Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1253/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: § 9 ust. 1, § 9 ust. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 61 § 4, art. 77 § 1, art. 80, art. 105 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 9 ust. 2, § 9 ust. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Dnia 7 kwietnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] października 2015r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lipca 2015r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...], Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") w P. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. zawiadomił A. K. (dalej: "strona", "producent rolny") o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW przyznanych na mocy decyzji tego organu.

Decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności, jednakże na skutek odwołania strony Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], uchylił decyzję organu I instancji przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.

Ponownie rozpoznając sprawę, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW na lata 2005-2008 w łącznej wysokości [...] zł, umarzając postępowanie w części dotyczącej płatności na rok 2009.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji podał, że na producencie rolnym od dnia [...] maja 2006 r., to jest od dnia przekazania środków finansowych przyznanych na rok 2005 na mocy decyzji tegoż organu z dnia [...] kwietnia 2006 r., na stronie spoczywało 5-letnie zobowiązanie ONW, obejmujące działki rolne o łącznej powierzchni 6,34 ha. Producentowi rolnemu została także przyznana płatność na rok 2006 (decyzja z dnia [...] października 2006 r.; środki przekazane dnia [...] grudnia 2006 r.), 2007 (decyzja z dnia [...] lutego 2008 r.; środki przekazane dnia [...] kwietnia 2008 r.), 2008 (decyzja z dnia [...] marca 2009 r.; środki przekazane dnia [...] kwietnia 2009 r.), a także na rok 2009 (decyzja z dnia [...] października 2009 r., której nieważność została stwierdzona decyzją Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z dnia [...] lutego 2012 r., co skutkowało wydaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. przyznającej stronie pomoc finansową na kwotę niższą niż pierwotnie; środki przekazane dnia [...] listopada 2009 r.). Z kolei decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...] września 2012 r. ostatecznie odmówiono producentowi rolnemu płatności na rok 2010.

W ocenie organu I instancji w rozpoznawanej sprawie zaistniała konieczność ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, jako że strona przestała kontynuować zobowiązanie ONW. Organ ARiMR wskazał, że w sprawie tej doszło do przeniesienia faktycznego posiadania działek rolnych, do których producent rolny podjął to zobowiązanie. Strona pierwszą płatność z tytułu ONW otrzymała za rok 2005 na powierzchnię 6,34 ha. Wobec tego ciążył na niej obowiązek prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarach ONW o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 6,34 ha, nie krócej niż do dnia [...] maja 2011 r. Strona tymczasem nie była posiadaczem spornych gruntów rolnych już na dzień [...] maja 2010 r. Jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, to zwraca płatność, która została do nich przyznana za cały okres jej pobierania. Doprowadziło to Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. do stwierdzenia konieczności zwrotu płatności przyznanej na lata 2005-2008 do powierzchni 6,34 ha, jako płatności nienależnych.

Jednocześnie zdaniem organu I instancji w sprawie nie zaistniały okoliczności uprawniające ten organ do odstąpienia od dochodzenia zwrotu powyższych płatności, to jest - siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności trwające do końca okresu objętego zobowiązaniem ONW, dokonanie płatności na skutek pomyłki ARiMR bądź nieprzekroczenie przez kwoty nienależnie pobranych płatności równowartości 100 euro. Odnosząc się do kwestii przedawnienia organ ARiMR podniósł z kolei, że nie można uznać, aby strona działała w dobrej wierze, co mogłoby stanowić podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu pomiędzy datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności (za które organ przyjął doręczenie dnia [...] czerwca 2013 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania). Strona zdawała sobie bowiem sprawę z ciążących na niej zobowiązaniach. Już od 2009 roku Z. K. wzywał stronę do opuszczenia gruntów, które nabył w drodze spadkobrania po ojcu T. K. prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] lutego 2009 r. Wezwania te, wystosowane dnia [...] marca 2009 r. oraz dnia [...] września 2009 r., świadczą o tym, że strona zdawała sobie sprawę z obecnego stanu prawnego działek i mimo to dokonywała tam prac polowych. Z. K. w wezwaniu z dnia [...] marca 2009 r. informował także stronę, że istnieje możliwość zawarcia umowy na dzierżawę nieruchomości. Nadto strona miała możliwość skutecznego przekazania zobowiązań, jednak tego nie uczyniła. Zgromadzony materiał dowodowy wyklucza zatem, aby strona wykazała się należytą starannością i działała w dobrej wierze. W konsekwencji obowiązek zwrotu przez stronę kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW byłby wykluczony, jeżeli pierwsze powiadomienie zostałoby doręczone po upływie dziesięciu lat od daty tej płatności, co w sprawie nie miało miejsca.

Uzasadniając umorzenie postępowania w części dotyczącej płatności za rok 2009, organ ARiMR podniósł, że w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego błędnie powołano się na decyzje tegoż organu z dnia [...] lutego 2013 r., która została wydana po stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] października 2009 r., choć strona otrzymała płatności na podstawie decyzji unieważnionej. Zdaniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. powoduje to, że rozstrzygnięcie kwestii ustalenia nienależnych płatności za rok 2009 nie może mieć miejsca w tym postępowaniu.

W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej strona podniosła, że żądanie zwrotu płatności ONW jest krzywdzące, jako że gospodarstwo rolne musiało być podniesione z upadku. W 2004 roku zachorował jego właściciel, brat odwołującej, nad którym strona sprawowała opiekę, przywracając jednocześnie grunty pod uprawę i ponosząc z tego tytułu ciężary. W ocenie odwołującej organ winien uwzględnić nielegalne wejście na pole przez Z. K., zaoranie żyta w miesiącu maju i bezprawne zniszczenie trwałych użytków zielonych. Odwołująca podkreśliła, że nadal jest ona posiadaczem spornych gruntów.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P., utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, podniósł, że kwota nienależnie pobranych płatności ONW została ustalona zasadnie. Organ odwoławczy powtórzył, że w sprawie doszło do faktycznego przeniesienia posiadania działek rolnych, do których odwołująca podjęła w dniu [...] maja 2006 r. zobowiązanie ONW. Strona wielokrotnie oświadczała, że działalność rolniczą na działkach zgłoszonych do płatności ONW prowadziła do: "wiosny 2010 r.", "na dzień [...] maja", "do [...] maja 2010 r.". Jednocześnie nie zostało złożone oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych o przejęciu zobowiązania ONW. Zatem w ocenie organu odwoławczego nie można uznać, że zobowiązanie ONW było kontynuowane i nie powstaje obowiązek zwrotu pomocy. Odwołująca pierwszą płatność ONW otrzymała za rok 2005 w dniu [...] maja 2006 r. na powierzchnię 6,34 ha, wobec czego ciążył na niej obowiązek prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarach ONW o łącznej powierzchni 6,34 ha nie krócej niż do dnia [...] maja 2011 r. Odwołująca powiadomiła o wejściu na grunty innego podmiotu i z tego względu w 2010 roku odstąpiono od nałożenia sankcji wynikających z przedeklarowania powierzchni. W aktach sprawy brak jednak dokumentów świadczących o dotrzymaniu zobowiązania lub ewentualnym wystąpieniu siły wyższej bądź nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających jego kontynuowanie. Organ odwoławczy podkreślił w dalszej kolejności, że strona miała świadomość nie tylko korzystnych dla siebie skutków przedsięwziętych działań ale także zgodziła się na obarczanie określonymi konsekwencjami w razie naruszenia prawa. Skoro strona wystąpiła o przyznanie płatności ONW na lata 2005-2008 deklarując grunty, które nie były w jej posiadaniu i oświadczyła, że znane są jej zasady ich przyznawania, to uznać trzeba, że znane jej były owe zasady w ich całokształcie. Jeżeli odwołująca nie była w faktycznym posiadaniu zadeklarowanych we wnioskach na lata 2005-2008 działek i nie prowadziła na nich działalności rolniczej, to nie przysługiwały jej płatności ONW na te lata. Płatności te należy w związku z tym uznać za płatności nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi z powodu niedotrzymania 5-letniego zobowiązania.

Odnosząc się do okresu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności uznanej za nienależną Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. wskazał, że podstawowym okresem przedawnienia jest okres dziesięcioletni, istnieje jednak możliwość skrócenia tego okresu do czterech lat pod warunkiem, że beneficjent działał w dobrej wierze. Datami granicznymi, które należy brać przy tym pod uwagę, jest z jednej strony data płatności, a z drugiej strony dzień pierwszego powiadomienia beneficjenta płatności o jej nieuzasadnionym charakterze. Zdaniem organu odwoławczego za datę pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionych charakterze płatności należy uznać dzień doręczenia producentowi rolnemu pierwszego pisma, z treści którego jednoznacznie wynika, że dana płatność ma charakter nieuzasadniony. Organ ARiMR musi być przy tym w posiadaniu dowodu doręczenia takiego pisma. W tym względzie organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji, że w sprawie jest to dzień doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, to jest [...] czerwca 2013 r. Jako, że pomiędzy datą poszczególnych płatności, a datą pierwszego powiadomienia o ich nieuzasadnionym charakterze minęły ponad cztery lata, koniecznym stało się zweryfikowanie, czy odwołująca działała w dobrej wierze.

Zdaniem organu ARiMR w rozpoznawanej sprawie nie można uznać, że strona działała w dobrej wierze, bowiem zdawała sobie sprawę z ciążących na niej zobowiązaniach. Organ podkreślił przy tym, że Z. K. wzywał odwołującą już od 2009 r. do opuszczenia gruntów, które nabył w drodze spadkobrania po ojcu. Wezwania do wydania i zaprzestania prac polowych wystosowane przez Z. K. w dniu [...] marca 2009 r. oraz [...] września 2009 r. świadczą o tym, że odwołująca zdawała sobie sprawę z obecnego stanu prawnego działek, a mimo to dokonywała tam prac polowych. Z. K. poinformował w wezwaniu z dnia [...] marca 2009 r. o możliwości zawarcia umowy na dzierżawę nieruchomości. Organ poddał w związku z tym w wątpliwość niewiedzę strony wyrażoną w piśmie z dnia [...] maja 2010 r. co do osoby, która dokonywała zabiegów na zgłoszonych przez nią we wniosku gruntach. W ocenie organu odwoławczego odwołująca winna nabrać co najmniej podejrzeń odnośnie zasadności składanych wniosków. Odwołująca bowiem na moment złożenia wniosku nie była w posiadaniu (faktycznie nie użytkowała) chociażby części deklarowanych działek, a zatem powinna mieć uzasadnione wątpliwości, co do prawa wystąpienia o płatności na te działki. Wyklucza to stwierdzenie, że strona wykazała się należytą starannością w dbaniu o swoje interesy, a tym samym, że działała w dobrej wierze. W sprawie nie ma w konsekwencji zastosowania czteroletni okres przedawnienia.

Organ odwoławczy podzielił także stanowisko organu I instancji co do nie wystąpienia innych przesłanek, które wyłączałyby obowiązek zwrotu dochodzonych płatności ONW.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu producent rolny podniósł, że faktyczne przeniesienie działek nastąpiło samowolnie, a organ ARiMR nie zauważa, że dokonało się to nielegalnie. Skarżąca wskazała, że grunty nadal są w jej posiadaniu. W związku z tym winno dojść do wypłacenia płatności za 2010 rok. Skarżąca podkreśliła przy tym, że Z. K. nie należy się spadek po zmarłym ojcu, a ona nie zgadza się z przyjęciem, że działała w złej wierze, jako że zna zasady dobrego gospodarowania.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P., w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] października 2015 r., jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja z dnia [...] lipca 2015 r. Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenia może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uzasadnia ich uchylenie.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że skarżona decyzja rozstrzyga w przedmiocie ustalenia wobec strony skarżącej kwot nienależnie pobranych płatności na lata 2005-2008 z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatności ONW). Płatności te odnoszą się do różnych okresów programowania – płatności przyznane skarżącej na rok 2005 i 2006 udzielone zostały w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004-2006, z kolei płatności na rok 2007 i 2008 udzielone zostały w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, w związku z czym w dalszej części uzasadnienia zachodzi konieczność odwoływania się do regulacji właściwych dla tych programów. Z całą stanowczością trzeba przy tym zauważyć, że skarżona decyzja nie obejmuje płatności ONW na rok 2010, nie rozstrzyga zwłaszcza w przedmiocie jej przyznania, zatem jakiekolwiek żądania oraz twierdzenia skarżącej odnoszące się bezpośrednio do przyznania płatności ONW na rok 2010 nie mogą w ramach niniejszego postępowania odnieść zamierzonego skutku.

Zgodnie ze wspomnianymi ostatnio regulacjami, płatność ONW przysługuje producentowi rolnemu (rolnikowi), który podjął zobowiązanie prowadzenia działalności rolniczej na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego (por. odnośnie płatności udzielonych w ramach PROW na lata 2004-2006 - § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, Dz. U. z 2004 r. Nr 73, poz. 657 ze zm., dalej: "rozporządzenie ONW dla PROW 2004-2006"; odnośnie płatności udzielonych w ramach PROW na lata 2007-2013 - § 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, Dz. U. z 2009 r. Nr 40, poz. 329 ze zm., dalej: "rozporządzenie ONW dla PROW 2007-2013" – w zw. z art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia, Dz. Urz. UE Seria L z 1999 r. Nr 160, poz. 80 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1257/1999"). Podjęcie wynikającego z tych przepisów 5-letniego zobowiązania ONW powoduje, że w razie uchybienia temu zobowiązaniu, w którymś z kolejnych lat jego trwania, poprzez zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania, po stronie producenta rolnego, który takiego zaniechania się dopuścił, aktualizuje się - co do zasady - obowiązek zwrotu części bądź całości dotychczas otrzymanych płatności ONW. Kwestia ta na gruncie rozporządzenia ONW dla PROW 2004-2006 uregulowana została w § 9 ust. 2 tegoż, zgodnie z którym w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt. 1 tego rozporządzenia, producent rolny zwraca:

1) całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło:

a) na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW,

b) na części działek rolnych położonych na obszarze ONW, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż hektar;

2) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar.

Analogiczne rozwiązanie zostało przyjęte na gruncie rozporządzenia ONW dla PROW 2007-2013, którego § 9 ust. 1 stanowi że - jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt. 1 tego rozporządzenia, to zwraca:

1) całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, gdy zaniechał prowadzenia tej działalności:

a) na wszystkich działkach rolnych lub wszystkich częściach działek rolnych położonych na obszarach ONW,

b) na części działki rolnej lub działek rolnych położonych na obszarach ONW, a ich łączna powierzchnia, na której nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha;

2) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

W realiach kontrolowanej sprawy strona skarżąca otrzymała pierwszą płatność ONW na rok 2005 dnia [...] maja 2006 r. do działek rolnych o powierzchni 6,34 ha, co spowodowało rozpoczęcie powyżej odmówionego zobowiązania 5-letniego. Tym samym na skarżącej spoczął obowiązek prowadzenia działalności rolniczej na wskazanych działkach rolnych, o powierzchni nie mniejszej niż 6,34 ha, nie krócej niż do dnia [...] maja 2011 r. Nie budzi także wątpliwości, na gruncie poczynionych przez organ ARiMR ustaleń faktycznych, że skarżąca przed końcem tak zakreślonego okresu zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na wspomnianych działkach rolnych. Znajduje to jednoznaczne potwierdzenie w oświadczeniach samej skarżącej, która chociażby w toku postępowania prowadzonego w kontrolowanej sprawie wprost wskazała, że działalność rolniczą prowadziła do 2010 roku (zob. pismo skarżącej z dnia [...] kwietnia 2014 r., w którym nota bene skarżąca przyznała, że nie mogła dotrzymać podjętych zobowiązań), czy też, że grunty rolne uprawiała do dnia [...] maja 2010 r. (oświadczenie skarżącej z dnia [...] kwietnia 2014 r.) - przy jednoczesnym braku dowodów na okoliczność przeciwną. Natomiast okoliczność, zgodnie z którą strona skarżąca w roku 2010 zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych o łącznej powierzchni 6,34 ha, do których podjęła 5-letnie zobowiązanie ONW, aktualizuje - co do zasady - konieczność zastosowania mechanizmu zwrotu przyznanych do powierzchni tych działek płatności ONW na lata 2005-2008, jako płatności pobranych nienależnie (zob. przywołany już powyżej § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW dla PROW 2004-2006 oraz § 9 ust. 1 rozporządzenia ONW dla PROW 2007-2013).

Jednakże, choć w realiach kontrolowanej sprawy konieczność zwrotu płatności ONW przyznanych skarżącej na lata 2005-2008 nie budzi wątpliwości – co do zasady – to za nieprawidłowe, w świetle poczynionych przez organ ARiMR ustaleń faktycznych, uznać trzeba dalsze założenia tego organu, w tym zwłaszcza co do określenia - z prawnego punktu widzenia - przyczyny, która doprowadziła do zaniechania prowadzenia przez skarżącą działalności rolniczej w powyższym zakresie. Nie jest bowiem zrozumiałe dlaczego w okolicznościach faktycznych sprawy (z których wynika: – że postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] lutego 2009 r. stwierdzono nabycie spadku przez Z. K. po dotychczasowym właścicielu spornych działek rolnych T. K., - że Z. K. w pismach z dnia [...] marca 2009 r. oraz [...] września 2009 r. wzywał skarżącą do wydania tych działek rolnych oraz zaprzestania prowadzenia na nich prac polowych, a także wreszcie – że w 2010 roku Z. K. wszedł na przedmiotowe grunty, rozpoczynając ich użytkowanie rolnicze) organ ARiMR przyjął, że pomiędzy stroną skarżącą a Z. K. doszło do przeniesienia posiadania tych działek rolnych, co więcej, organ ARiMR powołał się przy tym na § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW dla PROW 2007-2013. Z ostatniego wynika natomiast, że w ocenie organu ARiMR w kontrolowanej sprawie zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej przez stronę skarżącą nastąpiło na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu (Z. K.) i to w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, choć organ ten nie poczynił jakichkolwiek ustaleń z których wynikałoby, że pomiędzy skarżącą a Z. K. została kiedykolwiek zawarta jakakolwiek umowa prowadząca do przeniesienia posiadania spornych działek rolnych. Organ ARiMR całkowicie pomija przy tym wyjaśnienia samej skarżącej, w których konsekwentnie sprzeciwia się ona przejęciu posiadania przez Z. K., podkreślając nielegalny charakter dokonanych przez tego ostatniego czynności. Nie jest także zrozumiałe dlaczego organ ARiMR zarzuca skarżącej, iż ta dokonywała prac polowych na przedmiotowych działkach rolnych pomimo wezwań o ich wydanie kierowanych do niej przez Z. K., skoro po pierwsze, sam organ zakłada, że tytuł prawny do gruntów nie ma znaczenia dla oceny ich posiadania (faktycznego użytkowania) przez producenta rolnego, a po drugie, odmienne zachowanie skarżącej prowadziłoby w istocie do uznania zaprzestania realizacji 5-letniego zobowiązania ONW.

