Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2557/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 49 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skarg B. Z., K. P., R. J., S. P. i [...] na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz skarżących B. Z., K. P., R. J. oraz S. P. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] na rzecz [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2018 r. poz. 2267: dalej: "ustawa z 9 marca 2017 r.") w związku z 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej: "k.p.a.") w związku z art. 6 k.p.a., 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. poz. 50, nr 279; dalej: dekret warszawski) w związku z art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w całości.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej: Komisja), działając na podstawie art. 15 ust. 2 i 3 w związku z art. 16 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r., postanowieniem z dnia [....] grudnia 2019 r. wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze w sprawie o sygn. [...] (obecnie: [....]) w sprawie decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [....] zmienionej decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] dotyczącej gruntu oznaczonego nr ewidencyjnym [...] o powierzchni [...] m2 położonego w [...].

Przedwojenna nieruchomość hipoteczna "[...]" lub zamiennie "[...]" nr [...], pierwotnie zajmowała ogólny obszar o powierzchni ok. [...] m2 i składała się z [...] placów budowlanych o łącznej powierzchni [...] m2 oznaczonych kolejnymi numerami porządkowymi od [...] do [....], z terenu użyteczności publicznej o powierzchni [...] m2 i z terenów odchodzących pod budowę ul. [...] – [...] m2 i ul. [...], [...] – [...] m2.

Ówcześnie działka nr [...] zawierała powierzchnię [...] m2, działka nr [...] powierzchnię [...] m2, działka nr [...] powierzchnię [...] m2 i działka nr [...] powierzchnię [...] m2. Przedmiotowe działki zostały sprzedane osobom trzecim w dniu [...] maja 1939 r.

Ówcześnie działka nr [...] zawierała powierzchnię [...] m2 i została sprzedana w dniu [...] czerwca 1939 r.

Stosownie do tytułu wykonawczego z dnia [...] stycznia 1943 r. nr [...] Sąd Grodzki w [...], po rozpoznaniu sprawy z wniosku T. C. przeciwko M. K. i J. N. z domu K., postanowił orzec wykonalność wyroku Sądu Polubownego z dnia [...] października 1939 r., na mocy którego Sąd Polubowny działkę nr [...] z nieruchomości pod nazwą "[...]" oznaczonej nr [...] stanowiącą własność J. N. i M. K., przysądził na własność T. C. Na mocy wniosku T. C. z dnia [...] października 1945 r., odłączono działkę nr [...] z dawnej księgi hipotecznej nr [...] i założono dla tej działki nową księgę hipoteczną nr[...], w której to księdze wpis dotyczący własności został wpisany na imię T. C.

Na potrzeby postępowania administracyjnego prowadzonego przed Prezydentem [...] w celu uregulowania roszczeń dekretowych w zakresie działek nr [...] i terenu użyteczności publicznej, wraz z upływem czasu dokonano podziału tych działek ewidencyjnych w obrębie dawnej nieruchomości "[....]" [...], w wyniku którego powstały obecne działki w obrębie [...] m.in. o nr ewidencyjnym [...] o powierzchni [...] m2 (dawny teren użyteczności publicznej - część), przed wojną i obecnie teren niezabudowany, oznaczony jako "[...]", aktualny adres: ul. [...]. Dla ww. działki Sąd Rejonowy dla [...]-[...] w [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi obecnie księgę wieczystą pod numerem [...] (poprzednio: [...] - część). Zgodnie z wpisem w dziale II ww. księgi wieczystej, obecnym właścicielem działki jest K. i S. małżonkowie P.

Przedmiotowa nieruchomość wg stanu na dzień 27 października 2011 r. nie znajdowała się na obszarze objętym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Nieruchomość znajdowała się na obszarze strefy oznaczonej [...] - tereny wielofunkcyjne usług z zakresu administracji, organizacji społecznych, dyspozycji i współpracy gospodarczej, obrotu finansowego, ubezpieczeń kultury, nauki, szkolnictwa, handlu, turystyki, hotelarstwa, sportu, transportu, łączności itd. - charakterze krajowym i ogólnomiejskim, funkcji mieszkaniowej wraz z niezbędnymi inwestycjami celu publicznego z zakresu infrastruktury społecznej. Nieruchomość położona jest w [...] w dzielnicy [...]-[...], w niedalekiej odległości od ulicy [...]. Usytuowana jest na terenie obszaru [...]. Znajduje się w niedalekiej odległości od głównych ulic miasta: al. [...], ul. [...] oraz około [...] m. od ronda [...]. W bliskiej odległości znajdują się przystanki komunikacji autobusowej i tramwajowej, z których można dojechać do centrum [...] oraz innych dzielnic miasta. W najbliższym sąsiedztwie nieruchomości znajdują się tereny mieszkaniowe oraz liczne lokale handlowo-usługowe, szpital [...], [...] Instytut [...], obiekty oświaty oraz tereny zielone (Park Obwodu [...] [...][...], Park [...]).

Komisja ustaliła, że I.I. (zmarły [...] kwietnia 1927 r.) oraz G. G. z domu S. (zmarła [....] czerwca 1935 r.) małżonkowie K. mieli 11 dzieci: F. T. z domu K., N. K. zmarłego w dniu [...] czerwca 1937 r., B. K., S. K., D. K., J. K., J. K., R. R. (występującej również jako R.) E. z domu K. zmarłą w dniu [...] lutego 1943 r., J. N. z domu K., M. K. oraz A. M. z domu K. urodzoną [...] października 1886 r., zmarłą [...] czerwca 1939 r. w [...] (A. K. wyszła za mąż za L. M. Z tego związku małżeńskiego w dniu [...] lipca 1916 r. lub w 1919 r. w [...] urodziła się córka A. M., która w dniu [...] grudnia 1938 r. wyszła za mąż za D. O. i przyjęła nazwisko O. - występująca również jako O.).

W dziale II wykazu dawnej księgi hipotecznej "[...]" [...], znajduje się wzmianka z wniosku z dnia [...] marca 1947 r. dz.kw. [...] o dokonanie w księdze hipotecznej pod nazwą [...] wpisu przeniesienia własności placów nr [...] oraz placu przeznaczonego jako teren użyteczności publicznej - na rzecz W. K. z tytułu nabycia od A. O. ww. terenów, wskazanej w akcie sprzedaży jako, jedynej spadkobierczyni J. N. i M. K.", na mocy aktu z dnia [...] września 1945 r. za nr [...].

Zgodnie z zaświadczeniem Oddziału Hipotecznego Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1948 r. nr [...], w dziale II wykazu hipotecznego prowadzonego dla działek N [...] i terenu użyteczności publicznej - pod nazwą [....] nr rej. [...], prawo własności do przedmiotowej nieruchomości należało do J. N. i M. K. Ponadto w przedmiotowym zaświadczeniu widnieje zastrzeżenie, że: "w dniu [....] marca 1947 r. wpłynął wniosek W. K. zapisany do Dziennika KW. Pod nr [...] wraz z wypisem aktu zeznanego w [...] września 1945 r. za [...] (...) o przepisanie na jego imię tytułu własności działek oznaczonych N [...] ogólnej powierzchni [...] metr. Kw i działki o powierzchni [...] metrów kw przeznaczonej jako teren użyteczności publicznej, które to działki uregulowane są jawnym wpisem w Dziale II wykazu hipotecznego pod nazwą [...] N rej. [...] - na imię J. N. i M. K.".

W aktach Urzędu [...] prowadzonych dla przedmiotowej nieruchomości znajduje się niepodpisane i bez pieczątek - postanowienie Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] listopada 1950 r. sygn. Dz.KW [...] o treści: "w przedmiocie rozpoznania wniosku W. K. z dnia [...] grudnia (...) nr [...] o wpis na własność placów nr [...] oraz placu przeznaczonego jako teren użyteczności publicznej ze składu nieruchomości [...] pod nazwą hipoteczną nr rej. [....] (dawniej "[...]") postanawia wnioskowi odmówić". Na przedmiotowym postanowieniu widnieje zapis: "Przeniesiono do Arch. [...] lutego 1952 r".

M. K. (występujący również jako: K.) urodził się [...] grudnia 1879 r. w [...] jako syn I. i G. z domu S. (występującej również jako: S.) małżonków K. Był żonaty z R. K. z domu S. (występującej również jako S.). M. i R. małżonkowie K. mieli troje dzieci:

H. M. z domu K. urodzoną [...] lutego 1908 r., zmarłą w dniu [...] marca 1945 r. w [....] która wyszła za mąż za J. M. H. M. w dniu [...] listopada 1934 r. w [...] urodziła córkę – A. M. A. M. w dniu [...] października 1960 r. wyszła za mąż za J. P. i przybrała nazwisko M.. Małżeństwo to zostało rozwiązane przez rozwód w dniu [...] listopada 1969 r. Następnie A. M. posługiwała się imieniem S. i wyjechała do [...], gdzie wyszła za mąż i przybrała nazwisko L. S. (vide: A.) L. zmarła w [...].

J. K. urodzonego [...] stycznia 1906 r. który był żonaty z E. K. z domu F. (występującej również jako F.) urodzoną [...] września 1912 r. J. K. zmarł [...] listopada 1943 r.,

J. K. urodzonego [...] września 1911 r., zmarłego [...] stycznia 2005 r. w [...].

Postanowieniem Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] marca 1947 r. sygn. [...] po rozpoznaniu wniosku A. O., ustalono datę zgonu M. K. na dzień[...] lutego 1941 r.

Postanowieniem Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] marca 1949 r. sygn. [...] po rozpoznaniu wniosku A. O. oraz A. M. reprezentowanej przez ojca – J. M. stwierdzono, że prawa spadkowe po M. K. przysługują w 1/3 części synowi J. K., w 1/3 synowi J. K. i w 1/3 córce H. z K. zamężnej M.. W przedmiotowym postępowaniu spadkowym brał udział W. K. jako nabywca praw spadkowych A. O., który był reprezentowany przez adwokata M. P.

