Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 412/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 3 pkt 1 lit. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art 21 ust. 1 pkt 97 b lit. a i b, art 27, 30b, 30c, 30e, 30 f
journal: Dz.U. 2018 poz 1509
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst. jedn,

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Krystyna Józefczyk Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku.

W podstawie prawnej organ powołał art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn zm.) - dalej: "K.p.a.", w zw. z art 1 ust. 1, art 2 pkt 1, art 3 pkt 1 lit. a, lit. c tiret 15 i 29, art 4, art 5 ust. 1, 2, 3 i 3a, art 6, art 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.; dalej: u.ś.r.) Jak wynika z akt sprawy zaskarżona decyzja została wydana po dwukrotnym uchyleniu poprzednich decyzji tego organu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokami z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 12/18, i z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 820/18.

Uchylając pierwszym z powołanych wyroków decyzję organu II instancji z dnia 14 listopada 2017 r. Sąd zwrócił uwagę na nieprawidłowości w zakresie ustalenia dochodu stanowiącego podstawę przyznania wnioskowanego świadczenia, brak w aktach orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność OM, od której to uzależnione było przyjęcie przez organ kryterium w wysokości 764 zł oraz fakt, że w okresie zasiłkowym (1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r.) OM osiągnie pełnoletniość tj. w dniu 12 lutego 2018 r. w związku z powyższym organ nie powinien obejmować decyzją okresu już po osiągnięciu tej pełnoletniości. W zakresie dochodów Sąd zwrócił uwagę, że chodziło zwłaszcza o uwzględnienie przy ustalaniu dochodu wypłaty odsetek przez G S.A. na kwoty 9.253,70 zł i 20.976.49 zł, oraz umorzenie odsetek z tytułu najmu, wody i ścieków przez Miejski Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] na kwotę 6.386,80 zł.

Uchylając kolejną wydaną przez organ odwoławczy decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ponownie zwrócił uwagę, że nie została wyjaśniana kwestia dochodów. Sąd wyjaśnił, że zwolnienia przedmiotowe od podatku dochodowego od osób fizycznych wyszczególnia art. 21 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1509) - dalej: "u.p.d.o.f.", który wyraźnie nakazuje zwolnić od podatku odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie (art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f.) jak również kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych (art. 21 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.f.). Ze zwolnienia przedmiotowego korzystają również ci podatnicy, którzy uzyskali decyzję o umorzeniu kwoty należności z tytułu zaległej opłaty z tytułu czynszu najmu lokalu mieszkalnego, zaległej opłaty za dostawy wody oraz za odbiór ścieków (art. 21 ust. 1 pkt 97b lit. a) i c) u.p.d.o.f). Analiza art. 3 pkt 1 lit. c) "u.ś.r." wyklucza zaliczenie tych przysporzeń do wartości branych pod uwagę przy ustalaniu dochodu dla potrzeb rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych czy świadczenia wychowawczego.

Sąd wskazał, że organ odwoławczy dokonując jednoznacznej oceny dochodu pomija ewentualność zastosowania wskazanych wyżej zwolnień przedmiotowych od podatku dochodowego od osób fizycznych. Z treści przytoczonych regulacji u.p.d.o.f. wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż kwoty odszkodowań jak również umorzone kwoty za określone należności publicznoprawne mogą podlegać zwolnieniu od podatku, będąc tym samym przysporzeniami nieopodatkowanymi. Pomimo tej wiedzy oraz podanych wyżej regulacji nie przeprowadzono jakiegokolwiek postępowania w kierunku ustalenia dokładnych okoliczności dokonanego przysporzenia, w celu rozważenia zaistnienia przesłanek zwolnienia od podatku dochodowego. Zaniechanie dokładnego ustalenia zwolnień uzyskanych kwot od podatku dochodowego, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem niezaliczenie kwot odsetek od wypłaconego ubezpieczenia czy kwot umorzonych zaległości za opłaty mieszkaniowe (tj. czynsz, woda, ścieki), mogło zadecydować o spełnieniu kryterium dochodowego a tym samym o uzyskaniu prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Rozpoznając sprawę ponownie organ II instancji ustalił, że rodzina wnioskodawczym składa się z trzech osób - wnioskodawczyni, syna O i ojca dziecka JM. OM jest pierwszym dzieckiem w rozumieniu ustawy, legitymującym się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wobec czego kryterium dochodowe warunkujące uwzględnienie wniosku wynosi 764 zł. Kolegium ustaliło, że dochód rodziny w 2016 r., wyniósł 46 648.26 zł i składały się na niego:

1) dochód wnioskodawczym w wysokości 20 976,49 zł (odsetki wypłacone przez G Spółka Akcyjna),

2) dochód JM w wysokości 24 498,74 zł (15 245,04 z tytułu zatrudnienia +9.253,70 - odsetki wypłacone przez G Spółka Akcyjna);

3) dochody niepodlegające opodatkowaniu w łącznej kwocie 1 173.03 zł (stypendium szkolne w wys. 960,00 zł + 213,03 zł - kwota zwrotu niewykorzystanej ulgi prorodzinnej).

