Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 2181/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia NSA Grażyna Radzicka /spr./ Protokolant sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2005 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości; o d d a l a s k a r g ę /-/ G.Radzicka /-/ St.Małek /-/ J.Szaniecka


UZASADNIENIE

Starosta Powiatowy w K. decyzją z [...] r. nr [...]:

– wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa na cele związane z realizacją odkrywki węgla brunatnego "A" wraz z inwestycjami towarzyszącymi, niezabudowaną nieruchomość gruntową położoną w obrębie [...] gm. K. oznaczoną numerem geodezyjnym [...] o pow. 1,5661 ha, stanowiącą według zapisu działu drugiego księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w K. własność T.K. , wraz z obciążoną zgodnie z działem czwartym tej księgi hipoteką przymusową, na rzecz Spółki "B" z o.o. w M. ,

– ustalił odszkodowanie za dokonane wywłaszczenie nieruchomości określonej w pkt. 1 decyzji w wysokości [...]zł (słownie: [...] złotych),

– ustaloną w pkt. 2 decyzji kwotę odszkodowania na rzecz właścicielki nieruchomości pomniejszył o kwotę [...]zł (słownie [...] złotych) tytułem wierzytelności hipotecznej ustanowionej w dziale czwartym KW nr [...] na rzecz Spółka "B" z o.o. w M.,

– stwierdził, że decyzja stanowi podstawę dokonania wpisu w księdze wieczystej prawa własności wywłaszczonej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, co następuje:

Uchwałą nr [...] z dnia [...] grudnia 1994 r. Rada Miejska w K. zatwierdziła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy, zawierający w swej treści między innymi obszar górniczy złoża "C" , utworzony decyzją nr [...] z dnia [...] r. Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Plan ten opublikowany został w dniu 15 grudnia 1994 r. w Dzienniku Urzędowym Województwa K. nr 32 uzyskując tym samym moc powszechnie obowiązującą.

W oparciu o ustalenia planu, Wojewoda K., decyzją nr [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji wyznaczył miejsce i granice lokalizacji odkrywki "A" zlokalizowanej na złożu obszaru górniczego "C", z równoczesnym podziałem na odkrywkę "D" i "A" oraz projektowanym czasokresem eksploatacji poszczególnych złóż. Dla złoża "C" - o. "A" projektowany okres eksploatacji ustalony został na lata 1998 - 2018. Na tej podstawie inwestor rozpoczął działalność wydobywczą.

Wyżej wymienionymi granicami objęta została między innymi nieruchomość opisana w punkcie 1 niniejszej decyzji.

Realizatorem omawianej inwestycji, która zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami utożsamia się z celem publicznym, stosownie do udzielonej koncesji nr [...] z dnia [...]r. i z dnia [...]r. przez Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa jest Kopalnia Węgla Brunatnego "[...] " w K. S.A.

W związku z koniecznością realizacji kolejnego etapu zadania inwestycyjnego wyznaczonego miejscowym planem i będącego w zgodzie z założeniami techniczno-ekonomicznymi odkrywki "A" na 2002 r. oraz wobec braku możliwości, mimo czynionych starań, nabycia praw do przedmiotowej nieruchomości w drodze dobrowolnej umowy cywilnoprawnej, KWB "[...]" S.A. wniosła do Starosty K. o wywłaszczenia nieruchomości - działki [...].

Zgodnie z przepisem ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. nr 46 poz. 543 ze zm.) w tym art. 114 ust. 1, wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego poprzedzono rokowaniami. Rokowania te jednak nie doprowadziły do porozumienia, bowiem T.K. żądała wywłaszczenia całej nieruchomości o łącznej powierzchni 8.55.08 ha i żądała ceny za nieruchomość, której nie akceptowała KWB "[...]" S.A. Nadto KWB "[...]" S.A. z uwagi na plany wydobywcze nie wyrażała zgody na wywłaszczenie całej nieruchomości i uzasadniała swoje stanowisko nie tylko planami wydobywczymi, ale brakiem środków finansowych na wykup całej nieruchomości,

