Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 169/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 5 ust. 1, ust. 2 i ust. 5,
journal: Dz.U. 2021 poz 1255
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c,
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 31 marca 2022 r., nr DSE2-K1047-D14208-20D/22 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi sądowoadministracyjnej wniesionej przez W. M. jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z 31 marca 2022 r., nr DSE2-K1047-D14208-20D/22, odmawiająca potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w trybie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 1255, zwanej dalej ustawą).

Wydanie tej decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne i sądowe o następującym przebiegu:

Wnioskiem z 7 lutego 2019 r., W. M. (dalej również jako "skarżący") zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, na podstawie ww. ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Jako tytuł do uzyskania wymienionych statusów wskazał: 1) nieuzasadnione zwolnienia z pracy z powodu odmowy wstąpienia w szeregi PZPR; 2) wielokrotną eksmisję całej rodziny z domu przydzielonego za tzw. "mienie zabużańskie" oraz 3) szykany z powodu przynależności jego ojca do Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej. We wniosku skarżący podał, że już w szkole średniej za odmowę wstąpienia do Związku Młodzieży Socjalistycznej zmuszony został do zmiany szkoły na wieczorową dla pracujących. Z kolei, za odmowę wstąpienia do PZPR był zwalniany z pracy lub zmuszany do zmiany miejsca pracy oraz miejsca zamieszkania. Dodał, że w stanie wojennym był kurierem ulotek w miejscowościach G., W., L., B., L.1. Ponadto, dwukrotnie został aresztowany w Z. i G.

Do pisma z 25 marca 2019 r., stanowiącego uzupełnienie wniosku, skarżący dołączył m.in. decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z 25 marca 2019 r., nr [...], stwierdzającą, że nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Pismem z 15 kwietnia 2019 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do Prezesa IPN o przekazanie informacji, na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy, o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących działalności lub doznanych represjach przez skarżącego oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów. Udzielając odpowiedzi, Prezes IPN w piśmie z 25 kwietnia 2019 r., poinformował, że w wyniku szczegółowej kwerendy dotyczącej skarżącego, przeprowadzonej w zasobach archiwalnych IPN, nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi z art. 2 i art. 3 ustawy.

Pismami z 15 kwietnia 2019 r. i 7 maja 2019 r. organ pierwszej instancji zwrócił się do skarżącego o uzupełnienie materiału dowodowego dotyczącego jego działalności opozycyjnej w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r. poprzez nadesłanie dowodów, tj. dokumentów, zaświadczeń instytucji archiwalnych, urzędów, organizacji, oświadczeń i zeznań świadków, publikacji naukowych, które umożliwiają potwierdzenie konkretnych ram czasowych i zakresu działalności opozycyjnej.

Ustosunkowując się do wezwania organu, skarżący wraz z pismem z 27 maja 2019 r. złożył do akt sprawy dokumenty:

1) dotyczące zatrudnienia w S. w G. (w okresie od [...] 1988 r. do [...] 1992 r.);

2) związane z postępowaniem w zakresie odtworzenia dokumentów z przebiegu pracy zawodowej w Z. w O. w okresie od [...] 1984 r. do [...] 1988 r.;

3) dotyczące postępowania przed sądem powszechnym w przedmiocie zapłaty wynagrodzenia za pracę;

4) świadectwo pracy z [...] 1992 r., z treści którego wynika, że rozwiązanie stosunku pracy przez zakład pracy – S. w G., nastąpiło na podstawie art. 32 § 1 Kodeksu pracy;

5) dotyczące zaginięcia legitymacji ubezpieczeniowej ([...] 1986 r.);

6) dotyczące ojca skarżącego – M. M. - byłego oficera Wojska Polskiego i Armii Krajowej;

7) dotyczące przyznania skarżącemu renty inwalidzkiej z tytułu wypadku przy pracy, któremu uległ [...].

W kolejnym piśmie z 26 czerwca 2019 r. skarżący, ustosunkowując się do zgromadzonego materiału dowodowego, ponownie opisał swoją sytuację osobistą związaną z edukacją, aresztowaniem w Z., aresztowaniem w 1982 r. w G., co nastąpiło w związku z roznoszeniem ulotek. Wskazał również, że w aresztowaniu tym uczestniczył jego przyjaciel z lat szkolnych W. K. Dodał ponadto, że przesłuchujący go funkcjonariusz nazywał się Z. P. i zamieszkuje w G.