J. N. z domu K. urodziła się [...] maja 1878 r. w [...] jako córka I. i G. ze S. (występującej również jako: S.) małżonków K.

Postanowieniem Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] marca 1947 r. sygn. [...] po rozpoznaniu wniosku A. O., ustalono datę zgonu J. N. na dzień [...] grudnia 1942 r.

Jak wynika z akt Sądu Grodzkiego w [...] sygn. [....] w sprawie z wniosku nieletniej A. M. reprezentowanej przez ojca – J. M. oraz A. O., toczyło się postępowanie spadkowe po J. N. W ww. aktach sprawy brak jest kończącego postanowienia spadkowego. Z wpisu nr [...] do repetytorium [...] wynika, że w dniu [...] listopada 1950 r. rozprawa została odroczona - brak jest jakichkolwiek dalszych wpisów.

Zaświadczeniem Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] września 1945 r. nr [...] stwierdzono, że "po zmarłych M. K. w 1941 r. oraz J. N. w 1943 r. zgłoszono jako spadek nieruchomość "[...]", [...] składająca się z 6 placów budowlanych tj. m.in. działki nr [...] oraz z terenu użyteczności publicznej o pow. [...] m.kw. i że prawa do tego spadku zgłosiła A. O. - siostrzenica, z prawa do całości. Zaświadczenie niniejsze wydaje się z tym zastrzeżeniem, że postępowanie wymiarowe podatku spadkowego wszczęto nie na podstawie aktu zgonu, lecz oświadczenia świadków, złożonego przed notariuszem S. M. w [...] z dnia [...] września 1945 r. Nr rep. [...].

Aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1945 r. nr Rep. [...] sporządzonym przed notariuszem J. S., A. O. upoważniła adwokata Z. O. do sprzedaży w jej imieniu osobom, za cenę i na warunkach według uznania upoważnionego, "należących do mnie praw spadkowych, odziedziczonych przeze mnie po ciotce mojej J. z K. i wuju moim M. K. do nieruchomości pod nazwą hipoteczną "[...]" - położonej w [...] na [...] przy ulicy [...], do zeznania i podpisania notarialnego aktu kupna - sprzedaży rzeczonych praw spadkowych, do odbioru i pokwitowania całkowitej ceny sprzedaży oraz do przepisania na nabywcę względnie nabywców tytułu własności (...). Obecnie ani żona (...) M. K. - ani nikt ze zstępnych ich, jak również ani mąż wyżej wymienionej J. N., ani też nikt ze zstępnych ich nie żyją. (...)".

Aktem notarialnym z dnia [...] września 1945 r. nr [...] A. S. i A. R. oświadczyli przed notariuszem S. G., że: J. z K. N., M. K. i "A. M. (żona L. M.)", byli rodzonymi dziećmi I. i G. małżonków K. Ponadto oświadczyli, że:- A. M. zmarła w [...] w dniu [...] czerwca 1939 r. pozostawiając jedyną córkę A. M. zamężną O., że M. K. zmarł w [...] w roku 1941, - J. N., została zastrzelona przez [...] w lutym 1943 r. oraz, że: obecnie ani żona M. K., ani nikt ze zstępnych ich, jak również ani mąż J. N., ani też nikt ze zstępnych ich - nie żyje. Zmarli przed śmiercią M. K. i J. N.

Aktem notarialnym z dnia [...] września 1945 r. nr [...] Z. O. działający w imieniu i na rzecz A. O. oświadczył, że: "J. N. i M. K. zapisani są w dziale II wykazu hipotecznego jako jawni w równych niepodzielnych częściach właściciele reszty nieruchomości pod nazwą "[...]" (...) przy ulicy [...] położonej, mającej uregulowaną księgę wieczystą za Nr rejestru hipotecznego [...]", "ta reszta wyżej opisanej nieruchomości składała się z siedmiu placów niezabudowanych (...), a mianowicie: 1/ z placu oznaczonego [...] (...) o powierzchni [...] m2 (...), 2/ z placu oznaczonego [...] (...) o powierzchni [...] m2 (,..), 3/ z placu oznaczonego Nil (...) o powierzchni [....] m2, 4/ z placu oznaczonego NI 2 (...) o powierzchni [...] m2, (...), 7/ z placu o powierzchni [...] (...) m2, oznaczonego na planie jako teren budowlany użyteczności publicznej", "J. N. i M. K., dzieci rodzone I. i G. małżonków K., zmarli, jak również przed ich śmiercią ich współmałżonkowie i ich zstępni", "siostra wyżej wymienionych: J. N. i M. K. – A. z K., która (...) urodziła córkę w dniu [...] lipca (...) roku w [...] i wyszła za mąż za D. O. w dniu [...] grudnia 1939 roku", "postępowanie spadkowe po zmarłych J. N. i M. K. w hipotece wyżej wymienionej nieruchomości nie zostało jeszcze ogłoszone", "na podstawie wyżej przytoczonych dokumentów wynika, że jedyną spadkobierczynią po zmarłych: J. N. i M. K. jest wyłącznie córka rodzona zmarłej siostry ich A. M. – A. O., do której pozostały po nich spadek przechodzi w całości", "§ 2. Po powyższych wyjaśnieniach Adwokat Z. O. w imieniu A. O., wylegitymowawszy w ten sposób prawa jej do spadku po M. K. i J. N., oświadcza, że wszystkie prawa spadkowe, przysługujące A. O., do placów, oznaczonych Nr [...], o powierzchni ogólnej [....] (...) metrów kwadratowych oraz do placu, przeznaczonego jako teren użyteczności publicznej, o powierzchni [...] metrów kwadratowych ze składu, wyżej wymienionej nieruchomości pod nazwą "[...]"/ N rejestru hipotecznego [...] w stanie, położeniu, przestrzeni i granicach, jak place te w spadku po M. K. i J. N. A. O. posiada i posiadać ma prawo, ze wszystkim, co się na tych placach znajduje i stanowi nieruchomość z prawa, natury i przeznaczenie, bez żadnego wyłączenia, - aktem niniejszym sprzedaje współstawającemu W. K. na zupełną i wyłączną jego własność, za ogółem umówioną pomiędzy stronami cenę kupna-sprzedaży w kwocie złotych [...] (...), i zezwala na przepisanie prawa własności tych placów w wykazie hipotecznym na imię nabywcy W. K. § 3. W. K. oświadcza, że (...) znane mu są prawa A. O. do tych placów na podstawie wyżej przytoczonych dokumentów, stan wykazu hipotecznego powyższej nieruchomości jest mu dokładnie znany, na tym poprzestaje i prawa spadkowe do tych placów nabywa od A. O. (...)", "Posiadanie prawne i faktyczne wszystkich wyżej wymienionych, stanowiących obiekt tej sprzedaży placów, przechodzi na nabywcę W. K. z chwilą podpisania tego aktu. Wszelkie dochody z tych placów za czas do dnia dzisiejszego należą do A. O., a za czas po tym dniu do W. K.", "Adwokat Z. O. w imieniu A. O. ręczy W. K., że do spadku po zmarłych M. K. i J. N. nikt lepszych ani nawet równych z nią praw nie ma i że spadek po nich przechodzi wyłącznie na rzecz jej, A. O".

Zaświadczeniem Urzędu Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 1947 r. nr [...] stwierdzono, że nieruchomość przy ul. [....][...] [....][...] plac nr [...], nr hip. [...], według przedstawionego świadectwa Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w [...] za nr [...], stanowi własność W. K.

Objęcie w posiadanie nieruchomości objętej całą dawną księgą hipoteczną "[...]" nr [...], nastąpiło w dniu [...] kwietnia 1949 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...], a więc termin do składania wniosku upływał z dniem [...] października 1949 r.

W dniu [...] maja 1949 r. do Zarządu Miejskiego w [...] wpłynął wniosek W. K. opatrzony datą [...] maja 1949 r. o przyznanie mu za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej do terenu nieruchomości położonej w [...] przy "ul. [...] N pol. [...] N Hip. [...] – [...] oznaczona porząd. działek [...] i terenu użyteczności publicznej o łącznej powierzchni [...] m2.". Na podaniu odciśnięto pieczęć pobrania opłaty manipulacyjnej w wysokości [...] ówczesnych złotych w dniu [...] maja 1949 r. Do podania dołączono zaświadczenie Oddziału Hipotecznego Sądu Grodzkiego w [....] z dnia [...] sierpnia 1948 r. nr [...], w którym widnieje zapis, że "w dniu [...] marca 1947 r. wpłynął wniosek W. K. zapisany do Dziennika KW. Pod nr [...] wraz z wypisem aktu zeznanego w [...] września 1945 r. za [...] (...) o przepisanie na jego imię tytułu własności działek oznaczonych [...] ogólnej powierzchni [...] metr. Kw i działki o powierzchni [...] metrów kw przeznaczonej jako teren użyteczności publicznej, które to działki uregulowane są jawnym wpisem w Dziale II wykazu hipotecznego pod nazwą [...] N rej. [...] - na imię J. N. i M. K".

W dniu [...] listopada 1949 r. do Zarządu Miejskiego w [...] wpłynął wniosek adwokata J. M. "działającego jako opiekuna nieletniej A. M." o przyznanie A. M. prawa własności czasowej "do terenu należącego do M. K. - jej dziadka", który "był właścicielem 50 % nieruchomości "[...]" na [...] nr. Hip. [...] w działki nr [...] oraz części terenu [...] m2 przeznaczonych na użyteczność publiczną. Własność tych nieruchomości w drugiej połowie należała do siostry M. K., J. N. (...)". Na przedmiotowym podaniu brak adnotacji o pobraniu opłaty manipulacyjnej w wysokości [...] ówczesnych złotych tytułem opłaty od wniosku dekretowego.

Protokołem z dnia [...] listopada 1949 r. Zarząd Miejski w [...] przejął teren przy ul. [...][...] nr hip. [...] [...] na podstawie ogłoszenia Prezydenta z dnia [...] października 1949 r.

