Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 137/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3pkt 3 i pkt 5, art. 30, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Janusz Nowacki, , Protokolant specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2016 roku sprawy ze skargi E. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję. .


UZASADNIENIE

III SA/Łd 137/16

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 z późn. zm.) [dalej ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych] oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy – utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez tych ubezpieczonych w łącznej kwocie: 2.024,00 zł wyliczonych na dzień 20.04.2015 r.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan prawny i faktyczny:

W dniu 2 kwietnia 2015 r. E. A. (dalej: skarżąca) złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek niepodlegających umorzeniu w trybie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551). Skarżąca zwróciła się z prośbą o umorzenie nieopłaconych składek wskazując, że jej sytuacja materialna i zdrowotna nie pozwala na spłacenie zaległości. Poinformowała, że toczy się wobec niej sprawa o eksmisję z mieszkania. Od ponad roku korzysta z pomocy znajomych i bliskich, polegającej na mieszkaniu u nich i wsparciu finansowym. Jest osobą chorą na cukrzycę, skierowaną na kurs dla osób niepełnosprawnych. Stwierdziła, że nie ma możliwości uregulowania zaległości, także w systemie ratalnym, a opłacanie zadłużenia spowodowałoby jeszcze większe ubóstwo.

Decyzją z [...] Zakład stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności wynikający z art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek za okres 03.2009-04.2011 r., składki na ubezpieczenia społeczne i na Fundusz Pracy i FGSP za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikiem składek, finansowane przez płatnika za okres 10.2003-11.2003 r., odsetki zwłokę od powyższych składek, oraz koszty upomnienia w łącznej kwocie 35.212,41 zł oraz odmówił umorzenia odsetek wyliczonych na dzień 20.04.2015 r. od składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez tych ubezpieczonych w łącznej kwocie 2.024,00 zł.

Odmowa umorzenia odsetek za zwłokę nastąpiła do odsetek od składek na ubezpieczenia ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek finansowanych przez tych ubezpieczonych (tj. składek, do których nie stosuje się art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Organ stwierdził, że stosownie do art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w Ordynacji podatkowej. Pobór odsetek za zwłokę, oprócz funkcji sankcyjnej, stanowi również rekompensatę, wyrównującą ubytek dochodu wynikający z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych opłacania składek. Podejmując rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek finansowanych przez tych ubezpieczonych Zakład miał także na uwadze konieczność ochrony interesu ubezpieczonych, w tym zapewnienia przekazania do otwartych funduszy emerytalnych części składki na ubezpieczenie emerytalne wraz z odsetkami za zwłokę, traktowanymi jako rekompensata dla ubezpieczonego w przypadku, gdy należna składka została opłacona po terminie. Organ wskazał także na ustawowy wymóg rozliczania przez Zakład wpłat dokonanych przez płatnika po terminie płatności (również tych nie uwzględniających odsetek za zwłokę) proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości z tytułu składek do kwoty odsetek za zwłokę.

Pismem z 15 lipca 2015 r. E. A. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez tych ubezpieczonych w kwocie 1.472,00 zł i odsetek od składek na ubezpieczenia zdrowotne za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek w kwocie 552,00 zł, stwierdzając, że nie jest zdolna spłacić wymaganej kwoty odsetek. Ponowne opóźnienie opłacenia składek spowoduje kolejne zadłużenie.

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w sytuacji wnioskodawczyni nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Z akt sprawy, zdaniem ZUS, wynika, że skarżąca od 12.04.2011 r. nie prowadzi działalności gospodarczej. Od dnia 22.07.2015 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia elektryczna, gaz, itp.) w kwocie około 400,00 zł. Ponadto ponosi wydatki na leczenie w wysokości około 500,00 zł. Źródłem finansowania wydatków są środki uzyskiwane z pomocy w opiece nad dziećmi bądź osobami starszymi, u których zobowiązana przebywa.

