Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2033/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1-3
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Grażyna Nasierowska, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "T." s.c. S. B., A. B. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Kr 49/10 w sprawie ze skargi "T." s.c. S. B., A. B. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia zajęć rachunków bankowych. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "T." s.c. S. B., A. B. z siedzibą w K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w K. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Kr 49/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę T. s.c. w K. - zwanych dalej "Stroną", na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 listopada 2009 r. w przedmiocie uchylenia zajęć rachunków bankowych.

Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego wyroku stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że postanowieniem z dnia 21 września 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego K. odmówił Stronie uchylenia zajęcia rachunków bankowych, dokonanego zawiadomieniami z dnia 25 września 2008 r.

W zażaleniu z dnia 1 października 2009 r. Strona domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz uchylenia dokonanych zajęć rachunków bankowych. Zarzuciła organowi egzekucyjnemu brak doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych na ręce pełnomocnika, chociaż był on prawidłowo umocowany. Poza tym podniosła, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie toczy się sprawa w zakresie prawidłowości decyzji dotyczących egzekwowanych należności. Wobec wniesienia skargi do sądu administracyjnego, zgodnie z art. 239 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.) egzekucja nie powinna być prowadzona.

Postanowieniem z dnia 13 listopada 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie organu egekucyjnego. Odnosząc się do zarzutów zażalenia wskazał, że doręczenie zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych winno zostać dokonane zobowiązanemu. Dopiero bowiem w następstwie wszczęcia egzekucji strona może udzielić pełnomocnictwa w postępowaniu egzekucyjnym. Wcześniejsze pełnomocnictwo z postępowania administracyjnego nie rozciąga się natomiast automatycznie na postępowanie egzekucyjne. Niezależnie od tego organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Strona umocowała pełnomocnika dopiero w dniu 15 kwietnia 2009 r. Podkreślił ponadto jeszcze raz, że nie zachodzą żadne powody do uchylenia zajęcia rachunków bankowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Strona wniosła o uchylenie postanowienia organu odwoławczego, stwierdzenie nieważności prowadzonego postępowania względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów, powtarzając wcześniejszą argumentację i wskazując na naruszenie art. 80 § 3 i art. 59 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.) - powoływanej dalej w skrócie jako "u.p.e.a."

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. domagał się oddalenia skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie Strona złożyła wniosek o dopuszczenie dowodu z postanowienia Ministra Finansów z dnia 4 maja 2010 r. uchylającego postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 sierpnia 2009 r.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, iż przedmiotem oceny w rozpoznawanej sprawie jest zasadność wniosku Strony z dnia 24 marca 2009 r. o uchylenie dokonanych zajęć rachunków bankowych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Sąd wskazał, iż Strona jako powód złożenia tego wniosku podawała uniemożliwienie prowadzenia operacji bankowych związanych z działalnością gospodarczą, nieważność dokonanych zajęć rachunków bankowych ze względu na pomijanie w czynnościach egzekucyjnych pełnomocnika Strony oraz wniesienie skarg od decyzji wymiarowych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, co miało implikować wstrzymanie ich wykonania, a także ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości Strony. Pomimo wyżej wymienionych przyczyn organy w kolejnych postanowieniach odmawiały Stronie uwzględnienia przedmiotowego wniosku.

W opinii Sądu pierwszej instancji, stanowisko organów znajdowało pokrycie w obowiązujących przepisach prawnych.

Sąd powołując się na art. 56 § 1 i art. 58 § 1 i 2 u.p.e.a. podniósł, iż organ egzekucyjny zawiesił prowadzone wobec Strony postępowanie egzekucyjne w dniu 4 grudnia 2008 r. oraz podjął je w dniu 13 marca 2009 r. Wniosek Strony o uchylenie dokonanego zajęcia rachunków bankowych pochodzi zaś z dnia 24 marca 2009 r., czyli już po podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji przesłanka zawieszenia postępowania z art. 58 u.p.e.a. nie została spełniona i tym samym wniosek Strony w oparciu o tę okoliczność nie mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Ponadto nawiązując do argumentacji skargi Sąd pierwszej instancji wyjaśnił m.in., iż literalna treść art. 239f § 1 Ordynacji podatkowej dowodzi, że samo wniesienie skarg do sądu administracyjnego nie wstrzymuje automatycznie wykonania zaskarżonych decyzji. Muszą zostać zrealizowane przesłanki albo z pkt 1, albo z pkt 2 rozważanego przepisu. Nie ma wątpliwości, że akta sprawy wskazują, iż żaden z tych powodów w tej sprawie nie zaistniał. Strona nie złożyła bowiem stosownego zabezpieczenia, ani też na dzień wydania postanowienia organu odwoławczego wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości Strony nie był prawomocny, gdyż złożona została apelacja.

Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, iż bez znaczenia jest wskazywanie przez Stronę na brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej ze względu na zajęte rachunki bankowe, co miałoby wskazywać istnienie ważnego interesu zobowiązanego, o czym mowa w art. 58 § 2 u.p.e.a., skoro warunkiem zastosowania tego przepisu jest zawieszenie postępowania egzekucyjnego, co nie zostało spełnione.

Zdaniem Sądu, drugorzędnym problemem w rozpoznawanej sprawie jest także kwestia ewentualnej ważności dokonanych zajęć ze względu na brak udziału pełnomocnika Strony, ponieważ obecne postępowanie dotyczy uchylenia spornych zajęć, które może zostać dokonane tylko na podstawie ustawowych przesłanek. Nie należy zaś do nich badanie kwestii ważności, lub nie, dokonania samego zajęcia rachunku bankowego. Ta czynność może zostać podważona, ale w postępowaniu ze skargi na czynności organu egzekucyjnego w trybie art. 54 u.p.e.a.

W opinii Sądu pierwszej instancji, niezasadne są zarzuty Strony dotyczące pomijania ustanowionego przez nią pełnomocnika. Sąd podzielił pogląd organów, iż pełnomocnika strona może powołać dopiero z chwilą doręczenia jej tytułu wykonawczego. Jeżeli doręczenie tego tytułu ma miejsce jednocześnie z podjęciem pierwszej czynności egzekucyjnej (jaką jest zajęcie rachunku bankowego) i zawiadomieniem o niej zobowiązanego, to pełnomocnika można ustanowić dopiero po doręczeniu dłużnikowi wspomnianego zawiadomienia wraz z tytułem wykonawczym.

Następnie Sąd pierwszej instancji w nawiązaniu do przedłożonego na rozprawie przez Stronę postanowienia Ministra Finansów z dnia 4 maja 2010 r., którym uchylono postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 sierpnia 2009 r., stwierdził, iż postanowienie to nie może zmienić stanowiska Sądu o zgodności z prawem zaskarżonego obecnie postanowienia, gdyż nie ma ono dla niniejszej sprawy znaczenia.

W skardze kasacyjnej Strona - reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła powyższy wyrok w całości zarzucając naruszenie:

– przepisów prawa materialnego, tj. art. 58 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) - powoływanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.";

– art. 33 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 156, art. 157 i art. 159 u.p.e.a. w zw. z art. 174 pkt 1 P.p.s.a., polegające na pominięciu w przedmiotowej sprawie ww. przepisów ustawy;

– art. 80 § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 174 pkt 1 P.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że organ egzekucyjny mógł podjąć czynności egzekucyjne podczas będącego w toku postępowania zabezpieczającego;

– przepisów postępowania art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu postanowienia Ministra Finansów uchylającego decyzje organów podatkowych.

