Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 801/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono orzeczenie i umorzono postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 105 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt  1 lit. a, par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Kinga Czernis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi Ż. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 6 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 lipca 2021r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: Kolegium) stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej: organ I instancji) z dnia 14 grudnia 2019r. nr [...] w sprawie przyznania Ż. M. (dalej: strona, skarżąca) zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wskazaną wyżej decyzją z dnia 14 grudnia 2019r., na wniosek strony złożony w dniu 14 sierpnia 2019r., organ I instancji przyznał stronie zasiłek rodzinny oraz dodatki do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, na dzieci M. M. i D. M., na okres od dnia 1 listopada 2019r. do dnia 31 października 2020r. w łącznej kwocie 202,71 zł miesięcznie.

Pismem z dnia 26 stycznia 2021r. organ I instancji wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z wnioskiem o podjęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia 14 grudnia 2019r. wskazując, że do dochodu rodziny wliczono dochód z zakończonego w dniu 2 lipca 2019r. zatrudnienia strony w zakładzie pracy V. B. G. (dalej: V.). Nie wliczono natomiast dochodu z trwającego od 3 lipca 2019r. do chwili obecnej zatrudnienia w zakładzie pracy T. S. K. G. (dalej: T. S.). Po prawidłowym przeliczeniu dochód na osobę w rodzinie wynosi 951,46 zł. Zatem w chwili wydania decyzji istniała przesłanka negatywna przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego (niespełnienie kryterium dochodowego).

Mając na uwadze powyższe informacje Kolegium wszczęło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia 14 grudnia 2019r., po przeprowadzeniu którego wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 6 lipca 2021r.

W ocenie Kolegium decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 grudnia 2019r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021r., poz. 735), dalej "k.p.a.". Kolegium wskazało, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Naruszenie prawa ma cechę rażącego, gdy decyzja nim dotknięta wywołuje skutki prawa niedające się pogodzić z wymaganiami praworządności, którą należy chronić nawet kosztem obalenia ostatecznej decyzji.

Kolegium wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie podstawę prawną wydania decyzji z dnia 14 grudnia 2019r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. Z kolei stosownie do treści art. 5 ust. 3a ustawy, w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Zgodnie z art. 3 pkt 2a ustawy dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych - art. 5 ust. 4a ustawy. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych - art. 5 ust. 4b ustawy.

W przedmiotowej sprawie prawo do świadczeń rodzinnych było ustalane na okres zasiłkowy trwający od dnia 1 listopada 2019r. do dnia 31 października 2020r., zatem podstawę ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny powinny stanowić dochody poszczególnych członków rodziny osiągnięte w roku kalendarzowym 2018, z uwzględnieniem ewentualnej utraty tych dochodów lub uzyskania nowych dochodów w późniejszym okresie.

Z akt sprawy wynika, że dochód trzyosobowej rodziny strony w 2018r. wyniósł 14.224 zł, tj. 1.185,33 zł miesięcznie. Do tego dochodu należało doliczyć dochód strony uzyskany w 2019r. z tytułu zatrudnienia. Przy czym jak wynika z wyjaśnień organu I instancji i akt sprawy organ ten błędnie doliczył dochód strony uzyskany z tytułu zatrudnienia w firmie V., albowiem zatrudnienie strony w tym zakładzie ustało w dniu 2 lipca 2019r., a więc dochód ten został utracony jeszcze przed rozpoczęciem okresu zasiłkowego i nie powinien być doliczany do dochodu rodziny.

Jak wyjaśnił organ I instancji, w dniu 3 lipca 2019r. strona podjęła zatrudnienie w zakładzie pracy T. S., uzyskując z tego tytułu dochód za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (tj. za sierpień 2019r.) w wysokości 1.669,05 zł. Zatrudnienie w powyższym zakładzie pracy trwa do chwili obecnej. Organ I instancji o fakcie zatrudnienia strony w tym ostatnim zakładzie posiadał informacje jeszcze przed wydaniem decyzji z dnia 14 grudnia 2019r. i powinien zgodnie z treścią art. 5 ust. 4b ustawy doliczyć ten ostatni dochód do dochodu rodziny osiągniętego w 2018r. Jednak błędnie z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 4b ustawy organ I instancji doliczył do dochodu rodziny dochód strony uzyskany z tytułu zatrudnienia w firmie V., które to zatrudnienie ustało z dniem 2 lipca 2019r.

