Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 459/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2010-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Żołnierze zawodowi
Właściwość sądu
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 2, art. 200 w zw. z art. 205
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1 pkt 2, art. 104
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 8 ust.1, art. 75 ust.3, art. 104 ust.1 i art. 103
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 05 października 2010 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wypłacenia należności finansowych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. na rzecz skarżącego M. G. kwotę 2400 (słownie: dwa tysiące czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

M. G. był żołnierzem zawodowym pełniącym służbę w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w B., w stosunku do którego [...] listopada 2002r. decyzyjnie wypowiedziano stosunek zawodowej służby wojskowej i z upływem okresu wypowiedzenia skarżący został zwolniony z zawodowej służby wojskowej. W związku ze zwolnieniem skarżącemu wypłacono świadczenia związane ze zwolnieniem, tj. odprawę pieniężną, odszkodowania z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia, nagrodę roczną, ekwiwalent za niewykorzystany urlop, gratyfikację urlopową i nagrodę jubileuszową.

W dniu [...] września 2006 r. Dowódca Wojsk L. wydał decyzję stwierdzającą nieważność decyzji z [...] listopada 2002r. o wypowiedzeniu stosunku służbowego jako rażąco naruszającego prawo. W konsekwencji skarżący został przyjęty do służby z "datą wsteczną" tj. od 01.02.2003r. W dniu 24 listopada 2006r. skarżący złożył wniosek o wypłatę należności za okres od 1 lutego 2003r. do 12 listopada 2006r.

Należność ta w kwocie 76 007,45 zł została wypłacona skarżącemu 18 czerwca 2007r., po potrąceniu równowartości wypłaconej w 2003r. odprawy oraz jednorazowego odszkodowania z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia w łącznej kwocie 29 003,04 zł. Na potrącenie takie skarżący wyraził zgodę w złożonym w Wojewódzkim Sztabie Wojskowym w B. (u płatnika świadczeń) oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2007r.

W dniu 18 maja 2009r. skarżący wezwał Skarb Państwa – Wojewódzki Sztab Wojskowy w B. do zapłaty potrąconych części należności i odsetek od świadczeń należnych do dnia wypłaty, podnosząc że dokonana kompensata nie miała podstaw prawnych, a następnie wniósł do Sądu Rejonowego w B. pozew o zapłatę potrąconej należności oraz skapitalizowanych odsetek od uposażenia. Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia [...] lutego 2010r. w sprawie [...] odrzucił pozew M. G. uznając, iż mimo, że spór o zapłatę należnego uposażenia oraz odsetek za nieterminowe spełnienie świadczenia jest sprawą cywilną – sąd powszechny do jego rozpatrzenia nie jest właściwy, ponieważ ustawa z 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych odczytywana w powiązaniu z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, przewidziała obowiązek decyzyjnego rozstrzygnięcia w sprawach uposażenia żołnierzy zawodowych i drogę odwoławczą administracyjną, a następnie, w oparciu o art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę do właściwego sądu administracyjnego. Jednocześnie sąd rejonowy miał na względzie, że żaden z organów administracji, ani sąd administracyjny nie uchylił się od rozstrzygania o roszczeniach, których dotyczył pozew i stąd brak było podstaw do przyjęcia przez sąd powszechny sprawy do merytorycznego rozpoznania w oparciu o treść art. 1991 kpc.

Po tymże orzeczeniu pełnomocnik M. G. złożył w dniu 19 marca 2010r. w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w B. wniosek o wydanie decyzji administracyjnej potwierdzającej prawo od następujących należności: potrąconej przez organ kwoty - 29.003,04 zł, odsetek ustawowych od tej kwoty za okres od dnia uprawomocnienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o zwolnieniu do dnia zapłaty oraz odsetek ustawowych od należności w kwocie 76.007,45 zł wyliczonych od dnia uprawomocnienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o zwolnieniu do dnia zapłaty. We wniosku skarżący powołał się jednocześnie na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2010r. oraz 18 stycznia 2010r., uzasadniające, jego zdaniem, bezprawność potrąceń, jakich dokonano w niniejszej sprawie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010r. (Nr [...]) Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. wskazując na przepisy art. 104 § 1 kpa oraz art. 75 ust. 3, art. 103 i art. 104 ust. 1 ustawy z 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, orzekł o odmowie wypłacenia żądanych kwot.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przypomniał chronologicznie ciąg zdarzeń prawnych poprzedzających wypłatę skarżącemu należnych elementów uposażenia za okres pozostawania poza służbą i stwierdził, że kwota wypłaconych należności została, za wyrażoną przez żołnierza pisemną zgodą, pomniejszona

o kwotę 29.007,45 zł stanowiącą równowartość wypłaconych skarżącemu

w dniu zwolnienia odprawy i odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia.

