Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 2411/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia : WSA Elżbieta Kremer Sędziowie: NSA Krystyna Kutzner (spr.) WSA Bożenna Blitek Protokolant: Agnieszka Słaboń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2005 r sprawy ze skargi K.M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 9 września 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wartości celnej towaru 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, 2. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, 3. ustala wartość przedmiotu sporu na kwotę 0,00 zł, 4. zarządza zwrot z kasy Sądu nadpłacony wpis na rzecz strony skarżącej w kwocie [...] zł(słownie: [...]złotych), 5. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] zł (słownie: [...] złotych).


UZASADNIENIE

W dniu [...] 2002 r. K.M. zgłosił do objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód marki P. [...], rok produkcji [...], przywieziony z Francji. Do zgłoszenia celnego skarżący załączył fakturę nr [...] z dnia [...] 2002 r. , określającą wartość przedmiotowego pojazdu na kwotę [...] EUR .

Dyrektor Urzędu Celnego, działając na podstawie art.23 § 7 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) zakwestionował wiarygodność faktury, o czym zadecydowała przede wszystkim niska cena sprowadzonego pojazdu w stosunku do jego rzeczywistej wartości. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] 2002 r. organ celny uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej kwoty wynikającej z długu celnego i określił jego wysokość na 0,00 zł.

Wartość celna przedmiotowego samochodu została ustalona na podstawie art.29 Kodeksu celnego tj. metodą "ostatniej szansy" . Organ celny przyjął kwotę [...] zł tj. wartość rynkową tego pojazdu według Katalogu "Informator rynkowy , Samochody osobowe" EUROTAX 2/2002 , a następnie pomniejszył tę wartość o 22% z tytułu podatku VAT oraz o 17,6% z tytułu podatku akcyzowego i o 35% z tytułu cła . Wartość celna w/w pojazdu została ustalona na kwotę [...] zł, co w przeliczeniu daje kwotę [...] EUR.

Organ celny wyjaśnił, że zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Ochrony Środowiska z dnia 08.03.2001 r. zmieniające Rozporządzenie w sprawie klasyfikacji odpadów (Dz.U. Nr 17, poz.204 ) i Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 12.03.2001 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (Dz.U. Nr 17, poz. 197 ) wyklucza się możliwość stosowania korekty z tytułu ponadnormatywnego zużycia ( w tym przebiegu ) , a także braków i uszkodzeń.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie , w którym zarzucił, że jej uzasadnienie nie dotyczy złożonych przez niego wyjaśnień , ani nie uwzględnia przedłożonych w toku postępowania dokumentów. Organ celny nie uwzględnił wyjaśnień sprzedawcy samochodu , który w piśmie z dnia [...] 2002 r. przedstawił sposób wyliczenia ceny pojazdu w oparciu o powszechnie używany na terenie Francji katalog ARGUS zawierający notowania wartości samochodów używanych , uwzględniający m.in. korekty z tytułu ponadnormatywnego przebiegu . Powołane przez Dyrektora Urzędu Celnego przepisy dotyczące odpadów nie mają zastosowania w niniejszej sprawie , bowiem chodzi o korektę ceny samochodu we Francji z tytułu ponadnormatywnego zużycia , a nie o korektę wartości celnej towaru w Polsce z tego tytułu. Uzasadnienie wydanej decyzji - zdaniem skarżącego - jest nieprawidłowe i niewystarczające do podważenia wiarygodności przedstawionych dokumentów. W/w oświadczył, że faktura potwierdza wartość transakcyjną.

