Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 505/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23-24
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia NSA Tadeusz Michalik Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] roku znak [...] (nr [...]); 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje na rzecz adwokata W. K. wynagrodzenie w kwocie 295,20 złotych (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: Kpa) oraz art. 2, art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856), po rozpatrzeniu odwołania M.M. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta T., przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskeigo Ośrodka Pomocy Społecznej w T. (dalej: MOPS) z dnia [...] nr [...], po pierwsze: stwierdzającej, że kwota [...] zł wypłacona w okresie od [...] do [...] na rzecz osób uprawnionych: F.C., S.C. i A.C. była nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego oraz po drugie: żądającej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymał w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że w dniu [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych MOPS w T. – po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku wydania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] – decyzją z dnia [...] nr [...] stwierdził, że kwota [...] wypłacona w okresie od [...] do [...] na rzecz osób uprawnionych F.C., S.C., A.C. była nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego oraz zażądał zwrotu nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wskazał, że M.M. w okresie od [...] do [...] pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz alimenty w formie zagranicznych przekazów pocztowych bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego. W związku z tym wysokość świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobranych przez nią od momentu pierwszej wpłaty organ pomniejszył o kwoty otrzymane w tym okresie od dłużnika w wysokości nie większej niż kwota przyznanego świadczenia. Powołując się na art. 2 pkt 7 lit.d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stwierdził, że przez nienależne pobrane świadczenia należy rozumieć świadczenia alimentacyjne wypłacone w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Z kolei zgodnie art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – sprawy o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i trybie określonym w przepisach dotychczasowych. W uzasadnieniu powołano się również na stanowisko Departamentu Polityki Rodzinnej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm., dalej także: ustawa), określającej zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów (dalej: świadczenia z funduszu alimentacyjnego), zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych.

Zgodnie z art. art. 24 ust. 1 tej ustawy organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia.

Zaznaczył, że decyzją z dnia [...] przyznano stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po [...] zł miesięcznie na każdą osobę uprawnioną tj. F.C., S.C., A.C.. Decyzja zawierała jednocześnie pouczenie, w którym – z powołaniem stosownych przepisów ustawy – wskazano, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Zaakcentował, że z akt administracyjnych sprawy jednoznacznie wynika, że strona w okresie od [...] do [...] otrzymywała alimenty bezpośrednio od dłużnika. W tej sytuacji w jego ocenie zasadnie organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] (nr [...]) zmienił decyzję przyznającą świadczenie alimentacyjne w ten sposób, że w okresie od [...] do [...] przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego w nowej wysokości biorąc pod uwagę wysokość otrzymanych alimentów w każdym miesiącu, a także wysokość kwot rozdysponowanych na osoby uprawnione. Na tej podstawie ustalono, że strona pobrała w okresie od [...] do [...] nienależne świadczenie w łącznej wysokości [...] zł.

Stosownie do art. 2 pkt 7 lit. d tej ustawy w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2012 r., nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osobna uprawniona w okresie jego pobierania otrzymała alimenty. Zasadą wynikającą z przepisów ustawy jest, że nie można jednocześnie w tym samym okresie pobierać zarówno alimentów jak i świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Organ odwoławczy wskazał przy tym, że ustawodawca (w przytoczonych powyżej przepisach) nie wyszczególnił – czy w sytuacji pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymane alimenty mają dotyczyć zaległości alimentacyjnych, czy też alimentów bieżących. W jego ocenie oznacza to, że w sytuacji gdy Komornik sądowy, wyegzekwuje różne kwoty pieniędzy tytułem alimentów i przekaże je osobie uprawnionej lub dłużnik przekaże alimenty do rąk własnych wierzycielki to wypłacone w tym okresie świadczenie z Funduszu jest świadczeniem nienależnie pobranym, bez względu na to, czy mamy do czynienia z regulowaniem zaległości alimentacyjnych czy też alimentów bieżących.

