Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 117/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 58  par. 1  pkt 3,  art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a,  art. 152 i 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Mirosław Gdesz Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2013 r. sprawy ze skargi A. G., Z. C., J. C., W. C., I. C., K. G., T. M., L. O., J. D., R. J., K. L., K. C., B. C., T. C., A. S., E. C., M. C., J. C., A. S., P. C., B. K., E. R., K. C., P. C. i G. O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. odrzuca skargę G. O.; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz skarżących A. G., Z. C., J. C., W. C., I. C., K. G., T. M., L/ O., J. D., R. J., K. L., K. C., B. C., T. C., A. S., E. C., M. C., J. C., A. S., P. C., B. K., E. R., K. C. i P. C. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] października 1950r., nr [...] oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] września 1950r., nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa orzeczeniem z dnia [...] września 1950 r., nr [...] uznało, że nieruchomość ziemska [...] o powierzchni [...] ha, położona w gm. [...] powiatu [...], stanowiąca współwłasność M. C. oraz S. i A. małż. C., podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.) - ponieważ powierzchnia użytków rolnych przekraczała 50 ha. Ustalenia te zostały oparte m.in. na zaświadczeniu Oddziału Hipotecznego Sądu Grodzkiego w S. z dnia [...] czerwca 1950r. nr [...], z którego wynika, że M. C. oraz S. i A. C. nabyli tę nieruchomość w równych niepodzielnych połowach mocą aktu z dnia [...] kwietnia 1907r.

Odwołanie od tego orzeczenia złożyli M. C. i A. C. podnosząc, że po 1907r. nabywcy nieruchomości [...] o powierzchni [...] ha, tj. M. C. oraz S. i A. małż. C. dokonali podziału nieruchomości na gruncie i każdy z nich posiadał przez cały czas swoją odrębną, wydzieloną i posiadającą ściśle określone granice gospodarkę rolną o powierzchni [...] ha każda. Ten faktyczny podział na gruncie został zalegalizowany w 1910 r. poprzez sporządzenie aktu notarialnego podziału nieruchomości, który został ujawniony w księdze hipotecznej Sądu Okręgowego w P. Jednocześnie wskazali, że 3/4 tej księgi zostało zniszczone na skutek działań wojennych, i dodali, że "podzielone działy ziemi traktowane były zawsze, to jest przez lat 40, jako odrębne gospodarstwa, których posiadacze opłacali wszelkie podatki i świadczenia oraz byli traktowani jako odrębni właściciele.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] października 1950r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie - uznając, że zarzuty w nim przytoczone nie są poparte żadnymi dowodami.

Następnie w dniu 9 kwietnia 1993 r. J. F. złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności wydanych w sprawie orzeczeń. Po jej śmierci żądanie zostało podtrzymane przez jej następczynię prawną – A. G.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2012r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] października 1950r., nr [...] oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] września 1950 r., znak: [...].

Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy zwrócili się A. G., B. K. i P. C.

We wnioskach tych podnieśli, że decyzja zawiera błąd logiczny polegający na nieuwzględnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia [...] lutego 1993r., sygn. akt [...] oraz zarzucili "nie przeanalizowanie dokumentów zgromadzonych w tej sprawie".

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...].

Minister podniósł, że kwestionowane w niniejszym postępowaniu orzeczenia wydane zostały na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), przewidującego orzekanie czy dana nieruchomość nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) tego dekretu.

Stosownie do dyspozycji powołanego przepisu PKWN z dnia 6 września 1944r. na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe normy, przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. nieważne były wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e, dokonane po dniu 1 września 1939 r.

Wobec powyższego organ musiał ocenić, czy określona nieruchomość podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - ustalić czy była to nieruchomość ziemska oraz jaki miała obszar ogólny i ewentualnie jaki był obszar jej użytków rolnych.

Minister dodał, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie zawiera definicji legalnej pojęcia "nieruchomość ziemska". Rozumienie tego pojęcia, budziło wiele kontrowersji w orzecznictwie sądowym do momentu podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z dnia 19 września 1990 r. (OTK z 1990r., z. 1, poz. 26). Pod pojęciem tym rozumiano bowiem nie tylko nieruchomości o charakterze rolnym (a więc takie, które mogły być wykorzystane do produkcji rolnej), ale również i te, które były zabudowane czy zalesione. W omawianej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej.

