Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1231/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 8
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Anna Klotz Protokolant asystent sędziego Jacek Grzegorzewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] Burmistrz K. P. (zwany dalej "Burmistrzem"), na podstawie art. 12 ust. 2, art. 23 ust. 1, ust. 8, art. 25 ustawy z dnia [...] września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 169 z późn. zm., zwanej w skrócie "u.p.o.u.a.") odmówił skarżącej I. M. (przedstawicielce ustawowej osoby uprawnionej D. M.) umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł ustalonego decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. wraz z należnymi odsetkami ustawowymi, które na dzień wystawienia decyzji wynoszą [...] zł.

W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. ustalono, że skarżącej wypłacono nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...]zł. Nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały pobrane za okres czerwiec - wrzesień 2013 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie. Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. przypisano do zwrotu powyższe nienależne pobrane świadczenie.

W dniu [...] kwietnia 2015 r. skarżąca, w związku ze swoją trudną sytuacją jak również z uwagi na fakt braku wiedzy o śmierci dłużnika alimentacyjnego, wniosła o całkowite umorzenie nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami.

Decyzją M. z dnia [...] czerwca 2015 r. Burmistrz odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...].

W wyniku rozpatrzenia wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 1192/15 uchylił ww. decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] czerwca 2015 r.

Ponownie rozpatrując sprawę Burmistrz ustalił, że w dniu [...] maja 2013 r. nastąpił zgon dłużnika alimentacyjnego P. M. (byłego męża skarżącej). Pierwsze zawiadomienie o zgonie dłużnika alimentacyjnego nastąpiło w dniu [...] września 2013 r. przez skarżącą. Organ zauważył, że zawiadomienie o śmierci dłużnika alimentacyjnego miało miejsce dzień po realizacji ostatniej wypłaty świadczeń przyznanych z funduszu alimentacyjnego na mocy decyzji nr [...]. Skarżąca w złożonym w dniu [...] kwietnia 2015 r. odwołaniu wskazuje, iż o śmierci byłego męża dowiedziała się dopiero we wrześniu 2013 r. od znajomej za pośrednictwem portalu facebook. W złożonym w dniu [...] czerwca 2015 r. oświadczeniu skarżąca potwierdziła, że o śmierci byłego męża dowiedziała się we wrześniu 2013 r., nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających ten fakt; stwierdziła, że z byłym mężem utrzymywała sporadyczny kontakt telefoniczny średnio co 2 miesiące. Ostatni kontakt telefoniczny miała w styczniu 2013 r.

Organ wskazał, że z dniem śmierci dłużnika alimentacyjnego jego (i skarżącej) córka utraciła status osoby uprawnionej do pobierania świadczenia alimentacyjnego. Stosownie do art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a. status ten może posiadać uprawniony do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego, pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja stała się bezskuteczna. W konsekwencji śmierć P. M., będącego osobą zobowiązaną do łożenia na utrzymanie córki skarżącej, spowodowała, że uprawnienie tego dziecka do alimentów wygasło począwszy od dnia następnego po dacie śmierci to jego po [...] maja 2013 r. Równocześnie skarżąca utraciła uzależniony od uprawnienia dziecka status osoby, której przysługuje prawo do świadczenia alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny wygasa niezależnie od wiedzy osoby pobierającej świadczenie o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Nie ma wobec tego znaczenia, że skarżąca nie miała wiedzy o śmierci dłużnika alimentacyjnego do września 2013 r. W tym stanie rzeczy zdaniem organu nie budzi wątpliwości fakt pobrania przez skarżącą nienależnie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 czerwca do [...] września 2013 r.

Organ podniósł, że rozważając możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w oparciu o art. 23 ust. 3 u.p.o.u.a. wziął pod uwagę wiek wnioskodawcy, stan zdrowia, stan rodzinny, stan majątkowy a przede wszystkim realne możliwości zatrudnienia przez wnioskodawczynię.

