Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 347/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust.3 i art. 140
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art.184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) del. WSA Olga Żurawska - Matusiak Protokolant asystent sędziego Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 203/11 w sprawie ze skargi [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 16 września 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 203/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargą [...] S.A. w Warszawie na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] grudnia 2010 r. nr [...], którą uchylona została decyzja Starosty Piaseczyńskiego z [...] lipca 2010 r. nr [...] a sprawa przekazana temu organowi do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd przedstawił następująco stan sprawy:

Decyzją z [...] maja 1972 r. nr GKM-VII-631/43/69/70 – na wniosek Dyrekcji Rozbudowy Miasta Warszawa Północ – wywłaszczono nieruchomość będącą własnością J. S. i spadkobierców J. S., położoną w Warszawie przy ul. W. o pow. 1,1742 ha, z czego 0,2465 ha z przeznaczeniem pod budowę drogi dojazdowej do [...] – zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] kwietnia 1969 r., a pozostałą część 0,9277 ha na wniosek właściciela, którego na rozprawie wywłaszczeniowej poinformowano, że zostanie ona w najbliższym czasie wywłaszczona pod arterię komunikacyjną i metro (3859 m2) oraz zieleń, użyteczność publiczną i zbiornik retencyjny (0,5418 ha). Wywłaszczenia na wniosek właściciela dokonano też z uwagi na fakt, że droga dojazdowa do wytwórni przecinała nieruchomość na dwie części, co uniemożliwiało dojazd z części, na której znajdowały się budynki gospodarcze do pozostałej, tym samym prowadzenie gospodarstwa.

Wnioskiem z 15 marca 1988 r., 22 września 1990 r. i 19 listopada 1990 r. S. S., żona zmarłego właściciela, wystąpiła o zwrot nieruchomości, jako niewykorzystanej na cel wywłaszczenia, zaś 24 sierpnia 1999 r. jej spadkobiercy ponowili wniosek o zwrot niezagospodarowanych części działki o dawnym numerze 42, obecnie stanowiącej część działki nr 131/3, nr 60, nr 63/7 i nr 63/8, zaś pismem z 15 listopada 2000 r. wystąpili o zwrot działek nr 131/3 i nr 60/2, doprecyzowali wniosek pismem z 22 maja 2009 r. przez żądanie zwrotu części działki 131/6 i części działki 131/7 zamiast działki nr 60/2.

W trakcie postępowania o zwrot m.st. Warszawa umową z 14 sierpnia 1996 r. oddało do odpłatnego korzystania [...] S.A. w Warszawie m.in. działkę nr 131/3 do 30 czerwca 2004 r., z przyrzeczeniem oddania działki w użytkowanie wieczyste i przejścia na własność budynków z chwilą ustanowienia tego prawa.

Decyzją z [...] stycznia 2000 r. nr [...] Starosta Powiatu Warszawskiego zwrócił spadkobiercom poprzednich właścicieli działkę nr 60/3 (0,4978 ha), a decyzja stała się ostateczna. Z kolei Wojewoda Mazowiecki decyzją z [...] lutego 2004 r. nr [...] odmówił zwrotu działki 13/3, ze względu na to, że została wywłaszczona na wniosek właściciela i umorzył postępowanie wobec działki nr 60/2, którą Minister Infrastruktury utrzymał w mocy, decyzją z [...] sierpnia 2004 r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję organów obu instancji wyrokiem z 28 października 2005 r., I SA/Wa 1601/04 z uwagi na nieustalenie stron postępowania. Do rozpoznania sprawy Wojewoda Mazowiecki jako organ właściwy, wyznaczył Starostę Piaseczyńskiego, postanowieniem z [...] lipca 2006 r., nr [...].

Starosta Piaseczyński, decyzją z [...] lipca 2010 r. nr [...] orzekł o zwrocie działki nr 131/5 o pow. 0,4014 ha, będącej częścią dawnej działki nr 42, stanowiącej obecnie własność m.st. Warszawy, na rzecz spadkobierców właściciela – Z. C., M.S. i Z. S., zobowiązując do zwrotu na rzecz m.st. Warszawy zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 58.950 zł oraz kwoty 9.051.942 zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w związku z wybudowaniem budynku biurowo-magazynowego po wywłaszczeniu.

