Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 504/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2015-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 38 ust. 6
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 18
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia SO del. do WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Świętochowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 października 2015 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...].12.2014 r., nr [...], 2. zasądza od Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz skarżącego J. M. kwotę 499,38 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt dziewięć złotych trzydzieści osiem groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. przyznał Panu J. M. (dalej powoływany także jako: "Skarżący") płatność rolnośrodowiskową na 2010 rok (wariant 2.2 - 19,08 ha, wariant 2.4 - 0,13 ha, wariant 3.1 - 0,13 ha) na kwotę [...] zł, zgodnie ze złożonym wnioskiem. Płatność została wypłacona producentowi rolnemu w dniu 7 stycznia 2011 r.

W kolejnym roku, decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. również przyznał Skarżącemu płatność rolnośrodowiskową na 2011 rok (wariant 2.2 - 18,96 ha, wariant 2.4 - 0,13 ha, wariant 2.6 - 0,12 ha) na kwotę [...] zł, zgodnie ze złożonym wnioskiem kontynuacyjnym. Płatność została wypłacona producentowi rolnemu w dniu 20 marca 2012 r.

Po rozpoznaniu kolejnego wniosku kontynuacyjnego na 2012 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] przyznał Skarżącemu płatność rolnośrodowiskową na 2012 r. (wariant 2.1 - 18,96 ha, wariant 2.3 - 0,13 ha, wariant 2.5 - 0,12 ha, wariant 3.1.2. – 0,13 ha) na kwotę [...] zł., która to płatność została wypłacona Skarżącemu w dniu 18 kwietnia 2013 r.

W dniu 15 maja 2013 r. Skarżący złożył wniosek kontynuacyjny na 2013 rok, w którym zadeklarował pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.1 — uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przestawiania) na powierzchni 18,96 ha, wariant 2.3 - trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawiania)

na powierzchni 0,13 ha, wariant 2.5 - uprawy warzywne (dla których zakończono okres przestawiania) na powierzchni 0,12 ha, oraz pakiet 3. Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.2 - ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach

na obszarach Natura 2000 na powierzchni 0,13 ha.

W gospodarstwie Skarżącego w dniach 28 października 2013 r. - 6 listopada 2013 r. została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie działania Program rolnośrodowiskowy (raport z czynności kontrolnych nr [...]). Podczas kontroli stwierdzono, że Skarżący nie zachował w gospodarstwie rolnym powierzchni trwałych użytków zielonych i wszystkich elementów krajobrazu tworzących ostoje dzikiej przyrody, ponieważ swoim działaniem doprowadził

do zniszczenia trwałych użytków zielonych na powierzchni 0,13 ha (wyoranie działki rolnej M).

Mając na uwadze powyższe, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR

w S. w dniu [...] marca 2014 r. wydał decyzję nr [...], na mocy której przyznał Skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości z sankcjami wieloletnimi na 2013 rok na kwotę [...] zł, tj. przyznał płatność

za realizację wariantu 2.1 na powierzchni - 18,96 ha, wariantu 2.5 - na powierzchni 0,12 ha, odmówił przyznania płatności do wariantu 2.3 i wariantu 3.1.2, oraz zastosował 20 % zmniejszenia płatności rolnośrodowiskowej na podstawie § 38

ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r. Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. w dniu [...] czerwca 2014 r. decyzją nr [...] utrzymał w mocy ww. zaskarżoną decyzję nr [...].

W dniu 28 października 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR

w S. zawiadomieniem nr [...] wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych na mocy decyzji nr [...] z dnia [...].03.2013 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej, oraz decyzji nr [...] z dnia [...].02.2012 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości, wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S.

Po rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, w tym oświadczenia Skarżącego z dnia 10 listopada 2014 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR

w S. w dniu [...] grudnia 2014 r. wydał decyzję nr [...]

o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, na mocy której dokonał ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł.