W ten sposób rozliczono wszystkie należności finansowe wnioskodawcy dotyczące okresu pozostawania poza służbą. Organ wyjaśnił, że nie ma obecnie podstaw do wypłaty potrąconych należności, albowiem oświadczenie skarżącego o wyrażeniu zgody na skompensowanie kwot otrzymanych w dniu 31 marca 2003r. jest wiążące dla organu, a skarżący nie złożył dotychczas skutecznego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych tego oświadczenia woli. Dodał, że żądnie wypłaty odsetek od kwoty 76.007,45 zł jest bezpodstawne, gdyż należność ta została zaspokojona w dniu 18 czerwca 2007r.

W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik M. G. wskazał na bezprawność działania organów w zakresie rozstrzygnięcia o potrąceniu oraz bezskuteczność zgody skarżącego na potrącenie. Uzasadniając powyższe zarzuty wyjaśnił, że świadczeń pobranych przez skarżącego po zwolnieniu ze służby w 2003r. nie można traktować jako świadczeń nienależnych, albowiem w chwili ich wypłaty skarżący spełniał przesłanki do ich otrzymania. Również po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu nie odpadła przesłanka nabycia prawa do w/w świadczeń, albowiem skutki stwierdzenia nieważności dotyczą tylko decyzji, której to stwierdzenie dotyczy, a wszystkie inne rozstrzygnięcia, jakie zapadły w związku z tą decyzją pozostają w mocy. Ponadto, jak podkreślił pełnomocnik skarżącego, mające zastosowanie w sprawach żołnierzy zawodowych przepisy, w ogóle wyłączają możliwość potrącenia (co wynika z art. 505 pkt 4 kc, art. 87 i nast. kp w zw. z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Wykluczona jest także możliwość potrącenia wierzytelności cywilnoprawnej (taką jest wierzytelność z tytułu nienależnego świadczenia) z wierzytelnością publicznoprawną (a taką jest wynikająca z administracyjnoprawnego stosunku służbowego). W dalszej części wyjaśniono, że bezskuteczność zgody skarżącego na potrącenie wynika z niedopuszczalności takiego potrącenia. Stąd też oświadczenie skarżącego, jako nieważne nie mogło wywołać żadnego skutku.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...] maja 2010r. (Nr [...]) orzekł o utrzymaniu

w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej.

W ocenie organu odwoławczego, nie jest trafny zarzut odwołania dotyczący obrazy przepisu art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, polegającej na niezastosowaniu tego przepisu w sprawie oraz zarzut naruszenia art. 103 tejże ustawy w zw. z art. 87 i nast. Kodeksu Pracy poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy wyznaczają one granice dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym. Przepis art. 77 ustawy pragmatycznej gwarantuje ochronę wypłaconych żołnierzowi świadczeń pieniężnych przed ewentualnym żądaniem ich zwrotu przez organ wypłacający. Ochronę tę należy jednak odnosić wprost do należności pieniężnych enumeratywnie wymienionych w art. 77 i 73 ustawy. Zgoła odmienny jest stan faktyczny w niniejszej sprawie. Mamy tu do czynienia ze świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 § 2 kodeksu cywilnego. Potrącenie świadczenia nienależnego po wyrażeniu zgody na nie przez stronę z należności stronie wypłaconych, w żadnym razie nie narusza przepisu

art. 77, gdyż nie ma on w istocie w sprawie zastosowania. Tym bardziej nie ma

w sprawie zastosowania przepis art. 103 ustawy pragmatycznej, określający granice

i zasady dokonywania potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego. Ustawa

o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie zawiera regulacji dotyczącej postępowania w sytuacji zaistnienia świadczenia nienależnego. Wobec braku przepisów szczególnych w tej materii, organ pierwszej instancji słusznie powołał się na przepis ogólny z kodeksu cywilnego dotyczący świadczeń nienależnych, zaś wyrażenie przez wnioskodawcę zgody na dokonanie potrącenia tegoż świadczenia nienależnego, czyni dokonane w 2007 r. rozliczenie wzajemnych należności prawidłowymi. Dodatkowo organ wyjaśnił, że oświadczenie woli skarżącego nie było złożone, wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu, pod wpływem błędu, gdyż organ wojskowy informując o możliwości potrącenia świadczenia na podstawie art. 103 ustawy, w żadnym wypadku nie wprowadził skarżącego w błąd, a było to zgodne z prawem.