Skarżąca posiada od 29.02.2000 r. orzeczenie o umiarkowanym stanie niepełnosprawności wydane na stałe. Z przedmiotowego orzeczenia wynika, że może być zatrudniona przy lekkiej i spokojnej pracy. Jest zdolna do wykonywania zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności. Jak poinformowała stara się znaleźć pracę, ale pracodawcy nie chcą zatrudnić jej ze względu na schorzenie. Obecnie wobec niej toczy się postępowanie w sprawie pozbawienia lokalu mieszkalnego (po śmierci głównego najemcy), w którym dotychczas zamieszkiwała. W związku z tą sytuacją przebywa u rodziny i znajomych, które to osoby udzielają jej pomocy.

Poza zobowiązaniami wobec ZUS skarżąca posiada zadłużenie wobec osób fizycznych na kwotę 4.200,00 zł, które spłaca dobrowolnymi wpłatami. Z udzielonych informacji wynika również, że posiada zaległości z tytułu opłat wobec TBS i PGE, które również stara się w miarę uzyskiwanych środków płacić.

Skarżąca nie posiada nieruchomości i ruchomości poza zwykłym wyposażeniem mieszkania. Wierzytelności ani innych składników majątkowych również nie posiada.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nie wyegzekwowano żadnych kwot na pokrycie egzekwowanej należności. Wcześniej prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z 31.08.2010 r. na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2014 r., poz. 1619) w związku z bezskutecznością egzekucji.

Z danych zgromadzonych w bazie PESEL wynika, że od 07.07.2006 r. skarżąca jest osobą rozwiedzioną.

Z akt sprawy – jak wskazał ZUS - wynika ponadto, że decyzją Zakładu z [...] umorzono postępowanie o umorzenie w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez tych ubezpieczonych w łącznej kwocie 1.465,80 zł, gdyż do tych składek nie stosuje się przepisów o umorzeniu należnych składek.

Na podstawie ustalonego stanu faktycznego Zakład stwierdził, że w przypadku skarżącej wystąpił stan nieściągalności określony przepisem art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Działalność gospodarcza została bowiem zlikwidowana i brak jest majątku, z którego można egzekwować należności, brak jest też osoby małżonka, następców prawnych i możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Zachodzi więc podstawa umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 3 powoływanej ustawy. Ponadto właściwy naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zachodzi więc podstawa umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Pomimo stwierdzonego stanu nieściągalności Zakład postanowił odmówić umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez tych ubezpieczonych.

Jak wskazał w związku z tym Zakład, decyzja w sprawie umorzenia należności ZUS jest decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w sytuacji, gdy spełnione są przesłanki do umorzenia, Zakład nie jest zobowiązany do wydania decyzji umarzającej zobowiązanie płatnika. Sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. W sprawie niniejszej nastąpiło umorzenie należności stanowiących procentowo 95% całości zadłużenia. Odmowa umorzenia nastąpiła do niewielkiej stosunkowo kwoty należności z tytułu odsetek za zwłokę należnych od składek na ubezpieczenie społeczne za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez tych ubezpieczonych, co do których decyzją Zakładu z [...] umorzono postępowanie o umorzenie, gdyż do tych składek nie stosuje się przepisów o umorzeniu należnych składek.

W zakresie tych składek, zdaniem ZUS, zasadna jest również odmowa umorzenia należnych od tych składek odsetek za zwłokę, gdyż odsetki te oprócz funkcji sankcyjnej stanowią również rekompensatę, wyrównującą ubytek dochodu wynikający z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych opłacania składek. Odmowa umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez tych ubezpieczonych uzasadniona jest również koniecznością ochrony interesu ubezpieczonych, w tym zapewnienia przekazania do otwartych funduszy emerytalnych części składki na ubezpieczenie emerytalne wraz z odsetkami za zwłokę, traktowanymi jako rekompensata dla ubezpieczonego w przypadku, gdy należna składka została opłacona po terminie.