W tak ustalonym stanie faktycznym, decyzją z 2 lipca 2019 r., nr DSE2-K0998-D14208-6D/19, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ww. ustawy odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu organ podniósł, że skarżący złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Dowodził, że do wydania decyzji o potwierdzeniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych konieczne jest przedstawienie dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy oraz decyzji administracyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ww. ustawy, albo okazanie dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności.

Wnioskodawca przedstawił decyzję Prezesa IPN-u z 25 marca 2019 r., a jako tytuł do ubiegania się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej w powodów politycznych wskazał nieuzasadnione zwolnienia z pracy "przez PZPR-owską kadrę dyrektorską, z powodu odmowy wstąpienia w ich szeregi"; wielokrotne eksmisje z domu przydzielonego za tzw. "mienie zabużańskie"; szykany z powodu przynależności jego ojca do ZWZ i AK. Organ zaznaczył, iż celem ustalenia stanu faktycznego sprawy (pismo z 15 kwietnia 2019 r.) wystąpił z wnioskiem o kwerendę do IPN, uzyskując informację, że w archiwach IPN nie odnaleziono żadnych dokumentów w oparciu, o które możliwe byłoby przygotowanie danych o działalności opozycyjnej lub doznanych represjach, w okresie 1 stycznia 1956 r. - 4 czerwca 1989 r., w rozumieniu ustawy. Wypełniając obowiązek wynikający z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., organ w piśmie z 15 kwietnia 2019 r. i 7 maja 2019 r., zwrócił się do wnioskodawcy z prośbą o przesłanie szczegółowych informacji w kwestii prowadzonej działalności antykomunistycznej, doznanych represjach oraz o nadesłanie wszelkich dowodów potwierdzających spełnienie przez wnioskodawcę warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy. W odpowiedzi wnioskodawca przesłał obszerną dokumentację, w jego ocenie, mającą dowodzić skali doznanych represji.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący i składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zwrócił się o uchylenie powyższej decyzji.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z 1 października 2019 r. utrzymał w mocy decyzję własną z 2 lipca 2019 r.

W motywach rozstrzygnięcia organ ponownie wskazał, że przesłanką formalną wydania decyzji na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy jest przedstawienie dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy oraz decyzji administracyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy, albo dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Organ przyznał, że wnioskodawca dołączył do wniosku decyzję Prezesa IPN, jednakże nie przedłożył dokumentów poświadczających podnoszone we wniosku fakty i okoliczność. Organ odnotował, że ubiegając się o potwierdzenie statusów określonych w ustawie, skarżący podnosił, iż w szkole za odmowę wstąpienia do ZMS był zmuszony do zmiany szkoły, a w okresie późniejszym za odmowę wstąpienia do PZPR był zwalniany z zakładów pracy lub zmuszany do zmiany miejsca pracy nadto rodzinę skarżącego wielokrotnie eksmitowano z domu, a on sam był szykanowany z powodu przynależności swojego ojca do ZWZ i AK.

W związku z powyższym, w ramach prowadzonego postępowania organ ponownie wystąpił z wnioskiem o kwerendę archiwalną do IPN. W odpowiedzi Prezes IPN poinformował, że w wyniku szczegółowej kwerendy nie odnaleziono dokumentów dotyczących działalności opozycyjnej skarżącego. Jednocześnie, pismem z 14 kwietnia 2019 r. poinformował skarżącego o przesłankach ustawowych warunkujących przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, jednocześnie wzywając do przedłożenia dodatkowych dowodów powtórnie zwrócił się do wnioskodawcy o przedstawienie dowodów, które potwierdzałby spełnienie przesłanek zawartych w ustawie. Z kolei, 12 sierpnia 2019 r. przesłano do strony pismo informujące o możliwości skorzystania z uprawnień wynikających z art. 10 K.p.a.

