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, gdyż postępowanie organu kwestionujące zastosowaną stawkę celną było wszczęte po upływie tego czasu. Strona wniosła o uchylenie decyzji określającej kwotę długu celnego z powodu poważnych wad prawnych.

Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając zawarte w niej ustalenia faktyczne i rozważania prawne dotyczące 3-letniego terminu z art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego.

W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła:

- naruszenie art. 6, art. 8, art. 107 §3 Kpa poprzez odmowę merytorycznego rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 156 §1 pkt 2 i 7 Kpa z powodów proceduralnych,

- wydanie decyzji w postępowaniu dwuinstancyjnym przez ten sam organ, który dopuścił się uprzednio błędnej interpretacji prawa na niekorzyść skarżącej,

- utrudnianie skarżącej prawa do skorzystania z przywileju ubiegania się od Skarbu Państwa odszkodowania za szkody poniesione na skutek błędów organu.

Strona wniosła o uchylenie wszystkich decyzji wydanych w sprawie oraz o przekazanie sprawy organowi podatkowemu lub Ministrowi Finansów do ponownego merytorycznego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła argumenty merytoryczne dotyczące niezasadnego – jej zdaniem – zakwestionowania danych w zgłoszeniu celnym, co skutkowało określeniem wobec niej kwoty długu celnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, powołując się na stanowisko i argumentację zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 20 października 2014 roku skarżąca zarzuciła dodatkowo naruszenie art. 65 §5 Kodeksu celnego w zw. z art. 28 Kpa poprzez bezpodstawne uznanie jej za stronę postępowania celnego. W jej ocenie decyzja jest dotknięta wadą określoną w art. 156 §1 pkt 4 Kpa, gdyż została skierowana do agencji celnej, która nie może być stroną postępowania.

W piśmie z dnia 23 kwietnia 2015 roku pełnomocnik skarżącej podniósł, że zgodnie z art. 249 §1 Ordynacji podatkowej w sprawie powinien znaleźć zastosowanie 5-letni termin do wniesienia żądania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, liczony od dnia rzeczywistego zakończenia postępowania w sprawie, chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę. We wniosku o stwierdzenie nieważności podniesiono nowe okoliczności, które nie były przedmiotem badania przez WSA w Poznaniu. Procedura stwierdzenia nieważności decyzji stała się dla Skarżącej niedostępna w zakresie zarzutów, które uprzednio nie były rozpatrywane przez Sąd.

Pismem z dnia 09 czerwca 2015 roku Skarżąca osobiście podniosła, że celem wywiedzionej skargi jest nie tylko usunięcie z obrotu prawnego decyzji w trybie stwierdzenie ich nieważności, ale również kwestia ewentualnego stwierdzenia niezgodności tych decyzji z prawem, co pozwoli jej na wystąpienie na drogę postępowania cywilnego w celu uzyskania odszkodowania.

Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2015 roku strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie. Pełnomocnik skarżącej zgłosił wniosek o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym dotyczącym zgodności art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP w zakresie w jakim zastosowanie powołanego przepisu Kodeksu celnego uniemożliwiło skarżącej dochodzenie jej praw i pozbawiło ją prawa do sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie dług celny powstał w dniu 18 listopada 2002 roku.

Na mocy art. 25 obowiązującej od dnia 1 maja 2004 roku ustawy z dnia 19 marca 2004 roku – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623 ze zm.) dotychczasowe przepisy celne, czyli m. in. ustawa z dnia 9 stycznia 1997 roku - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn. zm.) utraciły ważność. Z mocy jednak art. 26 tej ustawy przepisy dotychczasowe (procesowe i materialne) stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem akcesji Polski do UE, czyli przed dniem 1 maja 2004 roku, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 19 marca 2008 roku, sygn. akt I GSK 698/07, Lex nr 577399).

Zdaniem Sądu, organ celny zasadnie stwierdził, że w sprawie miały zastosowanie regulacje prawne Kodeksu celnego. W myśl art. 262 tego aktu prawnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Pierwszeństwo mają zatem przepisy Kodeksu celnego.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, jaki charakter prawny ma trzyletni termin, określony w art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego oraz jakie skutki prawne (procesowe) powoduje jego upływ. Nie ulega wątpliwości, że ten przepis miał bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie. Stanowi on, że jeżeli upłynęły trzy lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Jest to niewątpliwie przepis szczególny, zawierający samodzielne uregulowanie, wyłączające stosowanie przepisów Działu IV Ordynacji podatkowej, do którego w zakresie spraw celnych odsyła art. 262 Kodeksu celnego. Pogląd taki był wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1461/04, LEX nr 168008, wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2008 r., sygn. akt I GSK 144/08, LEX nr 518785, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Gl 1186/07, LEX nr 483556, wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 370/09, Lex nr 744756; wyrok WSA w Bydgoszczy z 4 maja 2010 r., sygn. I SA/Bd 123/10, Lex nr 672999).

