Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1394/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust 1 pkt 3, art.28 ust 1, ust 2, ust 3, ust 3a, ust 4, art.32
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1394/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lutego 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędziowie: WSA Inga Gołowska, WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2017 r., sprawy ze skargi A.I., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 12 października 2016 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, , , - s k a r g ę o d d a l a -, ,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 11 lipca 2016r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 963 ze zm., dalej jako: "u.s.u.s."), odmówił A.I. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na łączną kwotę 54.414,68 zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 101,22 zł, uznając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

W uzasadnieniu decyzji wymieniono szczegółowo zgromadzoną dokumentację, w oparciu o którą ustalono następujący stan faktyczny sprawy. Podatniczka prowadzi działalność gospodarczą w okresie od 1 maja 2004r. do chwili obecnej. W okresie

od 1 stycznia 2016r. do 1 lutego 2016r. miała miejsce przerwa w prowadzeniu tej działalności, jej przedmiotem jest sprzedaż detaliczna, prowadzona poza siecią sklepową, straganami i targowiskami. Wykonując działalność gospodarczą, podatniczka była zobligowana do opłacania składek na ubezpieczenia. Niedopełnienie tego obowiązku spowodowało, że na koncie rozliczeniowym w ZUS powstały zaległości. Należności składkowe ZUS, figurujące na koncie podatniczki zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia i w zw. z tym prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które obejmuje składki na ubezpieczenia za okres od marca 2012r. do września 2015r. Prowadzona egzekucja jest aktualna.

Na podstawie kwestionariusza osobowego ustalono, że podatniczka w 2013r. z działalności gospodarczej uzyskała przychód w kwocie 2.000,00 zł (dochód w kwocie 1.940,00 zł), w 2014r. osiągnęła przychód w kwocie 18.000,00 zł (dochód w kwocie 17.460,00 zł), a w 2015r. uzyskała przychód w kwocie 10.500,00 zł (dochód w kwocie 10.185,00 zł). Według ewidencji przychodów w okresie od lutego 2016r. do czerwca 2016r. uzyskała przychód w kwocie 4.980,00 zł. Nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera żadnych świadczeń, a także nie korzysta z pomocy społecznej lub innych form pomocy Państwa. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem A.I., który do 30 kwietnia 2016r. uzyskiwał dochód z tytułu umowy zlecenia, a obecnie pozostaje na zwolnieniu lekarskim. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje też pełnoletni syn – A.I., który jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Podatniczka nie ponosi wydatków na czynsz oraz media, gdyż wraz z rodziną mieszka w mieszkaniu w zamian za opiekę nad tym mieszkaniem. Jest współwłaścicielką w ½ części mieszkania o pow. 57m2, położonego przy ul. T.w K. Mieszkanie faktycznie w połowie należy do niej, jednak nie ma do niego dostępu, gdyż jej siostra wynajmuje go, a ona dochodów z tego tytułu nie otrzymuje. W toku postępowania wyjaśniającego podatniczka powołała się też na problemy zdrowotne związane z przewlekłymi chorobami, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, choruje na nerwicę, przewlekłe zapalenie płuc i oskrzeli (astma oskrzelowa), ma problemy z kręgosłupem oraz jest pod opieką poradni neurochirurgicznej i psychiatrycznej. Na potwierdzenie stanu zdrowia do akt sprawy przedłożono obszerną dokumentację medyczną, a także orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, według którego podatniczka jest osobą zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej. Ponadto dołączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności męża podatniczki, według którego jest on osobą o obniżonej zdolności do wykonywania pracy. Koszty związane z leczeniem określono na kwotę 400,00 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podatniczka wskazała ponadto, że nie posiada zobowiązań podatkowych i cywilnoprawnych z tytułu kredytów, pożyczek w bankach lub zaległości w instytucjach. Podała natomiast, że posiada inne zobowiązania, których wysokość określiła na kwotę 101.000,00 zł, miesięczna kwota raty wynosi 1335,00 zł.

