Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 899/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 3 pkt 17 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1-8, art. 145a
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b, art. 135, art. 152, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, par. 2 ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Dnia 3 grudnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]; 2. przyznaje adwokatowi G. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w ramach Adwokackiej Spółki Partnerskiej "A" znajdującej się w Ł. przy ul. [...], kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa, 80/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych, stanowiącą opłatę skarbową od pełnomocnictwa, łącznie kwotę 309,80 (trzysta dziewięć i 80/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej B. H. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi G. S. z funduszów Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104 k.p.a., art. 2 pkt 5 lit. a, art. 15, art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 17a, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 2, 7 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), Zarządzenia Prezydenta Miasta Ł. z dnia 20 czerwca 2007 r. nr 802/V/07 w sprawie upoważnienia pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. do prowadzenia postępowania wobec dłużników alimentacyjnych oraz postępowania w sprawach zaliczek alimentacyjnych, a także do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach - orzekł o zwrocie nienależnie pobranej przez B. H. zaliczki alimentacyjnej za okres od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 lipca 2007 r. w kwocie 5700,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 788,51 zł, co łącznie stanowi kwotę 6488,51 zł.

W jej uzasadnieniu organ podniósł, iż decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał B.H. zaliczkę alimentacyjną na dziecko M. H. na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w wysokości 300,00 zł miesięcznie. Następnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent przyznał wnioskodawczyni zaliczkę alimentacyjną na dziecko M. H. na okres od 1 września 2006 r. do 31 lipca 2007 r. w wysokości 300,00 zł miesięcznie. Na podstawie przeprowadzonego w dniu 11 czerwca 2007 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że strona wychowuje córkę M. z byłym mężem R.H. Ponadto z informacji otrzymanej z UMŁ Delegatura [...] Referat Budynków i Lokali wynika, że B H w okresach od 1 lipca 2003 r. do 30 września 2007 r. otrzymywała dodatek mieszkaniowy i podawała w składzie gospodarstwa domowego także R.H. W dniu 11 października 2007 r. w siedzibie organu I instancji stawiła się M.H, która oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem dziecka R.H., który ma wpływ na jej wychowywanie. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy mając na względzie fakt, że we wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na okres zasiłkowy 2005/2006 oraz 2006/2007 B H nie wskazała w składzie rodziny R.H. oraz złożyła własnoręczny podpis pod oświadczeniem, że powyższe dane są prawdziwe, zasadnym było – zdaniem Prezydenta - wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.

W odwołaniu od tej decyzji B.H. oświadczyła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem. Mąż mieszka bowiem z konkubiną i sporadycznie odwiedza córkę, co trudno – według niej - nazwać wychowaniem córki. Jeśli chodzi o dodatek mieszkaniowy to wyjaśniła, iż mąż został uwzględniony we wniosku o przyznanie dodatku tylko z tego powodu, że nadal jest zameldowany w mieszkaniu i pokrywa częściowo koszty związane z jego utrzymaniem.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 2 pkt 5 lit. a, art. 15, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm.), art. 30 ust. 2 w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że Prezydent Miasta Ł. decyzjami z dnia [...] r. nr [...] i [...] uchylił w całości własne decyzje z dnia [...] r. nr [...] i z dnia [...] r. nr [...] przyznające B.H. zaliczkę alimentacyjną na dziecko M. H. i jednocześnie orzekł o odmowie przyznania zaliczki alimentacyjnej na dziecko M. H. w okresach od 1 września 2006 r. do 31 lipca 2007 r. oraz od 1 stycznia 2006 r. do 31 sierpnia 2006 r. Decyzje te B H odebrała w dniu 4 grudnia 2007 r. i nie złożyła od nich odwołania, wobec czego uzyskały one przymiot ostateczności. Tym samym wypłacona zaliczka alimentacyjna za okres od 1 stycznia 2006 r. do 31 lipca 2007 r. stała się świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Niespornym jest bowiem, że B H składała sprzeczne oświadczenia, dostosowując swoją sytuację rodzinną do przesłanek umożliwiających przyznanie świadczeń w oparciu o różne ustawy. Składając oświadczenie na potrzeby ustalenia prawa do dodatku mieszkaniowego strona twierdziła, iż jej gospodarstwo domowe składa się 3 z osób. Natomiast w sprawie o zaliczkę alimentacyjną wnioskodawczyni twierdziła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z R.H. Z tych powodów Kolegium nie dało wiary wyjaśnieniom złożonym w odwołaniu, wskazując na oświadczenie M.H. z dnia 17 października 2007 r. o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B.H. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium i powtórzyła zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji. Jednocześnie dodała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie stać jej na zwrócenie całej kwoty.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 308/08 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przyznał B. H. prawo pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata z urzędu oraz umorzył postępowanie sądowe z wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych.

