Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 953/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6092 Melioracje wodne, opłaty melioracyjne
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędziowie: Protokolant: Sędzia WSA Mariusz Kotulski WSA Renata Czeluśniak WSA Aldona Gąsecka-Duda (spr.) Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2011 r. . sprawy ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 24 czerwca 2010 r. nr [....] w przedmiocie nakazu wykonania prac ziemnych i umocnienia rowu I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz skarżącego A.M. kwotę 557 zł (słownie pięćset pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 2 października 2009 r., znak [....] Wójt Gminy S. nakazał A.M. zaprzestanie prowadzenia robót ziemnych na działce nr [....] w S. , polegających na nawożeniu na jej powierzchnię gruzu budowlanego i ziemi, a tym samym dalszego podnoszenia poziomu wyżej wymienionej działki oraz zmiany jej ukształtowania, jak również wykonanie ubezpieczenia przyległej do działki nr [....] skarpy rowu melioracyjnego nr "E" płytami betonowymi typu "jomb".

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji powołał art. 29 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3 ustawy z 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne ( tekst jednol. Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. , przedstawiając w uzasadnieniu jego motywy wskazujące na naruszenie działaniami A.M. stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Na skutek odwołania od powyższej decyzji wniesionego w terminie przez A.M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia 30 listopada 2009 , znak [....] , na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., art. 29 ust. 1 – 3 ustawy z 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne ( tekst jednol. Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Orzekając w ten sposób uznało, że Wójt Gminy S. nie dokonał starannej analizy sprawy, albowiem nie wyjaśniał dostatecznie czy zalanie w 2009r. działki będącej własnością E.C. było związane z działaniami A.M. , czy nawiezienie przez niego i utwardzenie działki nr [....] ma wpływ na przepustowość rowu melioracyjnego, czy przedmiotowy rów pozostaje w gestii spółki wodne, czy znajduje się na działce skarżącego, a jeżeli doszło do naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich , to czy wydane nakazy stanowią dostateczne zabezpieczenie.

Ponadto, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. zaprezentowało pogląd, w myśl którego przy ocenie zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich należy uwzględniać także sytuacje nietypowe, mające charakter nadzwyczajnych zdarzeń atmosferycznych.

Zwróciło też uwagę konieczność wyjaśnienia kwestii zasypania przez A.M. przydrożnego odwodnienia - niezależnie od działań podejmowanych w tym zakresie przez zarządcę drogi, a także na możliwość wystąpienia do Powiatowego Inspektora nadzoru Budowlanego w T. o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy podwyższenie działki Nr [....] i utwardzanie terenu jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa budowlanego, konieczność wyjaśnienia kwestii zasypania przez A.M. przyrożnego rowu przy drodze powiatowej, jak również celowość powołanie biegłego zakresu melioracji i budowli wodnych z uwagi na skomplikowany charakter sprawy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 13 maja 2010 r., znak [....] , na podstawie art.29 ust. 1 pkt 1 - 2, ust.2 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (tekst jednol. Dz. U. z 2005r. Nr, 239 poz.2019 z późn. zm.) oraz art.104 k.p.a. Wójt Gminy S. nakazał A.M. zebranie nawiezionej na działkę [....] w Skrzyszowie jednometrowej warstwy ziemi, na odcinku przyległym do rowu melioracyjnego "E", pasem szerokości nie mniejszym niż 3 m od górnej krawędzi brzegu rowu melioracyjnego i umocnienie w sposób trwały powstałej wskutek zebrania ziemi skarpy poprzez jej wyłożenie elementami betonowymi.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę przeprowadził w dniu [....] kwietnia 2010 r. rozprawę administracyjną w terenie z udziałem zainteresowanych stron, których krąg został poszerzony o Powiatowy Zarząd Dróg w T. i Rejonowy Związek Spółek Wodnych w D. Oględziny w obrębie działek nr [....] i nr [....] dokonane w dniu rozprawy wykazały, że działka nr [....] A.M. jest w dalszym ciągu nawieziona ziemią i gruzem budowlanym na całej swojej powierzchni. Doprowadziło to podniesienia jej poziomu o około 1 m w stosunku do działki sąsiedniej nr [....] należącej do E.C. Granicą działek nr [....] i [....] przebiega rów melioracyjny będący urządzeniem melioracji szczegółowych. Przed nawiezieniem ziemi na działkę nr [....] i jej zniwelowaniem, działka ta położona była niżej w stosunku do działki sąsiedniej nr [....] . Podczas intensywnych opadów deszczu wody opadowe gromadziły się na działce nr [....] i w sytuacji ich nadmiaru przepływały zgodnie z istniejącym wówczas spadkiem na tym terenie, to jest w kierunku wschodnim, w stronę działek nr [....] i nr [....] . Ewentualny ich nadmiar z ternu działki Nr [....] spływał także do rowu melioracyjnego istniejącego w obrębie spornych działek i dalej przepustem pod drogą powiatową do potoku [....] . Tak funkcjonujący wówczas - przed nadwiezieniem działki nr [....] - spływ wody wynikał z konfiguracji tego terenu i znajduje swe potwierdzenie w zeznaniach pełnomocników właścicielki działki Nr [....] M.B. oraz B.B. Zeznaniom tym organ gminy dał wiarę, gdyż wyżej wymienieni byli właścicielami tej działki przez kilkadziesiąt lat i znane im są dokładnie kierunki przepływu wody na tym terenie , również na przestrzeni kilkudziesięciu lat, natomiast A.M. działkę nr [....] nabył niedawno, to jest kilka lat temu.