W postępowaniu przed Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej M. C. i A. C. (byli właściciele przejętej nieruchomości) podnosili, że po 1907r. nabywcy przejętej na własność Państwa nieruchomości [...] o powierzchni [...] ha, tj. M. C. oraz S. i A. małż. C. dokonali podziału nieruchomości na gruncie i każdy z nich posiadał przez cały czas swoją odrębną, wydzieloną i posiadającą ściśle określone granice gospodarkę rolną o powierzchni [...] ha każda. Ten faktyczny podział na gruncie został zalegalizowany w 1910 r. poprzez sporządzenie aktu notarialnego podziału nieruchomości, który został ujawniony w księdze hipotecznej Sądu Okręgowego w P. Jednocześnie odwołujący wskazali, że 3/4 tej księgi zostało zniszczone na skutek działań wojennych, i dodali, że "podzielone działy ziemi traktowane były zawsze, to jest przez lat 40, jako odrębne gospodarstwa, których posiadacze opłacali wszelkie podatki i świadczenia oraz byli traktowani jako odrębni właściciele.

Oceniając legalność zaskarżonych orzeczeń Minister stwierdził, że podstawowym dokumentem służącym ocenie powierzchni przejętej nieruchomości w dacie wydania tych orzeczeń było zaświadczenie Oddziału Hipotecznego Sądu Grodzkiego w S. z dnia [...] czerwca 1950 r. nr [...]. Zaświadczenie to nie zachowało się w aktach niniejszej sprawy; jest jednak wśród nich analogiczne zaświadczenie Oddziału Ksiąg Wieczystych Sądu Powiatowego w P. z dnia [...] maja 1957r. Wskazuje się w nim, iż księga wieczysta nieruchomości "[...]" została częściowo zniszczona wskutek działań wojennych w latach 1939-1945, a z ocalałej jej części ustalić można, że nieruchomość, zawierająca [...] morgów, stanowiła współwłasność M. C. oraz S. i A. C. na podstawie umowy z 1907r. Z zaświadczenia wynika również, iż dalsze czynności prawne w odniesieniu do tej nieruchomości "bez wątpienia były dokonywane", jednak ustalić ich i odtworzyć w żaden sposób nie można. Jednocześnie zauważył że byli właściciele nieruchomości - wezwani do złożenia dokumentów stwierdzających ich stan posiadania (pismo Starostwa Powiatowego z dnia 9 maja 1950 r. oraz protokół w sprawie opisu i zabezpieczenia nieruchomości z dnia 8 maja 1950r.) - nie przedstawili dowodu potwierdzającego dokonanie podziału prawnego w 1910 r. (pismo Starostwa Powiatowego z dnia 17 maja 1950 r.); nie uczynili tego również w odwołaniu. Byli właściciele nie wskazali szczegółowych informacji dotyczących umowy zniesienia współwłasności (dokładna data, numer repertorium, nazwisko notariusza), które uwiarygodniałyby ich twierdzenia i pozwalałyby organom orzekającym na podjęcie poszukiwań określonego dokumentu.

Dokumenty dostępne organom orzekającym o przejęciu nieruchomości na własność Państwa w dacie wydania orzeczeń, tj. w 1950r. wskazywały na fakt, że nieruchomość "[...] " stanowiła współwłasność M. C. oraz S. i A C. na podstawie umowy z 1907r. Nie były wówczas dostępne żadne inne dowody, który świadczyłyby o odmiennym stanie prawnym, a Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej i Minister Rolnictwa i Reform Rolnych, nie byli uprawnieni do samodzielnego ustalania zniesienia współwłasności w oparciu o twierdzenia stron o odrębnym opodatkowaniu obu części i inne dowody pośrednie (np. zeznania świadków, na których powoływali się A. C. i M. C. w złożonym odwołaniu). Takich ustaleń mógł dokonać tylko sąd powszechny po wytoczeniu powództwa o ustalenie prawa na podstawie art. 3 obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. Kodeks postępowania cywilnego. (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934, ze zm.). Na rozwiązanie takie jednak nie zdecydowali się ówcześnie właściciele nieruchomości.

