Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 334/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2008-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 116 art. 122 art. 187 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Protokolant Joanna Marska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2008 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia [...] Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Szczecinie decyzją z dnia [...] orzekł o solidarnej odpowiedzialności J. S. za zaległości podatkowe E. Spółki z o.o. z siedzibą w Szczecinie z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. w wysokości [...] wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości i kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...].

W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że Spółka E. prowadziła działalność usługową w zakresie handlu i, jako podatnik podatku od towarów i usług, była zobowiązana składać w urzędzie skarbowym deklaracje podatkowe dla tego podatku za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy oraz obliczać i wpłacać podatek w tym terminie na rachunek właściwego urzędu skarbowego. W dniu 27 stycznia 2003 r. Spółka złożyła deklarację podatkową VAT-7 za grudzień 2002 r., w której wykazała kwotę podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego w wysokości [...] zł. Spółka nie uregulowała jednak wskazanej należności. Następnie, w wyniku przeprowadzonej w Spółce kontroli podatkowej w zakresie prawidłowości naliczania i deklarowania przez nią należności podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług, likwidator Spółki złożył w dniu 7 maja 2003 r. korektę deklaracji podatkowej za grudzień 2002 r., w której wykazał kwotę podatku podlegającą wpłacie do urzędu skarbowego w wysokości [...] zł. Spółka nie uregulowała i tej kwoty zobowiązania.

Ponadto, organ wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w S. XIII Wydział Gospodarczy z dnia 28 lipca 2003 r. została ogłoszona upadłość Spółki, natomiast w dniu 5 stycznia 2005 r. Sąd Rejonowy w S. XXII Wydział Gospodarczy umorzył postępowanie upadłościowe z uwagi na to, iż majątek masy upadłościowej nie był wystarczający na zaspokojenie dalszych kosztów postępowania upadłościowego.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, wobec braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji z majątku Spółki i, powołując się na przepis art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512), organ orzekł o solidarnej odpowiedzialności J. S. za zaległość podatkową Spółki za grudzień 2002 r.

Organ przyjął, że zaległość podatkowa powstała w okresie, kiedy prezesem zarządu Spółki E. J. S., gdyż został on powołany na stanowisko prezesa zarządu Spółki uchwałą Rady Nadzorczej z dnia 27 stycznia 2003 r., a więc dokładnie w dniu terminu płatności zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r., a odwołany został z tej funkcji uchwałą Rady Nadzorczej z dnia 5 lutego 2003 r., którą też postanowiono o rozwiązaniu Spółki, po wcześniejszym przeprowadzaniu likwidacji i wyznaczeniu likwidatora. Odmiennie niż Sąd, który w postanowieniu z dnia 28 lipca 2003 r. o ogłoszeniu upadłości wskazał, że Spółka utraciła płynność finansową w 2002 r., organ podatkowy uznał, na podstawie pisma likwidatora Spółki J. Z., że przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości pojawiły się już w 2001 r., a więc jeszcze przed powołaniem J. S. na stanowisko prezesa zarządu Spółki. Organ wskazał także, iż dniu 13 stycznia 2003 r. poprzedni prezes zarządu Spółki złożył w Sądzie Rejonowym w S. wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki, lecz wniosek ten zawierał braki formalne, dlatego w dniu 17 stycznia 2003 r. Sąd wezwał Spółkę do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem zwrotu wniosku. Pismo to zostało doręczone Spółce w dniu 28 stycznia 2003 r., a więc w dacie, gdy J. S. pełnił już funkcję prezesa zarządu Spółki. Na tej podstawie organ przyjął, że miał on podstawy by uznać, że Spółka znajduje się w złej kondycji finansowej, a ponadto, wiedział o konsekwencjach nieuzupełniania braków formalnych wniosku o ogłoszenie upadłości we wskazanym przez Sąd terminie.