Obecnie po nawiezieniu ziemią działki nr [....] oraz jej utwardzeniu wody opadowe w sytuacji nawalnych , obfitych opadów deszczu ( powodzi ) przemieszczają się w kierunku zachodnim, to jest w kierunku rowu melioracyjnego i przy powiększonej poprzez nawiezienie ziemi zlewni nie mieszcząc się w rowie melioracyjnym, przedostają się na zabudowaną działkę nr [....] E.C. Na działce tej zlokalizowany jest budynek mieszkalny i gospodarczy oraz ogrodzenie w postaci siatki metalowej na betonowym murku. Po nadwiezieniu działki nr [....] zaobserwowano również większe podmakanie na działce nr [....] , a także to , iż zwiększony został poziom zalania budynku mieszkalnego podczas wystąpienia powodzi. Znalazło to potwierdzenie w czasie powodzi w czerwcu 2009 r., kiedy to woda zalała budynek na wysokość ponad 1 m, co jeszcze nigdy dotąd nie miało miejsca w sytuacji wystąpienia powodzi.

Ponadto, podczas oględzin w dniu [....] 2010 r. stwierdzono, że podmurówka ogrodzenia działki nr [....] przechyla się w kierunku wschodnim , to jest w kierunku przebiegającego za ogrodzeniem rowu melioracyjnego. Według zeznań pełnomocników właścicielki działki nr [....] M.B. i B.B , przechylenie murku nastąpiło w okresie ostatnich dwóch lat , to jest po na nawiezieniu ziemi na działkę nr [....] . Dowodzi to na zwiększonego podsiąkanie wody na działce nr [....] i jej notorycznego podmakania, co doprowadza do osiadanie gruntu i grozi również osiadaniem budynku mieszkalnego na tej działce oraz pękaniem ścian budynków.

Przeprowadzone oględziny w obrębie działek będących przedmiotem sporu, a także zeznania M.B. i B.B. dowodzą, że nawiezienie ziemi na działkę nr [....] i podniesienie jej poziomu zwiększyło prawdopodobieństwo zalania wodami powodziowymi działki sąsiedniej nr [....] , a także zwiększyło rozmiar szkód i strat spowodowanych tym zalaniem, czego dowodem jest wystąpienie powodzi w czerwcu 2009 r. Według zeznań pełnomocników, rozmiar poniesionych szkód i strat spowodowanych tym zdarzeniem nigdy dotąd nie miał miejsca. Na takie stwierdzenie pozwala doświadczenie życie pełnomocników właścicielki działki nr [....] i wieloletnie obserwacje tego terenu.

Nawiezienie ziemią działki nr [....] bezpośrednio przy rowie melioracyjnym ma również wpływ na jego przepustowość dla wód opadowych przepływających jego korytem. Nieustabilizowana skarpa rowu zarówno pod ciężarem nawiezionej ziemi jak i wskutek przepływu wody jest obrywana i osuwana do rowu, co powoduje zatory wodne , niedrożność rowu i zakłócenia w swobodnym spływie wód, a także zamulanie dna rowu. Rów ten pomimo przeprowadzenia gruntownej konserwacji przez spółkę wodną jesienią 2009 r. nadal wymaga konserwacji, gdyż został ponownie uszkodzony poprzez oberwanie skarpy. Artykuł 65 ust. 1 Prawa wodnego zabrania właścicielom gruntów przyległych do rowu melioracyjnego, wykonywania w pobliżu urządzeń wodnych robót i innych czynności, które mogą spowodować między innymi erozję gruntu powyżej oraz poniżej urządzeń wodnych oraz osuwanie się gruntu przy urządzeniach wodnych. Powyższe okoliczności przemawiają za zasadnością zobowiązania właściciela działki nr [....] do wykonania trwałego zabezpieczenia skarpy powstałej na jego działce wskutek nawiezienia na jej powierzchnię ziemi. Zgodnie z ewidencją gruntów, skarpa rowu melioracyjnego jest częścią działek przylegających do rowu, a więc własnością prywatnych właścicieli.

Stosownie do zaleceń Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. , w toku ponownego postępowania w przedmiotowej sprawie , organ gminy wystąpił do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o opinię, czy prowadzone prace na działce nr [....] są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa budowlanego. Po dokonaniu oględzin na działce będącej przedmiotem sporu, organ nadzoru budowlanego stwierdził, że prowadzone na tej działce przez A.M. prace nie są robotami budowlanymi w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo budowlane. W związku z powyższym organ ten nie znalazł podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie.

