Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 859/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1 i 2, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 9, art. 32 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Marcin Kamiński Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie częściowego umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz rozłożenia na raty pozostałej kwoty -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [.] listopada 2009 r. nr [.] Marszałek Województwa [.] zobowiązał MP do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 11 025 zł wraz z odsetkami w kwocie 4 158 zł, pobranych w okresie od 1 czerwca 2004 r. do 31 maja 2008 r.

Decyzją z dnia [.] maja 2010 r. nr [.], Marszałek Województwa [.] umorzył MP część kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustalonych decyzją z dnia [.] listopada 2009 r. nr [.], a w punkcie II rozłożył pozostałą należność na raty.

Decyzją z dnia [.] maja 2012 r. nr [.], Marszałek Województwa [.] ustalił kwotę nienależnie pobranych przez MP na dzień [.] maja 2012 r. świadczeń rodzinnych na kwotę główną 4 924 zł i 2 582 zł odsetek ustawowych, rozkładając spłatę długu na raty. Uchylił jednocześnie punkt II decyzji z dnia [.] maja 2010 r. nr [...].

W piśmie z dnia 21 lipca 2014 r. MP zwróciła się za pośrednictwem Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w [.] do Marszałka Województwa [.] o umorzenie ww. należności, powołując się na trudną sytuację życiową, finansową i majątkową. Podała, że aktualnie przebywa za granicą, gdzie szuka pracy. W kraju nie ma żadnego majątku i ma na utrzymaniu troje dzieci. Wnioskodawczynię wezwano do przedstawienia dodatkowych informacji, które potwierdziłyby zaistnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji jej rodziny.

Wydana po raz pierwszy w sprawie przez Marszałka Województwa [.] decyzja z dnia [.] marca 2015 r. została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] decyzją z dnia [.] maja 2015 r. nr [.], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.

Następnie decyzją z dnia [.] października 2015 r. nr [.], Marszałek Województwa [.], działając na podstawie art. 104 i art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 21 ust. 1 i 2, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 9, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.) zwana dalej w skrócie u.ś.r., postanowił:

1) uchylić w całości decyzję nr [.] z dnia [.] maja 2012 r.,

2) uchylić w całości punkt II i III decyzji nr [.] z dnia [.] maja 2010 r. i w pozostałym zakresie utrzymać ją w mocy,

3) umorzyć część nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 4 572,03 zł,

4) rozłożyć pozostałą kwotę z odsetkami na 32 raty, płatne począwszy od 30 listopada 2015 r.

Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowań związanych z ustalaniem nienależnie pobranych świadczeń oraz rozpatrywaniem wniosków o umorzenie tych należności, Marszałek, powołując się na art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych podał, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części albo odroczenie termin płatności bądź rozłożenie na raty może nastąpić, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przy podejmowaniu decyzji o przyznaniu ulgi organ działa w granicach uznania administracyjnego. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawczyni jest matką 3 dzieci: J. (23 l.), M. (18 l.) i K. (16 l.). Pozostaje bez pracy, mieszka z dziećmi u swoich rodziców w domu z lat 70-tych wymagającego remontu, zajmując piętro. Dzieci otrzymują od ojca alimenty po 600 zł, wydatki rodziny wynoszą około 2100 zł. Rodzina posiada samochód z 1997 r. Okoliczności te uzasadniały w ocenie Marszałka częściowe uwzględnienie żądania poprzez umorzenie części zadłużenia i rozłożenie na raty pozostałej części. Do spłaty pozostanie kwota 2 553,25 zł i odsetki w kwocie 2 370,75 zł.

W odwołaniu MP zarzuciła naruszenie przez Marszałka art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych twierdząc, że jej sytuacja rodzinna uzasadnia umorzenie całości należności. Sytuacja materialna rodziny jest bowiem trudna, a ona pozostaje bez pracy. Obowiązkiem zwrotu należności powinien być zaś obciążony również jej były mąż.

