Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 548/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.28 ust.3, art 24 ust.4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 145 §1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 września 2017 r. sprawy ze skargi N. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2017 r. nr [...], 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego N. K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 30 sierpnia 2016r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (zwanego dalej "Zakładem") wniosek [..] (zwanego dalej "Wnioskodawca", "Skarżący") o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie za okres od lipca 2006 r. do grudnia 2006 r. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanego oraz z "daleko posuniętej ostrożności", o umorzenie, z tych samych względów, należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2001 r. do grudnia 2006 r.

Pismem z dnia 26 września 2016 r. Zakład poinformował wnioskodawcę o wszczęciu z dniem 30 sierpnia 2016 r. postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek należnych w związku z prowadzoną przez Wnioskodawcę działalnością gospodarczą.

W związku z prowadzonym postępowaniem odwoławczym od decyzji Zakładu z dnia 29 sierpnia 2016 r. stwierdzającej zadłużenie Wnioskodawcy z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy w łącznej wysokości [...] zł za okres od kwietnia 2001 r. do grudnia 2012 r., zakład zawiesił postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 listopada 2016 r. oddalił odwołanie Wnioskodawcy, w związku z tym, postanowieniem z dnia 23 stycznia 2017 r. Zakład podjął postępowanie w sprawie.

Decyzją z dnia 1 marca 2017 r. nr [...] Zakład odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności finansowanych przez niego jako płatnika składek na: ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP, za okres od grudnia 2002 r. do sierpnia 2003 r., od października 2003 r. do listopada 2003 r., za styczeń 2004 r. , od listopada 2004 r. do września 2005 r. i od listopada 2005 r. do grudnia 2006 r., wraz z odsetkami za zwłokę, w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakład nakreślił ramy prawne sprawy i stwierdził, że obciążające Wnioskodawcę zobowiązania z tytułu składek były dochodzone w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...]. Postępowanie to zostało umorzone postanowieniem z dnia 17.02.2009 r. z uwagi na stwierdzoną bezskuteczność egzekucji. Zakład zwrócił uwagę, że fakt ten wskazywałby na spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), z którą przepisy prawa wiążą możliwość umorzenia długu. Dodał jednak dalej, że niewypłacalność Wnioskodawcy została stwierdzona przez organ egzekucyjny ponad 8 lat temu, a decyzja Zakładu w sprawie ewentualnej rezygnacji z dochodzenia należności z tytułu składek powinna być podjęta w oparciu o bieżące ustalenia w tym zakresie. Stwierdził wobec tego, że "Taki stan sprawy powoduje, że obecnie Zakład nie znajduje uzasadnienia do umorzenia Pana zadłużenia z powodu całkowitej nieściągalności".

Zakład wyjaśnił dalej, że z przedłożonych do sprawy dokumentów oraz ustaleń własnych Zakładu wynikało, że działalność gospodarcza wnioskodawcy została z dniem 01.11.2011 r. wykreślona z ewidencji. Od stycznia 2007r. nie jest on zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z żadnego tytułu, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która również nie jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje 13 - letni syn. Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez żonę Wnioskodawcy z gospodarstwa rolnego oraz działalności gospodarczej w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Zakład wskazał na oszacowane koszty utrzymania rodziny, ciążące na żonie Wnioskodawcy zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...] zł, spłacane w kwotach po ok. [...] zł miesięcznie. Zwrócił uwagę na swoje ustalenia co do tego, że Wnioskodawca jest właścicielem samochodu ciężarowego marki [...], rok produkcji [...], a jego żona jest właścicielem nieruchomości gruntowej położonej w [...] o powierzchni [...] ha oraz współwłaścicielem czterech nieruchomości gruntowych w [...].

