Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 732/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3,  art. 137, art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2011 r. sprawy ze skargi W. Z.j, K. Ł.j, M. Z. U., S. Z., J. Z., Łukasza Z. reprezentowanego przez Otylię Z. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2010r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] Starosta W. na podstawie art. 229 i art.142 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm. – dalej ustawa o gospodarce nieruchomościami) oraz art.105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa), po rozpatrzeniu wniosku W.Z., K.Ł., M.Z-U. I A.Z. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położoną we W. przy ulicy [...], dla której Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], stanowiącą własność Gminy W. w wieczystym użytkowaniu W. Spółdzielni Mieszkaniowej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż dnia [...] grudnia 2008 roku W.Z., K.Ł., M.Z-U. I A.Z. wystąpili do Starosty W. z wnioskiem o zwrot części nieruchomości położonej we W. przy ulicy [...], stanowiącej działkę nr [...], wydzieloną z działki nr [...], zapisaną w KW [...], uzasadniając swój wniosek okolicznością, że wywłaszczona działka, na której znajduje się parking i droga stały się zbędne na cel wywłaszczenia, w rozumieniu art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ ustalił, że sporna działka umową kupna-sprzedaży z dnia [...] lipca 1983 roku została nabyta na rzecz Skarbu Państwa od W. i C. Z.. Nabycie nastąpiło na zasadzie i w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Dnia [...] stycznia 1993 roku sporna część nieruchomości oznaczona obecnie numerem geodezyjnym [...] (wchodząca w skład obszaru ówczesnych działek o nr [...], [...], [...], [...], [...]) została oddana przez Gminę W. w użytkowanie wieczyste W. Spółdzielni Mieszkaniowej. Ustanowienie użytkowania wieczystego nastąpiło na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Użytkowanie wieczyste trwa nadal i Gmina W. nie jest zainteresowana rozwiązaniem umowy.

Zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami roszczenie byłych właścicieli lub jego spadkobierców o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, to jest przed dniem 1 stycznia 1998 roku na nieruchomości zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Treść tego przepisu nie budzi wątpliwości, a w orzecznictwie sądowym przyjmuje się iż brak roszczenia, które mogłoby być uwzględnione na drodze postępowania administracyjnego oznacza, że takie postępowanie jest bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania zaś stanowi przesłankę do jego umorzenia na podstawie art.105 § 1 kpa. Z uwagi na brak roszczenia, dla niniejszego postępowania nie ma znaczenia to, czy są spełnione warunki określone w art.136 ust. 3 i art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oznacza to, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi- następcy prawnemu choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art.136 w związku z art.137 ustawy (Wyrok z dnia 30 stycznia 2007 roku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie I OSK 386/06). Przyjęcie odmiennej wykładni art. 229 ustawy i ograniczenie stosowania tego przepisu jedynie do roszczeń powstałych na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami bądź do sytuacji, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, nie dałoby się pogodzić z ratio legis tego przepisu (w/w wyrok z NSA z 30 stycznia 2007 roku). W tym stanie rzeczy, zarzuty oraz wniosek o przeprowadzenie dowodów z dokumentów wymienionych przez pełnomocnika wnioskodawców zawarte w piśmie z dnia [...] kwietnia 2009 r., sformułowane na skutek zapoznania się z materiałem dowodowym, są bezzasadne i organ mając na względzie treść art.78 § 1 kpa ich nie uwzględnił. Bowiem jak wynika z wyroku z dnia 30 stycznia 2007 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie I OSK 386/06 z uwagi na treść art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie obciąża organu administracji rozważenie kwestii dotyczących pozytywnych przesłanek zwrotu nieruchomości, zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z zebranych w sprawie dokumentów bezspornie wynika, że na nieruchomości oznaczonej obecnie działką nr [...], o której zwrot wystąpiono, prawo użytkowania wieczystego na rzecz W. Spółdzielni Mieszkaniowej zostało ustanowione dnia [...] stycznia 1993 roku, a sam wpis tego prawa w księdze wieczystej KW Nr [...] został dokonany w dniu [...] czerwca 1993 r.