Twierdzenie wnoszącej skargę, iż organ celny powinien zastosować w sprawie przepisy ogólne Ordynacji podatkowej regulujące postępowania w sprawach podatkowych (pozwalające na wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej) nie jest uzasadnione. W tym przypadku – jak wspomniano powyżej – przepisy Kodeksu celnego zawierają normy o charakterze szczególnym, wyłączającym zastosowanie Ordynacji podatkowej. Powyższy 3 - letni termin jest terminem nieprzywracalnym, co wynika wprost z treści art. 11 Kodeksu celnego (zob. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 488/09, Lex nr 744807).

Ponadto należy podkreślić, że przepis art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego odnosi się do wszelkich decyzji wydanych przez organy celne, bez względu na przedmiot rozstrzygnięcia decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym (zob. wyrok NSA z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt I GSK 698/07, Lex nr 577399).

Okoliczność, że dług celny w niniejszej sprawie powstał w dniu 18 listopada 2002 roku, nie była kwestionowana przez stronę wnoszącą skargę.

Złożenie przez skarżącą wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji pismem z dnia 12 kwietnia 2014 roku, w kontekście powyższych rozważań, słusznie zatem uznano za spóźnione. Możliwość wszczęcia takiego postępowania istniała wyłącznie do dnia 18 listopada 2005 roku.

Należy podkreślić, że w świetle przytoczonych przepisów upływ omawianego terminu musi powodować wydanie przez organ decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji (zob. m. in. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 370/09, Lex nr 744756). Na tym wstępnym etapie postępowania nie bada się, czy rzeczywiście istniały jakiekolwiek przesłanki merytoryczne do stwierdzenia nieważności decyzji. Zatem wskazane przez autorkę skargi okoliczności, które w jej ocenie, należało zakwalifikować jako przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, nie mogły być brane pod uwagę także przez Sąd w niniejszym postępowaniu.

Wskazać przy tym należy, że skoro w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzą przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym stwierdzenia nieważności decyzji, to tym samym brak jest podstaw to prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenie nieważności decyzji w ogóle. Odmowa wszczęcia postępowania pozostaje aktualna zarówno wówczas, gdy zakończenie tego postępowania miałoby polegać na stwierdzeniu nieważności decyzji, jak i wówczas, gdy postępowanie miałoby zakończyć się stwierdzeniem, że decyzja zawiera wady oraz wskazaniem okoliczności uniemożliwiających stwierdzenie nieważności decyzji.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest wyłącznie decyzja o odmowie wszczęcia postępowania. Organy celne, po upływie trzyletniego okresu od dnia powstania długu celnego, nie mogły merytorycznie załatwić wniosku skarżącej, a jedynie ograniczyć się do stwierdzenia niedopuszczalności wszczęcia postępowania objętego wnioskiem (zob. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I GSK 1156/12, Lex nr 1449745; wyrok WSA w Kielcach z dnia 31 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Ke 151/12, Lex nr 1213352).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zarzuty skargi dotyczące konieczności zastosowania w sprawie przepisów Ordynacji podatkowej oraz przepisów ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, czy dokonania merytorycznej oceny decyzji dotyczącej określenia kwoty długu celnego, nie zasługiwały na uwzględnienie.

Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w celu poddania badaniu zgodności treści przepisu art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego z Konstytucją RP.

W ocenie Sądu brak jest uzasadnionych wątpliwości, co do zgodności art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego z normami Konstytucji RP. Wskazany przepis kreuje nieprzywracalny termin, w którym możliwe jest uruchomienie nadzwyczajnego trybu weryfikacji decyzji ostatecznej organu celnego. Przepis ustanawia ochronę dla strony postępowania celnego – adresata decyzji ostatecznej – przed wzruszaniem tej decyzji z urzędu przez organ celny po upływie trzyletniego terminu od dnia powstania długu celnego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zarzuty skargi dotyczące konieczności zastosowania w sprawie przepisów Ordynacji podatkowej czy dokonania merytorycznej oceny decyzji dotyczącej określenia kwoty długu celnego nie zasługiwały na uwzględnienie.

Ponieważ zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., w pkt 1 wyroku.

O zwrocie pełnomocnikowi strony skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej jej z urzędu postanowiono jak w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz §18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2013, poz. 461).