Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt IV SAB/Wa 43/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-07-12 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art 246§ 1 pkt 1, 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. B. na bezczynność Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie wydania orzeczenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 30 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Z. B. (dalej: "skarżącego") na bezczynność Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie wydania orzeczenia.

Po doręczeniu skarżącemu w dniu 13 kwietnia 2017 r. odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi, złożył on w dniu 26 kwietnia 2017 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł, m. in., że nie pracuje zawodowo. Oświadczył, że wprawdzie obecnie ZUS przyznał mu emeryturę w wysokości 1017 zł, ale już "komornicy się upominają i inni wierzyciele prywatni".

Wskazał, że jego wydatki kształtują się na średnim poziomie jeżeli chodzi o utrzymanie, zaś "wydatki na skutki powodzi z 2010 r." są ogromne. Oświadczył także, że ma ogromne zadłużenie. Wskazał, że jest właścicielem domu o pow. 90 m2, w tym mieszkania ok. 12 jm2. Posiada również nieruchomość rolną o pow. 0,58 ha, którą obsiewa zbożem, ale teraz jest zalana, z uwagi na nieusunięcie skutków powodzi.

Zarządzeniem z dnia 27 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę:

a) do nadesłania dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego przez niego świadczenia emerytalnego,

b) do nadesłania dokumentów (ewentualnie złożenia oświadczenia) wskazujących wysokość poszczególnych wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne;

c) do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie do złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych;

d) do udokumentowania zadłużenia, o którym mowa w rubryce nr 5 formularza PPF (należy wskazać sumę zadłużenia, nadesłać kopie umów pożyczek, ewentualnie oświadczenia wierzycieli - jeżeli są osobami prywatnymi - w sprawie wysokości zadłużenia).

W piśmie z dnia 23 maja 2017 r. skarżący podniósł, że wydatków na utrzymanie konieczne nie da się wykazać, bowiem utrzymuje się skromnie, "ale licząc koszt np. lekarstw (bowiem teraz już jestem ubezpieczony) to kwoty pochłaniają wysokość emerytury ile zostanie, gdyż coś oddaję z wcześniej pożyczanych kwot, to znów coś innego muszę kupić za parę złotych tzw. inwestycje w utrzymanie np. narzędzie, sprzęt, znaczki pocztowe, podróż itd."

W odpowiedzi na wezwanie do nadesłanie rachunków bankowych skarżący oświadczył: "rachunkami bankowymi, których nie mam zajmują się komornicy i izba skarbowa egzekucyjna".

Ponadto skarżący stwierdził, że nie da się udokumentować jego zadłużenia, bowiem musiałby wyszukać dokumenty z postępowań komorniczych, egzekucyjnych itd., zaś osoby prywatne nie złożą oświadczenia o udzielonych skarżącemu pożyczkach. Niemniej jednak skarżący oświadczył, że jego zadłużenie lizy się w milionach złotych.

Do pisma dołączył kserokopię przekazu pocztowego, z którego wynika, że wysokość świadczenia emerytalnego wynosi 1084,10 zł netto.

Rozpoznając wniosek, zważono co następuje:

Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).

Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie.

W rozpatrywanej sprawie skarżący we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazał, że otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1070 zł, ale już o tę kwotę dopominają się komornicy i wierzyciele prywatni. Wskazał także, że poza domem i nieruchomością rolną o pow. 0,58 ha nie posiada majątku. Skarżący oświadczył także, że posiada grunt rolny (0,58 ha) obsiewany zbożem, który teraz jest zalany z powodu nieusunięcia skutków powodzi. Podał także, że wydatki na utrzymanie kształtują na średnim poziomie, natomiast wydatki na usuwanie skutków powodzi z 2010 r. są ogromne. Oświadczył także, że jest zadłużony.

W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku w szczególności poprzez wskazanie (udokumentowanie) wydatków, nadesłanie wyciągów z kont bankowych, udokumentowanie zadłużenia.

W nadesłanym oświadczeniu z dnia 23 maja 2017 r. skarżący nie udokumentował, ani nawet nie wymienił poszczególnych wydatków, nie udokumentował także zadłużenia, wskazując jedynie, że zadłużenie to "liczy się w milionach złotych". Niejasne jest również oświadczenie dotyczące rachunków bankowych, tzn. z jednej strony z oświadczenia skarżącego w tej kwestii wynika, że nie posiada rachunków bankowych, z drugiej strony, że są one zajęte przez komorników i izbę skarbową ("rachunkami bankowymi, których nie mam, zajmują się komornicy i izba skarbowa egzekucyjna").

Zdaniem referendarza sądowego skarżący nie wykonał należycie wezwania i podane przez niego informacje w dalszym ciągu nie pozwalają na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Skoro skarżący powołuje się na wielomilionowe zadłużenie, sugeruje zajęcie komornicze jego świadczenia emerytalnego, to nie powinno być problemu z udokumentowaniem tych faktów. Tymczasem skarżący oświadczył, że zarówno wydatków, jak i zadłużenia nie da się wykazać, ani udokumentować.

Przede wszystkim podkreślić należy, że to wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku. Stosownie bowiem do cytowanych wyżej przepisów –art. 246 § 1, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, to należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412).

W rozpoznawanej sprawie wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie sposób uznać, że wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.