Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 930/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Prawo geologiczne i górnicze
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 139
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 140 ust.1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 868
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Starszy referent Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za wydobywanie kopaliny bez koncesji uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...], Prezes Wyższego Urzędu Górniczego (dalej: organ II instancji organ odwoławczy) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. - dalej: k.p.a.) oraz art. 140 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2019 r. poz. 868 ze zm., dalej: p.g.g.), po rozpatrzeniu odwołania A.R. (dalej: strona, skarżący) od decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w P. z [...] r., nr: [...], ustalającej opłatę podwyższoną za wydobycie w 2017 r. bez wymaganej koncesji [...] m3 kruszywa naturalnego z działki nr [...], położonej w miejscowości S. (gmina S., powiat c., województwo [...]) w wysokości [...] zł, uchylił zaskarżoną decyzję pierwszoinstancyjną w całości i ustalił skarżącemu opłatę podwyższoną za wydobycie w latach 2016-2017, bez wymaganej koncesji [...] m3 ([...] t) kruszywa naturalnego z działki nr [...], położonej w miejscowości S., w wysokości [...] zł.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] r. Okręgowy Urząd Górniczy w P. otrzymał od pracownika Urzędu Miasta i Gminy w S., informację o nielegalnym wydobyciu kruszywa na działce nr [...] w miejscowości S.. W związku z tym, na podstawie art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 7 p.g.g., w dniu [...] r. pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego w P., przeprowadzili wizję terenową na ww. nieruchomości. Zgodnie z przywołanym przepisem, przy wykonywaniu nadzoru i kontroli upoważnionym pracownikom organów administracji geologicznej oraz pracownikom organów nadzoru górniczego, w granicach ich właściwości rzeczowej i miejscowej, przysługuje, po okazaniu legitymacji służbowej, prawo całodobowego wstępu, wraz z pracownikami pomocniczymi, rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem do miejsc wydobywania kopalin oraz pobierania próbek, przeprowadzania niezbędnych badań lub wykonywania innych czynności kontrolnych. W trakcie tej czynności stwierdzono m.in., że miejsce wydobycia udostępnione zostało od strony północnej, z polnej drogi dojazdowej. Front robót wydobywczych o nierównej krawędzi skarpy przemieszcza się w kierunku południowo-wschodnim. W wyniku wydobycia powstało wyrobisko stokowe z poziomem wydobywczym usytuowanym na poziomie rzędnych terenu od strony północnej. W dniu kontroli stwierdzono świeże ślady ukopu - ściana eksploatacyjna o długości ok. 25 m oraz wysokości do ok. 3,5 m ukształtowana była pod kątem ok. 50°. W profilu przekroju pionowego istniejącego ukopu stwierdzono piasek drobny koloru żółtego, miejscami lekko brązowego. W dolnej strefie występowały drobne ziarna kruszywa. Nadto, na powierzchni terenu w miejscu prowadzonych robót stwierdzono ślady ciężkich oponowych pojazdów maszynowych. W trakcie tej czynności wykonano dokumentację fotograficzną, a w oględzinach uczestniczył pracownik OUG w P., posiadający uprawnienia mierniczego górniczego, który w dniu [...] r. sporządził dokumentację ustalającą ilość kopaliny wydobytej bez koncesji. Zgodnie ze sporządzoną dokumentacją, objętość kopaliny wydobytej z wyrobiska wynosiła [...] m3.