W toku oględzin na rozprawie administracyjnej w dniu [....] 2010 r. stwierdzono również, że od oględzin w dniu [....] 2009 r. zmianie uległa sytuacja z zasypanym odwodnieniem w części pasa drogowego drogi powiatowej, przyległej miedzy innymi do działki nr [....] . Odwodnienie to zostało przywrócone do stanu poprzedniego poprzez wykonanie fosy przy przyległych do pasa drogowego działkach nr nr [....] . Do przywróconego sposób odwodnienia drogi powiatowej nie wnieśli zastrzeżeń zarówno pełnomocnicy E.C. , jak i obecny na rozprawie przedstawiciel zarządcy drogi. W związku z powyższym, prowadzenie postępowania w sprawie o przywrócenie do stanu poprzedniego stanu wody na gruncie, to jest w pasie drogi powiatowej , przylegającym do powyższych działek jest obecnie bezprzedmiotowe.

Podzielając stanowisko Kolegium o szczególnie skomplikowanym charakterze prowadzonego postępowania, organ gminy zlecił opracowanie uprawnionemu specjaliście z zakresu wodno-melioracyjnego opinii dotyczącej wpływu podwyższenia działki nr [....] oraz działek sąsiednich nr [....] i [....] na warunki spływu wód powierzchniowych na działką nr [....] w S. Dokonując analizy tej opinii, organ gminy podziela wnioski końcowe w niej przedstawione, bowiem korespondują one z treścią akt sprawy i ustalonym w toku postępowania stanem faktycznym. Sugerowane w opinii przez specjalistę z zakresu wodno-melioracyjnego rozstrzygnięcie zaistniałego sporu wodnego organ uznał za zasadne, bowiem jest ono możliwe do wykonania przy niewielkim nakładzie sił i środków, w przekonaniu że powinno ono zabezpieczyć działkę nr 538/5 przed szkodliwym oddziaływaniem dokonanych zmian stanu wody na gruncie.

Wójt Gminy S. podał, że na proponowane ugodowe załatwienie sporu właściciel działki nr [....] nie wyraził zgody, toteż konieczne stało się nakazanie A.M. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, poprzez zebranie nawiezionej na działkę [....] jednometrowej warstwy ziemi na odcinku przyległym do rowu melioracyjnego "E", pasem szerokości nie mniejszym niż 3 m od górnej krawędzi brzegu rowu i umocnienia w sposób trwały powstałej wskutek zebrania ziemi skarpy , poprzez jej wyłożenie elementami betonowymi. Nakazane w powyższy sposób obniżenie terenu działki nr [....] w obrębie rowu melioracyjnego zapewni pomieszczenie się wód powodziowych przy zwiększonych opadach deszczu, a jednocześnie zmniejszy ryzyko zalania terenu sąsiedniej działki nr [....] . Zabezpieczenie w sposób trwały powstałej wskutek zebrania ziemi skarpy uchroni ją przed osuwaniem się ziemi w kierunku rowu melioracyjnego, a tym samym zmniejszeniem jego przepustowości, co z kolei będzie miało też wpływ na podmakanie działki nr [....] od strony rowu melioracyjnego. Wykonanie powyższych prac zapobiegnie powstawaniu dalszych szkód na działce [....] wynikających ze zmiany stosunków wodnych na działce nr [....] .

W dalszych wywodach Wójt Gminy S. wskazał , że stosownie do art. 10 k.p.a. zapewnił stronom czynny udział w każdym stadium przedmiotowego postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwił im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Wyjaśnił ponadto, że zgodnie z treścią art.29 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust.2 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Na właścicielu gruntu ciąży ponadto obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, organ gminy może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Od decyzji Wójta Gminy S. z dnia 13 maja 2010 r., znak [....] odwołanie wniósł w terminie A.M. , zarzucając :

1) rażące naruszenie prawa materialnego - tj. art. 29 ust. 3 w związku z art. 29 ust .1 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. - Prawo wodne poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i wydanie decyzji przy braku przesłanki zaistnienia związku przyczynowego wykonanych przez niego prac ziemnych na działce nr [....] ze szkodą dla działki nr [....] ;

2) rażące naruszenie prawa procesowego - tj. :

- art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i przyjęcie że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do wydania orzeczenia;

- art. 77 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie możliwych dowodów pozwalających na ustalenie stanu faktycznego, zwłaszcza dotyczących działania rowu melioracyjnego podczas deszczy nawalnych i powodzi - a więc warunków ekstremalnych;

- art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie swobodnej oceny dowodów;

- art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie zajęcia stanowiska w sprawie zebranego materiału dowodowego, w tym w szczególności na temat opinii biegłego.

Skarżący wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, a także nakazanie przeprowadzenie opinii przez biegłego z zakresu gospodarki wodnej i melioracji, gdyż dotychczasowa opinia nie jest obiektywna oraz nie są znane kompetencje biegłego do wydawania opinii na potrzeby prowadzonego postępowania administracyjnego.

