Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1615/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 14b par. 3, art. 14c par. 1, art. 14h, art. 121 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 4, art. 90
journal: Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
article: art. 69 ust. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 211 poz 1384
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, Sędzia WSA del. Bartosz Wojciechowski (sprawozdawca), , Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 3 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. M. B. O. S. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 3040/12 w sprawie ze skargi D. M. B. O. S. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 16 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I FSK 1615/13

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 maja 2013 r. (sygn. akt III SA/Wa 3040/12) oddalił skargę D. M. B. O. S. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 16 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy, Sąd pierwszej instancji podał, że D. M. B. O. S. S.A. z siedzibą w W. (dalej jako: "Strona" lub "Skarżąca") w dniu 25 kwietnia 2012 r. złożył wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług (dalej jako: "VAT") w zakresie ustalenia podstawy opodatkowania dokonywanego obrotu.

W przedmiotowym wniosku strona, opisując stan faktyczny oraz zdarzenie przyszłe wskazała, że wykonuje działalność maklerską w zakresie określonym w art. 69 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384; dalej jako: "ustawa o obrocie instrumentami finansowymi"). Od dnia 1 stycznia 2011 r. w ramach prowadzonej działalności Strona zawiera transakcje kupna i sprzedaży papierów wartościowych (akcji), które są notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych S.A. w W..

Skarżąca podkreśliła, iż zawiera ww. transakcje występując na rynku regulowanym jako inwestor, tzn. dokonuje transakcji nabycia lub sprzedaży papierów wartościowych we własnym imieniu i na własny rachunek. Opisywane transakcje, wykonywane przez Stronę jako inwestora, są realizowane przez nią w celu osiągnięcia zysku, rozumianego jako dodatnia różnica pomiędzy wartością sprzedaży danych papierów wartościowych a ceną ich zakupu, zrealizowaną na danej transakcji sprzedaży.

Strona ponadto wyjaśniła, że w niektórych przypadkach na podstawie umowy wiążącej ją z podmiotem notowanym na giełdzie, realizuje transakcje kupna i sprzedaży papierów wartościowych działając jako animator. Dokonywanie transakcji w ramach funkcji animatora emitenta charakteryzuje się tym, że Stronę wiąże umowa z emitentem danego papieru wartościowego, zgodnie z którą Skarżąca jest zazwyczaj zobowiązana do wystawiania na własny rachunek odpowiedniego wolumenu zleceń kupna i sprzedaży papierów wartościowych. W związku z wystawianiem przez Stronę zleceń we własnym imieniu i na własnych rachunek, zysk zrealizowany z tytułu transakcji zawieranych w ramach pełnienia funkcji animatora emitenta stanowi dochód Skarżącej. Ponadto pełnienie funkcji animatora wiąże się z otrzymywaniem przez Stronę określonego w umowie wynagrodzenia od emitenta, które jest jej należne niezależnie od zysku zrealizowanego na transakcjach.

Skarżąca wskazała, że opisane transakcje będą realizowane przez nią również w przyszłości.

W związku z powyższym skarżąca zadała pytanie czy w odniesieniu do transakcji kupna i sprzedaży akcji notowanych na rynku regulowanym, podstawą opodatkowania VAT (obrotem w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.; dalej: "ustawa o VAT"), a jednocześnie wartością którą należy uwzględnić przy obliczaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ustawy o VAT, jest łączny wynik na transakcjach zrealizowanych w danym okresie rozliczeniowym?

Stanowisko skarżącej opierało się na założeniu, że w odniesieniu do transakcji dokonywanych na akcjach notowanych na rynku regulowanym, za wynagrodzenie (obrót w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o VAT) należy uznać wynik uzyskany na transakcjach dokonanych w danym okresie rozliczeniowym, czyli różnica pomiędzy ceną sprzedaży papierów wartościowych a ceną ich zakupu.

Skarżąca wskazała, że ustalając zysk za dany okres rozliczeniowy powinna obliczyć łączny wynik wszystkich transakcji dotyczących akcji, dokonanych w danym okresie.

Swoje stanowisko oparła przede wszystkim na orzeczeniach TSUE w sprawach C-172/96 (First National Bank o Chicago) oraz C-38/93 (Glawe), a także na wyrokach sądów administracyjnych i interpretacjach indywidualnych wydanych przez organy podatkowe.

W ocenie strony zgodnie z wyrokiem TSUE w sprawie C-172/96, jej wynagrodzenie powinno być ustalane jako wynik obliczony na podstawie wyników wszystkich transakcji sprzedaży akcji dokonanych w danym okresie rozliczeniowym. Zatem przy obliczaniu wynagrodzenia (zysku) za dany okres rozliczeniowy powinna uwzględniać zarówno sprzedaż akcji z zyskiem, jak również transakcje sprzedaży akcji, które wiązały się ze stratą. Odnosząc się do wyroku TSUE z dnia 5 maja 1994 r. C-38/93 (Glawe), skarżąca podkreśliła, iż potwierdził on zasadność określania podstawy opodatkowania z uwzględnieniem nie tylko transakcji zakończonych zyskiem, ale także tych, które zostały zakończone stratą.

Ponadto strona, wskazując na wyrok WSA w Warszawie z 21 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1471/08, podniosła, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest jednolity pogląd, zgodnie z którym podstawę opodatkowania z tytułu transakcji zawieranych na papierach wartościowych stanowi dodatni wynik osiągnięty w danym okresie rozliczeniowym.

W dalszej części wniosku Skarżąca podkreśliła, że przedstawione stanowisko TSUE oraz krajowych sądów administracyjnych znajduje odzwierciedlenie w interpretacjach indywidualnych wydanych dotychczas przez organy podatkowe.

Minister Finansów w interpretacji indywidualnej z dnia 16 lipca 2012 r. uznał stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe. W uzasadnieniu podniósł, że w przypadku transakcji dotyczących kupna i sprzedaży akcji, realizowanych przez Stronę, jej wynagrodzeniem jest zysk osiągnięty na danej transakcji. Zdaniem organu tak wyliczone wynagrodzenie, pomniejszone o kwotę podatku należnego stanowi obrót i winno zostać wykazane w podstawie opodatkowania. Organ stwierdził, iż do prawidłowego wyliczenia wynagrodzenia pod uwagę należy brać - wbrew stanowisku Skarżącej - tylko te transakcje, na których osiągnięto zysk - otrzymano wynagrodzenie. Ponadto podkreślił, że kwota tak wyliczonego wynagrodzenia w danym okresie rozliczeniowym powinna być liczona dla każdej transakcji oddzielnie, zaś dla celów rozliczenia podatku od towarów i usług w każdym okresie rozliczeniowym Strona powinna wykazać sumę kwot otrzymanego wynagrodzenia.

W ocenie organu nieprawidłowe jest zatem, co sugeruje Strona, ustalanie wynagrodzenia (obrotu) jako łączny wynik wszystkich transakcji dokonanych w danym okresie.

W związku z powyższym organ stwierdził, że przyjmując metodę liczenia obrotu proponowaną przez Stronę, nie wykazałaby ona w danym okresie rozliczeniowym żadnego obrotu, gdyż łączny wynik uzyskany na dokonanych transakcjach może być stratą dla Skarżącej, gdy tymczasem z części zawartych transakcji Strona w rzeczywistości osiągnęła zysk (obrót). Zdaniem organu proponowana przez Skarżącą metoda liczenia obrotu jest niewłaściwa i może powodować zniekształcenia rzeczywistej kwoty obrotu osiągniętego w danym okresie rozliczeniowym.

W dalszej części organ stwierdził, że skoro w myśl art. 29 ust. 1 ustawy o VAT, obrotem jest kwota należna z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku, to w przypadku transakcji kupna - sprzedaży akcji notowanych na rynku regulowanym, podstawę opodatkowania podatkiem od towarów i usług (obrót) stanowić będzie kwota należna (zysk) z tytułu zrealizowania danej transakcji, pomniejszona o kwotę należnego podatku. Tym samym w analizowanym przypadku, w ujęciu miesięcznym podstawą opodatkowania z tytułu realizowanych przez Stronę transakcji kupna i sprzedaży akcji notowanych na rynku regulowanym jest suma kwot należnych z pojedynczych transakcji zrealizowanych w danym miesiącu pomniejszonych o kwotę należnego podatku.

W ocenie organu w przypadku, gdy dla danych wydatków nie jest możliwe wyodrębnienie kwot podatku naliczonego związanych z czynnościami dającymi prawo do odliczenia, przy ustalaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ustawy o VAT, Skarżąca powinna uwzględniać sumę kwot należnych (zysków) z poszczególnych transakcji zrealizowanych w danym miesiącu, pomniejszonych o kwotę należnego podatku. Tym samym obrót roczny wyliczony dla współczynnika proporcji VAT powinien być ustalany jako suma miesięcznych zysków z tytułu zrealizowanych transakcji pomniejszonych o kwotę należnego podatku.