Uznając, że prowadzone rokowania nie odniosły rezultatu, Starosta Powiatowy w K., [...] września 2000 r. wszczął postępowanie wywłaszczeniowe. Ustalając cenę nieruchomości - działki nr [...] o powierzchni 1.56.61 ha organ administracyjny oparł się na opinii rzeczoznawcy majątkowego mgr inż. M. G. . Opinia ta opracowana w kwietniu 2001 r., została zaakceptowana przez Komisję Arbitrażową przy Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych w dniu [...]09.2001 r. i zgodnie z sugestią Komisji została zaktualizowana na dzień [...] grudnia 2001 r. Ogólną wartość wywłaszczanej działki ustalono na kwotę [...]złotych w tym:

wartość gruntu - [...]zł

wartość odtworzeniową ogrodzenia na kwotę - [...]zł

wartość upraw szkółkarskich na kwotę - [...]zł

wartość drzewostanu na kwotę - [...]zł

Organ podkreślił, że przy określeniu wartości nieruchomości uwzględniono rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie w planie miejscowym, stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej, stan zagospodarowania oraz ceny obowiązujące w obrocie nieruchomościami.

Organ dokonując analizy opinii wydanych w sprawie uznał, że za właściwą uznaje opinię rzeczoznawcy mgr inż. M.G. , natomiast do ustaleń w sprawie, nie przyjął opinii rzeczoznawcy W. F. , której opinia nie zyskała aprobaty Komisji Arbitrażowej przy Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych i nie została przez biegłą zgodnie z zaleceniami zweryfikowana i skorygowana.

Odnosząc się do zarzutów T.K., która żądała wywłaszczenia całej nieruchomości, twierdzeń, że wywłaszczona działka stanowi integralną część gospodarstwa rolnego, co spowoduje straty, a dojazd do pozostałej części nieruchomości zostanie zlikwidowany organ stwierdził, że zgodnie z planem miejscowym budowa odkrywki, która stanowi dużą i kosztowną inwestycję następuje etapowo. Sukcesywne nabywanie nieruchomości położonych w granicach obszaru górniczego jest gospodarczo i społecznie uzasadnione i ma w pełni oparcie w postanowieniach tego planu.

Z materiału dokumentacyjnego w sprawie wynika, że aktualnie niezbędna do niezakłóconej realizacji inwestycji jest działka gruntu o nr geod. [...] o pow. 1.5661 ha, położona poza zwartym kompleksem pozostałego obszaru gospodarstwa o pow. 6,9847 ha, zatem tylko w tym zakresie Starosta posiada upoważnienie do wkroczenia, decyzją administracyjną w sferę stosunków własnościowych uznając, że pozostała część nieruchomości nadaje się do racjonalnego gospodarowania.

Nie podzielono również zarzutu o likwidacji przez inwestora drogi dojazdowej, gdyż dokonana - po roku czasu - w dniu [...].12.2001 r. w terenie ocena tej sytuacji nie potwierdziła wniesionego zarzutu.

Nadto, ponieważ nieruchomość objęta postępowaniem wywłaszczeniowo - odszkodowawczym obciążona jest hipoteką przymusową na rzecz spółki "B" z o.o. w M., co wynika z wpisu w dziale IV KW nr [...] Sądu Rejonowego w K., organ zgodnie z art. 128 ust. ... ustawy o gospodarce nieruchomościami umniejszył wartość odszkodowania o całą sumę, bowiem hipoteka przymusowa określona jest na kwotę [...]zł.

Odwołanie od decyzji złożyła T.K. reprezentowana przez dwóch pełnomocników: męża A.K. i adw. A.R. .

W odwołaniu sporządzonym przez A.K. zarzucono, że:

– węgiel brunatny jest kopaliną stanowiącą część składową nieruchomości gruntowej i podlega prawu własności gruntowej. Nie jest własnością Skarbu Państwa i nie mogą stosować się do niego przepisy o wywłaszczeniu,

– naruszono przepisy art. 112 ust. 3 ugn bowiem zapłata winna być słuszna - odpowiadająca wartości,

– nie odniesiono się do żądania wykupu pozostałej części nieruchomości,

– podczas rokowań nie proponowano stronom zawarcia umowy,

– wadliwie ustalono cenę.