Organ I instancji ustalił właścicieli działki nr [...], którymi okazali się skarżący i jego żona, a następnie zawiadomił ich pismem z [...] r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej. W dniu [...] r. przesłuchano skarżącego w charakterze strony, który wyjaśnił m.in., że w 2016 r. w związku z potrzebą wyrównania powierzchni terenu na działce nr [...] stanowiącej użytek rolny, podjął prace niwelacyjne na istniejącym wyniesieniu terenu stanowiącym nieużytek w celu zagospodarowania tej części działki rolniczo (...) Do ukopu piasku z wyniesienia terenu stosował własne maszyny - ukop wykonywał koparko-ładowarką, a urobek ładował na samochód ciężarowy i wywoził poza teren działki (...) W 2016 r. część ukopanego piasku przewiózł na teren inwestycji polegającej na rozbudowie domu jednorodzinnego, który wraz z działką, na której jest położony, stanowi jego własność. Przywieziony piasek posłużył także do wyrównania działki po robotach budowlanych i wykonania podłoża pod trawnik. Skarżący nie był w stanie określić ilości wykorzystanego piasku przy zagospodarowaniu działki budowlanej. W 2016 r. i 2017 r. pozostałą część piasku z ukopu przewiózł do miejscowości B.. Piasek posłużył do urządzenia brzegu jeziora, którego jest użytkownikiem. Dla wyrównania brzegu jeziora przywiózł ok. 10-ciu wywrotek - samochodu MAZ. Piasku nie wywoził w inne miejsca i nie prowadził jego odsprzedaży. (...) Na prowadzenie robót niwelacyjnych w obszarze istniejącego wyniesienia nie występował do żadnych organów i nie posiada żadnych decyzji (...)".

W dniu [...] r. przeprowadzono dowód z oględzin działki nr [...] z udziałem stron postępowania. W trakcie tej czynności wykonano dokumentację fotograficzną, a pracownik OUG w P., posiadający uprawnienia mierniczego górniczego, przeprowadził pomiar wyrobiska przy użyciu urządzenia GPS Trimble R8s. Na podstawie wspomnianego pomiaru, pracownik OUG w P., posiadający uprawnienia mierniczego górniczego, w dniu [...] r. sporządził dokumentację ustalającą ilość kopaliny wydobytej bez koncesji, objętość kopaliny wydobytej wynosiła [...] m3. Dokumentację uzupełniono o ustalenia zawarte we wcześniejszej dokumentacji z dnia [...] r., wykonanej po pierwszych oględzinach terenu, bez udziału skarżącego.

W wyniku przeprowadzonego postępowania i zebranego materiału dowodowego, organ I instancji, decyzją z dnia [...] r. ustalił dla strony opłatę podwyższoną w kwocie [...] zł za wydobycie bez wymaganej koncesji [...] m3 kruszywa naturalnego - piasku z działki nr [...]. Ponadto, decyzją z dnia [...] r., Dyrektor OUG w P. umorzył postępowanie w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej wobec żony skarżącego.

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał m.in., że spełnione zostały ustawowe przesłanki do ustalenia i obliczenia opłaty podwyższonej przy przyjęciu stawki obowiązującej w 2017 r., tj. w dniu wszczęcia postępowania (0,59 zł/t).

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, zarzucając organowi m.in. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na niewyjaśnieniu stanu faktycznego, dowolnej ocenie zebranego materiału dowodowego, niezawiadomienie strony niezwłocznie o wszczętym postępowaniu, naruszenie prawa czynnego udziału strony w postępowaniu, nieustalenie rzeczywistego ukształtowania działki, błędne obliczenia wydobytej kopaliny i nienależyte, ogólnikowe uzasadnienie decyzji.

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego, zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję pierwszoinstancyjną. Organ odwoławczy orzekając kasacyjnie, jednocześnie ustalił skarżącemu opłatę podwyższoną za wydobycie bez wymaganej koncesji w wysokości [...] zł w miejsce kwoty [...] zł i wskazał okres wydobycia w latach 2016-2017 w miejsce określonego przez organ I instancji tj. 2017 r.

Organ odwoławczy w wyniku przeprowadzonego postępowania stwierdził, że zaskarżona decyzja Dyrektora OUG w P. z [...] r. powinna zostać zmieniona, ale z innych powodów niż te, które zostały podniesione w odwołaniu.

Organ I instancji, błędnie bowiem przyjął, że postępowanie w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej zostało wszczęte w 2017 r., zamiast w 2018 r.