Po rozpoznaniu powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia 24 czerwca 2010 r., znak [....] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 29 ust. 1-3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne ( tekst jednol. Dz. U. 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) oraz ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednol. Dz.U. Nr 79, poz. 856 ze zm.) i § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. Nr 198, poz. 1925) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Orzekając w ten sposób zacytowało regulację z art. 29 ust. 1-3 ustawy - Prawo wodne stwierdzając, że odnosi się ona każdej zmiany stanu wody na gruncie, w tym która powstała wskutek działania osób trzecich, a także w wyniku przypadku. Zmiany stanu wód spowodowane przez właściciela nieruchomości, które pociągają za sobą negatywne skutki dla nieruchomości sąsiednich, są powiązane z nakazem przywrócenia do stanu poprzedniego.

Uznając za przez żadną za stron fakt podniesienia poziomu działki nr [....] wyjaśniło, że podwyższenie terenu niewątpliwie pociągnęło za sobą zmianę stosunków wodnych i stanowi okoliczność, która może być przedmiotem oceny w postępowaniu dotyczącym naruszania stosunków wodnych. Niedopuszczalna ingerencja w stosunki wodne, która skutkuje powstawanie szkód na działkach sąsiednich jest bowiem przesłanką do zastosowania jednej z dwóch sankcji określonej w art. 29 ust. 3 powyższej ustawy.

W toku postępowania ustalono, że w czerwcu 2009 r. doszło do zalania działki E.C. , w wyniku czego woda dostała się do domu na wysokość ok. 1 m. Jednocześnie jest faktem powszechnie znanym, że w czerwcu 2009 r. większa część miejscowości S. została zalana wodami potoku W. Dotyczy to także południowej części T. w rejonie gdzie przepływa potok W. W trakcie postępowania stwierdzono, że przed nawiezieniem ziemi działka nr [....] położona była niżej w stosunku do działki sąsiedniej nr [....] . Przy takim ukształtowaniu terenu wody opadowe z działki nr [....] gromadziły się głównie na tej działce oraz przemieszczały się w kierunku działek nr [....] i [....] . W sytuacji nadmiaru wód, woda z tego terenu przemieszczała się w kierunku rowu melioracyjnego i dalej w kierunku potoku W. , co nie powodowało zalewania działki nr [....] . Aktualnie zaś stan faktyczny przedstawia się tak, że wszystkie wody opadowe z terenu działki nr [....] kierowane są bezpośrednio w kierunku działki należącej do E.C. . Działka nr [....] jest obecnie niżej położona od działki należącej do A.M. . Jest ona zabudowana budynkiem mieszkalnym i gospodarczym.

W aktach sprawy znajduje się opinia R.B. specjalisty od projektowania urządzeń wodno-melioracyjnych (nr uprawnienia:.....), w której stwierdzono, że wyniku podwyższenia działek nr [....] , nr [....] i nr [....] nastąpiła nieznaczna zmiana kierunku spływu wód powierzchniowych na tych działkach ze szkodą dla działek położonych na przeciwległym brzegu rowu. Wskazano, że w obecnej sytuacji w zamian za podniesienie terenu właściciele działek nr [....] , nr [....] i nr [....] winni przywrócić do stanu poprzedniego część tych działek poprzez utworzenie pasa melioracyjnego nie mniejszego niż 3 m od górnej krawędzi skarpy rowu. Takie bowiem obniżenie terenu zapewni pomieszczenie się przepływających wód oraz zapewni dogodne warunki dla wykonywania robót związanych z bieżącym utrzymaniem rowu.

Powyższe fakty znajdują także potwierdzenie w znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji fotograficznej, z której wynika, że doszło do podwyższenia poziomu działki nr [....] dzięki czemu wody opadowe z tej działki szybciej wpływają do rowu melioracyjnego, z którego przy intensywnych opadach deszczu woda przelewa się na nieruchomość E.C. . Konsekwencje tego jest m.in. degradacja ogrodzenia znajdującego się na tej działce, które przechyliło się w kierunku rowu melioracyjnego. Ustalenia organu pierwszej instancji są prawidłowe, zaś sama decyzja zgodna z prawem.