Natomiast w odwołaniu sporządzonym przez adwokata A.R. zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie obowiązujących bezpośrednio art. 2, art. 7, art. 21, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 2 i 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz mających nadrzędność - w razie kolizji - nad ustawami art. 6 i art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. 1993, nr 61 poz. 284 z późn.zm.) i art. 1 Protokołu nr 1 do tejże Konwencji; oraz art. 6 pkt 8), art. 112, art. 128 ust. 1, art. 130, art. 176 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., nr 46, poz. 543), art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. nr 27, poz. 96 z późn.zm.), art. 47 i art. 143 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - kodeks cywilny (Dz.U. 1971, nr 27, poz. 252 z późn.zm.), art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 24 § 3, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 84 § 2, art. 97 § 1, art. 100 § 1, art. 105 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn.zm.).

W konkluzji oba odwołania wnosiły bądź o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź uchylenie i umorzenie postępowania pierwszoinstancyjnego.

W wyniku rozpoznania odwołań Wojewoda decyzją z [...]r. nr [...] uchylił w całości decyzję Starosty K. z [...] r. [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Skargę Kopalni Węgla Brunatnego "[...]" S.A. w K. dnia [...]r. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu Postanowieniem o sygn. II SA/Po 1865/02 odrzucił, na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. nr 9 poz. 88) w związku z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm.).

Następnie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z [...]r. nr [...] z urzędu stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i § 2 oraz 158 § 1 kpa. Decyzja o stwierdzeniu nieważności ma przymiot ostatecznej.

Na skutek ponownego rozpoznania odwołania T.K. Wojewoda decyzją z [...]r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty K. z [...]r. [...] i w pełni podzielił jej argumentację. Odnosząc się do zarzutów odwołującej, że złoża węgla brunatnego stanowią część nieruchomości i stanowią jej własność, organ stwierdził, że zgodnie z przepisami ustawy Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 1994 r. nr 27, poz. 96 ze zm.) węgiel brunatny należy do kopalin podstawowych, a te stanowią własność Skarbu Państwa.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca powtórzyła zarzuty z odwołań. W szczególności podnosiła, że kopalina jaką jest węgiel brunatny stanowi część składową nieruchomości to zaś w ocenie skarżącej powoduje, że do wartości odszkodowawczej zaliczona winna być również kopalina.

Skarżąca podniosła również, że organ nie dążył do zawarcia przez strony ugody. W konkluzji stwierdzając, że organy administracji publicznej opierają się na błędnej interpretacji prawa wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty K. i umorzenie postępowania w całości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Wywłaszczenie nieruchomości, o którym mowa w ustawie z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.) oznacza przymusową ingerencję państwa w uprawnienia przysługujące innym podmiotom prawnym wobec określonej nieruchomości. Stosowanie wywłaszczenia w myśl przytoczonej ustawy ograniczone jest dyrektywą interpretacyjną zawartą w art. 21 ust. 2 ustawy z 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483) ograniczające instytucję wywłaszczenia wyłącznie do sytuacji, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

Wywłaszczenie przewidziane w art. 112 i następnych ustawy o gospodarce nieruchomościami określonej dalej skrótem ugn dotyczy:

– wyłączanie nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach miejscowych na cele publiczne,

– prowadzi do pozbawienia prawa własności, użytkowania wieczystego lub innego ograniczonego prawa rzeczowego albo ograniczenia tych praw,

– następuje wyłącznie z przyczyn określonych w art. 6 ugn,

– ma zastosowanie wyłącznie wówczas jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób ... a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy,

– następuje na podstawie decyzji administracyjnej wydawanej przez starostę.

Kolejne przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadzają cały szereg ograniczeń, które muszą być spełnione , aby doszło do wywłaszczenia nieruchomości i określają podmiot, na rzecz którego następuje wywłaszczenie, a którym jest wyłącznie Skarb Państwa. Regulują również procedurę - poprzedzającą postępowanie wywłaszczeniowe, jak i samo postępowanie "sensu stricte", w tym również możliwość ograniczenia wywłaszczenia części nieruchomości, wreszcie normują sposób ustalenia odszkodowania.

