Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 79/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200, art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par 3 ust. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 19 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2018 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Łodzi Nr [...] z dnia [...]; 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego J. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 1778 ze zm.), dalej u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia J.S. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu 25 maja 2017r. J.S. wystąpił do ZUS z wnioskiem o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu podniósł, że stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Rodzina utrzymuje się z zasiłków z opieki społecznej. Podał, że w sierpniu 2016r. przebył rozległy udar i do dnia dzisiejszego jest osobą niepełnosprawną, ma niedowład całej prawej strony ciała i pomimo prawie rocznej intensywnej rehabilitacji, niedowład prawej strony ciała nadal się utrzymuje. Wskazał, że nie porusza dłonią, przedramieniem oraz nogą od kolana w dół, ma problemy z poruszaniem się i występują u niego problemy z tzw. "pamięcią krótką". Nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, wymaga stałej opieki innej osoby, co powoduje, że żona również nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej. Według rokowań lekarzy stan zdrowia nigdy się nie poprawi, a rehabilitacja przyniesie tylko niewielkie zmiany, a pojawiająca się w kończynach spastyczność powoduje ból. Wielkość uszkodzenia mózgu jest bardzo duża i w ocenie lekarzy choroba jest "niewyleczalna". Wnioskodawca podkreślił, że nie posiada majątku o znacznej wartości, jest jedynie współwłaścicielem połowy domu z lat 70-tych i samochodu osobowego marki Volvo V40, rok produk. 1997. Wniósł o pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej skarżący podał, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury ani renty i nie osiąga dochodów z innych źródeł. Nie pobiera zasiłku, ani świadczeń z urzędu pracy, pobiera zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 153 zł miesięcznie. Z innych form pomocy nie korzysta. Podał, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości około 900 zł miesięcznie oraz koszty leczenia, których wysokości nie wskazał. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną - D.S., która osiąga dochód w wysokości 1.048,00 zł miesięcznie oraz synem – K.S.. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 6.000 franków szwajcarskich, z ratą miesięczną w wysokości 300 zł i ostatecznym terminem spłaty przypadającym w 2028r. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 80 m2 w K., nie posiada innych praw majątkowych, posiada samochód osobowy marki Volvo V40, rok produk. 1997 oraz telewizor o szacunkowej wartości około 500 zł, innych wierzytelności nie posiada.

Skarżący podał, że jest po udarze i cierpi na niedowład prawej strony ciała, wymaga stałej opieki, ponieważ ma ograniczone możliwości w radzeniu sobie w podstawowych czynnościach życiowych, a opiekę nad nim sprawuje żona. Przedstawił kartę informacyjną z dnia 28 lutego 2017r. wystawioną przez Wojewódzki Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej [...] w Ł., karty informacyjne z dnia 2 września 2016r. i z dnia 23 grudnia 2016r. wystawione przez [...] Centrum Medyczne Sp. z o.o. oraz zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P. z dnia 6 kwietnia 2017r.

W dniu 27 czerwca 2017r. do ZUS wpłynęło zaświadczenie o stanie zdrowia z 20 czerwca 2017r., wystawione przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] oraz decyzja [...] wydana w dniu [...] przez Burmistrza K. o przyznaniu D. S. na okres od 17 stycznia 2017r. do 31 października 2017r., specjalnego zasiłku opiekuńczego w wysokości 520,00 zł.

Celem rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził z urzędu dodatkowe postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalił, że zgodnie z danymi zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS obowiązek opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej strona zgłosiła w okresach od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia 2 grudnia 2003r. oraz od dnia 31 stycznia 2004r. do dnia 16 stycznia 2017r., wpis, na podstawie którego prowadzona była działalność gospodarczą został wykreślony z CEiDG w dniu 17 stycznia 2017r. Od dnia 17 stycznia 2017r. strona nie posiada żadnego tytułu ubezpieczeń, figuruje w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych jako współużytkownik wieczysty zabudowanej działki gruntu o powierzchni 0,0725 ha znajdującej się w K. przy ul. A22 oraz współwłaściciel budynku mieszkalnego, posadowionego na tejże nieruchomości, stanowiącego odrębną własność. Dla przedmiotowej nieruchomości urządzona jest księga wieczysta [...]. Żona skarżącego - D.S. od dnia 1 lutego 2017r. została zgłoszona do ubezpieczenia jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu decyzji organ w oparciu o dane zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej i dodatkowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wywiódł, że aktualny miesięczny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego wynosi około 1.201,00 zł. Uwzględniając natomiast koszty utrzymania wyszczególnione w koszyku minimum socjalnego, wynoszące dla trzyosobowego gospodarstwa domowego (pracowniczego) 2 903,44 zł i biorąc pod uwagę inne wydatki ponoszone przez stronę, nieuwzględnione w koszyku minimum socjalnego, tj. regulowanie zobowiązań pieniężnych w miesięcznej wysokości około 300 zł stwierdził, że rodzina nie posiada dochodu dyspozycyjnego.

