Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2408/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Dargas Asesor WSA Anna Fyda-Kawula Sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów i budynków 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego na rzecz K. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej jako "organ") decyzją z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. M. (dalej jako "Skarżący"), od decyzji Prezydenta [...] (dalej jako "organ I instancji") z [...] kwietnia 2021 r., nr [...] orzekającej o aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, polegającej na wykreśleniu wpisu E. W. wykazanej jako właściciel dziatki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], położonej w Dzielnicy [...] [...] i wpisanie w to miejsce "właściciel nieustalony" – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że w związku z wystąpieniem Skarżącego o dokonanie zmian w rejestrze ewidencji gruntów i budynków poprzez zmianę właściciela działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] w oparciu o opracowanie geodezyjne przejęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod nr [...], sporządzone przez geodetę uprawnionego K. K., oraz postanowienia sądowe określające spadkobierców po E. W., organ I instancji przeprowadził analizę dokumentów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, w wyniku której stwierdził, że wykazany dotychczas w operacie ewidencyjnym wpis właściciela w/w działki na rzecz E. W. jest nieudokumentowany i niezbędne jest przeprowadzenie postępowania aktualizacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. d Prawa geodezyjnego i kartograficznego, który to przepis zobowiązuje do aktualizacji z urzędu, jeżeli zmiany informacji wynikają z wykrycia błędnych danych. Organ I instancji ustalił bowiem, że w załączonym do ww. opracowania protokole badań z księgi hipotecznej został przywołany akt notarialny Rep. nr [...] z [...] października 1943 r., zgodnie z którym E. W. nabyła własność działek hipotecznych nr [...], [...] i [...] według "[...]" z [...] kwietnia 1934 r. przedstawiającego parcelację ww. nieruchomości. W ewidencji gruntów i budynków działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], według wyżej opisanych badań hipotecznych była oznaczona jako część dawnych działek hipotecznych nr [...], [...] i [...] pn. "[...]", a jako właściciel wpisana E. W., natomiast w ocenie organu I instancji, w żadnych materiałach dotyczących dowodów zmian dla dawnych obrębów [...] i [...] oraz dla obrębu [...] nie został odnaleziony dokument prawny potwierdzający, że właścicielem tej nieruchomości jest E. W.. Organ I instancji nie uzyskał dodatkowych dokumentów potwierdzających tytuł prawny E. W. do w/w nieruchomości. Wniosek Skarżącego pozostawił więc bez rozpoznania, a z urzędu uznał, że wpis E. W. jako właściciela aktualnej działki nr [...] opisanej jako "[...]" cz. działek nr [...], [...], [...] o powierzchni [...] ha wykazany w sprawozdaniu wynika jedynie z badań hipotecznych wykonawcy, a nie z faktycznego stanu własności gruntu i stanowi informację błędną podlegającą usunięciu w trybie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, czemu dał wyraz w decyzji z [...] kwietnia 2021 r., nr [...]. Z taką decyzją nie zgodził się Skarżący, który wniósł od niej odwołanie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uznał, że z materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji wynika, że wymóg udokumentowania prawa własności nie został zachowany przy określaniu osoby właściciela przedmiotowej nieruchomości, gdyż oparto się na nie potwierdzonych dokumentami, informacjach zebranych przez wykonawcę przy zakładaniu ewidencji gruntów. Zdaniem organu, z badań hipotecznych sporządzonych w ramach operatu ewidencji gruntów wynika, że podstawą ustalenia E. W. jako właścicielki ww. nieruchomości był, bliżej nie skonkretyzowany wpis zastrzeżenia dokonany w księdze hipotecznej. Z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika natomiast, że jakkolwiek księga hipoteczna pod nazwą "[...]" zachowała moc księgi wieczystej stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. i utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz. U. Nr 28 poz. 141), to w pozyskanych w toku prowadzonego postępowania kopiach zachowanych kart księgi hipotecznej "[...]" brak jest wpisu E. W. w dziale II tej księgi. W tej sytuacji, zdaniem organu, nie można uznać, że potwierdzeniem stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości jest akt notarialny nr Rep. [...] z [...] października 1943 r, którego mało czytelna i nie potwierdzona za zgodność kserokopia została dołączona do opracowania geodezyjnego. Ponadto, na co zwrócił uwagę organ, akt ten w § 8 zawiera informację, że strony zostały wyraźnie pouczone, iż jego ważność jest uzależniona od zezwolenia władzy w myśl rozporządzenia Generalnego Gubernatorstwa z dnia [...] marca 1940 r., a fakt, że w postępowaniu nie przedstawiono takiego dokumentu potwierdza brak udokumentowania własności E. W. w dziale II księgi wieczystej. Organ wyjaśnił, że przepisy Prawa geodezyjnego i kartograficznego jednoznacznie wskazują, że organy rejestrujące zmiany w ewidencji gruntów i budynków nie mogą zajmować stanowiska ani rozstrzygać w odniesieniu do stanów prawnych nieruchomości. Dokumenty, w tym akty notarialne czy orzeczenia sądowe, muszą jednoznacznie stwierdzać nabycie prawa podmiotowego przez osobę, która zostaje ujawniona w rejestrze ewidencyjnym jako właściciel nieruchomości, a organ ewidencyjny dokonuje zmian jeżeli wynikają one wprost z dokumentów, nie interpretując przy tym ich treści. Oceniając zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy organ doszedł do wniosku, że wskazuje on jednoznacznie, że w ewidencji gruntów i budynków zostały zawarte błędne informacje wymagające skorygowania, co prawidłowo uczynił organ I instancji w zaskarżonej decyzji. Końcowo organ wskazał natomiast, że obecne rozstrzygnięcie nie stoi na przeszkodzie, aby w sytuacji przedstawienia wiarygodnego dokumentu określającego status prawny przedmiotowej działki nastąpiła aktualizacja w zakresie danych podmiotowych i ujawnieni właściciela, uwzględniających także zmiany wynikające z postępowań spadkowych.