W skardze wniesionej do sądu administracyjnego pełnomocnik M. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji jako wydanych z naruszeniem prawa, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Mając na uwadze treść art. 153 p.p.s.a., skarżący wniósł o dokonanie oceny prawnej przedmiotowej sprawy i zawarcie w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania, które wiązać będą organ.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 156 kpa w zw. z art. 17 ust.1 ustawy o uposażeniu żołnierzy i art. 14 ustawy z dnia 25 maja 2001r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych RP w latach 2001-2006, poprzez ich niezastosowanie w sprawie i skutkiem tego nieprawidłowe ustalenie konsekwencji prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu, polegające na uznaniu ze nienależne świadczeń wypłaconych skarżącemu po zwolnieniu, podczas, gdy pomimo uznania zwolnienia za niebyłe nie można traktować świadczeń wypłaconych po takim zwolnieniu za świadczenia nienależne;

b) art. 10 ustawy o uposażeniu żołnierzy i art. 77 ustawy pragmatycznej, polegające na ich niezastosowaniu w sprawie i w konsekwencji potraktowanie świadczeń wypłaconych skarżącemu jako świadczeń nienależnych, podczas, gdy zgodnie z tym przepisami nie można obecnie żądań zwrotu świadczeń z 2003, a więc także zaliczać ich na poczet obecnie przysługujących świadczeń;

c) art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 498 Kodeksu cywilnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na uznaniu skuteczności potrącenia dokonanego przez organy wojskowe, podczas, gdy przedstawiona przez organ do potrącenia wierzytelność nie przysługiwała temu organowi, jak również nie była wymagalna;

d) art. 92 Kodeksu pracy w zw. z art. 103 ustawy pragmatycznej, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie i uznanie, że doszło do skutecznej zgody skarżącego na dokonanie potrącenia, podczas gdy oświadczenie w tym zakresie należy uznać za nieważne;

e) art. 84 Kodeksu pracy per analogiam, poprzez jego niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji uznaniu zgody na potrącenie za skuteczną, podczas, gdy skarżący nie mógł zrzec się należnych mu świadczeń, więc takie zrzeczenie należy uznać za bezskuteczne;

f) art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, że odsetki za okres od dnia wejścia w życie ustawy pragmatycznej do dnia 12 listopada 2006r. nie należą się skarżącemu;

g) art. 9 ust. 3a ustawy o uposażeniu żołnierzy w zw. z § 12 ust.1, § 17 i § 18 rozporządzenia MON z dnia 15 czerwca 2000r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o uposażeniu żołnierzy, poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy powinny być one podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania i wypłacenia skarżącemu odsetek od uposażeń z okresu od 1 lutego 2003r. do dnia wejścia w życie ustawy pragmatycznej;

h) art. 75 ust.3 ustawy pragmatycznej poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, podczas gdy nie ma on zastosowania do części świadczeń należnych skarżącemu, tj. odsetek od uposażeń z okresu od 1 lutego 2003r. od dnia wejścia wżycie ustawy pragmatycznej.

Skarżący zarzucił też naruszenie szeregu przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 6 kpa i w zw. z art. 138 kpa, art. 7 i 77 kpa w zw. z art. 138 kpa, art. 75 kpa oraz art. 156 kpa.

W uzasadnieniu skargi autor podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

we wcześniejszych pismach (w szczególności w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej), podkreślając przede wszystkim, że nieważne było potrącenie dokonane przez organ, a tym samym wyrażenie zgody przez skarżącego na takie potrącenie nie było również możliwe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Przed przystąpieniem do oceny sprawy należy stwierdzić, że jej przedmiotem w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją, była kwestia dochodzonego przez skarżącego zwrotu należności potrąconej przez Wojewódzki Sztab Wojskowy z uposażenia skarżącego za okres pozostawania poza służbą, wypłaconego w następstwie stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej. Na potrąconą należność składała się kwota odprawy wypłaconej w 2003 roku przy zwolnieniu ze służby oraz odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia, tj. łącznie suma 29.003,04 zł.

Postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją dotyczyło również ustawowych odsetek o potrąconej należności za okres od dnia uprawomocnienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o zwolnieniu ze służby do dnia zapłaty oraz odsetek ustawowych od należności w kwocie 76.007,45 zł przysługującej tytułem uposażenia skarżącego za okres pozostawania poza służbą wyliczonych od dnia uprawomocnienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o zwolnieniu ze służby do dnia zapłaty.

Wprawdzie sprawa zwrotu potrąconych z uposażenia należności jest czym innym niż kwestia odsetek ustawowych od zaległego uposażenia, które zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. z 2008 r. nr 141 poz. 892 ze zm.) powinny być załatwiane w drodze administracyjnej, jednakże w związku z tym, że dochodzone w przedmiotowej sprawie odsetki mają charakter uboczny i są bezpośrednio związane z roszczeniem głównym, konieczne będzie w pierwszej kolejności rozważenie prawidłowości decyzji w zakresie odmowy zwrotu potrąconej należności.

Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. - sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Możliwe sposoby rozstrzygnięć sądu administracyjnego w przypadku uwzględnienia skargi na decyzję administracyjną przewiduje art. 145 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję: bądź uchyla ją w całości lub części, bądź stwierdza jej nieważność w całości lub w części w razie zaistnienia przyczyn określonych w art. 156 kpa lub w innych przepisach. W przypadku bezzasadności skargi Sąd administracyjny skargę oddala (art. 151 cyt. ustawy). Zgodnie zaś z art. 58 § 4 p.p.s.a. sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1 (tj. braku właściwości sądu administracyjnego), jeżeli w danej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy.

W niniejszej sprawie sąd administracyjny, pomimo uznania, że brak było

w sprawie podstaw do wydania decyzji administracyjnej (o czym niżej), nie odrzucił skargi, a orzekł w ramach kognicji nadanej mu przez przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 145 § 1 pkt 2). Orzeczenie sądu powszechnego odrzucające pozew nie daje możliwości sądowi administracyjnemu podjęcia rozstrzygnięcia o odrzuceniu skargi z uwagi na związanie, określone ww. przepisem art. 58 § 4 p.p.s.a.

Literalna wykładnia przepisu art. 58 § 4 p.p.s.a. nie pozwala sądowi wyłącznie na odrzucenie skargi, a to oznacza, że sąd administracyjny ma nakaz oceny legalności decyzji i zastosowania wobec niej środków przewidzianych art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd pragnie zwrócić uwagę na poglądy literatury w tej kwestii, gdzie podnosi się, iż w przypadku odrzucenia przez sąd powszechny pozwu nie musi to oznaczać, że w przepisach materialnego prawa administracyjnego przewidziano kompetencje organów administracji od wydania w danej sprawie decyzji, a zatem indywidualnego aktu rozstrzygającego o prawach i obowiązkach osoby żądającej wszczęcia postępowania. Brzmienie art. 58 § 4 p.p.s.a. sugeruje, że sąd administracyjny nie może odrzucić skargi, z uwagi na to, że sprawa nie należy do jego właściwości,

w każdym przypadku, gdy sąd powszechny już wcześniej odrzucił pozew z uwagi na brak drogi sądowej. Oczywiste jest, że zasada państwa prawnego i związania władzy wykonawczej prawem wymaga, by organy administracji rozstrzygały indywidualne sprawy w drodze wydania aktu administracyjnego tylko wtedy, gdy zezwala na to przepis prawa, ale nie wydaje się, by to sądy powszechne w konkretnym przypadku były w stanie lepiej niż organ administracji lub sąd administracyjny stwierdzić, że taka podstawa istnieje. Zakres zadań wyznaczonych w Konstytucji sądom administracyjnym sprawia, że te sądy winny rozpoznawać wyłącznie sprawy, które wyraźnie zastrzeżone zostały do ich właściwości, a domniemanie kompetencji wskazuje na to, że we wszystkich pozostałych sprawach właściwe są sądy powszechne. I znowu, nie wydaje się, by to sądy powszechne w konkretnym przypadku były w stanie lepiej niż sąd administracyjny ocenić, czy sprawa podlega rozpoznaniu na drodze postępowania sądowoadministracyjnego (vide: M. Romańska [w]: T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2008, s. 328-329; podobnie W. Sanetra: Spór o spory kompetencyjne, PS 2003, nr 9, s. 17 -18).