Skarżąca po skorzystaniu z prawa wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa pismem z dnia 28 września 2012 r. wniosła, za pośrednictwem Ministra Finansów, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wydanej interpretacji zarzuciła naruszenie:

1) art. 29 ustawy o VAT poprzez uznanie, że w przypadku transakcji kupna i sprzedaży akcji notowanych na rynku regulowanym, podstawę opodatkowania będzie stanowić jedynie "dodatni obrót", czyli suma zysków z pojedynczych transakcji;

2) art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: "O.p.") poprzez nieuwzględnienie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sądów administracyjnych oraz interpretacji podatkowych wydawanych w podobnych stanach faktycznych.

W związku z powyższym Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości oraz orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Strona podniosła, iż w jej rozumieniu wynagrodzenie to wynik uzyskany na transakcjach dokonanych w danym okresie rozliczeniowym, czyli różnica pomiędzy ceną sprzedaży papierów wartościowych a ceną ich zakupu.

Jej zdaniem wskazanie przez organ, że podstawą opodatkowania jest jedynie "dodatni obrót", czyli suma zysków z pojedynczych transakcji kupna i sprzedaży akcji notowanych na rynku regulowanym oznacza, że podstawa opodatkowania deklarowana przez nią nie może uwzględniać wyniku na transakcjach, które zakończyły się dla niej stratą. W ocenie skarżącej takie stanowisko organu nie jest zgodne z art. 29 ustawy o VAT.

Strona, biorąc pod uwagę specyfikę transakcji dotyczących akcji notowanych na rynku regulowanym, uznała, że jej wynagrodzeniem jest łączny wynik realizowany na wszystkich transakcjach. Jej zdaniem, podstawą opodatkowania tych transakcji, uwzględnianą dla celów rozliczenia VAT, powinien być wynik na transakcjach, czyli różnica między ceną sprzedaży papierów wartościowych a ceną ich zakupu, osiągniętą przez nią w danym okresie rozliczeniowym.

W ocenie skarżącej nieuwzględnienie strat prze nią ponoszonych na działalności związanej z obrotem papierami wartościowymi powodowałoby istotne zniekształcenie podstawy opodatkowania VAT. Wartość ta byłaby bowiem znacznie wyższa niż wynagrodzenie (zysk) uzyskany przez nią z tytułu obrotu papierami wartościowymi w danym okresie. Skarżąca podniosła, że wskazana przez organ metoda obliczania podstawy opodatkowania, polegająca na nieuwzględnieniu strat osiąganych na niektórych transakcjach, jest więc niezgodna z zasadą neutralności, jako że prowadzi do zawyżenia wartości obrotu zwolnionego z VAT.

Skarżąca ponadto zwróciła uwagę, że metoda zaproponowana przez organ jest niemożliwa do realizacji w praktyce. Z uwagi na fakt, że strona oblicza cenę nabycia sprzedawanych papierów wartościowych metodą średniej ważonej, może się zdarzyć, że ustalony przez nią jednostkowy koszt nabycia papieru wartościowego jest inny niż jakakolwiek jednostkowa cena, po której dany papier wartościowy był nabywany.

W związku z powyższym, zdaniem skarżącej zastosowanie metody polegającej na obliczaniu zysku realizowanego przez nią odrębnie dla każdej transakcji i na tej podstawie ustalanie podstawy opodatkowania nie jest uzasadnione.

Strona podkreśliła także, że organ nie odniósł się w całości do argumentacji prawnej zaprezentowanej przez nią, a w szczególności nie przedstawił swojego stanowiska w odniesieniu do argumentów zaprezentowanych w wyrokach TSUE w sprawach C-172/98 oraz C-38/93 oraz wyroku WSA w Warszawie o sygn. akt III SA/Wa 1471/08 a także do żadnej z przywołanych interpretacji indywidualnych wydanych przez organy podatkowe.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie jest zasadna.

W ocenie sądu interpretacja indywidualna będąca przedmiotem rozpatrywanej skargi spełnia kryteria wskazane w przepisach Ordynacji podatkowej. Nie może stanowić zarzutu fakt, iż organ w inny sposób niż uczynił to Skarżący zinterpretował przepisy materialnego prawa podatkowego kierując się przede wszystkim ich wykładnią literalną.