Skargę na powyższą decyzję organu z [...] sierpnia 2021 r. wywiódł Skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] i pozostawienie aktualnego do czasu wydania zaskarżonej decyzji wpisu E. W. jako właściciela i władającego sporną działką w całości. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił natomiast naruszenie przepisów:

1) prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 2a pkt.1 lit. d oraz ust. 2b pkt 2 w związku z art. 20 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne skutkujące wykreśleniem z urzędu E. W. z ewidencji gruntów jako właściciela oraz;

2) postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na ocenie materiału dowodowego wbrew regułom z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez zaniechanie właściwej oceny operatu szacunkowego sporządzonego przez biegłego.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że materiał dowodowy zebrany

w sprawie świadczy niezbicie, że E. W. została w sposób prawidłowy wpisana w ewidencji gruntów jako właściciel, jak i władający na skutek nabycia przedmiotowej działki na podstawie aktu notarialnego z [...] października 1943 r., ważność którego nigdy nie została zakwestionowana w żadnym trybie. Ponadto, księga wieczysta pod nazwą "[...]" zachowała moc księgi wieczystej co wynika z pisma Sądu Rejonowego dla [...] z [...] marca 2019 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z [...] grudnia 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, o czym strony zostały powiadomione.

Pismem z [...] grudnia 2021 r. uczestnik postępowania M. R. przedstawił stanowisko w sprawie, popierając skargę K. M..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2020 r. poz. 2052 ze zm., dalej jako "p.g.k."), oraz rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego

i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2019 r. poz. 393, dalej jako "rozporządzenie"). Zgodnie z art. 2 pkt 8 p.g.k., ewidencja gruntów i budynków to jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami i lokalami. Ewidencję gruntów i budynków prowadzą starostowie (art. 22 ust. 1 p.g.k.). Obejmuje ona informacje wskazane w art. 20 p.g.k., w tym w szczególności informacje dotyczące gruntów - ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty (art. 20 ust. 1 pkt 1 p.g.k.). Zgodnie zaś z art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b) p.g.k., w przypadku gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. W myśl art. 24 ust. 2a pkt 1 i pkt 2 oraz ust. 2b p.g.k., aktualizacja operatu ewidencyjnego odbywa się z urzędu lub na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania i w zależności od jej podstawy, następuje w drodze czynności materialno-technicznej lub w drodze decyzji administracyjnej. Z kolei, informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z: przepisów prawa, dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4, materiałów zasobu, wykrycia błędnych informacji. Obowiązek dokonywania ciągłej aktualizacji danych ewidencyjnych oznacza zatem wprowadzanie udokumentowanych zmian do ewidencji. Według ust. 2b pkt 2 powyższego przepisu, w pozostałych przypadkach (poza czynnością materialno-techniczną) aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Natomiast zasady prowadzenia ewidencji gruntów i wprowadzania w niej zmian unormowane zostały przepisami rozporządzenia. Zgodnie z § 44 pkt 2 rozporządzenia, obowiązek utrzymania operatu ewidencyjnego w stanie aktualności, tj. zgodności z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi spoczywa na staroście. Według treści § 45 ust. 1 rozporządzenia, aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzanie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych w celu:

1) zastąpienia danych niezgodnych ze stanem faktycznym, stanem prawnym lub obowiązującymi standardami technicznymi odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym lub prawnym oraz obowiązującymi standardami technicznymi;

2) ujawnienia nowych danych ewidencyjnych;

3) wyeliminowania danych błędnych, który dokonuje aktualizacji poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych.

W ramach powyższych zadań starosta (w niniejszej sprawie - Prezydent [...]) stosuję odpowiednio przepisy § 35 i § 36 rozporządzenia (§ 45 ust. 2 rozporządzenia).

W świetle zacytowanych powyżej przepisów prawa, zgodzić się należy z organem, że podstawowym obowiązkiem organu ewidencyjnego jest utrzymanie operatu ewidencyjnego w stanie aktualności. Ewidencja gruntów i budynków jest odzwierciedleniem aktualnego stanu prawnego danej nieruchomości, ma charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny, co oznacza, że nie kształtuje nowego stanu prawnego nieruchomości, a jedynie potwierdza stan prawny zaistniały wcześniej. Jej zadaniem jest odzwierciedlenie aktualnego stanu prawnego i faktycznego nieruchomości (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 czerwca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 698/07, Lex nr 351329, wyrok NSA w Warszawie z 4 marca 1999 r., sygn. akt II SA 17/99, Lex nr 46214). Techniczny charakter ewidencji powoduje zatem, że osoba kwestionująca jej zapisy nie może doprowadzić do modyfikacji stanu prawnego nieruchomości poprzez wprowadzenie zmian w ewidencji, a dopiero zmiana tego stanu w innym przewidzianym przez prawo trybie powinna znaleźć swoje odzwierciedlenie w ewidencji gruntów i budynków. Właśnie

z uwagi na techniczno-rejestracyjny charakter ewidencji niedopuszczalne jest odwrócenie przedmiotowej kolejności (wyrok WSA w Białymstoku z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 450/09, Lex nr 582923).

Ponadto wskazać należy, że błędnym jest oczekiwanie, iż w ramach postępowania ewidencyjnego dojdzie do załatwienia sporu o prawo własności, o ustalenie granic nieruchomości, czy też powierzchni działek, ponieważ organy ewidencyjne nie są uprawnione do rozstrzygania tego rodzaju kwestii, lecz jedynie do zbadania, czy na podstawie dostępnych dokumentów zasadnym jest dokonanie zmian istniejących w ewidencji wpisów (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 14 października 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 565/15, Lex nr 1936277). Postępowanie mające na celu aktualizację operatu ewidencyjnego ma charakter rejestrowy, czyli wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji. Aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje bowiem poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych (por. wyrok NSA z 7 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 719/07, Lex nr 505313).

W realiach niniejszej sprawy przedmiotem zmiany w ewidencji gruntów i budynków jednostki rejestrowej [...], obręb [...], Dzielnica [...] w [...], było wykreślenie wpisanego tam dotychczas właściciela (E. W.) działki ewidencyjnej nr [...] (dz. [...] cz., dz. [...] cz., dz. [...] cz.), z obrębu [...], o powierzchni [...] ha i wpisanie w to miejsce "właściciel nieustalony". Organy obu instancji uznały bowiem, że wykazany dotychczas w operacie ewidencyjnym wpis właściciela w/w działki na rzecz E. W. jest nieudokumentowany (wynika jedynie z badań hipotecznych).

Poza sporem w niniejszej sprawie jest to, że do kręgu spadkobierców E. W. należy m.in. Skarżący, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy postanowienia sądowe oraz akt poświadczenia dziedziczenia określające spadkobierców po E. W. (vide: postanowienie Sądu Powiatowego dla [...] z [...] września 1957 r., sygn. akt [...], postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z [...] grudnia 1975 r., sygn akt [...], akt poświadczenia dziedziczenia z [...] października 2018 r., Rep. [...] Nr [...]).