Organ ustalił, że skarżąca jest osobą w wieku produkcyjnym (40 lat), posiada wykształcenie średnie ekonomiczne. Wraz z córką, uczęszczającą do klasy IV szkoły podstawowej, zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącej własność matki skarżącej. Z matką prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Matka ponosi wszystkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania tj. czynsz, energia elektryczna, gaz, woda. Skarżąca ponosi opłaty za telefon (30 zł miesięczne), internet z laptopem (100 zł miesięczne) oraz koszty związane z zakupem żywności dla siebie i córki. Skarżąca wskazała, że choruje na schorzenie kręgosłupa, jednakże poza kartą informacyjną z izby przyjęć szpitala, w której stwierdzono brak wskazań do hospitalizacji nie przedstawiła innych dowodów leczenia, oświadczając, iż zakupuje leki w razie potrzeby i nie są to wydatki stałe. Skarżąca nie legitymuje się stopniem niepełnosprawności. Skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Nie posiada gospodarstwa rolnego. Od [...] lutego 2016 r. podejmuje prace społecznie użyteczne w Szkole Podstawowej w K. P.. Skarżąca, ani jej matka, nie pobierają dodatku mieszkaniowego. Po śmierci byłego męża, ze strony jego rodziny nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji. Natomiast ze strony rodziny skarżącej skarżąca nie występowała z wnioskiem o ustalenie alimentów od babci córki skarżącej tj. od B. K.. B. K. do marca 2016 r. świadczyła pomoc finansową na rzecz rodziny skarżącej w wysokości [...] zł miesięcznie.

Źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny w marcu 2016 r. były świadczenia rodzinne w wysokości [...] zł miesięcznie (zasiłek rodzinny [...] zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – [...] zł), dochód z prac społecznie użytecznych w wysokości [...] zł. Rodzina korzysta z pomocy społecznej ośrodka pomocy społecznej od października 2013 r. W marcu 2016 r. objęta była pomocą w formie zasiłku okresowego w wysokości [...] zł oraz zasiłkiem celowym na zakup posiłku lub żywności dla osób wskazanych Programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania – w wysokości [...] zł. Zgodnie z przeprowadzonym wywiadem środowiskowym do końca marca 2016 r. skarżąca otrzymywała pomoc finansową w wysokości [...] zł miesięcznie od matki – B. K.. W związku z otrzymaniem świadczenia wychowawczego na córkę w wysokości [...] zł miesięcznie, począwszy od [...] kwietnia 2016 r. skarżąca nie otrzymuje pomocy od matki. Skarżąca oświadczyła, że po śmierci byłego męża nie czyniła żadnych starań w celu ustalenia prawa do świadczeń dla córki tj. renty rodzinnej w kraju lub za granicą.

Wobec powyższego organ uznał, że marcu 2016 r. łączny dochód rodziny wynosił [...] zł tj. [...] zł na osobę, przy czym przy ustalaniu tego dochodu nie wzięto pod uwagę dochodów uzyskiwanych z prac społecznie użytecznych w wysokości [...] zł, zasiłku celowego na zakup posiłku w ramach programu "Pomoc w zakresie dożywiania" (50 zł) oraz świadczenia wychowawczego (500 zł) otrzymywanego od [...] kwietnia 2016 r. Natomiast uwzględnione przez organ przeciętne miesięczne wydatki ponoszone przez rodzinę skarżącej wynoszą [...] zł.

Organ zauważył, że skarżącej przyznano pomoc finansową z pomocy społecznej do końca marca 2016 r. i w trakcie postępowania wyjaśniającego do dnia wydania decyzji nie wpłynęła prośba skarżącej o udzielenie pomocy finansowej, co również miało wpływ na obniżenie sytuacji materialnej rodziny.

Organ wskazał także, że zgodnie z informacją otrzymaną z powiatowego urzędu pracy skarżąca w okresie ostatnich 12 miesięcy nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy lub innej formy pomocy określonej w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W dniu [...] stycznia 2016 r. skarżąca otrzymała skierowanie do wykonywania prac społecznie użytecznych na stanowisku sprzątaczki biurowej w okresie od 1 lutego do [...] grudnia 2016 r. Na dzień wystawienia informacji przez powiatowy urząd pracy tj. [...] maja 2016 r. urząd ten nie dysponował ofertami pracy zgodnymi z kwalifikacjami skarżącej. Ponadto skarżąca wskazała, że poszukuje pracy na "własną rękę" poprzez składanie dokumentów do firm na terenie G. – D. i T..