W ocenie Zakładu, przedłożone dokumenty i dowody oraz dokonane na ich podstawie ustalenia wskazują, że obecna sytuacja finansowa i zdrowotna rodziny Wnioskodawcy "może być trudna". Jednakże umorzenie długu z tytułu składek w obecnym stanie faktycznym byłoby nieuzasadnione. W ocenie Zakładu, Wnioskodawca nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Mimo udokumentowanych problemów zdrowotnych nie wykazał bowiem, że zostały wydane stosowne orzeczenia lekarskie, potwierdzające, iż wobec Wnioskodawcy, czy jego żony, został stwierdzony stopień niepełnosprawności, bądź niezdolności do pracy, który wykluczałby możliwość zarobkowania. Wnioskodawca nie udokumentował konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Fakt regulowania zobowiązań kredytowych oznacza, zdaniem Zakładu, że poza niezbędnymi do życia wydatkami, Wnioskodawca i jego żona dysponują środkami finansowymi, które przeznaczają na poczet innych zobowiązań. Zakład zwrócił nadto uwagę, że Wnioskodawca jest w wieku aktywności zawodowej i nie ma podstaw do przyjęcia, że obecnie trudna (według oświadczenia) sytuacja finansowa ma charakter trwały. W ocenie Zakładu, sytuacja ta może ulec poprawie po podjęciu przez wnioskodawcę zarobkowania, co umożliwi spłatę choćby części długu w okresie nieprzedawnionym.

Odnosząc się do podnoszonej we wniosku kwestii przedawnienia części zobowiązań, Zakład przedstawił treść przepisów regulujących instytucję przedawnienia zobowiązań z tytułu składek, stwierdził, że należności z tytułu składek stanowiące przedmiot decyzji nie uległy przedawnieniu i są wymagalne.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należnych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych Wnioskodawca, reprezentowany przez pełnomocnika zwrócił uwagę na swój wiek (60 lat) i stan zdrowia - cierpi na szereg problemów zdrowotnych, co, jak wskazał, udokumentowano stosownymi dokumentami. Podano, że Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, a ze swoją małżonką ma od 1997 r. ustaloną rozdzielność majątkową; ze względu na stan majątkowy nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Wnioskodawca zwrócił uwagę, że pismem z dnia 19 grudnia 2016 r. przedstawił dokumenty świadczące o istnieniu długotrwałej niezdolności do pracy z uwagi na jego obecny stan zdrowia.

Decyzją z dnia 18 kwietnia 2017 r. nr [...] Zakład utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 1 marca 2017 r. nr [...].

W ocenie Zakładu w sprawie nie zachodziły przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; ani nie wystąpiły przesłanki przewidziane w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Po zapoznaniu się ze zgromadzonymi w sprawie dokumentami Zakład stwierdził, że prawidłowo oceniono rozpoznając wniosek o umorzenie, iż nie zaistniały w sprawie okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności. Powołując się na art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład stwierdził ponownie, że analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów wskazuje na umorzenie wobec wnioskodawcy w dniu 17 lutego 2009 r. postępowania egzekucyjnego z uwagi na stwierdzenie bezskuteczności egzekucji. Zwracając uwagę, że niewypłacalność ta została stwierdzona przez organ egzekucyjny ponad 8 lat temu, a decyzja Zakładu w sprawie ewentualnej rezygnacji z dochodzenia należności z tytułu składek powinna być podjęta w oparciu o bieżące ustalenia właściwego organu egzekucyjnego w tym zakresie, Zakład stwierdził, że obecnie brak jest podstaw do umorzenia przedmiotowego zadłużenia z tytułu składek ze względu na całkowitą nieściągalność.