W związku z tak postawionymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji w całości oraz poprzedzających go postanowień organów podatkowych i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, a także o połączenie rozpatrzenia niniejszej sprawy z toczącymi się postępowaniami ze skarg kasacyjnych od orzeczeń w sprawach o sygn. akt I SA/Kr 597/09 i I SA/Kr 585/09 oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Strona wskazała, iż organ podatkowy pierwszej instancji nie dopuścił do czynności egzekucyjnych i zabezpieczających pełnomocnika Strony. Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne wszczęte w przedmiotowej sprawie jest nieważne - art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. zw. z art. 126 k.p.a. W ocenie Strony, stanowisko Sądu pierwszej instancji nie uwzględnia istotnego faktu, że sprawa będąca przedmiotem rozstrzygnięcia organu podatkowego drugiej instancji, tj. Ministra Finansów (postanowienie z dnia 4 maja 2010 r.) ma walor dowodowy, o którym mowa w art. 244 § 1 k.p.c., i powinna być wzięta pod uwagę przez sąd orzekający w niniejszej sprawie, do czego zobowiązany jest ten Sąd na podstawie art. 106 § 5 P.p.s.a. Nie do przyjęcia, w ocenie Strony, jest stanowisko Sądu, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego było zasadne, zaś pełnomocnik był prawidłowo zawiadamiany. W niniejszej sprawie postępowanie zabezpieczające wszczęte zostało z pominięciem pełnomocnika. Brak było podstawy prawnej do wszczęcia egzekucji, stąd też zastosowanie art. 58 § 2 u.p.e.a. jako podstawy prawnej w niniejszej sprawie było niezasadne. Nie jest zasadne przyjęcie, że zawiadomienie Strony o czynnościach egzekucyjnych było zgodne z art. 80 § 3 u.p.e.a. Wraz bowiem z zajęciem rachunku bankowego organ egzekucyjny powinien zawiadomić nie tylko zobowiązanego, ale i jego pełnomocnika.

Dalej Strona wskazała, iż z chwilą doręczenia decyzji wymiarowych, zgodnie z treścią art. 33a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, decyzja o zabezpieczeniu wygasa. W przedmiotowej sprawie wygasły decyzje o zabezpieczeniu. Nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne.

W piśmie procesowym z dnia 12 kwietnia 2012 r. pełnomocnik Strony powołując się na art. 125 § 1 w zw. z art. 192 P.p.s.a. wniósł o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że postanowieniem z dnia 27 września 2011 r. o sygn. akt I FSK 1246/10 i I FSK 1247/10 Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w tych sprawach. Mają one za przedmiot zobowiązania podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za 2003 r. i 2004 r., których to zobowiązań dotyczy prowadzone wobec Strony postępowanie egzekucyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Mając na uwadze sformułowane w niej zarzuty i przytoczone na ich poparcie argumenty, przed przystąpieniem do oceny ich zasadności, należy na wstępie wyraźnie podkreślić, co uczynił również Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż przedmiotem postępowania przed organem egzekucyjnym a następnie organem odwoławczym było rozpoznanie zasadności wniosku Strony z dnia 24 marca 2009 r. o uchylenie dokonanych zajęć rachunków bankowych. Postępowanie to toczyło się w ramach uregulowań zawartych w art. 58 u.p.e.a. i na podstawie tego właśnie przepisu wydane zostało zaskarżone do Sądu pierwszej instancji postanowienie.

Przepis ten stanowi, co następuje:

§ 1. W przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków.

§ 2. Organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych.

§ 3. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym."

Jak wynika z przytoczonych uregulowań, wnioskowane przez Stronę rozstrzygnięcie w przedmiocie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych ma charakter uznaniowy i uzależnione jest od łącznego spełnienia przesłanek określonych w § 2, tj. jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie oraz osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Najistotniejsze jest jednak to, na co trafnie zwrócono uwagę, zarówno w wydanych w sprawie postanowieniach, jak też w zaskarżonym wyroku Sądu pierwszej instancji, że cytowana norma prawna może znaleźć zastosowanie jedynie w fazie zawieszenia postępowania egzekucyjnego - przepisy art. 58 § 2 i 3 u.p.e.a. muszą być bowiem odczytywane łącznie z § 1 tego artykułu.

W rozpoznawanej sprawie istotnie doszło do zawieszenia prowadzonego wobec Strony postępowania egzekucyjnego, na mocy wydanego przez organ egzekucyjny na podstawie art. 56 § 3 u.p.e.a. postanowienia z dnia 4 grudnia 2008r. Następnie jednak, jeszcze przed złożeniem przez Stronę w piśmie z dnia 24 marca 2009 r. wniosku o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, zawieszone postępowanie egzekucyjne zostało podjęte, wydanym na podstawie art. 57 § 1 u.p.e.a. postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia 13 marca 2009 r.

Już ta okoliczność, sama w sobie, sprawiała, że badanie przesłanek określonych w art. 58 § 2 u.p.e.a., warunkujących możliwość uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, było niecelowe, gdyż sam fakt braku zawieszenia postępowania sprawiał, że wniosek Strony w tym przedmiocie nie mógł zostać uwzględniony.

