Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1056/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1056/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 sierpnia 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Sędziowie: WSA Beata Cieloch (spr.), WSA Inga Gołowska, Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2010r., sprawy ze skargi D. S., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 16 kwietnia 2010r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 16 kwietnia 2010 roku, Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 grudnia 2009 roku, Nr [...] o odmowie skarżącej D. S., umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, na łączną kwotę 32 782,91 zł.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Skarżąca wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań powstałych na skutek nieopłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Decyzją z dnia 14 grudnia 2009 roku ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie w łącznej wysokości 32 782,91 zł.

Dnia 27 grudnia 2009 roku skarżąca zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniosła, że jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, dochody z prowadzonej działalności zmniejszyły się, a dochody jej męża pobierającego rentę oraz zatrudnionego jako osoba niepełnosprawna, nie wystarczają na porycie wydatków związanych z jego leczeniem i utrzymaniem. Podniosła też, że komornik zajął konto jej męża z uwagi na zadłużenie, które powstało w wyniku jego pobytu w szpitalu, jako osoby nieubezpieczonej. Na poparcie swoich twierdzeń skarżąca przedstawiła dokumenty poświadczające jej aktualną sytuację finansową. Ponadto przedstawiła dokument rozwiązania za wypowiedzeniem umowy o pracę z mężem skarżącej J.S..

W wyniku ponownego rozpoznania wniosku, decyzją z dnia 16 kwietnia 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 14 grudnia 2009 roku.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, że skarżąca od 1997 r. prowadzi działalność gospodarczą, tj. sklep spożywczo - przemysłowy, wielobranżowy. Sklep znajduje się w lokalu, który został użyczony jej nieodpłatnie i na czas nieokreślony przez ojca. W 2008 roku skarżąca uzyskała dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 6.856,04 zł. Względem skarżącej nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, ani nie posiada ona zaległości podatkowych. Skarżąca nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków powiatu proszowickiego jako właściciel, współwłaściciel czy użytkownik wieczysty nieruchomości, a także nie odnaleziono jej w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych. Ponadto nie korzystała ona z żadnych form pomocy społecznej i nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów. Na dowód ponoszonych wydatków z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca przedstawiła fakturę VAT na zakup kasy fiskalnej w kwocie 1.218,78 zł, a na potwierdzenie kosztów utrzymania, przedłożyła fakturę za energię elektryczną za okres 09.09.2008 - 10.03.2009 na kwotę 920,20 zł, jak również fakturę z dnia 12.03.2009 r. za energię zużytą w sklepie na kwotę 789,28 zł oraz z dnia 12.05.2009 r. na kwotę 622,26 zł i z dnia 14.07.2009 r. na kwotę 550,62 zł. Ponadto przedstawione zostały rachunki za telefon za okres 22.05.2009 r. -21.06.2009 r. w kwocie 89,89 zł i za kolejny okres na kwotę 72,94 zł. Mąż skarżącej cierpi na liczne przewlekłe choroby w związku z czym przebywał również w szpitalu w okresie od dnia 19.03 - 26.03.2007 r. W 2009 r. mąż skarżącej przebył dwa zabiegi operacyjne oczu na zaćmę oraz zabieg laserokoagulacji siatkówki. Kolejna operacja zaplanowana została na dzień 23.06.2010 r. Z powodu niepodlegania ubezpieczeniom społecznym, mąż skarżącej został obciążony kosztami pobytu w szpitalu w 2008 r., w kwocie 2.090 zł. Pobiera on rentę inwalidzką z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w wysokości 514,49 zł, ponadto był pracownikiem ochrony w firmie Security. W okresie od 05. - 08.2009 r. uzyskał dochód w wysokości 5.052 zł brutto, a także z tytułu umowy agencyjnej za miesiące 06. - 07.2009 r. po 32,00 zł miesięcznie. Skarżąca ma jedno dorosłe dziecko w wieku 26 lat. Sytuacja finansowa skarżącej w związku z prowadzoną działalnością uległa pogorszeniu, zalega ona z opłatami za media, co spowodowało odłączenie telefonu, jak również z zapłatą za zużycie prądu i gazu. Jednocześnie jest dłużna za zakupiony u kontrahentów towar do sklepu.

Odnosząc powyższe ustalenia do obowiązujących przepisów prawa w zakresie umarzania należności z tytułu składek Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych doszedł do wniosku, iż skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 28 ust. 2 oraz ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ nie stwierdził całkowitej nieściągalności składek, jako że skarżąca ma stały dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, który może być przedmiotem egzekucji administracyjnej. Prezes ZUS podniósł nadto, że ZUS ma obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych sposobów dochodzenia należności publicznoprawnych, a umorzenie zaległości skarżącej oznaczałoby rezygnację z ich ściągnięcia pomimo, że istnieje realna możliwość spłaty. W ocenie organu skarżąca nie spełnia też przesłanek § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności składek na ubezpieczenie społeczne, ponieważ w jej przypadku nie ma mowy o braku możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, a ponadto skarżąca nie wykazała też ,aby spłata należności miała spowodować ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Na koniec Prezes ZUS wskazał, że decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu w Krakowie. Zaskarżając wskazaną decyzję w całości skarżąca domagała się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. obrazę prawa materialnego a to:

a) Art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, iż w przypadku skarżącej nie zachodzi uzasadniony przypadek stanowiący przesłankę do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne,

b) § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez błędne przyjęcie, iż względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącej jest ona w stanie opłacić należności, ponieważ nie pociągnęłoby to zbyt ciężkich skutków dla niej i jej rodziny, oraz że przymusowe ściągniecie należności, albo jednorazowa spłata lub ratalna nie pozbawiłoby skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

c) § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez błędne przyjęcie iż względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącej jest ona w stanie opłacić należności, ponieważ nie pociągnęłoby to zbyt ciężkich skutków dla niej i jej rodziny, czemu nie stoi na przeszkodzie przewlekła choroba jej męża gdyż nie pozbawia skarżącej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności,

2. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art.138 § 1 pkt 1 kpa poprzez jego bezpodstawne zastosowanie, a to wydanie decyzji utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 grudnia 2009 r., Nr [...], gdy tymczasem organ II instancji powinien ją uchylić w całości,

b) art. 7 kpa poprzez nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia niniejszej sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

c) art. 73 kpa poprzez odmowę wydania kserokopii dokumentów z akt sprawy w dniu 19 maja 2010 roku, a w szczególności pochodzących od skarżącej wniosków o umorzenie zaległości składkowych .

d) art. 77 §1 kpa poprzez jego obrazę, a to nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zebranego w sprawie i oparcie się wyłącznie na argumentacji własnej organu.

e) art. 107 § 1 i § 3 kpa poprzez niedostateczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnienie przyczyn, dla których organ uznał, że jest ona w stanie opłacić należności, bez zbyt ciężkich skutków dla niej i jej rodziny, oraz że przymusowe ściągniecie należności, albo jednorazowa spłata lub ratalna nie pozbawiłoby skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz dlaczego przyjął iż przewlekła choroba jej męża nie stoi na przeszkodzie spłacie należności.

f) art. 107 §1 kpa - poprzez nie wskazanie w podstawie prawnej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 kwietnia 2010 roku, nr [...] przepisu art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 roku oraz §3 ust. 1 pkt 1 i §3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Podkreślił, że w niniejszej sprawie nie występuje ani całkowita nieściągalność należności, ani nadmierna dolegliwość zagrażająca egzystencji skarżącej. Stwierdził, iż nawet, gdyby skarżąca udowodniła istnienie przesłanek umorzenia należności, organ może w ramach swobodnego uznania wydać decyzje odmowną biorąc pod uwagę interes ogólnospołeczny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie Sąd dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) należą do sądów administracyjnych (art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - dalej u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r., Dz.U. z 07. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa ZUS nie przejmuje sprawy administracyjnej, jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do treści art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a więc również i w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje innych rozwiązań. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a.