Sąd, odnosząc się do przedstawionej przez strony argumentacji, zważył, iż w odróżnieniu od usług pośrednictwa w obrocie walutami będących przedmiotem wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE, dla których zarówno prawo krajowe jak i wspólnotowe nie reguluje w sposób szczególny podstawy opodatkowania i dla których przedmiotowy wyrok ma w takiej sytuacji istotne znaczenie, dla usług maklerskich ustawodawca określił w art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT odrębną podstawę opodatkowania dokonywanego obrotu. Przepis ten, stanowiący lex specialis w odniesieniu do podstawowej definicji obrotu, wynikającej z treści art. 29 ust. 1 ww. ustawy, stanowi, iż podstawę opodatkowania czynności maklerskich (w analizowanym przypadku w zakresie obrotu akcjami) stanowi kwota prowizji lub innych form wynagrodzenia za wykonane usługi.

Zdaniem Sądu, jest to zatem odrębna podstawa prawna opodatkowania dokonywanych m.in. przez domy maklerskie w obrocie giełdowym transakcji, w związku z czym uzyskane wynagrodzenie, tj. kwoty jakie Skarżąca otrzymuje z tego tytułu, nie można traktować jako ogólnego wyniku zawieranych przez nią transakcji w danym okresie czasu, gdyż w dokonywanym obrocie papierami wartościowymi ( w tym przypadku akcjami) są naliczane opłaty lub prowizje w odniesieniu do konkretnych kontraktów.

W świetle powyższych okoliczności nie podzielono stanowiska Skarżącej, iż nie jest możliwe ustalenie indywidualnego wyniku dla każdej transakcji, tym bardziej, że nie zostało to w przekonujący sposób przez Stronę dowiedzione.

Zdaniem Sądu, prawidłowa, a zatem zgodna z art. 14c §§ 1 i 2 O.p. była dokonana przez organ interpretacyjny ocena stanowiska Skarżącej w niniejszej sprawie, a także nie stwierdzono naruszenia art. 121 § 1 tej ustawy w zakresie, w jakim przedstawiła to Skarżąca, wskazując na nieuwzględnienie w wydanej interpretacji powołanych we wniosku orzeczeń.

Podkreślono, iż powołane orzecznictwo zasadniczo dotyczy innych stanów faktycznych i odnosi się do czynności nienależących stricte to działalności maklerskiej, określonej w art. 69 ust. 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Także w zakresie dotyczącym tej działalności stanowisko orzecznictwa nie przesądza o kwestii sposobu obliczania podstawy opodatkowania transakcji giełdowych w obrocie akcjami, tj. czy ma go stanowić ogólny wynik finansowy danego okresu rozliczeniowego, czy też mają się na niego składać wyniki finansowe poszczególnych transakcji (kontraktów) realizowanych w takim okresie.

Ponadto w ocenie Sądu nie można w tym przypadku potwierdzić, iż ukształtowała się jednolita linia orzecznicza, o czym w szczególności świadczy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2012 r. (sygn. akt I FSK 278/12), w którym zakwestionowano możliwość dokonywania rozliczeń usług finansowych w sposób zbiorczy dla danego okresu rozliczeniowego.

Przytaczając tezy powyższego wyroku podkreślono, żr dla celów opodatkowania tego typu czynności podatkiem od towarów i usług, należy dokonywać pod tym względem oceny poszczególnych transakcji (kontraktów), gdyż brak jest podstaw prawnych w tym przypadku do odmiennego określania podstawy opodatkowania, niż to ma miejsce dla innych rodzajów transakcji.

Na wyrok Sądu I instancji skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik skarżącej spółki.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj,:

• naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054; dalej: ustawa o VAT) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie,

• naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy o VAT poprzez jego niewłaściwe zastosowanie

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

• art. 146 § 1 pkt 1 PPSA oraz art. 151 PPSA poprzez nieuwzględnienie naruszenia przez Organ przepisów postępowania prowadzonego w związku z wnioskiem Spółki o wydanie interpretacji indywidualnej, tj. art. 14c § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749; dalej: Ordynacja podatkowa), polegającego na niedokonaniu oceny stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego w zakresie, w jakim został on przedstawiony przez Spółkę, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

• art. 146 § 1 pkt 1 PPSA oraz art. 151 PPSA poprzez niestwierdzenie naruszenia przez Organ przepisów postępowania prowadzonego w związku z wnioskiem Spółki o wydanie interpretacji indywidualnej, tj. art. 14c § l Ordynacji podatkowej oraz art. 121 § 1 w zw. z art. 14h Ordynacji podatkowej, polegającego na nie odniesieniu się przez Organ do powołanego przez Spółkę orzecznictwa sądowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o:

• uchylenie zaskarżonego wyroku w całości,

• przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie,

• orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że dokonując subsumpcji stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego przedstawionego we Wniosku pod hipotezę art. 30 ust.1l pkt 4 ustawy o VAT, WSA w sposób niewłaściwy zastosował ten przepis, gdyż jego hipoteza odnosi się do transakcji pośrednictwa finansowego, a nie transakcji będących przedmiotem zaskarżonej interpretacji.