Wobec powyższego oraz w oparciu o art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., organ nie stwierdził całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie można było stwierdzić, że w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych. Podkreślono, że podatniczka jest współwłaścicielką w ½ części nieruchomości, w której wpisana jest hipoteka na rzecz ZUS. Zatem nieruchomość stanowi przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Zgodnie bowiem z art. 26 ust 3 u.s.u.s. organowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach należących do dłużnika. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Zdaniem organu, wyżej przytoczone dowody wskazywały na posiadanie przez podatniczkę majątku, z którego mogłaby być przeprowadzona egzekucja, celem zaspokojenia należności. Z uwagi na okres wymagalności zobowiązania składkowego, organ może w dalszym ciągu, bądź w ramach własnych uprawnień, bądź za pośrednictwem innego organu egzekucyjnego, przystąpić do egzekwowania należności na zasadach określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w przepisach o egzekucji sądowej, dokonując zajęcia nieruchomości. Jego wysokość dawała podstawy do uznania, że w toku ewentualnie podejmowanych działań egzekucyjnych, uzyska się kwoty, które pokryłyby nie tylko powstałe koszty egzekucyjne, ale również spowodowałyby systematyczne zmniejszanie się zadłużenia względem ZUS.

Wobec niestwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności, organ rozpatrzył złożony wniosek w oparciu o kolejną podstawę prawną (art. 28 ust 3a u.s.u.s.), dającą możliwość umorzenia zadłużenia, pomimo braku całkowitej nieściągalności. Organ w przeprowadzonym postępowaniu przeanalizował ustalony stan faktyczny w oparciu o każdą, dającą możliwość umorzenia przesłankę, wskazaną w przepisach wykonawczych do ww. przepisu, tj. Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako: "Rozporządzenie") - przytoczył treść §3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia i podał, że w przedmiotowej sprawie nie można było stwierdzić żadnej z przedmiotowych przesłanek, ponieważ:

1) Podatniczka nie wykazała w sposób bezsporny, że spłata zadłużenia pozbawiłaby ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Utrzymuje się aktualnie z dochodów uzyskiwanych w ramach prowadzenia działalności gospodarczej. Oprócz tego prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem A.I. oraz synem A.I., którzy aktualnie nie uzyskują dochodów. Niemniej jednak wg. oświadczenia podatniczki nie ponosi ona żadnych wydatków na czynsz i media. Nie przedłożyła również żadnych rachunków. Oświadczyła, że wraz z rodziną ma możliwość nieodpłatnego zamieszkiwania w mieszkaniu, w zamian za sprawowanie opieki nad tym mieszkaniem. Jedynym wydatkiem, jaki wskazała, były koszty związane z leczeniem w kwocie 400,00 zł miesięcznie. Zdaniem organu I instancji, biorąc pod uwagę powyższe, nie można było jednoznacznie stwierdzić, aby potrzeby materialno-bytowe rodziny podatniczki nie były zaspokajane. Organ doszedł do przekonania, że sytuacja, w której obecnie znajduje się podatniczka nie ma charakteru trwałego, ale jedynie przejściowy. Oprócz tego, mimo trudności finansowych, nie postrzega ona swojej sytuacji tragicznie, gdyż zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym nie korzystała z pomocy społecznej, czy innych form pomocy, przeznaczonych dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Organ podkreślił ponadto, że syn podatniczki – A.I. jest osobą zdrową i zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, zwłaszcza, że jest zarejestrowany w urzędzie pracy, jako osoba bezrobotna, a zatem ma możliwość aktywnego poszukiwania pracy. W ocenie organu podjęcie aktywności zawodowej przez syna mogłoby znacznie poprawić kondycję finansową rodziny. Nadto, w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podatniczka podała, że nie zalega z podatkami, nie posiada także zaległości kredytowych, pożyczek w bankach lub innych instytucjach. Natomiast, oprócz zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia, posiada inne zobowiązania cywilnoprawne, których wysokość określiła na kwotę około 500 tys. zł. Według organu I instancji, okoliczność ta nie stanowi, w świetle obowiązujących przepisów, podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie, gdyż nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązania publicznoprawne, podlegają z mocy prawa szczególnej ochronie. Wobec tego, organ doszedł do przekonania, że sytuacja finansowa i materialna, mimo, że jest trudna, to nie stwarza zagrożenia pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co stanowi jedną z przesłanek przemawiających za umorzeniem.