Na tej podstawie organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny wynosi 3 887,36 zł (46 648,26 zł : 12 miesięcy), a dochód na osobę w rodzinie – 1 295,79 zł.

Organ podał, że w myśl art. 21 ust. 1 pkt 97b lit. a) i b) u.p.d.o.f., zgodnie z którym umorzenia zaległości czynszowych i m.in. opłat za dostawy do lokalu mieszkalnego wody i odbiór ścieków są mocą ustawy podatkowej zwolnione od obowiązku podatkowego, Kolegium pominęło te przychody w procesie ustalania dochodu rodziny. W kwestii doliczenia do dochodu kwot odsetek otrzymanych przez wnioskodawczynię i jej męża, organ wskazał, że zgodnie z zaleceniem Sądu, zwrócono się do Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] w jakim stopniu rodzina wnioskodawczyni korzystała ze zwolnień od podatku dochodowego w roku 2016. Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] wyjaśnił, że WL i JM nie korzystali ze zwolnienia w podatku dochodowym od osób fizycznych w 2016 r. z tytułu wypłaconych odsetek przez G Spółka Akcyjna. Kwota odsetek została ujęta w zeznaniach podatkowych jako dochód do opodatkowania. Powołując się na art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. organ wskazał, że za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17. Otwarty charakter definicji przychodów z innych źródeł nie stoi na przeszkodzie, zdaniem organu do zaliczenia do nich także odsetek od odszkodowania, które nie podlegają zwolnieniu od opodatkowania.

W myśl art. 21 ust 1 pkt 3b u.p.d.o.f. wolne od podatku dochodowego są inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań i korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Z kolei w świetle art. 21 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.f., wolne od podatku dochodowego są kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych, z wyjątkiem:

a) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą lub prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane zgodnie z art. 27 ust. 1 lub art. 30c,

b) dochodu, o którym mowa w art. 24 ust. 15 i 15a.

Odszkodowania to, jak wyjaśnił organ, nie odsetki. Instytucję prawną odsetek reguluje art. 481 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459 z późn. zm.). Dalej wskazano, że w przepisie art. 21 u.p.d.o.f. zostały zawarte zwolnienia dotyczące innego rodzaju odsetek. I tak - wolne od podatku są odsetki wymienione w art. 21 ust. 1 pkt 52, pkt 95 i pkt 119, pkt 130, pkt 130a oraz pkt 130b u.p.d.o.f., gdzie wyraźnie wyodrębniono świadczenie odsetkowe jako przedmiot zwolnienia podatkowego. W świetle powyższego organ wysnuł wniosek, że ustawodawca nie pomija odsetek w swoich uregulowaniach, jeżeli uznaje zasadność ich zwolnienia w odniesieniu do dóbr, które w jego ocenie zasługują na szczególną ochronę.

W skardze do Sądu skarżąca ponownie zarzuciła nieprawidłowe ustalenie dochodu i wliczenie do nich przychodów, o których mowa w art 20 ust. 1 u.p.d.o.f. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, decyzji organu I instancji i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.) –dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

W opisywanej sprawie zastosowanie znajduje również art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Poddawszy zaskarżoną decyzję ocenie legalności w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stan faktyczny ustalony przez organy nie budzi wątpliwości po stronie Sądu i może stanowić podstawę do poddania zaskarżonej decyzji kontroli jej legalności. Nie jest on również kwestionowany przez stronę skarżącą, bowiem skarżąca kwestionuje wyłącznie kwestię zaliczenia do dochodu rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. danego rodzaju przychodów, które osiągnęła rodzina, a nie sam fakt ich uzyskania, czy liczbę osób wchodzących w skład rodziny. W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji. Organ ten uznał, że odsetki wypłacone skarżącej oraz jej mężowi przez G S.A., wobec nieskorzystania z nich ze zwolnienia w podatku dochodowym od osób fizycznych w 2016 r. i ujęciu ich jako dochód do opodatkowania, kwotę tych odsetek należy uwzględnić jako dochód rodziny, obliczony na potrzeby rozpatrzenie wniosku o przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, Burmistrz Miasta [...] słusznie uznał, że dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącej przekracza kwotę 764 zł i w konsekwencji odmówił przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na rzecz OM, będącego pierwszym dzieckiem w rodzinie.

Zgodnie z art 3 pkt 1 lit a u.ś.r., przez dochód należy rozumieć, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f u.p.d.o.f., pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (art. 3 pkt 1 lit. b) u.ś.r.) oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, enumeratywnie wskazane w treści ustawy (art. 3 pkt 1 lit. c) u.ś.r.).

Słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że ww. przepisy precyzyjnie wskazują definicję dochodu oraz jakie należności można odliczyć od osiągniętego przychodu. Regulacje te nie pozostawiają uznaniu organom administracji kwestii zaliczenia danego rodzaju przychodu do dochodów rodziny ustalanego na potrzeby świadczeń rodzinnych oraz świadczenia wychowawczego.