Wprawdzie może zaistnieć sytuacja, że również drugi z podmiotów (sądów – przypuszczalnie właściwy), do którego się zwrócono, może nie być właściwy w danej sprawie. Nie jest to bynajmniej hipotetyczne zagrożenie. Ustalenie na przykład przez sąd powszechny braku swojej właściwości nie przesądza jeszcze,

że w sprawie właściwy jest sąd administracyjny. Prawo do sądu – jak należy wnosić

z wypowiedzi przedstawicieli doktryny i judykatury - nie ma charakteru absolutnego. W sprawie, w której doszłoby do odrzucenia pozwu, droga sądowa może być w ogóle niedopuszczalna. (...) Trudno przy tym zakładać, iż badając kwestię drogi sądowej, sąd powszechny będzie wkraczał w sferę ocen zastrzeżonych dla sądu administracyjnego. Uzna on tym samym, że droga ta jest niedopuszczalna

w zakresie jego właściwości, co w razie wniesienia skargi automatycznie zrodzi obowiązek rozpoznania sprawy przez drugi z sądów (vide: Z. Kmieciak, Spory

o właściwość a prawo jednostki do sądu, "Glosa" 2003, nr 9, s. 4 i n.).

Jak wynika z uzasadnienia postanowienia z dnia [...] lutego 2010r. Sądu Rejonowego w B. sygn. akt [...], przedmiotowa sprawa jest sprawą cywilną, jednakże jego zdaniem właściwym trybem do jej rozpatrzenia będzie tryb administracyjny. Powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07 (Lex Nr 319935), wydanej na tle żądania zapłaty odsetek od uposażenia żołnierza, sąd orzekł, iż w niniejszej sprawie, co do roszczenia wypłaty zaległego uposażenia oraz odsetek właściwa jest droga postępowania administracyjnego, zgodnie z którą w pierwszej kolejności powinna być wydana decyzja administracyjna. Podstawę do wydawania decyzji w tego typu sprawach, podczas gdy brak w ustawie wyraźnego umocowania sądy powszechne wywiodły z art. 104 kpa.

Tutejszy sąd administracyjny w pełni zgadza się ze stanowiskiem,

iż przedmiotowa sprawa jest sprawą cywilną. Niemniej jednak nie można zgodzić się

z twierdzeniem, iż kwestia dochodzonego przez skarżącego zwrotu należności potrąconej przez Wojewódzki Sztab Wojskowy z uposażenia skarżącego za okres pozostawania poza służbą, winna być ona rozpoznana w trybie administracyjnym.

Z odrzucenia pozwu przez sąd powszechny nie sposób wywieść koncepcji tzw. "właściwości wynikowej", wynikającej z zanegowania swojej właściwości w sprawie przez sąd orzekający jako pierwszy (por. Z. Kmieciak, tamże s. 5). Odrzucenie pozwu przez sąd powszechny – zdaniem tutejszego sądu – nie stoi na przeszkodzie wypowiedzeniu się w przedmiocie określenia trybu postępowania, czy właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania niniejszej sprawy i wydania stosownego orzeczenia.

W przypadku negatywnych sporów kompetencyjnych pierwszeństwo mają sądy powszechne jako gwarantujące szerszą ochronę obywatelom. Świadczy o tym treść art. 45 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdemu przysługuje prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Zastosowanie przez ustrojodawcę określenia "właściwy" dowodzi, że czynienie użytku z prawa do sądu ma następować nie przed jakimkolwiek sądem, lecz tylko właściwym ze względu na przedmiot sprawy (rozpatrywaną materię) (vide: Z. Kmieciak, tamże, s. 7).

Wracając na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż organ I instancji rozpatrujący wniosek skarżącego w zakresie zwrotu potrąconej należności nie miał podstawy prawnej do wydania decyzji, którą to decyzję utrzymał w mocy organ odwoławczy. Tym samym nie możliwe było na tym etapie wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczeń odsetkowych od tej należności.

Organy administracji publicznej działają w indywidualnych sprawach

w różnych formach. Tymi formami są najczęściej wydawanie aktów administracyjnych (decyzji, postanowień), składanie oświadczeń woli, dokonywanie czynności materialno-technicznych. Aby jednak wydać decyzję (art. 104 kpa), najpierw należy ustalić czy organ administracyjny upoważniony jest do zastosowania takiej formy działania. Decyzyjne rozstrzygnięcie konkretnej sprawy indywidualnej zawsze wymaga istnienia przepisu prawa, który wyraźnie stwarza podstawy do tego, żeby ingerować w prawa i obowiązki adresata decyzji w tej właśnie formie (wyrok WSA w Lublinie z 08.11.2007 r., III SA/Lu 274/07).

Wywodzi się powszechnie z regulacji art. 1 pkt 1 kpa, iż organ administracji załatwia sprawę administracyjną w formie decyzji administracyjnej, w przypadku gdy przepis prawa wyraźnie taką możliwość przewiduje. W związku z tym, upoważnienie do wydania orzeczenia powinno mieć charakter wyraźny.

Decyzja administracyjna tylko wówczas może być wydana, gdy konkretny przepis prawa umocowuje organ administracji do działania w tej formie. Podstawą prawną decyzji, stanowiącej indywidualny akt zewnętrzny, może być tylko przepis prawa powszechnie obowiązującego; nie można natomiast takiej formy działania oprzeć na przepisie aktów wewnętrznych lub dorozumiewać takiej formy działania

z innych zdarzeń (vide: wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006 r., I OSK 191/05, LEX nr 297209).

Wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne (vide: wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2001 r., II SA 1726/00, niepubl.). Wydanie decyzji w sytuacji, gdy żaden przepis prawa nie przewiduje załatwienia sprawy w ten sposób powoduje, że owa decyzja jest dotknięta wadą nieważności, bowiem została wydana bez podstawy prawnej. Rodzi to skutek nieważności, przewidziany w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna obarczone są wadą nieważności, o której mowa wyżej. Stwarza to konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

W ocenie sądu, w rozpoznawanej sprawie organ nie miał podstawy prawnej do rozstrzygania w formie decyzji administracyjnej o odmowie zwrotu potrąconej należności. Żaden przepis prawa administracyjnego nie upoważnia, bowiem organu do wydawania decyzji w sprawie dotyczącej kwestii pomniejszenia świadczenia żołnierza zawodowego o inną należność wypłaconą żołnierzowi w przeszłości, tym bardziej, gdy "pomniejszenie" jest następstwem zastosowania cywilistycznej instytucji "potrącenia" z uposażenia świadczenia uznanego za nienależne. W szczególności nie daje takiego prawa art. 8 ust. 1 czy też 104 ustawy pragmatycznej, ani też

art. 104 § 1 kpa, na które powołał się organ I instancji w niniejszej sprawie. Organ błędnie interpretuje art. 8 ustawy pragmatycznej, przyjmując, iż przepis ten wskazuje na administracyjny tryb postępowania we wszelkich sprawach uregulowanych w ustawie. Tryb ten przewidziany jest, bowiem tylko w przypadkach w których istnieje szczególny przepis ustawy wskazujący na obowiązek wydania decyzji administracyjnej, zaś przepis art. 103 ustawy dotyczący potrąceń nie zawiera takiego upoważnienia.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy pragmatycznej: od decyzji wydanych przez właściwe organy w sprawach określonych w ustawie żołnierz zawodowy może wnieść odwołanie do organu wyższego stopnia, na zasadach określonych

w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

i, z zastrzeżeniem ust. 2, skargę do właściwego sądu administracyjnego, na zasadach określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ustęp 2 art. 8 stanowi, że skarga do właściwego sądu administracyjnego nie może być wniesiona na decyzje w sprawach:

1) wyznaczenia, przeniesienia i zwolnienia ze stanowiska służbowego oraz przeniesienia do rezerwy kadrowej lub do dyspozycji;

2) mianowania na stopień wojskowy;

3) przeniesienia do innego korpusu osobowego lub do innej grupy osobowej;

4) delegowania do wykonywania zadań służbowych poza jednostką wojskową.

Wystąpienia w sprawach wynikających ze stosunku służbowego, z wyjątkiem spraw wymienionych w ust. 1 oraz przypadków określonych w ustawie, żołnierz zawodowy może wnosić tylko drogą służbową (ust. 3 ww. przepisu) .

