Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA 3415/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spraw.) Sędziowie: WSA Maria Jagielska Asesor WSA Izabela Głowacka Klimas Protokolant Aleksandra Borowiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi T.P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2000 r. Nr (bez numeru) w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę


UZASADNIENIE

W Dzienniku Urzędowym RP "Monitor Polski" Nr 13 z dnia 15 kwietnia 1999 r. opublikowano obwieszczenie Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 1999 r., w którym podano publicznej wiadomości, iż adwokat T.P. oświadczył, że był tajnym i świadomym współpracownikiem organów bezpieczeństwa w rozumieniu art. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. Nr 70, poz. 443 z późn. zm.). Uchwałą z dnia [...] lutego 2000 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. postanowiła skreślić T.P. z listy adwokatów. W uzasadnieniu uchwały wskazano, iż tajna i świadoma współpraca z organami bezpieczeństwa państwa stanowi sprzeniewierzenie się podstawowym zasadom etycznym i moralnym. Okręgowa Rada Adwokacka przyjęła, że tajna i świadoma współpraca, gdyby była znana organom adwokatury w chwili wpisu adw. T.P. na listę adwokatów, to stanowiłaby przeszkodę do dokonania wpisu. Tajna i świadoma współpraca dyskwalifikuje kandydata na adwokata i nie jest do pogodzenia z wykonywaniem zawodu polegającego na udzielaniu pomocy obywatelowi także przed działaniem organów Państwa. Wykonywanie zawodu adwokata musi opierać się na pełnym zaufaniu klienta oraz zachowaniu tajemnicy zawodowej. Tajna i świadoma współpraca oraz tajemnica zawodowa stoją ze sobą w sprzeczności. Tajny i świadomy współpracownik nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata, o której mowa w art. 65 ust. ustawy Prawo o adwokaturze, niezależnie od okresu w jakim ta współpraca się odbywała lub odbywa, tj. w czasie wykonywania zawodu adwokata czy też przed wpisem na listę adwokatów. Adw. T.P. zrezygnował z przeprowadzenia postępowania w trybie art. 18 a ust. 4 ustawy lustracyjnej zmierzającego do ustalenia, że jego współpraca była wymuszona. W postępowaniu o wpis na listę adwokatów nie ujawnił faktu współpracy z organami bezpieczeństwa państwa i dlatego organy adwokatury oceniły, że daje on rękojmię należytego wykonywania zawodu. Tajna i świadoma współpraca z organami bezpieczeństwa państwa godzi w podstawowe zasady etyczne, które obowiązują w szczególności członków korporacji adwokackiej i świadczy o braku rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata.

Na skutek złożonego odwołania od powyższej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] sierpnia 2000 r. postanowiło odwołanie skarżącego pozostawić bez rozpoznania. W uzasadnieniu uchwały przywołano art. 74 ustawy Prawo o adwokaturze który reguluje sytuację szczególną, gdy czyn popełniony przed adwokata przed wpisem na listę adwokatów stanowiący przeszkodę do wpisu, nie był znany okręgowej radzie adwokackiej w chwili wpisu. Zainteresowany złożył oświadczenie lustracyjne o współpracy ze służbami wojskowymi w okresie 1987-1988, chociaż miał i nadal ma wątpliwości, czy jego kontakty miały charakter współpracy. Zainteresowany został wpisany na listę adwokatów w 1995 roku, w zupełnie innej sytuacji ustrojowej, a jednak nie ujawnił Okręgowej Radzie Adwokackiej w W. swojej współpracy z wojskowymi służbami informacyjnymi zdając sobie niewątpliwie sprawę, iż mogłoby to przeszkodzić w uzyskaniu wpisu na listę adwokatów. Fakt zatajenia tej współpracy przed organami samorządu adwokackiego w chwili postępowania o wpis na listę adwokatów wyczerpuje dyspozycję przepisu art. 74 ustawy Prawo o adwokaturze. Zainteresowany sam dołączył do akt kserokopię swojego oświadczenia lustracyjnego co przeczy jego twierdzeniom o obowiązku zachowania faktu współpracy w tajemnicy. Przywołano uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej Nr [...] z [...] kwietnia 1999 r. w której wyrażono pogląd, że tajna i świadoma współpraca adwokatów z organami bezpieczeństwa w latach 1940-1990 sprzeniewierzyła się podstawowym zasadom moralnym, natomiast tajna i świadoma współpraca równoczesna z wykonywaniem zawodu adwokata stanowiła ponadto sprzeniewierzenie się najbardziej fundamentalnym zasadom etyki adwokackiej. Nie mając dostępu do akt organów bezpieczeństwa, nie można zweryfikować oświadczenia odnośnie czasu trwania i zakresu tej współpracy.