Decyzją z dnia [.] kwietnia 2016 r. nr [.], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1ustawy z dnia 14 kwietnia 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016, poz. 23 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy podkreślił, że rozpatrując wniosek o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia w trybie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązkiem organu jest ocenić całą sytuację materialno-bytową rodziny wnioskodawcy. Z obowiązku tego Marszałek wywiązał się, przedstawiając w sposób należyty zajęte stanowisko w uzasadnieniu decyzji. Obecna sytuacja rodzinna strony uzasadnia przyznanie ulgi poprzez częściowe umorzenie zadłużenia oraz rozłożenie na raty pozostałej części nienależnie pobranego świadczenia zwłaszcza, że strona już wcześniej skorzystała z takiej ulgi przyznanej decyzją z dnia [.] listopada 2009 r. Marszałek umorzył wówczas nienależnie pobrane świadczenie w kwocie 9 404 zł. Sytuacja rodziny nie jest zaś na tyle wyjątkowa, aby umarzać całość długu. Wnioskodawczyni jest w tzw. wieku produkcyjnym, może podjąć zatrudnienie, nie jest osobą niepełnosprawną.

W skardze MP, domagając się uchylenia decyzji i zobowiązania organu do podjęcia określonego rozstrzygnięcia oraz orzeczenia o kosztach postępowania, zarzuciła niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego w kwestii uznania, że ma ona możliwość spłaty części zadłużenia, jak też pominięcie faktu, że obowiązanym do zwrotu świadczenia jest także jej były mąż, a zatem również i on może spłacić istniejące zadłużenie publicznoprawne. W ocenie skarżącej zachodzą po jej stronie podstawy do uznania, że ziściły się przesłanki określone w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych do umorzenia całości zadłużenia. W dalszym ciągu pozostaje bowiem bez pracy, a prowadzenie egzekucji może narazić rodzinę na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę SKO w [.] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz.1066). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) zwana dalej w skrócie "p.p.s.a.", z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Poddawszy zaskarżoną decyzję ocenie legalności w zakresie wyżej przywołanych przepisów Sąd doszedł do przekonania, że skarga okazała się niezasadna.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja, którą umorzono skarżącej MP część kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 4.572,03 zł oraz rozłożono na raty pozostałą kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami na 32 raty płatne na koniec miesiąca, począwszy od dnia 30 listopada 2015 r. do dnia 30 czerwca 2018 r.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Od zasady tej wprowadzono możliwość udzielenia pomocy w spłacie przy stwierdzeniu okoliczności określonych w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do tego przepisu organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinny. Przepis ten - co wino być oczywiste - nie nakłada więc obowiązku umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, ale daje wskazanemu organowi wyłącznie takie uprawnienie, jeżeli wystąpią pewnego rodzaju okoliczności, których ocena należy do orzekającego organu. Użyty zaś w nim przez ustawodawcę zwrot "może" wskazuje na to, że wydane na jego podstawie decyzje administracyjne mają charakter uznaniowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślono, że zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" to całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy. Rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organy powinny dokonać oceny, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność, stan zdrowia mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności. Natomiast sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin.

Z kompetencji, o których mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ administracji może skorzystać jedynie wówczas, gdy stwierdzi, że po stronie osoby, która nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Z uwagi na cel wyjątkowej regulacji ustanowionej w art. 30 ust. 9 w/w ustawy, chodzi tu w przede wszystkim o sytuację, w której zachodzi duże prawdopodobieństwo, że natychmiastowa egzekucja nienależnie pobranego świadczenia mogłaby spowodować następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności poprzez uniemożliwienie rodzinie świadczeniobiorcy funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji (wyrok NSA z 25.08.2016 I OSK 377/15; dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W kontekście zgromadzonego materiału dowodowego Sąd uznaje, że organy obydwu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który doprowadził do przyjęcia, że istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zastosowania instytucji częściowego umorzenia zadłużenia, a także rozłożenia na raty pozostałej do spłaty części zadłużenia. Na ustalenie szczególnie uzasadnionych okoliczności, które uwzględniły organy złożył się całokształt sytuacji rodzinnej skarżącej, w tym zdrowotnej, finansowej, zdolności zarobkowe, a także wyjaśnienie dla przyjętego rozstrzygnięcia co do umorzenia zadłużenia i rozłożenia na pozostałej części na 32 raty czyli, czyli prawie na okres 3 lat.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podano przyczyny, dla których zastosowana względem skrzącej pomoc w spłacie nienależnie pobranych świadczeń jest adekwatna do ustalonej sytuacji rodzinnej skarżącej. W rodzinie nie wystąpiły tak kryzysowe sytuacje, które uzasadniałby całkowite uwolnienie skarżącej od zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Sytuacja rodzinna potwierdza, że rodzina od dłuższego czasu utrzymuje podobny stan funkcjonowania.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że decyzja o częściowym umorzeniu zadłużenia i rozłożeniu na raty jest kolejną decyzją wydaną z wniosku skarżącej. Pierwsza decyzja w sprawie umorzenia części kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami obejmowała kwotę 9.404 zł, a pozostałą kwota wraz z odsetkami został rozłożona na 10 rat po 661,50 zł., która została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] z dnia [.] sierpnia 2010 r. nr [.]. Skarga skarżącej złożona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wyrokiem z dnia 15 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 1015/10 została oddalona, a wyrok stał się prawomocny. Dokonując stan rodziny ustalony w 2010 r. jak i aktualnie stwierdzić należy, że aktualnie dwie córki osiągnęły już pełnoletniość, a skarżąca podejmowała za granicą zatrudnienie, czynione były również inwestycje zmierzające do poprawy warunków zamieszkania w domu, w którym zamieszkuje wspólnie z rodzicami. W 2010 r. skarżąca miała na utrzymaniu trzy małoletnie córki i nie podejmowała żadnego zatrudnienia.