Sąd kontrolując sprawę będącej przedmiotem skargi uznał, że organy administracji publicznej miały uzasadnione podstawy prawne do przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, gdyż rokowania Kopalni "[...]" S.A. i skarżącej nie doprowadziły do nabycia nieruchomości w drodze umowy. W niniejszej sprawie:

– plan zagospodarowania przestrzennego przewidywał funkcjonowanie na spornym terenie obszaru górniczego,

– wydobywanie kopalin stanowi cel publiczny (art. 6 pkt 8 ugn),

– wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa.

– w całym postępowaniu zachowano prawidłową procedurę

Sąd nie stwierdził, aby stosując wywłaszczenie nieruchomości naruszono przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności art. 2, 7, 21, 31 ust. 3, 45 ust. 1, 32 ust. 2 i 64 czy też art. 6 i 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284) uzupełnionej następnie Protokołem.

Protokół nr 1 sporządzony 20 marca 1952 r. w Paryżu (Dz.U. z 1995 r. nr 36, poz. 175) w szczególności art. 1 Protokołu dopuszcza pozbawienie własności jeżeli dzieje się to w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę.

Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego przytoczonych w skardze, czy też przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wbrew zarzutom skargi organ administracyjny I instancji podejmował czynności zmierzające do ugodowego załatwienia sprawy. Należy zresztą podkreślić, że na etapie rokowań proponowano skarżącej wyższą cenę niż ostatecznie ustalono to w oparciu o opinię biegłego w postępowaniu wywłaszczeniowym (k. 45 akt administracyjnych).

Nieuzasadnione są również wywody skargi dotyczące wadliwej interpretacji art. 143 kc i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 1994 r. nr 27, poz. 96 ze zm.). Zgodnie z art. 143 kc "na powierzchni gruntu granice własności wyznaczone są przez wytyczone, murowane linie. Natomiast w odniesieniu do głębi ziemi oraz przestrzeni nad powierzchnią gruntu, granice te zostają wyznaczone przez społeczno - gospodarcze przeznaczenie nieruchomości gruntowej." (vide Komentarz do KC pod red. K.Pietrzykowskiego Wydawnictwo C.H. Beck tom I str. 309). Natomiast art. 7 ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze wyraźnie wskazuje, że złoża kopalin nie stanowiące części składowych nieruchomości gruntowej są własnością Skarbu Państwa.

Skoro więc społeczno - gospodarczym przeznaczeniem gruntu będącego przedmiotem wywłaszczenia było prowadzenie upraw szkółkarskich to nie można podzielić zarzutu skarżącej, że pokłady węgla brunatnego znajdujące się w głębi nieruchomości stanowią jej własność, gdyż ust. 2 art. 7 dyspozycję do korzystania z kopalin przyznaje Skarbowi Państwa.

Orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II SA 1695/97 z 17.04.1998 r. dotyczyło kopalin pospolitych, a nie kopaliny podstawowej do jakich zaliczany jest węgiel brunatny wydobywany wprawdzie odkrywkowo lecz na znacznych głębokościach i to przez podmiot posiadający koncesję na wydobywanie węgla.

Zgodnie z art. 113 ust. 3 ugn, wywłaszczeniem może być objęta cała nieruchomość albo jej część. Skarżąca nie wykazała, że pozostała część ich gospodarstwa nie nadaje się do wykorzystania. Nie potwierdza tego również opinia biegłego, która przy ustaleniu odszkodowania została przez organ ustalający jego wysokość sprawdzona i zweryfikowana.

Skarżąca nie zakwestionowała skutecznie rozstrzygnięcia w pkt. 3 znajdującego podstawę prawną w przepisach art. 128 ust. 2 ugn.

Uznając wiec, że zarzuty skargi nie zdołały podważyć zasadności oraz podstaw prawnych zaskarżonej decyzji, na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) skargę należało oddalić.

/-/ G.Radzicka /-/ St.Małek /-/ J.Szaniecka

MK