Polemizując dalej z wyjaśnieniami J. S. złożonymi w toku postępowania, w których podał on, że w okresie pełnienia funkcji prezesa zarządu Spółki dokonał oceny kondycji finansowej Spółki i możliwości wyjścia z sytuacji kryzysowej oraz, że w jego opinii brak było w tym czasie przesłanek do ogłoszenia upadłości Spółki, organ wskazał, iż przesłanki do ogłoszenia upadłości Spółki istniały już przed powołaniem J. S. na prezesa zarządu oraz, że sytuacja ta nie uległa poprawie również w późniejszym okresie, o czym świadczy powołanie likwidatora, a następnie złożenie przez likwidatora wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, J. S. wniósł od niej odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej w S. W odwołaniu tym podniósł zarzut naruszenia przepisu art. 161 Ordynacji podatkowej poprzez błędne przyjęcie, że był on zobowiązany do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ewentualnie do popierania takiego wniosku złożonego przez jego poprzednika oraz, że nie wykazał, iż niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy. J. S. wyjaśnił, że jako ekonomista legitymujący się znacznym doświadczeniem w restrukturyzacji przedsiębiorstw, został powołany przez Radę Nadzorczą Spółki w celu oceny możliwości jej dalszego funkcjonowania, i dopiero w przypadku stwierdzenia braku takiej możliwości, do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Kompleksowa ocena stanu finansowego Spółki była utrudniona ze względu na liczne konflikty pomiędzy członkami zarządu Spółki, uniemożliwiające dostęp do dokumentów Spółki i wskazał na konieczność przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze świadka Syndyka T.S., a ponadto podniósł, że zbyt krótko pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki (zaledwie 9 dni), aby podjąć skuteczne czynności.

Według odwołującego się, nie był on także zobowiązany do popierania wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, złożonego przez jego poprzednika, gdyż -jego zdaniem - przepisy Prawa upadłościowego obowiązku takiego nie nakładały, a ponadto 14-dniowy termin do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości upływał w dniu 10 lutego 2003 r., przed którą to datą został odwołany z funkcji prezesa zarządu Spółki (odwołanie nastąpiło w dniu 5 lutego 2003 r., w dniu w którym wspólnicy podjęli decyzję o likwidacji Spółki), i nie mógł z tych oczywistych przyczyn dochować tego terminu.

Kończąc odwołanie, J. S. podniósł, że zobowiązanie podatkowe powstało w grudniu 2002 r., i że przez cały okres sprawowania funkcji prezesa zarządu nie miał świadomości, iż istnieje zaległe zobowiązanie podatkowe.

W wyniku rozpoznania odwołania, Dyrektor Izby Skarbowej w S. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie, organ odwoławczy w pierwszej kolejności uznał, że strona nie wykazała, aby złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki nastąpiło we właściwym czasie. Zdaniem organu, ustawowy 14-dniowy termin do złożenia takiego wniosku nie został dochowany w rozpoznawanej sprawie, a sam wniosek okazał się spóźniony, gdyż - jak wynika z postanowienia Sądu o umorzeniu postępowania upadłościowego - majątek Spółki nie wystarczył nawet na zaspokojenie kosztów postępowania. Następnie, wskazując na informacje wynikające z bilansu Spółki sporządzonego na dzień 31 grudnia 2001 r., organ podał, że Spółka odnotowała stratę netto w wysokości [...] zł, przy zobowiązaniach w kwocie [....] zł i aktywach w wysokości [...] zł. Z kolei, analiza bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2002 r. wykazała, że aktywa Spółki w tej dacie wynosiły [...] zł, przy zobowiązaniach w wysokości [...] zł. W tej sytuacji, według organu odwoławczego, wartość zobowiązań Spółki przekraczała wartość jej majątku, co niewątpliwe świadczyło o złej sytuacji finansowej Spółki trwającej co najmniej od grudnia 2001 r. Jednocześnie, powołując się na stanowisko likwidatora wyrażone w piśmie z dnia 8 września 2003 r., organ podkreślił, że od stycznia 2002 r. Spółka przestała regularnie wypłacać wynagrodzenia pracownikom, wzrastało zadłużenie w stosunku do jednostek budżetowych oraz innych kontrahentów. Zadłużenie to wynosiło [...] zł. Dlatego też organ uznał, że przesłanki do ogłoszenia upadłości zaistniały już w grudniu 2001 r., natomiast wniosek likwidatora Spółki, złożony w dniu 5 czerwca 2003 r., był spóźniony.

Według organu nie została spełniona również druga z przesłanek wyłączających odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania Spółki, tj. brak winy strony w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. J. S. bowiem, jako prezes zarządu Spółki, winien był podjąć niezbędne kroki w celu kontynuowania działań prowadzących do ogłoszenia upadłości Spółki, powinien uzupełnić braki formalne wniosku o ogłoszenie upadłości, złożonego przez jego poprzednika i zwróconego przez Sąd wraz z wezwaniem w dniu 28 stycznia 2003 r. Za okoliczność wyłączającą odpowiedzialność J. S. nie można uznać braku wiedzy o istnieniu zaległości Spółki za grudzień 2002 r. Organ wyraził stanowisko, iż strona, pełniąc funkcję prezesa zarządu Spółki, była odpowiedzialna za terminowe regulowanie zobowiązań podatkowych i przy zachowaniu należytej staranności mogła uzyskać wiedzę o stanie rozliczeń podatkowych (m.in. bezpośrednio od organu podatkowego).

Odnośnie do zawnioskowanego w odwołaniu dowodu z przesłuchania w charakterze świadka T. S., organ odwoławczy uznał, że przesłuchanie to prowadziłoby do wyjaśnienia okoliczności faktycznych (konflikty pomiędzy kolejnymi członkami zarządu, utrudniony dostęp do dokumentów), które nie mają istotnego znaczenia w sprawie w świetle uprawnień, powinności i możliwości egzekwowania praw przez członka zarządu.

W konkluzji organ wskazał, że już w dniu 31 grudnia 2001 r. zachodziły przesłanki uzasadniające zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, zaś niezgłoszenie tego wniosku na skutek zaniechania strony, stanowiło podstawę do orzeczenia o jej odpowiedzialności za zobowiązania Spółki za grudzień 2002 r.

Na powyższą decyzję ostateczną J. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę, w której zarzucił organom podatkowym naruszenie przepisu art. 116 Ordynacji podatkowej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nie wykazał, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jej winy oraz naruszenie przepisów art. 187 § 1 i art. 122 Ordynacji podatkowej poprzez nieuzasadnione pominięcie wniosków dowodowych o przesłuchanie świadka oraz przesłuchanie skarżącego, jako strony postępowania, co w konsekwencji spowodowało niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych w sprawie i nieustalenie stanu faktycznego, koniecznego dla rozstrzygnięcia sprawy.

Uzasadniając skargę J. S. podniósł, że organy w swej ocenie nie wzięły pod uwagę, iż zobowiązanie podatkowe za grudzień 2002 r. nie zostało zaciągnięte przez niego i nie wynikało z jego działania, a jedynie wskutek ustawowych regulacji, termin płatności podatku wypadł na pierwszy dzień pełnienia przez niego funkcji prezesa zarządu Spółki. Ponadto, wobec braku środków pieniężnych na rachunku bankowym Spółki, niemożliwe było uregulowanie należności w terminie. Skarżący podkreślił także, iż wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został złożony w dniu 13 stycznia 2003 r. i został zwrócony przez Sąd dopiero w dniu 12 lutego 2003 r., tj. po dacie odwołania jego z zarządu Spółki, a zatem pozostawał on w uzasadnionym przeświadczeniu, że wniosek jego poprzednika został złożony skutecznie i był rozpoznawany przez Sąd. W tej sytuacji, nie był on zobowiązany do popierania wniosku złożonego przez jego poprzednika. Niezależnie od tego, skarżący wskazał, iż 14-dniowy termin do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powinien być liczony od daty powołania go na prezesa zarządu Spółki, tj. od 27 stycznia 2003 r. i, wobec tego, upływał on w dniu 10 lutego 2003 r. A zatem, tylko niezgłoszenie do tego czasu wniosku o ogłoszenie upadłości, mogłoby powodować jego odpowiedzialność.

Dodatkowo, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące interpretacji użytego przez ustawodawcę w przepisie art. 116 Ordynacji podatkowej pojęcia: "właściwy czas na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości", skarżący wskazał, że do końca sprawowania funkcji, ze względu na liczne konflikty pomiędzy członkami zarządu, nie otrzymał wszystkich dokumentów pozwalających na ustalenie stanu finansowego Spółki, zaś zbyt krótki okres sprawowania tej funkcji nie pozwolił mu na kompleksową ocenę sytuacji Spółki. Wskazał on, że prezesem zarządu Spółki był przez 9 dni kalendarzowych, w którym to okresie przypadały 2 dni ustawowo wolne od pracy. Ponadto, w toku postępowania wnioskował o przesłuchanie T. S. w charakterze świadka, którego zeznania miałyby przyczynić się do wykazania przez niego braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, jednakże organy podatkowe zaniechały przeprowadzenia dowodu w tym zakresie, naruszając w ten sposób przepisy art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w S. nie podzielił zasadności zarzutów skargi i wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się zaś do zarzutów zawartych w skardze, organ powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji podkreślając jednocześnie, iż J. S. jako prezes zarządu zobowiązany był do uzupełnienia złożonego wniosku o ogłoszenie upadłości, nie zaś, jak mylnie podaje, do jego popierania. Przejmując obowiązki ustępującego prezesa zarządu Spółki, skarżący winien był kontynuować rozpoczęte sprawy Spółki, zwłaszcza że z wezwania Sądu wynikała informacja o złożeniu wniosku o upadłość. Wezwanie natomiast do jego uzupełnienia doręczono pracownikowi Spółki w dniu 28 stycznia 2003 r., i dopiero w późniejszym terminie, tj. w dniu 12 lutego 2003 r. doręczono zarządzenie Sądu o zwrocie wniosku.