Zdaniem organu aktualna sytuacja finansowa rodziny jest trudna i zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365). W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego skarżący przedstawił dokumentację medyczną potwierdzającą przebyty udar krwotoczny mózgu i związaną z tym hospitalizację i rehabilitację. Zgodnie z przedstawionym zaświadczeniem o stanie zdrowia z dnia 20 czerwca 2017r. skarżący nie rokuje odzyskania zdolności do pracy, wymaga stałej opieki i pomocy ze strony osób trzecich - aktualnie opiekę nad skarżącym sprawuje żona. W ocenie ZUS, aktualny stan zdrowia całkowicie uniemożliwia skarżącemu uzyskiwanie dochodów, wobec powyższego uznał, że w niniejszym przypadku wystąpiła również przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia.

Mając jednak powyższe na uwadze, Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia wskazując, że w stosunku do przedmiotowych należności nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a na ZUS został nałożony obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek. Trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, gdyż osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS, ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. Skarżący reguluje swoje zobowiązania selektywnie, przedkładając regulowanie zobowiązań kredytowych (cywilnoprawnych) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, jakimi są należności z tytułu składek. W przypadku natomiast stwierdzenia całkowitej, bądź częściowej niezdolności do pracy istnieje możliwość ubiegania się o świadczenie rentowe. W rozpatrywanym przypadku nie mają natomiast zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, ponieważ strona nie wykazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. W dniu 17 stycznia 2017r. skarżący wyrejestrował się jako płatnik składek na druku ZUS ZWPA i został wykreślony z rejestru działalności gospodarczej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że rozpatrzył również możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, która zachodzi w przypadkach określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wskazał, że w stosunku do przedmiotowych należności nie prowadzono postępowania egzekucyjnego, Zakład może dokonać zabezpieczenia rzeczowego należności poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste, nieruchomość oddana w wieczyste użytkowanie może stać się przedmiotem prowadzonego postępowania egzekucyjnego, o ile wcześniej zastosowane środki egzekucyjne okażą się nieskuteczne. Nie została zatem stwierdzona całkowita nieściągalność zdefiniowana w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wobec powyższego brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Uprawienia organów rentowych do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek, mają każdorazowo charakter uznaniowy, a z uwagi na ich szczególną rolę, Zakład nie może z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia płatnika z obowiązku opłacania należności z tytułu składek głównie i przede wszystkim z powodu braku majątku lub dostatecznych środków do zrealizowania zaległości.

Ponadto organ nadmienił, że na dzień złożenia wniosku, tj. 29 maja 2017r. należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu.

Od powyższej decyzji skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. Podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Z uwagi na stan zdrowia nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, wymaga stałej opieki, co również uniemożliwia podjęcie pracy przez żonę.

W piśmie z dnia 5 września 2017r. poinformował, że żona przebywa na zasiłku opiekuńczym i z uwagi nie niedowład prawych kończyn, pismo zostało napisane przez żonę.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji odnosząc się do przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-4b u.s.u.s., organ stwierdził, że w stosunku do skarżącego wymienione w nich okoliczności nie zaistniały. Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania pkt 1 cytowanego przepisu. Skarżący nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, że w niniejszym przypadku: spełnione zostały kryteria do objęcia postępowaniem upadłościowym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, jak i nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. W niniejszej sprawie nie ma zastosowania również art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s. Zadłużenie będące przedmiotem niniejszego postępowania nie zostało skierowane na drogę przymusowego dochodzenia i uprawniony do tego organ - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Nieuprawniona i przedwczesna byłaby wypowiedź, że w sprawie wystąpiła lub nie całkowita nieściągalność zaległych składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ale nie tyle z powodu braku majątku, co z uwagi na niemożność wypowiedzenia się w sprawie uprawnionych organów. W dniu 24 sierpnia 2017r. Zakład skierował wniosek o wpis hipoteki celem zabezpieczenia rzeczowego należności za okres od 06/2012 do 01/2017 w kwocie 96 921,32 zł. poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości oddanej zobowiązanemu w użytkowanie wieczyste, która może stać się przedmiotem postępowania egzekucyjnego, o ile wcześniej zastosowane środki egzekucyjne okażą się nieskuteczne.