Stwierdził następnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Zakład właściwie ocenił i słusznie przyjął, że nieuzasadnione byłoby pozytywne rozpatrzenie wniosku i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne wnioskodawcy, mimo braku całkowitej nieściągalności, w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych na zasadach określonych rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Organ zwrócił uwagę, że z przedłożonych do sprawy dokumentów oraz ustaleń Zakładu wynikało, że Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz małoletnim synem. Wskazał, że majątek nieruchomy stanowi własność żony. Odnosząc się do oświadczenia wnioskodawcy o tym, że trzyosobowa rodzina utrzymuje się z dochodów jego żony uzyskanych z gospodarstwa rolnego i działalności gospodarczej w wysokości około [...] zł miesięcznie, stwierdził, że "kwota ta nie przekracza co prawda wysokości minimum socjalnego określonego dla 3 osobowego gospodarstwa pracowniczego, które w grudniu 2016r. wynosiło [...] zł", ale dodał przy tym, że "struktura minimum socjalnego uwzględnia niezbędne wydatki na żywność, eksploatację i wyposażenie mieszkania, edukację, ochronę zdrowia, higienę osobistą, kulturę i rekreację, transport, łączność oraz inne. Natomiast dochód na deklarowanym poziomie przekracza minimum egzystencji, które w 2016r. wynosiło odpowiednio [...] zł. Minimum egzystencji jest jedną z obiektywnych miar ubóstwa. Struktura minimum egzystencji uwzględnia niezbędne wydatki, które nie mogą być odłożone w czasie - na wyżywienie, mieszkanie, leki, higienę, odzież i obuwie, natomiast minimum socjalne w koszyku potrzeb uwzględnia dodatkowo wydatki na kulturę, oświatę, rekreację i transport."

Dalej, odnosząc się do ustaleń co do tego, że Wnioskodawca nie był od stycznia 2007r. zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z żadnego tytułu, Zakład stwierdził, że sytuacja taka może wskazywać z jednej strony, że nie wykazuje on aktywności zawodowej, z drugiej zaś, że dochody jego żony w wystarczającym stopniu zaspakajają potrzeby rodziny lub wnioskodawca uzyskuje dochody z nieudokumentowanych źródeł. Zakład pokreślił, że Wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej (61 lat) i według oświadczenia nie zarobkuje od ok. 8 lat, przy czym nie wykazał przeciwskazań zdrowotnych ograniczających lub uniemożliwiających zarobkowanie. Wobec Wnioskodawcy oraz jego małżonki nie została orzeczona przez uprawnionego lekarza niepełnosprawność lub niezdolność do pracy. Zakład stwierdził, że niezdolności do pracy nie potwierdziła przedłożona dokumentacja lekarska, tj: kserokopie okresowych zwolnień lekarskich wnioskodawcy w miesiącach X-XI.2016r., dokument pod nazwą "karta leczenia" w Prywatnym Ośrodku [...]

w [...] wskazujący na odbycie 17 wizyt w latach 2006-2016r. związanych ze stresogennymi sytuacjami życiowymi, zaświadczenia lekarza chorób dziecięcych [...] - lekarza Zespołu Opieki Zdrowotnej w [...] - Podstawowej Opieki Zdrowotnej dotyczącego leczenia się wnioskodawcy, jego żony i syna.

W ocenie Zakładu, przedłożone w sprawie dokumenty nie przesądzają, że wnioskodawca nie jest w stanie uregulować choćby części należności w okresie nieprzedawnionym, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną ponieważ pociągnęłoby to dla niego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Organ stwierdził, że z akt sprawy wynika, że sytuacja Wnioskodawcy od wielu lat jest niezmienna, tj. nie posiada on udokumentowanych źródeł dochodów; rodzina Wnioskodawcy zaspokaja swoje potrzeby, zaciąga i spłaca zobowiązania kredytowe. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że Wnioskodawca wykazał i udokumentował, że spłata należności wobec ZUS pociągnęłaby dla niego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem [...] reprezentowany przez pełnomocnika wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego jej rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie umorzenia składek przez organ pomimo ziszczenia się przesłanek ustawowych i oparcie decyzji uznaniowej na dowolnych kryteriach;

2) art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że poprzez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte w powołanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych i tym samym uznanie decyzji organu za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, w szczególności z trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego i jego żony wynika, iż w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności.