Odpowiadając w dalszych wywodach kolejno na zarzuty odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało, że powódź, która wystąpiła w maju 2009 r. miała charakter katastrofaln i warunki pogodowe jakie wówczas wystąpiły prawdopodobnie nie uchroniłyby działki E.C. przed zalaniem. Wskazał na to także w swojej opinii R.B. . Zdaniem organu drugiej instancji nie zmienia to jednak faktu, że w wyniku podniesienia poziomu działki nr [....], wody opadowe, które wcześniej zatrzymywały się na działce skarżącego i przepływały w kierunku działek nr [....] oraz nr [....] , obecnie bezpośrednio z działki nr [....] wpływają do rowu melioracyjnego zwiększając tym samym poziom wody znajdowujący się w tym rowie. Wobec tego można stwierdzić, że w sytuacji zdarzenia katastrofalnego podniesienie poziomu działki nr [....] spowodowało iż wody opadowe z tej działki szybciej spływały do rowu melioracyjnego. Innymi słowy zalanie działki E.C. było co prawda następstwem zdarzenia nadzwyczajnego, ale także wynikiem zmiany stosunków wodnych na gruncie A.M. Należy podkreślić, że niniejsze postępowanie nie ma na celu polepszenie warunków wodnych na działce nr [....] , ale doprowadzenie do tego by chroniona była działka nr [....] , której właściciel jest poszkodowany działaniami właściciela działki nr [....] . Nie może zostać uwzględniony zarzut skarżącego, jakoby organ pierwszej instancji chciał uczynić z jego działki "polder przeciwpowodziowy", skoro działka nr [....] w pierwotnym stanie położona była niżej od działki sąsiedniej i na niej kumulowały się wody opadowe. Nie ma także podstaw do kwestionowania prawidłowości operatu sporządzonego przez R.B. projektanta instalacji wodno-melioracyjnych. Niewątpliwie osoba ta posiada niezbędną wiedzę, aby w sposób rzetelny ocenić , czy działania dokonane przez odwołującego miały negatywny wpływ na działkę wnioskodawczyni. Nadto, R.B. nie z jest zwiany z żadną ze stron i brak jest podstaw do twierdzenia, że sporządzona przez niego opinia faworyzuje którąkolwiek ze stron niniejszego postępowania.

Jak ustalono, nawiezienie ziemi na działce nr [....] spowodowało zmniejszenie przepustowości rowu melioracyjnego, który rozdziela działki stron niniejszego postępowania. Organ pierwszej instancji słusznie stwierdził, że nieustabilizowana skarpa rowu pod wpływem ciężaru nawiezionej ziemi jest obrywana, co powoduje zatory wodne, niedrożność rowu i zakłócenia w swobodnym przepływie wód. Dowodem na to są zdjęcia włączone do materiału dowodowego obrazujące degradacje tego rowu. Jakkolwiek kwestie te zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne pozostają w gestii spółki wodnej, która ma obowiązek utrzymywania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, to jednak nie może ujść uwadze, że degradacja rowu spowodowana została naruszeniem stosunków wodnych.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy oraz określił obowiązek respektując zasady z art. 7 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a.

Bezzasadny jest zarzut naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 10 § 1 k.p.a. albowiem pismem z dnia [....] 2010 r. Wójt Gminy S. zawiadomił strony o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Pismo to doręczone zostało skarżącemu w dniu 23 kwietnia 2010 r., co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru.

Wnosząc w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 24 czerwca 2010 r., znak [....] A.M. domagał się jej uchylenia jako rażąco naruszającej prawo oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Skarżący zarzucał :

1) naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 29 ust. 3 w związku z art. 29 ust .1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne przez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że w przedmiotowej sprawie istnieją przesłanki do nakazania skarżącemu wykonania prac na działce nr [....] wobec nie udowodnienia wystąpienia przesłanek zarówno szkodliwego wpływu działań skarżącego na działce nr [....] ze skutkiem dla gruntu sąsiedniego, jak i zmiany stanu wody na gruncie, która to zmiana miałaby tę szkodę wywołać;

2) naruszenia przepisów postępowania, a to :

- art. 33 § 3 k.p.a. przez przyjęcie kserokopii pełnomocnictwa od osób reprezentujących wnioskodawcę, podczas gdy przepis prawa wymaga dołączenia do akt oryginału pełnomocnictwa lub urzędowo poświadczonego odpisu, a tym samym prowadzenie postępowania na podstawie wniosku złożonego przez osoby nie posiadające właściwego umocowania do reprezentowania strony w postępowaniu administracyjnym ( przy czym w aktach sprawy do dnia 5 lipca 2010 r. brak było potwierdzonego przez organ pełnomocnictwa zaś zalegała w nich jedynie kserokopia niepotwierdzona);

- art. 7 k.p.a. przez przyjęcie, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do wydania orzeczenia bez konieczności uzupełnienia;

- art. 77 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie możliwych dowodów pozwalających na ustalenie stanu faktycznego, zwłaszcza szkodliwego wpływu działań skarżącego na działkę sąsiednią, ponieważ organ pierwszej instancji nie wykonała zaleceń Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. czym naruszył art. 138 § 2 zdanie drugie k.p.a.;

art. 80 k.p.a. przez bezpodstawne przyjęcie i uznanie za udowodnione spowodowanie zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającego na grunty sąsiednie, tj. oparcie się na tezach zawartych w piśmie sporządzonym przez R.B. zatytułowanym "[....] ", które to pismo nie ma formy właściwej dla opinii z uwagi na skąpość informacji w nim zawartej.