Mając na uwadze całość zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ ponownie stwierdził, że brak jest dowodów potwierdzających prowadzenie przez stronę działalności opozycyjnej przez okres, co najmniej 12 miesięcy, w strukturach zorganizowanych bądź we współpracy ze zorganizowanymi strukturami. Zdaniem Szefa Urzędu, z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika również, aby wnioskodawca doznał represji określonych w art. 3 ustawy.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, domagając się ponownego zbadania i rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu skargi przedstawił przebieg postępowania i podjęte czynności oraz swoją sytuację osobistą.

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Op 440/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił zaskarżone decyzje obu instancji.

Sąd poprzednio rozpoznający sprawę uznał, że zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. i choć na skarżącym spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych, to ta zasada nie zwalnia organu od obowiązku podejmowania działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd podkreślił, że ocena spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 2 i art. 3 ustawy, jest możliwa wyłącznie po prawidłowym ustaleniu i wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Unormowania zawarte w przepisach ustawy nie oznaczają jednak, że dowody i informacje uzyskane z IPN przez stronę są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać.

Żaden przepis powołanej ustawy nie ogranicza w ten sposób postępowania dowodowego i nie zwalnia organu od przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad ujętych w art. 7, art. 77, art. 80 lub art. 86 K.p.a. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i winna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania.

Organ winien wskazać, którym dowodom przyznaje moc dowodową, a którym odmawia wiarygodności i z jakich przyczyn. Artykuł 77 K.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania zgodnej z prawem decyzji.

Nie dokonał organ również oceny okoliczności wskazanych we wniosku w kontekście przesłanek uznania za osobę represjonowaną z powodów politycznych, tj. czy zatrzymanie, przesłuchiwanie, zwalnianie z pracy i inwigilacja w miejscu pracy, wyczerpują znamiona represji w rozumieniu np. art. 3 pkt 3 lit. a) – d) ustawy. Reasumując Sąd stwierdził, że materiały znajdujące się w aktach sprawy oraz dokonana na ich podstawie ocena świadczą o braku wyczerpującego zbadania i oceny wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z wnioskiem skarżącego. W kontrolowanym postępowaniu w sposób lakoniczny oceniono wskazywane we wniosku okoliczności, jak również organ nie podjął kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego istotnego dla oceny spełnienia przesłanek potwierdzenia skarżącemu wnioskowanego statusu.

Zaznaczył Sąd, że wprawdzie to na skarżącym spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych, jednak nie zwalnia to organu od obowiązku podejmowania działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

W ocenie Sądu, temu obowiązkowi w rozpoznawanej sprawie organ uchybił. W konsekwencji, zaskarżoną decyzję należało uznać za wydaną z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 86 i art. 107 § 3 K.p.a.

W toku ponownego rozpoznawania sprawy – po zwrocie akt przez Sąd – pismem z 28 września 2020 r. organ wezwał stronę do:

- oświadczenia czy domaga się przesłuchania świadków W. K. i Z. P.,

- nadesłania w terminie 14 dni kopii posiadanych świadectw pracy oraz wypowiedzenia zatrudnienia,

- nadesłania wszelkich dokumentów bądź podanie imion i nazwisk świadków na okoliczność kolportażu ulotek,

- nadesłania dowodów na aresztowanie w Z. i G.

Skarżący zastosował się do wezwania przy piśmie z 9 października 2020 r. podając, że świadek W. K. zmarł, a wniosek o przesłuchanie świadka Z. P. podtrzymuje. Jednocześnie wskazał w jaki sposób i komu dostarczał materiały, ulotki i wydawnictwa podziemne w ramach tzw. kolportażu ulotek podziemia solidarnościowego i demokratycznego.

Organ pismem z 9 listopada 2020 r. zawiadomił stronę o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy oraz o złożenie oświadczenia czy wobec stanu epidemii SARS-COv-2 wnosi o zawieszenie postępowania.

W piśmie z 3 stycznia 2021 r. skarżący wniósł o zawieszenie postępowania przedstawiając pisma jednostek Policji z 4 listopada 2020 r. i 2 listopada 2020 r. w sprawie zatrzymania w G. i Z.