Organ II instancji wskazał, że w dniu [...] r. pracownicy OUG w P. przeprowadzili wizję terenową na działce nr [...] na podstawie art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 7 p.g.g. Dalej wyjaśnił, że zgodnie z art. 140 ust. 5 p.g.g. opłaty podwyższone, o których mowa w ust. 3 pkt 3-6, ustala się, stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania. W konsekwencji. Dyrektor OUG w P., ustalając opłatę podwyższoną, zastosował stawkę opłaty obowiązującą w 2017 r. w wysokości 0,59 zł/t (obwieszczenie Ministra Środowiska z dnia 23 sierpnia 2016 r. w sprawie stawek opłat na rok 2017 z zakresu przepisów Prawa geologicznego i górniczego; M.P. poz. 888). Z analizy akt sprawy wynika jednak, że postępowanie w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej zostało wszczęte później, tj. w 2018 r., bowiem datą wszczęcia postępowania z urzędu jest data pierwszej czynności organu wobec strony. Czynności przygotowawcze urzędu zmierzające do ustalenia, czy postępowanie ma być wszczęte, nie oznaczają wszczęcia postępowania. Chodzi o taką czynność organu, o której strona oficjalnie zostaje powiadomiona. Taką pierwszą czynnością będzie dzień zawiadomienia o wszczęciu postępowania, a w braku takiego zawiadomienia - dzień pierwszego wezwania w sprawie (por. A. Matan (w) G. Łaszcyca, C. Marytsz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, tom 1, komentarz do art. 1-103, wyd. 111, lex 2010). W rozpatrywanej sprawie pierwszą czynnością organu podjętą wobec stron było wystosowanie zawiadomień o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej, co miało miejsce w styczniu 2018 r. Tak więc, stosownie do art. 140 ust. 5 p.g.g., należało zastosować stawkę opłaty obowiązującą w 2018 r. Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Środowiska z dnia 5 września 2017 r. w sprawie stawek opłat na rok 2018 z zakresu przepisów Prawa geologicznego i górniczego (M.P. poz. 868), stawka opłaty eksploatacyjnej dla piasków i żwirów w 2018 r. wynosiła 0,60 zł/t.

Wobec powyższego, organ II instancji dokonał korekty obliczenia opłaty podwyższonej. W myśl art. 140 ust. 3 pkt 4 p.g.g., opłatę podwyższoną za wydobywanie kopalin ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny. W konsekwencji, ustalona w tej sprawie opłata podwyższona powinna wynosić [...] zł ([...] t piasku x 0,60 zł/t x [...]).

Organ wskazał przy tym na art. 139 k.p.a., zgodnie z którym, organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Organ stwierdził, że opłata podwyższona ustalona niniejszą decyzją jest wyższa niż opłata ustalona decyzją organu I instancji. Pomyłka organu I instancji jest jednak ewidentna i niedokonanie korekty obliczenia opłaty podwyższonej naruszałoby interes społeczny wyrażający się w tym, iż osoby podejmujące nielegalną eksploatację złóż kopalin powinny być obciążane opłatami podwyższonymi, których wysokość wynika wprost z przepisów p.g.g.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego, organ wskazał, że pomiary oraz obliczenia ilości wydobytej kopaliny wykonane zostały przez pracowników OUG w P. posiadających uprawnienia mierniczego i geologa górniczego, tj. osoby które zgodnie z art. 116 ust. 3 p.g.g. są uprawnione do sporządzania dokumentacji mierniczo-geologicznej (czynności analogiczne jak przy sporządzaniu dokumentacji do niniejszego postępowania), a więc dysponujących odpowiednią wiedzą specjalistyczną pozwalającą na dokonanie prawidłowej oceny stanu faktycznego i ustalenie ilości nielegalnie wydobytej kopaliny w przedmiotowej sprawie.