W dniu [...] lutego 1998 r. do Wydziału Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicy [...]-[...] wpłynął wniosek córki W. K. – B. Z. o zwrot na jej rzecz nieruchomości "[...]" plac nr: [...] i teren użyteczności publicznej.

Prezydent [...] postanowieniem z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku W. K. z dnia [...] maja 1949 r. oraz z wniosku adwokata J. M. - opiekuna A. M. z dnia [..] listopada 1949 r., złożonych w trybie art. 7 dekretu warszawskiego o ustanowienie na ich rzecz prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości "[...]" nr działek [...] i teren użyteczności publicznej, do czasu ustalenia wszystkich stron postępowania (spadkobierców dawnych właścicieli hipotecznych) w prawem przepisanej formie. W pkt II. postanowienia wezwano B. Z.do wystąpienia, w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania niniejszego postanowienia, do właściwych sądów powszechnych z wnioskami o stwierdzenie nabycia spadku po J. N. i M. K. oraz ewentualnie po ich spadkobiercach, a w przypadku zakończonych postępowań spadkowych - o wydanie odpisów prawomocnych postanowień sądowych o nabyciu spadku.

W dniu [...] stycznia 2009 r. do Wydziału Spraw Dekretowych Urzędu [...] w [...] wpłynął wniosek M. U. działającego w imieniu M. K. podającego się za spadkobiercę M. K. urodzonego w dniu [...] października 1877 r. w [...] jako syna I. K. i G. S., zmarłego [...] marca 1942 r., o przystąpienie do toczącego się postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] [...], "która była własnością J. N. i M. K.".

Prezydent [...], po rozpoznaniu wniosku W. K. z dnia [...] maja 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej gruntu położonego przy ul. [...] [...] oznaczonego nr hip. [...] "[...]", działka [...] i teren użyteczności publicznej, decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] :

w pkt 1. ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego gruntu niezabudowanego położonego w [....] w rejonie ul. [...][...][...][...][...][...], oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] m2, na rzecz: B.Z. w udziale [...] części gruntu oaz R. J. w udziale [....] części gruntu,

w pkt 2. ustalił "czynsz symboliczny" z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu opisanego w pkt 1. decyzji w wysokości [...] zł netto, wskazując, że czynsz ten płatny jest z góry w terminie do dnia 31 marca każdego roku na konto Dzielnicy [...][...] [...] oraz, że "czynszu symbolicznego" nie pobiera się za rok, w którym zostanie ustanowione umową w formie aktu notarialnego prawo użytkowania wieczystego.

W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ wskazał, że objęcie ww. gruntu w posiadanie przez Gminę [...] nastąpiło w dniu [...] kwietnia 1949 r., tj. z dniem ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...], w związku z czym termin składania w/w wniosków upływał z dniem [...] października 1949 r. W oparciu o zaświadczenie Sądu Rejonowego dla [...][...] [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych L.dz. [...] z dnia [...] maja 2004 r. wskazano, że tytuł własności nieruchomości składającej się z [...] placów o łącznym obszarze [...] m2 z terenem użyteczności publicznej o obszarze [...] m2 i z terenów odchodzących pod ulice: [...] o obszarze [...] m2 i [...] o obszarze [...] m2, położonej w [...] przy ulicy [...] i [...], dla której prowadzona była księga hipoteczna pod nazwą "[...]" [...], uregulowany był jawnym wpisem na imię J. N. i M. K., w równych częściach niepodzielnie, co do reszty uregulowanej w ww. księdze nieruchomości. Wskazano, że "na mocy umowy sprzedaży z dnia [...] września 1945 r. sporządzonej w formie aktu notarialnego za nr rep. [...], W. K. nabył od A. O., jedynej spadkobierczyni J. N. i M. K., place nr [...] o ogólnej powierzchni [...] m2 oraz plac, przeznaczony jako teren użyteczności publicznej, o powierzchni [...] m2 ze składu ww. nieruchomości pod nazwą "[...]" [...]". Ponadto wskazano, że w dniu [...] maja 1949 r. W. K., złożył w terminie ustawowym w trybie art. 7 dekretu warszawskiego wniosek o przyznanie mu prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w. [...] przy ul. [...][...], dla której prowadzona była księga hipoteczna pod nazwą "[...]" [...] działki nr [...] i teren użyteczności publicznej. Podniesiono, że korzystanie z przedmiotowego gruntu przez spadkobierców byłego właściciela hipotecznego da się pogodzić z przeznaczeniem tego gruntu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a zatem w ocenie Prezydenta [...], zostały spełnione przesłanki z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego.

Następstwo prawne dawnych właścicieli organ ustalił w oparciu o stosowne postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku oraz o umowę o przeniesienie praw i roszczeń i umowę sprzedaży zawarte w formie aktu notarialnego (Rep. A nr [....]) w dniu [...] lipca 2010 r. przed A. S., notariuszem w [...], mocą której B. Z. przeniosła na rzecz T. J. udział wynoszący 30% w przysługujących B.Z. prawach i roszczeniach do gruntów położonych w [...], w rejonie ulic [...]i[...], objętych księgą hipoteczną pod nazwą: "[....]" [...], działki nr [...], a T. J. sprzedał cały powyższy udział R.J., umowę o przeniesienie praw i roszczeń i umowę sprzedaży zawarte w formie aktu notarialnego (Rep. A nr [...]) w dniu[...] stycznia 2010 r. przed A. S., notariuszem w [...], mocą której B.Z. przeniosła na rzecz T. J. udział wynoszący 30% w przysługujących B.Z. prawach i roszczeniach do gruntu przeznaczonego jako teren użyteczności publicznej o obszarze [...] m2 położonego w [...], w rejonie ulic [...] i [...], objętych księgą hipoteczną pod nazwą: "[...]" [...] wraz z prawami do znajdujących się na tych gruntach budynków, a T. J. sprzedał cały powyższy udział R. J., umowę sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego (Rep. [...]) w dniu [...] lutego 2011 r. przed A. S. notariuszem w [...], mocą której A. W., A. O. i E. B. sprzedały R. J. całe przysługujące im prawa i roszczenia do części gruntów położonych w [...] w dzielnicy [....][...], obecnie w rejonie ulic: [...] i [...], pochodzących z dawnej nieruchomości objętej księgą wieczystą pod nazwą "[...] nr rej. hip. W. [...], składającej się z działek gruntu oznaczonych numerami [...] o łącznym obszarze [...] m2 oraz gruntu przeznaczonego pod teren użyteczności publicznej o obszarze [...] m , umowę sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego (Rep. [...]) w dniu [...] lutego 2011 r. przed A. S. notariuszem w [...], E. K. i A. B. sprzedały R. J. całe przysługujące im prawa i roszczenia do części gruntów położonych w [...] w dzielnicy [...][...], obecnie w rejonie ulic: [...] i [...], pochodzących z dawnej nieruchomości objętej księgą wieczystą pod nazwą "[...]" nr rej. hip. [...], składającej się z działek gruntu oznaczonych numerami [...] o łącznym obszarze [...] m2oraz gruntu przeznaczonego pod teren użyteczności publicznej o obszarze [...] m2 wraz z prawami do znajdujących się na tych gruntach budynków.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] na podstawie art. 155 k.p.a. w związku z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, art. 1 ust. 1, art. 20 ust. 1 i art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] listopada 2011 r. złożonego przez S. P. i K.P. o zmianę ostatecznej decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...], orzekł:

zmienić za zgodą stron pkt 1 ostatecznej decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] października 2011 r. nadając mu brzmienie: "1. ustanowić na lat 99 prawo użytkowania wieczystego do niezabudowanego gruntu położonego w [...] w rejonie ulic [...], opisanego w ewidencji gruntów jako działka [...] o pow. [...] m2 w obrębie [...], uregulowanego w księdze wieczystej nr [...] na rzecz S. P. i K. P. - na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej.",

pozostałe punkty decyzji Prezydenta [...] z dnia [....] października 2011 r. nr [...] pozostawić bez zmian.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent [...] wskazał, że w dniu [...] listopada 2011 r. wpłynął wniosek S. P. i K. P. o zmianę tej decyzji ze względu na zbycie na ich rzecz praw i roszczeń wynikających z przedmiotowej ostatecznej decyzji (strony do wniosku dołączyły wypis umowy sprzedaży z dnia [...] listopada 2011 r. Rep. [...]). Podsumowując Prezydent [...] wskazał, że wobec wyrażenia zgody przez nabywców praw i roszczeń na zmianę pkt 1 ostatecznej decyzji - zmieniono ww. decyzję w zakresie jej pkt 1.

Notarialną umową z dnia [...] września 2012 r., Rep. A [...], oddano w użytkowanie wieczyste nieruchomość oznaczoną numerem ewidencyjnym [...] w obrębie [...], na rzecz K. P. oraz S. P., na okres 99 lat od zawarcia umowy, tj. do dnia [...] września 2111 r.

Decyzją Zarządu Dzielnicy [...]-[...] [...] w [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], przekształcono nieodpłatnie prawo użytkowania wieczystego do działki ewidencyjnej oznaczonej nr [...], w prawo własności, na rzecz K. P. i S. P. na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej.

Pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. Prokurator del. do Prokuratury Regionalnej w [...] wniósł do SKO sprzeciw, którym zaskarżył ostateczną decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 października 2011 r. nr 477/GK/D W/2011.

SKO postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] zawiesiło postępowanie administracyjne w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2011 r. nr [...] [...] ze sprzeciwu Prokuratora.

Komisja dokonując kontroli decyzji Prezydenta z dnia [...] października 2011 r. stwierdziła rażące naruszenie prawa poprzez ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby nieuprawnionej.

W ocenie Komisji powyższa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, to jest art. 6 k.p.a., 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego. Z treści decyzji reprywatyzacyjnej wynika, że [...] nie dołożył należytej staranności w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, opierając się wyłącznie na dokumentach przedstawionych przez osoby zainteresowane. Zaniechał czynności zmierzających do ustalenia prawidłowego kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego.

