Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 206/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2019-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a pkt 1, ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 16 kwietnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 stycznia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.

Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej jako: k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, dalej jako: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania "[...]"od decyzji Burmistrza "[...]"z dnia 3 października 2018 r., w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem "[...]"– utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Zakwestionowana decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia 3 października 2018 r. organ I instancji odmówił "[...]"ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W ocenie organu przepisy o świadczeniach rodzinnych jasno określają komu i w jakich okolicznościach przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Matka niepełnosprawnego żyje, nie jest pozbawiona praw rodzicielskich, zatem jeden z warunków zawarty w przepisie art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. nie został spełniony. Ustawodawca zaś uzależnił możliwość przyznania świadczenia od łącznego spełnienia warunków zawartych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Skoro ustawodawca wymaga spełnienia łącznie wszystkich przesłanek zawartych w art. 17 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to organ w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała, że mąż ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie sam funkcjonować i wymaga całodobowej opieki. Natomiast matka męża mieszka u syna "[...]", jest w podeszłym wieku, ma problemy z poruszaniem z powodu zwyrodnienia stawów, jest osobą schorowaną i sama wymaga opieki.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 7 stycznia 2019 r. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia

pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym

mężem wystąpiła jego żona. Ustalono, że ojciec niepełnosprawnego "[...]"nie żyje, natomiast matka "[...]"jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, po operacji stawów kolanowych, porusza się o kulach i nie jest w stanie zapewnić opieki synowi.

Kolegium stwierdziło, że ustawodawca uzależnił prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez inne osoby niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, (taką "inną" osobą jest żona), od takich okoliczności jak: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Zatem skoro ustawodawca dokonał zmian zasad pierwszeństwa w dostępie do świadczenia pielęgnacyjnego i na nowo uregulował powyższą kwestię, to należy przyjmować, że nie jest w świetle obowiązującego stanu prawnego zasadny pogląd, że także inne okoliczności - poza szczegółowo i enumeratywnie wyliczonymi w przepisie art. 17 ust. 1a u.ś.r.- mogą uzasadniać skuteczne ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne przez inne osoby niż osoby spokrewnione w pierwszym stopniu.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium do tut. Sądu wniosła "[...]", wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wskazała na argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji Burmistrza. Nadto, wskazała na błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. wyrażającą się w uznaniu, że żonie sprawującej faktyczną opiekę nad mężem, a będąca zobowiązaną do alimentacji zgodnie z treścią art. 27 i 28 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.).

W myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie skarga podlega uwzględnieniu z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawczyni z tytułu rezydencji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, a jako przesłankę odmowy przyznania tego świadczenia, powołały art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. wskazujący, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalając, że żyjąca matka niepełnosprawnego męża skarżącej wprawdzie jest osobą schorowaną, ale nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazane stanowisko organów orzekających o braku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie zasługuje na aprobatę. Należy zwrócić uwagę, że stosunki rodzinne reguluje ustawa dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017, poz. 682 j.t., dalej jako k.r.o.), który dzieli się na trzy części zwane tytułami. Tytuł I - "Małżeństwo" zawiera przepisy od art. 1 do art. 616, Tytuł II - "Pokrewieństwo i powinowactwo" - od art. 617 do art. 1441 i Tytuł III - "Opieka i kuratela" - od art. 145 do art. 184. Obowiązek alimentacyjny małżonków uregulowany jest w Tytule I k.r.o. "Małżeństwo", a obowiązek alimentacyjny krewnych (rodziców, dzieci, dziadków) i innych osób (np. pasierbów, macochy, ojczyma) w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo".

Zgodnie z treścią art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Sąd jednocześnie zauważa, że obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie. Zgodnie bowiem z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Z kolei art. 130 k.r.o. stanowi, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Wobec powyższego bezspornie małżonek należy do tego kręgu. Wynika to jednoznacznie z treści art. 130 k.r.o. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 k.r.o.

Reasumując, niewątpliwym jest, że małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż jest, poza wymienionymi w 1-3 art. 17 ust. 1 (matką, ojcem, opiekunem faktycznym dziecka, rodziną zastępczą) inną osobą, na której, zgodnie z k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z treścią przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. W rezultacie powyższego nie podlega jakimkolwiek wątpliwościom, że małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami ustawy k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka. W tej mierze Sąd nie podzielił więc przyjętego stanowiska organów orzekających, jako niemającego wprost oparcia w analizowanym artykule.

Z powyższym stwierdzeniem koreluje zagadnienie, czy współmałżonek jest inną, w rozumieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobą, niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, której świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na którą to przesłankę powołały się w niniejszej sprawie organy - nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2) i nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 3).