Dalej Kolegium stwierdziło, że prawidłowo ustalony dochód rodziny wynosił miesięcznie 2.827,38 zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające rodzinę do przyznania świadczeń rodzinnych. Wysokość tego przekroczenia nie uprawniała również organu I instancji do przyznania świadczenia w oparciu o art. 5 ust. 3 i 3a ustawy, tzw. świadczenie "złotówka za złotówkę", albowiem kwota przekroczenia 805,38 zł znacznie przekraczała średnią wysokość świadczeń rodzinnych, które by przysługiwały w okresie zasiłkowym 2019/2020, tj. kwotę 264,66 zł.

Mając na uwadze powyższe Kolegium uznało, że decyzja z dnia 14 grudnia 2019r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 3a i ust. 4b ustawy i powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego.

Ż. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję Kolegium, wnosząc o jej uchylenie. Wskazała, że rzetelnie i terminowo dostarczała organowi I instancji wszelkie dokumenty i nie zatajała żadnych informacji odnośnie uzyskanego dochodu oraz zakładu pracy. Przedłożone przez skarżącą dokumenty obrazowały rzetelnie jej sytuację finansową i na ich podstawie została wydana pozytywna decyzja o wypłacie świadczeń. Skarżąca podkreśliła, że nie wie, jaka jest podstawa i procedura obliczania oraz przyznania zasiłku rodzinnego, które dochody lub utraty dochodów bierze się pod uwagę wydając decyzję ale zakładała, że urzędnicy którzy będą rozpatrywali wniosek będą kompetentni i dokładnie zapoznają się z dostarczonymi dokumentami wydając decyzję. Zwrot wypłaconych skarżącej świadczeń będzie w jej sytuacji finansowej bardzo dużym problemem.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia.

Na wstępie Sąd zauważa, że Kolegium stwierdziło nieważność decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], co nie jest prawidłowe, bowiem decyzja wydana została przez Prezydenta Miasta [...]. Z przepisu art. 20 ust. 2 ustawy wynika wprost, że postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych prowadzi organ właściwy, przy czym organem tym, jak stanowi art. 3 pkt 11 tej ustawy, jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Wprawdzie, jak stanowi art. 20 ust. 3 ustawy, organ właściwy może upoważnić, w formie pisemnej, swojego zastępcę, pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej (...) lub kierownika innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej (...), do prowadzenia postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 2, a także do wydawania w tych sprawach decyzji, tym niemniej udzielenie przez organ właściwy upoważnienia wskazanym w art. 20 ust. 3 ustawy osobom nie powoduje zmiany właściwości organu. W dalszym bowiem ciągu, to wójt, burmistrz lub prezydent miasta zachowują swoje kompetencje, a osoby przez nich upoważnione podejmują decyzje wyłącznie z ich upoważnienia i w zakresie ich kompetencji. Mając powyższe na uwadze w niniejszym uzasadnieniu Sąd nie tylko we własnych rozważaniach, ale również referując stanowisko Kolegium, wskazuje właściwy organ wydający decyzję z dnia 14 grudnia 2019r., jakim jest Prezydent Miasta [...].

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja wydana w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 k.p.a.). Postępowanie to ma własny przedmiot, inny niż ten w postępowaniu zwykłym. W trybie nieważnościowym organ nie załatwia ponownie sprawy administracyjnej zakończonej kontrolowaną decyzją, ale orzeka, czy taki akt administracyjny jest obarczony jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Innymi słowy, postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy w jej całokształcie, tak jak ma to miejsce w postępowaniu odwoławczym (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2020r., I OSK 859/17 i wskazane tam orzecznictwo).