Dalej organ wskazał, że objętość kopaliny wydobytej z terenu działki nr [...] ustalona została jako różnica objętości modelu terenu "przed eksploatacją" utworzonego na podstawie rzędnych wysokościowych górnej krawędzi wyrobiska (rejon nienaruszony eksploatacją) oraz modelu terenu "po eksploatacji", utworzonych na podstawie rzędnych terenu wyrobiska uzyskanych w trakcie pomiarów GPS w dniach [...] r. i [...] r. Pomiary i obliczenia przeprowadzone zostały w sposób pozwalający z wystarczającą dokładnością wyznaczyć ilość kopaliny wydobytej z działki nr [...]. Zarzut skarżącego, że w obliczeniach nie uwzględniono "deniwelacji" terenu uznał za nieuzasadniony. Wykonane pomiary rzędnych terenu krawędzi "górnej płaszczyzny wyrobiska" (różnice rzędnych od 92,7 m do 96,7 m), wg których ustalony został tzw. model pierwotny terenu, wskazują, iż rzeźba terenu została uwzględniona w wykonanych obliczeniach.

Organ odwoławczy dalej stwierdził, że skarżący nie posiada koncesji na wydobywanie kopaliny, nie dokonał również zgłoszenia zamiaru wydobywania kopaliny na zaspokojenie potrzeb własnych organowi nadzoru górniczego. Wobec powyższego, Dyrektor OUG w P. naliczył opłatę podwyższoną za wydobytą kopalinę, a sposób wykorzystania odłączonej od złoża kopaliny jest bez znaczenia w przedmiotowej sprawie. Ponadto strona nie wykazała sposobu wykorzystania kopaliny, stąd w podstawie prawnej decyzji organu pierwszej instancji nie przywołano art. 4 p.g.g.

Organ II instancji zauważył także, że wskazany przez organ I instancji okres prowadzenia wydobycia kopaliny: rok 2017, jest nieprecyzyjny. Z akt sprawy, w tym z wyjaśnień skarżącego, wynika bowiem, że kopalina wydobywana była w latach 2016-2017. W konsekwencji organ odwoławczy dokonał zmiany rozstrzygnięcia w powyższym zakresie.

Odnośnie zarzutu, że organ prowadził postępowanie w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej od 2017 r., a stronę zawiadomił o jego wszczęciu dopiero w styczniu 2018 r., wskazano, że datą wszczęcia postępowania z urzędu jest data dokonania pierwszej czynności procesowej wobec strony. W postępowaniach dotyczących ustalenia opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez koncesji, stosownie do art. 143 ust. 2 pkt 2 p.g.g., stroną jest podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji. Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte w styczniu 2018 r., stąd zarzut prowadzenia postępowania administracyjnego przez organ pierwszej instancji bez udziału strony jest niezasadny.

Nie znajduje również uzasadnienia zarzut naruszenia w postępowaniu pierwszej instancji art. 13 k.p.a. Charakter spraw dotyczących ustalania opłat podwyższonych z tytułu nielegalnej eksploatacji złóż kopalin nie pozwala bowiem na stosowanie polubownych metod rozstrzygania, w tym na jakikolwiek negocjacje w zakresie wysokość ustalanej opłaty. W sprawach tych nie może również dojść do zawarcia ugody, o której stanowi art. 114 k.p.a.

Odnośnie zarzutu wyznaczenia jedynie 3-dniowego terminu na zapoznanie się z aktami sprawy w zawiadomieniu o zakończeniu postępowania dowodowego z dnia [...] r., organ przyznał, że wymieniony termin faktycznie był krótki, ale organ I instancji informował stronę o ilości wydobytej kopaliny. Wobec powyższego, zarzut, że obliczenia ilości wydobytej bez koncesji kopaliny nie uwzględniają pierwotnej rzeźby terenu jest nieuzasadniony.

Opłata podwyższona naliczona została za całkowitą ilość wydobytej kopaliny ustaloną na podstawie dwóch pomiarów, przy wykorzystaniu powszechnie stosowanych programów.