Powyższe zarzutu skarżący rozwijał w obszernym uzasadnieniu skargi, przecząc by nawiezienie ziemi na jego działkę i jej podwyższenie o 1 m prowadziło do zmiany kierunku odpływu wody opadowej ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Wskazywał w szczególności, że jak dotąd nie przeprowadzono postępowania uzupełniającego stosownie do wskazań organu odwoławczego zawartych w poprzedniej decyzji, nie dokonano nawet pomiaru rowu, nie uwzględniono, że urwane brzegi i dokonane zniszczenia znajdują się w miejscu dokonanego przez użytkowników działki wnioskodawczyni spustu wody do rowu oraz w okolicy zbyt małych przepustów, a także okoliczności , że skarpy rowu melioracyjnego i innych rowów w S. i brzegi potoku W. są stale oberwane w skutek działań spływających wód zbyt małych po dokonanej zabudowie znacznych obszarów. Nie ustalono na czyjej działce znajduje się rów melioracyjny, jak również nie wzięto odpowiednio pod uwagę katastrofalnego charakteru powodzi z 2009r oraz okoliczności, że szkodliwego działania na grunty sąsiednie nie sygnalizowano podczas powodzi w 2010r.

Skarżący zakwestionował w całości uznane za opinię pismo R.B. , w którym określone twierdzenia i wnioski nie zostały poparte badaniami i pomiarami dokonanymi w terenie na działce nr [....] , które można by zweryfikować.

Powołał też pogląd prezentowany w wyroku NSA z dnia 3 lutego 2010 r., sygn. akt II OSK 224/09 , co do obowiązku precyzyjnego ustaleni stanu faktycznego.

Nadto wyjaśniał, że nawiezienie ziemi na działkę nr [....] nie ma żadnego wpływu, a tym bardziej szkodliwego wpływu na działkę nr [....] . Jego działka porośnięta jest roślinnością, która zatrzymuje wodę opadową, a nie przyspiesza jej spływ. Nie istnieją też żadne podstawy by miała ona pełnić rolę służebną wobec działki nr [....] . Skoro rozdzielający działki rów melioracyjny nie mieści wód powodziowych, to jest za mały i należy go powiększyć, ale po obu stronach, a nie tylko kosztem działki nr [....] należącej do skarżącego. nigdy w stanie odprowadzić wód powodziowych - takich jakie spływały końcem czerwca 2009r. do potoku W. Wody W. podniesione w 2009 roku do stanu 4 metrów, zdaniem skarżącego stanowiły główny powód piętrzenia wód i wstrzymywania wody w rowie melioracyjnym "E".

W piśmie z dnia [....] 2010r. A.M. wskazał dodatkowo na materiały mające dowodzić, że w dniu [....] lipca 2010r., kiedy to poziom W. podniósł się o 2 m, przedmiotowy rów melioracyjny nie był w pełni wypełniony, a działka sąsiadów zagrożona nawet w najmniejszym stopniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wnosiło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko prezentowane w zakurzonej decyzji .

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważy, co następuje .

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 – 2 ustawy z dnia 2 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153,poz. 1270 z późn. zm. - oznaczana dalej jako p.p.s.a. ) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi ( art. 134 p.p.s.a. ), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy ( art. 135 p.p.s.a. ) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Mając na uwadze treść wyżej powołanych na wstępie orzeczeń, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego materiału oraz przebiegu postępowania zarzuty obu skargi należy uznać za zasadne w części, w której nawiązują one do nie wyjaśnienia przed wydaniem zaskarżonej decyzji wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w świetle art. 29 ustawy z 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne ( tekst jednol. Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.).

Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności i wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 §1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji, zaś towarzyszą mu określone uprawnienia stron w postępowaniu dowodowym, w postaci prawa zgłaszania wniosków oraz uczestniczenia w czynnościach. Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a.

Wyżej powołane zasady obowiązują nie tylko organ pierwszej instancji, ale także organ odwoławczy, którego zadaniem jest nie tylko do kontrola prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji, ale także ponowne merytoryczne rozpatrzenia sprawy. Organ drugiej instancji ma też w myśl art. 136 k.p.a. możliwość przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenie tego postępowania organowi, od czego jest zwolniony w warunkach wynikających z brzmienia art. 138 § 2 k.p.a.

Obowiązki te w sprawie niniejszej nie zostały prawidłowo wykonane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. , zaś zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a, art. 77 §1 k.p.a., 80 k.p.a oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.,

W szczególności należy zważyć, że w zaskarżonej decyzji brak własnych ustaleń organu drugiej instancji, który w istocie powołał oraz zaakceptował ustalenia dokonane przez Wójta Gminy S. Poza własną oceną pozostawił też zgromadzony w sprawie materiał dowody. Materiał ten należy jednakże uznać za niedostateczny do rozstrzygnięcia sprawy.

Czynią w sprawie niniejszej ustalenia organ pierwszej instancji powołał jako dowody : oględziny, materiał w postaci zdjęć , opinię biegłego, a także zeznania określonych podmiotów, które poddał ocenie pod katem ich wiarogodności. W ustaleniach uwzględnił też fakt powszechnie znany, jakim było wystąpienie powodzi w czerwcu 2009r.