Odnosząc się do kwestii rozumienia pojęcia "rażącego naruszenia prawa" jako przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, należy przypomnieć jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada trwałości decyzji administracyjnych. Zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a., decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Tryb nadzwyczajny przewidziany w art. 156 k.p.a. ma zatem charakter wyjątku od zasady. Tym samym, przesłanki stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 1 k.p.a. podlegają wykładni ścisłej (exceptiones non sunt extendendae). Istotne jest również, że decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności i prawidłowości (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2014r., sygn. akt I OSK 229/13). Z domniemania tego wynika między innymi, że ewentualne wątpliwości co do legalności kwestionowanej decyzji ostatecznej powinny przemawiać za odmową stwierdzenia jej nieważności.

Wspomniana wyżej zasada trwałości decyzji administracyjnej oraz wynikające z niej domniemanie legalności decyzji ostatecznej, mają silne oparcie w wartościach konstytucyjnych, w tym przede wszystkim w zasadzie pewności prawa i obrotu prawego, stanowiącej istotny komponent zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Pogląd taki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015r., P 46/13, OTK-A 2015/5/62). Uruchomienie nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji ostatecznych jest uzasadnione jedynie w sytuacji, gdy ciężar gatunkowy naruszenia prawa przeważa nad dobrem, jakie stanowi pewność wspomnianego obrotu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2009r., sygn. akt II FSK 534/08). Stabilizacja porządku prawnego jest wartością większą niż potrzeba eliminacji decyzji wadliwych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2009r., sygn. akt II FSK 920/08).

O przyjęciu, że dany akt administracyjny został wydany z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), decydują, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2013r., sygn. akt I OSK 1900/13 oraz cytowane tam orzecznictwo).

Trzeba także wyjaśnić, że podstawą stwierdzenia nieważności decyzji może być rażące naruszenie każdego przepisu prawa, w tym również procesowego. Jednakże, jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, musi mieć to zupełnie wyjątkowy charakter. "Rażące naruszenie prawa", o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ma miejsce wówczas, gdy organy w ogóle pominęły prowadzenie postępowania wyjaśniającego albo też prowadziły je w sposób niepozwalający na ustalenie podstawowych kwestii stanu faktycznego w sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2022r., sygn. akt I GSK 1294/21 i przywołane tam orzecznictwo). Postępowanie szczególne, jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, nie jest postępowaniem o charakterze merytorycznym, zmierzającym do ustalenia okoliczności sprawy i nie ma w nim miejsca na weryfikowanie ustaleń faktycznych dokonanych przez organ podatkowy w postępowaniu wymiarowym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2013r., sygn. akt II FSK 1637/11).

W rozpoznawanej sprawie kluczowa jest więc ocena, czy decyzja Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie przyznania Ż. M. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy od listopada 2019r. do października 2020r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a więc ocena zaistnienia przesłanki stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W świetle tego, co powiedziano wyżej, rolą Kolegium stwierdzającego nieważność tej decyzji było wykazanie, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i że charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Jako przepisy, które zostały rażąco naruszone, Kolegium wskazało art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 3a i ust. 4b ustawy.

Jak wynika z akt sprawy, Prezydent Miasta [...] w decyzji z dnia 14 grudnia 2019r. ustalił, że skarżąca w 2018r. uzyskała: dochód w wysokości 10.855,40 zł, który został utracony w związku z utratą zatrudnienia w spółce A. Sp. z o.o., dochód niepodlegający opodatkowaniu z tytułu kwoty otrzymanej na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 2.224,08 zł, dochód z tytułu otrzymywanych świadczeń alimentacyjnych w wysokości 12.000 zł. Ustalił również, że od dnia 11 marca 2019r. strona rozpoczęła pracę w firmie V. B. G., uzyskując z tego tytułu dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. za miesiąc kwiecień 2019r. w wysokości 898,61 zł. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego organ I instancji zastosował m.in. art. 5 ust. 4b ustawy, który stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. W rezultacie stwierdził, że dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi 694,65 zł. Ponieważ kryterium dochodowe zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy wynosi 674 zł, organ I instancji zastosował art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy (tzw. zasadę "złotówka za złotówkę") i przyznał stronie zasiłek rodzinny i dodatki w pomniejszonej o 61,95 zł wysokości.