2) Podatniczka nie wykazała, aby poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności składkowych pozbawiłoby ją możliwości dalszego prowadzenia działalności (§3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia). Zadaniem organu I instancji, również i ta przesłanka nie została spełniona, ponieważ w toku postępowania wyjaśniającego nie wykazała ona, aby w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej, poniosła na skutek zdarzenia losowego lub klęski żywiołowej, jakiekolwiek straty materialne, w wyniku których opłacenie należności z tytułu składek ZUS naraziłoby ją na poniesienie ciężkich skutków, w tym pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dodano, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, niezależnie od czynników ekonomicznych, wpływających na jej funkcjonowanie. Podatnik ze swojej strony musi dołożyć należytej staranności, aby wykonywana przez niego działalność, przynosiła profity finansowe, przy jednoczesnym regulowaniu jej bieżących zobowiązań.

3) Podatniczka nie wykazała również wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiających możliwości uzyskiwania dochodu, pozwalającego na opłacenie należności z tytułu składek. Wprawdzie w toku postępowania, powołała się na swoje problemy zdrowotne, które były związane z przewlekłymi chorobami somatycznymi i zaburzeniami psychologicznymi, niemniej jednak nie były przeszkodą do kontynuowania działalności gospodarczej. Wskazano, że ma problemy z kręgosłupem, jest pod stałą opieką poradni neurochirurgicznej oraz psychiatrycznej, a ponadto jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, jednak z orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wynika, że może podejmować pracę w warunkach pracy chronionej. Co więcej, orzeczony stopień niepełnosprawności nie pozbawia jej możliwości dalszego prowadzenia działalności. Powołano się też na dolegliwości zdrowotne męża podatniczki związane z układem krwionośnym i sercem oraz zwyrodnieniem kręgosłupa. Do akt dołączono jego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, według którego A.I. jest osobą o obniżonej zdolności do wykonywania pracy. Organ uznał za udowodnione dolegliwości zdrowotne, zarówno podatniczki, jak i jej męża, zwłaszcza, że na potwierdzenie sytuacji zdrowotnej oraz rozpoznanych schorzeń do akt sprawy przedłożono obszerną dokumentację medyczną obejmującą: m.in. karty z leczenia szpitalnego, skierowania na badania specjalistyczne, wyniki badań medycznych oraz opinię psychologiczną. Jednak, zdaniem organu nie wykazano, aby stan zdrowia oraz sytuacja zdrowotna męża podatniczki, uniemożliwiały jej pozyskiwanie dochodu na spłatę zadłużenia, zwłaszcza, że prowadzi ona działalność gospodarczą. W tym kontekście powołano się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2006r., sygn. III SA/Wa 2444/06, w którym wskazano, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Dlatego też w stosunku do podatniczki nie można było zastosować §3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, bowiem ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