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadniać podjęcie decyzji zgodnej z wnioskiem dłużnika. Brak jest zatem podstaw do umorzenia zadłużenia z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Odnosząc się natomiast do przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że skarżący nie posiada żadnego tytułu ubezpieczeń. Otrzymuje zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 153 zł miesięcznie, jest współużytkownikiem wieczystym zabudowanej działki gruntu o powierzchni 0,0725 ha, znajdującej się w K. przy ul. A22 oraz współwłaścicielem budynku mieszkalnego posadowionego na tejże nieruchomości, stanowiącego odrębną własność. Dla przedmiotowej nieruchomości urządzona jest księga wieczysta [...]. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dzieckiem i żoną - D.S., która od 1 lutego 2017r. jest zgłoszona do ubezpieczeń, jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki oraz synem – K.S.. Żona osiąga dochody w wysokości około 1 066,00 zł miesięcznie (w tym świadczenie wychowawcze 500+ oraz zasiłek na dziecko). Rodzina ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 900 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości około 6.000,00 franków szwajcarskich, który reguluje w miesięcznych ratach w wysokości około 300 zł, natomiast ostateczna spłata kredytu nastąpi w 2028r. Nieopłacone przez skarżącego należności z tytułu składek nie zostały objęte przymusowym dochodzeniem. Aktualny miesięczny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego oraz koszty utrzymania wyszczególnione w koszyku minimum socjalnego, wynoszące dla trzyosobowego gospodarstwa domowego (pracowniczego) wynoszą 2 789,40 zł, biorąc pod uwagę inne wydatki ponoszone przez stronę, a nieuwzględnione w koszyku minimum socjalnego oraz regulowanie zobowiązań pieniężnych w miesięcznej wysokości około 300 zł organ stwierdził, że rodzina nie posiada dochodu dyspozycyjnego. Sytuacja finansowa rodziny jest trudna i wypełnia przesłankę zdefiniowaną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W rozpatrywanym przypadku nie mają natomiast zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 cyt. rozporządzenia, ponieważ skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Z uwagi na fakt, że skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania.

Odwołując się do treści § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ZUS stwierdził, że przedłożona dokumentacja medyczna potwierdziła przebyty udar krwotoczny mózgu oraz związane z nim leczenie i rehabilitację. Zgodnie z przedstawionym zaświadczeniem o stanie zdrowia z dnia 20 czerwca 2017r. skarżący nie rokuje odzyskania zdolności do pracy. Z uwagi na stan zdrowia wymaga stałej opieki i pomocy ze strony osób trzecich - aktualnie opiekę sprawuje żona. W ocenie ZUS, aktualny stan zdrowia całkowicie uniemożliwia uzyskiwanie dochodów. Skarżący przedłożył orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 16 listopada 2016r., z którego wynika, że wymaga konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ stwierdził, że zachodzą okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 3 wyżej cyt. rozporządzenia.

Mając jednak na względzie, że decyzja, o której mowa w art. 28 ust. 1 i 3a u.s.u.s. ma charakter uznaniowy, odmówił umorzenia składek wskazując, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż płatnik powinien wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS. Ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. Zobowiązany selektywnie reguluje swoje zobowiązania przedkładając regulowanie zobowiązań kredytowych (cywilnoprawnych) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, jakimi są należności z tytułu składek.

W świetle powyższego, po ponownym zbadaniu zgromadzonego materiału dowodowego i przeanalizowaniu podniesionych przez argumentów ZUS powtórnie uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja skarżącego nie kwalifikuje się do zastosowania instytucji umorzenia na podstawie przytoczonych wyżej przepisów.