Podniesiono również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, stwierdzając, że w sytuacji Spółki podstawa opodatkowania określana jest zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT, uznał jednocześnie, że nie znajdzie zastosowania zasada ogólna, wyrażona w art. 29 ust. 1 ustawy o VAT. Tymczasem, zdaniem strony, art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT odnosi się do czynności w zakresie pośrednictwa, umów komisu, umowy agencyjnej, itp. Przepis ten nie ma zastosowania w przypadku transakcji opisanych przez Spółkę w stanie faktycznym, a podstawa opodatkowania transakcji opisanych w stanie faktycznym powinna być określona na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o VAT.

Wobec powyższego stwierdzono , że niepodciągnięcie pod właściwie ustalony stan faktyczny normy prawnej zawartej w art. 29 ust. 1 ustawy o VAT stanowi naruszenie art. 29 ust 1 ustawy o VAT przepisu przez jego niewłaściwe zastosowanie (polegające na jego niezastosowaniu).

Strona podkreślając obowiązek dokonania prowspólnotowej wykładni art. 29 ust. 1 ustawy o VAT stwierdziła, że działalność DM BOŚ w zakresie o obrotu papierami wartościowymi stanowi na gruncie podatku VAT świadczenie usług za wynagrodzeniem, wykonywane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, bez względu na wynik danej transakcji (zysk lub strata) zrealizowanej przez Spółkę. W związku z tym, dla prawidłowego określenia konsekwencji na gruncie VAT, konieczne jest właściwe ustalenie podstawy opodatkowania tych transakcji.

Zdaniem spółki przyjęcie, że podstawa opodatkowania powinna obejmować wyłącznie sumę zysków, skutkowałoby uznaniem, że część transakcji realizowanych przez DM BOŚ w ramach prowadzonej działalności gospodarczej podlegającej VAT pozostawałaby bez wpływu na wysokość podstawy opodatkowania. Tymczasem takie podejście nie jest, jej zdaniem, zasadne ponieważ każda czynność wykonywana przez Spółkę stanowi świadczenie usług i jest wykonywana w celach zarobkowych.

Zdaniem Spółki, przy dokonywaniu wykładni art. 73 Dyrektywy VAT na gruncie przedmiotowej sprawy należy uwzględnić tezy wynikające z wyroku TSUE w sprawie C-172/96 (First National Bank of Chicago).

Jedyną różnicą pomiędzy stanem faktycznym niniejszej sprawy, a stanem faktycznym sprawy C-172/96 jest przedmiot transakcji, W sprawie C-172/69 była to waluta, a w niniejszej sprawie akcje. Spółka chciałaby jednak zwrócić uwagę, że nie jest to różnica istotna, biorąc pod uwagę charakterystykę tych transakcji oraz cel w jakim są zawierane.

Oceniając argumentację organu wyrażoną w zaskarżonej interpretacji podniesiono, że tylko przyjęcie poglądu, zgodnie z którym wynagrodzeniem DM BOŚ jest łączny wynik na transakcjach dokonanych w danym okresie rozliczeniowym, pozwala na ustalenie wynagrodzenia w stosunku do wszystkich poszczególnych transakcji w sposób prawidłowy, tj. nie naruszający zasady neutralności. Ustalenie wynagrodzenia w stosunku do wszystkich transakcji jest koniecznym warunkiem uznania ich za podlegające opodatkowaniu VAT.

Podniesiono nadto, że w rozpatrywanej sprawie Organ naruszył art. 14c § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż w wydanej interpretacji nie dokonał oceny stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego w zakresie, w jakim został on przedstawiony przez Spółkę we Wniosku. W wydanej interpretacji Organ uznał, że Spółka ma możliwość ustalenia faktycznego obrotu (zysku) uzyskanego z każdej pojedynczej transakcji. Zdaniem strony twierdzenie to nie jest poparte stanem faktycznym i zdarzeniem przyszłym przedstawionym we Wniosku, ani nie odnosi się do oceny prawnej przedstawionej przez Spółkę. Wręcz przeciwnie, w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa Spółka wskazała, że nie jest w stanie ustalić faktycznego obrotu (zysku) uzyskanego z każdej pojedynczej transakcji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wydający interpretacje podniósł argumentację wyrażoną w zaskarżonej interpretacji podzielając jednocześnie tezy wskazane w wyroku Sądu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpatrywanej sprawie autor skargi kasacyjnej zarzuca zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego w rezultacie kwestionowały dokonaną przez sąd I instancji subsumpcję stanu faktycznego opisanego we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego i stanowiły zarzut, że organ interpretujący nie był uprawniony, dokonując oceny prawnej stanowiska spółki, do wychodzenia poza problem przedstawiony we wniosku.