Organ I instancji, wydając rozstrzygnięcie w sprawie, uwzględnił również interes społeczny i słuszny interes strony. Za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawiał interes społeczny, który należało zdaniem organu, rozumieć nie tylko, jako korzyść służącą ogółowi ubezpieczonych, czyli respektowanie wartości wspólnych dla społeczeństwa, takich jak solidarność społeczna, sprawiedliwość, lecz także zapewnienie maksymalnych dochodów przez budżet państwa. Umorzenie należności w nieuzasadnionym przypadku, mogłoby powodować uszczuplenie środków przeznaczonych na wypłatę świadczeń, a zatem oznaczałoby, że nie jest zapewnione bezpieczeństwo socjalne społeczeństwa i powodowałoby uprzywilejowane traktowanie jednych płatników w stosunku do drugich. Konkludując organ I instancji wskazał, że nie można było podejmować decyzji o umorzeniu w oparciu o jakiekolwiek inne przesłanki, niż te, które są określone w ogólnie obowiązujących przepisach prawa, dlatego uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziły okoliczności warunkujące umorzenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podatniczka, powołując się na przepis art. 28 ust 3a u.s.u.s, zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległości z tytułu składek ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną. Stwierdziła, że nie jest w stanie opłacić zadłużenia w ZUS, gdyż przychód, jaki uzyskała w 2013r. wyniósł 2.000,00 zł, w 2014r. wyniósł 18.000,00 zł, a w 2015r. było to 10.500,00 zł. Wskazała, że średniomiesięczny dochód w 2014r. wynosił 1.500,00 zł, a w 2015r. była to kwota 875,00 zł, zaś składki na ZUS pochłaniają cały jej przychód. Podkreśliła ponadto, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych podstawowych potrzeb życiowych. Dodała, że nigdy nie korzystała z abolicji, z pomocy społecznej, zaś w latach, kiedy firma prosperowała dobrze, wszystkie składki były opłacane terminowo. Wyjaśniła też, że jest osobą schorowaną i posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, co powoduje znaczne ograniczenie w prowadzeniu działalności gospodarczej, maksymalnie do 4 godzin w ciągu dnia, jeżeli pozwoli na to stan zdrowia. Nie może liczyć na męża, gdyż utracił on źródło dochodu i znajduje się obecnie pod stałą opieką lekarską. Przez ostatnie lata prowadzenia działalności gospodarczej, opierała się na zasiłkach chorobowych z ZUS w związku z pogarszającym się stanem zdrowia, zaś środki, jakie otrzymała, w całości przeznaczała na lekarstwa i wyżywienie. Posiada długi wynoszące 500 tys. zł, zaś egzekucja komornika jest bezskuteczna. Jej sytuacja mieszkaniowa uległa zmianie, gdyż jest zmuszona opuścić lokal, którym się opiekowała, natomiast dochody nie pozwalają na wynajem mieszkania, co oznacza, że jej rodzina zostanie bez dachu nad głową. Natomiast mieszkanie, którego jest współwłaścicielką, jest blokowane przez siostrę, która nie pozwala korzystać z jej części mieszkania.

Decyzją z dnia 12 października 2016r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu poczyniono dodatkowo wywód dotyczący uznania administracyjnego oraz wskazano, że uwzględniając całokształt sytuacji materialnej i rodzinnej podatniczki, należało przyjąć, że nie wykazała ona w toku postępowania, aby sytuacja losowa, materialna, bądź zdrowotna, uniemożliwiała jej, dokonanie spłaty zadłużenia. Biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia oraz fakt, że umorzenie należności zarezerwowane jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec ZUS (tak: Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 24 listopada 2004r. III Aua 1381/04) - w ocenie organu odwoławczego, względy takie nie uzasadniały w przedmiotowej sprawie na podjęcie decyzji korzystnej dla podatniczki. Po przeprowadzeniu ponownego postępowania w sprawie, organ II instancji ocenił prawidłowość zaskarżonej decyzji nie tylko w granicach zarzutów przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz także pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego i stwierdził, że jest ona prawidłowa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca powieliła argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wskazała, że w jej ocenie, spełnia przesłanki do umorzenia przedmiotowych należności.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016).