Organ podkreślił, że za ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą jak i jej negatywnymi skutkami odpowiada podmiot prowadzący tę działalność, zarówno w trakcie prowadzenia działalności jak i po jej zakończeniu. Stosownie bowiem do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów czy też ponoszenie strat. Płatnik samodzielnie ocenia swoje możliwości funkcjonowania na rynku. Prowadzenie działalności generuje koszty, a wśród zobowiązań przedsiębiorcy są też i te o charakterze publicznoprawnym. Obowiązek ich regulowania wynika bezpośrednio z przepisów prawa i nie wystarczy jedynie powoływanie się na uciążliwość i trudności w zapłacie zobowiązań, gdyż jest ona oczywista. Jeżeli mimo różnych trudności płatnik składek, decyduje się na to aby działalność gospodarczą nadal prowadzić, to powinien być świadomy, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały. Opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a brak możliwości ich zapłaty w związku z nieosiąganiem odpowiednich dochodów nie daje podstaw do ich umorzenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując wniosek w przedmiocie umorzenia zaległych składek jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny słuszny interes obywateli. Należy jednak mieć na uwadze, że interes obywateli każdorazowo jest konfrontowany ze względami społecznymi oraz funkcją, jaką pełnią składki w polskim systemie zabezpieczenia społecznego. Zakład nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej i finansowej dłużnika, pod uwagę bierze również możliwości odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach. Trudności finansowe dłużnika nie mogą bowiem stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. Dopiero całokształt sprawy i dokładna analiza stanowią podstawę do podjęcia decyzji w przedmiotowym zakresie. Zauważyć również należy, że Zakład może, ale nie musi podjąć decyzję zgodną z żądaniem wnioskodawcy, także w sytuacji, gdyby zobowiązany wykazał istnienie przesłanki umorzenia.

W niniejszej sprawie Zakład zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 K.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, nie jest dowolna. Organ gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podkreślił, że spełnił przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek i nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji. W załączeniu przedstawił dokumentację medyczną, tj. karty informacyjne leczenia szpitalnego obrazujące jego aktualny stan zdrowia.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W dniu 18 kwietnia 2018r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika skarżącego z dnia 17 kwietnia 2018r., w którym podtrzymując dotychczasową argumentację skarżącego, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności następującym dokumentom:

a) orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 10 stycznia 2018r. stwierdzającemu znaczny stopień niepełnosprawności i całkowitą niezdolność do pracy skarżącego,

b) decyzji Burmistrza K. z dnia 25 stycznia 2018r. o przyznaniu skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego do dnia 31 stycznia 2022r.,

c) decyzji Burmistrza K. z dnia 7 lutego 2018r. o przyznaniu żonie skarżącego – D. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego,

d) decyzji Burmistrza K. z dnia 27 października 2017r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na syna – K.S.

oraz wyprowadzenie z treści ww. dokumentów niezgodnych z doświadczeniem życiowym i zasadami logiki wniosków, że w przypadku strony skarżącej nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, albowiem nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie spełnia kryteriów całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3, 3a, 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia;

-ewentualnie zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie stanu zdrowia oraz rokowań skrążanego na przyszłość wobec stwierdzonej całkowitej niezdolności skarżącego do pracy zarobkowej.

ponadto zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 28 pkt 3a u.s.u.s. przez jego niezastosowanie i nierozważanie przez organ możliwości wystąpienia w sprawie niniejszej uzasadnionego przypadku umożliwiającego umorzenie wnioskowanych zaległości pomimo braku (według organu) uznania ich całkowitej nieściągalności.