Organ, powołując się na treść art. 23 ust. 1 i 8 u.p.o.u.a. podniósł, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń może mieć miejsce wyjątkowo – w razie wystąpienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. Organ uznał, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jest jednak osobą młodą, zdrową i zdolną do podjęcia zatrudnienia, a tym samym polepszenia swojej sytuacji materialnej. Co prawda skarżąca wskazuje, że choruje na schorzenia kręgosłupa i pozostaje pod kontrolą neurologa, jednakże w ocenie organu jej stan zdrowia nie uniemożliwia jej normalnego funkcjonowania i wykonywania pracy zarobkowej.

Organ uznał ponadto, że wbrew stanowisku skarżącej za zdarzenie o charakterze nadzwyczajnym, w rozumieniu art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. nie można uznać śmierci dłużnika alimentacyjnego. Śmierć ta spowodowała pomniejszenie dochodów rodziny, jednakże sytuacja tej rodziny nie stała się na tyle szczególna, że uzasadniałaby rozważenie możliwości umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie zachodzą też szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej umożliwiające odstąpienie od żądania zwrotu powyższych należności.

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium, wskazując na wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 listopada 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 1192/15) stwierdziło, że rozpatrując ponownie wniosek skarżącej w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ I instancji przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające i na podstawie dokonanych ustaleń faktycznych należycie rozważył przesłanki umorzenia należności. Kolegium podkreśliło, że okoliczności faktyczne ustalone na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego są bezsporne. Skarżąca ich nie kwestionuje, nie zgadza się natomiast z dokonaną przez organ oceną ich wpływu na zasadność wniosku o umorzenie przedmiotowych należności.

Kolegium podniosło, że organ I instancji nie kwestionuje trudnej obecnie sytuacji skarżącej, wskazuje jednak, iż sytuacja ta nie jest na tyle niekorzystna, by niemożliwa była spłata zaległości w przyszłości. Również sytuacja dochodowa strony, mimo iż obecnie jest trudna, nie jest w żaden sposób wyjątkowa. Skarżąca mieszka wraz z córką u matki, prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe z matką. Miesięczny dochód rodziny w marcu 2016 r. wyniósł [...] zł, zaś miesięczne wydatki wynoszą ok. [...] zł, przy czym skarżąca nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Ze złożonego w dniu [...] czerwca 2016 r. oświadczenia wynika, że skarżąca obecnie nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej.

Wobec tego na podstawie akt sprawy i udokumentowanego stanu faktycznego Kolegium podzieliło twierdzenie organu I instancji, iż nie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 23 ust. 8 powołanej ustawy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, że skarżąca znajduje się w sytuacji szczególnej, uzasadniającej umorzenie przedmiotowych należności.

Kolegium podniosło, że zdaniem odwołującej się strony okolicznością, która ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy jest fakt śmierci byłego męża na terenie [...] oraz nadzwyczajny charakter okoliczności związanych z jego śmiercią, a także niezawiniony długotrwały brak wiedzy o tejże śmierci.

W tym względzie Kolegium wskazało, że ze świadectwa zgonu wynika, iż P. M. zmarł [...] maja 2013 r. Organ I instancji ustalił, na podstawie oświadczenia skarżącej, że o śmierci dłużnika P. M. skarżąca dowiedziała się we wrześniu 2013 r. oraz że utrzymywała z nim kontakt telefoniczny raz na 2 miesiące. Strona nie ubiegała się o rentę rodzinną po zmarłym. Okoliczności te zdaniem Kolegium nie stanowią przesłanki do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny wygasa wraz ze śmiercią dłużnika alimentacyjnego i dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma istotnego znaczenia fakt, że odwołująca się powzięła informację dopiero we wrześniu 2013 r. Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy mają dokonane przez organ I instancji ustalenia w zakresie sytuacji materialno – bytowej.