Organ podtrzymał stanowisko, że przesłuchanie w charakterze świadka T. S. na okoliczność konfliktów pomiędzy członkami zarządu i utrudnionego dostępu do dokumentów nie miałoby istotnego znaczenia w sprawie, gdyż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie oraz poczynione na jego podstawie ustalenia potwierdziły, iż już w dniu 31 grudnia 2001 r. sytuacja finansowa Spółki wymagała złożenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości, natomiast wniosek nie został skutecznie wniesiony na skutek zaniechania określonego działania przez skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w . zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego i procesowego.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odpowiedzialność członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki

w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi.

Organy podatkowe uznały, że skarżący J. S. ponosi odpowiedzialność za zaległość podatkową powstałą w styczniu 2003 r. i, w konsekwencji, zastosowały przepis art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacji podatkowej (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm. wynikającą z Dz. U. Nr 169 z 2002 r., poz. 1387), w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., zgodnie z którym za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części (§1).

Odpowiedzialność członków zarządu, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (§2).

W przywołanym uregulowaniu ustawodawca wskazał przesłanki odpowiedzialności członków zarządów spółek kapitałowych za zaległości podatkowe tychże spółek. Przesłanki te podzielił na pozytywne i negatywne. Istota tych pierwszych sprowadza się do tego, że orzekając o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe organ podatkowy jest obowiązany wykazać okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, natomiast ciężar wykazania którejkolwiek z okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności, spoczywa na członku zarządu (pkt 1 lub 2).

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że zaległość podatkowa powstała w związku z nieuregulowaniem przez Spółkę w terminie, tj. do 27 stycznia 2003 r. (25 i 26 stycznia 2003 r. dni ustawowo wolne od pracy) zadeklarowanego przez nią podatku należnego za grudzień 2002 r. Niesporna jest również okoliczność bezskuteczności egzekucji wobec Spółki.

Natomiast, spór pomiędzy skarżącym, a organami podatkowymi dotyczy zaistnienia przesłanek tak obciążających, jak i uwalniających członka zarządu od odpowiedzialności za zaległość Spółki. Skarżący podnosi, że zobowiązanie podatkowe powstało w okresie, kiedy nie pełnił jeszcze funkcji prezesa zarządu Spółki, a zatem nie może ponosić odpowiedzialności za działania swoich poprzedników. Ponadto, zarzuca organom, że nie uwzględniły one wszystkich okoliczności uzasadniających brak winy skarżącego w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Według skarżącego, nie miał on obowiązku popierania wniosku wcześniej złożonego przez jego poprzednika, a po wtóre został powołany do pełnienia tej funkcji ze względu na swoje doświadczenie w restrukturyzacji przedsiębiorstw i w celu podjęcia działań zmierzających do poprawy kondycji finansowej Spółki, jednakże ocenę sytuacji finansowej Spółki uniemożliwiał jemu krótki okres sprawowania tej funkcji i utrudniony dostęp do kompletnej dokumentacji Spółki, spowodowany licznymi konfliktami pomiędzy członkami zarządu Spółki.

Według składu orzekającego w sprawie, do powstania odpowiedzialności subsydiarnej członka zarządu spółki warunkiem koniecznym jest, by istniała zaległość w zobowiązaniu podatkowym. Ponadto, o jego odpowiedzialności przesądza okoliczność, że należność spółki z tytułu danego podatku dotyczy okresu, w którym pełnił on swoją funkcję. Innymi słowy, konieczne jest ustalenie, że zobowiązanie podatkowe powstało w czasie pełnienia przez niego obowiązków członka zarządu.

W rozpoznanej sprawie J. S. został powołany na prezesa zarządu Spółki w dniu 27 stycznia 2003 r. i funkcję tę pełnił do 5 lutego 2003 r. Natomiast, dochodzona zaległość podatkowa Spółki dotyczy zobowiązania w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r., a więc zobowiązania podatkowego, które powstało w okresie, kiedy J. S. nie pełnił jeszcze funkcji prezesa zarządu Spółki.

Ponadto, zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia podatku w stosownej wysokości, w terminie oraz w miejscu, określonych w przepisach (art. 5 Ordynacji podatkowej), i przekształca się ono w zaległość podatkową w momencie, gdy podatek nie został opłacony w terminie płatności (art. 51 § 1 tej ustawy). Zobowiązanie w podatku od towarów i usług powstaje w sposób określony w art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, a więc z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Natomiast w myśl § 2 tego artykułu: "jeżeli przepisy prawa podatkowego nakładają na podatnika obowiązek złożenia deklaracji, a zobowiązanie podatkowe powstaje w sposób określony w § 1 pkt 1, podatek wykazany w deklaracji jest podatkiem do zapłaty, z zastrzeżeniem § 3" - zastrzeżenie wskazane w przytoczonym przepisie nie ma znaczenia w rozpatrywanej sprawie.

Tę ww. argumentację potwierdzają dodatkowo przepisy ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług i podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.), a w szczególności art. 6, art. 10 i art. 26 ustawy, wskazujące, że obowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług powstaje z chwilą dokonania konkretnej czynności wymienionej w art. 6 tej ustawy, podatek zaś jest rozliczany za poszczególne miesiące, poprzez złożenie odrębnej deklaracji podatkowej, a podatnicy, o ile nie są zwolnieni od podatku, za każdy z tych okresów są obowiązani bez wezwania naczelnika urzędu skarbowego do obliczania i wpłacania podatku w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, na rachunek właściwego urzędu skarbowego. Wprowadzenie ustawą określonego terminu płatności podatku, po upływie którego dana należność staje się zaległością, nie oznacza jednak, że zobowiązanie podatkowe powstaje dopiero w następnym miesiącu, tj. w tym w którym istnieje obowiązek jego zapłaty.

W rozpatrywanej sprawie Spółka złożyła deklarację podatkową za grudzień 2002 r. w dniu 27 stycznia 2003 r. i, choć - jak wykazała późniejsza kontrola - Spółka nie zadeklarowała podatku należnego w prawidłowej kwocie, to korekta tej deklaracji złożona już przez likwidatora Spółki w maju 2003 r. nie rodziła skutku w postaci przesunięcia momentu powstania zobowiązania podatkowego, a także przesunięcia terminu do wpłacenia podatku. Wykazana w niej kwota podatku podlegała wpłacie z mocy prawa i stała się zaległością podatkową po dniu 27 stycznia 2003 r., tj. od dnia 28 stycznia 2003 r.

Sąd, uwzględniając sposób powstania obowiązku w podatku od towarów i usług oraz treść art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej, uznał, że uzasadniony jest zarzut strony skarżącej co do błędnej wykładni tego przepisu przez organy podatkowe. Według Sądu, użyty przez ustawodawcę zwrot: "odpowiedzialność członków zarządu, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków" należy rozumieć, w ten sposób, iż wprawdzie warunkiem koniecznym jest istnienie zaległości, jednakże zaległość ta musi wynikać z zobowiązania, które powstało w czasie kiedy dana osoba sprawowała funkcję członka zarządu. Z tej też przyczyny, nie można orzekać o niej w stosunku do osób, które dopiero w dacie powstania zaległości zostały powołane na członka zarządu spółki. W przeciwnym razie, osoby te odpowiadałyby niejako za cudzy dług i ponosiły konsekwencje działania lub braku działa swoich poprzedników.

Ponadto, niezależnie od tego, że organy podatkowe niewłaściwie zinterpretowały ww. przepis art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej, to także w kwestii przesłanki wyłączającej odpowiedzialność skarżącego, według Sądu, organy podatkowe nie umożliwiły skarżącemu wykazania okoliczności wyłączających jego winę.

Bez wątpienia, powołane przez organy przepisy Prawa upadłościowego nie przewidywały skutku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości po upływie zakreślonego w tym akcie 14-dniowego terminu. Natomiast, w utrwalonym już orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że członek zarządu, który obejmuje swoją funkcję w momencie, gdy upłynął już termin wskazany w powołanym wyżej przepisie nie może czuć się zwolniony od obowiązku zgłoszenia takiego wniosku, jeżeli stwierdza, że zachodzą warunki do jego złożenia (por. też pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2005 r., sygn. akt 1663/04, opub. w Lex pod Nr 171668). Należy zgodzić się również z poglądem organów, iż "czasem właściwym", o którym mowa jest w art. 116 Ordynacji podatkowej, na złożenie takiego wniosku, jest czas odpowiedni na ochronę wierzycieli. Obowiązek wykazania tej przesłanki, uwalniającej od odpowiedzialności, spoczywa na członku zarządu, co jednak nie oznacza, według Sądu, iż w postępowaniu podatkowym dotyczącym tej odpowiedzialności nie mają zastosowania przepisy ogólne tego postępowania, zawarte w IV dziale Ordynacji podatkowej, zwłaszcza zaś przepis art. 122, jak również przepis art. 187 § 1 tej ustawy.

W swoich decyzjach organy podatkowe w ogóle nie odniosły się do argumentu skarżącego, że przez bardzo krótki okres sprawował funkcję prezesa zarządu Spółki i nie miał realnego wpływu na decyzje podejmowane w Spółce, gdyż nie udostępniono mu dokumentacji księgowej Spółki, które to problemy spotęgowane były konfliktami pomiędzy członkami zarządu Spółki. Jak sam skarżący wskazał, został powołany na prezesa zarządu w momencie, gdy Spółka miała kłopoty finansowe, zaś próbą ich naprawienia było powołanie go do pełnienia tej funkcji, gdyż dysponował odpowiednią wiedzą z zakresu ekonomii i doświadczeniem w restrukturyzacji przedsiębiorstw. Następnie, organy podatkowe zamiast dążyć do wyjaśnienia prawdy materialnej i ustalić, czy skarżący posiadał rzeczywistą możliwość podejmowania decyzji w Spółce, zanegowały zgłaszaną przez niego potrzebę przeprowadzenia dowodu, tj. przesłuchania w charakterze świadka T. S., na okoliczność, czy mógł podejmować określone decyzji ekonomiczno-prawnych i czy miał dostęp do dokumentów oraz postawiły tezę, że dowód ten niczego nie wniesie do sprawy, pozbawiając tym samym skarżącego prawa do wykazania braku winy.

Według Sądu, przekroczeniem granicy swobodnej oceny dowodów, o jakiej mowa jest w przepisie art. 191 Ordynacji podatkowej, są przewidywania organu co do rezultatu, jaki przyniesie przeprowadzenie dowodu żądanego przez stronę. W tej sytuacji, próba dowodzenia organów, że J. S. jako "nowy prezes zarządu" zobowiązany był uzupełnić braki formalne wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, złożonego przez jego poprzednika, i że zaniedbanie to rodzi uzasadnione konsekwentnie w postaci przyjęcia, iż ponosi winę za niezłożenie takiego wniosku, jest przedwczesne. Kierując się bowiem logiką, nie można przyjąć, iż będąc powołanym do naprawienia sytuacji finansowej Spółki, skarżący zobowiązany był, bez dokonania wcześniejszej analizy sytuacji finansowej Spółki, w krótkim terminie - zaledwie 7 dni, wniosek taki uzupełnić lub złożyć go w terminie. Ponadto, organy w swoich decyzjach nie wskazały, jakiego rodzaju były to braki formalne wniosku, czy dotyczyły np. braku podpisu członków zarządu, czy też niezałączenia niezbędnych dokumentów do jego rozpoznania, czy też nieopłacenia wniosku, a mogących mieć istotny wpływ na ocenę przesłanek do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Z tych ww. przyczyn, postępowanie podatkowe w tej sprawie Sąd uznał za wadliwe, zaś ocenę organów przesądzającą o winie skarżącego w niezgłoszeniu takiego wniosku we właściwym czasie za przedwczesną, gdyż nieznajdująca dostatecznego poparcia w zaskarżonej decyzji.

Mając zatem na uwadze podniesione wyżej okoliczności, wobec tego, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia 18 stycznia 2008 r. zostały wydane z naruszeniem przepisu art. 116 § 2 oraz przepisów art. 122, 187 i 191 Ordynacji podatkowej, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, należało - na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z przepisami art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzec, jak w sentencji. O niewykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 152, zaś o kosztach postępowania, na podstawie przepisów art. 200 i 205 § 2 tej ustawy.