W oparciu o sformułowane powyżej zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W załączeniu przedstawił orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 10 stycznia 2018r. stwierdzające znaczny stopień niepełnosprawności i całkowitą niezdolność do pracy skarżącego, decyzję Burmistrza K. z dnia 25 stycznia 2018r. o przyznaniu skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego do dnia 31 stycznia 2022r., decyzję Burmistrza K. z dnia 7 lutego 2018r. o przyznaniu żonie skarżącego – D. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego i decyzja Burmistrza K. z dnia 27 października 2017r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na syna – K. S..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r., nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm zawartych w art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Podkreślić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 K.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w K.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3, bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 K.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 cyt. rozporządzenia, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 26 lipca 2017r.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja rodzinna i materialna jest bardzo trudna. Jak wynika, ze złożonego w dniu 25 maja 2017r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej skarżący nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych i nie osiąga dochodów z innych źródeł. Pobiera zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 153 zł miesięcznie. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną – D. S., która osiąga dochód w wysokości 1 048,00 zł netto miesięcznie i synem – K.S.. Stałe wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, tj. opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda) wynoszą 900 zł miesięcznie, ponadto skarżący ponosi koszty związane z leczeniem, których wysokości w oświadczeniu nie podał. Oprócz zadłużenia wobec ZUS skarżący posiada zobowiązanie z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości 6.000 franków szwajcarskich, który spłaca w wysokości 300 zł, a ostateczny termin spłaty przypada w 2028r. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 80 m2 w K., nie posiada innych praw majątkowych, posiada samochód osobowy marki Volvo V40, rok produk. 1997 oraz telewizor o szacunkowej wartości około 500 zł, innych wierzytelności nie posiada.

Ponadto skarżący podał, że jest po udarze krwotocznym mózgu i cierpi na niedowład prawej strony ciała. Ze względu na ograniczone możliwości w radzeniu sobie w podstawowych czynnościach życiowych wymaga stałej opieki. Obecnie opiekę nad nim sprawuje żona.

W dniu 27 czerwca 2017r. do ZUS wpłynęło zaświadczenie o stanie zdrowia z 20 czerwca 2017r., wystawione przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] oraz decyzja Burmistrza K. z dnia 10 lutego 2017r. o przyznaniu D. S. na okres od 17 stycznia 2017r. do 31 października 2017r., specjalnego zasiłku opiekuńczego w wysokości 520,00 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził z urzędu dodatkowe postępowanie wyjaśniające, w ramach którego na podstawie danych zewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS ustalił, że obowiązek opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej skarżący zgłosił w okresach od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia 2 grudnia 2003r. oraz od dnia 31 stycznia 2004r. do dnia 16 stycznia 2017r. Wpis natomiast, na podstawie którego prowadzona była działalność gospodarczą został wykreślony z CEiDG w dniu 17 stycznia 2017r. Od dnia 17 stycznia 2017r. skarżący nie posiada żadnego tytułu ubezpieczeń, figuruje w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych jako współużytkownik wieczysty zabudowanej działki gruntu o powierzchni 0,0725 ha znajdującej się w K. przy ul. A22 oraz współwłaściciel budynku mieszkalnego, posadowionego na tejże nieruchomości, stanowiącego odrębną własność. Dla przedmiotowej nieruchomości urządzona jest księga wieczysta [...]. Żona skarżącego - D.S. od dnia 1 lutego 2017r. została zgłoszona do ubezpieczenia jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki.

W oparciu natomiast o przedstawioną dodatkową dokumentację medyczną ustalono, że skarżący na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 16 listopada 2016r. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, został uznany za osobę niezdolną do zatrudnienia i wymagającą stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano do dnia 31 grudnia 2017r. W wystawionym w dniu 20 czerwca 2017r. przez NZOZ [...] w K. zaświadczeniu o stanie zdrowia wskazano, że skarżący nie rokuje odzyskania zdolności do pracy, wymaga stałej opieki i pomocy ze strony osób trzecich.

ZUS w oparciu o zebrany materiał dowodowy stwierdził, że w przedstawionej przez stronę sytuacji nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w cyt. powyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zadłużenie będące przedmiotem niniejszego postępowania nie zostało skierowane na drogę przymusowego dochodzenia i uprawniony do tego organ - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zdaniem organu nieuprawniona i przedwczesna byłoby stwierdzenie, że w sprawie wystąpiła (lub nie) całkowita nieściągalność zaległych składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy ale nie tyle z powodu braku majątku, co z uwagi na niemożność wypowiedzenia się w sprawie uprawnionych organów. W dniu 24 sierpnia 2017r. ZUS skierował wniosek o wpis hipoteki celem zabezpieczenia rzeczowego należności za okres od 06/2012 do 01/2017 w kwocie 96 921,32 zł. poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości oddanej zobowiązanemu w użytkowanie wieczyste, która może stać się przedmiotem postępowania egzekucyjnego, o ile wcześniej zastosowane środki egzekucyjne okażą się nieskuteczne.