W ocenie Skarżącego, zarówno stan faktyczny, jak również zgromadzone w aktach sprawy dowody z dokumentów, wbrew dowolnemu stanowisku organu, w sposób oczywisty wskazują, że Skarżący nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zwrócił uwagę, że okoliczność tę potwierdził sam organ uznając w uzasadnieniu jednej ze swych decyzji, iż sytuacja Skarżącego w rzeczywistości może być trudna. Skarżący zwrócił uwagę na posiadaną przez organ wiedzę o zakończeniu działalności gospodarczej Skarżącego oraz o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dniu 17 lutego 2009 r. z uwagi na stwierdzenie bezskuteczności egzekucji. W ocenie Skarżącego, przedłożył on w sprawie wszelkie dowody z dokumentów pozwalające również na stwierdzenie, iż jego sytuacja majątkowa nie uległa poprawie od tego czasu, a także, iż na chwilę obecną nie posiada on żadnego majątku pozwalającego na skuteczną egzekucję istniejącego zadłużenia.

Dalej, Skarżący uznał za całkowicie nielogiczną i pozbawioną cech racjonalności argumentację organu co do faktu posiadania przez niego możliwości spłaty należności z uwagi na fakt, iż jest w wieku aktywności zawodowej (możliwość podjęcia pracy zarobkowej).

Dodatkowo Skarżący wskazał w uzasadnieniu skargi, że organ wydając zaskarżoną decyzję, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, posiadał wiedzę, iż jest on obecnie po operacji żył w związku z zakrzepicą jednej nogi i od stycznia br. przebywa na zwolnieniu lekarskim, pobierając zasiłek chorobowy z KRUS w kwocie [...] zł. Zdaniem Skarżącego, Zakład posiada również wiedzę, że mieszka on wraz z małżonką i 14 letnim wraz synem w popegeerowskiej wsi oddalonej od [...] 40 km. Organ jest w posiadaniu dokumentów świadczących również o tym, że żona Skarżącego od kilku lat cierpi na choroby reumatyczne - rwa kulszowa, zerwane więzadła w kolanie, oczekuje na operację i zmaga się ze stanem swojego zdrowia i przewlekłymi chorobami od kilku lat, gdzie schorzenia te rokrocznie wykluczają ją z życia na okres ok. 4-5 miesięcy (vide: zaświadczenie z KRUS). Syn skarżącego jest pod opieką prywatnego gabinetu hematologicznego w Gdańsku, ma problemy zdrowotne.

Podkreślił, że źródło utrzymania rodziny Skarżącego tj. gospodarstwa rolnego o pow. 11 ha stanowiącego własność małżonki Skarżącego powoduje, iż Skarżący wraz z rodziną nie są w stanie zapewnić sobie nawet należytej opieki medycznej. Kredyt zaciągnięty przez żonę Skarżącego, pokrył koszty leczenia, zapłatę opłat, w tym zaległych rat kredytu. Skarżący zwrócił uwagę na ciążące na skarżącym i jego żonie obowiązki rodzicielskie związane z koniecznością zapewnienia ich synowi warunków do nauki, opiekę zdrowotną, odzież, obuwie, pomoce dydaktyczne, wyżywienie, ciepło i oświetlenie oraz w niedalekiej przyszłości możliwość dalszego kształcenia już poza miejscem zamieszkania ( liceum [...]).

W ocenie Skarżącego, jakakolwiek próba spłaty zadłużenia z tytułu składek sprowadzi na jego rodzinę brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych reprezentowany przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] działającego w sprawie przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do treści z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718z e zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związany zarzutami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W ocenie sądu zaskarżona decyzja narusza prawo procesowe w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy odmiennej oceny organu i strony istnienia przesłanek do umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek.

Zdaniem Zakładu wnioskodawca nie wykazał zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 1 i art. 28 ust. 3a 1 u.s.u.s. Natomiast w ocenie skarżącego w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia jego należności z tytułu niepłaconych składek.

