Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 66/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 229,  art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Rafał Wolnik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi S. M., C. M. i S. M. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 7 listopada 2019 r. S. M., C. M. i S. M. (dalej jako skarżący lub wnioskodawcy) reprezentowani przez adwokata, wystąpili o zwrot nieruchomości położonych w B., stanowiącej pgr 1 o pow. 15 arów (objętej wówczas KW [...]) oraz udziału w wysokości 1/5 części w nieruchomości stanowiącej pgr 2 o pow. 4 a 81 m² (objętej wówczas KW [...]) - "według oznaczenia i stanu z daty zawarcia umowy wywłaszczeniowej – [...] r.". Jako podstawę wniosku wskazano art. 136 ust. 3 u.g.n. oraz podniesiono, że cel, dla którego nabyto ww. nieruchomości nie został zrealizowany.

Postanowieniem z [...] r., nr [...] Wojewoda Śląski, wyznaczył Starostę [...] (dalej też jako Starosta) wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, jako właściwego do rozpatrzenia objętej powyższym wnioskiem sprawy. Z uwagi na różny krąg uczestników postępowania zwrotowego, Starosta wydał rozstrzygnięcia odnośnie objętych ww. wnioskiem działek stosownie do ich aktualnej numeracji w odrębnych postępowaniach.

Decyzją z [...] r., nr [...] Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, działając na podstawie art. 104, art. 107 Kpa oraz na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990, zwanej też dalej jako u.g.n.) odmówił zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działka 3 o pow. 0,0457 ha (powstałej z podziału dawnej pgr 2), objętej księgą wieczystą [...], położonej w B., w obrębie K.

W motywach tej decyzji Starosta podał, że nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z [...] r. Rep. [...] nr [...] nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, w związku z realizacją zatwierdzonych planów budowy [...], stosownie do decyzji Wydziału Gospodarki Przestrzennej Urzędu Miejskiego w B. z [...] r. nr [...]. Wnioskodawcy jako spadkobiercy byłych właścicieli nieruchomości - S. M. i B. M. są legitymowani do żądania zwrotu nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Dalej Starosta wskazał, iż własność m.in. nieruchomości stanowiącej pgr 2 (która następnie uległa podziałowi na działkę o nr 4 o pow. 0,0024 ha oraz działkę nr 3 o pow. 0,0457 ha) została aktem notarialnym z [...] r. Rep. [...] nr [...] przeniesiona przez Gminę B. na rzecz "A." sp. z o.o. z siedzibą w B., z tego też powodu roszczenie, dotyczące żądania zwrotu działki nr 3 jest wyłączone na podstawie art. 229 u.g.n. Starosta wskazał nadto, iż działka nr 3 podlegała dalszemu obrotowi prawnemu i na dzień orzekania stanowi współwłasność osoby prawnej, a to "B." sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w B. oraz 44 osób fizycznych. Organ I instancji uznał, iż skoro wnioskodawcom nie przysługuje roszczenie o zwrot spornej nieruchomości z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości, o której mowa w art. 229 u.g.n., to nie ma potrzeby badania w tym postępowaniu przesłanek zwrotu, a to zbędności wywłaszczonej nieruchomości w rozumieniu art. 137 u.g.n. Zwrot nabytej nieruchomości nie jest bowiem możliwy z powodu niepozostawania jej na dzień orzekania we władaniu podmiotu publicznego (Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego).

W odwołaniu od powyższej decyzji Starosty pełnomocnik wnioskodawców domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia zarzucił, że została ona wydana z naruszeniem:

- art. 229 u.g.n. poprzez "Jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że przeniesienie przez Gminę B. na rzecz "A." sp. z o.o. własności działki 3 objętej księgą wieczystą [...] (oznaczonej według aktualnej na datę przeniesienia numeracji) tytułem wniesienia aportu (aktem notarialnym Rep. [...] nr [...] z dnia [...] r.), stanowiło czynność prawną objętą hipotezą tego przepisu ",

- art. 7 oraz art. 77 § 1 Kpa poprzez nieustalenie przez organ I instancji "kluczowej dla sprawy okoliczności, tj. czy wywłaszczone od poprzedników prawnych nieruchomości objęte wnioskiem o zwrot stały się zbędne na cel wywłaszczenia, w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami".