Odwołanie zostało rozpatrzone na podstawie art.4 ust. 1 , art.5 ust. 1 i art.30 ust.1 ustawy z dnia 20.03.2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 41, poz.365 ) - przez Dyrektora Izby Celnej, który decyzją z dnia [...] 2002 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Organ odwoławczy stwierdził, że organ celny jest uprawniony do badania nie tylko autentyczności przedłożonej faktury , ale również do podanej w nim ceny transakcyjnej. Cena podana w dokumentach załączonych do zgłoszenia celnego nie jest bezwzględnie wiążąca dla organów celnych. Wiarygodność dokumentów służących do określenia wartości celnej towarów obejmuje nie tylko ich autentyczność pod względem formalnym , ale także wiarygodność pod względem merytorycznym . Dokument taki nie będzie wiarygodny w sytuacji , gdy podana w nim cena transakcyjna budzi oczywiste wątpliwości tj. gdy w oczywisty sposób nie odzwierciedla ona rzeczywistej wartości towaru lub też jej wysokość budzi poważne wątpliwości co do tego , czy nie została zawyżona względnie zaniżona. Uzyskanie szczególnie korzystnej ceny w konkretnej umowie nie pozwala na przyjęcie , że zakupiony towar ma niższą wartość niż wynikająca z analizy danych z rynku sprzedaży określonego rodzaju towaru. Powszechnie przyjmuje się , że cena transakcyjna towaru powinna odzwierciedlać rzeczywistą jego cenę . Tylko taka wartość jest wartością celną towaru w rozumieniu art.23 § 1 i art.85 § 1 Kodeksu celnego. Organy celne nie mogą bezkrytycznie opierać się na cenie wykazanej w dokumentach i nie poddanie ocenie ich wiarygodności stanowi naruszenie zasad postępowania w zakresie należytego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wartość transakcyjna nie zawsze odpowiada wartości towaru . Istotne jest przy tym , że organy celne mają prawo sprawdzenia wartości celnej wskazanej w dokumentach załączonych przez stronę do zgłoszenia celnego również na mocy Kodeksu Wartości Celnej obowiązującego na podstawie Porozumienia w Sprawie Stosowania Art. VII Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r.

Dyrektor Izby Celnej przyznał, że organ I instancji ograniczył się jedynie do poinformowania , że zadeklarowana kwota nie została uznana za wiarygodną z uzasadnionych przyczyn. Nie zostały jednak ujawnione w rozstrzygnięciu źródła danych służących do porównania wartości , poza ogólnym określeniem , że dowodami w sprawie mogą być wszelkie materiały zebrane w toku postępowania.

W postępowaniu odwoławczym dokonano kontroli prawidłowości oceny Dyrektora Urzędu Celnego przez porównanie zadeklarowanej wartości [...] EUR z danymi zawartymi w katalogu Schwackeliste.Pkw. Gelandewagen. Transporter nr 2/2002 , wydawnictwa EUROTAXSchwacke , Niemcy. Organ wyjaśnił , że katalog ten zawiera obiektywne średnie ceny nowych i używanych samochodów na obszarze Niemiec , z danymi ustalonymi na podstawie obserwacji rynku w lutym 2002 r. Na str.626 podane zostały ceny samochodu odpowiadającego typowi sprowadzonego pojazdu i średnia cena zakupu została oszacowana na [...] EUR. Stanowi to kwotę większą o ponad 200% od ujawnionej w fakturze sprzedaży.

Mimo braku uzasadnienia źródła danych służących do porównania wartości , uchybienie to nie miało wpływu na merytoryczna ocenę zasadności przyjętego rozstrzygnięcia.

W przypadku , gdy zakwestionowana zostanie wiarygodność dokumentów służących do określania wartości celnej na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego , organ celny ustala wartość towaru zgodnie z metodami zastępczymi określonymi w art.25 - 29 Kodeksu celnego.

