Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 100/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1, art. 199, art. 184 w zw. z art. 197
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 872/14 odmawiające przyznania W. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Starosty Powiatu W. w przedmiocie rozpoznania pkt 1 wniosku z dnia 30 czerwca 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

W. S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Starosty Powiatu W. w przedmiocie rozpoznania pkt 1 wniosku z dnia 30 czerwca 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej.

Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II WSA w Warszawie z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt II SAB/Wa 872/14 skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od przedmiotowej skargi, w wysokości 100 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi.

Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, czwórką dzieci oraz rodzicami. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców (matka - 930,26 zł brutto; ojciec 992,93 zł brutto) oraz zasiłki rodzinne na dzieci - w łącznej wysokości 584 zł. Podał, że łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.507,19 zł brutto (2.374,19 netto) miesięcznie i że rodzina utrzymuje się z emerytur rolniczych rodziców oraz z otrzymywanych zasiłków z gminy. Dodatkowo wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne nie przynosi pieniężnego dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 - 150 zł miesięcznie. Opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Dodatkowo oświadczył, że jego obecny stan zdrowia wymaga leczenia i nie pozwala na wykonywanie pracy na roli.

Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt II SAB/Wa 872/14 odmówiono W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.

Od powyższego postanowienia W. S. wniósł sprzeciw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 872/14 wydanym na podstawie art. 254 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") odmówił W. S. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W.S. na bezczynność Starosty Powiatu W. w przedmiocie rozpoznania pkt 1 wniosku z dnia 30 czerwca 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej.

W uzasadnieniu Sąd podał, że co prawda deklarowany dochód w przeliczeniu na jednego członka rodziny nie jest wysoki, jednak należy zwrócić uwagę, że skarżący jest właścicielem nieruchomości – domu, w którym mieszka o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu), która, jak wynika z oświadczenia, nie przynosi dochodu, zaspokaja jedynie bieżące potrzeby rodziny. Sąd wskazał, że zgodnie z orzecznictwem, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Sąd podał, ze skoro W. S. posiada gospodarstwo rolne, to może rozporządzać nim w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej. Zdaniem Sądu istotne jest, że przedmiotowa nieruchomość położona jest w sąsiedztwie dużego miasta, co niewątpliwie wpływa na jej "atrakcyjność gospodarczą" i stwarza wiele możliwości jej wykorzystania. Sąd podkreślił, że to, iż stronna korzysta z majątku nieruchomego w sposób nie przynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Zdaniem Sądu niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych.

W odniesieniu do stanu zdrowia wnioskodawcy, Sąd stwierdził, że z załączonych do kopii wniosku dokumentów wynika, ze cierpi on na pewne dolegliwości zdrowotne, leczy się i rehabilituje. Sąd podkreślił przy tym, że ani w stosunku do skarżącego, ani do jego żony, nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Tym samym, skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez nich innych źródeł utrzymania.

Ponadto Sąd wskazał, że z analizy akt niniejszej sprawy, jak i wcześniejszych spraw, w których stroną był W. S., wynika, że posiada on zdolność do jasnego i precyzyjnego formułowania swoich żądań oraz ich uzasadnienia, poprzez wskazywanie na konkretne przepisy prawa, do których organ powinien się – w jego ocenie – zastosować. Okoliczność ta świadczy, w ocenie Sądu o tym, że nie jest on pozbawiony możliwości samodzielnego działania, zaś niniejsza sprawa nie jest sprawą przekraczającą możliwości samodzielnego działania wnioskodawcy.

Końcowo Sąd I instancji podkreślił, że skoro wnioskodawca decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i - we własnej ocenie - ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać.

Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł W. S. podnosząc, że fakt, iż ma gdzie mieszkać i stara się utrzymać wielodzietną i wielopokoleniową rodzinę nie oznacza, że stać go na poniesienie kosztów procesu. Wskazał, że miesięczny dochód na ośmioosobową rodzinę wynosi 2.374,19 zł netto, co dowodzi życia w ubóstwie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z Sądem I instancji, że okoliczności przedstawione przez W. S. we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dawały podstaw do przyznania mu prawa pomocy w żądanym, całkowitym zakresie. Również we wniesionym zażaleniu skarżący nie wykazał wystąpienia takich okoliczności, ograniczając się jedynie do polemiki z oceną wyrażoną przez Sąd I instancji. Skarżący i osoby z nim wspólnie zamieszkujące uzyskują stały dochód miesięczny, który chociaż nie jest wysoki, to nie daje podstaw by stwierdzić, że skarżący żyje w ubóstwie. Oceniając sytuację materialną rodziny skarżącego nie można pomijać okoliczności, że W. S. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 10, 8845 ha, w tym 1,6 ha lasu i jak podaje sam skarżący chociaż gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, to zaspokaja bieżące potrzeby rodziny. Zgodzić należy się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, że skoro skarżący nie rozporządza posiadanym gospodarstwem rolnym w sposób przynoszący mu dochody, to okoliczność ta nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Podzielić należało też ocenę, że z przedstawionej przy wniosku dokumentacji lekarskiej nie wynika, że skarżący jest niezdolny do pracy.

Wobec tego uznać należy, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co oznacza, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2014 r. nie narusza przepisów obowiązującego prawa.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.