Komisja stwierdziła, że w toku postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] października 2011 r. Prezydent [...] naruszył w sposób rażący standardy prowadzenia postępowania administracyjnego obowiązujące w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Przebieg wskazanego postępowania odbiegał w sposób bezprecedensowy od zasad: prawdy obiektywnej, rzetelności, obiektywizmu i bezstronności. Przepis art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego określa krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku dekretowego, którymi są: dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu. Komisja zaznaczyła, że orzecznictwo sądowe w sprawach w przedmiocie gruntów [...] wypracowało jednolity pogląd, iż stronami postępowania nadzorczego są nie tylko przeddekretowi właściciele (i ich spadkobiercy) nieruchomości, ale także każdy, komu przysługuje tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, a zatem obecni właściciele lokali (i to zarówno w budynkach dekretowych, jak i podekretowych), jak i obecni użytkownicy wieczyści nieruchomości (por. np.: wyrok NSA z 24 kwietnia 2008 r. sygn. I OSK 264/08, wyrok NSA z 8 lutego 2007 r. sygn. I OSK 1110/06, wyrok NSA z 31 marca 2011 r. sygn. I OSK 798/10). Z orzeczeń tych wynika, że stroną postępowania dotyczącego nieruchomości jest każdy podmiot, któremu obecnie przysługują prawa rzeczowe do tej nieruchomości.

Komisja podniosła, że rozpoznając wniosek dekretowy, Prezydent w pierwszej kolejności powinien był dokonać analizy, czy z wnioskiem wystąpiła osoba uprawniona do jego złożenia, zgodnie z treścią art. 7 dekretu warszawskiego oraz ustalić krąg pozostałych osób mogących posiadać przymiot strony postępowania dekretowego, czego jednakże w przedmiotowej sprawie Prezydent [....] zaniechał. Wydając decyzję reprywatyzacyjną, organ administracyjny nie dysponował bowiem prawomocnym postanowieniem spadkowym właściwego sądu powszechnego po dawnych właścicielach hipotecznych, a mimo to przyjął, że spadkobiercą całości praw po ww. jest wyłącznie A. O. - jako osoba spokrewniona z osobą M. K.. Z okoliczności niniejszej sprawy i dokumentów zgromadzonych w toku procedowania przez Komisję wynika, że w chwili orzekania przez Prezydenta [...] nie istniały żadne podstawy do przyjęcia, iż spadek po dawnych właścicielach nieruchomości nabyła w całości lub w jakimkolwiek zakresie – A. O. Prezydent nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu wyjaśnienie kwestii dziedziczenia spadku po przedwojennych właścicielach nieruchomości [...][...][...]. W konsekwencji Prezydent przy wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnej zaniechał istotnych ustaleń w zakresie kręgu osób uprawnionych do otrzymania prawa użytkowania wieczystego oraz w zakresie kręgu stron postępowania. Organ oparł się bezkrytycznie na złożonym przez A. O., w umowie kupna-sprzedaży z dnia [...] września 1945 r. nr [...] zawartej pomiędzy A. O. reprezentowaną przez Z. O., a W. K., oświadczeniu sprzedającej. Oświadczenie zawarte w przedmiotowym akcie notarialnym przez A. O., iż jest jedyną spadkobierczynią po przedwojennych właścicielach dawnej nieruchomości [...], ostatecznie stało się przy wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnej dla Prezydenta [...] wystarczającym dowodem przyjęcia następstwa prawnego po J. N. i M. K. przez A. O. W tym również wystarczającym dowodem na przyjęcie, iż prawa do wchodzącej w składu spadku części nieruchomości hipotecznej mogła skutecznie zbyć na rzecz W. K. Tymczasem dla prawidłowego ustalenia pełnego kręgu osób uprawnionych w rozumieniu art. 7 dekretu warszawskiego w sprawie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do dawnej nieruchomości [...][...][...] , konieczne i niezbędne było uzyskanie orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku po byłych współwłaścicielach hipotecznych: J. N. i M. K. Prezydent [...] w postępowaniu reprywatyzacyjnym, w sposób niedopuszczalny ustalił następstwo prawne po J. N. i M.K. na podstawie zawartej w formie aktu notarialnego umowy kupna-sprzedaży i zapisanego jedynie tam oświadczenia strony sprzedającej o nabyciu w całości praw spadkowych po ww. Takie działanie Prezydenta w sposób rażący naruszyło art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., i w konsekwencji doprowadziło również do rażącego naruszenia art. 7 ust. 1 dekretu poprzez ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób nieuprawnionych. Jednocześnie z akt sprawy prowadzonej przed Prezydentem [...] wynika, że przed wydaniem decyzji organ ten powziął wątpliwości co do uprawnień W. K. jako wnioskodawcy dekretowego. W toku postępowania przez Prezydentem kierowane były liczne pisma mające na celu wyjaśnienie tej okoliczności. Ponadto Prezydent na długo przed wydaniem decyzji reprywatyzacyjnej w tej sprawie, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne z wniosku W. K. oraz wniosku adwokata J. M. - opiekuna nieletniej A. M., złożonych w trybie art. 7 dekretu warszawskiego o ustanowienie na ich rzecz prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości "[...]" nr działek [...] i teren użyteczności publicznej, do czasu ustalenia wszystkich stron postępowania (spadkobierców dawnych właścicieli hipotecznych) w prawem przepisanej formie. W pkt II. tegoż postanowienia Prezydent [...] wezwał następcę prawnego W. K. do wystąpienia do właściwych sądów powszechnych z wnioskami o stwierdzenie nabycia spadku po J. N. i M. K. oraz ewentualnie po ich spadkobiercach, a w przypadku zakończonych postępowań spadkowych - o wydanie odpisów prawomocnych postanowień sądowych o nabyciu spadku. Bardzo istotna, lecz ostatecznie pominięta przez Prezydenta [...] pozostaje znajdująca się w aktach miejskich opinia z dnia [...] października 2010 r. radcy prawnego A. D., w której opiniująca wskazuje, że nie jest możliwe ustalenie, iż jedyną osobą uprawnioną do złożenia wniosku dekretowego był W. K., który nabył nieruchomość na podstawie aktu notarialnego z [...] września 1945 r. nr [...] od A. O. wobec faktu, że do tej nieruchomości został złożony przez J. M. w imieniu małoletniej A. M. inny wniosek dekretowy.

Komisja wskazała, że żaden ze znajdujących się w aktach własnościowych dokument dotyczący nieruchomości [...] w sposób jasny i niebudzący wątpliwości nie pozwalał na przyjęcie za udowodnione w decyzji reprywatyzacyjnej okoliczności, że A. O. w ogóle jest a tym bardziej wyłącznym spadkobiercą po dawnych właścicielach, a w konsekwencji, że nabycie praw do nieruchomości przez W. K. od takiej osoby było skuteczne. Wręcz przeciwnie, już wstępna analiza zgromadzonych materiałów stanowiących podstawę wydania decyzji reprywatyzacyjnej wskazuje na istotne braki w zgromadzonym materiale dowodowym, które to Prezydent [...] co prawda na pewnym etapie dostrzegał i usiłował wyjaśnić, ale ostatecznie z nieznanych przyczyn działań tych zaniechał.

W ocenie Komisji niedopuszczalne jest czynienie ustaleń co do kręgu osób uprawnionych z art. 7 dekretu warszawskiego na podstawie oświadczenia strony zawartego w umowie sprzedaży praw do nieruchomości. Tym bardziej, że Prezydent [...] pominął w sposób rażący okoliczność, że - zgodnie z postanowieniem Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] marca 1949 r. sygn. [...], prawa spadkowe po M. K. przysługują w 1/3 części J. K., w 1/3 J. K. i w 1/3 H. z K. zamężnej M. oraz, że w postępowaniu spadkowym po J. N. nie ustalono kręgu osób uprawnionych do dziedziczenia.

Stosowanie do treści art. 1027 Kodeksu cywilnego względem osób trzecich, które nie roszczą sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Powyższa zasada wyłącznej mocy dowodowej postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia w zakresie wykazywania statusu spadkobiercy ma znaczenie ogólnosystemowe i dlatego też odnosi się także do spraw rozstrzyganych na drodze postępowania administracyjnego. Nie jest więc prawnie skuteczne w postępowaniu administracyjnym ustalanie kręgu spadkobierców zmarłej strony na podstawie prywatnego oświadczenia (nawet złożonego w formie aktu notarialnego) osoby, która twierdzi, że jest jedynym spadkobiercą tego rodzaju strony. Status prawny spadkobiercy zmarłej strony nie może bowiem wynikać jedynie z twierdzenia danej osoby, że taki status jej przysługuje. Tym bardziej nie jest dopuszczalne poprzestanie przez organy administracji na oświadczeniu danej osoby, że jest ona jedynym spadkobiercą. Wiążące ustalenie kręgu spadkobierców nie należy bowiem do właściwości organów administracji publicznej, Wyłącznie właściwym w tym zakresie są bowiem sądy powszechne lub w określonym zakresie i pod pewnymi warunkami - notariusze (akt poświadczenia dziedziczenia) (vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2017 r. sygn. II Sa/Rz 398/17). Co więcej, zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 25 listopada 2016 r. sygn. II OSK 458/15 (...) niedopuszczalne jest przyjmowanie domniemania posiadania interesu prawnego w sprawie przy braku dokumentu stwierdzającego nabycie spadku - prawomocnego postanowienia sądu powszechnego lub aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza, bowiem ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie może orzekać w materii należącej do kognicji sądów powszechnych. Dopiero wykazanie następstwa prawnego prawomocnym postanowieniem sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia przez notariusza jest podstawą dla przyjęcia istnienia legitymacji do bycia stroną postępowania administracyjnego.