Uszło jednak uwadze organów to, że o istnieniu po stronie E. W. prawa własności obejmującego przedmiotową nieruchomość świadczy umowa sprzedaży zawarta [...] października 1943 r. w formie aktu notarialnego Rep. [...] przed polskim asesorem notarialnym M. J., na podstawie której E. W. nabyła od K. C. własność działek gruntu oznaczonych numerami [...], [...] oraz [...] z "[...]", dawniej "[...]", powiat [...], gmina [...]. Faktem jest, że w toku postępowania organ I instancji uzyskał mało czytelny jej egzemplarz (stanowiący załącznik do operatu technicznego z [...] października 2018 r. autorstwa geodety uprawnionego K. K.). Nie sposób jednak zaprzeczyć, że wraz ze skargą Skarżący przedłożył organowi poświadczoną za zgodność z oryginałem, w pełni czytelna kopię ww. aktu, co organ mógł, i uwzględniając realia niniejszej sprawy, powinien wziąć pod uwagę w ramach posiadanych uprawnień autokontrolnych (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Ponadto, jeżeli wątpliwości organów budziła sama autentyczność kopii wspomnianego aktu, która została przedłożona do akt sprawy, nic nie stało na przeszkodzie aby wezwać wnioskodawcę do przedłożenia czytelnej i potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii tegoż dokumentu. Z niezrozumiałych dla Sądu powodów organy nie skorzystały jednak z takiej możliwości, pozbawiając się tym samym możliwości dowodowych o zasadniczy znaczeniu w tej sprawie.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu, organy nieprawidłowo uznały, że Skarżący nie wykazał, by w niniejszej sprawie E. W. rzeczywiście przysługiwał przymiot właściciela spornego gruntu a zatem, by nie mógł z tego tytułu domagać się – jako jej współspadkobierca – odpowiedniej aktualizacji danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Za błędny uznać należy więc pogląd organów obu instancji, że wykazany dotychczas w operacie ewidencyjnym wpis właściciela aktualnej działki nr [...], z obrębu [...], o powierzchni [...] ha, na rzecz E. W. jest błędny, ponieważ jest nieudokumentowany. Zdaniem Sądu nie wynika on jedynie z badań hipotecznych, leczy wprost z treści wspomnianego aktu notarialnego z [...] października 1943 r. W realiach niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, organy obu instancji dokonały przy tym nieuprawionego (i jednocześnie błędnego) ustalenia stanu prawnego nieruchomości na nowo, wbrew wyartykułowanej powyżej zasadzie, że postępowanie aktualizacyjne ma na celu jedynie potwierdzenie stanu prawny nieruchomości zaistniałego wcześniej. Powyższe świadczy o naruszenie przez organy wskazanych w skardze przepisów art. 24 ust. 2a pkt.1 lit. d oraz ust. 2b pkt 2 w związku z art. 20 ust. 2 pkt. 1 p.g.k. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

Ponadto zwrócić należy uwagę, że warunek skuteczności przeniesienia własności zastrzeżony w akcie notarialnym z [...] października 1943 r., Rep. nr [...], w postaci konieczności uzyskania zezwolenia władzy na dokonanie tej czynności, w myśl rozporządzenia o obrocie nieruchomościami w Generalnym Gubernatorstwie z dnia [...] marca 1940 r., uznać należy za prawnie irrelewantny w niniejszej sprawie. Zgodnie z postanowieniami rozporządzenia o obrocie nieruchomościami w Generalnym Gubernatorstwie z dnia [...] marca 1940 r. (Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla Okupowanych Polskich Obszarów, cz. [...], nr [...]) przeniesienie własności nieruchomości w drodze czynności prawnej wymaga zezwolenia Starosty Miejskiego, w którym okręgu nieruchomość jest położona. Podanie o wydanie zezwolenia należało wnieść z zachowaniem terminu prekluzyjnego dwóch tygodni po zawarciu czynności prawnej. Według § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia czynność prawna nabycia nieruchomości jest nieważna, gdy odmówiono wydania zezwolenia, wniesiono podanie po terminie, niespełniono nałożonych przez organ zleceń. Z akt postępowania administracyjnego nie wynika, aby wspomniany akt notarialny z [...] października 1943 r. uzyskał stosowne zezwolenie Starosty Miasta w [...]. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika również, aby akt ten nie uzyskał stosowanego zezwolenia. Pomimo, że od chwili zawarcia powyższego aktu upłynęło prawie 80 lat (w tym lata wojny), organ przyjął domniemanie, że takiego zezwolenia nie wydano w ogóle. Z takim stanowiskiem nie sposób się jednak zgodzić, ponieważ nie ma ono jakiejkolwiek podstawy faktycznej.

