Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 178/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 1 i 2a
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 30 par. 4, art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Hanna Raszkowska Protokolant Sekretarz sądowy Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" Kierownik Urzędu Rejonowego, po rozpatrzeniu wniosku J.C., orzekł o nieodpłatnym przeniesieniu na własność J. i J. C.: 1/3 części budynku mieszkalnego wraz z działką oznaczoną nr "[...]" obręb M. o powierzchni 180 m², 1/4 części całego budynku gospodarczego (oborę) wraz z działką nr "[...]" o powierzchni 144 m², działkę nr "[...]" o powierzchni 244 m² oraz działkę gruntu rolnego o nr "[...]" o powierzchni 0,50 ha położone w M., gm. O. Podstawą rozstrzygnięcia był art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1991 r., nr 7, poz. 24 ze zm.) oraz art. 104 i 107 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że J.C. przekazał decyzją Naczelnika Miasta i Gminy z dnia "[...]" gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami w M., gm. O. na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenia rentowe, otrzymując do dożywotniego użytkowania działkę gruntu rolnego o pow. 0,5 ha oraz lokal mieszkalny składający się z pokoju, kuchni i pomieszczenia gospodarczego na opał. W myśl przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu oraz prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i zabudowań gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tych działek i budynków.

Decyzją z dnia "[...]" Starosta, po rozpatrzeniu wniosku córki J. i J. C. – S.S. o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., nr poz. 1071 ze zm.) - zwanej dalej: Kpa., odmówił uchylenia decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia "[...]" w sprawie nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2009 r., (sygn. akt II SA/Ol 962/08) oddalił skargę S.S. wniesioną na decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]".

Na skutek skargi kasacyjnej złożonej od tego wyroku przez S.S., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2010 r., (sygn. akt

I OSK 896/09), uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dokonując oceny przesłanek odmowy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania, nie dostrzegł, że rozpoznawana sprawa nie została zakończona decyzją ostateczną. Sąd I instancji nieprawidłowo przyjął, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia "[...]" mogła być skutecznie doręczona w lokalu organu administracji publicznej S.S., będącej domownikiem adresatów. Córka S.S., nie była ustanowionym pełnomocnikiem rodziców, a sprawa nie miała charakteru "sprawy mniejszej wagi" w rozumieniu art. 33 § 4 Kpa. W tej sytuacji decyzja z dnia "[...]" nie została skutecznie doręczona stronie postępowania, tj. J. i J. C., nie stała się zatem ostateczną w myśl art. 16 § 1 Kpa., co z kolei czyniło niedopuszczalnym wznowienie postępowania administracyjnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, związany na mocy art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 22 czerwca 2010 r., (sygn. akt II SA/Ol 446/10) stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji oraz postanowienia Starosty z dnia "[...]" o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia "[...]". W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że decyzja z dnia "[...]" nie mogła być skutecznie doręczona w lokalu organu administracji publicznej S.S., która nie była pełnomocnikiem adresatów decyzji, a jedynie ich domownikiem. Przepis art. 42 § 2 Kpa. nie przewiduje bowiem możliwości doręczenia pisma w lokalu organu administracji dorosłemu domownikowi. W sprawie nie mogła również zostać zastosowana regulacja przewidziana w art. 33 § 4 Kpa., gdyż sprawa dotycząca nieodpłatnego przyznania własności działki wraz z budynkami nie była sprawą mniejszej wagi. Skoro decyzja z dnia "[...]" nie została skutecznie doręczona stronom postępowania, nie stała się ostateczna w myśl art. 16 § 1 Kpa. i tym samym niedopuszczalne było wznowienie postępowania w tej sprawie.

W związku z wyrokiem WSA w Olsztynie z dnia 22 czerwca 2010 r. (sygn. akt II SA/Ol 446/10), Starosta przesłał S.S., T.C., M.S. i M.S. potwierdzoną za zgodność z oryginałem decyzję z dnia "[...]" Kierownika Urzędu Rejonowego.

