Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1555/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59  par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz, Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 marca 2017 r. sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] października 2010 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...].04.2016 r. nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec P. S. i S. S. (dalej: strona, zobowiązana, skarżąca).

Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], działając jako wierzyciel, w dniu [...] grudnia 2006 r. wystawił tytuł wykonawczy, nr [...], na małżonków – P. S. i S. S., obejmujący należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. w kwocie 160.106,30 zł, zgodnie z decyzją Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej we W. z dnia [...] października 2006 r., nr [...]. Zawiadomieniem z dnia 11 stycznia 2007 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego P. S. Zajęcie było skuteczne, doszło do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. Następnie zawiadomieniem z dnia 16 listopada 2007 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego we W., dokonał skutecznego zajęcia rachunku bankowego S. S. w A S.A. II Oddział we W. Zawiadomieniem z dnia 21 grudnia 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] zajął skutecznie wierzytelność przysługującą S. S. od Dyrektora Izby Skarbowej we W.

Pismem z dnia 7 stycznia 2016 r. S. S. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na fakt, iż zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny wskazał, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek określonych w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej: u.p.e.a.).

W zażaleniu skarżąca podtrzymała swój wniosek o umorzenie wobec niej postępowania egzekucyjnego. Wskazała, iż nigdy nie zakładała konta w B (obecnie: C) i nigdy nie podpisywała umowy o prowadzenie rachunku bankowego w tymże banku. Zobowiązana wskazała również, iż przysługująca jej wierzytelność, w związku z kosztami sądowymi (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2009 r., I SA/Wr 1003/08) została przelana w 2009 r. na rzecz pełnomocnika A. M. Wierzytelność ta w 2011 r. nie przysługiwała zatem zobowiązanej.

W uzupełnieniu zażalenia zobowiązana przesłała odpis notarialnie poświadczonej umowy przelewu wierzytelności z dnia 11 maja 2009 r. oraz oryginał odpowiedzi C z dnia 10 maja 2016 r. W piśmie z dnia 5 września 2016 r. C podał, że kwestionowane zajęcie zostało błędnie przyjęte i zarejestrowane. Bank wyjaśnił, że S. S. była jedynie pełnomocnikiem do rachunku bankowego, tym samym nie podlegał on egzekucji.

W postanowieniu z dnia [...] października 2010 r. organ nadzoru podzielił pogląd organu egzekucyjnego co do braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, w szczególności wskazał, że obowiązek nie uległ przedawnieniu. Organ nadzoru wyjaśnił, że bieg terminu przedawnienia zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. rozpoczął się z końcem 2002 r. i zasadniczo upływałby z końcem 2007 r. Organ nadzoru zauważył jednak, że bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek skutecznego zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego P. S. w D Organ nadzoru wyjaśnił, że po odebraniu w dniu 16 stycznia 2007 r. przez Bank zawiadomienia z dnia 11 stycznia 2007 r. biegu terminu przedawnienia rozpoczął swój pięcioletni bieg na nowo. Następnie bieg terminu przedawnienia zaległości został przerwany wskutek zajęcia rachunku bankowego w A S.A. II Odział we W. w związku z zawiadomieniem z dnia 16 listopada 2007 r. W efekcie termin przedawnienia zaczął biec na nowo w dniu 27 listopada 2007 r. Ponowne przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w związku ze skutecznym zajęciem wierzytelności u Dyrektora Izby Skarbowej we W. z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego zasądzonych S. S. w kwocie 5.617 zł. Zajęcia dokonano zawiadomieniem z dnia 22 grudnia 2011 r. Termin przedawnienia zaczął biec zatem na nowo od dnia 23 grudnia 2011 r. Ostatecznie organ nadzoru przyjął, że bieg terminu przedawnienia zaległości podatkowej może nastąpić nie wcześniej niż dnia 24 grudnia 2016 r.

Odnosząc się do kwestionowanego zajęcia rachunku bankowego w B (obecnie: C) dokonanego zawiadomieniem z dnia 11 marca 2009 r. organ nadzoru wskazał, iż ww. zajęcie zostało błędnie przyjęte i zarejestrowane. Organ nadzoru stwierdził, ze zgodnie z informacjami udzielonymi przez C zobowiązana – w okresie wpływu do Banku ww. zajęcia – była jedynie pełnomocnikiem do rachunku bankowego, tym samym nie podlegał on egzekucji. Oznacza to, że zajęcie było nieskuteczne i nie wywarło skutków prawnych w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym.