W zgromadzonym materiale nie ma jednakże dokumentu urzędowego w postaci mapy sytuacyjno-wysokościowej obrazującej rzędne terenu, a więc jego ukształtowanie przed nawiezieniem ziemi na działkę nr [....] , bez którego nie jest możliwe poczynienie rzetelnych ustaleń w kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym także ocena pozostałych dowodów, tj. zeznań stron i świadków. Zgromadzone w aktach mapy jako pozbawione odpowiednich pieczęci i adnotacji nie mają cech dokumentów urzędowych, nie wiadomo z jakiego okresu pochodzą, jaki stan obrazują, są mało czytelne, zaś ich treści nie zawiera nawet stosownego oznaczenia strzałką kierunku " północ". Nie mogą one zatem stanowić podstawy takich niezbędnych ustaleń.

Ani protokoły oględzin, ani też inne dowody nie określają konkretnych wymiarów rowu melioracyjnego, a także wymiarów lokalizacji przepustu pod drogą powiatową, nie obrazują też jego lokalizacji.

W aktach administracyjnych brak również dokumentów urzędowych w postaci wypisów z ewidencji gruntów, zawierających informacje dotyczące stanu prawnego działek, co jest istotne dla prawidłowego ustalenia kręgu stron oraz przeznaczenia konkretnych gruntów. Co do udziału w postępowaniu jako strony Rejonowego Związku Spółek Wodnych w D. brak także innych dokumentów potwierdzających posiadanie przez ten podmiot interesu prawnego do udziału w sprawie.

Braki w zakresie dokumentów urzędowych dotyczących własności nie pozwalają dodatkowo na ocenę prawidłowości przesłuchania w sprawie M.B. – występującej jako pełnomocnika wnioskodawczyni , która na rozprawie administracyjnej dnia 15 kwietnia 2010r. składała zeznania nie jako świadek, lecz strona, w przeciwieństwie do drugiego z pełnomocników E.C. – B.B. , przesłuchanego w charakterze świadka. Z uwagi na dostrzegane braki nie można przy tym wykluczyć, że M.B. ma wywodzony z tytułów prawnorzeczowych samodzielny interes prawny do udziału w sprawie w charakterze strony postępowania.

Za wiarogodny dowód takich koniecznych ustaleń co do danych figurujących w ewidencji gruntów nie można przy tym uznać dostępnych w aktach administracyjnych raportów sporządzonych na użytek postępowa, które jako nie wydane przez właściwy organ w odpowiedniej formie, pozbawione są waloru dokumentu urzędowego.

W aktach administracyjnych brak także dokumentu potwierdzającego uprawnienia R.B. jako projektanta w specjalności wodno-melioracyjnej, zaś w decyzji organu odwoławczego jakichkolwiek rozważań wskazujących, że z uwagi na posiadane wykształcenie oraz doświadczenie zawodowe wyżej wymieniony posiada odpowiednie kwalifikacje do sporządzenia w sprawie opinii jako biegły. Nie ma w nich żadnych materiałów pozwalających na ocenę co do ewentualnych powiązań biegłego z którąkolwiek ze stron lub pełnomocników. Wskazane wyżej okoliczności mają zaś znaczenie uwagi n treść art. 84 k.p.a. Nie dostrzeżono również, że złożona przez R.B. w dniu [....] kwietnia 2010r. opinia nie odpowiada przedmiotowi zlecenia. Zważyć należy bowiem, że jako jej temat wskazano - " Wpływ podwyższenia działki nr ewid. [....] , [....] , [....] na warunki spływu wód powierzchniowych działką nr ewid. [....] w miejscowości S. , powiat [....] " , podczas gdy odezwa organu pierwszej instancji z dnia 16 grudnia 2009r. oraz ponaglenie z dnia 26 marca 2010r. dotyczy działek nr [....] i nr [....] . O ile okoliczność tę dostrzeżono, a nie ujawniono w uzasadnieniu którejkolwiek z decyzji, to poza tym uchybieniem wadą jest także brak wskazania, że tak wydaną opinię uznano za podlegającą zastosowaniu bez zastrzeżeń w niniejszej sprawie.

Stan stwierdzony wyżej należy ocenić negatywnie tym bardziej, że co do prawidłowości opinii , kwalifikacji oraz obiektywizmu biegłego zgłoszono w odwołaniu zarzuty.

Wbrew temu, na co wskazuje się w zaskarżonej decyzji, w przedstawionych aktach administracyjnych nie ma ani pisma Wójta Gminy S. dnia [....] kwietnia 2010r. wystosowanego do stron w trybie art. 10 k.p.a., ani też dowodów jego doręczenia stronom, w tym skarżącemu. Powyższe zaś nakazuje uznać odpowiedź na zarzuty odwołania dotyczące naruszenia art. 10 k.p.a za dowolną. Skoro zaś również organ drugiej instancji nie poddał właściwej analizie oraz ocenienie dowodu uznanego z opinię biegłego, powoływaną jako miarodajna dla wydanego rozstrzygnięcia, wskazane uchybienia mają istotny wpływ na wynik sprawy.