Materialnoprawną podstawę orzekania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek stanowi przepis art. 28 u.s.u.s. Stosownie do ust. 1 tego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Z ust. 2 wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zatem co do zasady podstawą umorzenia składek jest ustalenie ich całkowitej nieściągalności. O tym kiedy zachodzi całkowita nieściągalność stanowi ust. 3 tego przepisu, stosownie, do którego całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wśród przesłanek skutkujących wystąpieniem całkowitej nieściągalności ustawodawca przewidział stwierdzenie w postępowaniu egzekucyjnym braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Stwierdzenie takie następuje w postanowieniu o umorzeniu egzekucji wobec braku środków w majątku dłużnika. W rozpoznawanej sprawie organ wskazał, że wobec wnioskodawcy nastąpiło w dniu 17 lutego 2009 r. umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na stwierdzenie bezskuteczności egzekucji. Jednocześnie jednak organ zwrócił uwagę, że niewypłacalność ta została stwierdzona przez organ egzekucyjny ponad 8 lat temu, a decyzja Zakładu w sprawie ewentualnej rezygnacji z dochodzenia należności z tytułu składek powinna być podjęta w oparciu o bieżące ustalenia właściwego organu egzekucyjnego w tym zakresie. W konsekwencji Zakład stwierdził, że obecnie brak jest podstaw do umorzenia przedmiotowego zadłużenia z tytułu składek ze względu na całkowitą nieściągalność. W istocie zatem podstawą uznania przez organ, że w chwili rozpatrywania wniosku o umorzenie składek nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności był upływ czasu jaki nastąpił od dnia umorzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny. W ocenie sądu jednak sam w sobie upływ czasu nie jest wystarczający do uznania, że w chwili rozpoznawania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek nie wystąpiła całkowita nieściągalność. Bowiem w sytuacji, gdy wprawdzie upływ czasu nastąpił, a sytuacja majątkowa dłużnika się nie zmieniła stan całkowitej nieściągalności będzie trwał nadal. W ocenie sądu w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na bezskuteczność egzekucji, dla przyjęcia braku całkowitej nieściągalności koniecznym jest wykazanie, że sytuacja majątkowa egzekwowanego dłużnika zmieniła się w taki sposób, że obecnie w postępowaniu egzekucyjnym zostanie uzyskana kwota przewyższająca wydatki egzekucyjne. W rozpoznawanej sprawie organ ustaleń w tym przedmiocie nie poczynił, co więcej pomimo tego, że jest wierzycielem nie doprowadził do ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego wykazując organowi egzekucyjnemu, że został ujawniony majątek lub źródła dochodu przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. W konsekwencji uznać zatem należy, że organ przedwcześnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, czym naruszył przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Uznając, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie została spełniona organ możliwość umorzenia należności rozpatrywał z punktu widzenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Analizując czy w rozpatrywanej sprawie wystąpił uzasadniony przypadek organ dokonał analizy przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów, w tym oświadczenia o stanie majątkowym, jednak dokumenty te nie były dołączone do akt administracyjnych, które zostały przekazane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] wraz ze skargą. Ponadto w uzasadnieniach obu decyzji organu wskazano, że strona jest właścicielem samochodu ciężarowego (rok prod. 1992), a małżonka strony jest właścicielem nieruchomości, jednak organ na te okoliczności nie przedstawił żadnego dowodu, nie podał także z jakiego źródła informacje te posiada, co więcej w dokumentach przesłanych na wezwanie sądu także brak dokumentów źródłowych odnoszących się do tych ustaleń. Wobec braku zupełności akt administracyjnych uznać należy, że strona nie miała żadnej możliwości zapoznania się z kompletnym materiałem dowodowym, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia w sprawie.

Ponadto zauważyć należy, że odmawiając umorzenia składek organ wskazał, że mimo udokumentowanych problemów zdrowotnych wnioskodawca nie wykazał, że zostały wydane stosowne orzeczenia lekarskie, potwierdzające, iż wobec niego, czy jego żony, został stwierdzony stopień niepełnosprawności, bądź niezdolności do pracy, który wykluczałby możliwość zarobkowania. Organ uznał także, że wnioskodawca nie udokumentował konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Wskazać jednak należy, że organ nie zobowiązywał wnioskodawcy do przedłożenia dokumentów, z których braku przedłożenia wysnuł negatywne konsekwencje dla strony. Nie można zatem uznać, że postępowanie organu zostało przeprowadzone z zachowaniem zasady prawdy materialnej o jakiej mowa w art. 81 k.p.a.