Starosta wyjaśnił, że dawna działka nr 42 stanowi działki 102/5, 63/7, 60/3 oraz części działek 62/4, 131/2 i 131/3, działka 131/2 uległa podzieleniu na działki 131/6 i 131/7, zaś działkę 131/3 podzielono na działki 131/4 i 131/5, aktualnie, po odnowieniu operatu, dawna działka 42 obecnie stanowi działki: 60/3, 131/6, 131/7, 131/5. Z kolei działka 131/2 przed podziałem stanowiła część drogi dojazdowej do Wytwórni Elementów Wielkopłytowych w granicach lokalizacji inwestycji, zaś działki 60/3 i 13/5 znajdowały się poza lokalizacją i wywłaszczono je na wniosek właściciela. Zgodnie z ustaleniami tego organu – nieruchomość nr 2 stanowiąca część działki 131/2 w granicach do ok. 15 m szerokości przeznaczona była pod ulicę Ł., nieruchomość nr 3 – wywłaszczona pod drogę dojazdową stanowiącą część działki 131/3, obecnie działkę 131/5 o szerokości 7,5 m zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z 21 grudnia 1998 r., została przeznaczona pod chodnik, zieleń, oświetlenie, uzupełnienie parkingu, zaś na teren znajdujący się poza decyzją lokalizacyjną wydane zostały decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz pozwolenie na budowę 28 stycznia 1999 r. Na części zaś gruntu wywłaszczonego pod drogę dojazdową, od strony zachodniej, o pow. 490 m2 wchodzącej ostatecznie w skład działki nr 131/5 nie zrealizowano inwestycji zgodnie z celem wywłaszczenia, tylko wydano dla [...] pozwolenie na budowę z [...] stycznia 1999 r. nr [...] i pozwolenie na użytkowanie z 31 sierpnia 2001 r. Działka nr 131/6 jest niezagospodarowana, niezabudowana, porośniętą trawą i chwastami z nielicznymi drzewami. Co do działek 131/6 (532 m2) i 131/7 (600 m2) Starosta umorzył postępowanie decyzją z 5 czerwca 2008 r. nr 41/09, z uwagi na przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W takim stanie zwrot nieruchomości Starosta uzasadnił tym, że co do działki 131/5 to pow. 490 m2 wchodziła w skład nieruchomości wywłaszczonej pod drogę dojazdową, cel wywłaszczenia zrealizowano tylko na części, pozostała część zagospodarowana została dopiero w 2001 r., lecz była to inwestycja nowa, nie wchodząca w zakres pozwolenia inwestycyjnego ustalonego decyzją o lokalizacji szczegółowej z [...] kwietnia 1969 r., nadto w aktach brak jest dowodów czy droga dojazdowa stanowiła drogę publiczną w dacie wywłaszczenia, zaś wizja przeprowadzona w terenie 17 lutego 2009 r. wykazała, że działka ta stanowi w części wjazd i wyjazd do budynku biurowo-magazynowego [...] S.A., w części parking [...], pas zieleni i chodnik, a pozostała jest zabudowana budynkiem biurowo-magazynowym, teren wokół budynku utwardzony jest kostką brukową, od ul. Ł. urządzony jest parking dla kilkunastu samochodów.

Odwołanie wniósł Prezydent m.st. Warszawy i [...] S.A. Wojewoda wydał decyzję z [...] grudnia 2010 r. na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy uznał za prawidłowe ustalenia co do celu wywłaszczenia, co do przesłanek zwrotu, stwierdzając, iż zwrot jest także możliwy co do części wywłaszczonej na wniosek właściciela, ponieważ część nieruchomości wywłaszczonej, znajdująca się w granicach lokalizacji inwestycji nie została na cel wywłaszczenia wykorzystana.