W niniejszej sprawie, zdaniem organu przesłanka całkowitej nieściągalności zdefiniowana w art. 28 ust. 3 u.s.u.s, nie została spełniona, co oznacza brak podstaw do umorzenia zadłużenia z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Oceniając natomiast wystąpienie przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1- 3 cyt. rozporządzenia ZUS wskazał, że aktualny miesięczny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego oraz koszty utrzymania wyszczególnione w koszyku minimum socjalnego, dla trzyosobowego gospodarstwa domowego (pracowniczego) wynoszą 2 789,40 zł. Biorąc natomiast pod uwagę inne wydatki ponoszone przez skarżącego, które nie zostały uwzględnione w koszyku minimum socjalnego oraz regulowanie przez skarżącego kwoty około 300 zł miesięcznie z tytułu zaciągniętego kredytu wywiódł, że rodzina skarżącego nie posiada dochodu dyspozycyjnego, sytuacja finansowa rodziny jest trudna i wypełnia przesłankę zdefiniowaną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W rozpatrywanym przypadku organ stwierdził natomiast, że nie wystąpiły przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 cyt. rozporządzenia, ponieważ skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Ponadto organ zwrócił również uwagę na fakt, że skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej, co oznacza, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania.

Odnosząc się z kolei do przesłanki warunkującej umorzenie należności z tytułu składek określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ZUS stwierdził, że przedłożona dokumentacja medyczna potwierdziła przebyty przez skarżącego udar krwotoczny mózgu i związaną z tym hospitalizację i rehabilitację. Zgodnie z przedstawionym zaświadczeniem o stanie zdrowia z dnia 20 czerwca 2017r. wystawionym przez NZOZ [...] w K. skarżący nie rokuje odzyskania zdolności do pracy, a z uwagi na stan zdrowia wymaga stałej opieki i pomocy ze strony osób trzecich - aktualnie opiekę nad skarżącym sprawuje żona.

W oparciu o przedstawione okoliczności ZUS stwierdził, że aktualny stan zdrowia całkowicie uniemożliwia skarżącemu uzyskiwanie dochodów. Wskazał również, że z przedłożonego orzeczenia z dnia 16 listopada 2016r. wynika, że skarżący legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, wymaga konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stwierdził, że spełnione zostały przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia.

Pomimo jednak stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 cyt. rozporządzenia, ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek argumentując, że decyzja, o której mowa w art. 28 ust. 1 i 3a u.s.u.s. ma charakter uznaniowy, a trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek. Zdaniem organu płatnik powinien wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne. Ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. Skarżący natomiast selektywnie reguluje swoje zobowiązania przedkładając regulowanie zobowiązań kredytowych (cywilnoprawnych) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, jakimi są należności z tytułu składek.

Odnosząc się natomiast do sytuacji zdrowotnej skarżącej ZUS stwierdził, że obowiązujące przepisy prawa przewidują w przypadku stwierdzenia całkowitej, bądź częściowej niezdolności do pracy możliwość ubiegania się o świadczenie rentowe. Zatem skarżący ma możliwość uzyskania w przyszłości stałego źródła dochodu, a umorzenie zaległych składek w obecnej sytuacji byłoby przedwczesne i naruszałoby interes publiczny.

Z przedstawionym stanowiskiem ZUS na tle okoliczności faktycznych występujących w niniejszej sprawie nie sposób się zgodzić.

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zadaniem tej regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010r., sygn. akt II GSK 724/09).

W rozpoznawanej sprawie organ nie przeanalizował ogólnego warunku wynikającego z powyższego rozporządzenia, a mianowicie nie wykazał, że skarżący jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego. Ustalenie powyższych okoliczności wymaga natomiast odniesienia się do wyników postępowania dowodowego i nie może być oparte na ogólnikowych sformułowaniach, w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie o efektywności egzekucji oraz dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej skarżącego spłata należności nie pobawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ nie porównał sytuacji materialnej przedstawionej przez skarżącego z wysokością należności z tytułu zaległych składek wobec ZUS. Dokonując powyższej oceny organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodów rodziny skarżącego z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy skarżący jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2017r., sygn. akt II GSK 1234/15).