W zakreślonym terminie odwołanie od powyższej decyzji wnieśli W.Z., K.Ł., M.Z-U. i A.Z. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wraz z wnioskiem o przyznanie odszkodowania. W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, że zgodnie z art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Poza sporem pozostaje fakt, że upłynął zakreślony ustawą termin 10 lat, że nieruchomość przeznaczona została na inny cel niż określony w ustawie. Z treści art.136 pkt. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, iż w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określono w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Zgodnie z zasadami konstytucyjnej ochrony własności wywłaszczenie jest dopuszczalne. Jednakże naruszenie tej zasady poprzez niezastosowanie się do zakazu przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel, niż ten który był podstawą wywłaszczenia nieruchomości, stwarza byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercy możliwości odzyskania utraconego prawa własności. Z tego też powodu organy wykonawcze Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego odpowiedzialne za gospodarowanie należącym do tych podmiotów zasobem nieruchomości, w razie powzięcia zamiaru zmiany celu realizacyjnego na wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, są zobowiązane skutecznie, zgodnie z wymogami przewidzianymi w Kodeksie postępowania administracyjnego powiadomić poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym fakcie, a także o przysługujących z tego tytułu uprawnieniach.

Prawna możliwość zwrotu nieruchomości w przypadku Wnioskodawców była możliwa, bowiem przesłanki zwrotu zostały spełnione, zgodnie z art.136 ust.3 ustawy. Wnioskodawcy przesłanki do zwrotu nieruchomości spełnili, ale nie mogą skutecznie nieruchomości odzyskać, bowiem odpowiedzialne jednostki za ten stan rzeczy naruszyły przepisy prawa materialnego, wskutek czego Wnioskodawcy utracili swoje roszczenie w świetle art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Naruszenie prawa przez organy wykonawcze Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego rodzi po stronie Wnioskodawców prawo skutecznego domagania się odszkodowania za szkody, które zostały wyrządzone na skutek naruszenia ich praw. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2007r. (IV CSK 81/07 niepubl.) Sąd stwierdził, że "jeśli wywłaszczona nieruchomość została sprzedana z pominięciem prawa pierwszeństwa byłego właściciela przed dniem wejścia ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, to umowa jej sprzedaży jest ważna i nie można domagać się zwrotu". Były właściciel lub jego spadkobiercy mogą natomiast żądać odszkodowania. Wnioskodawcy twierdzą, że Starosta W. wydając decyzję o umorzeniu postępowania nie zbadał, czy roszczenie może być skutecznie zrealizowane. Bez zbadania "przesłanki zbędności nieruchomości" nie można podjąć decyzji o zastosowaniu art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepis ten ma bowiem zastosowanie wyłącznie do nieruchomości zbędnych.

A zatem tylko dokładne ustalenie przez organ administracyjny celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, a następnie zbadanie czy w całości wykorzystano ją na ten cel umożliwi ocenę czy żądanie zwrotu części nieruchomości Wnioskodawcom jest uzasadnione. Obecnie w doktrynie oraz orzecznictwie przeważa pogląd, że wystąpienie w sprawie przesłanki wymienionej w art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami powinno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości a nie do umorzenia postępowania administracyjnego (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 lipca 2008r. II SA/G/425 208r publ. Iex Polonica Nr 1974769) wyrok WSA w Warszawie z dnia 30.06.2005r. I SAWa 765/04).

Starosta W. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, nie proponując Wnioskodawcom nieruchomości zamiennej względnie odszkodowania za wywłaszczoną działkę według aktualnych wartości.

W trakcie toczącego się postępowania w miejsce wnioskodawcy A.Z. wstąpili na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego we W. Wydział [...] Cywilny z dnia [...] marca 2010 r., sygn. akt [...] S.Z., J.Z. i małoletni Ł.Z. reprezentowany przez matkę O.Z..

Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] Wojewoda W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wskazał m. in., iż zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości C. i W. Z. na podstawie umowy sprzedaży z [...] lipca 1983 roku (nr Rep. [...]) zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] oraz nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] (k. [...]). Nie budzi wątpliwości również fakt, iż W. Z., K.Ł., M. Z. U. i A. Z. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] listopada 2003 roku stali się następcami prawnymi Pana C.a Z.. Na mocy decyzji Urzędu Miasta i Gminy W. (nr [...]) z [...] grudnia 1983 roku nieruchomość położona we W. przy ul. [...], oznaczona jako działki: nr [...] o powierzchni [...] m2, nr [...] o powierzchni [...] m2, nr [...] o powierzchni [...] m2, nr [...] o powierzchni [...] m2, nr [...] o powierzchni [...] m2, nr [...] o powierzchni [...] m2 oraz nr [...] o powierzchni [...] m2, zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Skarbu Państwa oddana została w użytkowanie wieczyste W. Spółdzielni Mieszkaniowej we W. w celu wybudowania pięciu domów wielorodzinnych obejmujących [...] mieszkań (k. [...]). Bezspornym jest także, że Wojewoda P. decyzją z [...] maja 1992 roku ([...]) stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Gminę W., prawa własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb W., arkusz mapy [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] (k. [...]). Poza sporem pozostaje również fakt, iż na podstawie umowy z [...] stycznia 1993 roku (Nr rep. [...]) Miasto i Gmina W. oddała W. Spółdzielni Mieszkaniowej we W. w wieczyste użytkowanie, grunt stanowiący nieruchomość położoną we W., obejmującą działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] dla których Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], działkę nr [...] dla której Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą KW nr: [...], działkę nr [...] dla której Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], działkę nr [...] dla której Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], działkę nr 1542/1 dla której Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] i działkę nr [...] dla której Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] (k. [...]). Sporna część nieruchomości oznaczona obecnie jako działka o numerze geodezyjnym [...] obejmuje obszar ówczesnych działek o numerach [...], [...], [...], [...] i [...]. Nie budzi wątpliwości również fakt, że na podstawie decyzji z [...] 2007 roku ([...]) Burmistrz Miasta i Gminy W. zatwierdził projekt podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy we W. jako własność Miasta i Gminy W. w wieczystym użytkowaniu W. Spółdzielni Mieszkaniowej. Zgodnie z zatwierdzonym projektem wymieniona wyżej nieruchomość została podzielona na działkę nr [...] o powierzchni [...] ha, stanowiącej parking i drogę dojazdową do sąsiednich nieruchomości oraz działkę nr [...] o powierzchni [...] ha pozostającą we władaniu właściciela bez zmiany jej przeznaczenia.

Według art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W myśl art. 137 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Zgodnie z treścią art. 229 cytowanej ustawy roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis art. 136 ust. 3 cytowanej ustawy stanowi generalną zasadę, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Jednak od tej zasady ustawa w przepisach art. 136 ust. 5 i art. 229 przewiduje wyjątki, polegające na wygaśnięciu lub nieprzysługiwaniu tego uprawnienia czy roszczenia. W pierwszym przypadku uprawnienie do zwrotu wygasa, jeżeli wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie zostanie złożony w przewidywanym terminie, w drugim - roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zgodnie z omawianym przepisem sam fakt ustanowienia prawa i wpisania go do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy jest istotny, obojętne jest zatem z punktu widzenia tego przepisu czy prawo to powstało ex lege, na mocy decyzji administracyjnej, czy umowy cywilnoprawnej - ważne jest jedynie, aby prawo użytkowania wieczystego powstało na rzecz innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Prawo takie powinna posiadać osoba trzecia. Osobą trzecią, w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest każda osoba zarówno fizyczna, jak i prawna, inna niż poprzedni właściciel nieruchomości lub Skarb Państwa, na którego rzecz utracił on swą własność. Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że ujawnienie prawa nabywcy w księdze wieczystej wyłącza możliwość realizacji roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W razie zawarcia umowy o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, wpis do księgi wieczystej ma charakter konstytutywny. Brak wpisu oznacza, że prawo to nie powstało, a zatem brak przeszkód do dochodzenia roszczenia z art. 136 ust. 3. Nie budzi wątpliwości fakt, iż wpis prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz W. Spółdzielni Mieszkaniowej dokonany został [...] czerwca 1993 roku. Omawiana ustawa weszła w życie 1 stycznia 1998 roku. Zatem wpis do księgi wieczystej w niniejszej sprawie nastąpił przed wejściem w życie cytowanej wyżej ustawy. Jak wynika z powyższego, w niniejszej sprawie zaistniały obie przesłanki pozytywne z art. 229, zarówno podmiotowa, jak i przedmiotowa, które są jednocześnie negatywne, jeśli chodzi o przepis art. 136 ust. 3 tejże ustawy, gdyż stanowią przeszkodę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W zaistniałej sytuacji orzeczenie o zwrocie nieruchomości na rzecz byłych właścicieli i ich spadkobierców nie jest możliwe. Problem powyższy był również przedmiotem uchwał Sądu Najwyższego. W uchwałach z 23 W. 1993 roku (sygn. akt III AZP 13/93) oraz z 22 grudnia 1993 roku (sygn. akt III AZP 24/93) podjętych w wyniku rozpoznania zagadnień prawnych - Sąd Najwyższy stwierdził, że organ administracji może orzec o zwrocie zbędnej nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością; nie można natomiast orzec o zwrocie nieruchomości, jeżeli na tej nieruchomości ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego. Zgodnie z powołanymi wyżej przepisami spełnienie przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami powoduje utratę roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym ustalenia potwierdzające fakt rozporządzenia wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 cytowanej wyżej ustawy wyłączają obowiązek organu do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego mających znaczenie w sprawie poprzez badanie istnienia pozostałych przesłanek dotyczących postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Brak roszczenia powoduje bowiem, iż nie ma znaczenia to, czy spełnione zostały przesłanki z art. 136 ust. 3 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W rozpatrywanej sprawie zaistniał wyjątek od zasady, o której mowa w przepisie art. 136 ust. 3 cytowanej ustawy powodujący, iż już samo ustalenie jego wystąpienia wystarcza do rozstrzygnięcia sprawy bez konieczności badania przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia wymienionych w art. 137 tejże ustawy. Stwierdzenie przez organ I instancji przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania nie tylko zwalnia organ z obowiązku dalszego prowadzenia postępowania w sprawie lecz wręcz obliguje go do umorzenia takiego postępowania. Ustanowienie na rzecz W. Spółdzielni Mieszkaniowej prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości (z której wywłaszczono odwołujących) i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed wejściem w życie cytowanej ustawy wyłącza możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot nieruchomości. Organ odwoławczy wskazał także, że podziela stanowisko Starosty W., zgodnie z którym brak roszczenia oznacza, że postępowanie jest bezprzedmiotowe, a bezprzedmiotowość postępowania stanowi przesłankę do jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Powyższe wynika wprost z dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a., który stanowi, iż gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracyjny wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnieśli W. Z., K.Ł., M. Z. -U., S.Z., J.Z. i małoletni Ł.Z. reprezentowany przez matkę O.Z. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że skarżący nie mogą skutecznie żądać zwrotu części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położoną we W. przy ulicy [...] oraz odszkodowania wskutek naruszenia praw skarżących z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne przyjęcie, że nie zachodzi naruszenie prawa własności i ochrony własności.