Niewątpliwym jest, iż w tej sprawie ustalenia poczynione przez Prezydenta [...] odnośnie spadkobierców dawnych następców prawnych właścicieli nieruchomości nie zostały poczynione w oparciu o prawomocne postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku stosownie do uregulowań art. 1027 kc. Co więcej - ustalenia te opierały się wyłącznie na umowie sprzedaży z dnia [...] września 1945 r. nr [...] i zawartym w tej umowie oświadczeniu A. O. co do nabycia praw do spadku zawierających w swej treści sprzeczności, których to organ w żaden sposób nie zweryfikował. Zarówno aktualnie jak i w dacie wydania zaskarżonej decyzji organ nie dysponował żadnym dokumentem, z którego wynika, iż tytuł własności nieruchomości przysługuje A. O.

Komisja podkreśliła, że w dacie wejścia w życie dekretu na terenie [...] obowiązywał Kodeks Napoleona oraz ustawa - Prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z dnia 21 maja 1818 r. prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach (w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Komisarza Generalnego Ziem Wschodnich z dnia 3 sierpnia 1919 r. - Dz. U. RP z 1928 r. Nr 53, poz. 510, dalej: "Prawo hipoteczne z 1818 r.") w zakresie regulacji stosunków prawnorzeczowych. Dotychczasowy właściciel mógł udowodnić swe prawa, jako strona, w postępowaniu dekretowym przez złożenie stosownego dokumentu z księgi hipotecznej (świadectwa wystawionego przez Wydział Hipoteczny Sądu Okręgowego w [...]). Nadto omówienia wymaga zagadnienie wpisu w dawnej księdze wieczystej. W tym celu należy pokrótce przytoczyć i omówić w niezbędnym zakresie przepisy regulujące funkcjonowanie ksiąg hipotecznych pod rządzami Prawa hipotecznego z 1818 r. Kluczowe znaczenie należy przyznać w pierwszej kolejności art. 5 tej ustawy, który mówi: "prawo rozporządzenia własnością dóbr nieruchomych zyskuie się przez wciągnienie tytułu nabycia do ksiąg hipotecznych". Z przepisu tego wynika, że do zmian w prawach rzeczowych konieczny jest - oprócz ważnego tytułu - także wpis do księgi hipotecznej. Uzupełnieniem cytowanej regulacji jest treść art. 11 Prawa hipotecznego z 1818 r., który stwierdza: "wszelkie tytuły (art. 1, 2, 4.), które wciągnione do ksiąg hypotecznych stanowią prawo rzeczowe (jus reale), dopóki nie zostały wciągnionemi są tylko prawami osobistemi (jus personale)". Z prostego zestawienia obu przepisów wypływa wniosek, że prawo rozporządzenia własnością dóbr nieruchomych uzyskiwało się przez wciągnięcie tytułu nabycia do ksiąg hipotecznych, a jeżeli to nie nastąpiło, to na podstawie art. 11 Prawa hipotecznego z 1818 r. nabyte prawo nie odnosi skutku rzeczowego, a jedynie skutek obligacyjny. Co istotne, ten kierunek rozumowania akceptowało również ówczesne piśmiennictwo i orzecznictwo, które zgodnie przyjmowało, że własność przechodzi na nabywcę dopiero skutkiem wciągnięcia tytułu do księgi wieczystej, do tego czasu nabywca ma tylko prawo osobiste (zob. W. Dutkiewicz, Prawo Hipoteczne w Królestwie Polskim, Księgarnia Wydawnictw Prawniczych, Warszawa 1936, str. 50-51) oraz orzecznictwo przywołane w opracowaniu L. Sumorok, Przepisy hipoteczne obowiązujące na Ziemiach Wschodnich oraz ustawy, rozporządzenia i okólniki najściślej związane z hipoteką, 1937 r., Tow.Wyd. "Pogoń", Wilno, str. 8). Tymczasem ani A. O. ani W. K. nigdy nie figurowali jako właściciele w księdze hipotecznej oznaczonej [...].

Podsumowując, zdaniem Komisji w zaistniałych okolicznościach, gdyby organ administracyjny wykazał się należytym zaangażowaniem w poszukiwaniu wszelkich danych na temat prawowitych właścicieli i ich spadkobierców, a także gdyby nie oparł się bezkrytycznie na przedłożonych w toku postępowania przez stronę zainteresowaną - dokumentach, to ustaliłby prawidłowy krąg osób uprawnionych do złożenia wniosku dekretowego, i uniknąłby rozporządzenia nieruchomością na rzecz osób nieuprawnionych. Sposób prowadzenia przez Prezydenta [....] postępowania administracyjnego, dokonane w jego toku naruszenia prawa procesowego, są nie do przyjęcia w warunkach państwa prawnego. W toku weryfikowanego przez Komisję postępowania, przeprowadzonego przez Prezydenta [...], nie ustalono, kto jest prawowitym następcą prawnym M. K. i J. N. Prezydent [...] w sposób całkowicie bezprawny oparł się wyłącznie na dokumentach przedstawionych przez stronę zainteresowaną - tj. na oświadczeniu A. O. naruszając tym samy zasadę obiektywizmu i poszukiwaniu przez organ prawdy materialnej we wskazanym postępowaniu.

W ocenie Komisji, wszystkie wskazane wyżej i opisane okoliczności pozwalają na przyjęcie, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana przez Prezydenta [...] z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, poprzez przeprowadzenie postępowania z rażącym uchybieniem zasadom praworządności, prawdy obiektywnej i rzetelności, które skutkowało rażąco błędnym ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego na rzecz następców prawnych W. K.

Komisja zwróciła uwagę, że w aktach własnościowych prowadzonych dla przedmiotowej nieruchomości znajduje się pismo z dnia [....] stycznia 2009 r. skierowane do Wydziału Spraw Dekretowych Urzędu [...] w [...] pochodzące od M. U. działającego w imieniu M. K. podającego się jako spadkobierca M. K. Komisja wskazuje poza przedmiotem niniejszej sprawy, że z akt postępowania spadkowego po M. K. wykazującym następstwo prawne M. K. widnieją po pierwsze: inne personalia dawnego właściciela, tj. M. K. zamiast M. K., po drugie: inne personalia rodziców tegoż M.: "syn I. K. i G. S." zamiast syn I. i G. z domu S., po trzecie: inna data urodzenia, tj. [...] października 1877 r. zamiast [...] grudnia 1879 r. i po czwarte: inna data śmierci, tj. [...] marca 1942 r. zamiast [...] lutego 1941 r.

Reasumując, w ocenie Komisji zaistniała przesłanka określona w art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 6 k.p.a., 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w związku z art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r.

Zdaniem Komisji kontrolowana decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. W myśl wskazanego przepisu, przez nieodwracalne skutki prawne należy rozumieć stan prawny powstały wskutek przeniesienia własności albo użytkowania wieczystego nieruchomości [...] na osobę trzecią, o ile nie nastąpiło ono nieodpłatnie lub na rzecz nabywcy działającego w złej wierze, lub zagospodarowania nieruchomości [...] na cele publiczne, o których mowa w art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazana definicja zawiera w sobie dwa elementy, z których jeden konstytuuje zasadę, a drugi wyjątek od niej. Pierwszy określa czynność prawną w postaci przeniesienia własności lub użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, która co do zasady przesądza o nieodwracalności skutków prawnych. Drugi natomiast statuuje wyjątki od wymienionej zasady. Analiza treści wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że nie można przyjąć istnienia nieodwracalności skutków prawnych, jeśli nabywca nabył rzecz nieodpłatnie albo nabycie nastąpiło w złej wierze.

Komisja ustaliła, iż decyzja Prezydenta [...] nie doprowadziła do wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych. Przede wszystkim, gospodarowanie nieruchomością odbywa się w celach prywatnych, a nie celach publicznych, o których mowa w art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto, jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, od momentu wydania decyzji reprywatyzacyjnej nie doszło do przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu. Obecnym bowiem właścicielem nieruchomości jest [...]. Z tego też powodu Komisja uznała, że nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy z 9 marca 2017 r. w związku z 30 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 6 k.p.a., 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego w związku z art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. orzeczono o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia[...] października 2011 r. nr [...] w całości.

Skargi na decyzję Komisji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli B.Z. , R. J., S. P. i K. P. oraz Miasto [...] w części dotyczącej wskazanych fragmentów uzasadnienia.

B.Z., R. J., S. P. i K. P. zaskarżonej decyzji zarzucili:

rażące naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rezultat sprawy poprzez ograniczenie stronom możliwości uczestnictwa w sprawie i nie powiadomienie ich o wszczęciu postępowania,

błędy merytoryczne polegające na tym, że rozpoznanie sprawy odbyło się przy błędnym uznaniu Komisji, polegającym na sprzecznych ustaleniach niektórych zdarzeń i aktów prawnych w postępowaniu przed Komisją w ramach procedury administracyjnego rozpoznania sprawy,

rażące błędy mające wpływ na rezultat sprawy, poprzez błędne określenie kręgu osób uprawnionych do dziedziczenia w latach poczynając od 1945 roku i na tej błędnej podstawie błędnego ustalenia, które Komisja uznała za obecnie aktualne,

brak całkowitej orientacji Komisji odnośnie istniejącego stanu prawnego nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, co polegało na myleniu stanu użytkowania wieczystego przysługującego stronom - który raz uważano za nieistniejący - z czego uczyniono zarzut, innym zaś razem twierdzono, że strony powinny ponieść konsekwencje nieprzekształcenia użytkowania wieczystego - w sytuacji, gdy dawno takie przekształcenie zostało dokonane, co odnotowano w księdze wieczystej.