Postępowanie w kwestii ustalania wartości używanych pojazdów samochodowych zostało opracowane przez Techniczny Komitet Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej i opublikowane w formie załącznika do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r -Wyjaśnienia dotyczące wartości celnej (Dz.U. Nr 80, poz.908 ). Wartość takich samochodów jest ustalana według metody "ostatniej szansy" określonej w art.29 Kodeksu celnego .W świetle w/w przepisu przy ustalaniu wartości celnej używanych pojazdów tą metodą można oprzeć się na katalogach lub specjalistycznych czasopismach podających bieżące ceny na rynku kraju importu dla używanych pojazdów samochodowych. Następnie biorąc za punkt wyjścia podaną w katalogu cenę samochodu tej samej marki , posiadającego te same parametry techniczne oraz wyprodukowanego w tym samym roku , co pojazd będący przedmiotem importu , dokonuje się szczegółowej kalkulacji polegającej na odliczeniu procentowego udziału od " wartości czystej" podatku VAT , podatku akcyzowego i cła.

W rozpatrywanej sprawie do ustalenia wartości celnej organ przyjął kwotę [...] zł tj. średnią cenę rynkową pojazdu o dokładnie takich samych parametrach technicznych jak pojazd będący przedmiotem importu ( katalog Informator rynkowy . Samochody Ciężarowe. EUROTAX" 2/2002 , str.314 ), a następnie pomniejszył tę cenę o 22% z tytułu podatku VAT , o 17,6% z tytułu podatku akcyzowego i o 35% z tytułu cła i ostatecznie ustalona wartość celna pojazdu wyniosła [...] zł tj. [...] EUR.

Zmiana wartości celnej pojazdu nie spowodowała zmiany wysokości należności celnych.

Dyrektor Izby Celnej podniósł , że użyte przez organy celne wydawnictwa: Schwackeliste podają informacje dotyczące średnich cen pojazdów na reprezentatywnym dla Unii Europejskiej rynku niemieckim (katalog stosowany do kwestionowania wartości celnej ) oraz katalog EUROTAX - na rynku polskim ( katalog do ustalania wartości celnej ). Są to informacje dotyczące średnich cen pojazdów , uwzględniają one spadek cen z funkcji wieku , przebiegu i stanu technicznego pojazdu.

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego , w której skarżący zarzucił , że organy celne stosując metodę ostatniej szansy do ustalenia wartości celnej sprowadzonego przez niego samochodu zawyżyły tę wartość, gdyż oparły się na katalogu używanych samochodów zawierającym ceny w Niemczech , a nie we Francji , skąd został przywieziony sporny pojazd . Ceny pojazdów we Francji - zdaniem skarżącego - są niższe niż w Niemczech .

Skarżący wskazał na katalog ARGUS zawierający ceny samochodów używanych na terenie Francji i dodał , że pojazd objęty zgłoszeniem celnym został sprzedany bez gwarancji i bez kontroli technicznej. W ocenie skarżącego jego sprawa nie została rzetelnie rozpatrzona przez organy celne.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji , a ponadto stwierdził , że podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone , zgodnie z art.97 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r , Nr 153, poz. 1271 ze zm.) , podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ) .

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji . Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy , gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania , że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W rozpatrywanej sprawie organy celne naruszyły przepisy prawa materialnego w zakresie niżej opisanym.

Podstawą wymiaru cła jest wartość celna towaru , która zgodnie z art.23§ 1 Kodeksu celnego jest ceną faktycznie zapłaconą lub należną za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny.

Wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną w wypadku, gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionował wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedstawione przez zgłaszającego ( art.23 § 7 ). Przepis ten upoważnia organy celne do oceny przedłożonych dokumentów nie tylko pod względem formalnym, ale również pod względem materialnym dotyczącym informacji w nich zawartych, w celu wyeliminowania przypadków wprowadzania na polski obszar celny towarów o zaniżonej wartości celnej. Dopuszczalność wyeliminowania zasady określonej w art.23 § 1 Kodeksu celnego uzależniona jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek : 1/ brak wiarygodności dokumentów lub brak samych dokumentów , 2/ wskazania przez organ celny przyczyn braku wiarygodności dokumentów .