W aktach sprawy, na podstawie których orzekał organ I instancji, znajduje się wezwanie z dnia 29 października 2019r. wystosowane do strony do uzupełnienia wniosku w sprawie o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków o zaświadczenie o dochodzie netto za miesiąc sierpień 2019r. Zaświadczenie takie skarżąca przedłożyła (k. 25) wraz z oświadczeniem, że od 11 marca 2019r. do 2 lipca 2019r. była zatrudniona na umowę zlecenie w firmie V. i od 3 lipca 2019r. nadal jest zatrudniona na umowę o pracę w firmie T. S. Dowody te organ I instancji wydając decyzję pominął, nie uwzględniając w stanie faktycznym przyjętym za podstawę rozstrzygnięcia faktu zatrudnienia skarżącej w firmie T. S. począwszy od dnia 3 lipca 2019r. i uzyskiwanym z tego tytułu dochodzie.

Z powyższego wynika, że organ I instancji niewątpliwie popełnił błąd przyznając skarżącej zasiłek rodzinny (oraz dodatki), pomimo że dysponował informacją o zatrudnieniu skarżącej w firmie T. S. i uzyskiwanym przez nią z tego tytułu dochodzie, który wykluczał spełnienie przez nią kryterium dochodowego niezbędnego dla uzyskania zasiłku. Zaistniała sytuacja nie może być jednak interpretowana jako rażące naruszenie prawa, tj. art. 5 ust. 4d ustawy, bowiem pomyłka organu dotyczyła przede wszystkim ustaleń faktycznych w sprawie, czego nie dostrzegło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Organ I instancji pominął bowiem znajdujący się w aktach sprawy dowód w postaci zaświadczenia o wysokości dochodu skarżącej osiągniętego w sierpniu 2019r. z tytułu zatrudnienia w T. S. i w konsekwencji nie uwzględnił go przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącej. Niewątpliwe organ I instancji popełnił błąd, ale przede wszystkim w ustaleniach faktycznych, nie opierając swojego rozstrzygnięcia na dostępnych dokumentach obrazujących stan faktyczny. Obowiązkiem organu I instancji była znajomość całych akt postępowania, w tym całej dokumentacji przekazanej przez stronę, zwłaszcza że organ sam się o nią zwracał. O rażącym naruszeniu art. 5 ust. 4d ustawy można by mówić, gdyby organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, uwzględniając fakt zatrudnienia skarżącej od dnia 3 lipca 2019r. w firmie T. S. i uzyskiwane z tego tytułu wynagrodzenie, a mimo to stwierdził spełnienie przez skarżącą kryterium dochodowego do uzyskania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Tymczasem błąd organu polegał na pominięciu tych okoliczności, co stanowiło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Błędne ustalenie stanu faktycznego skutkowało niewłaściwym zastosowaniem art. 5 ust. 4b ustawy, które jednak nie miało charakteru rażącego, gdyż jego stwierdzenie wymaga weryfikacji ustaleń faktycznych, co zasadniczo jest wykluczone w nadzwyczajnym postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej.

Błąd w ustaleniach faktycznych nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W orzecznictwie przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. można ewentualnie mówić w przypadku, gdyby organ wydał decyzję nie przeprowadzając w ogóle żadnego postępowania wyjaśniającego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2013r., sygn. akt II OSK 73/12). W niniejszej sprawie organ I instancji takie postępowanie przeprowadził, jednak wadliwie, nie uwzględniając wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy i w konsekwencji błędnie ustalając, że dochodem uzyskiwanym przez skarżącą w okresie zasiłkowym, o którym mowa w art. 5 ust. 4b ustawy, jest dochód z tytułu zatrudnienia w firmie V.