Zakład podniósł także, iż skarżąca jako pracodawca była wyłącznie płatnikiem zobowiązanym do wyliczenia składek, rozliczenia i przekazania co miesiąc do Zakładu. Część należnych składek podlegające ubezpieczeniom pracownik finansuje sam za siebie. Każdy pracodawca zatrudniający pracownika musi mieć świadomość ciążących na nim obowiązków związanych z opłacaniem składek przez samych ubezpieczonych, jak i wynikających z nieprzekazania tych składek do Zakładu konsekwencji. Jedną z konsekwencją nie opłacenia tych składek jest przestępstwo z art. 284 kodeksu karnego, tj. przywłaszczenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. To wskazuje istotę i wagę tej części składki, która z woli ustawodawcy nie podlega umorzeniu. W tym zakresie, choć odsetki za zwłokę od tych składek mogą zostać umorzone, ze względu na ich wskazaną funkcję sankcyjną należało odmówić ich umorzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca podniosła argumenty uprzednio już wskazane we wniosku o umorzenie należności i w późniejszym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Wnosiła o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] i umorzenie odsetek od składek.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o oddalenie skargi argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) odnosząca się wyłącznie do odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez tych ubezpieczonych.

Otóż zgodnie z art. 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 121) [dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych] do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek (a z taka sprawą mamy do czynienia) nie stosuje się art. 28 tej ustawy. Zgodnie z już utrwalonym orzecznictwem (wyrok NSA z 21.01.2009 r., sygn. II GSK 679/08) "Niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 ustawy z 1998 r. (...) nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów z tytułu składek". Słusznie zatem organ postąpił wydając decyzję w przedmiocie dotyczącym kwestii umorzenia należności odsetkowych z tytułu odsetek za zwłokę od należności składkowych pomimo umorzenia postępowania wszczętego na skutek wniosku o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Sąd orzekający w całości zgadza się z poglądem wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 31.10.2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1816/07, iż art. 28 cyt. już ustawy dotyczy umarzania nie tylko samych składek, lecz należności z tytułu składek, które to pojęcie, według art. 24 ust. 2 ustawy obejmuje składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Ten sposób rozumienia pojęcia "należności z tytułu składek", nakazuje przyjąć, iż art. 30 ustawy wyłącza stosowanie art. 28 jedynie wobec składek, nie wyłącza natomiast dopuszczalności rozważania przez organy orzekające zastosowania art. 28 wobec pozostałych elementów składających się na ustawowo zdefiniowane pojęcie "należności z tytułu składek", w tym odsetek.

Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał, iż organ nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych w celu jednoznacznego ustalenia, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie wnioskowanego umoczenia odsetek od zaległości z tytułu składek.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, że nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności (zob. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1876/07; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., sygn. akt I SA/Gd 874/08). Uznaniowa ocena istnienia lub nieistnienia przesłanek skutkujących umorzeniem należności winna być przy tym odzwierciedlona odpowiednio w uzasadnieniu decyzji – zgodnie z rygorami wskazanymi w art. 107 § 3 k.p.a. (wyrok WSA w Warszawie z 15.12.2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2994/06; wyrok WSA w Gliwicach z 06.02.2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1421/08).

Sąd dokonując oceny ustalonego w rozpoznawanej sprawie stanu faktycznego i wyprowadzonych z niego konsekwencji prawnych stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał dogłębnej oceny sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącej. Rozpoznając wniosek o umorzenie należności organ przeanalizował wprawdzie przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu zaległych składek, ale w takim zakresie w jakim uznał spełnienie przesłanek całkowitej nieściągalności należności (art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) uzasadnienie odmowy umorzenia odsetek od należności nie jest wystarczające.

I tak wprawdzie Zakład stwierdził, że w przypadku skarżącej zachodzi stan całkowitej nieściągalności określony przepisem art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 powoływanej ustawy. Działalność gospodarcza została bowiem zlikwidowana i brak jest majątku, z którego można egzekwować należności, brak jest też osoby małżonka, następców prawnych i możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Zachodzi więc podstawa umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 3. Ponadto właściwy naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zachodzi więc podstawa umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 5.