Tak też ocenił to w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji uznając, iż stanowisko organów podatkowych wyrażone w wydanych w sprawie postanowieniach znajdowało uzasadnienie w obowiązujących przepisach.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 58 § 2 u.p.e.a. uznać zatem należy za bezpodstawny.

Jak już zasygnalizowano na wstępie, zainicjowane wnioskiem Strony o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, postępowanie przed organami administracyjnymi toczyło się w ramach prawnych nakreślonych w art. 58 u.p.e.a. Postępowanie prowadzone na podstawie tego przepisu, jest jedynie pewnego rodzaju postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego, o stosunkowo wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w oparciu o przesłanki zawarte tym przepisie, możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych.

Postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 u.p.e.a. nie może natomiast służyć badaniu prawidłowości i zgodności z prawem całego postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego aspektach i fazach. Takie zaś stanowisko, sądząc z pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej i uzasadniającej je argumentacji, zdaje się prezentować autor skargi kasacyjnej.

I tak zatem, nie mają żadnego związku z niniejszą sprawą, a w każdym razie w skardze kasacyjnej nie wykazano, aby było inaczej, wymienione w tej skardze jako naruszone art. 33 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 156, art. 157 i art. 159 u.p.e.a., a więc przepisy dotyczące zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych oraz postępowania zabezpieczającego w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji.

Podobnie jest z art. 80 § 3 u.p.e.a. i określonym w tym przepisie zawiadomieniem zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego. W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że kwestia prawidłowości dokonania określonej czynności egzekucyjnej podlega badaniu przy rozpatrywania innego, odrębnego środka zaskarżenia w ramach postępowania egzekucyjnego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.).

W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, z jakich powodów uważa, iż przedłożone przez pełnomocnika Strony na rozprawie w dniu 20 maja 2010 r. postanowienie Ministra Finansów z dnia 4 maja 2010 r. - uchylające postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 sierpnia 2009 r. z tego powodu, iż w ocenie Ministra Finansów, w zaskarżonym postanowieniu nie została w dostatecznym stopniu wyjaśniona rzeczywista wola zobowiązanego co do charakteru prawnego oraz trybu rozpatrzenia jego podania z dnia 3 czerwca 2009 r. - nie ma dla niniejszej sprawy znaczenia.

Zasadności tych wyjaśnień w żaden sposób nie podważa, przytoczona w skardze kasacyjnej na poparcie sformułowanego w niej zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 5 P.p.s.a. w związku z art. 244 § 1 k.p.c. bardzo ogólnikowa argumentacja, iż sprawa będąca przedmiotem rozstrzygnięcia Ministra Finansów ma walor dowodowy, o którym mowa w art. 244 § 1 k.p.c., i powinna być wzięta pod uwagę przez sąd orzekający w niniejszej sprawie, zobowiązany do tego na podstawie art. 106 § 5 P.p.s.a.

Zarzut ten uznać więc należy za niezasadny.

Powoływany w piśmie pełnomocnika Strony z dnia 10 kwietnia 2012 r. art. 125 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 192 tej ustawy przewiduje możliwość zawieszenia postępowania z urzędu w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu, a więc także m.in., jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega zaistnienia tego rodzaju relacji, o jakiej mowa w powyższym przepisie, pomiędzy niniejszym postępowaniem, a wskazywanymi w tym piśmie postępowaniami w sprawach o sygn. akt I FSK 1246/10 i I FSK 1247/10 dotyczących zobowiązań podatkowych Strony z tytułu podatku od towarów i usług, a tym samym nie znajduje podstaw do zawieszenia postępowania w rozpoznawanej sprawie. Dla ścisłości należy również zaznaczyć, iż wbrew temu, co zostało podane w ww. piśmie procesowym Strony, nie zostało wydane postanowienie o zawieszeniu wymienionych postępowań, lecz na posiedzeniu w dniu 27 września 2011 r. odroczono rozprawę ze względu na to, iż akta tych spraw znajdowały się prokuraturze.

Mając na uwadze powyższe rozważania i wnioski oraz uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 tej ustawy.