Rozważania Kolegium nie były pełne, albowiem pominęły naruszenie prawa procesowego przez organ I instancji. To przede wszystkim błąd w ustaleniach faktycznych miał zasadniczy wpływ na treść decyzji rozstrzygającej wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego. Wbrew twierdzeniom Kolegium w sprawie nie doszło więc do rażącego naruszenia art. 5 ust. 4b ustawy, a w konsekwencji art. 5 ust. 1, ust. 3 i ust. 3a ustawy. Sytuacja zaistniała w sprawie świadczy o naruszeniu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Takie naruszenie przepisów procesowych mogłoby uzasadniać wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wymiarowej, ale w trybie zwykłym (w postępowaniu odwoławczym), ale nie w trybie nadzwyczajnym, jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji. Stwierdzenia nieważności decyzji, w związku rażącym naruszeniem prawa, nie uzasadnia kwestionowanie prawidłowości postępowania dowodowego i trafności oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która może się odbywać w toku postępowania odwoławczego, zainicjowanego wniesieniem odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Kwestia kompletności materiału dowodowego jak i prawidłowości ustaleń faktycznych podjętych na jego podstawie nie może natomiast stanowić podstawy stwierdzenia nieważności. Odmienne stanowisko prowadziłoby bowiem do wniosku, że w toku postępowania nadzwyczajnego, jakim jest postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności organ podatkowy winien przeprowadzić kompleksowe postępowanie zmierzające do weryfikacji dowodów zebranych w sprawie i ponownej ich oceny w celu ustalenia stanu faktycznego. Tymczasem w niniejszej sprawie uzasadnienie decyzji Kolegium dowodzi, że w istocie rozstrzygnęło ono sprawę ponownie co do istoty, weryfikując dowody znajdujące się w aktach sprawy i ustalając nowe okoliczności faktyczne, które zostały przez organ I instancji pominięte. Tego rodzaju postępowanie sprzeciwia się jednak istocie stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa, które winno mieć oczywisty charakter i pozostawać w wyraźniej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu. Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. możliwe jest w przypadku stwierdzenia kwalifikowanej wady prawnej, tkwiącej w samej decyzji, a nie w jej podstawie faktycznej.

Zdaniem Sądu, naprawianie błędów organu I instancji poprzez składanie do organu wyższego stopnia wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa jest nie do pogodzenia z obowiązującym porządkiem prawnym. Należy zauważyć, że strona korzystając ze świadczeń rodzinnych nie ma obowiązku znać przepisów prawa administracyjnego regulujących zasady ich przyznawania, a w szczególności samodzielnie przeliczać wysokości swojego dochodu. Natomiast taki obowiązek ciążył na organie rozpoznającym złożony wniosek. Tym samym skarżąca miała pełne prawo oczekiwać, że organ wydając korzystną dla niej decyzję, prawidłowo załatwił jej sprawę, a zatem działając w zaufaniu do organu, była też uprawniona do wydatkowania wypłaconych świadczeń na potrzeby rodziny. W tych okolicznościach pozostawienie w obrocie prawnym decyzji przyznającej stronie zasiłek rodzinny wraz z dodatkami, nie prowadzi w ocenie Sądu do skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności, gdyż dostrzeżone uchybienie organu I instancji nie ma większej wagi aniżeli stabilność decyzji ostatecznej.

W realiach niniejszej sprawy uznać zatem należy, że przyjęcie poglądu Kolegium, że błąd organu I instancji w ustaleniu wielkości dochodu rodziny strony stanowi o rażącym naruszeniu prawa, co z kolei skutkuje przerzuceniem konsekwencji błędu organu na skarżącą, godziłoby zarówno w zasadę trwałości decyzji ostatecznych oraz zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Taki stan rzeczy oznacza, że przesłanki od spełnienia których uzależnione jest stwierdzenie rażącego naruszenia prawa nie zaistniały na gruncie badanej sprawy.

Podsumowując, Sąd stwierdził, że wydając zaskarżoną decyzję Kolegium naruszyło art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stosując ten przepis mimo braku do tego podstaw.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

O umorzeniu postępowania administracyjnego (pkt 2 sentencji) Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Brak jest bowiem podstaw do kontynuowania w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wystąpiła przesłanka przewidziana w art. 145 § 3 p.p.s.a. uzasadniająca umorzenie postępowania administracyjnego. Przepis ten jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2017). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por. uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17). Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).