Pomimo stwierdzonego stanu nieściągalności Zakład postanowił jednak odmówić umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez tych ubezpieczonych.

Uzasadniając swoje stanowisko w tym względzie wskazał jedynie ogólnie na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zobowiązań z tytułu zaległych składek, wskazując, iż Zakład nie ma bezwzględnego obowiązku umorzenia zadłużenia. Jedyna argumentacja merytoryczna – odnosząca się do odmowy umorzenia zaległych odsetek – zamykała się w stwierdzeniu, że odmowa umorzenia nastąpiła do niewielkiej stosunkowo kwoty należności z tytułu odsetek za zwłokę należnych od składek na ubezpieczenie społeczne. Organ powołał się na argument, że odsetki te oprócz funkcji sankcyjnej stanowią również rekompensatę, wyrównującą ubytek dochodu wynikający z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych opłacania składek oraz stwierdzenie, że uzasadnione jest to koniecznością ochrony interesu ubezpieczonych, w tym zapewnienia przekazania do otwartych funduszy emerytalnych części składki na ubezpieczenie emerytalne wraz z odsetkami za zwłokę. Dalej wskazano, że każda osoba prowadząca działalność gospodarczą i podlegająca ubezpieczeniom społecznym powinna liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek.

W ocenie sądu, powyższa argumentacja organu nie jest wystarczająca. ZUS nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości, że możliwe jest egzekwowanie zaległych należności od skarżącej, nie wskazał z jakiego ewentualnie dochodu, z jakiego źródła miałyby być finansowane te zaległości. Założenia ZUS dotyczące możliwości znalezienia przez zobowiązaną innej pracy i uzyskania dochodów, jako zdarzenia przyszłe i niepewne, nie można uznać za wystarczające dla oceny możliwości egzekwowania zaległych należności.

Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien m.in. porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne – wskazując realne źródło ich uzyskania), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z 10.10.2007 r., sygn. akt II GSK 176/07). Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być przy tym rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zobowiązanego, która może wpływać bezpośrednio na odpowiednie zmniejszenie tych możliwości.

W realiach niniejszej sprawy natomiast skarżąca na dzień rozpatrzenia wniosku nie prowadziła działalności gospodarczej. Od 22.07.2015 r. zarejestrowana była jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jak wynika z akt administracyjnych, ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia elektryczna, gaz, itp.) w kwocie około 400,00 zł. Ponadto ponosi wydatki na leczenie w wysokości około 500,00 zł. Źródłem finansowania wydatków są środki uzyskiwane z pomocy w opiece nad dziećmi bądź osobami starszymi, u których zobowiązana przebywa.

Skarżąca posiada od 29.02.2000 r. orzeczenie o umiarkowanym stanie niepełnosprawności wydane na stałe. Zdaniem Sądu, organ administracji pominął kwestię możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przez skarżącą, nie rozważając przy tym zależności pomiędzy stanem zdrowia (orzeczenie o niepełnosprawności) a jej możliwościami zarobkowymi. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie była w stanie bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie opłacać bieżących zobowiązań; okoliczność ta nie tylko nie została przez organ prawidłowo ustalona ale nade wszystko - oceniona. Jak poinformowała sama skarżąca stara się znaleźć pracę, ale pracodawcy nie chcą zatrudnić jej ze względu na schorzenie. Wobec faktu prowadzenia wobec niej postępowania w sprawie pozbawienia lokalu mieszkalnego (po śmierci głównego najemcy), w którym dotychczas zamieszkiwała przebywa u rodziny i znajomych, którzy udzielają jej pomocy.