Zamieszczenie przepisu art. 74 ustawy Prawo o adwokaturze w Dziale VI "Skreślenie z listy adwokatów", a nie w Dziale VIII "Odpowiedzialność dyscyplinarna" wskazuje na odrębność postępowania prowadzonego w trybie art. 74 od postępowań prowadzonych w trybie przepisów Działu VIII. Dlatego do postępowania w trybie art. 74 nie można stosować przepisów zawartych w Dziale VIII, a więc również dotyczących przedawnienia. Przepis art. 74 nie zakreśla żadnych ograniczeń czasowych, gdyż czyn, o którym mówi, może ujawnić się w każdym czasie, nawet bardzo odległym od daty wpisu na listę adwokatów. Istotne jest, aby czyn taki nie był znany okręgowej radzie adwokackiej w chwili wpisu. Każda osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów musi oceniać swoje dotychczasowe postępowanie przez pryzmat podstawowych norm moralnych, a współpraca kandydata do adwokatury z organami bezpieczeństwa państwa w latach 1940-1990, jako działalność skierowana przeciwko własnemu społeczeństwu tym zasadom się sprzeniewierzała. W konkluzji, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej podzieliło stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W. i nie znalazło możliwości uwzględnienia odwołania.

Na powyższą uchwałę adw. T.P. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o stwierdzenie nieważności jej oraz uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W. jako wykonanych z rażącym naruszeniem prawa ewentualnie o ich uchylenie i umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu skargi podnosił niewłaściwe zastosowanie art. 74 prawa o adwokaturze stwierdzając, iż o utracie kwalifikacji moralnych nie decyduje współpraca ze służbami specjalnymi lecz jej zatajenie w oświadczeniu lustracyjnym. Przywołał wyrok Trybunał Konstytucyjnego z dnia 10 listopada 1998 r. sygn. akt K39/97, w myśl którego "sama współpraca nie zamyka obywatelowi drogi do pełnienia funkcji publicznych" oraz: "negatywne konsekwencje dla zainteresowanych pociąga zatem nie współpraca, lecz złożenie fałszywego oświadczenia". Zdaniem skarżącego, czynem w rozumieniu art. 74 nie może być ani sama współpraca, której oceny jako obojętnej z punktu widzenia kwalifikacji moralnych dokonał sam ustawodawca w ustawie lustracyjnej, ani tym bardziej sam fakt przyznania się do niej. Czynem może być ewentualnie to, czego adwokat dopuścił się w ramach współpracy, pod warunkiem jednak, że popełnienie takiego czynu zostało stwierdzone, udowodnione oraz poddane odpowiedniemu wartościowaniu przez pryzmat art. 65 prawa o adwokaturze. Stawiany zarzut nie ujawnienia faktu współpracy w dacie wpisu na listę nie może być traktowane jako zatajenie tego faktu przed organami samorządu adwokackiego. Faktu współpracy nie zatajał, lecz nie mógł go ujawnić ze względu na to, iż nie działała wówczas ustawa lustracyjna. Podnosił, iż żaden z organów samorządu adwokackiego nie wziął pod uwagę dowodów świadczących, iż daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokackiego.

W uzupełnieniu skargi wnosił o rozpatrzenie i uwzględnienie z urzędu naruszenia przepisów procesowych: art. 7, 77 § 1 i art. 89 kpa poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i nie ustalenie, czy skarżący był rzeczywiście świadomym i tajnym współpracownikiem rozumieniu art. 4 ustawy lustracyjnej, czy złożył tylko błędne oświadczenie w tym zakresie, pominięcie dowodów przeciwnych w postaci wyjaśnień oraz opinii i rekomendacji, dowolną ocenę zebranych dowodów a także naruszenie art. 107 § 1 i 2 kpa przez nie podanie w uchwałach, jakie osoby brały udział w ich wydaniu i nie podpisanie tych uchwał przez osoby je podejmujące, art. 138 § 1 kpa przez pozostawienie przez Naczelną Radę Adwokacką odwołania bez uwzględnienia mimo, iż decyzji o takiej sentencji nie przewiduje ten przepis.

Powoływał przykłady, gdy współpraca nie była uznawana za hańbiącą (poseł, pracownik w Kancelarii Prezydenta, kandydat na Prezydenta RP).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem rozpoznania jest skarga wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 1 stycznia 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne. Niniejsza sprawa została przekazana do rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd mając świadomość niejednolitości w dotychczasowym (przed 1 stycznia 2004 r.) orzecznictwie co do oceny zgodności z prawem decyzji (uchwał) podejmowanych przez organy adwokatury wyrażające się w odmiennej ocenie dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny i przez Sąd Najwyższy podziela w całej rozciągłości stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy m. in. w wyroku z dnia 12 grudnia 2003 r. sygn. akt III RN 135/03 (niepublikowany). Sąd Najwyższy rozpoznawał rewizję nadzwyczajną Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2003 r. (II SA 2919/01) stwierdzającego nieważność uchwał samorządu adwokackiego (okręgowej rady adwokackiej i Naczelnej Rady Adwokackiej) z powodu uznania, iż zostały podjęte z naruszeniem przepisów postępowania art. 107 § 1 i art. 138 kpa.