Ponadto, zdaniem Sądu I instancji, w niniejszej sprawie nie podlegała ocenie przez organy ewidencyjne, czyli organy administracji publicznej, kwestia ważności umowy zawartej w dniu [...] października 1943 r. przez pryzmat obowiązujących wówczas umów międzynarodowych i wymogów rozporządzenia o obrocie nieruchomościami w Generalnym Gubernatorstwie z dnia 27 marca 1940 r. Sprawa o ważność umowy jest bowiem sprawą cywilną rozstrzyganą przez sądy powszechne [(art. 1 w zw. z art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 29 listopada 1930 r. (Dz. U. z 1950 r. Nr 43, poz. 394 z późn. zm.)]. To sąd powszechny miał zatem kompetencje do oceny, czy przeniesienie własności spornej nieruchomości winno być poprzedzone zezwoleniem władzy, o którym mowa w rozporządzeniu o obrocie nieruchomościami w Generalnym Gubernatorstwie z dnia 27 marca 1940 r. i czy brak tego zezwolenia skutkuje nieważnością umowy z [...] października 1943 r. Wobec tego organ uznając za nieskuteczną wskazaną wyżej umowę wykroczył poza ramy postępowania mającego na celu aktualizację operatu ewidencyjnego, i które ma jak wskazano powyżej, charakter wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji.

Ponadto, zdaniem Sądu orzekającego, przepisy rozporządzenia o obrocie nieruchomościami w Generalnym Gubernatorstwie z dnia 27 marca 1940 r. nie mogą stanowić wzorca oceny czynności prawnej, ponieważ Rzeszy Niemieckiej i jej funkcjonariuszom nie przysługiwało w związku z faktycznym opanowaniem Polski w 1939 r. prawo do wykonywania na terytorium Polski aktów władzy państwowej w stosunku do obywateli polskich, na co zezwala okupantowi regulamin praw i zwyczajów wojny lądowej, stanowiący aneks do IV Konwencji Haskiej z dnia 18 października 1907 r. (Dz. U. z 1927 r. Nr 21, poz. 161). Tzw. okupacja przez Rzeszę Niemiecką obszarów Państwa Polskiego nie była zatem okupacją w rozumieniu prawa międzynarodowego, lecz bezprawnym zawładnięciem terytorium drogą przestępstwa międzynarodowego (orzeczenie Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 1948 r., sygn. akt C 18/48, opublikowano: OSN(C) 1949/1/20).

W świetle powyższego, już tylko z faktu wykazania przez Skarżącego przymiotu właściciela po stronie zmarłej E. W. odnośnie aktualnej działki nr [...] należy uznać, że decyzje organów obu instancji są błędne, co uzasadniało ich uchylenie. W ocenie Sądu, potwierdziły się również zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organy właściwej oceny materiału dowodowego sprawy. W myśl przywołanych już powyżej przepisów p.g.k. postępowanie aktualizacyjne, co do zasady, służy utrzymaniu aktualności ewidencji, a podmiot domagający się dokonania w niej zmian musi być do tego uprawniony i jest zobowiązany przedstawić w sposób niebudzący wątpliwości dokumenty świadczące o konieczności dokonania aktualizacji. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. W ocenie Sądu, Skarżący sprostał temu wymogowi, co zostało wykazane powyżej, a czego błędnie nie uwzględniły organy obu instancji.

Zdaniem Sądu, przedstawiony przez Skarżącego materiał dowodowy jest kompletny aby dokonać aktualizacji operatu ewidencyjnego zgodnie z pierwotnym żądaniem Skarżącego (pozostawionym bez rozpoznania), co czego zobowiązany będzie organ I instancji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 oraz art. 210 § 2 p.p.s.a.

Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).