Po rozpoznaniu tego odwołania Wojewoda Śląski (dalej jako Wojewoda) zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 9a, art. 136 ust. 3 i art. 229 oraz art. 216 ust. 1 u.g.n. uchylił objętą odwołaniem decyzję Starosty w całości i orzekł o odmowie zwrotu udziału w wysokości 1/5 części w nieruchomości położonej w B., obręb K., objętej numerem działki geodezyjnej 3 o pow. 0,0457 ha, objętej księgą wieczystą [...] (powstałej z podziału nieruchomości stanowiącej na dzień nabycia działkę pgr nr 2 o pow. 0,0481 ha).

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdził, że poprzednikom prawnym wnioskodawców w objętej aktem notarialnym zbycia z dnia [...] r. działce nr 2 o pow. 481 m² (objętej wówczas KW [...]), podzielonej następnie na działki nr 4 o pow. 0,0024 ha (zajętej obecnie pod drogę publiczną) i nr 3 o pow. 0,0457 ha – będącej przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie, przysługiwało prawo własności w 1/5 części.

Co do zasady w sprawie mają zastosowanie uregulowania wynikające z treści art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., a to w związku z treścią jej art. 216 ust. 1 , zgodnie z którym przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości stosuje się m.in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., poz. 64 ze zm.), z którą to sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Jak to bowiem prawidłowo ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Starosta [...], objęta żądaniem zwrotu nieruchomość została nabyta aktem notarialnym z [...] r. zawartym w trybie art. 6 w/w ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 maja 1958 r.

Wojewoda stwierdził, że wnioskodawcom przysługuje w niniejszej sprawie przymiot stron postępowania w rozumieniu art. 28 Kpa. Stronami postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest bowiem poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy oraz osoby i podmioty, które mają obecnie tytuł prawny do nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy spadkobiercami B. M. i S. M. są C. M., S. M. i S. M. (postanowienie Sądu Rejonowego w B. z [...] r., sygn. akt

[...] w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po B. M., zmarłej [...] r., postanowienie Sądu Rejonowego w P. z [...] r., sygn. akt [...] w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po S. M., zmarłym [...] r., postanowienie Sądu Rejonowego w B. z

[...] r., sygn. akt [...] w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po K. M. zmarłym [...] r.)

Zdaniem Wojewody rozpatrując przedmiotową sprawę na wstępie organ pierwszej instancji zobowiązany był zbadać, czy w sprawie nie zachodzi przeszkoda prawna, uniemożliwiająca prowadzenie postępowania co do zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, wskazana w art. 229 u.g.n. W tym względzie organ odwoławczy, podobnie jak Starosta stwierdził, że aktem notarialnym z [...] r. Rep. [...] nr [...] Gmina B. przeniosła między innymi własność nieruchomości stanowiącej pgr 2 (która następnie uległa podziałowi na działkę 3) jako wkład niepieniężny dla spółki z o.o. "A", co zostało wpisane w księdze wieczystej [...] r., a zatem przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. z dniem 1 stycznia 1998 r. Następnie nieruchomość ta była przedmiotem dalszego obrotu cywilnego i jak wynika z treści księgi wieczystej [...] stanowi obecnie współwłasność "B." sp. z o.o. sp. k. i 44 osób fizycznych.