Zawód adwokata polegający na świadczeniu pomocy prawnej należy do szczególnej grupy zawodów. Tę pomoc może świadczyć osoba dobrze przygotowana profesjonalnie, jednocześnie spełniająca wyższe od przeciętnych kryteria moralno-etyczne. Zgodnie z art. 65 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daję rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. O nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Z kolei za rękojmię w rozumieniu powyższego przepisu rozumie się cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. W myśl art. 74 ustawy Prawo o adwokaturze okręgowa rada adwokacka może skreślić adwokata z listy adwokatów w związku z czynem popełnionym przed wpisem na listę, jeżeli czyn ten nie był znany okręgowej radzie adwokackiej chwili wpisu, a stanowiłby przeszkodę do wpisu.

Zadania samorządu zawodowego adwokatury zawarte są w ustawie. Do zadań samorządu należy między innymi ustalanie i krzewienie zasad etyki zawodowej oraz dbałość o ich przestrzeganie. Kierując się wskazanymi zadaniami Naczelna Rada Adwokacka podjęła w dniu [...] kwietnia 1999 r. uchwałę Nr [...] w której wyraziła swoje stanowisko w kwestii wykładni stosowania przez organy izb adwokackich art. 74 prawa o adwokaturze. Naczelna Rada Adwokacka w uchwale wyraziła pogląd, że tajna i świadoma współpraca adwokatów z organami bezpieczeństwa w latach 1944-1990, a także praca i służba w tych organach, jako działalność skierowana przeciwko społeczeństwu polskiemu, w najwyższym stopniu sprzeniewierzała się podstawowym zasadom moralnym, natomiast tajna i świadoma współpraca równoczesna z wykonywaniem zawodu adwokata stanowiła ponadto sprzeniewierzenie najbardziej fundamentalnym zasadom etyki zawodowej. NRA wzywa adwokatów współpracujących w sposób tajny i świadomy w latach 1944-1990 z organami bezpieczeństwa do wystąpienia z adwokatury. Samorząd adwokacki podejmie wszelkie prawnie dostępne działania w ramach postępowania korporacyjnego i dyscyplinarnego zmierzające do usunięcia ze środowiska adwokackiego wszystkich tych, którzy poprzez pracę, służbę lub współpracę z organami bezpieczeństwa utracili przymiot zaufania publicznego i naruszając w sposób drastyczny etykę zawodową nie dają rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokackiego. NRA zobowiązała organa samorządu adwokackiego do przeprowadzenia dochodzenia dyscyplinarnego w postaci czynności wyjaśniających lub postępowania dyscyplinarnego, bądź podejmowania uchwał w trybie art. 74 prawa o adwokaturze, z zachowaniem zasady indywidualizacji odpowiedzialności. Uchwała ta nie ma charakteru normatywnego, jest wyrażeniem opinii w kwestii wykładni stosowania przez organy izb adwokackich art. 74 prawa o adwokaturze (postanowienie Trybunał Konstytucyjnego SK/01 z dnia 20 maja 2002 r. – OTK-A 2002/3/38).

Skarżący złożył oświadczenie, że był tajnym i świadomym współpracownikiem organów bezpieczeństwa w rozumieniu art. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. Nr 70, poz. 443 z późn. zm.). Powyższe oświadczenie zostało podane do publicznej wiadomości poprzez obwieszczenie Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. w Monitorze Polskim. Na tej podstawie okręgowa rada adwokacka w wyniku przeprowadzonego postępowania podjęła uchwałę o skreśleniu z listy adwokatów skarżącego.

Skarżący będąc prawnikiem miał świadomość znaczenia swojego oświadczenia o współpracy z organami bezpieczeństwa. Okręgowa Rada Adwokacka przeprowadziła postępowanie dowodowe zgodnie ze złożonymi wnioskami skarżącego, które nie wykazały, że nie był tajnym i świadomym współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa. Niezasadny jest zatem zarzut skarżącego, iż organy nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy i nie ustaliły, czy był rzeczywiście świadomym i tajnym współpracownikiem w rozumieniu art. 4 ustawy lustracyjnej.