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 - dalej "p.p.s.a.") sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 - dalej u.s.u.s.). Zgodnie z treścią z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w punktach od 1 do 6, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Dokonując wykładni pojęcia "uzasadniony przypadek" w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, kiedy nie zaistniała zdefiniowana ustawowo przesłanka "całkowitej nieściągalności", organ orzekający winien swoje stanowisko wszechstronnie i przejrzyście przedstawić, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Wyjaśnić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w przepisach art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z w/w przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast należy mocno wyartykułować, że kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dlatego też Sąd nie może jakby tego chciał skarżący podjąć pozytywnej decyzji o umorzeniu jego należności wobec ZUS. Taką decyzję może podjąć wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację organom rentowym, które stwierdziły, że w stosunku do skarżącej nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności wynikającej z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Wskazać należy, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącego. ZUS wskazywał w tym kontekście na fakt, że skarżąca posiada majątek w postaci nieruchomości, Jest współwłaścicielką w ½ części mieszkania o pow. 57m2, położonego przy ul. T. w K, w którym skarżąca nie zamieszkuje bo jak twierdzi, nie dopuszcza do tego jej siostra. Należności składkowe ZUS, figurujące na koncie podatniczki zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia i w związku z tym prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które obejmuje składki na ubezpieczenia za okres od marca 2012r. do września 2015r. Prowadzona egzekucja jest aktualna a na nieruchomości wpisana jest hipoteka na rzecz ZUS. Zatem nieruchomość stanowi przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Zgodnie bowiem z art. 26 ust 3 u.s.u.s. organowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach należących do dłużnika. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Słusznie zatem ZUS przyjął, iż dowody wskazywały na posiadanie przez podatniczkę majątku, z którego mogłaby być przeprowadzona egzekucja, celem zaspokojenia należności. Jego wartość daje podstawy do uznania, że w toku ewentualnie podejmowanych działań egzekucyjnych, uzyska się kwoty, które pokryłyby nie tylko powstałe koszty egzekucyjne, ale również spowodowałyby systematyczne zmniejszanie się zadłużenia względem ZUS.

Płatnik składek odpowiada zaś za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Podkreślić w tym miejscu należy, że nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na małe raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącego, które będą sukcesywnie spłacane.

Zasadnie organy rentowe orzekające w sprawie stwierdzając, że w przypadku skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność przyjęły, że nie zaistniała również żadna z sytuacji stanowiących o możliwości umorzenia należności składkowych pomimo nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej.

Podkreślić należy, że aby można było zastosować przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności konieczne jest wykazanie, iż choroba dłużnika lub członka jego rodziny całkowicie uniemożliwiła mu uzyskiwanie dochodu.

W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż pomimo niekwestionowanych problemów zdrowotnych skarżącej, nie jest ona całkowicie niezdolna do pracy. Stan zdrowia skarżącej i męża – nie uniemożliwiają im zarobkowania, a mąż nie wymaga stałej opieki. Skarżąca jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej, a jej mąż ma obniżoną zdolność do wykonywania pracy, ale nie jest całkowicie pozbawiony możliwości jej podjęcia i tym samym zarobkowania. Nadto, skarżąca nie musi sprawować nad nim stałej opieki, co uniemożliwiałoby jej prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskiwanie dochodów. Dodać także trzeba, że fakt legitymowania się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, nie pozbawia skarżącej możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Zatem racjonalnie przyjęły organy, że stan zdrowia skarżącej i sytuacja zdrowotna jej męża, umożliwiają im pozyskiwanie dochodu na spłatę zadłużenia, szczególnie, że prowadzi ona działalność gospodarczą, a zatem, co do zasady ma możliwość uzyskiwania dochodu.

Bardzo istotnym faktem, zasługującym na uwzględnienie jest to, że syn skarżącej, A.I. jest osobą młodą, zdrową i zdolną do podjęcia pracy zarobkowej. Jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna, a zatem ma możliwość aktywnego poszukiwania pracy. W takiej sytuacji, syn skarżącej powinien za wszelką cenę podjąć aktywność zawodową, nawet podejmując pracę związaną z wysiłkiem fizycznym, bo nie stoi temu nic na przeszkodzie, a taka aktywność zawodowa syna, mogłaby znacznie poprawić sytuację finansową rodziny. Nie jest bowiem standardowa, godna naśladowania, postawa młodego, zdrowego mężczyzny, który w wieku produkcyjnym oczekuje na oferty, zamiast podjąć jakiekolwiek zajęcie, przynoszące profity.