Rozpatrując niniejszą sprawę, należało przeanalizować przepisy umożliwiające umorzenie należności składkowych na moment wydania zaskarżonej decyzji. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 u.s.u.s. Wskazana ustawa w treści powołanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Treść tego artykułu została uszczegółowiona w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej (Dz.U. z 03 r., Nr 141, poz. 1365). Stosownie do treści § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, min w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 art. 28 u.s.u.s., zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Prezesa ZUS ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego organy obu instancji uznały, że brak jest całkowitej nieściągalności należności, gdyż skarżąca nie spełniła żadnej z przesłanek wskazywanych we wniosku i w toku dalszego postępowania, czyli określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jednocześnie uznano, że nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej, tj., że opłacenie należności z tytułu składek nie pociągnie zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny i nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Jednakże zdaniem orzekającego Sądu organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co jest niezbędne do należytej oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, przez co naruszył art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Jak wyżej wskazano, uznanie administracyjne oznacza wprawdzie swobodę wyboru treści rozstrzygnięcia, jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Należy ponownie podkreślić, że swoboda wyboru uznania administracyjnego została w tym przypadku ograniczona przesłankami wskazanymi w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (por. wyrok z dnia 20.03.2007 r. II GSK 345/06, LEX nr 321267), co oznacza, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności, ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu, że w sprawie występują przewidziane w omawianym przepisie przesłanki do umorzenia należności (całkowita nieściągalność) (por. wyrok z dnia 21.12.2006 r. III S.A./Wa 3019/06 LEX nr 306949). Rodzi to konieczność dogłębnych ustaleń faktycznych i następnie ich oceny zgodnej z regułami swobodnej oceny dowodów, w aspekcie przyczyn całkowitej nieściągalności oraz nadmiernej dolegliwości uiszczenia należności zagrażającej egzystencji skarżącego wskazywanych przez stronę i wynikających ze stanu sprawy, po to, by następnie dokonać, w ramach swobodnego uznania, wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Zdaniem Sądu organy rentowe przekroczyły granice swobodnego uznania w zakresie ustalenia istnienia przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej, tj., bezpodstawnie przyjęły, że opłacenie należności z tytułu składek nie wywoła zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny i nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W toku postępowania przed organami obu instancji nie zbadano jaka jest dokładnie sytuacja materialna i bytowa skarżącej. Z poczynionych ustaleń nie wynika bowiem gdzie i w jakich warunkach zamieszkuje skarżąca wraz z mężem, a także jak wysokie są jej miesięczne koszty utrzymania oraz z jakiego tytułu je ponosi. Dane te są niezbędne dla określenia, jaka kwota pozostaje jej miesięcznie po odliczeniu kosztów utrzymania, a przez to do ustalenia czy opłacenie należności z tytułu składek nie wywoła dla skarżącej i jej rodziny zbyt ciężkich skutków i nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W rezultacie przyjąć należy, że tylko materiał dowodowy oceniony w granicach swobodnego uznania, może stać się podstawą prawidłowych ustaleń faktycznych, a tylko prawidłowo i kompleksowo ustalony stan faktyczny może być podstawą do zastosowania odpowiednich norm prawa materialnego i procesowego. Zatem rozstrzygniecie oparte na stanie faktycznym, ustalonym z naruszeniem zasady wynikającej z art. 80 K.p.a. jest nieprawidłowe i nie może się ostać. Jak to podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 listopada 1993 roku, sygn. akt III ARN 55/94 (OSN - IAPiUS 7/95), zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 191 Ordynacji podatkowej), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 187 § 1), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonywającej treści (art. 122 Ordynacji). Teza tego wyroku znajduje bez wątpienia zastosowanie również w postępowaniu prowadzonym na podstawie k.p.a. (odpowiednio art. 80 i art. 7 K.p.a.).

W świetle tego, co wyżej powiedziano, dopiero ustalenia o istnieniu przesłanek umorzenia należności określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej (wystarczające jest spełnienie jednej z nich) otwierają przed organem możliwość skorzystania z przyznanej mu ustawowo swobody wyboru rozstrzygnięcia. Niedopuszczalne jest jednak odstąpienie od przeprowadzenia wnikliwego i zgodnego z prawem postępowania dowodowego z powołaniem się na przyznane organowi prawo stosowania instytucji uznania administracyjnego, jak uczyniono to w kontrolowanej sprawie.

W toku ponownie przeprowadzonego postępowania obowiązkiem organu będzie dokonanie pełnej i wyczerpującej oceny materiału dowodowego pod kątem przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, z powodu naruszenia analizowanych przepisów prawa procesowego jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Mając na względzie powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.