Tymczasem jednoznaczna kwalifikacja przyczyny, z powodu której doszło do zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarach ONW, ma kapitalne znaczenie dla ostatecznego przyjęcia w rozstrzygnięciu kontrolowanej sprawy obowiązku zwrotu przyznanych płatności ONW na lata 2005-2008. Organ ARiMR winien bowiem ustalając tę przyczynę w sposób wyczerpujący wyjaśnić, czy zaistniałe w ramach tej sprawy zaniechanie działalności rolniczej nie nastąpiło na skutek siły wyższej bądź innych równoważnych okoliczności wyłączających obowiązek zwrotu płatności ONW. W skarżonej decyzji organ ARiMR ograniczył się w tym względzie wyłącznie do jednozdaniowego stwierdzenia, że okoliczności takie w sprawie nie wystąpiły, co wskazuje na całkowicie arbitralną ocenę tej kwestii. Konieczność poczynienia ostatnio wskazanych rozważań wynika natomiast, na poziomie prawodawstwa krajowego z § 9 ust. 3 pkt. 1 rozporządzenia ONW dla PROW 2004-2006 (por. art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE Seria L z 2004 r. Nr 153, poz. 30 ze zm.)), a także z § 9 ust. 5 rozporządzenia ONW dla PROW 2007-2013 (zob. również art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 173) oraz art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE Seria L z 2006 r. Nr 368, poz. 15 ze zm.)). Organ ARiMR zobligowany był zatem, po określeniu przyczyny z powodu której skarżąca zaniechała działalności rolniczej na spornych działkach rolnych, szczegółowo rozważyć, czy przyczyna ta nie wpisuje się w powyższe regulacje i czy w kontrolowanej sprawie nie powinno znaleźć zastosowania wynikające z tych regulacji zwolnienie z obowiązku zwrotu przez skarżącą płatności ONW na lata 2005-2008.

Zaniechania w powyższym zakresie jakich dopuścił się organ ARiMR, a które świadczą o istotnym naruszeniu art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), są wystarczające do wyeliminowania zarówno decyzji podjętej w I jak i II instancji.