Postanowieniem z 19 stycznia 2021 r. organ zawiesił postępowanie w sprawie. Pismem z 27 maja 2021 r., 12 i 15 kwietnia 2021 r. skarżący przesłał dalsze wyjaśnienia w sprawie oraz kolportowane wydawnictwa podziemnej "Solidarności" i innych organizacji wolnościowych. Pismem z 6 grudnia 2021 r. skarżący podtrzymał poprzednie oświadczenia. Postanowieniem z 17 stycznia 2022 r. organ podjął zawieszone postępowanie.

Pismem z 17 lutego 2022 r. organ zawiadomił stronę o treści art. 10 K.p.a. Pismem z 6 marca 2022 r. skarżący opisał działanie niepodległościowe swoje oraz rodziców.

Decyzją z 31 marca 2022 r. organ odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu organ przedstawił przepisy ustawy i podniósł, że na podstawie analizy materiału dowodowego zebranego w toku postępowania organ nie ma podstaw do potwierdzenia spełnienia przez stronę przesłanek z cytowanych przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wnioskodawca nie przedstawił dowodów, które mogłyby potwierdzić prowadzenie przez niego co najmniej przez 12 miesięcy nielegalnej działalności opozycyjnej w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Należy podkreślić, że działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Pisma wnioskodawcy obfitują w liczne dygresje i detale z jego życia, dotyczące najrozmaitszych okresów życia i najrozmaitszych wydarzeń. Wnioskodawca pamięta przeszukanie bagażnika jego samochodu, w którym znaleziono deficytowe wówczas herbaty, ale nie był w stanie wskazać żadnego z żyjących członków struktury w jakiej miałby wykonywać swoją antykomunistyczną działalność. Sam opis działalności sprowadza się wyłącznie do stwierdzenia kolportażu ulotek. Wnioskodawca nie precyzuje jakie to były tytuły, od kogo, względnie skąd odbierał podziemne publikacje i gdzie, względnie komu je przekazywał. W ocenie organu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby Wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 cyt. ustawy.

W skardze na tą decyzję skarżący ponownie powtórzył zarzuty zgłoszone w poprzednich pismach procesowych i wniósł o uchylenie decyzji.

Pismem z 14 października 2020 r., ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu domagał się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji. Uzupełniając skargę, podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego. W zakresie naruszenia przepisów postępowania wskazał na:

1) art. 7, art. 77 § i art. 80 K.p.a., poprzez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i wydanie decyzji która narusza słuszny interes skarżącego;

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 pkt 3 litera c) i d) ustawy przez brak uznania skarżącego na osobę represjonowaną.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zakres kontroli sądowej wyznaczony jest natomiast przez przepis art. 134 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, wskazuje na jej wydanie z naruszeniem przepisów prawa. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

Przepisy prawa nie uległy zmianie. Zatem organ winien zastosować się do wyroku z dnia 30 czerwca 2020 r. wydanego w sprawie sygn. akt II SA/Op 440/19, czego nie uczynił. Sąd celowo powołał wcześniej wszystkie czynności organu podjęte przy ponownym rozpoznaniu sprawy aby wykazać, iż organ nie zastosował się do poprzedniego wyroku Sądu. Za poprzednim orzeczeniem wskazać należy ponownie, że materialnoprawną podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia były przepisy przywołanej ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. 2021 poz. 1255), zwanej nadal ustawą.

Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy).

Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 cyt. ustawy jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Przy czym, zgodnie z art. 4 tej ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych prawa człowieka w Polsce, i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Dodać również wypada, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy.

Status działacza opozycji antykomunistycznej może zostać przyznany wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 tej ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 cyt. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych.

Odmawiając skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych organ wskazał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony określonej powołaną ustawą.

Sąd rozpoznający sprawę nie podziela ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, uznając za zasadny zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Powyższe przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji jest bowiem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

W myśl art. 5 ust. 2 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy (pkt 1) oraz decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności (pkt 2).

Postępowanie administracyjne w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych toczy się według reguł określonych w K.p.a. Zatem, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydając decyzję w przedmiocie tego statusu obowiązany jest kierować się m.in. zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że organ związany jest przepisami bezwzględnie obowiązującymi, a wszystkie wydawane przez niego decyzje powinny znaleźć oparcie w tych przepisach.

