Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 703/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 2, 3, 3a, art. 24 ust. 2,
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Anna Moskała, Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Maciej Guziński, , Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.), art. 83 ust. 4, art. 28, art. 32 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z dnia [...] maja 2015 r. znak: [...] odmawiającą J. O. (dalej: skarżący, strona) umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne płatnika.

We wniosku z dnia 1 lutego 2015 r. o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie odrób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą , skarżący podniósł, że nie jest w stanie uiścić zaległości z uwagi na ciężką sytuację materialną. Zaznaczył, że prowadził działalność gospodarczą (bar przydrożny) , która została zlikwidowana w 2011 r., gdyż nie przynosiła dochodów, a bar uległ spaleniu, co przyczyniło się do kryzysu i zaowocowało dodatkowymi kosztami. Skarżący podniósł ,że jest osobą schorowaną, jego emerytura jest niższa niż minimum socjalne, nie jest w stanie spłacić nie tylko zaległości z tytułu składek, ale także rat, na które pierwotnie rozłożono mu tę zaległość – 400 zł miesięcznie.

Uzupełniając wniosek skarżący podał, że jedynym źródłem jego dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł, pobierane od 2011 r. (po pomniejszeniu o zajęcia komornicze). Z tej kwoty ponosi wydatki w kwocie [...] zł na wynajem pokoju, [...] zł na utrzymanie, koszty leczenia w wysokości [...] zł. Ponadto spłaca raty pożyczki zaciągniętej w banku [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. Prowadzi gospodarstwo domowe jednoosobowo, nie korzysta z pomocy społecznej.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. organ odmówił umorzenia stronie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne z poszczególne miesiące 2009 i 2010 r. ([...] zł, łącznie z odsetkami i opłatą dodatkową[...] ), składek na ubezpieczenie zdrowotne za poszczególne miesiące 2002,, 2004, 2009i 2010 r. ([...] zł, łącznie z odsetkami i opłatą dodatkową oraz kosztami upomnienia [...] zł), składek na Fundusz Pracy ([...] zł, łącznie z odsetkami i opłatą dodatkową oraz kosztami upomnienia [...] zł). Powołując się na art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia zadłużenia skarżącego. Nie można bowiem uznać, że należność jest całkowicie nieściągalna. Organ argumentował, że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu z emerytury, do której została skierowana egzekucja. Spłaca także zobowiązania cywilnoprawne i posiada majątek w postaci nieruchomości. Organ zwrócił uwagę, że zobowiązania z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Nie zachodzi więc w sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności zobowiązania. Zaległe składki niewątpliwie przekraczają wartość kosztów upomnienia.

Organ nie dopatrzył się również podstaw do umorzenia zaległości na podstawie regulacji zawartych w §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1356), jako że strona nie wykazał żę4 spełnione zostały określone tam przesłanki umorzenia. Organ podkreślił, że skarżący posiada stałe źródło dochodu, nie korzysta z pomocy społecznej i poza stałymi opłatami związanymi z utrzymaniem i leczeniem spłaca raty kredytowe w kwocie [...] zł, co wskazuje na uprzywilejowane traktowanie zobowiązań prywatnych w stosunku do publicznoprawnych. W decyzji zaznaczono również, że spłaty zadłużenia mogą zostać rozłożone na raty. Odnosząc się do powołanych przez stronę okoliczności spalenia baru, w którym prowadził działalność, nierentowności tej działalności oraz złego stanu zdrowia organ wskazał, że straty materialne nie zostały przez skarżącego wykazane, brak oczekiwanych dochodów z działalności gospodarczej nie miał charakteru zdarzenia nagłego, którego strona nie mogła przewidzieć, zaś przesłanka , o jakiej mowa w §3 pkt ww. rozporządzenia może być uznana za spełnioną wówczas, gdy chroba dłużnika lub członka jego rodziny uniemożliwia pozyskanie dochodu. Taka sytuacja nie zachodzi w przedmiotowej sprawie, bowiem świadczenie emerytalne jest skarżącemu wypłacane niezależnie od stanu jego zdrowia. Organ podkreślił ponadto uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu zaległości wobec ZUS.