Nie ulega wątpliwości, że świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to osoba ubiegająca się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Niemniej jednak ocena wskazanych przez zobowiązanego faktów i jednoczesne stwierdzenie, czy zastosować ulgę wobec zobowiązanego, należą już do organu administracyjnego.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że ZUS stwierdził że spełnione zostały dwie spośród trzech przesłanek umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia ale pomimo to uznał, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek. Zdaniem organu płatnik powinien wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne. Stwierdził, że skarżący selektywnie reguluje swoje zobowiązania przedkładając regulowanie zobowiązań kredytowych (cywilnoprawnych) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, jakimi są należności z tytułu składek, a w przypadku stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy skarżący ma możliwość ubiegania się o świadczenie rentowe. Uzyskanie w przyszłości stałego źródła dochodu (tj. renty) powoduje, że umorzenie zaległych składek w obecnej sytuacji byłoby przedwczesne i naruszałoby, zdaniem organu interes publiczny.

W tym miejscu należy podkreślić, że w sytuacji wykazania przez stronę skarżącą ustawowych przesłanek umorzenia, co bezspornie stwierdził organ w decyzji, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie uzasadnił zaistnienie ważnego interesu społecznego (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2017r., sygn. akt II GSK 4401/16). Bez rzetelnego wykazania przez organ ważnego interesu, powoływanie się wyłącznie na uznaniowy charakter decyzji, jako podstawę odmowy umorzenia należności, należy uznać za obarczone dowolnością. Innymi słowy, w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw umorzenia należności składkowych, stosownie do § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego, przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 203/11).

Takiej analizy w rozpoznawanej sprawie organ nie przeprowadził. Zestawiając interes skarżącego z interesem publicznym, nie rozważył, na czym ów interes publiczny miałby polegać i dlaczego oraz w jakim stopniu motywował organ do wydania decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu zaległych składek wobec osoby, którą w ocenie ZUS, opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i która z powodu przewlekłej choroby jest niezdolna do podjęcia zatrudnienia, wymaga stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej – w tym przypadku żony, która z kolei w celu sprawowania opieki nie jest w stanie podjąć zatrudnienia.

Należy podkreślić, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017r., sygn. akt II GSK 1979/15). Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz dokonując wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2005r., sygn. akt II GSK 1807/14). Natomiast wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r., sygn. akt II GSK 2757/14). Wysokość zadłużenia jest zatem istotnym elementem, który ZUS powinien zestawić z sytuacją materialną, a w szczególności zdrowotną zobowiązanego oraz ocenić, czy wyegzekwowanie właśnie takiej wysokości zadłużenia, w sytuacji w jakiej znajduje się zobowiązany - nie pociągnie dla niego zbyt ciężkich skutków i czy jest w ogóle możliwe.

Podsumowując, należy podkreślić, że organ wprawdzie zgromadził obszerny materiał dowodowy w zakresie sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego ale jego ocena jest dowolna, przekraczająca granice określone w art. 80 K.p.a. Ustalając istnienie przesłanek warunkujących umorzenie należności organ powinien uwzględnić aktualną (a nie przyszłą, hipotetyczną) sytuację życiową i majątkową wnioskodawcy. W każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie dokonał prawidłowej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego do norm zawartych w cyt. rozporządzeniu, nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 K.p.a., a podając przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia ogólnie powołał się na uznaniowy charakter decyzji. Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości szczególnie, że w omawianym przypadku decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego i jego rodziny. Zakład nie skonfrontował sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego z wysokością zaległych należności i nie wskazał dochodów, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, nie rozważył też, czy choroba, która pozbawiła skarżącego możliwości zarobkowania i brak pespektyw w najbliższej przyszłości na znaczącą poprawę sytuacji zdrowotnej i materialnej uniemożliwia opłacenie należnych składek (tj. czy zapłata zaległych składek przez skarżącego, z uwagi na jego stan zdrowia, jest w ogóle możliwa).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględniając przedstawione powyżej wywody powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny. Ocena, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Brak prawidłowego uzasadnienia, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Wyrazem dążenia do realizacji tego celu jest art. 107 § 3 K.p.a., który określa elementy, jakie powinno zawierać faktyczne i prawne uzasadnienie decyzji.

Z przedstawionych powyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r., poz. 1800).

EC