Podsumowując, organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie niewątpliwie nastąpiło odłączenie kopaliny od złoża. Wydobycie kopaliny może być prowadzone po uzyskaniu koncesji lub w przypadku wydobywania piasków i żwirów, przeznaczonych dla zaspokojenia potrzeb własnych osoby fizycznej. Wyznaczenie jedynie 3-dniowego terminu na końcowe zapoznanie się z aktami postępowania nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem strona brała czynny udział w postępowaniu.

W odniesieniu do zarzutu przeprowadzenia wizji terenowej w dniu [...] r. bez udziału strony, organ wyjaśnił, że czynność ta została przeprowadzona jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej, na podstawie szczególnej regulacji art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 7 p.g.g. Przepisy p.g.g. nie wymagają informowania kogokolwiek o czynnościach podejmowanych w tym szczególnym trybie. Poza tym, Dyrektor OUG w P., postanowieniem z dnia [...] r., włączył do akt postępowania w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej protokół z oględzin miejsca z dnia [...] r. oraz sporządzoną na podstawie pomiaru wykonanego we wspomnianym dniu dokumentację ustalającą ilość kopaliny wydobytej bez koncesji z dnia [...] r.

Dalej, organ odwoławczy wskazał, że w myśl art. 140 ust. 1 p.g.g., działalność wykonywana bez wymaganej koncesji podlega opłacie podwyższonej. Zgodnie zaś z art. 21 ust. 1 pkt 2 p.g.g., koncesji wymaga działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż. Zgodnie z art. 140 ust. 2 pkt 2 p.g.g., organem właściwym w sprawie opłaty podwyższonej w zakresie niewymienionym w art. 140 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, jest właściwy organ nadzoru górniczego. Stosownie natomiast do art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję.

Strona, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na ww. decyzję organu odwoławczego, w której zarzuciła:

- naruszenie art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 127 § 1 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącego prawa do odwołania (dwuinstancyjności),

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy a w szczególności:

- art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym w szczególności nieustaleniu rzeczywistego ukształtowania działki nr ewid. [...], położonej w miejscowości S., obręb ewidencyjny [...] S., gmina S., powiat c.,

- art. 7 k.p.a., art. 76 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza na dowolnym przyjęciu objętości mas zmieni stanu przed wykonaniem wyrobiska,

- art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 61 § 4 k.p.a. poprzez niezawiadomienie niezwłocznie o wszczętym postępowaniu współwłaścicieli działki nr ewid. [...], położonej w miejscowości S., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia prawa czynnego udziału stron w postępowaniu,

- art. 8 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń oraz braku uzasadnienia m. in. przyjętego okresu prowadzenia wydobycia kopalin oraz rażącego naruszenia interesu społecznego uzasadniającego odstąpienie od zasady zakazu reformationis in peius, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji,

- art. 78 k.p.a. poprzez bezpodstawne nieuwzględnienie wniosku dowodowego zawartego w odwołaniu,

- art. 79 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie strony o miejscu i terminie przeprowadzenia oględzin w terminie przewidzianym przez ustawodawcę,

- art. 139 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na niekorzyść strony odwołującej,

- sprzeczności istotnych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez bezpodstawne przyjęcie, że skarżący dopuścił się wywiezienia kruszywa naturalnego ponad 10 samochodów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i jego argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, w dniu 4 lutego 2020 r., strony podtrzymały swoje stanowiska. Skarżący oświadczył, że nie domaga się zwrotu kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2018, poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej powoływana jako p.p.s.a.).. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga w granicach danej sprawy, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a) i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem sporu jest zasadność nałożenia przez organ odwoławczy na skarżącego opłaty eksploatacyjnej podwyższonej w kwocie [...] zł za wydobycie bez wymaganej koncesji [...] m 3 kruszywa naturalnego z działki nr [...] położonej w miejscowości S., gmina S., powiat c., województwo [...].

Zgodnie z art. 140 ust. 1 p.g.g., działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej. Organem właściwym w tego rodzaju sprawach, poza wyjątkami wynikającymi z art. 140 ust 2 pkt 1 p.g.g., jest właściwy organ nadzoru górniczego (art. 140 ust. 2 pkt 2 Pgg).