Kolejnym istotnym uchybieniem przepisom postępowania jak brak w obu decyzjach jakichkolwiek rozważań dotyczących przedmiotu postępowania.

Zważyć należy bowiem, że w myśl zawiadomienia organu pierwszej instancji z dnia 6 sierpnia 2009r., niniejsze postępowanie wszczęto na wniosek E.C. z dnia 3 sierpnia 2009r. w sprawie zmiany stanu wody na gruncie, tj. działkach nr [....] , nr [....] i nr [....] wskutek podwyższenia ich poziomu poprzez nawożenie, powodującego szkody (zalewanie) dla działki sąsiedniej nr [....] . Taki przedmiot postępowania figuruje w aktach administracyjnych do momentu wydania przez Wójta Gminy S. w dniu 2 czerwca 2009r. dwóch decyzji. Jedna z nich , to opisana na wstępie decyzją z 2 października 2009 r., znak [....] Wójt Gminy S. , którą nakazano A.M. zaprzestanie prowadzenia robót ziemnych na działce nr [....] w S. , polegających na nawożeniu na jej powierzchnię gruzu budowlanego i ziemi, a tym samym dalszego podnoszenia poziomu wyżej wymienionej działki oraz zmiany jej ukształtowania, jak również wykonanie ubezpieczenia przyległej do działki nr [....] skarpy rowu melioracyjnego nr "E" płytami betonowymi typu "jomb". Drugą decyzją z dnia 2 czerwca 2009r. - znak [....] , wydaną również na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3 ustawy z 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne ( tekst jednol. Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a., Wójt Gminy S. nakazał K.M. oraz B.M. zaprzestania prowadzenia robót ziemnych na działce nr [....] i [....] w S. , polegających na nawożeniu na ich powierzchnię gruzu budowlanego i ziemi, a tym samym dalszego podnoszenia poziomu wyżej wymienionej działek oraz zmiany ich ukształtowania, jak również wykonanie ubezpieczenia przyległej do działek nr [....] i [....] skarpy rowu melioracyjnego nr "E" płytami betonowymi typu "jomb". O ile w aktach administracyjnych znajdują się dowody doręczenia tej decyzji, o tyle na podstawie gromadzonych materiałów nie da się ustalić, czy przedmiotowa decyzja stała się ostateczna, czy została wykonana. To zaś uchybienie ma istotny wpływ na wynika sprawy zarówno z uwagi na obowiązek orzeczenia o całości żądania w sprawach połączonych na podstawie art. 62 k.p.a., jaki i ścisły związek działań wszelkich działań w zakresie zmian w ukształtowaniu terenu dokonywanych na nieruchomościach sąsiadujących, usytuowanych przy tym samym rowie melioracyjnym. Nadto, nie jest wiadomym, czy również Rejonowy Związek Spółek Wodnych w D. jest uznawany za wnioskodawcę w sprawie, a to w związku z treścią żądania zawartego w piśmie z dnia 14 września 2009r.

W przedstawionych aktach administracyjnych nie ma wymienionej w uzasadnieniu poprzednio wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzji kasacyjnej dnia 30 listopada 2009 , znak [....] , a to postanowienia tego organu z dnia 24 listopada 2009r., znak [....] , którym uchylając postanowienia Wójta Gminy S. z dnia 29 września 2009r., znak [....] i umarzając w tym zakresie postępowanie incydentalne przed organem pierwszej instancji, stwierdzono nieistnienie podstaw do przekazania Powiatowemu Zarządowi Dróg w T. sprawy w części dotyczącej zasypania odwodnienia drogi powiatowej . Prowadząc postępowania ponownie Wójt Gminy S. uznał aktualnie postępowanie w tej za bezprzedmiotowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję nie dostrzegło jednakże ani braku w aktach administracyjnych postanowienia z dnia 24 listopada 2009r., znak [....] , ani też braku orzeczenia dotyczącego tej części rozpatrywanego wniosku.

Trafny jest też zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 33 § 3 k.p.a. przez przyjęcie kserokopii pełnomocnictwa od osób reprezentujących wnioskodawczynię, nie mniej jednak to uchybienie, które usunięto nie ma wpływu na wynik sprawy.

Nie jest rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zastępowanie organów administracji publicznej w wykonywaniu ich obowiązków orzeczniczych. Wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego, do której zmierzają pozostałe zarzuty skargi. Taka kontrola następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu . W sprawie niniejszej z uprzednio wskazanych przyczyn taka kontrola jest niemożliwa ( por. wyrok NSA z 10.02.1981r. , SA 910/80, ONSA 1981, nr 1 , poz. 7 oraz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. T. Wosia , WP LexisNexis W-wa 2005 str. 145 t. 14 ).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I. sentencji wyroku , zaś rzeczą Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie wydanie stosownego rozstrzygnięcie po eliminacja wytkniętych uchybień.

O kosztach postępowania orzeczono jak w pkt II. sentencji wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.