W rozpatrywanej sprawie ograny celne nie kwestionując formalnej wiarygodności dokumentów stwierdzających wartość celną sprowadzonego przez skarżącego samochodu zakwestionowały jego wartość transakcyjną z uwagi na niską cenę wskazaną w fakturze zakupu w stosunku do jego rzeczywistej wartości.

Stanowisko to jest nie zgodne z przytoczonym wyżej art.23 § 1 Kodeksu celnego, zgodnie z którym wartością celną jest cena faktycznie zapłacona lub należna. Ocena prawna zawarta w zaskarżonej decyzji budzi zastrzeżenia. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika , że rażąco niska cena pojazdu podana w załączonej do zgłoszenia celnego fakturze uzasadniała odmowę przyjęcia wartości transakcyjnej z tego powodu , że cena zawarta w katalogu "Schwackeliste" różniła się od ceny deklarowanej przez skarżącego. Podkreślić należy , że katalog ten zawiera średnie ceny używanych samochodów na obszarze Niemiec , a więc nie jest to cena reprezentatywna dla rynku francuskiego, skąd został przywieziony samochód będący przedmiotem rozpatrywanej sprawy. Rzeczą powszechnie wiadomą jest, że nie istnieje jedna cena samochodu obowiązująca we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Z wyjaśnień do katalogu "Schwackeliste" pod hasłem "Notowanie" wynika, , że wartości pojazdów używanych wymienione w tym katalogu określane są jako " notowania" i są one wynikiem przeprowadzanej na całym terenie Niemiec ciągłej obserwacji rynku. Nie ma zatem wątpliwości , że dane zawarte w tym katalogu odnoszą się wyłącznie do cen obowiązujących na rynku niemieckim. W rozpatrywanej sprawie pojazd został zakupiony we Francji , a zatem materiałem porównawczym dla oceny wiarygodności zadeklarowanej wartości transakcyjnej nie mogły być ceny obowiązujące w Niemczech.

Niewiarygodność ceny transakcyjnej uzasadniającej jej odrzucenie na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego jest dopuszczalne wtedy , gdy okaże się że była ona rażąco niska. Stwierdzenie , że cena była rażąco niska zakłada jej porównanie z innymi cenami . Ustalenie tych "innych" cen nie może być intuicyjne ani dowolne. Ocena w tym zakresie musi być dokonana w oparciu o ceny obowiązujące w kraju sprzedawcy. Organ celny musi wykazać , że treść zakwestionowanego dokumentu nie jest zgodna ze stanem faktycznym . Podkreślić należy , że odrzucenie wartości transakcyjnej nie może nastąpić przez proste porównanie wysokości cen deklarowanych przez importera z wartością ustaloną przez organ celny. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd , że kwestionowanie materialnej wiarygodności informacji i dokumentów powinno następować z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności zakupu ( wyrok NSA z dnia 20.02.2001 r, sygn. akt I SA/Łd 14/00 , ONSA 2002,Nr 2, poz.76 ) .

Niedopuszczalne jest ustalenie zaniżenia ceny transakcyjnej przez jej porównanie z cenami samochodów podobnych obowiązującymi na rynkach innych krajów , niż kraj eksportu . Weryfikacja zgłoszenia celnego w zakresie wartości celnej towaru w pierwszej kolejności musi skutecznie podważyć dane wynikające z przedłożonych dokumentów przy uwzględnieniu cen obowiązujących w miejscu zawarcia transakcji, aby można było ustalić wartość celną towaru w oparciu o jedną z metod wskazanych w Kodeksie celnym.

Rażąco niska cena w stosunku do wartości towaru w kraju eksportera może stanowić podstawę do zakwestionowania wiarygodności dokumentów służących do określenia wartości celnej towaru na podstawie art.23 § 7 Kodeksu celnego.