Przepis art. 104 ww. ustawy stanowi o właściwości organów do załatwiania spraw określonych w ustawie. Z powyższych przepisów nie wynika jednak, aby jakikolwiek organ uprawniony był do wydania decyzji dotyczącej zwrotu potrąconych należności, których strona dochodzi na skutek uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli o wyrażeniu zgody na potrącenie.

Negatywne stanowisko organu w kwestii zwrotu potrąconej należności strona może podważać wyłącznie przed sądem powszechnym. W rozpoznawanej sprawie brak jest przepisu prawa administracyjnego przewidującego wydawanie decyzji

w sprawie zwrotu (odmowy zwrotu) nienależnie pobranego świadczenia. Regulacja prawna dotycząca uposażenia żołnierzy nie zawiera przepisów umożliwiających dochodzenie zwrotu przedmiotowego świadczenia na drodze administracyjnoprawnej. Pozostaje więc wyłącznie dochodzenie jej przed sądem powszechnym. Domniemanie takie w opisanej sytuacji statuuje przepis art. 177 Konstytucji RP stanowiący, że sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (vide: wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r. I OSK 162/05 LEX nr 194412).

Zdaniem Sądu, brak jest podstaw prawnych do rozstrzygnięcia tej kwestii na drodze postępowania administracyjnego. Przepis art. 6 kpa wyraźnie stanowi, że organy administracji działają na podstawie przepisów prawa. Tymczasem przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, podobnie jak przepisy uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych nie zawierają przepisu, który dawałby podstawę do orzekania zarówno o zwrocie

jak i potrąceniu określonych w sprawie należności, w formie decyzji administracyjnej.

W świetle powyższego należy przyjąć, że nie jest dopuszczalna droga postępowania administracyjnego w sprawie dochodzenia zwrotu przedmiotowych świadczeń, natomiast sprawy takie podlegają rozpoznaniu przez sąd powszechny (art. 177 Konstytucji RP i art. 2 § 1 kpc) – vide: wyrok WSA w Gdańsku z 04.06.2008r., III SA/Gd 89/08.

Reasumując, w sprawie brak jest podstaw prawnych do wydania decyzji

o odmowie zwrotu potrąconych skarżącemu należności. W konsekwencji skoro organ nie miał podstawy prawnej do rozstrzygania o odmowie zwrotu potrąconej należności, to tym samym o odsetkach o tej należności. Możliwość domagania się odsetek powstanie bowiem wówczas, gdy przesądzona zostanie przez sąd powszechny kwestia zwrotu potrąconej należności.

Z tego powodu jedynym możliwym rozstrzygnięciem sądu administracyjnego było stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, albowiem sąd bada legalność wydawanych przez organy administracji aktów prawnych pod względem zgodności z prawem materialnym jak i procesowym. Brak podstawy prawnej do wydania danego aktu stanowi kwalifikowane naruszenie prawa materialnego, albowiem jak podniesiono powyżej do wydania decyzji istnieć musi wyraźne umocowanie w ustawie. W przedmiotowej sprawie, takiej podstawy nie można wywodzić z domniemania rozstrzygania indywidualnych spraw w drodze decyzji administracyjnych, o jakim mowa w art. 104 kpa. Z konstytucyjnej zasady działania organów władzy publicznej "na podstawie i w granicach prawa" (art. 7 Konstytucji RP) i z zasady ogólnej ustanowionej w art. 6 kpa (zasada praworządności) wynika, że nie można domniemywać stosowania władczej i jednostronnej formy działania, jaką jest decyzja administracyjna, tylko z okoliczności sprawy lub z samego przepisu art. 104 kpa, lecz podstawę do jej wydania trzeba wyprowadzić z powszechnie obowiązujących przepisów prawa materialnego (vide: J. Borkowski [w]: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2006, s. 465).

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Komendanta Wojskowej Komisji Uzupełnień w B. z dnia [...] kwietnia 2010r. nr [...] (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego).

Konsekwencją stwierdzenia nieważności tych decyzji było stwierdzenie, że decyzje te nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz skarżącego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 w zw. z art. 210 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wliczając w to koszty reprezentacji skarżącego przez pełnomocnika (§ 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z § 6 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.).