W nawiązaniu do rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, że przedmiotem orzekania jest indywidualna interpretacja przepisów prawa podatkowego. W tym kontekście po pierwsze, należy pamiętać, że zgodnie z art. 14b § 3 Ordynacji podatkowej składający wniosek o interpretację jest zobowiązany między innymi do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. W rezultacie podany we wniosku stan faktyczny stanowi jedyną podstawę faktyczną wydanej interpretacji i tym samym wyznacza granice, w jakich interpretacja będzie mogła wywołać określone w ustawie skutki prawne (A. Kabat [w:] S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, wydanie 7, Lexis Nexis, Warszawa 2011, s. 113–114). Skutkiem tego, ani organ wydający interpretację, ani sąd administracyjny ją kontrolujący, nie mogą przyjmować własnych ustaleń faktycznych, odmiennych od okoliczności przedstawionych przez wnioskodawcę (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2011 roku, II FPS 6/10).

Z tej perspektywy należy zatem ocenić zarzut skarżącej spółki naruszenia art. 14c § 1 Ordynacji podatkowej. Autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia wskazanego przepisu w tym, że wbrew temu, co wskazała spółka, sąd I instancji uznał, że spółka ma możliwość ustalenia faktycznego obrotu (zysku) uzyskanego z każdej pojedynczej transakcji. Skarżąca podniosła, że w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa wskazała, iż nie jest w stanie ustalić faktycznego obrotu (zysku) uzyskanego z każdej pojedynczej transakcji. Po pierwsze, należy zauważyć, że takie dookreślenie zawarte dopiero w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa nie może stanowić uzupełnienia czy też skorygowania stanu faktycznego zawartego we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego. Po drugie, stanowisko skarżącej w tym zakresie jest niespójne. Brak koherencji wynika z treści samego pytania oraz stanowiska skarżącej stanowiącego odpowiedź na to pytanie. Skarżąca pyta bowiem, czy w odniesieniu do transakcji kupna i sprzedaży akcji notowanych na rynku regulowanym, podstawą opodatkowania VAT (obrotem w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.; dalej: "ustawa o VAT"), a jednocześnie wartością którą należy uwzględnić przy obliczaniu proporcji, o której mowa w art. 90 ustawy o VAT, jest łączny wynik na transakcjach zrealizowanych w danym okresie rozliczeniowym? A contrario można wyprowadzić zatem wniosek, że przynajmniej hipotetycznie czy probabilistycznie możliwe jest wyodrębnienie poszczególnych transakcji.

W dalszej kolejności należy się odnieść do zarzutu naruszenia art. 14c § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 121 § 1 w zw. z art. 14h Ordynacji podatkowej, polegającego na nie odniesieniu się przez organ do powołanego przez Spółkę orzecznictwa sądowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Warto przypomnieć, że istotą zasady zaufania obywateli do organów państwa jest to, że postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, a organy te zobowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego, które pozostają w związku z przedmiotem rozstrzyganej sprawy. Co do zasady, poglądy prezentowane w orzeczeniach sądowych w polskim systemie prawnym (za wyjątkiem uchwał NSA) stanowią jedynie wskazówkę interpretacyjną, a nie mają charakteru prawnie wiążącego. Z kolei orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma w systemie źródeł prawa Unii Europejskiej wyjątkowe doniosłe znaczenie. Pełni ono wieloraką rolę: ujednolica wykładnię i stosowanie prawa unijnego (poprzez opisane powyżej instytucje pytań prawnych i orzeczeń prejudycjalnych); zapobiega kształtowaniu się krajowych "odłamów" prawa europejskiego pod wpływem lokalnej praktyki i doktryny (wspomniana wykladnia prounijna); wypełnia luki w prawie unijnym, kierując się – oprócz argumentów systemowo-kontekstualnych, argumentami celowościowymi i aksjologicznymi, czyli zasadą wykładni zgodnej oraz "duchem Traktatu"; werbalizuje zasady ogólne prawa UE. Ponadto wyroki TSUE mają charakter precedensów, które kształtują unijne standardy interpretacyjne i rozstrzygają wątpliwości poprzez dokonywanie legalnej wykładni (zgodnie z omówionym wcześniej art. 267 TFUE). W tym kontekście muszą być one uwzględniane w toku podejmowania określonej decyzji, o ile mają znaczenie do rozstrzygnięcia sprawy.