W e wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy strona ponownie powołała się na ciężką sytuację materialną, uniemożliwiającą jej spłatę zadłużenia. Podniosła, że ubiegała się o układ ratalny, jednak ustalona rata na poziomie [...] zł okazała się zbyt wysoko i układ ratalny był w praktyce nie do zrealizowania. Skarżący podkreślił, że ma 65 lat, jest osobą bezdomną, bez realnej możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia z uwagi na sytuację na rynku racy oraz stan zdrowia. Żyje z emerytury poniżej minimum socjalnego, wynajmuje pokój za [...] zł i nie jest w stanie spłacić zaległości w łączej kwocie [...] zł. Nadmienił, że w czasie gdy prowadził działalność ZUS nie egzekwował składek a zadłużenie ujawniło się dopiero gdy skarżący wystąpił o jego umorzenie. Zarzucił organowi powierzchowną i rutynową ocenę wniosku o umorzenie. Wskazał, że istnieje wątpliwość, czy w postępowaniu egzekucyjnym faktycznie pozyska sie kwotę przekraczające zwykłe wydatki egzekucyjne, brak było w decyzji analizy w tym zakresie. Wskazał, że w decyzji organ odwołał sie do faktu posiadania przez stronę udziału w nieruchomości, mogącego potencjalnie stanowić przedmiot zabezpieczenia, jednak nie wyjaśnił, dlaczego z takiego zabezpieczenia dotychczas nie skorzystał.

Zaskarżoną decyzją organ, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję o odmowie umorzenia wskazanych zaległości. Podzielił stanowisko zawarte w decyzji I instancji co do tego, że nie zachodzą przesłanki umorzenia, o jakich mowa w art. 28 ust. 3ai 3b u.s.u.s. W ocenie organu, w sprawie nie zachodzi także uzasadniony wypadek, umożliwiający umorzenie nawet w przypadku braku całkowitej nieściągalności zaległości z tytułu składek. Rozważając przesłankę szczególnie uzasadnionego przypadku, w którym przepis zezwala na umorzenie składek także wówczas, kiedy nie stwierdzono ich całkowitej nieściągalności, organ wywodził, że umorzenie składek należnych od osoby fizycznej prowadzącej działalność pozarolniczą powinno mieć charakter wyjątkowy. Nie mogą zatem stanowić podstawy do umorzenia okoliczności, będące następstwem określonych decyzji gospodarczych płatnika. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko i wiąże się z obowiązkiem opłacania składek do ZUS. Rozpatrując sprawę uwzględniane są przede wszystkim możliwości dochodzenia należności oraz sytuacja majątkowa i rodzinna zobowiązanego, nie zaś przyczyny powstania zaległości i wina dłużnika. Podtrzymał organ stanowisko co do tego, że nie były spełnione przesłanki z §3 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Odnosząc się do przesłanki z pkt 1 organ wskazał, że co prawda wbrew temu co przyjęto w decyzji pierowszoinstancyjnej, dochód strony kształtuje sie na poziomie niższym niż minimum socjalne, zaś informacje o posiadanych udziałach w nieruchomości (3/32 udziału o powierzchni 0.0475 ha) zostały powołane przez organ niepotrzebnie, z uwagi na nikłe prawdopodobieństwo skutecznej sprzedaży i brak jej opłacalności, jednak skarżący, zdaniem organu, nie wykazał, że opłacenie składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia potrzeb egzystencjalnych, w szczególności skoro jednocześnie spłaca on inne, prywatne, zobowiązania pieniężne, które nie powinny być traktowane w sposób uprzywilejowany. Organ ponadto może, po zbadaniu sytuacji zobowiązanego, udzielić mu ulgi, jednak nie jest do tego zobowiązany.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący ponownie powołał się na ciężką sytuację osobistą, brak środków do życia, . wiek, zły stan zdrowia oraz znaczną, w relacji do jego dochodów, kwota zadłużenia.. Zauważył też, że przy emeryturze w wysokości [...] zł, niemożliwe było realizowanie zaproponowanego przez organ układu ratalnego. Odnosząc się do argumentów organu o nieprzedstawieniu dowodów na straty materialne związane z pożarem prowadzonego przez niego baru przydrożnego skarżący podniósł, że nie został poinformowany o konieczności i terminie na przedłożenie dodatkowej dokumentacji. Podkreslił, że nie otrzymywał wcześniej upomnień w związku z nieopłacaniem składek oraz nie informowano go o stanie zadłużenia. Do skargi dołączył kopie pism z 2014 r. stanowiących korespondencję z Urzędem Gminy D. oraz postanowienie o umorzeniu śledztwa, związane z pożarem baru.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko wraz z jego argumentacją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, choć nie wszystkie jej zarzuty Sąd podzielił. Organ w zaskarżonej decyzji praktycznie nie odniósł się bowiem do podnoszonych przez skarżącego ciężkich warunków życiowych.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zachodzi to, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie określa zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W sprawie słusznie organy uznały, że nie zachodzą powyżej określone przesłanki. Skarżący otrzymuje bowiem świadczenie emerytalne, do którego została skierowana egzekucja może być skierowana w przyszłości. Odnosząc się do argumentu, że organ nie przeanalizował w pełni, czy faktycznie w sprawie koszty egzekucyjne nie przekroczą ewentualnych kwot uzyskanych w egzekucji trzeba zwrócić uwagę, że powyższe stanowi przesłankę umorzenia tylko wówczas, gdy taki wniosek jest oczywisty. Ta kwestia w rozpoznawanej sprawie nie ma natomiast, zdaniem Sądu, przymiotu oczywistości, co zresztą pośrednio potwierdza postulat skarżącego o konieczności dogłębnej jej analizy.