W konsekwencji Wojewoda Śląski, podzielił argumentację prawną organu pierwszej instancji, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka wyłączająca w ogóle roszczenie o zwrot spornej nieruchomości, albowiem spełnione zostały negatywne przesłanki określone w art. 229 u.g.n. Przed 1 stycznia 1998 r. objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość gruntowa nie była już bowiem we władaniu Skarbu Państwa ani też jednostki samorządu terytorialnego i taki stan trwa do dziś. W ocenie organu odwoławczego, Starosta prawidłowo w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosował zatem przepis art. 229 u.g.n., który stanowi podstawę prawną rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu działki nr 3. Zdaniem Wojewody Śląskiego organ I instancji prawidłowo także przyjął, iż w niniejszej sprawie, skoro własność nieruchomości przeniesiono na osobę trzecią przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej, to nie ma potrzeby badania przesłanek zwrotu, a to zbędności wywłaszczonej nieruchomości, albowiem zwrot nieruchomości nastąpić nie może, poza sytuacją, gdy władającym jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2118/14). Ponadto Wojewoda powołał się na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 25 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2283/16, w którym Sąd ten stwierdził, że "spełnienie w okolicznościach konkretnej sprawy przesłanki ustalonej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi o negatywnym rezultacie postępowania zwrotowego, co wyklucza dalsze merytoryczne badanie wniosku, zwłaszcza w zakresie, w jakim art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ww. ustawy wiąże możliwość zwrotu nieruchomości z ustaleniem jej zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przyjęcie odmiennego poglądu, prowadziłoby w efekcie do konieczności badania okoliczności związanych z realizacją celu wywłaszczenia w sytuacji, gdy i tak zwrot nie może nastąpić, gdyż władanie nieruchomościami przeniesiono na osobę trzecią przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej". W sytuacji więc gdy nie przysługuje roszczenie o zwrot, to organy administracji publicznej w postępowaniu zwrotowym nie mają podstaw prawnych do badania przesłanek dotyczących "zbędności" nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Wojewoda stwierdził też, że niezależnie od treści art. 229 u.g.n., jeżeli podmiotowi publicznoprawnemu nie przysługuje prawo własności do określonej nieruchomości, to nieruchomość ta nie może być zwrócona na rzecz poprzedniego właściciela lub użytkownika wieczystego lub na rzecz spadkobierców tych osób. Roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej może być bowiem skierowane wyłącznie wobec podmiotu publicznoprawnego, tj. Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Skoro wywłaszczenie nieruchomości jest dopuszczalne tylko na rzecz tych podmiotów, to również zobowiązanie do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości może obciążać tylko te podmioty, co wprost wynika także z art. 140 ust. 1 u.g.n., w którym wskazano jedynie Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego, jako beneficjentów rozliczeń dokonywanych przy zwrocie nieruchomości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1039/2011). Osoby uprawnione do żądania zwrotu wywłaszczonej (nabytej) nieruchomości mogą skutecznie domagać się realizacji tego roszczenia wyłącznie od Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Roszczenie to więc nie jest skuteczne względem każdoczesnego właściciela nieruchomości, a może być realizowane tylko w sytuacji, gdy podmiotowi publicznoprawnemu przysługuje przynajmniej prawo własności do nieruchomości pozwalające na restytucję poprzedniego stanu prawnego w zakresie wywłaszczonych (nabytych) praw rzeczowych. Nawet więc gdyby były spełnione pozytywne przesłanki zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 136-137 u.g.n. i jednocześnie nie zachodziłaby przesłanka negatywna z art. 229 u.g.n., to organ administracji publicznej, w okolicznościach niniejszej sprawy nie mógłby orzec w przedmiocie zwrotu nieruchomości, która w dacie wydania decyzji stanowi własność prywatną. Decyzja bowiem o zwrocie w takiej sytuacji naruszałaby porządek prawny, gdyż kolidowałaby z istniejącym na gruncie stanem prawnym, a nadto byłaby niewykonalna, skoro Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego), nie mógłby zwrócić nieruchomości, nad którą utracił władanie (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1179/07, 18 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1039/11). W takiej też sytuacji organy administracji publicznej nie mają podstaw prawnych do badania przesłanek dotyczących "zbędności" nieruchomości na cel wywłaszczenia (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 24 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Kir 1267/18). Nie można również pomijać okoliczności, że w przypadku, gdy nieruchomość stanowi własność osoby trzeciej, to jej prawo jest także chronione art. 21 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, dlatego decyzja o zwrocie takiej nieruchomości byłaby w istocie wywłaszczeniem aktualnego właściciela i to nie na cel publiczny, ale cel restytucyjny.

Zdaniem Wojewody wbrew zarzutowi odwołania treść art. 229 u.g.n. odnosi się również do sytuacji, w której nastąpiło wniesienie nieruchomości do spółki w formie aportu, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego celem regulacji art. 229 u.g.n. jest utrwalenie ukształtowanych w drodze wpisów do księgi wieczystej stosunków prawnorzeczowych, a istotą tej regulacji przejściowej jest to, że odnosi się ona do zaszłości ukształtowanych w poprzednim porządku prawnym. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1010/07). Przepis art. 229 u.g.n. ma więc na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 679/09).

W tej kwestii Wojewoda powołał się też na pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 456/13, w którym Sąd ten stwierdził, że "co prawda przepis art. 229 u.g.n. odnosi się wyłącznie do dwóch instytucji, tj. sprzedaży nieruchomości oraz oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jednak mieć należy na uwadze, że celem tego przepisu było uregulowanie sytuacji prawnej nieruchomości, które na skutek zawartych umów cywilnoprawnych zostały przez Skarb Państwa lub gminę zbyte na rzecz osób trzecich, co nie wyklucza przeprowadzenia jego rozszerzającej wykładni".