Powyższa decyzja, na mocy decyzji Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] została utrzymana w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010 zobowiązał się do realizacji podjętych zobowiązań we wniosku z dnia [...] maja 2010 r. przez okres 5 lat od dnia podjęcia zobowiązania, czyli od dnia 15 marca 2010 r.

do dnia 14 marca 2015 r. Powyższe zobowiązanie zostało określone w decyzji

nr [...] z dnia [...].12.2010 r. i wynika z przepisu § 2 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013. Skarżący zobowiązał się do realizacji programu rolnośrodowiskowego od roku 2010 w zakresie pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.2 - uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) na powierzchni 19,08 ha, wariant 2.4 - trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) na powierzchni 0,13 ha, oraz w zakresie pakietu 3. Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1 - ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 0,13 ha, za który otrzymał płatność na mocy decyzji nr [...] z dnia [...].12.2010 r. W roku 2013 w wyniku przeprowadzonej kontroli na miejscu w zakresie działania Program Rolnośrodowiskowy (raport z czynności kontrolnych nr [...]), stwierdzono, że Skarżący w czwartym roku realizacji zobowiązania nie zachował w gospodarstwie powierzchni trwałych użytków zielonych i wszystkich elementów krajobrazu tworzących ostoje dzikiej przyrody, ponieważ swoim działaniem doprowadził do zniszczenia trwałych użytków zielonych na powierzchni 0,13 ha - wyoranie działki rolnej M zadeklarowanej w pakiecie 2, wariant 2.3 - trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawiania) oraz w pakiecie 3, wariant 3.1.2 - ekstensywna gospodarka na łąkach o pastwiskach.

Skarżący nie dotrzymał podjętego zobowiązania dlatego też, na mocy § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku

w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r., poz. 361 ze zm., dalej powoływane jako "rozporządzenie rolnośrodowiskowe"), płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej, albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Stosownie zaś do § 39 ust. 2

pkt 2 ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r., płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi w przypadku gdy rolnik zmniejszył obszar,

na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta cześć płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem.

Organ podkreślił, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Dlatego

w razie stwierdzenia uchybienia w realizacji programu rolnośrodowiskowego przez rolnika, oprócz zmniejszenia płatności w danym roku stosuje się zwrot płatności, które zostały wypłacone w poprzednich latach w przypadku, gdy dane zmniejszenie stanowi procentową wartość o taką wartość ustala się zmniejszenie płatności. Powyższy przepis zgodnie z art. 35 cytowanego rozporządzenia Komisji (UE)

Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. stosowany jest do spraw od roku 2011, tj. od dnia wejścia w życie ww. rozporządzenia, a zatem należało dokonać zmniejszenia płatności w niniejszej sprawie również za 2011 i 2012 r.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ stwierdził, że nie zawiera ono żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia. Zdaniem organu, w sprawie brak było również przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. W aktach sprawy nie znajdują się dokumenty potwierdzające wystąpienie w gospodarstwie ww. przypadków siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.

Na powyższą decyzję, Skarżący wywiódł skargę do WSA w Białymstoku, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji.

Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

– § 39 ust. 1 pkt 1 i ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez błędne uznanie, że Skarżący na przełomie października i listopada 2013 doprowadził

do zniszczenia trwałych użytków zielonych o pow. 0,13 ha poprzez wyoranie działki rolnej w sytuacji gdy Skarżący dokonał odnowienia zniszczonego przez bobry użytku zielonego i jego przywrócenia poprzez zasiew trawą

– § 39 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego przez niezastosowanie

w ocenie wysokości zwrotu płatności rolnośrodowiskowej,

– § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego przez uznanie, że zaoranie zniszczonego przez bobry trwałego użytku rolnego nie stanowi innej okoliczności wyłączającej zwrot płatności rolnośrodowiskowej,

– art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich

z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tj. Dz. U. z 2013, poz. 173 ze zm.) poprzez niezastosowanie w ocenie odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w sytuacji gdy kwota pobranych płatności rolnośrodowiskowych nie przekracza 100 euro w odniesieniu do obszaru 0,13 ha trwałych użytków zielonych.

– Ponadto Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 21 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, poprzez:

– uznanie, że trwały użytek zielony został zniszczony poprzez zaoranie, gdy rzeczywistości został on odnowiony z uwagi na zniszczenie przez bobry,

– uznanie sprzeczne z materiałem dowodowym, że w latach 2011-2012 Skarżący nie zachował wymaganego obszaru trwałych użytków zielonych oraz zawyżył powierzchnię deklarowaną do płatności rolnośrodowiskowych o obszar 0,1 ha,

– nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy poprzez zastosowanie zmniejszenia Skarżącemu płatności rolnośrodowiskowych lata 2011-2012

w sytuacji gdy płatności te zostały zakwalifikowane do wypłaty ze względu

na istnienie trwałego użytku zielonego stwierdzone przed wydaniem decyzji

o przyznaniu płatności i niewyjaśnienie daty zaorania trwałego użytku zielonego oraz daty jego odnowienia (siewu trawy) w sytuacji, gdy kod nieprawidłowości L3N20 oznacza zakaz zabiegów przeorywania, podsiewu oraz włókowania

w okresie od 1 kwietnia do 1 września.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł., podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Dodatkowo w piśmie z 23 października 2015 r. Skarżący zarzucił naruszenie zasady praworządności, które miało istotny wpływ na wynika sprawy oraz przepisów prawa materialnego poprzez:

– zastosowanie przepisów § 4 ust. 2 pkt 1 oraz § 39 ust. 1, 2 i 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. w ocenie zwrotu i zmniejszenia płatności rolnośrodowiskowych za lata 2011-2012,

– niezastosowanie przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.,

– zaniechanie zbadania wagi nieprawidłowości stwierdzonej w 2013 r. – art. 6 Traktatu UE oraz art. 18 ust. 2 rozporządzenia Nr 65/2011, w sytuacji gdy wartość nieprawidłowości nie przekraczała 1 % obszaru objętego programem rolnośrodowiskowym oraz 100 EURO w odniesieniu do płatności za lata 2011-2012,

Nadto w uzasadnieniu wskazano na naruszenie art. 38 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez zastosowanie tego przepisu odnośnie płatności

za lata wcześniejsze w stosunku do roku, w którym stwierdzono nieprawidłowość.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione

w niej zarzuty okazały się trafne.

Za zasadny Sąd uznał zarzut naruszenia § 38 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Stosownie do tego przepisu, jeżeli rolnik nie zachował któregokolwiek

z występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, o których mowa w § 4 ust. 2 pkt 1, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje temu rolnikowi w wysokości zmniejszonej o 20 %

w roku, w którym stwierdzono takie uchybienie.

Skład orzekający w tej sprawie podtrzymuje pogląd prezentowany

w orzecznictwie tut. Sądu, że w § 38 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego ustawodawca przewidział sankcję administracyjną, skutkującą nałożeniem w drodze aktu stosowania prawa przez organ administracji publicznej ujemnych (niekorzystne) skutków dla podmiotów prawa, które nie stosują się do obowiązków wynikających

z norm prawnych (zob. prawomocny wyrok z dnia 3 października 2014 r. I SA/Bk 366/14 oraz wyrok z dnia 25 listopada 2014 r. I SA/Bk 480/14 – dostępne

w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podobne stanowisko przedstawił też WSA w Poznaniu w wyroku z 19 lutego 2015 r., III SA/Po 1695/14.

W takiej sytuacji nie jest zatem możliwa rozszerzająca wykładnia tego przepisu,

a taką właśnie przeprowadził w rozpatrywanym przypadku organ, stosując omawianą sankcję i zmniejszając płatności nie tylko w roku, w którym stwierdzone zostało uchybienie w postaci niezachowania występujących w gospodarstwie rolnym

i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych oraz elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanego rolniczo, tworzącego ostoje dzikiej przyrody, ale również i w latach poprzedzających stwierdzenie ww. nieprawidłowości.

Wystarczającym usprawiedliwieniem wykładni dokonanej przez organ nie może być treść art. 18 ust. 1 rozporządzenia UE nr 65/2011, który to przepis przewiduje w akapicie drugim, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również

do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Wskazanej regulacji nie można bowiem interpretować w oderwaniu od art. 18 ust. 2 cytowanego aktu, gdzie prawodawca unijny wskazał, że "Państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy,

w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności

od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków". Dodać trzeba, że w myśl art. 18

ust. 3 tego rozporządzenia, jeżeli niezgodność wynika z nieprawidłowości popełnionych umyślnie, beneficjenta wyklucza się z danego środka zarówno na dany rok kalendarzowy, w którym stwierdzono niezgodność, jak i na następny rok kalendarzowy.

Odczytując łącznie, zwłaszcza oba pierwsze ustępy art. 18 rozporządzenia UE nr 65/2011 należy dojść do wniosku, że państwa członkowskie mają możliwość odzyskania udzielonego rolnikowi wsparcia pobranych i uprawnione są niewątpliwie do stanowienia przepisów krajowych regulujących szczegółowo tę kwestię. Wyrazem implementacji m.in. tego przepisu aktu unijnego stały się właśnie przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w których - co należy podkreślić - odrębnie uregulowano konsekwencje zmniejszenia przez rolnika powierzchni obszaru,

na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe (§ 39 ust. 2 pkt 2)

a odrębnie sankcję za niezachowanie trwałych użytków zielonych w danym roku,

w którym stwierdzono takie uchybienie (§ 38 ust. 6). Niewątpliwie zatem rolnik, który zmniejszył obszar, na jakim powinien realizować przez określony czas zobowiązanie rolnośrodowiskowe, co do zasady ma obowiązek zwrócić przyznaną mu z tego tytułu płatność rolnośrodowiskową także za lata wcześniejsze. Stwierdzone w danym roku niezachowanie trwałych użytków zielonych nie może prowadzić natomiast

do nałożenia sankcji z tego tytułu za lata wcześniejsze.