Zdaniem Kolegium nie budzi wątpliwości że strona otrzymywała alimenty od dłużnika jak również i to że kwoty te zostały rozdysponowane w poszczególnych miesiącach na uprawnione dzieci w wysokości, które strona wskazała w piśmie z dnia [...]. Świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego są środkami publicznymi i stosuje się tym zakresie przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a ta nie pozwala na jednoczesne pobieranie świadczeń z funduszu i alimentów od dłużnika. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, a odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

Argumentując wskazał, że na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy, organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, strona skarżąca – analogicznie jak w odwołaniu – zaskarżonej decyzji zarzuciła zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i procesowego w stopniu mającym wpływ na jego treść, a to:

1) art. 2 pkt 7 lit. "d" ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez zastosowanie niewłaściwej jego wykładni,

2) art. 24 ust. 1 tej ustawy także poprzez zastosowanie niewłaściwej jego wykładni,

3) art. 6, art.; 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 75, art. 76, art. 77, art. 80, art. 81 i art. 268a Kpa, poprzez:

a) niewłaściwą argumentację prawną ujętą w uzasadnieniu decyzji organu I instancji powołując jako podstawę prawną Stanowisko Departamentu Polityki Rodzinnej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, co – w jej ocenie – rażąco narusza art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

b) sprzeczność sentencji decyzji organu I Instancji z treścią uzasadnienia i z aktami postępowania administracyjnego,

4) art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego poprzez zaniechanie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 209 § 1, 2 i 3 Kodeksu karnego, co miało wpływ na całość prowadzonego postępowania administracyjnego i wydane decyzje.

Formułując powyższe zarzuty wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w K. z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...] w przedmiocie zwrotu pobranych świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami całości,

2) orzeczenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach,

3) wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w trybie przepisów art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej także "P.p.s.a."),

4) zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że zgodnie z preambułą do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów celem ustawy jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania zasądzonych alimentów. Wobec tego – w jej ocenie – organ "dokonując wykładni art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów winien mieć na uwadze cel jaki przyświecał ustawodawcy przy uchwalaniu ustawy". Przyznała, że ustawodawca w art. 2 pkt 7 lit. d tej ustawy nie wskazał, o jakie alimenty chodzi. Nie określił też czy mają być one pobierane w wysokości w jakiej przysługują, czy może niższej, czy też chodzi o alimenty zaległe czy bieżące. Jednakże w jej ocenie nie uzasadnia to stanowiska organu, zaś – jak uznała – "to, do jakich alimentów odnosi się przywołany przepis wynika z innych przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a w szczególności z art. 2 pkt 2 i art. 9 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 11 cyt. ustawy". Przywołując ich treść i prezentując ich interpretację skonstatowała, że ich "odmienna wykładnia mogłaby doprowadzić do sytuacji, iż osoba uprawniona do alimentów zostałaby pozbawiona przysługujących jej świadczeń także wtedy gdy pobrane alimenty będą stanowiły spłatę zaległych alimentów przysługujących za okres przed przyznaniem świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tzn. otrzymałby zaległości alimentacyjne już w okresie pobierania świadczenia z ustawy o pomocy uprawnionym, ale zaległości alimentacyjne nie dotyczyłyby okresu, na który przyznano świadczenie".

W jej motywach wskazała także, że zgodnie z art. 451 § 1 Kodeksu cywilnego dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne. Natomiast w myśl § 3 art. 451 Kodeksu cywilnego w braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych – na poczet najdawniej wymagalnego. W jej ocenie na przeszkodzie w zastosowaniu art. 451 Kodeksu cywilnego nie stoi, powołany przez organ w uzasadnieniu, art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który adresatem normy czyni organ prowadzący postępowanie egzekucyjne i reguluje kolejność zaspokojenia roszczeń z kwot uzyskanych w drodze egzekucji, a nie kwestie spłaty długu do rąk własnych wierzyciela. Jej zdaniem w przypadku braku oświadczeń dłużnika, to wierzyciel jest uprawniony zaliczyć zapłacone alimenty jako zapłatę alimentów najdawniej wymagalnych.