Od tej decyzji S.S., działająca poprzez swojego pełnomocnika adw. A.P., wniosła odwołanie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w pkt 1 i 2 i w tym zakresie orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przeniesienie nieodpłatnie na własność następców prawnych po J. i J.C., tj. na S.S., T.C., M.S., domu mieszkalnego stanowiącego fizycznie 1/3 budynku mieszkalnego wraz z działką oznaczoną w ewidencji gruntów obrębu M. gm. O. nr "[...]" oraz działką nr "[...]", a także obory stanowiącej fizycznie 1/2 część całego budynku gospodarczego wraz z działkami obejmującymi przyznaną część obory, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 Kodeku postępowania administracyjnego, uchyliło w całości decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia "[...]" i umorzyło postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności wyjaśnił, iż organ wydający decyzję w I instancji tj. Kierownik Urzędu Rejonowego już nie istnieje. Stosownie jednak do art. 14 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. nr 133, poz. 872, ze zm.) urzędy rejonowe w miastach na prawach powiatu stały się starostwami powiatowymi powiatów mających siedziby swoich władz w tych miastach. Na mocy zaś art. 94 tej ustawy do właściwości starostów przekazano, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej oraz zadania i kompetencje kierowników tych urzędów. Stosownie zaś do obecnego brzmienia art. 118 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291) decyzje w sprawach określonych w ust. 1 - 2a wydaje starosta. Sprawy te należą do właściwości starosty jako zadania własne, dlatego też stosownie do art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 Kodeku postępowania administracyjnego organem właściwym do rozpoznania odwołania jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Wyjaśniono następnie, że wniosek o nieodpłatne przyznanie własności nieruchomości został złożony w tej sprawie przez J.C. Decyzją z dnia "[...]" orzeczono o nieodpłatnym przeniesieniu własności nieruchomości na rzecz J. i J.C. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że oboje małżonkowie zmarli w okresie między datą wydania decyzji przez organ a datą jej doręczenia. Osoba fizyczna z chwilą śmierci traci zdolność prawną, dlatego nie może być podmiotem praw czy obowiązków. W tej sytuacji postępowanie stało się bezprzedmiotowe i należało uchylić decyzję organu I instancji oraz umorzyć postępowanie pierwszej instancji.

Kolegium stwierdziło również, że w sprawie tej nie może mieć zastosowania art. 30 § 4 Kpa. stanowiący, iż w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Skoro bowiem decyzja organu I instancji nie została doręczona stronom przed ich śmiercią, to nie nabyli oni z niej żadnych z określonych w jej treści praw. Zatem fakt spadkobrania przez S.S. i pozostałych następców nie ma znaczenia procesowego, gdyż prawa, których dotyczy postępowanie nie wchodzą w skład spadku. Wyjaśniono także wobec twierdzenia odwołującej się, że nie może być mowy w obecnym stanie faktycznym o tożsamości sprawy w przypadku wystąpienia odwołującej się oraz innych uprawnionych do otrzymania własności przedmiotowych nieruchomości, ponieważ zstępni mogą ubiegać się o nabycie własności tych nieruchomości na innej podstawie prawnej, a mianowicie w trybie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ta nowa sytuacja wymaga jednakże złożenia stosownego wniosku i spełnienia innych przesłanek do nabycia własności, a mianowicie władania nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom J. i J.C.

Organ odwoławczy wyjaśnił także, że wobec śmierci stron postępowania S.S. uzyskała przymiot strony w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją, gdyż treść tej decyzji wpływa na uprawnienia odwołującej się wynikające z prawa materialnego - art. 118 ust. 2a tej ustawy, a zatem dotyczy jej interesu prawnego.

Na tę decyzję S.S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia. Zarzuciła jej naruszenie:

- art. 118 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez przyjęcie, że prawa, których dotyczy toczące się postępowanie nie wchodzą w skład spadku i w związku z tym fakt spadkobrania przez skarżącą i pozostałe osoby nie ma znaczenia procesowego;

- art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez przyjęcie, że nieruchomości na podstawie tego przepisu;

- art. 30 § 4 Kpa. poprzez przyjęcie, że przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawie, mimo że postępowanie mające na celu nadanie nieruchomości na własność zostało wszczęte przez uprawnionego J.C. przed jego śmiercią , wobec czego w jego miejsce mogą wejść jego następcy prawni;

- art. 8 Kpa. poprzez prowadzenie postępowania w sposób osłabiający zaufanie obywateli do organów Państwa, co znalazło wyraz w umorzeniu postępowania i pozbawieniu skarżącej przysługującego jej jako następcy prawnemu prawa własności;

- art. 7 i 77 Kpa. poprzez brak merytorycznego rozstrzygnięcia i ustosunkowania się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że niezasadne jest stanowisko organu, iż skarżąca i jej rodzeństwo jako zstępni J i J.C. powinni wystąpić z oddzielnym wnioskiem o przyznanie nieruchomości w trybie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten dotyczy sytuacji, kiedy postępowanie o nadanie nieruchomości na własność w ogóle nie zostało wszczęte przez samych uprawnionych. Tymczasem osoby uprawnione wystąpiły z wnioskiem o nieodpłatne nadanie działki i zmarły w toku prowadzonego postępowania. Skoro postępowanie w trybie art. 118 ust. 2 tej ustawy było w toku w dacie śmierci wnioskodawców, w ich miejsce powinni wejść następcy prawni.

