Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 267/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 20 października 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 311/16 w sprawie ze skargi W.F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 311/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujące ustalenia faktyczne i prawne sprawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku W.F. z dnia [...] listopada 2015 r., decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.), odmówił przyznania renty w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ powołał przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podał, że warunki określone w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ wskazał, że wnioskodawca na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy ([...] marca 2015 r.) w wieku 59 lat udowodnił 27 lat, 8 miesięcy i 23 dni łącznych okresów ubezpieczenia. Jednakże w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 1 rok, 8 miesięcy i 4 dni okresów składkowych.

Prezes ZUS podniósł, że w latach 2006-2007, 2008-2011, 2011-2014 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia.

W wymienionych przerwach nie orzeczono wobec wnioskodawcy całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r. dopiero od [...] marca 2015 r. Organ podał, że wnioskodawca wykonywał prace dorywcze bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, niejednokrotnie też rozwiązywał umowy o pracę z przyczyn leżących po stronie pracownika. Zdaniem organu w sprawie nie zaszły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Prezes ZUS wskazał, że osoba decydująca się na taką formę wykonywania pracy oraz rozwiązywania stosunku pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W.F. wskazał, że nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne w latach 2011-2014 nie było jego świadomym wyborem. Podejmowanie pracy bez odprowadzania składek podyktowane było konieczności zapewnienia środków utrzymania.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...]utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2015 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy, albowiem nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień w trybie zwykłym. Prezes ZUS podał, że nie kwestionuje, iż wnioskodawca posiada adekwatny do wieku staż ubezpieczeniowy. Na przestrzeni 59 lat życia, tj. na datę powstania niezdolności do pracy zostało udokumentowane 27 lat, 8 miesięcy i 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Wystąpienie tej okoliczności nie wystarcza jednak do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ podkreślił, że zatrudnienie tzw. "dorywcze" bez zgłoszenia do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych nie może stanowić szczególnej okoliczności wskutek, której wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Skargę na powyższą decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W.F. zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez uznanie, że skarżący nie spełnił wymogów do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków, tj. lekarzy prowadzących jego leczenie w celu ustalenia kiedy powstała niezdolność do pracy.

W uzasadnieniu skargi wskazał na występujące – w ostatnim 10-leciu przed powstaniem niezdolności do pracy – trudności w uzyskaniu zatrudnienia związanego z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Podał, że od wielu lat jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny. W tym czasie Urząd nie znalazł dla niego żadnej pracy. Podał, że musiał sam zwracać się do pracodawców z terenu całego powiatu, ale nie otrzymał żadnej propozycji zatrudnienia. Co jakiś czas dostarczał jedynie do Urzędu Pracy specjalny dokument, w którym potwierdzał, że czynnie poszukuje pracy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest – w stanie faktycznym tej sprawy – prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa.

W dalszej części uzasadnienia Sąd pierwszej instancji po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazał, że decyzja wydawana w trybie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, wyłącznie do organu należy decyzja, czy przyzna świadczenie.

W sprawie niniejszej sytuacja taka jednak nie zachodzi, albowiem organ stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły nabycie uprawnienia w trybie zwykłym. Ocena organu w tym zakresie jest zdaniem Sądu trafna i została należycie uzasadniona, a tym samym ocena materiału dowodowego nie była dowolna. Organ dokonał pełnej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja nie narusza także prawa materialnego. Subiektywne odczucie strony, co do istnienia szczególnych okoliczności, które spowodowały niewypracowanie uprawnienia do świadczenia ustawowego nie oznacza, że decyzja organu jest niezgodna z prawem.

Wskazania przy tym wymaga, że pojęcie osoby całkowicie niezdolnej do pracy zdefiniowane zostało w art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z powołanym przepisem, jest to osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Oceny tej niezdolności dokonuje – zgodnie z art. 14 ust. 1 powołanej ustawy - lekarz orzecznik ZUS. W sprawie jest bezsporne, że skarżący nie osiągnął wieku emerytalnego oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] marca 2015 r. Organ w decyzji nie kwestionował adekwatnego do wieku stażu ubezpieczeniowego skarżącego (na 59 lat życia, tj. na datę powstania niezdolności do pracy - 27 lat, 8 miesięcy i 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych). Zasadnie jednakże organ wskazał, że wystąpienie tej okoliczności nie wystarcza do przyznania wnioskodawcy renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i udokumentowano jedynie 1 rok, 8 miesięcy i 4 dni okresów składkowych.

Z akt postępowania administracyjnego wynika, że w okresach od 24.08.2006 r. do 09.09.2007 r., od 01.11.2008 r. do 10.07.2011 r. oraz od 01.10.2011 r. do 08.10.2014 r. skarżący nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Trafnie organ stwierdził, że do [...] marca 2015 r. skarżący nie był niezdolny do pracy. W tym czasie, jak sam skarżący podał, wielokrotnie podejmował prace dorywcze, nie objęte ubezpieczeniem społecznym. Skarżący był też zarejestrowany w Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna.

Trafnie organ stwierdził, że zarówno okres formalnej rejestracji jako osoby bezrobotnej w urzędzie pracy, jak i okres wykonywania prac dorywczych bez ubezpieczenia społecznego, nie może zostać uwzględniony. Na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS za okoliczność szczególną uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, wyrok NSA z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt I OSK 1396/14, wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2013 r., wyrok NSA z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt I OSK 1396/14, wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 517/13, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Prawidłowo Prezes ZUS stwierdził, że sytuacja taka nie zachodzi w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako okoliczności szczególnej nie traktuje się świadomego zatrudniania się, wykonywania prac dorywczych lub prowadzenia działalności gospodarczej - bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczyciela społecznego i odprowadzania składek (v. wyrok NSA z dnia 24 lipca 2001 sygn. akt 444/01, z dnia 30 maja 2001 r. sygn. akt II SA 435/01, wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2001 sygn. akt II SA 3238/00, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wykonywanie prac dorywczych przez skarżącego nie stanowi zatem, w stanie faktycznym tej sprawy, okoliczności szczególnej. Podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmie takie zatrudnienie, świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 3741/01).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł W.F. zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego - art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w rozumieniu tego przepisu, szczególne okoliczności, z powodu których ubezpieczony nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty nie występuję w przypadku, gdy ubezpieczony wykonywał prace dorywcze bez ubezpieczenia w okresie kiedy posiadał status bezrobotnego.

2. naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy naruszała ona przepisy art. 7 i art. 77 § 1 Kpa poprzez nie przeprowadzenie przez organ wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w sprawie, w szczególności nieprzesłuchanie skarżącego na okoliczność przyczyn i okoliczności z powodu, których nie jest uprawniony do otrzymania emerytury bądź renty na zasadach ogólnych, podczas gdy wspomniane przepisy nakładają na organ obowiązek ustalenia stanu faktycznego w sposób wyczerpujący, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podniosła, że sporne w niniejszej sprawie jest, czy w stosunku do skarżącego występuje przesłanka w postaci istnienia "szczególnych okoliczności" wskutek których, skarżący nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Strona wskazała, iż przepisy ustawy nie wskazują przesłanek negatywnych, których wystąpienie wyklucza istnienie "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o FUS. Dlatego też, za nieprawidłowe należy ustać stanowisko WSA przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że podjęcie prac dorywczych bez ubezpieczenia społecznego nie może być uznana w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o FUS jako "szczególne okoliczności". Celem wprowadzenia przez ustawodawcę do art. 83 ust. 1 ustawy o FUS klauzuli generalnej w postaci przesłanki "szczególnych okoliczności" jest pozostawienie organowi rentowemu swobody w podjęciu decyzji w odniesieniu do konkretnego przypadku. Wiążę się z tym konieczność odrębnej analizy indywidualnych okoliczności odnoszących się do ubezpieczonego w każdej sprawie.

Strona podniosła, iż to, że wykonywanie pracy dorywczej bez ubezpieczenia społecznego nie mieści się w kategorii "szczególnych okoliczności" w jednej sprawie, nie oznacza automatycznie, że sytuacja taka nie może stanowić "szczególnych okoliczności" w innej sprawie z uwzględnieniem sytuacji życiowej danego ubezpieczonego oraz okoliczności, w jakich doszło do wykonywania takich prac. W konsekwencji przyjęcie przez WSA, że wykonywanie prac dorywczych bez ubezpieczenia społecznego co spowodowało, iż skarżący nie spełnił ustawowych warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty stanowi naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o FUS. WSA w sposób nieuzasadniony przyjął, że podjęcie prac dorywczych bez ubezpieczenia społecznego nie może stanowić "szczególnej okoliczności" w rozumieniu tego przepisu podczas, gdy przesłanka "szczególnych okoliczności" podlega ocenie w każdym konkretnym przypadku z uwagi na okoliczności danej sprawy.

Ponadto skarżący podniósł, iż pracował dorywczo bez ubezpieczenia społecznego nie wynikał z jego własnej woli. Jak skarżący wskazał we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zwracał się do podmiotów, którym świadczył pracę o objęcie go pełnym ubezpieczeniem społecznym, jednak zawsze otrzymywał decyzję odmowną. Tym samym fakt pracy dorywczej bez ubezpieczenia nie zależał w żaden sposób od woli skarżącego. W zaistniałej sytuacji, skarżący podejmował prace dorywcze w celu zarobienia środków w celu zapewnienia egzystencji. Należy wskazać, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący odmówił zatrudnienia, które byłoby mu proponowane przez Urząd Pracy.

Skarżący wyjaśnił, iż Prezes ZUS nie przeprowadził w sposób wyczerpujący stanu faktycznego w zakresie ustalenia, czy w stosunku do skarżącego występują "szczególne okoliczności", które spowodowały niespełnienie przez skarżącego wymogów do uzyskania świadczeń na zasadach ogólnych. Należy wskazać, że Prezes ZUS nie przeprowadził żadnych czynności dowodowych aby ustalić przyczyny, z powodu których skarżący pracował dorywczo bez ubezpieczenia, w szczególności, czy praca dorywcza przez skarżącego była spowodowana sytuacją na rynku pracy, czy też zachowaniem jego pracodawców, który odmawiali zatrudnienia objętego pełnym ubezpieczeniem społecznym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie wskazać należy, że stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017r., poz. 1369 zezm. – dalej "Ppsa"), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 Ppsa, a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 Ppsa, które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach wskazanych w art. 174 Ppsa, w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. art. 7 i art. 77 § 1 Kpa poprzez nie przeprowadzenie przez organ wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w sprawie nie zasługuje na uwzględnienie.

Podkreślić należy, że warunkiem uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa jest ustalenie przez Sąd I instancji istnienia naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej rozpatrujący daną sprawę oraz stwierdzenie, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a więc gdyby nie było stwierdzonego naruszenia przepisów prawa, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej byłoby inne. Oznacza to, że można zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził takie naruszenie prawa, a mimo to nie spełnił dyspozycji powołanej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonego orzeczenia. W rozpatrywanej sprawie przedstawione przez Sąd I instancji przesłanki oddalenia skargi nie pozwalały na zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, gdyż nie stwierdzono takich naruszeń prawa, które mogły mieć wpływ na sposób jej rozpatrzenia przez organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał wnikliwej, merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji i zasadnie uznał, że powołane w uzasadnieniu przepisy prawa nie zostały przez organ naruszone. Organ administracji publicznej we właściwie przeprowadzonym postępowaniu prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, który znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym oraz dokonał oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie przekroczył przy tym przysługujących mu granic uznania administracyjnego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych szczegółowo wskazał okresy podlegania ubezpieczeniu oraz okresy, w których skarżący kasacyjnie nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem, bądź okresy, które do stażu ubezpieczeniowego nie zostały zaliczone. Do okoliczności tych odniósł się także w sposób wyczerpujący Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy w wieku 59 lat udowodnił 27 lat, 8 miesięcy i 23 dni łącznych okresów ubezpieczenia. Ponadto z akt sprawy wynika, że w 10-leciu przypadającym dzień powstania niezdolności do pracy udokumentowano jedynie 1 rok, 8 miesięcy i 4 dni okresów składkowych zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym .

Z akt postępowania administracyjnego wynika również, że w okresach od 24.08.2006 r. do 09.09.2007 r., od 01.11.2008 r. do 10.07.2011 r. oraz od 01.10.2011 r. do 08.10.2014 r. skarżący nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Z akt sprawy ponadto wynika, że do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy tj. do dnia [...] marca 2015 r. skarżący nie był zdolny do pracy. Na powyższe jednoznacznie wskazuje ponoszona przez skarżącego okoliczność podejmowania w ostatnim 10-leciu prac dorywczych.

Natomiast ustalanie przyczyn i okoliczności z powodu, których skarżący nie jest uprawniony do otrzymania emerytury bądź renty na zasadach ogólnych w ocenie Sądu jest oczywisty. Skarżący nie ma wymaganych przepisami prawa okresów składkowych wymaganych do uzyskania świadczeń emerytalnych. Natomiast okoliczności braku okresów składkowych wynikają wprost z oświadczenia skarżącego tj. prace dorywcze bez ubezpieczenia. Natomiast skarżący jako przyczynę pracy bez ubezpieczenia wskazał niechęć pracodawców do zatrudniania go jako pracownika.

Z powyższych względów zarzut naruszenia przepisów postępowania nie zasługiwał na uwzględnienie.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 748 ze zm.).

Powyższy przepis stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Podkreślić należy, że przytoczona regulacja ma charakter szczególny, albowiem pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Z treści omawianego przepisu wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Zasadą jest, że w ramach art. 83 ust. 1 rozpatruje się prawo do świadczenia, o które dana osoba ubiegała się w postępowaniu zwykłym i którego odmówiono ze względu na brak spełnienia ustawowych warunków. Krąg ewentualnych beneficjentów świadczeń wyjątkowych obejmuje ubezpieczonych oraz pozostałych po nich członków rodziny.

Trzeba pamiętać, że sama, nawet najtrudniejsza, sytuacja materialna danej osoby nie jest podstawą przyznania świadczeń w drodze wyjątku (tak wyrok NSA w Warszawie z dnia 12 marca 2002 r., II SA 2955/01, LEX nr 83734 oraz wyrok NSA z dnia 25 lipca 2012 r., I OSK 878/12, LEX nr 1225540). Z uprawnień przewidzianych w art. 83 ust. 1 mogą skorzystać ci ubezpieczeni (członkowie rodziny), którzy spełniają łącznie następujące wymogi: 1) wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty; 2) nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym; 3) nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Jako okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2001 r., II SA 3191/00, LEX nr 53784). Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2000 r., II SA 954/00, LEX nr 53788).

W wyroku z dnia 30 stycznia 2009 r. (sygn. akt I OSK 733/08, publ. CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że "szczególne okoliczności" to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy i pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców, również takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, chociaż nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej, a jedynie o częściowej, niezdolności do pracy".

W niniejszej sprawie jak słusznie uznały organy i Sąd I instancji nie zaistniały żadne szczególne okoliczności. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, skarżący był zdolny do pracy. Ponadto w niniejszej sprawie zwrócić należy uwagę, iż ze świadectw pracy znajdujących się w aktach sprawy wynika, że częstą podstawą rozwiązania ze skarżącym stosunku pracy był fakt porzucenia przez skarżącego pracy (świadectwo z Przedsiębiorstwa [...]). Ponadto jako podstawę rozwiązania stosunku pracy podawano art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy tj. ciężkie naruszenie przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych (zob. świadectwo pracy od [...]). Z powyższego wynika, że rozwiązanie stosunków pracy ze skarżącym następowało z jego winy.

Tym samym nie można uznać, że skarżący nie był zatrudniano w uwagi na "szczególne okoliczności".

Wobec powyższego stwierdzić należy, że stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje na to, iż prawidłowe jest uznanie, że nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. O wyjątkowości podnoszonych przez stronę okoliczności nie może zwłaszcza przesądzać jej subiektywne przekonanie, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być traktowane jako szczególne (wyjątkowe). Z pewnością do tych okoliczności nie można zaliczyć trudności w znalezieniu pracy lub złej sytuacji majątkowej rodziny wnioskodawcy, wniosek nie dotyczy bowiem świadczenia z pomocy społecznej.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 184 Ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną mając na względzie, że wynagrodzenie to przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 Ppsa.