Powyższe dowodzi, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe w sprawie, rozumiejąc sytuację rodzinną skarżącej i udzielając pomocy, która jest odpowiednio wyważona w stosunku do ustalonego stanu faktycznego sprawy. Organ wyjaśnił też pojęcie sytuacji wyjątkowych i Sąd podziela przedstawione stanowisko w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z tego względu niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a., że organy błędnie oceniły jej szczególną sytuację rodzinną poprzez umorzenie tylko części zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdził, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, art. 77 k.p.a., gdyż nie odnoszą się do przedmiotu sprawy, który w rozpoznawanej sprawie został wyznaczony wnioskiem skarżącej. Na uzasadnienie naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. skarżąca podnosi, że były mąż powinien być również zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Sąd raz jeszcze podkreśla, ze kwestia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i adresata tego zwrotu została rozstrzygnięta decyzją Marszałka Województwa [.] z dnia [.] listopada 2009 r. nr [.].

Sąd uznał, że organy obu instancji przy ocenie sytuacji majątkowej, dochodowej, rodzinnej i osobistej skarżącej wzięły pod uwagę wszystkie istotne okoliczności i nie można zarzucić im naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji należało więc przyjąć, że organy te nie przekroczyły granic uznania administracyjnego zakreślonych treścią art. 30 ust. 9 u.ś.r. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom z art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ pozwala na zapoznanie się z ustaleniami dokonanymi przez organ oraz motywami podjętego rozstrzygnięcia. Wyjaśnić trzeba, że naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. nie polega na tym, że strona nie zgadza się z treścią uzasadnienia, lecz na braku elementów uzasadnienia wymaganych przez ten przepis. Tego rodzaju uchybień Sąd nie dopatrzył się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W konsekwencji Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., ponieważ organ odwoławczy dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a następnie prawidłowo przyjął, że nie zachodziły podstawy do umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W tym zakresie nie doszło też do naruszenia art. 30 ust. 9 u.ś.r. gdyż organy orzekające przyjęły, że po stronie skarżącej wystąpiły szczególne okoliczności, uzasadniające podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Nieuwzględnienie w całości żądania strony nie oznacza, że pominięto aspekt interesu strony skarżącej (por. wyrok NSA z 13.01.2017 r. sygn. akt I OSK 1676/16).

Sąd nie będąc związany zarzutami skargi objął oceną sformułowanie rozstrzygnięcia zawartego w pkt 4 decyzji organu pierwszej instancji w aspekcie jego wykonalności. Kryterium zastosowanej oceny należy połączyć z rozstrzygnięciem zawartym w pkt III ww. decyzji oraz treścią uzasadnienia tej decyzji, gdzie na str. 3 jest szczegółowo podana kwota zadłużenia objęta rozłożeniem na 32 raty. Dokonana ocena w łączności z podanymi elementami decyzji spowodowała, że Sąd uznał, że w tym zakresie redakcja rozstrzygnięcia nie narusza przepisów prawa i nie powoduje niewykonalności decyzji.

Mając na względzie powyższą argumentację Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.