Innymi słowy, jeżeli organ podatkowy (w rozpoznawanej sprawie organ interpretacyjny) nie podziela wykładni konkretnego przepisu przedstawionego w danym orzeczeniu, to powinien szczegółowo odnieść się do wyrażonych tam poglądów i wyjaśnić, dlaczego je odrzuca. W rozstrzyganej sprawie nie mamy jednak do czynienia z taką sytuacją. Minister Finansów dokonał własnej oceny prawnej stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego opisanego we wniosku o wydanie interpretacji, nie negując poglądów zawartych w wyrokach powołanych przez wnioskodawcę w uzasadnieniu do jego stanowiska. Organ uznał, że pogląd wyrażony w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 14 lipca 1998 r. w sprawie C-172/96 First National Bank of Chicago nie znajduje zastosowania w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy. W konsekwencji nie można uznać, że brak pogłębionej analizy w tym zakresie, choć niewątpliwie stanowi mankament, to miał on istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Co najistotniejsze, organ interpretacyjny stwierdził, że - inaczej niż w przypadku stanu faktycznego sprawy C-172/96 - między uczestnikami obrotu papierami wartościowymi zawierane są indywidualne kontrakty, dla których możliwe jest ustalenie wyniku finansowego dla każdej transakcji.

Taka konstatacja jest kluczowa z punktu widzenia oceny zarzutów o charakterze materialnoprawnym przytoczonych w skardze kasacyjnej. Na odrębność pomiędzy zacytowanym wyrokiem TSUE a stanem faktycznym zakreślonym w przedmiotowym wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego wskazał również sąd I instancji. WSA zauważył, że "w odróżnieniu od usług pośrednictwa w obrocie walutami będących przedmiotem wspomnianego wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE, dla których zarówno prawo krajowe jak i wspólnotowe nie reguluje w sposób szczególny podstawy opodatkowania i dla których przedmiotowy wyrok ma w takiej sytuacji istotne znaczenie, dla usług maklerskich ustawodawca określił w art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT odrębną podstawę opodatkowania dokonywanego obrotu. Przepis ten, stanowiący lex specialis w odniesieniu do podstawowej definicji obrotu, wynikającej z treści art. 29 ust. 1 ww. ustawy, stanowi, iż podstawę opodatkowania czynności maklerskich (w analizowanym przypadku w zakresie obrotu akcjami) stanowi kwota prowizji lub innych form wynagrodzenia za wykonane usługi."

Prowadzi to dalej do stwierdzenia, że istnieje odrębna podstawa prawna opodatkowania poszczególnych transakcji dokonywanych przez domy maklerskie, a w konsekwencji uzyskane z tego tytułu wynagrodzenie nie może stanowić ogólnego wyniku wynikającego z podsumowania wszystkich transakcji zawieranych w danym okresie czasu, albowiem obrót papierami wartościowymi jest zindywidualizowany i możliwe jest określenie opłaty lub prowizji w odniesieniu do jednostkowych kontraktów. Konkluzja taka zarówno w świetle analizy powołanych przepisów, jak również orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest w pełni usprawiedliwiona.

W tym aspekcie na aprobatę zasługuje pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2012 roku (sygn. akt I FSK 278/12). W wyroku tym NSA wskazuje, że punktem wyjścia powinna być ogólna reguła, że przedmiotem opodatkowania są konkretne czynności, przede wszystkim odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług, a więc konkretne czynności dokonywane z określonym kontrahentem. Z treści art. 29 ust. 1 ustawy o VAT wynika, że podstawą opodatkowania jest obrót, który stanowi kwota należna z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku. Kwota należna obejmuje zaś całość świadczenia należnego od nabywcy. Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku wskazał dalej, że takie uregulowanie zawiera prawidłową implementację art. 73 Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.UE.L.06.347.1), który stanowi, że w odniesieniu do dostaw towarów i świadczenia usług innych niż te, o których mowa w art. 74-77, podstawą opodatkowania obejmuje wszystko, co stanowi zapłatę otrzymaną lub którą dostawca lub usługodawca otrzyma w zamian za dostawę towarów lub świadczenie usług, od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z subwencjami związanymi bezpośrednio z ceną takiej dostawy lub świadczenia. Mówiąc inaczej, omawiane unormowanie w sposób jednoznaczny wskazuje na konkretną czynność, a nie zbiór czynności (transakcji) w określonym okresie czasu i w tym kontekście przemawia za uznaniem, że wyrok sądu I instancji odpowiada prawu.