Co istotne, poza zobowiązaniami wobec ZUS skarżąca posiada zadłużenie wobec osób fizycznych na kwotę ok. 4.200,00 zł. Z udzielonych informacji wynikało również, że posiadała zaległości z tytułu opłat wobec TBS i PGE. Nie posiada także żadnych nieruchomości i ruchomości poza zwykłym wyposażeniem mieszkania, wierzytelności ani innych składników majątkowych. Zauważyć też należy, iż w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nie wyegzekwowano żadnych kwot na pokrycie egzekwowanej należności. Wcześniej prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w związku z bezskutecznością egzekucji.

Tak więc rozpatrując przedmiotowy wniosek o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek należało rozważyć aktualną sytuację materialną i życiową zobowiązanej, biorąc w szczególności pod uwagę wskazane powyżej okoliczności i dopiero – mając na uwadze wszystkie tak zgromadzone i przeanalizowane dane – zdecydować w oparciu o pełen obiektywny obraz sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej skarżącej ewentualnej odmowie lub zgodzie na umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społecznej.

Niedopuszczalne była natomiast niewątpliwie opieranie się na przypuszczeniach co może być w przyszłości (np. to, że nie można wykluczyć możliwości zatrudnienia zobowiązanej w przyszłości). Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (wyrok z 14.05.2009 r., sygn. akt III SA/Lu 71/09). Należy bowiem zwrócić uwagę na fakt, że ewentualne spłacenie zaległości wobec Zakładu, co mogłoby spowodować konieczność korzystania przez zobowiązaną z pomocy państwa nie jest w interesie Państwa i może stanowić dodatkową okoliczność przemawiającą za uwzględnieniem żądania o umorzenie całkowitym zadłużenia.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, zdaniem Sądu organ administracji zbyt arbitralnie przyjął brak podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie przedmiotowych należności, nie dokonując niezbędnych ustaleń w zakresie jej aktualnej sytuacji materialno-zdrowotnej i realnych możliwości płatniczych tym bardziej, że sam organ ustalił, że umorzone zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego ze względu na brak możliwości wyegzekwowania należności. Organ stwierdza, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności (odnośnie zaległych odsetek od zobowiązań wobec ZUS) i istnieją realne szanse na odzyskanie należności jednak nie wyjaśnia w czym owe realne szanse organ upatruje. Jak już wcześniej zostało wskazane, nie można opierać się na przypuszczeniach co może stać się w przyszłości tylko należy brać pod uwagę istniejący aktualny stan majątkowy, materialny i zdrowotny zobowiązanego, oceniać realne szanse na egzekucję, możliwości zapłaty zobowiązania publicznoprawnego.

Przypomnieć bowiem należy, iż zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69 ).

W ocenie Sądu nie dokonano wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym do podjęcia jednoznacznej oceny istnienia przesłanek wskazanych w wyżej wskazanym art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wobec powyższego w ocenie sądu, mając na uwadze treść wniosku oraz ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy poczynione przez organ, należy stwierdzić, że organ przy wydawaniu decyzji istotnie nie dokonał rzetelnej analizy wszelkich okoliczności pozwalających mu w ramach uznania administracyjnego na stwierdzenie braku podstaw do odmowy umorzenia skarżącej żądanych należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. W szczególności organ nie dokonał wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego, zgodnie z przepisami art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Podkreślić należy, w aspekcie sprawy i charakteru decyzji, istotne znaczenie obowiązku uwzględnienia przez organ słusznego interesu obywateli wyrażonego w powołanym art. 7 k.p.a. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 18 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 542/10 i z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, z 5 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2252/11 w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw dla umorzenia należności składkowych uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez organ istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zatem ponownie ją rozpatrzeć dokonując szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie aktualnego stanu finansowego skarżącej i wydatków ponoszonych przez nią, jak również dokonać odpowiedniej oceny jej możliwości płatniczych i oceny możliwości przeprowadzenia egzekucji jak również dokonać oceny zgodności interesu zobowiązanej z interesem publicznym.

Z tych też względów, mając na uwadze naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd orzekł o uchyleniu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

R.A.