Natomiastj artykuł 28 ust. 3a u.s.u.s. daje ZUS możność uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w powołanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1356). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Określona w art. 28 u.s.u.s instytucja umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, dokonywana w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie, zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, kompetencja do umorzenia zaległości przysługuje organowi. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, że wybór taki nie może być dowolny, musi wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i uwzględniać treści kierunkowe dyrektyw wyboru rozstrzygnięcia. W tym zawartą we wskazanym rozporządzeniu: gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Uznanie administracyjne nie może więc oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Organ administracji, podejmując w indywidualnej sprawie decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes obywateli, w tym strony postępowania i interes społeczny. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu obywateli oraz interesu publicznego znaleźć musi wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

Uznaniowy, charakter decyzji w przedmiocie umorzenia musi z kolei mieć wpływ na zakres i sposób jej kontroli w toku postępowania przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się zazwyczaj, że ocenie ze strony sądu podlega w takich przypadkach jedynie poprawność postępowania dowodowo-wyjaśniającego i wynikających zeń konkluzji, nie zaś samo rozstrzygnięcie. Z tych też względów szczególnie istotne jest należyte uzasadnienie przez organ swojego stanowiska – które powinno być logiczne, spójne i znajdować oparcie w zebranym materiale dowodowym. Uzasadnienie takiej decyzji, jako jeden z elementów, winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Skoro swobodne uznanie nie może być tożsame z dowolnością, dlatego uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Podkreślić należy, że szczególnie odpowiedzialne zadanie spoczywa na organie wówczas, gdy zaistnieje określona prawem przesłanka umożliwiająca rozstrzygnięcie na korzyść strony postępowania, zaś organ podejmuje decyzję dla strony niekorzystną. W takiej sytuacji uzasadnienie decyzji wymaga szczególnej staranności gdy idzie o objaśnienie sprzeciwiającego się uwzględnieniu żądania interesu publicznego przy jednoczesnym uwzględnieniu wszystkich okoliczności stanu faktycznego. Organ administracji wyjaśniając dlaczego w rozpoznawanej, indywidualnej sprawie przedłożył interes budżetowy nad interes zobowiązanego, nie może ograniczać się do ogólnej formuły mogącej znaleźć zastosowanie w każdej tego typu sprawie, ale musi argumentację każdorazowo odnieść do warunków konkretnej sprawy.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się więc do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, w tym kierunkowe dyrektywy wyboru mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Organ wbrew obowiązkom wynikającym z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. wbrew art. 7, art. 77 § 1 i 107 k.p.a. nie wyjaśnił i nie uzasadnił wystarczająco podjętego rozstrzygnięcia, uniemożliwiając w zasadzie Sądowi jego kontrolę.

Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie dostarcza jednoznacznej informacji, czy odmowa umorzenia zaległości była wynikiem stwierdzenia przez organ braku przesłanek umorzenia czy negatywnej decyzji, podjętej w ramach uznania administracyjnego pomimo zaistnienia tych przesłanek. Organ w obu decyzjach powołuje się bowiem końcowo ( ogólnie) na dopuszczalną uznaniowość swojego działania, jednak jednocześnie wskazuje, że skarżący nie wykazał , by spełnione zostały przesłanki umorzenia, zawarte w ustawie i rozporządzeniu – co przemawia za przyjęciem, że odmowa umorzenia zaległości wobec ZUS była jednak wynikiem niespełnienia przez skarżącego określonych w powołanych przepisach przesłanek umorzenia.

Jak już wskazano na wstępie, nie budzą zastrzeżeń wnioski i argumentacja organu co do tego, że nie zachodziły przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W kwestii przesłanek zawartych w §3 rozporządzenia, zgodzić się należy z organem, że problemy zdrowotne skarżącego nie mogą, w świetle brzmienia § 3 pkt 3 rozporządzenia, być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności w sytuacji, gdy strona ma prawo do świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane niezależnie od zdolności do pracy i stanu zdrowia uprawnionego. Z kolei pożar baru, powołany przez skarżącego jako nadzwyczajne zdarzenie, zaburzające jego zdolność zapłaty składek, nie stanowi okoliczności , o jakie mowa w § 3 pkt 2 rozporządzenia, bowiem - co wynika z pism podatnika i znajduje potwierdzenie w przedłożonej wraz ze skargą dokumentacji – zdarzenie to miało miejsce w 2014 r., a więc już po zamknięciu działalności gospodarczej (2011 r.) i nie nastąpiło w okresie, w którym powstały zaległości objęte zaskarżoną decyzją. Tymczasem przesłanka zawarta w § 3 pkt 2 rozporządzenia wyraźnie odwołuje się do zdarzeń, które miały charakter nadzwyczajny ( lub klęski żywiołowej) i powodowały dopiero sytuację, w której opłacanie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W kwestii przesłanki określonej w § 3 pkt 1 rozporządzenia stanowisko organu jest natomiast wyjątkowo ogólnikowe. Organ praktycznie ograniczył się do wskazania, wysokości dochodu zobowiązanego (851,63) i jego obciążeń, wskazania, że dochód ten nie osiąga poziomu minimum socjalnego, zaś brak jest innego majątku umożliwiającego realną egzekucję oraz do odnotowania, że skarżący spłaca raty kredytu w kwocie 130 zł miesięcznie, nadając temu zadłużeniu pozycję uprzywilejowaną. Na podstawie powyższego organ wnioskował, że " nie zmienia to faktu, iż nie wykazał Pan że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby możliwości zaspokojenia potrzeb egzystencjalnych" .

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. składki mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu wykonawczym. Zgodnie zaś z § 3 ust. 1 pkt 1) tego rozporządzenia, organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ tymczasem, potwierdzając że skarżący posiada dochód niższy, niż przewiduje to minimum socjalne orazże nie dysponuje innym majątkiem, nie uzasadnił, czy tak ustalona sytuacja finansowa nie będzie mogła być uznana za "zbyt ciężką", w rozumieniu przytoczonego przepisu rozporządzenia, w szczególności mając na uwadze wiek i podnoszony przez skarżącego stan zdrowia. Rozważenie zawartej w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. przesłanki umorzenia "zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego", jaką jest m.in. sytuacja , gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, wymaga od organu nie tylko dokładnego ustalenia możliwości finansowych dłużnika, ale także odniesienia ich do poziomu jego potrzeb wynikających z niezbędnego utrzymania i ocenę realnych możliwości zaspokojenia tych potrzeb, także przy uwzględnieniu kolejnego obciążenia dochodu dłużnika na skutek egzekucji. Takiej oceny w zaskarżonej decyzji, jak i decyzji jej poprzedzającej, zabrakło. Podkreślenia wymaga , że wskaźnik minimum, socjalnego określa już sam w sobie poziom uznany – z punktu widzenia statystyki, ale też polityki socjalnej – za za minimalny gwarantujący pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania. Formułując zatem wnioski co do tego, że pomniejszenia dochodu nie osiągającego pułapu minimum socjalnego nie spowoduje zagrożenia dla realizacji potrzeb egzystencjalnych zobowiązanego, organ powinien tym bardzie przedstawić w decyzji przekonującą argumentację. Powołując się na okoliczność spłacania przez zobowiązanego zobowiązań cywilnoprawnych organ całkowicie pominął przy tym bliższe zbadanie tej okoliczności, wskazując jedynie, że skarżący zaciągnął kredyt. Brak jest ustaleń co do tego kiedy i na co skarżący ten kredyt przeznaczył, czy był on związany z działalnością gospodarczą czy też była to pożyczka na cele osobiste, czy służyła ona np. pokryciu dodatkowych wydatków konsumpcyjnych niemających niezbędnego charakteru, czy może kosztów leczenia lub niezbędnego zwykłego utrzymania (pozwalając na unikniecie korzystania z pomocy społecznej). Skoro jednak organ powołuje się na fakt spłacania przez skarżącego zobowiązań prywatnych jako na okoliczność przemawiającą za uznaniem jego sytuacji materialnej za wystarczająco dobrą lub świadczącą o preferowaniu przez niego zobowiązań cywilnoprawnych w stosunku do publicznoprawnych, powinien, zdaniem Sądu, pochylić się nad charakterem tych zobowiązań i zbadać z czego wynikały i na jakie cele zostały zaciągnięte. W przeciwnym wypadku podniesiona w tym zakresie argumentacja jest nieprzekonująca.

Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego do tego przepisu należy takżę, zdaniem Sądu, mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (tak wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14, opubl. CBOSA). Jeszcze raz podkreślić należy, że organ podnosząc, że składki nie są w sprawie całkowicie nieściągalne, nie rozważył w ogóle, czy sytuacja, którą może spowodować egzekucja zaległych składek, nie będzie dla skarżącego zbyt ciężka i nie odniósł się do realnych konsekwencji egzekucji tych należności. Takiej oceny organ powinien, zdaniem Sądu dokonać mając na uwadze, że prawa każdego obywatela m.in. do ochrony pracy, ochrony zdrowia, rodziny itp. są objęte gwarancjami konstytucyjnymi, a zatem przesłanki stosowania ulg w zapłacie należności publicznoprawnych winny być zazwyczaj interpretowane przez pryzmat możliwości realizacji tych gwarancji. Tym istotniejsze jest zatem, by organ właściwy w sprawach umorzenia należności z tytułu składek , przy badaniu przesłanek określonych w powołanym rozporządzeniu odniósł się wyczerpująco do ustalonych w postępowaniu faktów i potwierdził lub wykluczył zagrożenie wskazanych wartości wnioskującego o ulgę. To, czy nawet w razie ich potwierdzenia, organ zdecyduje o odmowie przyznania ulgi z uwagi na inne wartości, należy do sfery uznania administracyjnego, jednak należyte ustalenie faktycznej sytuacji strony i jej przeanalizowanie w kontekście wpływu postępowania egzekucyjnego na jej zdolność utrzymania jest obowiązkiem organu, a sformułowane na podstawie tej analizy wnioski muszą spełniać kryteria stawiane swobodnej ocenie dowodów. Stąd też uzasadnienie decyzji w tej kwestii nie może być ogólnikowe, ale poczynione w nim rozważania i postawione wnioski muszą - w kontekście ustalonych faktów - poddawać się ocenie co do poprawności rozumowania, warunku uwzględnienia wszystkich ważnych elementów sytuacji strony oraz wszechstronności oceny (co do zaistnienia przesłanek umorzenia). W przeciwnym wypadku można mówić o naruszeniu zasady zaufania do organów Państwa (art. 8 K.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.).

Reasumując, choć obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obciąża wnioskodawcę, niemniej jednak organ powinien ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji.

Tym samym, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem w zasadzie do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności, przytoczenia sytuacji majątkowej skarżącego i stwierdzenia, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Uzasadnienie decyzji organu winno zaś zawierać wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków oraz rozważenie wpływu egzekucji konkretnej kwoty należności na sytuację życiową zobowiązanego, w tym przede wszystkim jego zdolność do utrzymania. Okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok z NSA dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, publ. LEX nr 399183 oraz CBOSA).

Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i §3 powołanego rozporządzenia), przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności.

Rozpatrując ponownie sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości i uwzględnić wskazane zalecenia.

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.