Następnie Minister podniósł, iż wobec faktu, że przejęta nieruchomość stanowiła niepodzielną całość, oceniając legalność jej przejęcia, w dalszej kolejności należało zbadać czy nieruchomość ta odpowiada przesłankom wymienionym w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r., po spełnieniu których nieruchomość przechodziła na własność Państwa (kwestia czy była to nieruchomość ziemska oraz jaki miała obszar ogólny i ewentualnie jaki był obszar jej użytków rolnych).

Stwierdził, iż ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej [...], sporządzonego w dniu 4 grudnia 1950r. jednoznacznie wynika, że była to nieruchomość o charakterze rolnym (a zatem nadawała się na cele związane z reformą rolną). Również obszar ogólny nieruchomości wynosił [...] ha, zaś obszar użytków rolnych przekraczał 50 ha (grunty orne [...] ha, pastwiska [...] ha, nieużytki [...] ha, drogi, rowy i zabudowania [...] ha).

Wobec powyższego spełnione zostały przesłanki wymienione art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Następnie Minister odniósł się do podniesionych zarzutów - decyzja zawiera błąd logiczny polegający na nieuwzględnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia [...] lutego 1993r., sygn. akt [...] oraz "nie przeanalizowanie dokumentów zgromadzonych w tej sprawie" - stwierdzając, że organ administracji wydając w pierwszej instancji decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. wypowiedział się co do ww. wyroku wskazując, iż nie może rzutować on na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

.W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowane orzeczenia badane są bowiem pod kątem występowania kwalifikowanych wad tkwiących w tych orzeczeniach od chwili ich wydania, a późniejsze zdarzenia i czynności pozostają bez wpływu na ocenę ich legalności.

Wyrok ten mógłby stanowić przesłankę wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa - zgodnie z treścią którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

Nie ulega wątpliwości, że wyrok Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia [...] lutego 1993r., sygn. akt [...] – ustalający, że nieruchomość ziemska [...], d. powiatu [...], rep. hip. [...] Ksiąg Wieczystych dawnego Sądu Powiatowego w P., o powierzchni [...] ha, położona w gminie Z., województwa [...], przed dniem 1 września 1939 r. była podzielona na dwa odrębne gospodarstwa rolne, z których jedna nieruchomość o powierzchni [...] ha należała do S. i A. małżonków C., a druga nieruchomość o powierzchni [...] ha była własnością M.. C. - jest dowodem nieznanym organom w dacie wydania orzeczeń nacjonalizacyjnych.

Organ administracji orzekający w postępowaniu nieważnościowym bada czy stan faktyczny przyjęty przy wydaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania nieważnościowego odpowiada prawdzie w świetle istniejącego wówczas w sprawie materiału dowodowego. A jak wynika z akt sprawy, zgromadzone dokumenty w dacie przejęcia nieruchomości na własność Państwa, nie dawały podstaw do twierdzenia, że przed dniem 1 września 1939r. doszło do podziału nieruchomości.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. G., Z. C., J. C., W. C., I. C., K. G., T. M., L. O., J. D., R. J., K. L., K. C., B. C., T. C., A. S., E. C., M. C., J. C., A. S., P. C., B. K., E. R., K. C., P. C. i G. O. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

- art. 80 kpa przez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego i ustalenie, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż nieruchomość ziemska "[...] " o pow. [...] ha przed dniem 1.09.1939 r. podzielona była na dwie odrębne nieruchomości, w sytuacji gdy brak jest jakichkolwiek dowodów przeciwnych, a prawomocny i wiążący dla Skarbu Państwa wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] lutego 1993 r., sygn. akt [...] potwierdza istnienie podziału,

-156 § 1 pkt. 2 kpa przez uznanie, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] 09.1950 r., nr [...], a także orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].10.1950 r., nr [...] w przedmiocie przeznaczenia nieruchomości ziemskiej "[...] " na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w sytuacji, gdy wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] lutego 1993 r., sygn. akt [...] zostało prawomocnie ustalone, i to ze skutkiem przed dniem 1.09.1939 r., istnienie podziału tej nieruchomości na dwa odrębne gospodarstwa o powierzchni każdego z nich nie kwalifikującej do zastosowania art. 2 ust. 1 lit. e wspomnianego dekretu.

Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi wskazując, iż zarzuty w niej zawarte zostały dostatecznie wyjaśnione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.

Postępowanie prowadzone w trybie nieważnościowym na podstawie art. 156 § 1 kpa jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 ww. ustawy - stąd też ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia - a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 kpa. Z powyższego wynika też, że postępowanie to stanowi wyjątek od ww. zasady trwałości decyzji - zatem niedopuszczalna jest rozszerzająca wykładnia przesłanek określonych w tym przepisie. Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest zatem kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum, lecz ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych przez art. 156 § 1 kpa (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 1985 r., sygn. akt I SA 89/85, ONSA 1985, Nr 1, poz. 30).

Organ orzeka wyłączenie kasacyjnie, stwierdzając nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem, a w przypadku braku przesłanek takiego orzeczenia - odmawia stwierdzenia nieważności decyzji.

Wśród ww. przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa - ustawodawca wskazał także "rażące naruszenie prawa" (pkt 2 ww. § 1). W doktrynie i orzecznictwie utrwalił się pogląd, że naruszenie może być uznane za rażące, gdy jest ono oczywiste i koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W wyniku, tego naruszenia powstają zatem skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować.

Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest wyraźne wskazanie, jaki konkretny przepis został naruszony, przy czym nie wystarczy samo tylko stwierdzenie o tym, że doszło do takiego naruszenia prawa. Organ zobowiązany jest do wykazania, że uchybienie jakim dotknięta jest kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja, ma charakter kwalifikowany i stanowi rażące naruszenie prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji możliwe jest wtedy, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu. Przy czym nie chodzi o błędy w wykładni prawa, ale o jego przekroczenie w sposób jasny i niedwuznaczny. Tylko wówczas treść wadliwej decyzji i czynności ją poprzedzające stanowią zaprzeczenie stanu prawnego.

Reasumując z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde naruszenie prawa, a jedynie dyskwalifikujące decyzję w takim stopniu, iż niezbędne jest zniweczenie wszelkich jej następstw, w taki sposób, jakby gdyby od początku nie została wydana.

W postępowaniu nieważnościowym organ ogranicza się do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego, poczynionych w toku i na gruncie zwykłego postępowania. Oznacza to badanie ostatecznie zakończonej sprawy, na gruncie wyłącznie zgromadzonego tam materiału dowodowego, pod kątem naruszenia norm materialnych oraz procedury uregulowanej w kpa, a także przepisów o charakterze procesowym zawartych w regulacjach obejmujących prawo materialne.

W niniejszej sprawie kontrolowane w trybie nadzorczym orzeczenie Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] września 1950 r. wydane zostało na postawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) - przewidujący orzekanie, czy dana nieruchomość nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) tego dekretu.

Stosownie do dyspozycji ww. przepisu. na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe normy, przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. nieważne były wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e, dokonane po dniu 1 września 1939 r.

Wobec powyższego w niniejszej sprawie podstawowe znaczenie miał fakt, czy przedmiotowa nieruchomość ziemska "[...] " o powierzchni [...] ha - a wiec przekraczająca 50 ha użytków rolnych – stanowiła współwłasność M. C. oraz S. i A. małżonków C., czy też przed dniem 1 września 1939 r. został dokonany prawny podział tej nieruchomości, zniesiono jej współwłasność i powstały dwie odrębne nieruchomości ziemskie o powierzchni [...] ha.

Jak wynika z akt sprawy podstawowym dokumentem służącym ocenie powierzchni przejętej nieruchomości w dacie wydania orzeczeń w 1950 r. było zaświadczenie Oddziału Hipotecznego Sądu Grodzkiego w S. z dnia [...] czerwca 1950 r. nr [...], które nie zachowało się w aktach niniejszej sprawy - jest jednak analogiczne zaświadczenie Oddziału Ksiąg Wieczystych Sądu Powiatowego w P. z dnia [...] maja 1957r. Wskazuje się w nim, iż księga wieczysta nieruchomości "[...] " została częściowo zniszczona wskutek działań wojennych w latach 1939-1945, a z ocalałej jej części ustalić można, że nieruchomość, zawierająca [...] morgów, stanowiła współwłasność M. C. oraz S. i A. C. na podstawie umowy z 1907r. Z zaświadczenia wynika również, iż dalsze czynności prawne w odniesieniu do tej nieruchomości "bez wątpienia były dokonywane", jednak ustalić ich i odtworzyć w żaden sposób nie można.