Wyrokiem z dnia 21 października 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 308/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. znak [...], a nadto decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. znak [...] oraz decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. znak [...].

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja, poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. oraz decyzje Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. były kierowane do B. H., czyli do osoby nie będącej stroną niniejszego postępowania. W chwili wydawania decyzji o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej M.H. była osobą małoletnią, tym samym jej matka B H mogła być adresatką tej decyzji, gdyż działała w imieniu i na rzecz córki. Jednakże w momencie wydawania decyzji z dnia [...] r., którymi to decyzjami uchylono decyzje przyznające zaliczkę alimentacyjną oraz w momencie wydawania decyzji orzekającej zwrot nienależnie pobranych świadczeń, M.H., urodzona w dniu 18 lipca 1989 roku, była już osobą pełnoletnią. Ona też – zdaniem Sądu - winna być adresatką wydawanych w sprawie decyzji, gdyż z chwilą ukończenia 18 roku życia uzyskała pełną zdolność do czynności prawnych. Kierowanie przez organy administracji w/w decyzji do B.H., jako osoby nie posiadającej przymiotu strony było zatem nieprawidłowe i musiało skutkować stwierdzeniem nieważności tychże decyzji.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi bądź ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Kolegium zarzuciło wyrokowi:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. :

a) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, przez błędną wykładnię polegającą na ograniczeniu kontroli legalności decyzji do jednostronnego aspektu, bez dokonania pełnej oceny rozstrzygnięć wydanych przez organy administracji, jak i niewłaściwym zastosowaniu, gdyż dokonano oceny dowolnej;

b) art. 15 w związku z art. 2 pkt 5 lit. a, art. 7 ust. 1, art. 10 i art. 10a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej poprzez niewłaściwe zastosowanie, bowiem odróżnić należy wydanie decyzji dla osoby uprawnionej od zmiany (uchylenia) uprzednio wydanej decyzji ostatecznej i w konsekwencji zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej osoby, która ją pobrała;

2) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że decyzja ostateczna i poprzedzająca ją decyzja, a także decyzje ostateczne uprzednio wydane były wydane z wadą szczególną - że zostały skierowane do osoby nie będącej stroną, gdy faktycznie były skierowane do strony;

b) art. 135 p.p.s.a. przez błędne zastosowanie, bowiem Sąd pierwszej instancji wykroczył poza granice sprawy;

c) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niepełne przedstawienie stanu faktycznego i prawnego, przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej, brak oceny zebranego materiału dowodowego, uniknięcie odpowiedzi na zarzuty zawarte w skardze oraz brak wskazań co do dalszego postępowania;

d) art. 134 § 1 p.p.s.a. przez rozstrzygniecie, co do jednego aspektu sprawy i brak odniesienia do zarzutów skargi; tym samym dokonanie niepełnej oceny legalności wydanych decyzji.

Wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt I OSK 21/09 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.