Miasto [...] zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie przepisów tj. art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, i art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj. w pkt. III.l.l. (str. 23.) w zakresie: " (...) Prezydent [...] nie dołożył należytej staranności w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, opierając się wyłącznie na dokumentach przedstawionych przez osoby zainteresowane. Zaniechał czynności zmierzających do ustalenia prawidłowego kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego."; w pkt. III.1.4. (str. 24.) w całości; w pkt. III.1.6. (str. 25-26.) w zakresie: ,(...) w chwili orzekania przez Prezydenta [...] nie istniały żadne podstawy do przyjęcia, iż spadek po dawnych właścicielach nieruchomości nabyła w całości lub w jakimkolwiek zakresie – A. O. Prezydent [...] nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu wyjaśnienie kwestii dziedziczenia spadku po przedwojennych właścicielach nieruchomości [...][...][...] . W konsekwencji Prezydent [...] przy wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnej zaniechał istotnych ustaleń w zakresie kręgu osób uprawnionych do otrzymania prawa użytkowania wieczystego oraz w zakresie kręgu stron postępowania. "; w pkt. III.1.10. (str. 31 -32.) w zakresie: "(...) Prezydent [...] nie poczynił jakichkolwiek starań w celu ustalenia prawidłowego kręgu stron postępowania, zadowalając się przedstawionym przez zainteresowanych rozstrzygnięciem, następców prawnych W. K., dokumentem w postaci umowy kupna z dnia [...] września 1945 r. nr [....]. "; w pkt. II] .1.11. (str. 32.) w zakresie: "(...) gdyby organ administracyjny wykazał się należytym zaangażowaniem w poszukiwaniu wszelkich danych na temat prawowitych właścicieli i ich spadkobierców, a także gdyby nie oparł się bezkrytycznie na przedłożonych w toku postępowania przez stronę zainteresowaną -dokumentach, to ustaliłby prawidłowy krąg osób uprawnionych do złożenia wniosku dekretowego, i uniknąłby rozporządzenia nieruchomością na rzecz osób nieuprawnionych. Sposób prowadzenia przez Prezydenta [...] postępowania administracyjnego, dokonane w jego toku naruszenia prawa procesowego, są nie do przyjęcia w warunkach państwa prawnego."; podczas gdy: (a) z akt sprawy wynika, że A. O., a następnie W. K. jako jej następca prawny, byli traktowani jak następcy prawni dawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości; (b) dowody wskazujące na to, że A. O. nie jest jedynym spadkobiercą dawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości zostały ujawnione po wydaniu przez Prezydenta [...] decyzji nr [...].

W oparciu o tak sformułowany zarzut strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej uzasadnienia w zakresie wskazanym powyżej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi Komisja wniosła o ich oddalenie.

W pismach z dnia [...] grudnia 2020 r. K. P., S. P., B.Z. i R. J. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2021 r. Sąd sprawy z powyższych skarg połączył do wspólnego rozpoznania i orzekania oraz prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 2557/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skargi B.Z., R. J., K. P. i S. P. oraz Miasta [...], aczkolwiek z innych przyczyn niż w nich wymienione, zasługują na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Sąd ocenił, że wszystkie skargi są dopuszczalne. Zostały wniesione w ustawowym terminie, przez podmioty, których uprawnień lub obowiązków dotyczy zakwestionowana decyzja, a tym samym mające w sprawie przymiot strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Przed przejściem do omówienia istoty sporu zaistniałego w stanowisku skarżących zaprezentowanym w skargach oraz w stanowisku Komisji przedstawionym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że w sprawie niniejszej nie budzi wątpliwości, że Miasto [...] ma prawo do wniesienia skargi i bycia stroną postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej do tutejszego Sądu decyzji. Wynika ono bowiem wprost z zapisu art.16 ust. 2 ustawy z dnia 9 marca 2017r. o szczególnych zasadach usuwania skutków decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...] wydanych z naruszeniem prawa, który nakazuje Komisji powiadomienie [...] o wszczęciu postępowania. Także między innymi art. 29 ust 1 tej ustawy wskazuje na możliwość wydania określonych rozstrzygnięć wobec decyzji reprywatyzacyjnej, zaś art. 31 pozwala Komisji na przyznanie Miastu dodatkowych uprawnień np. zwrotu równowartości nienależnego świadczenia.

Jako dopuszczalną Sąd uznał także samą możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego jedynie uzasadnienia decyzji lub jego części, z uwagi na rolę jaką spełnia ono w ramach dokonanego przez organ rozstrzygnięcia. Podkreśla się , że już w orzecznictwie zaistniałym pod rządami ustawy z dnia 31 stycznia 1980r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, była ona powszechnie akceptowana, co ma miejsce także w obecnie funkcjonującym stanie prawnym. Powyższe nie zmienia jednakże faktu, że brak jest dotychczas pełnej zgodności co do określenia zakresu (przedmiotu) zaskarżenia w takim przypadku, a także powiązanego z nim zakresu kompetencji kasacyjnych sądu w razie uwzględnienia skargi. Istota rozbieżności w poglądach sprowadza się do kwestii, czy jest dopuszczalne wniesienie skargi skierowanej jedynie przeciwko uzasadnieniu decyzji administracyjnej – z wyłączeniem kwestionowania samego rozstrzygnięcia, a w rezultacie czy jest dopuszczalne uchylenie przez sąd administracyjny decyzji w części obejmującej wyłącznie jej uzasadnienie. (zob. Turski, "Uchylenie przez sąd administracyjny decyzji w części obejmującej wyłącznie uzasadnienie lub jego fragmenty". ZNSA 1 (70)/2017). Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej odrzuca koncepcję, że w razie uznania za zasadną skargi o zakresie zaskarżenia zawężonym przez skarżącego tylko do uzasadnienia danej decyzji bądź jego części, sąd jest władny uchylić tę decyzję wyłącznie w części dotyczącej uzasadnienia, pozostawiając w obrocie prawnym osnowę decyzji. Zdaniem Sądu ani rozstrzygnięcie, ani uzasadnienie nie mogą bowiem funkcjonować w obrocie prawnym samodzielnie, niezależnie od siebie. Uzasadnienie nie może więc być wyeliminowane z tego obrotu przez sąd administracyjny bez jednoczesnego wyeliminowania rozstrzygnięcia. Takie orzeczenie rodziłoby niemożliwe do zaakceptowania skutki prawne. Istotnym jest także, że wniesienie skargi przeciwko uzasadnieniu decyzji zawsze oznacza zaskarżenie decyzji jako całości, której poszczególne elementy są ze sobą nierozerwalnie związane i stanowią integralną całość. W konsekwencji uwzględnienie skargi z powodu wadliwości wyłącznie uzasadnienia zawsze skutkuje uchyleniem decyzji jako całości decyzji administracyjnej.( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 listopada 2018r. sygn. akt I SA/Wa 920/18). W ocenie Sądu skarga skierowana tylko przeciwko części uzasadnienia decyzji może być oddalona jedynie w przypadku, gdy wady zakwestionowanego uzasadnienia nie mają wpływu na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie zaistniała odmienna sytuacja bowiem obok uzasadnionych skarg B.Z., R.J., K. P. i S. P. zarzucane przez Miasto błędne uzasadnienie zaskarżonej decyzji ma istotny wpływ na wynik sprawy aczkolwiek zawiera się w zakresie zaskarżenia ww. skarg osób fizycznych. Powyższe skutkuje zaś jej uchyleniem.

Zaskarżoną decyzją Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta [...] z [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu niezabudowanego położonego w [...] w rejonie ul. [....][...][...][...][...] oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] m2 na rzecz B.Z. w udziale 21/72 części gruntu oraz R.J. w udziale 51/72 części gruntu, a także ustalenia "czynszu symbolicznego".

Zdaniem Komisji wskazana decyzja Prezydenta [...] zapadła z rażącym naruszeniem prawa procesowego tj. art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a., a w konsekwencji także art. 7 dekretu warszawskiego, gdyż organ zaniechał ustalenia czy wniosek dekretowy został złożony przez osobę uprawnioną poprzez nieustalenie kto jest prawowitym następcą prawnym M. K. i J. N.

Wskazany pogląd Komisji jest w okolicznościach tej sprawy nieuzasadniony.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do kwestii czy dokumenty, którymi dysponował Prezydent [...] w dacie wydania kontrolowanej przez Komisję decyzji reprywatyzacyjnej potwierdzają, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do będącej przedmiotem postępowania nieruchomości, złożył W. K. jako jej jedyny właściciel czy też w postępowaniu powinni brać udział wszyscy następcy prawni jej przedwojennych współwłaścicieli tj. M. K. i J. N.

Mając to na uwadze zauważyć należy, że W. K. składając wniosek dekretowy dołączył do niego:

- akt notarialny kupna - sprzedaży z [...] września 1945 r. za Nr rep. [..], sporządzony przez S. G. zastępcę S. L. notariusza przy Wydziałach Hipotecznych Sądu Okręgowego w [...] potwierdzający, że A.O. działając przez swojego pełnomocnika adw. Z. O. udokumentowała, że jest jedyną spadkobierczynią zmarłych J. N. , M. K. i A. M. a następnie wszystkie prawa do spadku po M. K. i J. N. do placów, oznaczonych nr [...] o pow. ogólnej [...] m² oraz do placu przeznaczonego jako teren użyteczności publicznej o pow. [...] m², ze składu tej nieruchomości sprzedała W. K. , jak również

- zaświadczenie Oddziału Hipotecznego Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1948 r. nr [...], w którym wskazano, że[...] marca 1947 r. wpłynął wniosek W. K. dz kw [..] wraz z wypisem aktu notarialnego z [..] września 1945 r. Nr rep. [...], o przepisanie na jego imię tytułu własności działek oznaczonych [...] ogólnej powierzchni [...] metr. kw. i działki o powierzchni [...] metrów kw. przeznaczonej jako teren użyteczności publicznej, które to działki uregulowane są jawnym wpisem w Dziale II wykazu hipotecznego pod nazwą [...][...] Nr rej. [...] - na imię J. N. i M. K.