W skardze do sądu administracyjnego skarżąca podniosła, że zarówno organ I instancji, jak też organ odwoławczy wskazały, iż śmierć dłużnika alimentacyjnego nie jest zdarzeniem o charakterze nadzwyczajnym. Nie rozważyły natomiast, czy takim zdarzeniami nie są okoliczności związane ze śmiercią byłego męża na terenie [...] oraz niezawiniony przez skarżącą długotrwały brak wiedzy o tej śmierci. Skarżąca podkreśliła, że według niej zdarzeniem nadzwyczajnym nie był sam fakt śmierci byłego męża, lecz fakt, że zmarł on na terenie [...], o czym skarżąca nie wiedziała, a po uzyskaniu tej wiedzy, natychmiast poinformowała wszystkie instytucje. Charakter nadzwyczajny miały również okoliczności związane z jego śmiercią – prawdopodobnie został on zabity, a jego ciało zostało odnalezione i zidentyfikowane dopiero pewien czas pod zdarzeniu, o czym świadczy z kolei rozbieżność między datą sporządzenia aktu zgonu a wpisaną w nim datą śmierci. Skarżąca podniosła, że jednoznaczne wskazanie co do konieczności rozważenia tych okoliczności zawierał wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 listopada 2015 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718; zwanej w skrócie "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym zaskarżona decyzja może być uchylona tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a.). Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a także stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).

Jak wynika z treści całości skargi przedmiot kontroli sądowej w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza K. P. z dnia [...] czerwca 2016r., którą odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawionej: D. M. w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 23 ust. 8 ustawy z dnia [...] września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że: po pierwsze - decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, po drugie - umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń jest wyjątkiem od zasady zwrotu takiego świadczenia, po trzecie - przesłanką obligatoryjną zastosowania instytucji umorzenia jest wystąpienie po stronie wnioskodawcy "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Zatem wynik postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń zależy od tego, czy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną ocenione przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione". Przy czym wskazać należy, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera definicji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Ustalenie wystąpienia tej przesłanki w każdym przypadku wymaga zatem od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana po kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Nie ulega wątpliwości, że rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy (rozumianą jako sytuacja materialna, stan rodziny, stan zdrowotny czy zdolność podjęcia zatrudnienia). Przy ocenie wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. znaczenie mają również przyczyny i okoliczności powstania zadłużenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 1593/13).

W przedmiotowej sprawie skarżąca słusznie podnosi, iż organy nie dostrzegają istoty wskazywanej przez nią okoliczności, która zdaniem skarżącej powinna być utożsamiona z zaistnieniem przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Rozważając kwestię śmierci dłużnika alimentacyjnego – byłego męża skarżącej, organy kładą nacisk na prawny skutek tego faktu tj. wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego, uznając że to, kiedy i jak skarżąca dowiedziała się o tym fakcie jest nieistotne. Tymczasem powody, dla których strona nie była w stanie w sposób niezwłoczny poinformować organ o okolicznościach skutkujących wygaśnięciem prawa do świadczenia należy oceniać w kontekście przyczyn i okoliczności powstania zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Jeżeli zatem strona z przyczyn przez siebie niezawinionych nie była w stanie wywiązać się z obowiązku poinformowania organu o zaistnieniu okoliczności skutkującej ustaniem prawa do świadczenia, co w konsekwencji skutkowało powstaniem zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń stanowiącego, przy uwzględnieniu sytuacji materialnej i bytowej, istotne obciążenie dla strony – należy uznać, że zaistniała szczególnie uzasadniona okoliczność dotycząca sytuacji rodziny, stanowiąca warunek zastosowania art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a.

Jeżeli zatem organ odwoławczy, odwołując się do oświadczenia skarżącej, uznaje, że opisana przez nią sytuacja niezawinionego (z racji rzadkich kontaktów z osobą nie będącej już przecież członkiem jej rodziny) opóźnionego otrzymania braku informacji o śmierci byłego męża miała miejsce, to w konsekwencji należało uznać, że zachodzi przesłanka do zastosowania art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a.