Na zakończenie wyraziła pogląd, że w przedmiotowej sprawie na bieżąco informowała, zgodnie z obowiązującym normami, organ o powstałych zaległościach alimentacyjnych. Podkreśliła, że z otrzymywanych od wierzyciela kwot należności najpierw pokrywała zaległe alimenty, o czym także informowała organ. Stwierdziła, że nigdy nie zdarzyła się taka sytuacja kiedy wierzyciel pokrył całość zaległości co skutkować mogło otrzymywaniem równolegle świadczenia z funduszu alimentacyjnego i alimentów bieżących. W tej sytuacji, jej zdaniem, stwierdzenie organu o równoległym pobieraniu przez nią alimentów i w rezultacie ustalenie o nienależnym pobraniu przeze nią świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu i stwierdził, że jest ona nieuzasadniona oraz nie zawiera żadnych argumentów, które podważałyby jego merytoryczną prawidłowość. Tym samym wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: P.p.s.a.) sąd administracyjny w postępowaniu zainicjowanym skutecznie wniesioną skargą bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej, a oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie.

Jak wynika z przedstawionych Sądowi akt sprawy stan faktyczny ustalony w toku postępowania administracyjnego, co do istoty, nie budził wątpliwości. Kwestię sporną stanowiła natomiast dokonana przez organy interpretacja zastosowanego prawa materialnego.

Przechodząc do istoty sporu w pierwszym rzędzie zauważyć należy, że przesłanki formalne, jakie powinna spełniać każda decyzja administracyjna określa przepis art. 107 § 3 Kpa. Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji. Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje rozstrzygnięcie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 Kpa zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym i literaturze przedmiotu podkreśla się, że strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji, bowiem w przeciwnym wypadku nie mają one możliwości obrony swoich słusznych interesów przed organem odwoławczym, jak i przed sądem administracyjnym – tak J. Zimmermann, glosa do wyroku NSA z dnia 19 czerwca 1997 r., V SA 1512/96, OSP 1998, z. 2, poz. 29.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji nie spełniają przesłanki formalnej wynikającej z art. 107 § 3 Kpa.

Zasady ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostały uregulowane w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ustawa ta była znowelizowana z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212). Stosownie do regulacji art. 3 ustawy nowelizującej, sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych, w konsekwencji, w rozpatrywanej sprawie postępowanie przed organami pomocy społecznej winno być prowadzone z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w wersji obowiązującej przed wspomnianą nowelizacją.

W tym miejscu zauważyć należy, że bezpośrednim celem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest wsparcie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej w związku z niemożliwością wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji. Stąd też warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji (art. 3 ust. 1 ustawy), która zdefiniowana została przez ustawodawcę w art. 2 pkt 2 tej ustawy jako egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych.

Nie ulega wątpliwości, że świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi, przyznawanymi i płatnymi najczęściej miesięcznie, jak również świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1 ustawy). Na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. Natomiast stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W okresie natomiast, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

Materialnoprawną instytucję zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawiera natomiast norma art. 23 ustawy, która ma zastosowanie do przypadków, w których po upływie okresu świadczeniowego (por. art. 18 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 8 i 11) ujawniły się okoliczności podważające prawidłowość przyznania prawa i wypłaty tychże świadczeń, w oparciu o przesłanki wynikające z art. 2 pkt 7 lit. a–e) tej samej ustawy. Rolą organu jest wówczas ocena, czy doszło do nienależnie pobranego świadczenia przy uwzględnieniu okoliczności faktycznych danej konkretnej sprawy. Istotna dla potrzeb niniejszej sprawy definicja "nienależnie pobranego świadczenia" określa, że jest to "świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" – brzmienie art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy obowiązującej przed nowelizacją. Z przywołanych przepisów wynika, że obowiązek zwrotu obciąża tylko taką osobę uprawnioną, która pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego mimo jednoczesnego – za ten sam okres – otrzymywania alimentów, a więc równolegle z dwóch źródeł. Kumulacja tych należności powoduje, że świadczenie z funduszu staje się świadczeniem nienależnie pobranym, albowiem przysługuje ono wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. Dopiero obiektywnie zachodzące okoliczności związane z pobraniem świadczenia i otrzymywaniem alimentów warunkują obowiązek zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Innymi słowy, gdyby nie zachodziła zarzucana przez organ okoliczność nienależnie pobranego świadczenia, to świadczenie z funduszu nadal by przysługiwało i mogło być wypłacane w okresie świadczeniowym.