W rozpatrywanej sprawie nie przeprowadzono żadnego postępowania na okoliczność ustalenia cen obowiązujących w miejscu zawarcia przez skarżącego transakcji kupna samochodu .W związku z powyższym organ celny przeprowadzić w tym zakresie stosowne postępowanie . Dopiero wtedy , gdy organ celny stwierdzi, że istnieją uzasadnione przyczyny do zakwestionowania zadeklarowanej wartości celnej towaru , ustala tę wartość w oparciu o jedną z metod określonych w art.25 - 29 Kodeksu celnego.

Stosując metodę "ostatniej szansy" przy ustalaniu ceny samochodu na podstawie katalogu "EUROTAX" należy uwzględnić korekty dotyczące stanu technicznego pojazdu tj. ponadnormatywny przebieg , braki i uszkodzenia , które mają istotny wpływ na wartość samochodu .

Studium 1.1 określające postępowanie wobec używanych pojazdów samochodowych , stanowiące załącznik do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15.09.1999 r. - Wyjaśnienia dotyczące wartością celnej w pkt.17 stanowi, że wartość cena powinna być ustalona " w rozsądny sposób" , a zalecane metody wyceny powinny być stosowane " z rozsądną elastycznością " Zgodnie z pkt.23 Studium można oprzeć się na katalogach lub wyspecjalizowanych czasopismach podających bieżące ceny na rynku kraju importu dla używanych pojazdów samochodowych. W takim przypadku należy uwzględnić stan pojazdu i wszystkie elementy wpływające na jego wartość (nadzwyczajne zużycie , naprawy , remonty , akcesoria) w porównaniu z wartością typowego pojazdu służącego za punkt odniesienia ).

Sąd nie podzielił stanowiska organów celnych odnośnie braku podstaw do uwzględnienia w wartości celnej towaru stanu technicznego pojazdu z uwagi na jego ponadnormatywny przebieg. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8 marca 2001 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie klasyfikacji odpadów (Dz.U. Nr 17, poz.204) dotyczy pojazdów wycofanych z eksploatacji -niezarejstrowanych lub niezdolnych do ruchu. Z akt sprawy wynika , że pojazd sprowadzony przez skarżącego był zdolny do ruchu w momencie dokonania zgłoszenia celnego , zatem wskazane przepisy nie mają zastosowania w rozpatrywanej sprawie.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć , że wadliwa jest sentencja decyzji organu I instancji. Dyrektor Urzędu Celnego orzekł , że uznaje zgłoszenie celne za nieprawidłowe "w części dotyczącej kwoty wynikającej z długu celnego " i określił kwotę wynikająca z długu celnego w wysokości 0,00 PLN. W dacie importu przedmiotowego samochodu obowiązywała obniżona stawka celna w wysokości 0% , w związku z tym w zgłoszeniu celnym kwota długu celnego wyniosła 0,00 PLN i w takiej wysokości dług został określony w decyzji pierwszoinstancyjnej. Tak więc nie chodziło o kwotę długu celnego , ale o wartość celną w/w pojazdu , której zmiana nie spowodowała zmiany wysokości długu celnego. Okoliczność ta nie została dostrzeżona przez Dyrektora Izby Celnej , dlatego zaskarżona decyzja wadliwa również i z tego powodu.

Uznając że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) - orzekł jak w sentencji.

Zgodnie z art.152 w/w ustawy uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu , co oznacza , iż w/w rozstrzygnięcia nie wywołują skutków prawnych od chwili wydania wyroku , mimo że wyrok ten nie jest jeszcze prawomocny. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

W rozpatrywanej sprawie zmiana wartości celnej samochodu nie spowodowała zmiany wysokości długu celnego , gdyż zastosowanie miała stawka celna minimalna . W związku z tym , że przedmiotem sporu nie była należność pieniężna , należało uiścić wpis stały , a nie stosunkowy ( §5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3.10.1995 r. w sprawie wpisu od skarg na decyzje administracyjne oraz inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej - Dz.U. Nr 117, poz.563).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.