W końcu wskazać należy, że obowiązkiem Zakładu rozpoznającego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek (w tym odsetek) jest w pierwszej kolejności dokładne ustalenie kwoty nieopłaconych składek wraz z odsetkami, organ powinien zbadać, czy część należności nie uległa przedawnieniu oraz wyjaśnić tę kwestię w uzasadnieniu decyzji. Tylko bowiem prawidłowe określenie kwoty zaległych należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez zobowiązanego, a co za tym idzie rozpoznanie wniosku o umorzenie składek bez naruszenia prawa. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Odnosząc się do podniesionej przez stronę kwestii przedawnienia organ wskazał jedynie na okresy przedawnienia obowiązujące do 31 grudnia 2011 r. (10 lat) oraz od 1 stycznia 2012 r. (5 lat), wskazał także na regulacje przejściowe oraz podał, że: "Należności z tytułu składek stanowiące przedmiot niniejszej decyzji, na datę jej wydania nie uległy przedawnieniu." W ocenie sądu wskazania powyższe w realiach rozpoznawanej sprawy uznać należy za dalece niewystarczające. W rozpoznawanej sprawie bowiem Zakład odmówił umorzenia należności finansowych z tytułu składek za okresy rozpoczynające się w grudniu 2002 roku, zatem zastosowanie znajdzie regulacja z art. 24 ust. 4 u.s.u.s obowiązująca od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r., stosownie do której należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności

z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Następnie od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie.

Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (zob. uchwały SN: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, Lex nr 396253, oraz z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08, Lex nr 396249; ponadto zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08, Lex nr 552737).

Przepis art. 24 ust. 5b, z dniem 1 lipca 2004 r. uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264). Na podstawie tej samej nowelizacji po ust. 5d

do art. 24 dodano także ust. 5e.

W oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f, zaś ust. 6 otrzymał nowe brzmienie.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia

1 stycznia 2012 r. (Jest to regulacja przywołana przez organ). Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców(Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak

o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sąd Apelacyjny w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że podlegająca kontroli sądu decyzja Zakładu dotyczy odmowy umorzenia należności

z tytułu składek (w tym odsetek ) za okres od grudnia 2002 r.

W ocenie sądu w uzasadnieniu decyzji, Zakład zamieścił niewystarczającą informację o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Organ poprzestał jedynie na wskazaniu, że postępowanie egzekucyjne wobec jego bezskuteczności zostało umorzone 17 lutego 2009 r., z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika, by wspomniana egzekucja prowadzona wobec skarżącego dotyczyła okresu, w którym powstały należności z tytułu składek objęte wnioskiem o ich umorzenie. Organ nie wyjaśnił też, od kiedy prowadzone było postępowanie egzekucyjne, co jest istotne przy ustaleniu ewentualnego zawieszenia biegu terminu przedawnienia przedmiotowych należności wobec Zakładu.

Powyższe uniemożliwia dokonanie pełnej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji

w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydawania aktu administracyjnego nie uległa przedawnieniu.

Wskazać należy, że na podstawie decyzji zobowiązany powinien mieć możliwość uzyskania wiedzy na temat podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia

(art. 107 § 3 k.p.a.). Prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien mieć odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. W rozpoznawanym przypadku, na podstawie treści zaskarżonej decyzji oraz znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, nie istnieje możliwość ustalenia okoliczności dotyczących ewentualnego braku przedawnienia części należności z tytułu składek (w tym odsetek).

Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności

z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności których umorzenia domaga się zobowiązany nie uległy przedawnieniu (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 236/13, lex nr 1485525).

W tym stanie rzeczy Zakład mając na względzie powyższe rozważania i uwagi sądu, ponownie rozpoznając sprawę, dokona niezbędnych ustaleń faktycznych

i wyjaśni, czy:

- została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności,

- nie doszło do przedawnienia części składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Następnie Zakład oceni aktualną sytuację materialną i zdrowotną wnioskodawcy wskazując na dowody, na jakich się oparł oraz nie przekraczając granic uznania administracyjnego rozstrzygnie wniosek skarżącego przy uwzględnieniu obowiązujących przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd, Administracyjny w [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.