Podzielić należy zaprezentowane w wyrokach Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012 r. stanowisko, że o "nienależnie pobranym świadczeniu" może być mowa wówczas, gdy w tym samym okresie osoba uprawniona pobiera jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł, przy czym świadczenia te muszą być wypłacone za ten sam okres – sygn. akt I OSK 1661/11, sygn. akt I OSK 1662/11 i sygn. akt I OSK 1663/11. Istotną bowiem okolicznością jest tożsamość okresu, na który wypłacono równocześnie świadczenie z funduszu alimentacyjnego i alimenty. Wcześniej przyjęto również ten kierunek uznając, iż w ramach art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy o nienależnie pobranym świadczeniu można mówić wówczas, gdy oprócz świadczeń z funduszu osoba uprawniona otrzymała alimenty w wysokości odpowiadającej pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów – por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1073/10 i z dnia 9 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 631/12.

Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje wywody WSA w Gliwicach wyrażone w wyroku z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 345/10, w którym stwierdzono, że warunek jednoczesności świadczeń wymaga, by występowała tożsamość okresu, za który świadczenie to wypłacono,

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przytoczonym powyżej prezentowane jest również stanowisko, z którym skład orzekający się utożsamia, że obowiązek zwrotu obciąża taką osobę, która świadomie pobrała wypłacone jej świadczenie, wiedząc że się ono jej nie należy, a więc można jej przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określonego działania (bądź zaniechania).

W rozpatrywanej sprawie zobowiązano stronę skarżącą do zwrotu pobranych świadczeń alimentacyjnych z funduszu, gdyż M.M. w okresie od [...] do [...] pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz alimenty w formie zagranicznych przekazów pocztowych bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego. Według organu doszło w tej sytuacji do pobrania nienależnego świadczenia, bowiem nie ma znaczenia, czy skarżąca otrzymała od dłużnika alimentacyjnego środki na zaspokojenie bieżących, czy zaległych alimentów.

W przedmiotowej sprawie należy podkreślić, że wobec pozyskania tych informacji organy nie poczyniły żadnych ustaleń w sprawie zwłaszcza czy wymienione kwoty przekazane przez dłużnika alimentacyjnego stanowiły alimenty z tytułu bieżących należności alimentacyjnych, czy też związane są z regulowaniem zaległości alimentacyjnych. Tymczasem podkreślenia wymaga, że nie jest sporne, że dłużnik alimentacyjny posiadał zadłużenie w stosunku do wierzycieli alimentacyjnych. Tym samym organy uchybiły wynikającemu z art. 7 i art. 77 § 1 Kpa obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy. Tym bardziej, że strona skarżąca w odwołaniu wskazywała, że organ od momentu złożenia przez nią wniosku o świadczenia z funduszu alimentacyjnego posiadał wiedzę o otrzymywanych przekazach pocztowych tytułem zobowiązań alimentacyjnych.

Dodatkowo, skład orzekający w niniejszej sprawie powziął wątpliwości, co do prawidłowości wskazanej przez organ kwoty należności i sposobu jej obliczenia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono także przesłanek prawnych wyliczenia kwoty podlegającej zwrotowi, ale bezkrytycznie przyjęto ustalenie organu pierwszej instancji odnośnie wysokości kwoty należności do zwrotu.

W ocenie Sądu nie określono w sposób czytelny przyjętej metody obliczenia świadczenia nienależnie pobranego, trudno jest również te obliczenia zweryfikować na podstawie lakonicznego uzasadnienia decyzji i przedstawionych akt administracyjnych.

Obowiązkiem organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie ustalenie, na poczet którego długu, bieżącego czy zaległego wpłacane przez dłużnika alimentacyjnego kwoty zostały zaliczone. Dopiero po dokonaniu tych ustaleń będzie możliwa ocena, czy osoba uprawniona otrzymała alimenty w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy). Organ powinien więc ustalić jakie zaległości alimentacyjne posiada zobowiązany, a następnie ocenić skuteczność oświadczenia wierzycielki o zaliczeniu wpłacanych kwot na poczet zaległości alimentacyjnych i dopiero wówczas w zależności od dokonanych ustaleń wydać prawidłową decyzję zawierającą stosowne uzasadnienie.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 135 oraz art. 152 P.p.s.a. w związku z art. 2 pkt 7 i art. 23 ustawy orzekł, jak w punkcie pierwszym i drugim sentencji.