W realiach niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uwzględniając wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zawarte w wyroku z dnia 16 października 2018 r. II SA/Rz 820/18, słusznie uznało, że umorzenie zaległości czynszowych i m.in. opłat za dostawy do lokalu mieszkalnego wody i odbiór ścieków, są na mocy u.p.d.o.f. zwolnione od obowiązku podatkowego, a zatem mając na uwadze art. 3 pkt 1 u.ś.r., pominęło te przychody ustalając dochód rodziny skarżącej. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1 pkt 97b lit. a) i b) u.p.d.o.f., wolne od podatku dochodowego są kwoty należności z tytułu zaległej opłaty z tytułu czynszu najmu lokalu mieszkalnego oraz z tytułu zaległej opłaty za dostawy do lokalu mieszkalnego energii, gazu, wody oraz za odbiór ścieków, odpadów i nieczystości ciekłych. Skoro tego rodzaju przychody nie podlegają opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f u.p.d.o.f., to nie podlegają zaliczeniu do dochodów rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.ś.r., o czym stanowi wprost treść tego przepisu.

Zasadnie natomiast organ odwoławczy wliczył do dochodu rodziny za 2016 r. kwoty odsetek otrzymanych przez skarżącą i jej męża, przeprowadzając w tym przedmiocie stosowne postępowanie wyjaśniające i czyniąc zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 153 P.p.s.a. Na podstawie informacji uzyskanej od Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w piśmie z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] ustalono, że skarżąca i jej mąż nie korzystali ze zwolnienia w podatku dochodowym od osób fizycznych w 2016 r. z tytułu wypłaconych odsetek przez G S.A., zaś kwota odsetek została ujęta w zeznaniach podatkowych jako dochód do opodatkowania. Rację ma organ odwoławczy, że o ile otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3, 3a, 3b, 3c, 3d, 3e i 4 u.p.d.o.f. są wolne od podatku dochodowego, to odsetki od wskazanych należności podlegają opodatkowaniu tym podatkiem, i w konsekwencji podlegają uwzględnieniu przy obliczaniu dochodu rodziny w rozumieniu u.ś.r. Odsetki, co słusznie zauważyło Kolegium, są świadczeniem ubocznym, zależnym od istnienia i wymagalności długu podstawowego. Od momentu powstania uzyskują one byt samoistny, niezależny od długu głównego, ze wszystkimi stąd wynikającymi konsekwencjami (W. Popiołek (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2011, s. 76; K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2011, s. 881). Wobec powyższego zwolnienie z opodatkowania należności głównej nie oznacza, że wolne od podatku są także odsetki od niej naliczone. Przepisy u.p.d.o.f. nie obejmują zwolnieniem od podatku odsetek naliczonych od wskazanych odszkodowań i zadośćuczynień, bowiem nie stanowią one ani właściwego odszkodowania, ani zadośćuczynienia. Nie mniej istotna jest okoliczność, również wskazana przez organ odwoławczy, że w przepisie art. 21 u.p.d.o.f. zostały określone zwolnienia dotyczące pewnych rodzajów odsetek – jako zwolnione z opodatkowania:

– odsetki i kwoty rekompensat otrzymanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o zasadach realizacji przedpłat na samochody osobowe (art. 21 ust. 1 pkt 52),

– odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty wynagrodzeń i świadczeń z tytułów, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 (art. 21 ust. 1 pkt 95),

– odsetki od papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa oraz obligacji emitowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, w części odpowiadającej kwocie odsetek zapłaconych przy nabyciu tych papierów wartościowych od emitenta (art. 21 ust. 1 pkt 119),

– odsetki lub dyskonto od obligacji emitowanych przez Skarb Państwa i oferowanych na rynkach zagranicznych oraz dochody z odpłatnego zbycia tych obligacji uzyskane przez osoby fizyczne, o których mowa w art. 3 ust. 2a (art. 21 ust. 1 pkt 130),

– odsetki lub dyskonto od listów zastawnych uzyskane przez osoby fizyczne, o których mowa w art. 3 ust. 2a (art 21 ust. 1 pkt 130a),

– odsetki lub dyskonto od obligacji emitowanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego i oferowanych na rynkach zagranicznych, przeznaczonych na finansowanie ustawowych celów działalności Banku Gospodarstwa Krajowego, dotyczących wspierania polityki gospodarczej Rady Ministrów, realizacji rządowych programów społeczno-gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego, oraz dochody z odpłatnego zbycia tych obligacji, uzyskane przez podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2a (art. 21 ust. 1 pkt 130b).

W świetle powyższego przyjąć należy, że gdyby odsetki od odszkodowań i zadośćuczynień miałyby zostać zwolnione od objęcia ich podatkiem dochodowym od osób fizycznych, to tego zostałyby wprost wymienione w treści art 21 ust. 1 u.p.d.o.f., względnie w innej regulacji tej ustawy. Skoro zaś tego rodzaju zwolnienia nie wprowadzono, to w realiach przedmiotowej sprawy rzeczą organów było uwzględnienie odsetek wypłaconych skarżącej i jej mężowi jako dochodów rodziny osiągniętych w 2016 r. Natomiast wobec przekroczenia kwoty 764 zł przez osobę w rodzinie skarżącej, zasadnie organ I instancji odmówił przyznania jej świadczenia wychowawczego, a organ odwoławczy zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.