Zaznaczyć jeszcze raz należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę akceptuje stanowisko wyrażone przez organ interpretujący i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zgodnie z którym stan faktyczny tej sprawy odbiega od stanu rzeczy, który legł u podstaw rozstrzygnięcia TSUE w sprawie C-172/96. Podobnie należy stwierdzić brak relewantności pomiędzy faktami istotnymi dla potrzeb rozstrzygnięcia, a które mogłyby przemawiać za analogicznością rozstrzyganych stanów faktycznych pomiędzy przedmiotową sprawą a stanem rzeczy rozpatrywanej w wyroku NSA z 21 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 1846/08). W tej ostatniej sprawie NSA powołał się na wyrok TSUE w sprawie z dnia 14 lipca 1998 r. w sprawie C-172/96 pomiędzy Commissioners of Customs & Excise a First National Bank of Chicago.

W ocenie TSUE "waluty przekazywane danej stronie transakcji przez drugą, o ile są przedmiotem dostawy, nie mogą być traktowane jako odpłatność za usługę wymiany jednych walut na inne, a w konsekwencji jako wynagrodzenie za taką usługę. Ustalenie wynagrodzenia sprowadza się zatem do tego, co bank otrzymuje z tytułu transakcji wymiany walut, to znaczy, co jest wynagrodzeniem za transakcje wymiany walut, które może on pobrać. Trybunał podkreślił, iż w tym zakresie, spread stanowiący różnicę pomiędzy ceną kupna a ceną sprzedaży jest jedynym odpowiednikiem ceny, jaką bank uzyskałby, gdyby miał zawrzeć w tej samej chwili i na takich samych warunkach dwie odpowiadające sobie transakcje kupna i sprzedaży tych samych kwot w tych samych walutach. Są to jednakże tylko czysto teoretycznie rozważania, ponieważ bank wykonuje dużą liczbę transakcji dotyczących różnych kwot i walut, których kursy ciągle fluktuują. Dealer nie jest w stanie w normalnych okolicznościach przewidzieć, zawierając daną transakcję, w jakim momencie i po jakim kursie będzie on następnie mógł zawrzeć jedną lub kilka transakcji pozwalających mu wyeliminować lub ustalić na określoną kwotę ryzyko kursu walutowego, na jakie się wystawił, zawierając pierwszą transakcję". Różnica sprowadza się zatem – jak już zostało wcześniej podkreślone - przede wszystkim do możliwości rozdzielenia poszczególnych transakcji w odniesieniu transakcji obrotu walutami a papierami wartościowymi, to jest w kontekście potencjalności ich zindywidualizowania. Bez wątpienia charakter tych transakcji jest odmienny i nie można między nimi stawiać znaku równości, tak jak czyni to wnioskodawca.

Oceny tej nie zmienia analiza innych, przytoczonych w skardze kasacyjnej wyroków Trybunału Sprawiedliwości. I tak w wyrokach z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C-77/01; z 21 października 2004 r. w sprawie C-8/03 Trybunał wskazał, jakie transakcje stanowią same z siebie działalności gospodarczej w rozumieniu dyrektywy i że nabywanie oraz sprzedaż papierów wartościowych stanowią taką działalność, ponieważ żadna ze stron nie kwestionowała tego poglądu. Podobnie zaprezentowany w stanowisku Ministra Finansów i sądu I instancji pogląd nie stoi w sprzeczności z twierdzeniem Trybunału (wyrok z 5 maja 1994 r. w sprawie C-38/93, z dnia 24 października 1996 w sprawie C-317/94 czy z 29 maja 2001 w sprawie C-86/99), że podstawa opodatkowania dostawy towarów lub świadczenia usług jest wartością subiektywną, tzn. równą wynagrodzeniu, które faktycznie zostało lub zostanie otrzymane przez podatnika.

Prowadzi to zatem do uznania, że Minister Finansów prezentuje prawidłowe stanowisko, twierdząc, że podstawą opodatkowania w przypadku transakcji kupna i sprzedaży akcji notowanych na rynku regulowanym jest suma dodatnich wyników z tytułu poszczególnych kontraktów zawieranych z poszczególnymi kontrahentami, to jest kwota prowizji lub innej postaci wynagrodzenia za wykonanie usługi, pomniejszona o kwotę podatku stosownie do treści art. 29 ust.1 w związku z art. 30 ust.1 pkt 4 ustawy o VAT.

Kierując się zatem wspomnianymi wyżej względami, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona w sprawie skarga kasacyjna pozbawiona jest uzasadnionych podstaw, w związku z czym, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.