W odniesieniu zaś do przelewu wierzytelności wynikającej z wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2009 r., I SA/Wr 1003/08, organ wskazał, iż kwestionowanie zajęcia ww. wierzytelności jest spóźnione na obecnym etapie postępowania. Organ nadzoru podkreślił, że właściwym trybem do rozpoznania tego typu zarzutów jest wniosek o wyłączenia spod egzekucji prawa do rzeczy lub prawa majątkowego przez osobę trzecią, na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. Przy czym organ nadzoru zaznaczył, iż w § 2 umowy przelewu wierzytelności z dnia 11 maja 2009 r. zapisano, iż cedent zobowiązuje się zawiadomić dłużnika o przelewie wierzytelności w terminie nie dłuższym, iż 7 dni od dnia zawarcia niniejszej umowy. Tymczasem z akt sprawy wynika, iż dłużnik, tj. Izba Skarbowa we W., nie był poinformowany o przelewie wierzytelności. W piśmie potwierdzającym realizację ww. zajęcia nie odnotowano jednak żadnych przeszkód do realizacji zajęcia na konto rachunku bankowego organu egzekucyjnego. Według organu nadzoru, nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawidłowości zrealizowanego zajęcia.

Końcowo organ nadzoru wskazał, iż należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. została zabezpieczona wpisem hipoteki przymusowej w księdze wieczystej [...].

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organu nadzoru i organu egzekucyjnego, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Formułując zarzuty skargi strona wskazała na naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a, art. 70 § 1 i § 4, art. 187 § 1 oraz art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej: O.p.). W treści skargi skarżąca ponownie wskazała, że doszło do przelewu wierzytelności w 2009 r. na rzecz jej pełnomocnika A. M. w wykonaniu umowy cesji. Oznacza to, że wierzytelność ta w 2011 r. nie przysługiwała zobowiązanej. Podniesiono, że w przypadku wątpliwości co do treści dokumentu cesji organ powinien przesłuchać w charakterze świadka byłego pełnomocnika, tj. A. M., a tym samym w pełny sposób wyjaśnić sprawę lub przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie była ocena, czy w dniu wydania zaskarżonego postanowienia istniały podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej. W ocenie strony doszło bowiem do przedawnienia zaległości podatkowej z 2001 r., wobec czego należało uznać, że wygasł obowiązek administracyjnoprawny. Według natomiast organu nadzoru nie doszło do przedawnienia zaległości podatkowej z 2001 r. wskutek wielokrotnego przerwania biegu terminu przedawnienia.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że przesłanki powodujące umorzenie postępowania egzekucyjnego zostały wskazane w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 59 §1 pkt 2 postępowanie egzekucyjne umarza się jeśli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, albo nie istniał. Warunki wygaśnięcia zobowiązania podatkowego ciążącego na podatniku wskazuje art. 59 O.p. Jedną z przyczyn wygaśnięcia zobowiązania podatkowego w całości lub w części, stosownie do art. 59 § 1 pkt 9 O.p., jest przedawnienie tego zobowiązania. Zobowiązanie podatkowe, zgodnie z art. 70 § 1 O.p., przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku podatkowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W rozpoznawanej sprawie, termin płatności podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. przypadał w 2002 r. Oznacza to, że zobowiązanie w podatku dochodowym za ten okres przedawniało się zasadniczo z dniem 31 grudnia 2007 r. Jak trafnie zauważył organ nadzoru, bieg terminu przedawnienia może zostać jednak przerwany i po przerwaniu biec na nowo. Według art. 70 § 4 O.p.: "Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny". Z akt sprawy wynika, że wobec zobowiązanej i jej małżonka zostały podjęte czynności egzekucyjnych w postaci zajęć rachunków bankowych. Jak ustalono, przed upływem terminu przedawnienia doszło do zajęcia rachunku bankowego P. S. w D wskutek zawiadomienia z dnia 11 stycznia 2007 r. Następnie został zajęty rachunek w A S.A. II Odział we W. w związku z zawiadomieniem z dnia 16 listopada 2007 r. Należy zauważyć, że Sąd – działając w granicach sprawy – nie dostrzegł, aby którekolwiek z tych zajęć nie byłoby zgodne z prawem, przy czym Sąd podziela pogląd organu nadzoru, że zajęcie w C było nieskuteczne i nie mogło wywrzeć skutków prawnych, gdyż zobowiązana była jedynie pełnomocnikiem do rachunku bankowego, co potwierdził C.