Wojewoda stwierdził nadto, że zważywszy na fakt, iż w osnowie zaskarżonego rozstrzygnięcia Starosty orzekł on o odmowie zwrotu odnośnie całej nieruchomości składającej się aktualnie z działki o nr 3 o pow. 0,0457 ha, podczas gdy z treści wniosku z 7 listopada 2019 r. i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jak i uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że przedmiotem żądania wnioskodawców, jak i rozstrzygnięcia organu I instancji w niniejszej sprawie jest udział wynoszący 1/5 części w nieruchomości stanowiącej w dniu przejęcia pgr 2, o pow. 0,0481 ha, z której następnie (w wyniku podziału geodezyjnego) wydzielono działkę o numerze geodezyjnym 3 o pow. 0,047 ha, należało na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa uchylić decyzję organu I instancji w całości i w tym zakresie orzec o zwrocie jedynie udziału w wysokości 1/5 części we własności działki nr 3.

W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Wojewody, reprezentowani przez adwokata skarżący wnieśli o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Starosty [...] oraz o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Zarzucili, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem:

1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem, tj. zastosowaniem w odniesieniu do nieruchomości objętych umową przeniesienia własności nieruchomości celem pokrycia udziałów w spółce prawa handlowego (w ramach tzw. aportu), gdy dokonanie której to czynności prawnej nie jest objęte hipotezą wskazanego przepisu; a w konsekwencji

2. przepisów postępowania, które miało wpływ na treść końcowego rozstrzygnięcia, a to art. 7,art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa, polegające na powieleniu błędu organu niższego rzędu i nieustaleniu kluczowej dla sprawy okoliczności, tj. czy wywłaszczone od poprzedników prawnych nieruchomości objęte wnioskiem o zwrot stały się zbędne na cel wywłaszczenia, w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W uzasadnieniu skargi powtórzono co do zasady argumentację przedstawioną wcześniej w odwołaniu akcentując potrzebę "ścisłej i nierozszerzającej wykładni treści art. 229 u.g.n., zgodnie z którą treści tej nie można odnieść do innych niż umowa sprzedaży lub ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej zdarzeń prawnych. W takiej zaś sytuacji organy orzekające miały obowiązek ustalić, czy objęta wnioskiem o zwrot, uprzednio wywłaszczona nieruchomość, stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ustawy, bowiem ma to znaczenie gdy chodzi o odpowiedzialność cywilną (odszkodowawczą) Gminy B. Sąd cywilny bowiem "musi dysponować wiedzą jaka była dokładna przyczyna odmowy zwrotu nieruchomości"".

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, a to zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej ustawy p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do jej wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy p.p.s.a.

W sprawie jest bezsprzeczne i nie ulega wątpliwości, że zarówno w dacie złożenia wniosku o zwrot jak i w dacie orzekania przez organy obu instancji ani Gmina B. ani Skarb Państwa nie dysponowały tytułem prawnorzeczowym do objętej wnioskiem o zwrot działki nr 3, powstałej z podziału działki nr 2, nabytej przez Skarb Państwa w trybie wywłaszczeniowym aktem notarialnym z dnia [...] r. Prawo własności tej działki zostało przy tym ujawnione na rzecz innego podmiotu – A. sp. z o.o. w B. w księdze wieczystej już [...] r. W świetle utrwalonego orzecznictwa, wskazanego m.in. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (zobacz w tym względzie również uchwałę NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 3/14), żądanie zwrotu przedmiotowej nieruchomości nie mogło być zatem uwzględnione. Jak to bowiem trafnie i szeroko wywiódł Wojewoda, decyzja taka bez uprzedniego rozwiązania umów notarialnych, w oparciu o które doszło do przeniesienia własności tej działki na kolejne podmioty byłaby bowiem niewykonalna. Organom orzekającym, jak Gminie B. nie przysługuje też legitymacja czynna do wytoczenia w postępowaniu cywilnym pozwów w tym zakresie. Nadto jak to trafnie podniósł Wojewoda, należy wziąć pod uwagę ochronę nabywców nieruchomości wynikającą m.in. z treści art. 21 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP.

Zasadnie zatem przyjęły organy orzekające (czego jak się wydaje również skarżący nie kwestionują), że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub Gmina już tą nieruchomością nie władają, która to sytuacja w niniejszej sprawie niewątpliwie ma miejsce.

W świetle stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Sąd podziela też stanowisko organów orzekających co do oparcia odmowy zwrotu objętej żądaniem nieruchomości na treści art. 229 u.g.n., poparte m.in. wskazanym w zaskarżonej decyzji orzecznictwem NSA. Zgodzić się bowiem trzeba, że celem regulacji zawartej w art. 229 u.g.n. jest utrwalenie ukształtowanych w drodze wpisów do księgi wieczystej stosunków prawnorzeczowych. Dotyczy to zatem również rozporządzania nieruchomością przez jej wniesienie w formie aportu do spółki. Poprzez ujawnienie tej czynności w księdze wieczystej, gmina lub Skarb Państwa traci bowiem prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości.

Nawet gdy jednak przyjąć w tym względzie inne tj. zgodne ze stanowiskiem skarżących zapatrywanie, to nie mogłoby to mieć wpływu na wynik niniejszej sprawy, w sytuacji gdy Gmina B. nie dysponuje już objętą wnioskiem nieruchomością i w konsekwencji nie mogłaby jej wnioskodawcom zwrócić.

Brak jest też dostatecznych podstaw do uwzględnienia skargi z tego powodu, że organy nie ustaliły, czy objęta wnioskiem o zwrot działka nr 2 (według oznaczenia z daty jej zbycia w procedurze wywłaszczeniowej) stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. Obowiązek dokonania takich ustaleń w sytuacji prawnej i faktycznej niniejszej sprawy nie wynika bowiem w dostateczny sposób z obowiązujących przepisów.

W tym względzie skarżący obowiązek taki wyprowadzają z faktu, że ich zdaniem w sprawie nie zachodzi sytuacja, o jakiej mowa w art. 229 u.g.n. Nie kwestionują zatem, że obowiązek w tym względzie nie istnieje w przypadku gdyby odmowa była oparta prawidłowo na treści tego przepisu. Tymczasem odsyła on wprost do roszczenia, o jakim mowa w art. 136 ust. 3 ustawy tj. do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, "jeżeli stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". Z przepisów tych w sposób niebudzący wątpliwości zdaje się zatem wynikać, że aby w ogóle mówić o zastosowaniu treści art. 229, to należy wcześniej przesądzić, że nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Pomimo tego w orzecznictwie ukształtowało się praktycznie jednolite stanowisko, że przy oparciu decyzji na treści art. 229 u.g.n. nie ma potrzeby i podstaw badania, czy nieruchomość wywłaszczona stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Stanowiska tego nie kwestionują też skarżący. Niezrozumiałe jest zatem ich twierdzenie, że obowiązek dokonania w tym względzie ustaleń występuje w sytuacji, gdy podstawą odmowy zwrotu nie jest jak w niniejszej sprawie (według twierdzeń skarżących) art. 229 ustawy, a fakt niedysponowania nieruchomością przez Gminę B.

Niezależnie od tego nie można podzielić stanowiska skarżących, że ustalenie w postępowaniu o zwrot co do zbędności przejętej w trybie wywłaszczeniowym nieruchomości na cel jej przejęcia, jest niezbędne dla dochodzenia ewentualnych roszczeń odszkodowawczych na drodze postępowania cywilnego. Zależność taka nie wynika bowiem ani z obowiązujących przepisów, ani z praktyki orzeczniczej. Wprost przeciwnie, z powołanych m.in. w zaskarżonej decyzji wyroków Sądu Najwyższego oraz wyroków sądów administracyjnych wynika, co Sąd rozpatrujący niniejszą skargę również akceptuje, że w postępowaniu cywilnym do ustalenia wynikających z art. 136 ust. 3 u.g.n. podstaw do zwrotu w momencie zadysponowania nieruchomością przez gminę lub Skarb Państwa na rzecz innego podmiotu uprawniony jest w tym postępowaniu sąd powszechny. Trudno też zatem przyjąć aby pominięcie takiego ustalenia w postępowaniu administracyjnym o zwrot nieruchomości naruszało interes skarżących.

Również działając z urzędu, a to w związku z treścią art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa. W tym względzie Wojewoda prawidłowo wydał decyzję reformatoryjną, w sytuacji gdy poprzednikom prawnym skarżących przysługiwał jedynie wynoszący 1/5 udział we własności objętej przejęciem działki nr 2, z której w następstwie podziału powstała działka nr 3 o pow. 457 m² (będącą przedmiotem postępowania) oraz działka nr 4 o pow. 24 m² (zajęta pod drogę publiczną).

Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.

mr