Skarżący uzyskał decyzję Prezesa IPN z dnia 25 marca 2019 r., w której organ ten stwierdził, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym samym stwierdzić trzeba, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania wnioskowanego statusu.

Ponadto organ prowadzący postępowanie uzyskał w trybie art. 5 ust. 5 ustawy informację, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej w związku z realizacją wniosku o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy, nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność skarżącego w rozumieniu art. 2 i art. 3 ustawy.

Uwzględniając powyższe wskazać należy, że dowody i informacje uzyskane w zaświadczeniach IPN nie są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać. Żaden przepis powołanej ustawy nie ogranicza bowiem w ten sposób postępowania dowodowego, nie zwalnia też organu od przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad ujętych w art. 7, art. 77 czy art. 80 K.p.a. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i winna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania. Organ winien wskazać, którym dowodom przyznaje moc dowodową, a którym odmawia wiarygodności i z jakich przyczyn. Artykuł 77 K.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 K.p.a.).

W ocenie Sądu, postępowanie dowodowe nie było przeprowadzone w sposób wyczerpujący. Zgodzić się należy z zarzutem skargi, ponowionym przez pełnomocnika skarżącego, że przeprowadzone postępowanie administracyjne obarczone jest wadą, wynikającą z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla poprawnego, zgodnego z obowiązującym stanem prawnym, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron. Wobec tego w sytuacji, gdy strona powołuje się na dokumentację wskazującą istotne dla sprawy okoliczności, przeczące tezie przyjętej przez organ administracji, to obowiązkiem organu jest podjęcie działań mających na celu pozyskanie wskazanej dokumentacji (czy to od strony, czy podmiotów dysponujących tymi dokumentami), jak również rozważenie przesłuchania strony, albowiem zadawanie konkretnych pytań pozwoliłoby organowi uzyskać wiadomości niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Z treści pism złożonych do akt sprawy wynika, że skarżący brał udział w wystąpieniach wolnościowych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości oraz respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jak również, że w okresie od [...] 1963 r. do [...] 1979 r. pracował w 14 różnych zakładach pracy, zwalniany z powodów politycznych, dwukrotnie był zatrzymany/aresztowany. Skarżący podał świadków z imienia i nazwiska, których należało przesłuchać. Jeden z nich niestety zmarł. Tymczasem organ nie przesłuchał wskazanych przez skarżącego świadków (za przesłuchanie nie można traktować rozmowy telefonicznej urzędnika jak k. 234 z Z. P.), nie ustosunkował się do podnoszonego przez skarżącego zarzutu dotyczącego przyczyn i okoliczności zwalnia go z różnych miejsc zatrudnienia, rozważając wyłącznie wykazanie przesłanek pozwalających na przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Te ostatnie okoliczności możliwe są do ustalenia nie tylko w oparciu o dowody z dokumentów, ale też albo przede wszystkim w oparciu o przesłuchanie strony w trybie art. 86 K.p.a., na co wskazywał już Sąd w poprzednim wyroku z 30 czerwca 2020 r. a do czego organ się nie zastosował.

Ocena spełnienia przesłanek, o którym mowa w art. 2 i art. 3 ustawy, jest możliwa wyłącznie po prawidłowym ustaleniu i wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Wymaga to m.in. przeprowadzenia przez organ dowodów wskazanych przez stronę. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na istotne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji.

Należy przy tym podkreślić kluczowe znaczenie zebrania w toku postępowania całego materiału dowodowego. Obowiązek w tym zakresie spoczywa na organie, o czym stanowi art. 77 K.p.a. Jak wyżej wykazano, w realiach rozpoznawanej sprawy organ nie wykonał prawidłowo powyższych obowiązków, gdyż nie przeprowadził dowodu z przesłuchania świadków.

Wprawdzie to na skarżącym spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych, lecz nie zwalnia to organu od obowiązku podejmowania działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W ocenie Sądu, temu obowiązkowi w rozpoznawanej sprawie organ uchybił. W konsekwencji, zaskarżoną decyzję należało uznać za wydaną z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia wyroku.