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 p.g.g, kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża, zaś złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą (art. 6 ust. 1 pkt 19 p.g.g.). Z kolei, działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być, w świetle art. 21 ust. 1 pkt 2 p.g.g., wykonywana na podstawie udzielonej koncesji.

Przedmiotem skargi jest decyzja organu wydana w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.

W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja, którą ustalono skarżącemu opłatę podwyższoną w większej wysokości niż ustalona w decyzji pierwszoinstancyjnej nie narusza zasady określonej w art. 139 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub narusza interes społeczny. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie, argumentacja organu odwoławczego mająca uzasadnić w przedmiotowej sprawie orzekanie na niekorzyść strony nie zasługuje na aprobatę. W szczególności pomyłka organu I instancji, jak wskazuje organ odwoławczy, nawet ewidentna nie narusza wbrew stanowisku organu interesu społecznego wyrażającego się w tym, że osoby podejmujące nielegalną eksploatację złóż kopaliny powinny być obciążane opłatami podwyższonymi, których wysokość wynika wprost z przepisów p.g.g.

W przedmiotowej sprawie, organ odwoławczy w sposób oczywisty i pozbawiony racji, naruszył zakaz reformationis in peius wyrażony w powołanym przepisie. Ciężar pomyłki organu nie może być przerzucany na stronę w postępowaniu odwoławczym ze wskazaniem na naruszenie interesu społecznego. Co więcej należy przy tym zauważyć, że w rozpatrywanej sprawie, organ I instancji wyjątkowo opieszale ustalał właścicieli działki nr [...], na terenie której już [...] r. stwierdził nielegalne wydobycie kopaliny, a informację o tym otrzymał [...]r.. Organowi I instancji, ustalenie, że właścicielami działki jest skarżący i jego żona zajęło ponad pół roku i to doprowadziło do wszczęcia postępowania w styczniu 2018 r., zamiast w 2017 r. Należy przy tym zauważyć, że ustalenie właścicieli działki w stanie faktycznym sprawy nie było w żaden sposób skomplikowane.

Ponadto, oględziny działki w dniu [...] r. zostały przeprowadzone na podstawie art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 7 p.g.g. tj. w ramach kontroli i nadzoru miejsca wydobycia kopaliny z możliwością pobierania próbek, przeprowadzania niezbędnych badań lub wykonywania innych czynności kontrolnych. Wykonane czynności zostały ujęte w protokole oględzin miejsca. Protokół oględzin nie odzwierciedla wykonania w tym dniu pomiarów, na podstawie których, w dniu [...] r. mierniczy górniczy sporządził dokumentację ustalającą ilość kopaliny wydobytej bez koncesji. Ta dokumentacja nie została przedstawiona skarżącemu wraz z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania, a także później w toku postępowania. Z kolei, oględziny działki z udziałem skarżacego odbyły się dopiero [...] r. Protokół z tych oględzin potwierdza dokonanie obmiaru geodezyjnego i dokumentacji fotograficznej, które ujęte zostały w dokumentacji ustalającej ilość kopaliny wydobytej bez koncesji z [...] r. sporządzonej przez mierniczego górniczego. Jednocześnie dokumentacja ta uwzględniła również wcześniejszą dokumentację z [...] r., sporządzoną przez inną osobę i bez udziału strony.

Nie wiadomo jakim czynnościom organu I instancji służyło wielokrotne przedłużanie przezeń terminu zakończenia sprawy tj. od kwietnia 2018 r. do maja 2019 r., kiedy to pismem z dnia [...] r. organ zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów w terminie 3 dni tj. z rażącym naruszeniem prawa do czynnego udziału skarżącego w postępowaniu.