Wojewoda zakwestionował natomiast kwestię dotyczącą zwiększenia wartości nieruchomości, zarzucając naruszenie art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami i podkreślając, że do szacowania zwiększenia wartości można przyjąć tylko takie nakłady, które były związane z celem wywłaszczenia, nakazując ponadto ustalenia w tym zakresie. Ponadto wskazał, iż stronami postępowania o zwrot są były i aktualny właściciel, co stawia pod znakiem zapytania legitymację [...], jako tylko władającego nieruchomością i zobowiązał do przeanalizowania umowy z 12 sierpnia 1996 r. w świetle wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z [...] listopada 2008 r. [...].

[...] S.A. wniosła skargę na decyzję Wojewody w części dotyczącej uzasadnienia, podnosząc, że nieruchomość zagospodarowano na cel wywłaszczenia już w latach 70-tych, zarzucając błędną wykładnię art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami i podkreślając, że jej interes prawny wynika z umowy z 12 sierpnia 1996 r., na mocy której ma roszczenie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości, co potwierdza ww. wyrok Sądu Okręgoweg[...]

Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd stwierdził:

Organ odwoławczy nie przekroczył uprawnień wskazanych w art. 138 § 2 k.p.a., bowiem wskazał braki w materiale dowodowym, które powinny być uzupełnione, a wobec tego w ponownym postępowaniu organ I instancji dokona oceny tego materiału, według własnego uznania, wyda stosowne orzeczenie dokonując m.in. interpretacji art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz analizy umowy z 12 sierpnia 1996 r. zawartej między Miastem Warszawa a [...] S.A. zs. w Warszawie.

Natomiast co do kwestii zaskarżenia jedynie uzasadnienia decyzji, to wskazać należy, że uzasadnienie stanowi swego rodzaju rozwinięcie osnowy decyzji, nie może natomiast istnieć uzasadnienie bez rozstrzygnięcia, choć możliwa jest sytuacja odmienna, może być osnowa bez uzasadnienia. W orzecznictwie dopuszcza się możliwość zaskarżenia tylko uzasadnienia, niemniej z mocy art. 134 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd decyduje o zakresie rozstrzygnięcia, a stosownie do art. 145 posiada jedynie uprawnienia kasacyjne, nie może zatem zmienić uzasadnienia decyzji, uchylić jej fragmentu. Wobec tego Sąd stanął na stanowisku, że obie części decyzji stanowią jedność i żadna nie może istnieć oddzielnie w zakresie prawnym, co oznacza, że nie można uchylić uzasadnienia, a pozostawić jedynie rozstrzygnięcia, zatem należało oddalić skargę na decyzję jako całość.

Reprezentowana przez radcę prawnego, [...] S.A. w Warszawie zaskarżyła w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 203/11 i na podstawie przepisu art. 174 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej p.p.s.a. zarzuciła:

1) naruszenie przepisu art. 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez jego niezastosowanie i niezbadanie pod względem zgodności z prawem działania organu administracji publicznej w zakresie podniesionych przez skarżącego w złożonej skardze zarzutów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak merytorycznego ustosunkowania się przez Sąd I instancji do zarzutów skargi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a także brak wskazania dlaczego powyższych zarzutów nie rozpoznał, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

3) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię treści uzasadnienia decyzji organu II instancji, a tym samym błędne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż organ II instancji wskazał jedynie braki w materiale dowodowym, które powinny zostać uzupełnione przez organ I instancji, w sytuacji gdy z akt sprawy, tj. uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wynika wprost, że organ administracji II instancji nałożył na organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy bezpośredni obowiązek zastosowania między innymi wykładni przepisu art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami dokonanej przez organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co jest sprzeczne z przepisem art. 138 § 2 zdanie 2 k.p.a., a co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

4) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 138 § 2 zdanie 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a tym samym nieuchylenie uzasadnienia decyzji, w sytuacji, gdy z akt sprawy, tj. uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu II instancji wprost wynika naruszenie przez ten organ przepisu art. 138 § 2 k.p.a. w zakresie niezgodnego z prawem nadużycia kompetencji i zobowiązania organu I instancji do zastosowania przy ponownym rozpoznaniu sprawy wykładni przepisu art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poczynionej przez organ wyższej instancji, co również spowodowało naruszenie przepisu art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania w postępowaniu administracyjnym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

5) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 15 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, a tym samym naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, w sytuacji, gdy organ administracji II instancji wkroczył bezprawnie w kompetencje organu I instancji, narzucając wykładnię przepisów prawa, tj. naruszył przepis art. 138 § 2 zdanie 2 k.p.a. co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

6) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwą interpretację i w związku z tym błędne uznanie, iż Sąd Administracyjny nie jest władny uchylić samego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

7) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 zdanie 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niewskazanie w uzasadnieniu wyroku wskazówek do dalszego postępowania, w sytuacji, gdy sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu przez organ administracji I instancji i zasadnym było uchylenie zaskarżonego uzasadnienia decyzji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

8) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, a w związku z tym błędne uznanie przez Sąd I instancji, iż w wyniku uchylenia całości uzasadnienia pozostanie jedynie jej rozstrzygnięcie, w sytuacji gdy zgodnie z powołanym wyżej przepisem uzasadnienie Sądu zawierające ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania "zastępują" wadliwe uzasadnienie decyzji organu władzy publicznej i jest wiążąca dla tego Sądu i wszystkich organów biorących udział w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z zarzutami wniosła o uchylenie wyroku Sądu I instancji w całości i przekazanie spawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył przepisów wskazanych w jej podstawach.

Ocenie wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podlegała decyzja organu odwoławczego, która uchylała decyzję organu pierwszej instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, a wobec tego Sąd ten badał czy wskazane rozstrzygnięcie mieściło się w dyspozycji art. 138 § 2 k.p.a. Z kolei ocenie Naczelnego Sądu podlegało to, czy w świetle zarzutów skargi kasacyjnej można uznać rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu za prawidłowe, mając na uwadze zasady wynikające z art. 138 § 2 k.p.a., jak również z przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a., art. 153, 141 § 4, art. 145 i 151.

Wojewoda Mazowiecki uchylił decyzję Starosty Piaseczyńskiego o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, bowiem zakwestionował wysokość odszkodowania, a zarzuty co do tej części decyzji znalazły się w odwołaniu Prezydenta m.st. Warszawy, ale także z tego względu, że konieczne było ustalenie czy [...] S.A., które również wniosło odwołanie, ma przymiot strony w postępowaniu. Takie przyczyny uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej Wojewódzki Sąd uznał za zgodne z rygorami art. 138 § 2 k.p.a. i z tą ocena należy się zgodzić, zakres bowiem ustaleń koniecznych do rozstrzygnięcia jest taki, że wymaga postępowania ponownego, które zabezpieczy stronom postępowanie dwuinstancyjność, stosownie do art. 15 k.p.a.