Ponadto, skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, co więcej, zgodnie z analizą możliwości płatniczych, osiąga z niej regularne dochody. W 2013r. z działalności gospodarczej uzyskała przychód w kwocie 2.000,00 zł (dochód w kwocie 1.940,00 zł), w 2014r. osiągnęła przychód w kwocie 18.000,00 zł (dochód w kwocie 17.460,00 zł), a w 2015r. uzyskała przychód w kwocie 10.500,00 zł (dochód w kwocie 10.185,00 zł). Według ewidencji przychodów w okresie od lutego 2016r. do czerwca 2016r., uzyskała przychód w kwocie 4.980,00 zł. Skarżąca nie ponosi wydatków na czynsz oraz media, gdyż wraz z rodziną mieszka w mieszkaniu, w zamian za opiekę nad nim. Wprawdzie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podała, że jest zmuszona opuścić lokal, którym się opiekowała, ale nie dowiodła, że już w tym mieszkaniu nie mieszka, zatem przyjąć należy, że jej dotychczasowa sytuacja mieszkaniowa nie uległa zmianie. Skarżąca (zgodnie z danymi zawartymi w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i materialnym), nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, z tytułu miesięcznych opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, węgiel. Wykazuje jedynie koszty związane z leczeniem, które oszacowała na 400 zł miesięcznie.

Ponadto nie można tracić z pola widzenia, że jest współwłaścicielką w ½ części mieszkania o pow. 57m2, położonego przy ul. T. w K. Mieszkanie faktycznie w połowie należy do niej, a fakt rodzinnych układów i relacji nie może wpływać i determinować umorzenia przedmiotowych należności.

Na uwagę zasługuje również fakt, że skarżąca nie posiada zobowiązań podatkowych, cywilnoprawnych z tytułu kredytów, pożyczek w bankach lub zaległości w instytucjach, co według zasad współżycia społecznego oraz doświadczenia życiowego, świadczy o normalnie prowadzonych warunkach bytowych i egzystencji. Słusznie uznały organy, że skarżąca nie postrzega swojej sytuacji tragicznie, a w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podaje, że nie korzysta z pomocy społecznej, czy innych form przeznaczonych dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Okoliczności te wskazują, że sytuacja skarżącej nie może zostać uznana za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych.

Sąd zwraca również uwagę na pewną niekonsekwencję skarżącej, która w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podaje, że posiada inne zobowiązania pieniężne, których wysokość określa na kwotę 101.000,00 zł, które spłaca w ratach w kwocie łącznej po 1.350,00 zł, natomiast we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wspomina o zaległościach na kwotę 500.000,00 zł, z których egzekucja komornika sądowego jest bezskuteczna. W tym kontekście podkreślić należy, że jakiekolwiek zobowiązania prywatne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, te z kolei podlegają z mocy prawa, szczególnej ochronie. Dodać też trzeba, że zobowiązania te nie zostały w toku postępowania sprecyzowane przez skarżącą, nie jest też wiadomo, z jakiego są one tytułu. Początkowo skarżąca twierdziła, że spłaca je w ratach po 1.350,00 zł. miesięcznie, po czym w kolejnych etapach postępowania już milczy o tym fakcie, co podaje w wątpliwość oświadczenia skarżącej.

Powyższe okoliczności zostały zatem słusznie, w ocenie Sądu, potraktowane jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec skarżącej ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

W opinii Sądu organy orzekające w sprawie prawidłowo przeanalizowały ustalony w sprawie stan faktyczny. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącej umorzenia zaległych składek.

Ponadto Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów, skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718), orzekł jak w sentencji.