Uzasadniając skargę skarżący wskazali m. in., iż domagali się zwrotu nieruchomości bowiem cel wywłaszczenia nie został zrealizowany co pozostaje poza sporem. Nie zostali powiadomieni o przysługujących im prawach, o możliwości żądania zwrotu nieruchomości i o oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste mimo treści art. 136 i 127 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art.136 ust 3 o gospodarce nieruchomościami ma na celu zadośćuczynienie osobom, których pozbawiono nieruchomości w drodze wywłaszczenia i nie zużyto ich na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wojewoda wskazuje, że art. 229 ustawy ma na celu ochronę podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo wieczystego użytkowania, pomijając ochronę praw skarżących. W ocenie skarżących, jeśli nie ma możliwości zwrotu nieruchomości, mimo niewykorzystania ich zgodnie z celem wywłaszczenia, to należało rozważyć możliwość przyznania im nieruchomości zamiennej, względnie odszkodowania według ich aktualnej wartości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako ppsa) wynika natomiast, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa, przy czym, z mocy art. 134 § 1 ppsa, kontroli legalności Sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami skargi.

Bezspornym jest, że zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości C. i W. Z. na podstawie umowy sprzedaży z [...] lipca 1983 roku (nr Rep. [...]) zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] oraz nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...].

Bezsporne jest także, że dnia [...] stycznia 1993 roku sporna część nieruchomości oznaczona obecnie numerem geodezyjnym [...] (wchodząca w skład obszaru ówczesnych działek o nr [...], [...], [...], [...], [...] dla których Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...]) została wraz z innymi działkami oddana przez Miasto i Gminę W. umową zawartą w formie aktu notarialnego (Nr rep. [...]) w użytkowanie wieczyste W. Spółdzielni Mieszkaniowej i że prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Według zaś art. 229 cytowanej ustawy roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W zaistniałej sytuacji orzeczenie o zwrocie nieruchomości na rzecz byłych właścicieli nie jest możliwe. O zależności pomiędzy zwrotem nieruchomości, a prawem użytkowania wieczystego wielokrotnie wypowiadano się w doktrynie i orzecznictwie, wskazując, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością na skutek m.in. ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego. W takiej sytuacji sam fakt utraty władania tą nieruchomością przez Skarb Państwa stanowił negatywną przesłankę dla orzeczenia o jej zwrocie, a zatem okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel bądź w ogóle nie wykorzystano, nie mogły mieć znaczenia dla wyniku sprawy, (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 1998 r.. IV SA 390/98, LEX nr 45941, z dnia 14 maja 1998 r., IV SA 1174/96, LEX nr 45927, z dnia 11 sierpnia 1998 r., IV SA 1687/96, LEX nr 45912; uchwały Sądu Najwyższego : z dnia 23 W. 1993 r., III AZP 13/93, OSA 1994/10/7, z dnia 22 grudnia 1993r., III AZP 24/93, LEX nr 10916).

Nie jest natomiast wykluczone dochodzenie przez poprzedniego właściciela lub jego następcę prawnego od Skarbu Państwa lub gminy na zasadach ogólnych tj. przed sądem powszechnym naprawienia szkody wynikłej wskutek zbycia wywłaszczonej nieruchomości niewykorzystanej na cel wywłaszczenia lub oddania jej w użytkowanie wieczyste.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy prawidłowo orzekł organ I instancji i czemu dał wyraz organ odwoławczy, że w takiej sytuacji należy umorzyć postępowanie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 336/10 utrata przez Skarb Państwa lub gminę prawa dysponowania wywłaszczoną nieruchomością, z uwagi na ustanowienie na niej prawa użytkowania wieczystego, zwłaszcza jeśli prawo to stało się następnie przedmiotem obrotu prawnego, w istocie rzeczy skutkuje tym, że przestaje istnieć nieruchomość, w stosunku do której można -co do zasady - orzec o jej zwrocie. Wszelkie ustalenia bowiem, dokonywane na podstawie art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, mają w takim przypadku znaczenie tylko teoretyczne. Nawet przy ustaleniu, że żądanie zwrotu nieruchomości, z uwagi na treść przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest uzasadnione, to z uwagi na fakt ustanowienia na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego, nie jest to prawnie możliwe. Trzeba zatem z tego względu przyjąć, że w takiej sytuacji zachodzi bezprzedmiotowość postępowania o zwrot nieruchomości, o której mowa w art. 105 § 1 kpa, gdyż przestała istnieć możliwość przyznania stronie prawa do tej nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.

MZ