Okręgowe rady adwokackie są kolegialnymi organami izb adwokackich, składającymi się z dziekana, pięciu do piętnastu członków i dwóch do czterech zastępców członków (art. 24 ust. 1 Prawa o adwokaturze), dziekan okręgowej rady adwokackiej reprezentuje radę, kieruje jej pracami, przewodniczy na jej posiedzeniu oraz wykonuje czynności przewidziane w niniejszej ustawie (art. 48 ust. 1 Prawa o adwokaturze). Skreślenie adwokata z listy adwokatów należy do kompetencji okręgowej rady adwokackiej (art. 74 Prawa o adwokaturze). W ustawie Prawo o adwokaturze zawarte są przepisy regulujące zasady procedowania okręgowej rady adwokackiej: do ważności uchwały okręgowej rady adwokackiej wymagana jest obecność co najmniej połowy członków, w tym dziekana lub wicedziekana (art. 45 ust. 1), uchwała okręgowej rady adwokackiej zapada większością głosów, a w razie równości głosów przeważa głos przewodniczącego (art. 45 ust. 2), uchwały w sprawach osobowych zapadają w głosowaniu tajnym, a razie równości głosów rozstrzyga głos przewodniczącego, który ujawnia swój głos(art. 45 ust. 3), uchwały organów adwokatury dotyczące bezpośrednio poszczególnych osób powinny zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 12 ust. 1), od uchwały okręgowej rady adwokackiej, podjętej w pierwszej instancji, służy zainteresowanemu odwołanie do Naczelnej Rady Adwokackiej (art. 46), termin wniesienia środków odwoławczych przewidzianych w ustawie wynosi czternaście dni od dnia doręczenia orzeczenia lub uchwały (art. 12 ust. 2). Ustawodawca zamieścił w ustawie upoważnienie dla określonych organów kolegialnych adwokatury, upoważniając je i zarazem zobowiązując do uchwalenia takich aktów prawa korporacyjnego, które mają bliżej określić (sprecyzować) organizację i tryb sprawowania przez organy korporacji powierzonych jej zadań, w tym między innymi: zobowiązał Krajowy Zjazd Adwokatury do uchwalenia regulaminu dotyczącego działania organów adwokatury (art. 56 pkt 6 lit. a), oraz Naczelną Radę Adwokacką do uchwalenia regulaminu dotyczącego zasad funkcjonowania rad adwokackich (art. 58 pkt 12 lit. c). Na tej podstawie uchwalono w dniu 23 listopada 1986 r. "Regulamin działania organów adwokatury i organów adwokackich" oraz w dniu 3 października 1982 r. "Regulamin w sprawie zasad funkcjonowania okręgowych rad adwokackich" (dwukrotnie zmieniany uchwałami Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 9 października 1999 r. oraz z dnia 11 lutego 2001 r.). Na podkreślenie zasługuje okoliczność, iż regulaminy odsyłają do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego tylko w sprawach nieunormowanych ustawą o adwokaturze i zastosowanie tych przepisów należy stosować odpowiednio.

Uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w W. o skreśleniu z listy adwokatów skarżącego została podjęta w ocenie Sądu zgodnie z wyżej wskazanymi przepisami ustawy Prawo o adwokaturze i regulaminu uchwalonego na jej podstawie. W aktach sprawy znajduje się protokół z posiedzenia Okręgowej Rady Adwokackiej w W. w dniu [...] lutego 2000 r. ze wskazaniem osób uczestniczących w posiedzeniu na którym została podjęta w głosowaniu tajnym uchwała w sprawie adwokata T. P. wraz z uwierzytelnionym wyciągiem z protokołu z tego posiedzenia podpisana przez dziekana rady.

Również uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej jaka została podjęta w wyniku złożonego odwołania od powyższej uchwały okręgowej rady odpowiada prawu. Uwierzytelniony protokół z posiedzenia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej zawiera listę obecności członków Prezydium a rozstrzygnięcie w formie uwierzytelnionego wyciągu z protokołu zostało podpisane przez Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej jako przewodniczącego i przez sporządzającego protokół Sekretarza Naczelnej Rady Przewodniczącego.

Sąd nie podziela zarzutu skarżącego o rażącym naruszeniu art. 138 kpa poprzez podjęcie i wpisanie rozstrzygnięcia o następującej treści: "postanowiło odwołanie pozostawić bez uwzględnienia". Takie sformułowanie rozstrzygnięcia zamiast użycia określeń zawartych w art. 138 kpa nie stanowi naruszenia tego przepisu. Jak wynika zarówno z treści protokołu nr [...] z posiedzenia Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w dniu [...] sierpnia 2000 r. jak i z uzasadnienia faktycznego i prawnego rozstrzygnięcia odwołanie zostało rozpatrzone czego potwierdzeniem jest końcowa konkluzja uzasadnienia o treści: "Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej podzieliło stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały ORA w W. i nie znajdując możliwości uwzględnienia odwołania postanowiło, jak na wstępie."

Zaskarżona decyzja w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów odpowiada zatem prawu.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.