Przedmiotem sprawy był zwrot wywłaszczonych nieruchomości i w tej kwestii ustalenia organu pierwszej instancji prowadzą do wniosku, że spełnione zostały przesłanki art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1987 r. o gospodarce nieruchomościami. Ze zwrotem natomiast łączy się kwestia odszkodowania, które właściciel lub jego spadkobierca jest obowiązany zwrócić Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, co nakazuje art. 136 ust. 3 i art. 140 ww. ustawy. Przepis ten w ust. 4 reguluje kwestię odszkodowania za zwiększenie lub zmniejszenie wartości nieruchomości, jeżeli na nieruchomości były podjęte działania, które do takiego skutku doprowadziły. Stanowi on, że w razie zmniejszenia albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu odszkodowanie pomniejsza się lub powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu i dalej – zdanie trzecie – nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości. Działania te – nakłady na nieruchomość wywłaszczoną – zmniejszające lub zwiększające jej wartość, aby mogły wpływać na wysokość odszkodowania muszą być związane z celem wywłaszczenia. Z przepisu tego bowiem wynika, że tylko skutki wynikające ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym lub w otoczeniu nie są brane pod uwagę, nie są uwzględniane. Nakłady zatem inne, ale nie związane z celem wywłaszczenia nie mogą wpływać na wysokość odszkodowania, już to dlatego, iż przepis wyraźnie tak stanowi, lub dlatego, że nie mieszczą się w celu wywłaszczenia, a zatem nie były niezbędne. Jeżeli doszło do wywłaszczenia nieruchomości to musiało to być podyktowane konkretnym, określonym celem. Niewykorzystanie nieruchomości na cel wywłaszczenia powoduje konieczność jej zwrotu. Skoro zatem wywłaszczenie ma prowadzić do realizacji określonego celu to wszystkie działania jakie na nieruchomości zostały podjęte muszą być z tym celem związane. Inne wykorzystanie nieruchomości, nie na cel wywłaszczenia jest podstawą do zwrotu, zatem nakłady dokonane na nieruchomości, ale w celu wywłaszczenia się nie mieszczące nie mogą mieć wpływu na zwiększenie odszkodowania ustalonego stosownie do ust. 2 art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W niniejszej sprawie odszkodowanie naliczone od spadkobierców poprzedniego właściciela na rzecz m.st. Warszawy zostało zwiększone o nakłady poczynione na nieruchomość podlegającą zwrotowi. Wojewoda, uchylając decyzję nakazał w istocie ocenić, czy były to nakłady konieczne na cel wywłaszczenia, którym była budowa drogi dojazdowej do [...]. Tylko bowiem nakłady na taką inwestycję mogą zwiększać wartość nieruchomości, stosownie do art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przy czym dotyczy to także zwrotu części nieruchomości, przez odpowiednie zastosowanie ust. 3 tego artykułu.

Drugą przyczyną uchylenia przez Wojewodę decyzji o zwrocie nieruchomości była konieczność ustalenia stron postępowania o zwrot. Taka konieczność – ustalenia stron postępowania – wynika nie tylko z zasad postępowania administracyjnego (organu z mocy art. 61 § 4 k.p.a. jest obowiązany o wszczęciu postępowania zawiadomić wszystkie osoby będące stronami), ale w tej sprawie z oceny wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2005 r. I SA/Wa 1601/04, którą Sąd i organy były związane z mocy art. 153 p.p.s.a. Ustalenie kręgu stron postępowania dotyczyło [...] S.A.

Stroną postępowania jest podmiot, który może wylegitymować się interesem prawnym, wynikającym z przepisów prawa materialnego, stanowiącego podstawę wszczęcia postępowania i wydawanego w nim rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie podstawę postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowi art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten właścicielowi lub jego spadkobiercy przyznaje prawo żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Te zatem podmioty, jak i aktualny właściciel – Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego – są stronami postępowania o zwrot, ale również, z mocy art. 229 ustawy, osoby, które legitymują się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości – prawem własności lub użytkowania wieczystego

Z akt sprawy wynika, że [...] S.A. nie legitymuje się żadnym z tych tytułów. Swoje uprawnienia do bycia stroną postępowania o zwrot wywodzi natomiast z umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1996 r. Rep. A nr [...], którą miasto stołeczne Warszawa oddało [...] S.A. mienie do odpłatnego korzystania, m.in. nieruchomości będące przedmiotem postępowania o zwrot w niniejszej sprawie. Z § 2 tej umowy wynika, że po upływie okresu na jaki oddano mienie, tj. po 30 czerwca 2004 r. miasto stołeczne ustanowi na rzecz [...] prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oraz przeniesie prawo własności budynków, budowli i urządzeń jako części składowych nieruchomości. Analizę tej umowy pod kątem legitymacji procesowej [...] S.A. w postępowaniu o zwrot nieruchomości nakazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 28 października 2005 r., wskazanym wyżej, jak i ten Sąd w wyroku zaskarżonym niniejszą skargą kasacyjną, przy czym w zaskarżonym wyroku zaleca organowi ustaleń co do legitymacji dokonać także w świetle wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie V Wydział Cywilny z [...] listopada 2008 r. sygn. akt [...]. Na wyrok ten powołuje się również [...] S.A., wykazując swój interes prawny w postępowaniu o zwrot.