W rozpoznawanej sprawie, ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2011-2012 mogło odbyć się zatem jedynie w oparciu o regulacje zawarte

w § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. W związku tym, że uchybienia

w zakresie zachowania trwałych użytków zielonych stwierdzono podczas kontroli przeprowadzonej w 2013 r., organy nie były uprawnione do zastosowania sankcji

z § 38 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów Sąd stwierdza, że zgodnie z art. 46 rozporządzenia rolnośrodowiskowego do przyznawania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowej w sprawach objętych postępowaniami: 1) wszczętymi niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, 2) zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie dotychczasowych przepisów, które zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia - stosuje się przepisy rozporządzenia, o którym mowa

w § 58 (tzn. poprzednio obowiązującego rozporządzenia rolnośrodowiskowego

z 2009 r.). W rozpatrywanym przypadku wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych Skarżącemu nastąpiło w zawiadomieniu z dnia 28 października 2014 r., a zatem pod rządami obecnie obowiązującego rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Tym samym nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia § 4 ust. 2 pkt 1 oraz § 39 ust. 1, 2 i 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., poprzez ich błędne zastosowanie

i ustalenie nienależnie pobranych płatności w latach 2011-2012, w sytuacji, gdy przepisy te nie obowiązywały w chwili przyznania tychże płatności.

Niezasadny jest zarzut naruszenia § 39 ust. 1 pkt 1 i ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie

i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (§ 39 ust. 6). Przepis § 39 ust. 1 ma zastosowanie w przypadku, gdy rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem

go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu, natomiast przepis § 39 ust. 2 pkt 2 stosuje się m.in. w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta cześć płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem.

W kontrolowanej sprawie Skarżący zobowiązał się do realizacji programu rolnośrodowiskowego od roku 2010 w zakresie pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.2 - uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) na powierzchni 19,08 ha, wariant 2.4 - trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) na powierzchni 0,13 ha, oraz w zakresie pakietu 3. Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1 - ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 0,13 ha. Ponadto podejmując zobowiązanie rolnośrodowiskowe zobowiązał się na mocy § 4 ust. 2

pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r.

w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm.), między innymi do zachowania występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych.

W czwartym roku realizacji zobowiązania Skarżący nie zachował

w gospodarstwie powierzchni trwałych użytków zielonych i wszystkich elementów krajobrazu tworzących ostoje dzikiej przyrody, ponieważ swoim działaniem doprowadził do zniszczenia trwałych użytków zielonych na powierzchni 0,13 ha działki rolnej M zadeklarowanej w pakiecie 2, wariant 2.3 - trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawiania) oraz w pakiecie 3, wariant 3.1.2 - ekstensywna gospodarka na łąkach o pastwiskach. Skarżący nie zrealizował zatem podjętego zobowiązania zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej,

a obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe uległ zmniejszeniu.

Ustalenia te opierają się na wynikach kontroli na miejscu w zakresie działania Program rolnośrodowiskowy przeprowadzonej w gospodarstwie Skarżącego

w dniach 28 października 2013 r. - 6 listopada 2013 r. Podczas kontroli stwierdzono, że Skarżący nie zachował w gospodarstwie rolnym powierzchni trwałych użytków zielonych i wszystkich elementów krajobrazu tworzących ostoje dzikiej przyrody, ponieważ swoim działaniem doprowadził do zniszczenia trwałych użytków zielonych na powierzchni 0,13 ha, poprzez wyoranie działki rolnej M.