W opinii Sądu, skuteczne było także zajęcie wierzytelności u Dyrektora Izby Skarbowej we W. z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego zasądzonych zobowiązanej w kwocie 5.617 zł. Zajęcia dokonano zawiadomieniem z dnia 22 grudnia 2011 r. Termin przedawnienia zaczął biec zatem na nowo od dnia 23 grudnia 2011 r. i na dzień wydania zaskarżonego postanowienia – [...] października 2016 r. – jeszcze nie upłynął. Sąd nie podziela argumentacji skarżącej o tym, że przelew zajętej wierzytelności będzie miał wpływ na bieg terminu przedawnienia egzekwowanej zaległości podatkowej. Sąd zgadza się z organem nadzoru, że właściwym trybem do kwestionowania tej czynności egzekucyjnej była skarga na czynność egzekucyjną (art. 54 u.p.e.a.) oraz wniosek o wyłączenie rzeczy lub prawa majątkowego przez osobę trzecią (art. 38 § 1 u.p.e.a.). Dodatkowo Sąd zauważa, że obowiązkiem zobowiązanej było poinformowanie dłużnika – Izbę Skarbową we W. o przelewie wierzytelności na pełnomocnika. Potwierdza to zarówno umowa przelewu wierzytelności z dnia 11 maja 2009 r., w której taki obowiązek jasno zawarto (§ 2 umowy), a także treść art. 512 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.). Powołany przepis stanowi bowiem, że: "Dopóki zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie. Przepis ten stosuje się odpowiednio do innych czynności prawnych dokonanych między dłużnikiem a poprzednim wierzycielem". W efekcie brak zawiadomienia dłużnika nie pozwala na przyjęcie, że zajęcie wierzytelności było niezgodne z prawem i nie skutkowało przerwaniem biegu terminu przedawnienia. W celu wyegzekwowania zaległości podatkowej organ egzekucyjny skierował zajęcie do znanej mu z urzędu wierzytelności i jako takie zajęcie należało uznać za prawidłowe. Nie można przy tym pomijać okoliczności, że zajęcie wierzytelności – mimo istnienia cesji – było skuteczne a podatnik został o tym zajęciu prawidłowo zawiadomiony. W takim układzie należało zgodzić się z organem nadzoru, że twierdzenia strony o cesji wierzytelności są spóźnione. Sąd zauważa jednak, że jeśli osoba trzecia (cesjonariusz) poniosła jakąkolwiek szkodę w związku z działaniami organów egzekucyjnych, to może dochodzić od organów administracyjnych stosowanego odszkodowania (art. 168a u.p.e.a oraz art. 417 ustawy – Kodeks cywilny). W tym stanie rzeczy Sąd nie stwierdził, aby w sprawie doszło do wskazanego przez stronę naruszenia 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a, art. 70 § 1 i § 4 O.p. Według Sądu, na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, niewątpliwie nie istniały podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Sąd nie podziela także zarzutów zobowiązanej o naruszeniu przepisów postępowania. Jakkolwiek błędnie strona wskazywała na art. 187 § 1 i art. 122 O.p. (na mocy bowiem art. 18 u.p.e.a w sprawie miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), to Sąd – nie będąc związany treścią skargi – nie stwierdził, aby organy administracyjne w sposób nienależyty wyjaśniły sprawę. Organ nadzoru w pełni bowiem przeanalizował argumentację skarżącej co do okoliczności cesji wierzytelności oraz zbadał, czy doszło w sprawie do przedawnienia zaległości podatkowej w kontekście kolejnych czynności egzekucyjnych oraz przerw w biegu terminu przedawnienia. Według Sądu, w tej sprawie organy administracyjne przeprowadziły postępowanie w sposób prawidłowy.

Odnosząc się natomiast do nieprzedawnienia zaległości podatkowej z uwagi na ustanowienie hipoteki przymusowej Sąd zauważa, że stanowisko organu nadzoru jest nieprawidłowe. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych (np. wyroki NSA: z dnia 21 stycznia 2015 r., II FSK 1764/14; z dnia 16 września 2014 r., I FSK 317/14 oraz wyroki WSA: w Łodzi z dnia 6 listopada 2013 r., I SA/Łd 737/13 i z 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 1168/13; w Gliwicach z dnia 3 czerwca 2015 r., I SA/Gl 1156/14; w Krakowie z dnia 5 lutego 2015 r., I SA/Kr 1841/14, wszystkie w CBOSA) zgodnie przyjmuje się, że rozważania Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności art. 70 § 6 O.p. zawarte w wyroku z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12, mają także zastosowanie do analogicznej normy sformułowanej w art. 70 § 8 O.p. (w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2013 r.). W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką. Oznacza to, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych niezależnie od zabezpieczenia zobowiązania hipoteką. Błędnie zatem przyjął organ nadzoru, że ustanowienie hipoteki przymusowej w sprawie ma jakikolwiek wpływ na istnienie egzekwowanej zaległości podatkowej. Sąd wskazuje jednak, że błędna wykładnia prawa materialnego dokonana przez organ nadzoru nie miała wpływu na wynik sprawy. Sąd zgadza się bowiem, że w sprawie doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia i na dzień wydania zaskarżonego postanowienia istniała zaległość podatkowa. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. nie mógł mieć zastosowania.

W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił skargę skarżącej jako bezzasadną na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).