W aktach sprawy znajduje się ponadto zaświadczenie Zarządu Miejskiego Miasta [...] z[...] kwietnia 1947 r. potwierdzające, że nieruchomość przy ul. [...] nr [...] [...][...] plac nr [...] według przedstawionego świadectwa Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w [...] z dnia[...] marca 1947 r. nr [...] stanowi własność W. K.

W dacie złożenia tego wniosku, a więc w dacie, na którą musiała być dokonana przez organ ocena jego ważności i skuteczności, obowiązywały przepisy prawa, których treść przesądza, że W. K. skutecznie wykazał swój tytuł prawny do spornej nieruchomości, a dalsze dywagacje zmierzające do weryfikacji tego faktu, oparte na podważeniu przez Komisję wykazania dziedziczenia przez A. O. całości praw do spadku po przedwojennych właścicielach [...][...], tj. M. K. i J. N. nie mogą na tym etapie postępowania odnieść zamierzonego skutku.

Podkreślić należy, że będący przedmiotem analizy akt notarialny pozostaje w obrocie prawnym, nie został bowiem z niego wyeliminowany.

Akt notarialny jest dokumentem urzędowym szczególnej formy, który poświadcza dokonanie czynności prawnej, sporządzonym przez notariusza (rejenta), czyli osobę zaufania publicznego o wysokich kwalifikacjach merytorycznych i walorach etycznych, którą traktuje się jako gwaranta bezpiecznego obrotu prawnego. Pojęcie aktu notarialnego w dzisiejszym znaczeniu tego terminu wprost wywodzi się z okresu międzywojennego. Przed wejściem w życie pierwszego aktu regulującego ustrój notariatu polskiego, tj. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.10.1933 r. – Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 84, poz. 609 ze zm.) obowiązującego w dacie zawarcia umowy kupna – sprzedaży spornej nieruchomości, termin "akt notarialny" rozumiany był na ziemiach polskich rozmaicie, w zależności od prawa miejsca jego sporządzenia. Przepisy dzielnicowe były w tym zakresie niejednoznaczne. Na niektórych obszarach mówiły one o "akcie notarialnym", na innych o "formie notarialnej" albo "czynności sporządzonej w kancelarii notarialnej". Były to pojęcia nieostre i używane zamiennie. Prawo o notariacie z 1933 r. miało zatem w tym względzie charakter unifikacyjny.

Podkreślić należy, że analiza wskazanego aktu notarialnego prowadzi do wniosku, że przeniósł on własność spornej nieruchomości na nabywcę. Został sporządzony z poszanowaniem obowiązujących w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego przepisów prawa o notariacie z 1933 r., Kodeksu Napoleona ( KN) oraz prawa o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z dnia 26 kwietnia 1818 r. (w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Komisarza Generalnego Ziem Wschodnich z dnia 3 sierpnia 1919 r. - Dz. U. RP z 1928 r. Nr 53, poz. 510) w zakresie regulacji stosunków prawnorzeczowych.

Własność dóbr pod rządem Kodeksu Napoleona (według stanu prawnego z daty wejścia w życie dekretu) przenosiło się bowiem przez spadek, darowiznę między żyjącemi albo testamentową i przez skutek zobowiązań (art. 711 KN). Brak było regulacji wymagających sądowego potwierdzenia spadkobrania, sam tytuł nabycia przenosił własność mienia na nabywcę. Warunkiem koniecznym stwierdzenia nabycia spadku na rzecz spadkobierców ustawowych było przyjęcie spadku, bowiem nikt nie był obowiązany przyjmować spadku (art.775 K.N.). Niedokonanie takiej czynności powodowało, że spadek stawał się wakujący, a następnie bezdziedziczny. Zdaniem Sądu taka teza wynika z art. 774, 778, 779, 781 i 811 Kodeksu Napoleona, zgodnie z którymi spadek przyjęty może być po prostu, bezwarunkowo, albo też z dobrodziejstwem inwentarza (art. 774 K.N.). Przyjęcie mogło być wyraźne, lub niewyraźne: wyraźne miało miejsce, gdy spadkobierca przyjął tytuł i przymiot dziedzica w akcie urzędowym, albo prywatnym; niewyraźne zaś, gdy " dziedzic taki akt czynił, który okazał konieczny domysł, że ma zamiar przyjęcia, i którego by nie miał prawa uczynić, tylko jako dziedzic" (art. 778 K.N.). Gdy osoba otrzymująca spadek umarła, nie uczyniwszy zrzeczenia się, albo nie przyjąwszy spadku, wyraźnie lub niewyraźnie, dziedzice po niej mogli w jej imieniu przyjąć spadek, albo go odstąpić (art. 781 K.N.). Po upłynięciu czasu na sporządzenie inwentarza i do namysłu, gdy nikt nie stawa, który by się do spadku odwoływał, i nie masz dziedziców znanych, albo zrzekli się dziedzice znani, spadek takowy poczytywany był za bezdziedziczny" (art.811 KN).

W sprawie niniejszej poza sporem jest, że notariusz S. G. zastępca S.L. notariusza przy Wydziałach Hipotecznych Sądu Okręgowego w [...] sporządził akt notarialny po wcześniejszym uzyskaniu od świadków wskazanych przez A. O. zapewnienia, że J. N. i M. K. zmarli nie pozostawiając innych spadkobierców niż ona sama oraz jej osobistego oświadczenia, że przyjmuje spadek i sprzedaje prawa do spadku do nieruchomości [...][...]. na rzecz W. K. Nabywca złożył zaś oświadczenie, że nieruchomość tę kupił i zapłacił cenę nabycia. Wskazany akt notarialny sporządzony został zatem w oparciu o przywołane wyżej przepisy prawa obowiązujące w dacie jego podpisania. Nie został skutecznie wzruszony w oparciu o przesłanki wynikające z ewentualnych wad oświadczeń woli jego kontrahentów (obecnie art. 82 – 87 kc) ani stwierdzenia nieważności w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym ( art. 58 kc). Nadal pozostaje zatem w obrocie prawnym. Powyższe w konsekwencji oznacza w świetle treści przywołanych wyżej przepisów Kodeksu Napoleona, że A. O. składając oświadczenie o tym, że jest jedyną spadkobierczynią J. N. i M. K. oraz dokonując sprzedaży praw spadkowych po nich przyjęła spadek.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 13 października 1937 r. sygn. akt I C 2806/36, Lex nr 362553 przy rozstrzyganiu kwestii, czy ktoś posiada prawa do mienia spadkowego, decydujące znaczenie mają przepisy k.c. Napoleona, a nie ustawy hipotecznej. O przyjęciu zatem spadku, nawet jeśli on składa się z mienia hipotecznego będą decydowały przepisy art. 778 i nast. k.c. Nap. Jak wynika ponadto z treści tego orzeczenia przyjęcie spadkowego mienia hipotecznego nie następuje przez przeprowadzenie postępowania spadkowego. Sąd Najwyższy podniósł również, że zapłata podatku spadkowego przez kogoś, jako spadkobiercę, nie może pozbawiać tej czynności cech przyjęcia spadku, dla którego w myśl art. 778 Kodeksu Napoleona wystarcza przybranie przymiotu spadkobiercy w akcie nawet prywatnym, jeśli jest ono wyrazem chęci przyjęcia spadku.

Jak wynika zaś z akt niniejszej sprawy, znajduje się w nich zaświadczenie Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] września 1945 r. nr [...] , w którym stwierdzono, że A. O. zgłosiła przedmiotową nieruchomość jako spadek po zmarłych M. K. i J. N.

W konsekwencji powyższego należy przyjąć, że treść aktu notarialnego znajduje oparcie w obowiązujących wówczas przepisach Kodeksu Napoleona.

Przy czym zaznaczyć należy, że nie może budzić wątpliwości, że w dacie śmierci zarówno J. N. (zmarłej w 1942 r.) jak i M. K. (zmarłego w 1941 r.) do oceny praw spadkowych należy stosować Kodeks Napoleona, a nie obecnie obowiązujący kodeks cywilny, na którego przepisy powołuje się Komisja. Kodeks Napoleona obowiązywał bowiem do dnia 1 stycznia 1947 r., kiedy to wszedł w życie dekret z dnia 8 października 1946 r.-Prawo spadkowe, który w art. XVIII Przepisów wprowadzających stanowił, że w sprawach spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy w nim wskazane tego nie wyłączają. Podobna regulacja zawarta jest w art. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. -Kodeks cywilny.

Stosownie do art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego wniosek dekretowy mógł być złożony przez dotychczasowego właściciela gruntu, prawnych następców właściciela, będących w posiadaniu gruntu, lub przez osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkowników gruntu. Zatem w świetle tego przepisu podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku dekretowego był wyłącznie podmiot legitymujący się prawem rzeczowym do nieruchomości.

Wbrew stanowisku Komisji zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, treść przepisów obowiązujących w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do będącej przedmiotem postępowania nieruchomości przeczy tezie, że wpis prawa własności do księgi wieczystej był warunkiem koniecznym przeniesienia prawa własności nieruchomości tj. miał charakter konstytutywny. Tym samym brak jest podstaw do akceptacji stanowiska, że W. K. nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości a w konsekwencji, że nie był jedyną osobą uprawnioną do złożenia wniosku dekretowego.