Niezależnie od powyższego, istotnego uchybienia wskazanych regulacji procesowych organ ARiMR dopuścił się przyjmując także, że skarżąca nie działała w dobrej wierze, to jest dokonując oceny okoliczności, która ma decydujące znaczenie dla uznania krótszego (niż dziesięcioletni) okresu przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW. Zgodnie z mającym w tym względzie zastosowanie art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE Seria L. z 2004 r. Nr 141, poz. 18 ze zm., dalej: "rozporządzenie 796/2004") obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Jak słusznie stwierdził organ ARiMR wobec wszystkich płatności ONW przyznanych skarżącej na lata 2005-2008 bezsprzecznie upłynął wskazany w art. 73 ust. 5 akapicie drugim rozporządzenia 796/2004 czteroletni okres pomiędzy datą przekazania poszczególnych płatności na rzecz skarżącej, a datą pierwszego powiadomienia skarżącej o nieuzasadnionym ich charakterze. W żadnym przypadku nie upłynął natomiast okres lat dziesięciu (art. 73 ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia 796/2004). To natomiast powoduje, iż konieczna pozostaje ocena czy skarżąca działała w dobrej wierze w myśl art. 73 ust. 5 akapitu drugiego rozporządzenia 796/2004.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych to, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Kwestia zaś właściwego określenia działania beneficjenta w dobrej lub w złej wierze wymaga wskazania, że obowiązujące przepisy prawa w tej mierze nie zawierają żadnych definicji. Pojęcia te wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie. Ich istotą jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób według schematu o walorze bezwzględnym. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny, mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest zaś ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności. Strona będąca w złej wierze nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałaby, gdyby się zachowała należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępowała rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Ocena okoliczności konkretnej sytuacji (np. co do uznania błędu za usprawiedliwiony) i zasadności postępowania z ogólnie przyjętymi normami postępowania powinna być poddana bardzo surowym i ostrym kryteriom (wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 21/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Organ ARiMR dokonując oceny ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych pod kątem zaistnienia po stronie skarżącej dobrej wiary w powyższym względzie, przyjął, że skarżąca w momencie złożenia wniosku o płatność ONW nie była w posiadaniu chociażby części deklarowanych działek i okoliczność ta winna w niej wzbudzić uzasadnione wątpliwości, co do prawa do wystąpienia o rzeczone płatności na działki niebędące w jej posiadaniu, co zdaniem tego organu wyklucza ów dobrą wiarę. Twierdzenie to, na tle dotychczas ustalonych przez organ ARiMR okoliczności faktycznych, pozostaje jednakże całkowicie nieuprawnione, jeżeli zważy się, że sprawa ta zmierza do rozstrzygnięcia o obowiązku zwrotu, jako nienależnie pobranych, płatności ONW przyznanych na lata 2005-2008, a skarżąca zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na spornych działkach rolnych dopiero w 2010 roku. Sama utrata posiadania tych działek rolnych w roku 2010 i istniejąca na moment tej utraty wiedza skarżącej nie może w żaden sposób, wstecznie, prowadzić do przyjęcia, że występując o płatności za poszczególne lata 2005-2008, skarżąca nie działała w dobrej wierze. Organ ARiMR winien bowiem oceniając ów dobrą wiarę wziąć pod uwagę okoliczności istotne dla lat, za które skarżącej zostały przyznane płatności ONW, uwzględniając jednocześnie przyczyny, które doprowadziły do tego, że zostały one przez ten organ uznane za płatności nienależne.

Na koniec niniejszego uzasadnienia konieczne pozostaje odniesienie się do tej części rozstrzygnięcia organu ARiMR, w którym organ ten umorzył postępowanie odnośnie płatności za rok 2009. Wskazane w tym względzie powody, które doprowadziły ten organ do uznania konieczności umorzenia postępowania w powyższym zakresie - to jest wskazanie w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania błędnego numeru decyzji, na podstawie której skarżąca otrzymała płatności ONW za rok 2009 - nie świadczą o bezprzedmiotowości tegoż postępowania, lecz co najwyżej o nieprawidłowości zawiadomienia o wszczęciu postępowania. Zawiadomienie to (art. 61 § 4 K.p.a.), z procesowego punktu widzenia, samo w sobie nie kreuje natomiast przedmiotu postępowania administracyjnego, lecz spełnia przede wszystkim funkcję informacyjną, zmierzając do zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.). Nieprawidłowości, których organ dopuści się przy jego wydaniu, nie mogą zatem samodzielnie prowadzić do uznania bezprzedmiotowości postępowania, lecz jeśli już winny być konwalidowane w dalszym jego toku. Organ ARiMR przyjmując ocenę odmienną dopuścił się w konsekwencji naruszenia art. 105 § 1 K.p.a., co w świetle art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a. uzasadnia uchylenie podjętego przezeń rozstrzygnięcia także i w obecnie rozważanym zakresie. Nota bene, już na marginesie wskazując, organ ten błędnie także stwierdził, że płatności ONW na rok 2009 zostały przyznane skarżącej na mocy decyzji tegoż organu z dnia [...] października 2009 r. Co prawda ich faktyczna wypłata nastąpiła po wydaniu tej decyzji, jednakże decyzja ta została unieważniona, co doprowadziło do jej wyeliminowania z mocą wsteczną (ex tunc), przez co obecnie nie jest dopuszczalne uznanie, że nadal stanowi ona podstawę do przyznania skarżącej jakichkolwiek płatności.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ARiMR uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu, a także zawarte w nim wskazania, co do dalszego postępowania.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.