Należy stwierdzić, że organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji nie odniósł się w sposób przekonujący i wyczerpujący do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Nie odniósł się w żaden sposób do dokumentacji fotograficznej przedstawionej przez skarżacego, nie wyjaśnił na jakiej podstawie została wykonana dokumentacja z [...] r., a w szczególności nie wiadomo kiedy i przez kogo zostały wykonane pomiary wyrobiska, bowiem nie dokumentuje tej czynności żaden protokół. W ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie, nie można zatem podzielić stanowiska organów, że dokumentacja ustalająca ilość kopaliny wydobytej bez koncesji na działkach z [...] r. jest miarodajna dla dokonania istotnych w sprawie ustaleń. Sąd nie kwestionuje przy tym ustalenia organu, że na terenie spornej działki doszło do odłączenia kopaliny od złoża, a zatem do jej wydobycia. Jednak w ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przesłankami do wydania decyzji dotyczącej naliczenia opłaty podwyższonej jest prowadzenie wydobycia przez podmiot, który nie posiada koncesji i nie zgłosił zamiaru wydobywania kopaliny na zaspokojenie potrzeb własnych organowi nadzoru górniczego. W rozpatrywanej sprawie ustalenie organu, że skarżący jest odpowiedzialny za wydobycie z działki nr [...] w miejscowości S. kopaliny w ilości [...] m 3 jest w okolicznościach niniejszej sprawy co najmniej przedwczesne.

Należy podkreślić, że podstawą wydania prawidłowej decyzji jest prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy i prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego. Ponadto, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W przedmiotowej sprawie organ szeroko przytoczył przepisy prawa materialnego, ale nieprzekonujące jest stanowisko organu co do ich zastosowania w przedstawionych i spornych okolicznościach faktycznych co do ilości wydobytej przez skarżącego kopaliny i okresu wydobycia. Skarżący wskazał, że już w czasie nabycia działki, mogło być prowadzone na tym terenie wydobycie. Ta okoliczność nie była przedmiotem ustaleń organu i również wymaga wyjaśnienia, przed przypisaniem skarżącemu ustalonej ilości wydobytego kruszywa.

Organ ponownie rozpoznając sprawę ustali okres eksploatacji złoża objęty decyzją. W dłuższym okresie różne podmioty mogły dokonywać nielegalnej eksploatacji złoża, a ponadto jest to istotne z uwagi na 5-letni termin do wydania decyzji od końca roku, w którym nastąpiło zdarzenie uzasadniające jej wydanie (art. 143 ust. 1 p.g.g). Organ ustali zatem czy przed 2016 r. na terenie działki były prowadzone prace wydobywcze, a jeśli nie, wyjaśni jednoznacznie czy dokumentacja z [...] r. została sporządzona prawidłowo, ponadto zapewni skarżącemu prawo czynnego udziału w postępowaniu i rozważy jego ewentualne wnioski dowodowe na okoliczność ilości wydobytej kopaliny.

Podsumowując w rozpatrywanej sprawie, ustalenia organu zostały przeprowadzone z naruszeniem podstawowych zasad postępowania, a w szczególności z art. 7 kpa (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 kpa (zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa), art. 10 § 1 kpa ( zasada czynnego udziału stron w postępowaniu) art. 12 § 1 (zasada szybkości) art. 35 § 1 kpa (zasada załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki) art. 77§ 1 kpa (zasada prawdy obiektywnej), art. 78 § 1 kpa (uwzględnienie wniosku dowodowego strony), art. 139 k.p.a. (zakaz reformationis in peius). W ocenie Sądu naruszenie wskazanych reguł postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tego względu zaskarżona decyzja nie może się ostać. Organ ponownie uwzględni powyższe wskazania i wyrażoną ocenę prawną, prawidłowo ustali stan faktyczny co do ilości wydobytej przez skarżącego kopaliny, podejmie wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy oraz w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W sposób wyczerpujący oceni i rozpatrzy materiał dowodowy. Następnie dokona prawidłowej subsumcji przepisów prawa materialnego i uzasadni zajęte stanowisko z poszanowaniem zasad określonych w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję odstępując od przyznania skarżącemu kosztów postępowania w związku brakiem żądania.