Jak wskazano wyżej, nie budzi bowiem wątpliwości, że według Kodeksu Napoleona sam tytuł nabycia przenosił własność mienia na nabywcę. Kwestia braku wpisu nabywcy do księgi hipotecznej (wciągnięcia tytułu nabycia do księgi hipotecznej) pod rządem prawa hipotecznego z 1918 r. miała istotne znaczenie, ale w ściśle określonych przypadkach. W orzeczeniu Sądu Najwyższego z 19 października 1922 r., I C 728/21 wyjaśniono, że postanowienia zawarte w art. 5 i 11 prawa hipotecznego z 1818 r., z których pierwszy uzależnia od wciągnięcia tytułu nabycia do księgi hipotecznej tylko możność rozporządzania własnością dóbr nieruchomych przez czynności hipoteczne, a drugi przewiduje, że wszelkie tytuły, które wpisane do ksiąg stanowią prawo rzeczowe, przed wpisaniem są tylko prawami osobistymi, należy rozumieć tylko w ten sposób, że tytuły te przed wpisaniem do ksiąg nie dają podstaw do akcji windykacyjnej przeciwko osobom trzecim, które polegając na wykazie hipotecznym, nabyły prawa rzeczowe w dobrej wierze (art. 30 i 31). Argumentu przeciwko odmiennej interpretacji ówczesny Sąd Najwyższy upatrywał w szczególności w regulacji art. 33 prawa hipotecznego z 1818 r., zgodnie z którym poza hipoteczny tytuł nabycia odnosił skutek nie tylko między kontrahentami, lecz uprawniał nabywcę jako "prawdziwego właściciela", również do akcji windykacyjnej przeciwko osobom trzecim, z wyłączeniem tych, którzy mogli się zasłaniać jawnością hipoteczną (por. wyrok NSA z 28 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1802/18). ( szerzej na ten temat w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1060/20).

Sąd dostrzega, że dokumenty zgromadzone w niniejszej sprawie wskazują, że najprawdopodobniej A. O. w dacie sporządzenia aktu notarialnego kupna – sprzedaży spornej nieruchomości nie była jedyną spadkobierczynią jej pierwotnych właścicieli ujawnionych w księdze wieczystej. Jednak pozostawanie w obrocie prawnym niewzruszonego dotąd dokumentu w postaci aktu notarialnego potwierdzającego sprzedaż nieruchomości na rzecz W. K. było, zdaniem Sądu, dla Prezydenta [....] wiążące. Rozstrzyganie co do przysługiwania praw do przedmiotowej nieruchomości nie leży bowiem ani w kompetencji Komisji ani organu. Właściwym w tym zakresie jest sąd powszechny. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 28 maja 2019 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1802/18, gdzie wskazano, że zarówno organy administracji, jak i sądy administracyjne, nie mają kompetencji do czynienia ustaleń dotyczących stosunków własnościowych dotyczących nieruchomości. W przypadku gdy tytuł prawny do określonej nieruchomości, jak w sprawie niniejszej, jest okolicznością istotną a nawet zasadniczą dla jej rozstrzygnięcia, objęta jest ona zakresem postępowania dowodowego i wymaga potwierdzenia w sposób właściwy w obowiązującym porządku prawnym. Potwierdzenie takie nie polega jednak na samodzielnym ustalaniu, komu przysługiwało prawo własności nieruchomości, ale na uzyskaniu dokumentu służącego poświadczeniu prawa własności. Skoro brak jest podstaw do czynienia samodzielnych ustaleń w tym zakresie przez organy administracji i sądy administracyjne, to w konsekwencji nie można postawić im zarzutu naruszenia zasad procedury administracyjnej obligujących organy do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Kwestią decydującą w tej sprawie nie było bowiem wykazanie, że A. O. nie była jedyną właścicielką nieruchomości uprawnioną do zawarcia z nabywcą umowy przenoszącej jej własność, która nadal obowiązuje, lecz ustalenie czy W. K. udokumentował przysługujący mu tytuł własności.

Prezydent [...] rozpoznając wniosek dekretowy powinien uwzględnić okoliczności faktyczne sprawy a zatem treść powołanych dokumentów i wydać rozstrzygnięcie z udziałem wszystkich stron postępowania, którzy legitymowali się prawem rzeczowym do nieruchomości. W świetle zaś powyższych rozważań nie budzi wątpliwości, że W. K. takim prawem się wylegitymował. A zatem Prezydent wbrew zarzutom Komisji w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy dokumenty miał podstawy do wydania kwestionowanej decyzji reprywatyzacyjnej bez konieczności ustalenia spadkobierców J. N. i M. K. w drodze uzyskania stosownych postanowień o stwierdzeniu praw do spadku. W konsekwencji brak rozpatrzenia przez Prezydenta w kontrolowanym postępowaniu wniosku A. M. pozostaje bez wpływu na wynik sprawy z uwagi na to, że nie legitymowała się ona w dacie złożenia wniosku dekretowego żadnym prawem rzeczowym do przedmiotowej nieruchomości. Wniosek ten mógł zostać zatem rozpatrzony odrębną decyzją. Również brak podjęcia przez Prezydenta zawieszonego postępowania jest uchybieniem procesowym, które jednak nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, a tylko w takiej sytuacji mogłoby dojść do wyeliminowania z obrotu prawnego kontrolowanej przez Komisję decyzji reprywatyzacyjnej.

Zdaniem Sądu Prezydent nie naruszył rażąco art. 7 ust. 1 dekretu, gdyż dokument w postaci aktu notarialnego, którym dysponował wskazywał, że W. K. był jedynym podmiotem, któremu przysługiwało prawo własności do nieruchomości.

Organ w każdym postępowaniu powinien dokonać niezbędnych ustaleń oraz uwzględniając okoliczności, oraz stan prawny konkretnej sprawy, rozważyć komu w sprawie przyznać status strony, niezależnie od tego, jakie były ustalenia w tym zakresie innego organu, w tym organu orzekającego uprzednio w sprawie. O tym zaś, kto jest stroną postępowania rozstrzyga art. 28 k.p.a., z którego wynika, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy zatem upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. W konsekwencji stroną postępowania jest każdy podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki wydania danej decyzji. Stronami w postępowaniu dotyczącym nabycia prawa użytkowania wieczystego, jak i w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji, są: osoba ubiegająca się o prawo użytkowania wieczystego oraz osoby, które dysponują prawem rzeczowym do nieruchomości objętej wnioskiem. Jedynie zatem legitymowanie się przez dany podmiot prawem o charakterze rzeczowym do danej nieruchomości pozwala na uznanie go za stronę postępowania w sprawie przyznania prawa użytkowania wieczystego. W sprawie, której przedmiotem jest oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste, oprócz osoby ubiegającej się o to prawo, stroną jest każdorazowo właściciel gruntu, zaś inna osoba przymiot strony uzyskuje tylko wówczas, gdy wykaże swój tytuł prawny do nieruchomości.

Dopiero zatem pozbawienie udziału w postępowaniu dekretowym prowadzonym przez Prezydenta wszystkich stron tego postępowania mogłoby stanowić rażące naruszenie prawa tj. art. 7 ust 1 dekretu warszawskiego.

Reasumując, analiza materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych prowadzi do wniosku, że kontrolowana w postępowaniu przed Komisją decyzja reprywatyzacyjna z [...] października 2011r. nie została wydana z rażącym naruszeniem wskazanych przez Komisję przepisów procesowych oraz art. 7 ust.1 dekretu warszawskiego. Brak było zatem podstaw do obarczenia decyzji wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a w konsekwencji zastosowania w sprawie art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. Oznacza to, że decyzja Komisji zapadła z naruszeniem powołanych przepisów w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co prowadzić musi do jej uchylenia.

Odnosząc się do zarzutu, że skarżący nie brali udziału w postępowaniu prowadzonym przez Komisję należy podnieść, że w świetle art. 16 ust. 3 ustawy, zawiadomienie o wydanych przez Komisję decyzjach możliwe jest poprzez ogłoszenie w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości. Doręczenie zawiadomienia uważa się za dokonane po upływie 7 dni od dnia publicznego ogłoszenia. (art. 16 ust. 4 zdanie drugie ustawy)

Powyżej cytowane unormowanie stanowi szczególne rozwiązanie proceduralne, a do takich odwołuje się przepis art. 49 § 1 k.p.a. W orzecznictwie wskazuje się, że z publicznym zawiadomieniem wiąże się skutek prawnoprocesowy doręczenia pisma. Oparty jest on na tzw. fikcji prawnej, że w trakcie biegu terminu – ustalonego w ustawie na 7 dni od dnia publicznego ogłoszenia - strony dowiedziały się o podjętej przez organ czynności i z nią się zapoznały w sposób równoważny doręczeniu pisma w formie doręczenia właściwego lub zastępczego. Na gruncie art. 49 k.p.a. zauważa się, że dla rozpoczęcia biegu terminu, o którym mowa w tym przepisie, zasadnicze znaczenie ma dzień, w którym obwieszczenie zostało udostępnione do wiedzy publicznej (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 27 lutego 2017 r., sygn. akt II OPS 2/16, ONSAiWSA 2017/4/56, LEX nr 2231046). Przepisy dopuszczające doręczenie przez obwieszczenie wprowadzają tzw. fikcję doręczenia, co jednoznacznie wynika z użytych w nich zwrotów: "doręczenie uważa się za dokonane", "decyzję [...] uważa się za doręczoną". Przyjęcie tej fikcji powoduje, że z upływem terminu określonego w przepisie następuje wskazany w ustawie skutek. Zapewnia to organowi administracji stanowczy wpływ na tok postępowania, a w konsekwencji służy realizacji zasady szybkości postępowania administracyjnego. Taki sposób doręczenia powoduje, że - inaczej niż w sytuacji, gdy doręczenie dokonywane jest bezpośrednio - przepisy określają najpóźniejszą datę, w której uznaje się, że czynność została dokonana. Strony zawiadamiane w powyższym trybie o fakcie wydania decyzji przez organ mogą zapoznać się z jej treścią najwcześniej w dniu publicznego ogłoszenia tej decyzji i od tego terminu rozważyć wniesienie od niej środka zaskarżenia (por. wyrok NSA z 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2681/16, CBOSA), co w niniejszej sprawie miało miejsce.

Rozpoznając sprawę ponownie, wobec niewystąpienia w sprawie wady rażącego naruszenia prawa, o ile w sprawie nie ujawnią się inne niż dotychczas podnoszone przez organ okoliczności uzasadniające eliminację decyzji reprywatyzacyjnej z obrotu prawnego, Komisja rozważy zakończenie postępowania w sposób inny niż przewidziany w art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy z 9 marca 2017 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.