Okoliczności te zostały uwzględnione w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dniu [...] marca 2014 r., w której przyznano Skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości na 2013 rok

z sankcjami wieloletnimi. Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR

w Ł. decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. utrzymał w mocy ww. decyzję, a strona nie złożyła skargi na to rozstrzygnięcie. Kwestia niezachowania przez Skarżącego

w 2013 r. w gospodarstwie rolnym powierzchni trwałych użytków zielonych

i wszystkich elementów krajobrazu tworzących ostoje dzikiej przyrody została zatem rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu. Stawiane obecnie zarzuty wskazujące na odnowienie spornego użytku zielonego opierają się wyłącznie na twierdzeniach Skarżącego.

Trzeba zauważyć, że badane postępowanie dotyczy ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

(Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm.) ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: (1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

(2) krajowych, przeznaczonych na: (a) współfinansowanie wydatków realizowanych

z funduszy Unii Europejskiej, (b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie ww. art. 29 ust. 1 jest zatem zbadanie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych oraz ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków w drodze decyzji administracyjnej. W kontrolowanej sprawie organy opierając się

na ustaleniach dotyczących płatności rolnośrodowiskowych za rok 2013 oceniły, czy należnie wypłacono Skarżącemu płatności rolnośrodowiskowe za wcześniejsze lata.

W sprawie nie znajduje zastosowania wskazany w skardze zapis § 39 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, zgodnie z którym płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi mimo zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie

to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem

i 2 ha, oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r. Obszar realizacji zobowiązania w ramach pakietu 2, wariant 2.3 - trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawiania) oraz pakietu 3, wariant 3.1.2 - ekstensywna gospodarka na łąkach o pastwiskach uległ bowiem zmniejszeniu w roku 2013 - kontrola przeprowadzona w dniach 28.10.2013 r. - 06.11.2013 r., tj. po dniu 15 marca 2012 r.

Organy rozważyły, czy w sprawie wystąpiły inne przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. W szczególności wskazano, ze w oparciu o art. 28 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w związku z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 368 z 23.12.2006 r., str. 15), obowiązek zwrotu nie powstaje w przypadku zaistnienia jednej z poniższych kategorii siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności. Zgodnie z art. 47 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE)

nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r., Państwa Członkowskie mogą uznać

w szczególności następujące kategorie siły wyższej: śmierć rolnika, długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego

do rolnika żywego inwentarza. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Zgodnie z § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością,

w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

(1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania; (2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów; (3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego

na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów; (4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5; (5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7; (6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej

z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych

od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

(7) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolno środowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa

w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8; (7a) uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego; (8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Należy zgodzić się z organem, że podniesiony w skardze § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie, bowiem w aktach sprawy nie znajdują się dokumenty potwierdzające wystąpienie w gospodarstwie ww. przypadków siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.

Wobec stwierdzenia przez Sąd, że organy nie były uprawnione

do zastosowania sankcji z § 38 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, bezprzedmiotowe są zarzuty dotyczące naruszenia art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich poprzez brak odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych ze względu na zasumowanie kwoty nienależnie pobranych płatności i kwoty 20 % sankcji. Organ rozpoznając ponownie sprawę winien uwzględniając wagę nieprawidłowości ocenić możliwość zastosowania tego przepisu w odniesieniu do ustalonej kwoty nienależnie pobranych płatności.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Organy prawidłowo oceniły zebrany materiał dowodowy, uwzględniając znaczenie i wartość poszczególnych dokumentów zgromadzonych

w sprawie. Skarżący zaś w toku postępowania nie przedstawił wiarygodnych dowodów potwierdzających zachowanie trwałego użytku zielonego.

Nie dają podstaw do podważenia zaskarżonej decyzji dokumenty dołączone do pisma procesowego z 23 października 2015 r. Wynika z nich, że Prezes ARMIR

w W. decyzją z [...] września 2015 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania płatności rolnośrodowiskowych za 2013 r.

w pomniejszonej wysokości wraz z sankcjami wieloletnimi – decyzja ta pozostaje zatem w obrocie prawnym. Przyznanie z kolei płatności rolnośrodowiskowych na rok 2014 nie może rzutować na ocenę rozstrzygnięcia odnoszącego się do lat 2011 i 2012.

W związku ze stwierdzonym naruszeniem § 38 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji. Orzeczenie o kosztach, w którym uwzględniono poniesiony przez stronę wpis sądowy oraz koszty dojazdu

na rozprawę, znalazło zaś podstawę w art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ww. ustawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien uwzględnić ocenę prawną dotyczącą charakteru sankcji, o której mowa w § 38 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego i możliwości jej zastosowania jedynie w roku, w którym działanie Skarżącego wyczerpało znamiona deliktu administracyjnego.