Skarżąca podniosła, że art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników kształtuje sytuację prawną zstępnych w sposób mniej korzystny w porównaniu z sytuacją samych uprawnionych wynikającą z art. 118 ust. 2 tej ustawy. Poza tym to z winy organu I instancji decyzja z dnia "[...]" nie została doręczona wnioskodawcom – J. i J.C. Z kolei rozstrzygnięcie wydane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze podważa uregulowaną w art. 8 Kpa. zasadę pogłębiania zaufania obywateli.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. pełnomocnik skarżącej, wskazując naruszenie przepisów art. 922 k.c. i art. 30 § 4 k.p.a., w całości podtrzymał wniesioną skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpatrywanej sprawie Kierownik Urzędu Rejonowego, po otrzymaniu wniosku J.C., decyzją z dnia "[...]" orzekł o nieodpłatnym przeniesieniu własności nieruchomości na rzecz J. i J.C. Decyzja ta, jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 446/10 wydanym na skutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 896/09, nie została skutecznie doręczona stronom postępowania. Ponieważ oboje małżonkowie zmarli – J.C. w dniu 4 czerwca 2006r. (k-136 akt adm.), przedmiotowa decyzja, po uprawomocnieniu się wyroku Sądu z dnia 22 czerwca 2010 r., została doręczona następcom prawnym – S.S., T.C., M.S. Po wniesieniu odwołania od tej decyzji przez S.S., organ odwoławczy uchylił decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Rodzaje decyzji podejmowanych przez organ odwoławczy po rozpoznaniu odwołania zostały określone w art. 138 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - Kpa. Jedną z takich decyzji jest decyzja o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania pierwszej instancji w całości albo części (art. 138 § 1 pkt 2 in fine Kpa.). Istota tego rodzaju decyzji odwoławczej polega na tym, że organ II instancji uchyla decyzję organu I instancji nie rozstrzygając sprawy pod względem merytorycznym. Organ odwoławczy nie ma jednak swobody w wyborze tego sposobu zakończenia postępowania odwoławczego. Ograniczenie wypływa z kryterium umorzenia postępowania I instancji, a zatem chodzi tu o sytuacje, gdy postępowanie przed organem I instancji było bezprzedmiotowe. Przesłanka bezprzedmiotowości wystąpi, gdy brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do rozpoznania jej w drodze postępowania administracyjnego, czy też tylko w drodze postępowania administracyjnego prowadzonego przed organem I instancji (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 624). Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z istnienia przesłanki podmiotowej bądź też przesłanki przedmiotowej w prowadzonym postępowaniu. W szczególności, gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania, można mówić o braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia. Podobnie jest w przypadku braku przesłanki podmiotowej, a więc w sytuacji braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia.

W rozpatrywanej sprawie decyzja z dnia "[...]" nie została skutecznie doręczona J. i J.C. w czasie, gdy jeszcze żyli. Dopiero po ich śmierci została przesłana ich następcom prawnym. Tymczasem osobie zmarłej nie można doręczyć decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1320/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl), bowiem przysługujący osobie fizycznej status strony, w rozumieniu art. 28 Kpa., wygasa z chwilą jej śmierci. Zatem z chwilą śmierci J i J.C., będący w prowadzonym postępowaniu stroną, utracili ten charakter.

Należy zauważyć, że chociaż osobie zmarłej nie można doręczyć decyzji, to okoliczność skierowania decyzji w stosunku do podmiotu, który zmarł i nie mógł być już jej adresatem nie oznacza, że taka decyzja nie istnieje w sensie prawnym. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanym w wyroku z 21 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 952/07, dostępny w CBOSA http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym przepisy dotyczące doręczeń i wiążące z tym faktem obowiązywanie w porządku prawnym indywidualnych aktów stosowania prawa mają przede wszystkim charakter gwarancyjny w stosunku do stron postępowania. Z tego względu sytuacja braku doręczenia decyzji stronie, która zmarła, nie może być traktowana jako równoznaczna z brakiem wydania (zaistnieniem) decyzji administracyjnej. Decyzja ta pozostaje w obrocie, w związku z czym ocena jej prawidłowości może być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego (wyrok NSA z dnia 10 marca 2009 r., II OSK 406/08, ONSAiWSA 2010/5/90).