Zdaniem Sądu, przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r., mówiąc o innych osobach, na których, oprócz wymienionych w pkt 1-3, ciąży obowiązek alimentacyjny, dotyczy tylko i wyłącznie osób spokrewnionych, do których małżonek nie należy, albowiem przepis mówi wprost: "innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki". Gdyby do tych osób "innych" z art. 17 ust. 1a u.ś.r. ustawodawca chciał włączyć małżonka i jedynie doprecyzować art. 17 ust. 1 pkt 4, to pozostawiłby określenie z tego przepisu: "osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4" i dalej "przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:..", a tego nie uczynił. Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela tezę Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartą w wyroku z dnia 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, że "Analiza art. 17 ust. 1 a u.ś.r. prowadzi do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami k.r.o. w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną." Powyższe upoważnia do uznania, że osoba inna, niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 a. u.ś.r., nie odnosi się do współmałżonka, na którym - zgodnie z przepisami k.r.o. - ciąży obowiązek alimentacyjny, o czym wprost stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy w zakresie "(...) innym niż spokrewnione (...)", gdyż małżonkowie nie pozostają względem siebie w stosunku pokrewieństwa. Normatywnym potwierdzeniem tej oczywistej konstatacji są pozostałe przesłanki wyszczególnione w pkt 1-3 ust. 1a art. 17 u.ś.r., gdyż zarówno rodzice osoby wymagającej opieki (pkt 1), jak i inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu (pkt 2) są związani węzłem pokrewieństwa, zaś inne osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 (pkt 3), tj. opiekuni faktyczny dziecka, czy osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w ogóle nie odnoszą się do statusu pokrewieństwa, jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Nadto, omawiając powyższą problematykę nie sposób nie dostrzec art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowiącego, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w pierwotnym brzmieniu przewidywał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie obniżoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisem tym korespondował przepis art. 17 ust. 2 pkt 5 lit. a powołanej ustawy, w myśl którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Powyższa regulacja związana była z faktem, że - zgodnie z art. 133 § 1 i § 2 k.r.o. - obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie chyba, że pozostaje w niedostatku. Obowiązek alimentacyjny między małżonkami, a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 k.r.o.). Z tego powodu ustawodawca przyjął, że zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagającą opieki powodowało, że rodzice dziecka tracąc - z tą chwilą - obowiązek alimentacyjny względem niego tracili jednocześnie prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził bowiem na małżonka, który z mocy art. 27 k.r.o., miał od tego momentu m.in. obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny. Odczytywanie regulacji prawnej obowiązującej obecnie przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej nie jest wystarczające, a konieczne jest zastosowanie wykładni uwzględniającej stanowisko Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji tego wyroku, przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych znowelizowano przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., który obecnie przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. Wskazaną nowelą nie uchylono ani nie przeredagowano przepisu 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cytowanej ustawy. Trybunał Konstytucyjny zwrócił także uwagę, że wprawdzie orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednakże do organów stosujących przepisy tej ustawy należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał wskazał w szczególności na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a literalna wykładnia tego przepisu, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z art. 17 ust. 1 tej ustawy nie czyni zadość wywodom zawartym w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Brzmienie 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. musi zatem być odczytywane, w ocenie Sądu, przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy niweczyłoby skutki wyroku Trybunału w stosunku do osób pozostających w związku małżeńskim. Takie stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny opowiadając się za koniecznością wykładani tych przepisów zgodnie z Konstytucją: "Świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być przyznawane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące - co do zasady - możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10. Na skutek tego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca znowelizował art. 17 ust. 1 u.ś.r., rozszerzając krąg osób uprawnionych do świadczenia na "osoby, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny", a w dalszej kolejności dodał do tej ustawy art. 17 ust. 1a), który stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.W ten sposób poszerzony został krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże w dalszym ciągu nie dokonano zmiany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który eliminował możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w każdej sytuacji, gdy podlegający opiece pozostawał w związku małżeńskim. Z uwagi na to Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. S 1/10, OTK-A 2010/5/54, przedstawił Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku podjęcia tych działań w dniu 19 sierpnia 2011 r. uchwalona została zmiana art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez dodanie w ww. przepisie wyrazów: "chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Zmiana ta zawarta została w art. 1 pkt 6 lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów weszła w życie w dniu 14 października 2011 r., obowiązując nadal.

Wobec powyższego należy przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje – wnioskowanie a contrario – jeżeli osoba wymagająca opieki wprawdzie pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z czego z kolei wynika niepodważalny wniosek, że na współmałżonku osoby wymagającej opieki ciąży – w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - zgodnie z przepisami k.r.o. obowiązek alimentacyjny, który to obowiązek alimentacyjny wyprzedza rzeczoną powinność rodziców (art. 17 ust. 1 pkt 1 i 1a u.ś.r.), bowiem współmałżonek nie jest osobą inną niż spokrewniona w rozumieniu art. 17 ust. 1a tej ustawy. Zatem artykuł ten, z założenia, nie ma zastosowania do współmałżonka.

W tym kontekście, błędne jest stanowisko organów orzekających , że skoro matka męża skarżącej żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przepis ten wyklucza skarżącą z grona uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wskazanie więc przez organy z kręgu osób zobowiązanych do opieki, w pierwszej kolejności matki męża skarżącej, w sytuacji gdy faktyczną opiekę sprawuje nad niepełnosprawnym mężem mieszkająca z nim jego żona (wnioskodawczyni), pozostaje w sprzeczności z analizowanymi powyżej przepisami. Nadto, narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

Rozpoznając sprawę ponownie, organy zobowiązane są do zastosowania przedstawionej przez Sąd wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a przedmiotem postępowania uczynią weryfikację pozostałych przesłanek przyznania rzeczonego świadczenia wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Wobec powyższego, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.