Wyrok ten dotyczy należności za bezumowne korzystanie przez [...] z nieruchomości przy ul. O. w Warszawie, czego dochodziło miasto stołeczne Warszawa. Nieruchomość ta została oddana przez Miasto [...] na mocy umowy z 14 sierpnia 1996 r., a więc tej samej, która dotyczy nieruchomości przy ul. Ł., będącej przedmiotem zwrotu w niniejszej sprawie. Sąd Okręgowy stwierdził, że umowa ta przewidywała stosunki prawne między stronami w okresie po zakończeniu odpłatnego korzystania, że umową przyrzeczona miała być umowa ustanowienia prawa użytkowania wieczystego Wyrok ten przesądza, że stronami umowy z 14 sierpnia 1996 r. są miasto stołeczne Warszawa i [...] S.A., co ma wpływ na rozliczenia finansowe pomiędzy nimi za korzystanie z nieruchomości przez [...]. Wyrok ten jednak nie przesądza o kręgu stron postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Dotyczy on tylko nieruchomości przy ul. O. w Warszawie, ale nie to jest najważniejsze. Przedmiotem rozważań Sądu Okręgowego była kontrola roszczeń finansowych pomiędzy stronami umowy z 14 sierpnia 1996 r. i ocena co do tego czy można mówić o bezumownym korzystaniu przez [...] z nieruchomości przy ul. O.. Sąd ten wskazał, że umowa przewidywała prawo ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, co ma wpływ na rozliczenia finansowe. Wyrok ten zatem dotyczy kwestii roszczeń wynikających z umowy z 14 sierpnia 1996 r., które mogą być przedmiotem tylko postępowania cywilnego Nie przekłada się on zatem w żaden sposób na postępowanie administracyjne. Wyciąganie więc z niego wniosku, że miałby wyrok ten przesądzać o legitymacji [...] S.A. w postępowaniu o zwrot nieruchomości nie znajduje żadnego uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 28 października 2005 r. I SA/Wa 1601/04, o którym już była mowa wyżej, nakazywał ocenić uprawnienia [...] w świetle umowy z 14 sierpnia 1996 r., co też Wojewoda uczynił w zaskarżonej przez [...] decyzji.

Z umowy tej wynika, że miasto stołeczne Warszawa odda [...] w użytkowanie wieczyste nieruchomość, w tym miejscu przy ul. Ł.. Umowa ta wiąże zatem te dwa podmioty, daje [...] roszczenie, ale tylko do miasta stołecznego, przy tym dochodzone ono być może tylko w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym. Użytkowanie wieczyste ustanawia się bowiem aktem materialnym (art. 27 ustawy o gospodarce nieruchomościami). [...] nie wiąże ze spadkobiercami wywłaszczonych właścicieli żaden stosunek prawny. Ich uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości dotyczy prawa miasta stołecznego Warszawy, które jest obecnie właścicielem, ale nie uprawnień [...] S.A. Ten podmiot jest związany umową tylko z Miastem i jego ewentualne roszczenie, wynikające z umowy z 14 sierpnia 1996 r. dotyczy tylko Miasta.

Mając na uwadze zgodność z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć, tj. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 16 września 2011 r., jak i ocenionej przez ten Sąd decyzji Wojewody Mazowieckiego z [...] grudnia 2010 r. tak co do zaistnienia przesłanek zwrotu jak i odszkodowania i niezasadność zarzutów skargi kasacyjnej należało ją oddalić, na podstawie art. 184 p.p.s.a.

W ponownym postępowaniu organy wezmą pod uwagę ocenę przedstawioną w niniejszym wyroku, zwłaszcza, co do legitymacji procesowej [...] S.A. w postępowaniu o zwrot nieruchomości.