W rozpatrywanej sprawie kontrola sądowa została uruchomiona przez jednego z następów prawnych - córkę, posiadającą interes prawny, aby w swoim imieniu domagać się rozstrzygnięcia w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości z uwagi na przysługujące jej jako zstępnej uprawnieniu do wystąpienia z własnym wnioskiem o przyznanie uprawnienia przysługującego rodzicom na zasadzie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skoro, jak zostało wskazane wyżej, J. i J.C. nie doręczono skutecznie decyzji, to nie nabyli oni żadnych praw wynikających z tej decyzji i tym samym nie nabyli prawa własności użytkowanych nieruchomości. Zmarły, jako osoba niemająca zdolności prawnej, nie może być bowiem podmiotem praw i obowiązków.

W tej sytuacji błędne jest przekonanie skarżącej o możliwości dziedziczenia przedmiotowej nieruchomości - działek oraz udziału w budynku mieszkalnym i budynku gospodarczym na zasadach ogólnych, określonych w kodeksie cywilnym. Działka użytkowana dożywotnio przez osobę, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu nie jest składnikiem masy spadkowej i nie podlega dziedziczeniu, a przedmiotem spadkobrania może być jedynie roszczenie określone w art. 118 ust. 2a powoływanej wcześniej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, z którym wystąpić może podmiot spełniający warunki określone w tym przepisie (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 2010 r., II SA/Wr 472/09, dostępne w CBOSA ).

Na mocy art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że po śmierci właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, któremu przyznane zostało prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu, o przyznanie tej działki na własność mogą ubiegać się zstępni uprawnionego, którzy przejęli po nim posiadanie tej działki (por. wyrok NSA z dnia 23 marca 1993 r. SA/Wr 1823/92, ONSA 1994/3/88). Osoba ubiegająca się o przyznanie nieodpłatnie własności działki na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników musi zatem spełniać łącznie dwa warunki: być zstępnym osoby uprawnionej i fizycznie władać nieruchomością. Warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania) oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości (faktycznego) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 1998 r., SA/Bk 1482/97, ONSA 1999/2/62). Od tego wymogu przepis nie przewiduje żadnych wyjątków. Z wyraźnego brzmienia przepisu art. 118 ust. 2a ustawy wynika jednoznacznie, iż wolą ustawodawcy, było przyznanie prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności działki, oddanej do użytkowania wieczystego z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, określonej ściśle kategorii osób, spełniających warunki określone w tym przepisie. Roszczenia z art. 118 ustawy nie przysługują zatem wszystkim zstępnym rolnika, lecz jedynie zstępnym określonym w ust. 2a tego przepisu, a więc tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania (wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2001 r., II SA/Łd 2129/97, Lex nr 656360). Z brzmienia natomiast art. 118 ust. 1 tej ustawy wynika jednoznacznie, iż osobie, której przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Zatem uprawnienie uregulowane tym przepisem ma charakter roszczenia osobistego uprawnionej osoby, które nie może zostać scedowane na zstępnych tej uprawnionej strony, czy też być potraktowane jako wchodzące do masy spadkowej.

Niezasadny jest zatem zarzut skarżącej odnośnie naruszenia przez organ orzekający w tej sprawie art. 30 § 4 Kpa., na podstawie którego w sprawach dotyczących praw dziedzicznych w razie śmierci strony w toku postępowania na jej miejsce wstępują następcy prawni. Jak zostało wyżej wskazane, działka użytkowana dożywotnio przez osobę, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu, jak również prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich nie jest składnikiem masy spadkowej i nie podlega dziedziczeniu. Przepis art. 30 § 4 Kpa. nie miał zatem zastosowania w rozpatrywanej sprawie.

W ocenie Sądu, zasadnie zatem organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji, które było bezprzedmiotowe z powodu braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia skoro oboje małżonkowie zmarli zanim decyzja o nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności nieruchomości została im skutecznie doręczona.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.