W postępowaniu przed Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej nabywcy przedmiotowej nieruchomości "[...] " o powierzchni [...] ha, konsekwentnie twierdzili, że po 1907 r. dokonali podziału nieruchomości na gruncie i każdy z nich posiadał przez cały czas swoją odrębną, wydzieloną i posiadającą ściśle określone granice gospodarkę rolną o powierzchni [...] ha każda. Ten faktyczny podział na gruncie został zalegalizowany w 1910 r. poprzez sporządzenie aktu notarialnego podziału nieruchomości, który został ujawniony w księdze hipotecznej Sądu Okręgowego w P., która w [...] części została zniszczona na skutek działań wojennych. Podnosili również, iż podzielone działy ziemi traktowane były zawsze, to jest przez lat 40, jako odrębne gospodarstwa, których posiadacze opłacali wszelkie podatki i świadczenia oraz byli traktowani jako odrębni właściciele.

Skoro z treści ww. zaświadczenia ewidentnie wynika, iż dalsze czynności prawne w odniesieniu do tej nieruchomości "bez wątpienia były dokonywane", jednak ustalić ich i odtworzyć w żaden sposób nie można - to zarówno Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej jak i Minister Rolnictwa i Reform Rolnych nieprawidłowo przyjęli, że po 1907r. żadna czynność prawna nie została dokonana – na przykład zniesienie współwłasności - stwierdzając, iż przedmiotowa nieruchomość w dalszym ciągu stanowi współwłasność M. C. oraz S. i A. małż. C. i podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.) - ponieważ powierzchnia użytków rolnych przekracza 50 ha.

Organy te nie wzięły pod uwagę, że treść zaświadczenia, uzupełniona zeznaniami stron i wskazanych świadków, może wskazywać na zupełnie inny stan prawny nieruchomości.

Również z zapisu protokołu z dnia 8 maja 1950 r. w sprawie opisu i zabezpieczenia pod zarząd państwowy nieruchomości ziemskiej "[...] " ewidentnie wynika, że właścicielami tej nieruchomości byli: M. C. [...] ha oraz A. C. [...] ha.

Ponadto Sąd Wojewódzki w P/ w wyroku z dnia [...] lutego 1993r., sygn. akt I C [...] ustalił, że nieruchomość ziemska [...], d. powiatu [...], rep. hip. [...] Ksiąg Wieczystych dawnego Sądu Powiatowego w P., o powierzchni [...], położona w gminie [...], województwa [...], przed dniem 1 września 1939 r. była podzielona na dwa odrębne gospodarstwa rolne, z których jedna nieruchomość o powierzchni [...] ha należała do S. i A. małżonków C., a druga nieruchomość o powierzchni [...] ha była własnością M. C.

Przy czym Sąd nie podzielił poglądu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że powyższy wyrok mógłby stanowić przesłankę wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa - zgodnie z treścią którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

Zdaniem Sądu nie jest to żadna nowa okoliczność lub nowy dowód. Wyrok ten ma charakter deklaratoryjny – potwierdza stan prawny nieruchomości, który istniał już przed dniem 1 września 1939 r.

Świadczy także o tym, że w 1950 r. organy orzekające w sprawie nieprawidłowo rozpoznały tę sprawę, zaś ich orzeczenia są obarczone kwalifikowaną wadą od samego początku – zostały bowiem wydane z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.)

W związku ze stwierdzonym uchybieniem, mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił obie decyzje.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ przeanalizuje zgromadzony materiał dowodowy, uwzględni ww. stanowisko Sądu i wyda stosowną decyzję.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Natomiast Sąd odrzucił skargę G. O. bowiem zarządzeniem z dnia 30 stycznia 2013 r. wystąpił do adwokata R. M. o przesłanie w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi pełnomocnictwa procesowego uprawniającego do reprezentowania G. O. przed sądami administracyjnymi. Wezwanie to zostało doręczone ww. osobie w dniu 11 lutego 2013 r.

Na mocy art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi.

W niniejszej sprawie przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi przez nadesłanie pełnomocnictwa do reprezentowania G. O. doręczono adwokatowi R. M. w dniu [...] lutego 2013 r. Zatem termin do wykonania ww. wezwania Sądu upłynął w dniu 18 lutego 2013 r. W wyznaczonym terminie fachowy pełnomocnik, który wniósł skargę, nie nadesłał żądanego pełnomocnictwa. Zatem Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w pkt 1 wyroku.