Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 366/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 28a , art.56 par 1 pkt 2, art.59 par 1 pkt 6
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 366/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 maja 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Maja Chodacka, WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2015 r., sprawy ze skargi Dyrektora Izby Celnej w W na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 8 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 100 zł (sto złotych).


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 8 stycznia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 13 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie umarzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr[...]z dnia 3 października 2013 r. wystawionego wobec I.K.

W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia podniesiono, że Dyrektor Izby Celnej, jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie wyżej wymienionego tytułu wykonawczego wystawionego przez Dyrektora Izby Celnej, a obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 29 zł. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu 20 maja 2014 r., przez doręczenie w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 poz. 267, z późn. zm.) zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w T. - Inspektorat w B. pismem z dnia 30 lipca 2014 r. poinformował Dyrektora Izby Celnej, że ubezpieczony zmarł w dniu 17 czerwca 2014 r.

W dniu 13 listopada 2014 r. Dyrektor Izby Celnej, mając na uwadze powyższą informację postanowieniem nr [...], działając na podstawie art. 123 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 i art. 59 § 1 pkt 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 z późn. zm. ) umorzył postępowanie egzekucyjne.

Na powyższe postanowienie wierzyciel złożył zażalenie podnosząc, że "tytuł wykonawczy dotyczy należności z tytułu podatku od towarów i usług, a zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej — organ podatkowy może orzec o odpowiedzialności następców prawnych za zobowiązania zmarłego podatnika. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]z dnia 3 października 2013 r. powinno zdaniem wierzyciela zostać zawieszone, a nie umorzone czego dokonał Dyrektor Izby Celnej".

Dyrektor Izby Skarbowej po rozpoznaniu zażalenia podniósł, że art. 59 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymienia enumeratywnie przypadki, których zaistnienie powoduje umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Powstaje wtedy obowiązek po stronie organu egzekucyjnego wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 3 cytowanej ustawy). Także w sytuacji, gdy zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego w trybie art. 33 cytowanej ustawy, zostały uznane przez wierzyciela, to organ egzekucyjny zobowiązany jest do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (art. 34 § 4 cytowanej ustawy).

Dyrektor Izby Skarbowej podzielił stanowisko wierzyciela, iż śmierć zobowiązanego jest przesłanką do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, to jest do czasu ustalenia podmiotów, które przejęły prawa i obowiązki zmarłego zobowiązanego. Jednakże, jak zwrócił uwagę, w przedmiotowej sprawie przebieg postępowania egzekucyjnego wobec I.K. wskazuje, że wraz z przepisami procedury egzekucyjnej, normującymi sposób postępowania organu egzekucyjnego w razie śmierci zobowiązanego - należy stosować art. 28a cytowanej ustawy. Artykuł ten stanowi, iż w przypadku przejścia obowiązku objętego tytułem wykonawczym na następcę prawnego zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne jest kontynuowane, a dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. Zastosowanie dalszych środków egzekucyjnych może jednak nastąpić po wystawieniu przez wierzyciela nowego tytułu wykonawczego i skierowaniu go do organu egzekucyjnego wraz z urzędowym dokumentem wskazującym przejście dochodzonego obowiązku na następcę prawnego.

Wskazano, że w przedmiotowej sprawie przebieg postępowania egzekucyjnego jest tego rodzaju, iż w dacie śmierci I.K. nie było żadnych czynności egzekucyjnych, co do których możliwa byłaby dalsza kontynuacja (zawarte w aktach sprawy notatki służbowe o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych). W takiej sytuacji uzasadnione było umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu śmierci zobowiązanego, gdyż dla ściągnięcia niewyegzekwowanej kwoty należy podjąć nowe czynności egzekucyjne, ale już wobec następców prawnych, po wystawieniu nowych tytułów wykonawczych.

Wskazano dalej, że umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego wystawionego wobec zobowiązanego - obecnie zmarłego, było w przedstawionym stanie faktycznym uzasadnione i zgodne z prawem - postanowienie to nie stoi na przeszkodzie dalszej egzekucji obowiązku od następców prawnych na podstawie nowego tytułu wykonawczego.

Na koniec podniesiono, że zaskarżone postanowienie nie zawiera prawidłowego określenia strony postępowania to jest Dyrektora Izby Celnej (adresatem postanowienia jest Izba Celna), czym narusza art. 124 § 1 Kodeksu postepowania administracyjnego w zw. z art. 5 § 1 pkt 4 ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji, co jednak nie ma wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie.

Dyrektor Izby Celnej zaskarżył powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Zarzucił postanowieniu obrazę prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 59 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wskazano w uzasadnieniu skargi, że w sprawie została dokonana błędna wykładnia przepisów, prowadząca do niedopuszczalnej fakultatywności w ich stosowaniu. Zwrócono uwagę na przepis art. 56 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyjaśniając, że zawieszenie postepowania w przypadku śmierci zobowiązanego ma na celu ustalenie, które podmioty przejęły obowiązki za zobowiązanego, aby można przeciwko nim kontynuować egzekucję, jeśli same dobrowolnie nie wykonają obowiązku za zmarłego zobowiązanego.