Należy jednakże podkreślić, że samo zaistnienie określonej w art. 23 ust. 8 u.p.o.a. przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" nie oznacza, że organ ma obowiązek umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Istotą decyzji uznaniowej jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania (w ramach tzw. luzu decyzyjnego). Istota decyzji uznaniowej jest bardziej zrozumiała, gdy porównać ją z innym rodzajem decyzji administracyjnej, jaką jest decyzja związana. Otóż w przypadku decyzji związanej mamy do czynienia z taką sytuacją, w której przepis prawa, w razie spełnienia się przedstawionych w nim przesłanek, nakłada na organ orzekający obowiązek wydania decyzji określonej treści. Natomiast w przypadku decyzji uznaniowej spełnienie wskazanych w nim przesłanek nie zobowiązuje organu do wydania decyzji o określonej treści. Na ten typ decyzji tj. decyzji uznaniowej wskazuje użycie przez ustawodawcę słowa "może" – tak jak to ma miejsce w przypadku w art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. Organ zatem – nawet jeżeli zachodzi przesłanka w postaci "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" – może, ale nie musi umorzyć kwoty nienależnie pobranych świadczeń, co oczywiście powinno być odpowiednio uzasadnione. Z uzasadnienia wynikać winno dlaczego organ zdecydował się na podjęcie takiego a nie innego rozstrzygnięcia, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony (odmowę umorzenia).

Trzeba w tym miejscu podkreślić, że w orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego ma charakter ograniczony. Sądowej kontroli legalności decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 16 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ke 451/10, LEX nr 748959 oraz WSA w Krakowie z dnia 27 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 1079/09, LEX nr 586630)

W przedmiotowej sprawie, poza powyższym uchybieniem organu tj. brakiem dostrzeżenia zaistnienia przesłanki warunkującej możliwość umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, organ uchybił także wynikającemu z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego zebranego materiału dowodowego. Należy podkreślić, że organ jest zobowiązany do wydania decyzji uwzględniając stan prawny i faktyczny istniejący w momencie wydawania decyzji. W przedmiotowej sprawie, jak wskazuje choćby organ I instancji, zebrany materiał dowodowy pozwala się wypowiedzieć zarówno odnośnie sytuacji materialno – bytowej skarżącej w marcu 2016 r. jak też w następnym okresie. Organ odwoławczy we własnych rozważaniach odnośnie stanu faktycznego tj. sytuacji materialno – bytowej skarżącej, skupia się wyłącznie na stanie z marca 2016 r. pomijając takie okoliczności, wskazane już przez organ I instancji, jak zaprzestanie w kwietniu 2016 r. wspierania skarżącej finansowo przez matkę i jednoczesne zaprzestanie korzystania przez skarżącą z pomocy społecznej, w tym w zakresie dożywiania. Jednocześnie zupełnie bezrefleksyjnie wskazuje, że miesięczne wydatki skarżącej zamykają się kwotą [...]zł, nie dostrzegając, że kwota ta to wyłącznie suma opłat za telefon i dostęp do internetu, a więc nie obejmująca takich wydatków jak choćby zakup żywności, ubrań, środków higieny itp. Organ także, wbrew zaleceniom zawartym w wyroku tutejszego Sądu z dnia 25 listopada 2015 r. nie dokonuje oceny jak ma się fakt ponoszenia przez matkę skarżącej kosztów związanych z użytkowaniem lokalu mieszkalnego przez rodzinę skarżącej do oświadczenia skarżącej, że zamieszkując w mieszkaniu matki skarżącej prowadzi gospodarstwo domowe odrębnie od gospodarstwa domowego prowadzonego przez matkę. Powyższe świadczy o tym, że organ podjął decyzję nie rozważywszy w pełni wynikającej z zebranego materiału dowodowego sytuacji materialno – bytowej skarżącej, co mogło mieć wpływ na wynik postępowania w szczególności poprzez dojście do odmiennych wniosków odnośnie tej sytuacji ewentualnie co do konieczności uzupełnienia materiału dowodowego.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

W ponownym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć stosując się do powyższego stanowiska Sądu, po pełnym rozważeniu zgromadzonego materiału dowodowego i ewentualnym jego uzupełnieniu mając na uwadze stan faktyczny w momencie wydawania decyzji.