Zdaniem NSA, zaskarżona do Sądu I instancji decyzja nie została wydana w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej, w której orzeka się o przyznaniu prawa do tego świadczenia. Przedmiotem postępowania administracyjnego był bowiem zwrot nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Z tego też powodu decyzje Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., którymi uchylono decyzje przyznające B.H. zaliczkę alimentacyjną na M.H. i odmówiono przyznania tego świadczenia nie zostały wydane w granicach stosunku administracyjnoprawnego, wyznaczającego sprawę o zwrot nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Wobec powyższego zasadny był zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., gdyż Sąd I instancji obejmując kontrolą decyzje Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. wykroczył poza granice sprawy, której dotyczyła skarga, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W dalszej części uzasadnienia NSA wskazał, że w świetle treści art. 15 ustawy brak jest podstaw, aby a priori zakładać, iż osobą zobowiązaną do zwrotu nienależnie pobranej zaliczki była osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego po uzyskaniu pełnoletniości, zaś co do zasady osobą tą nie może już być przedstawiciel ustawowy, który był osobą uprawnioną do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do zaliczki (art. 10 ust. 2 ustawy) i następnie faktycznie ją pobierał w okresie, kiedy osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego była małoletnia. Postępowanie o zwrot nienależnie pobranej zaliczki jest postępowaniem odrębnym od postępowania o przyznanie tego świadczenia i kwestia uzyskania pełnoletniości przez osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego nie ma decydującego znaczenia dla określenia osoby zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranej zaliczki, a więc nie decyduje o zakresie podmiotowym postępowania i nie determinuje bezwarunkowo adresata decyzji. W związku z powyższym NSA podzielił zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 15 w związku z art. 2 pkt 5 lit. a, art. 7 ust. 1, art. 10 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

NSA nie zgodził się natomiast z zarzutem kasacji dotyczącym naruszenia art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 141 § 4, które sprowadzają się do kwestionowania ograniczenia rozważań Sądu I instancji wyłącznie do aspektu nieważności decyzji. Według NSA, w przypadku stwierdzenia przez sąd administracyjny, iż zachodzą przesłanki nieważności decyzji, określone w art. 156 § 1 k.p.a., brak jest podstaw uzasadniających dalszą ocenę merytoryczną decyzji. Kwalifikowana wada decyzji uniemożliwia dokonanie dalszej oceny przestrzegania przez organy administracji norm prawa. Uwagi te dotyczą również zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w jego aspekcie odnoszącym się do niepełnej oceny legalności wydanych decyzji.

Na rozprawie w dniu 3 grudnia 2009 r. stawiła się skarżąca wraz z pełnomocnikiem, który poparł skargę i złożył opinię na temat stanu zdrowia psychicznego córki skarżącej M.H. Pełnomocnik wniósł ponadto o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej B.H. z urzędu i oświadczył, że koszty te nie zostały opłacone w całości, ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, choć niezależnie od zarzutów w niej podniesionych.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wspomnianej kontroli sąd ocenia zaskarżony akt administracyjny pod kątem jego zgodności z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Podkreślić przy tym trzeba, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosuje ponadto przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135). W następstwie powyższego, Sąd może skargę oddalić w trybie art. 151 ustawy, gdy uzna, że zaskarżony akt administracyjny odpowiada prawu, bądź też może skargę uwzględnić i uchylić sporny akt administracyjny w całości lub w części, gdy stwierdzi, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit b) bądź też stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c).

W tym miejscu przytoczyć również należy uregulowanie art. 190 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowiące o związaniu sądu, któremu sprawa została przekazana wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, jako że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem oceny sądu wyższej instancji.

Zauważyć jednak należy, że z uwagi na treść uprzedniego wyroku tutejszego sądu z dnia 21 października 2008 r. a także zakresu zaskarżenia, sąd II instancji badał sprawę jedynie w aspekcie nieważności zakwestionowanego rozstrzygnięcia dotyczącego zwrotu świadczenia, a także decyzji poprzedzających, odmawiających przyznania świadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że postępowanie o zwrot nienależnie pobranej zaliczki jest postępowaniem odrębnym od postępowania o przyznanie tego świadczenia i kwestia uzyskania pełnoletności przez osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego nie ma decydującego znaczenia dla określenia osoby zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranej zaliczki co stanowi, że brak jest podstaw do zakwestionowania wymienionych decyzji w kontekście art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Sąd ten zaznaczył jednak, że w przypadku rozstrzygania przesłanek nieważnościowych, brak było podstaw uzasadniających dalszą ocenę merytoryczną decyzji. Tym samym dalsza ocena legalności zaskarżonej decyzji następuje w wyniku ponownego rozpoznania sprawy.

Badając ponownie zaskarżone rozstrzygnięcie, sąd stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały między innymi w oparciu o przepis art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o zaliczce alimentacyjnej, odsyłającego do art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji ich zastosowania organy uznały, że B. H. w okresie objętym postępowaniem nie była osobą samotnie wychowującą dziecko M. H. Przyjęto bowiem, że choć egzekucja alimentów na rzecz uprawnionej była bezskuteczna, to jednak okoliczności sprawy wskazują, że skarżąca wychowała dziecko ze zobowiązanym do alimentacji byłym mężem. Tym samym, zobowiązana jest ona do zwrotu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej za okres od 1 stycznia 2006 r. do 31 lipca 2007 r.

Zdaniem sądu, choć przedmiotem badania jest jedynie decyzja dotycząca zwrotu zaliczki alimentacyjnej, to jednak, biorąc pod uwagę przywołaną w niej podstawę prawną, nie można pominąć okoliczności, które doprowadziły do jej podjęcia. Okolicznościami tymi zaś są uchylenie decyzji przyznającej pierwotne świadczenie i odmowa przyznania zaliczki (decyzje Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...] i [...]) na skutek ustalenia, że skarżąca nie była osobą samotnie wychowującą dziecko, gdyż w wychowaniu dziecka uczestniczył jej były małżonek, a ojciec dziecka. Kwestia ta była przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 18/06 rozstrzygnął o niekonstytucyjności art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo do zaliczki osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Nie budzi wątpliwości, że przedmiotowy wyrok dotyczy również i takich sytuacji, gdy dziecko wychowywane jest przez matkę z jej byłym małżonkiem, czy to zamieszkującym wspólnie czy też oddzielnie, ale nie wywiązującym się z obowiązku alimentacyjnego. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie odpadała podstawa ustalenia, iż skarżąca nie była osobą samotnie wychowującą dziecko, co z kolei powoduje, że dziecko to uprawnione było do zaliczki alimentacyjnej, a skoro tak, to brak było podstaw do żądania zwrotu zaliczki alimentacyjnej. Stwierdzić należy bowiem, że na skutek wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego odpadła materialno prawna podstawa decyzji odmawiającej przyznania zaliczki alimentacyjnej a następnie decyzji orzekającej o zwrocie świadczenia. To zaś skutkuje stwierdzeniem naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 9 października 2008 r. sygn. akt II SA/Go 524/08 niepubl., wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sygn. akt II SA/Gl 1234/07 niepubl.).

Przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego określone zostały enumeratywnie w przepisach art. 145 § 1 pkt 1-8 k.p.a. oraz art. 145a k.p.a.

Stosownie do treści drugiego z powołanych przepisów, można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

W orzecznictwie sądów administracyjnych, które zresztą skład orzekający w pełni podziela przyjmuje się, że zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny także wtedy, gdy podstawa wznowienia postępowania administracyjnego nie istniała w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 czerwca 2004 r. sygn. akt II SA/Gd 430/01 - LEX nr 299433; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Łodzi z dnia 29 września 1999 r. sygn. akt I SA/Łd 1327/97 - LEX nr 43929; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 1999 r. sygn. akt II SA 1027/99- LEX nr 46809; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 1999 r. sygn. akt II SA 1240/99 - LEX nr 46808).

W tym stanie rzeczy, nie budzi wątpliwości fakt, iż przedmiotowa sprawa została rozstrzygnięta w oparciu o przepisy niezgodne z Konstytucją i powinna zostać ponownie rozpoznana w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi, w nowym stanie prawnym ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Skoro zatem w niniejszej sprawie stwierdzono naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to Sąd zobligowany był wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O powyższym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W oparciu o przepis art. 152 wskazanej ustawy stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do dnia uprawomocnienia się wyroku.

O kosztach pomocy prawnej, udzielonej skarżącej z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).

B.C.