Innymi słowy zawieszenie postępowania egzekucyjnego w przypadku śmierci zobowiązanego ma charakter przerwy, pauzy, pozwalającej na uporządkowanie stanu prawnego, jest konieczne po śmierci jednostki i utracie przez nią zdolności do czynności prawnych. Przepisy zarówno ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jak i innych aktów prawnych nie przewidują wyjątków od stosowania tego przepisu, w szczególności nie uzależniają możliwości jego wyłączenia kierując się stanem toczącego się postępowania egzekucyjnego i zakresem czynności egzekucyjnych, których dokonano w sprawie. Podkreślono, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 59 § 1 pkt 6 cytowanej wyżej ustawy, stanowiąca, iż postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego, a wskazanie tego przepisu przez organ egzekucyjny jako podstawy prawnej umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało również pominięte przez Dyrektora Izby Skarbowej w treści rozstrzygnięcia. Wskazano, że zestawienie przepisów art. 56 § 1 pkt 2 oraz art. 59 § 1 pkt 6 cytowanej ustawy oraz ich analiza z uwzględnieniem art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej jednoznacznie wskazuje na brak uznaniowości, nakazując swoją konkretnością obligatoryjność co do ich stosowania. Przepisy te jednoznacznie wskazują tryb postępowania organu egzekucyjnego w odniesieniu do rodzajów dochodzonej należności, wskazanej w polu nr 31 tytułu wykonawczego, na podstawie którego organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie możliwe byłoby zdaniem skarżącego wyłącznie na wniosek wierzyciela, czyli z zastosowaniem art. 59 § 1 pkt 9 cytowanej ustawy, a takie zdarzenie nie miało miejsca. Na uwagę zasługuje również zdaniem skarżącego treść art. 28a cytowanej ustawy, który stanowi, że w przypadku przejścia obowiązku objętego tytułem wykonawczym na następcę prawnego zobowiązanego postępowanie egzekucyjne jest kontynuowane, a dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. Słowem kluczowym w tym przepisie, jak zauważono, mającym znaczenie dla przedmiotowej sprawy jest słowo "kontynuowane". Zgodnie ze słownikiem języka polskiego słowo "kontynuować" oznacza "wykonywać w dalszym ciągu rozpoczętą czynność, prowadzić, rozwijać". Przenosząc to grunt przedmiotowej sprawy uznać należy zdaniem skarżącego, że kontynuować postępowanie egzekucyjne oznacza prowadzić je dalej na podstawie pierwotnego tytułu wykonawczego. Zatem zdaniem skarżącego stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej stoi w sprzeczności z tym przepisem, gdyż sugeruje on wszczęcie nowego postępowania egzekucyjnego na podstawie nowego tytułu wykonawczego wobec następcy prawnego, co nie pokrywa się z definicją słowa "kontynuować". Wskazano, że idąc dalej śladem przepisu z art. 28a cytowanej ustawy, wystawienie nowego tytułu wykonawczego jest konieczne jedynie w przypadku konieczności zastosowania dalszych środków egzekucyjnych, co nie jest obligatoryjne. Wskazano dalej, że w przedmiotowym postępowaniu organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego. Na skutek tego bank dokonał zabezpieczenia dochodzonej zaległości podatkowej wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego na tym rachunku. Wierzytelność z rachunku bankowego, której część w odpowiedniej wysokości stanowi zabezpieczenie pod wykonanie objętego postępowaniem egzekucyjnym roszczenia, wchodzi w skład masy spadkowej po zobowiązanym. Umarzając postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, czym uwalnia zabezpieczone tam środki pieniężne, co w konsekwencji może doprowadzić do udaremnienia wykonania dochodzonego obowiązku lub wiązać się z dodatkowymi kosztami polegającymi na podejmowaniu kolejnych kroków zmierzających do wyegzekwowania należności, a także wyklucza dochodzenie powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego od następców prawnych. Zaznaczyć bowiem należy według skarżącego, iż podstawą dochodzenia kosztów egzekucyjnych jest tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego, a z chwilą umorzenia postępowania egzekucyjnego brak jest podstaw prawnych do dochodzenia kosztów powstałych w tym postępowaniu, chyba, że wcześniej organ podatkowy orzekł o obowiązku ich uiszczenia przez następców prawnych.

Na koniec wskazano, że nieuzasadnione umorzenie postępowania egzekucyjnego, a co za tym idzie uchylenie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego bez wyraźnej podstawy prawnej połączone z uniemożliwieniem dochodzenia kosztów postępowania egzekucyjnego od następców prawnych może stanowić naruszenie dyscypliny finansów publicznych wynikające z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 168).

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z póź. zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że narusza ono prawo w sposób powodujący konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sporna na gruncie niniejszej sprawy pozostaje okoliczność, czy w sytuacji śmierci zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny z uwagi na treść art. 28a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1619) winien zawiesić postępowanie do czasu ustalenia następców prawnych zmarłego w trybie art. 56 § 1 pkt 2 tejże ustawy, czy też umorzyć postępowanie w oparciu o jej art. 59.

Zgodnie zatem z treścią art. 56 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego. Wskazać przy tym należy, że jak słusznie podnosi się w skardze, ujawnienie podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego obliguje organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania i nie pozostawia w tej mierze jakiegokolwiek luzu decyzyjnego. W sytuacji zatem śmierci zobowiązanego obciążonego obowiązkiem, który może być wykonany przez inną niż zmarły osobę następuje zawieszenie postępowania egzekucyjnego, co podyktowane jest koniecznością ustalenia spadkobierców. W przeciwnym wypadku postępowanie podlega umorzeniu (art. 59 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

W przypadku przejścia obowiązku objętego tytułem wykonawczym na następcę prawnego zastosowanie ma art. 28a ustawy egzekucyjnej. Postępowanie egzekucyjne jest zatem kontynuowane, a dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. Zastosowanie dalszych środków egzekucyjnych może jednak nastąpić po wystawieniu przez wierzyciela nowego tytułu wykonawczego i skierowaniu go do organu egzekucyjnego wraz z urzędowym dokumentem wykazującym przejście dochodzonego obowiązku na następcę prawnego. Przepis ten zatem wprowadził, możliwość kontynuowania postępowania egzekucyjnego w stosunku do innej osoby, niż ta przeciwko, której wystawiony został tytuł wykonawczy, jeżeli na tę inną osobę, jako następcę prawnego zobowiązanego, w toku postępowania egzekucyjnego, przeszedł obowiązek objęty tytułem wykonawczym.

Chybiony jest argument organu, że w dacie śmierci zobowiązanego nie było żadnych czynności egzekucyjnych, co do których możliwa byłaby dalsza kontynuacja, bowiem w aktach sprawy znajdują się notatki urzędowe o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych. Wskazać należy, że art. 28a ustawy nie mówi o kontynuacji czynności egzekucyjnych, lecz o kontynuacji postępowania egzekucyjnego, w trakcie którego podejmowane są czynności egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne zaś może być kontynuowane tylko wówczas, gdy nie zostało uprzednio zakończone. Umorzenie postępowania powoduje natomiast jego zakończenie. W efekcie nie jest istotna kwestia nieskuteczności zastosowanych dotąd środków egzekucyjnych. Na pewno nie może ona zaś determinować wyboru rozstrzygnięcia – zawieszenie postępowania, czy jego umorzenie. Na gruncie przepisu art. 28a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ ma obowiązek kontynuowania postępowania egzekucyjnego wszczętego na postawie tytułu wykonawczego skierowanego do zmarłego w jego toku zobowiązanego, tyle tylko, że już z udziałem jego następców prawnych, wydanie nowego tytułu wykonawczego jest wymagane jedynie w sytuacji konieczności zastosowania nowych, dalszych czynności. Poza tym na gruncie niniejszej sprawy doszło do zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w banku PEKAO S.A. Oddział w Łodzi, na skutek czego bank dokonał zabezpieczenia dochodzonej należności. Jak słusznie podnosi się w uzasadnieniu skargi, wierzytelność z rachunku bankowego stanowi zabezpieczenie pod wykonanie objętego postępowaniem egzekucyjnym roszczenia i wchodzi w skład masy spadkowej. Nie ma zatem żadnych przeszkód, aby kontynuować w tym zakresie postępowanie egzekucyjne. Słusznie skarżący zwraca uwagę, że umarzając postępowanie organ egzekucyjny uchyla zajęcie wierzytelności, a zatem zwalnia zabezpieczone na rachunku pieniężnym środki, co w konsekwencji może prowadzić do udaremnienia egzekucji.

Wskazać dodatkowo należy, że z zaskarżonego postanowienia nie wynika, jaka była podstawa prawna umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie ograniczył się jedynie do powołania w głowie postanowienia art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji bez wskazania, o którą z dalszych jednostek redakcyjnych tego paragrafu chodzi. Tymczasem art. 59 § 1 posiada aż dziesięć punktów, trudno w tej sytuacji stwierdzić, który z nich stanowił podstawę umorzenia. Na pewno nie może to być błędnie powołany przez organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia 13 listopada 2013 r. punkt 6 artykułu 59 § 1 ustawy egzekucyjnej, gdyż dotyczy on sytuacji śmierci zobowiązanego obciążonego obowiązkiem ściśle związanym z osobą zmarłego. Jak słusznie podnosi się w skardze, na gruncie niniejszej sprawy tytuł wykonawczy dotyczy należności z tytułu podatku od towarów i usług, a zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa organ może orzec o odpowiedzialności następców prawnych za zobowiązania zmarłego podatnika, co oznacza, że dochodzona należność nie jest ściśle związana z osobą zmarłego.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) uznając, że organy dokonały błędnej wykładni cytowanych wyżej przepisów, co doprowadziło do niezasadnego umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy winno ono ulec zwieszeniu do czasu ustalenia spadkobierców zmarłego zobowiązanego, z udziałem których będzie można dalej kontynuować przedmiotowe postępowanie.

O kosztach postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200 cytowanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Mając powyższe na względzie na mocy art. 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd zasądził od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi.