Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1153/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 22
journal: Dz.U. 2022 poz 1577
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 czerwca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1619/2022/8367/AK w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta O. z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W pisemnych oświadczeniach z dnia 29 listopada 2020 r. oraz z dnia 13 stycznia 2021 r. M. S. oświadczyła, że wyraża zgodę by jej syn W. S. zamieszkał wraz z ojcem M. S. 1 (obecnie skarżącym). W drugim z tych oświadczeń wskazała również, że nie będzie rościła sobie praw do świadczenia wychowawczego. Prawo do świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2019/2021 przyznane zostało matce dziecka.

Z kolei złożonym na formularzu wnioskiem z dnia 9 lutego 2021 r. skarżący zwrócił się do Burmistrza Miasta O. (organ I instancji) o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna w tym samym okresie świadczeniowym 2019/2021. Jednocześnie przedłożył powyższe oświadczenia oraz kopię wyroku rozwodowego z dnia [...] r., na mocy którego wykonywanie władzy nad małoletnim dzieckiem powierzono matce, pozostawiając ojcu prawo do współdecydowania w istotnych sprawach małoletniego. Skarżący oświadczył także, że nastąpiła zmiana w sposobie opieki nad synem, gdyż przebywa on pod jego opieką.

Z nadesłanego w toku postępowania pisma Prezydenta Miasta T. z dnia 8 czerwca 2021 r. wynika, że wstrzymano matce dziecka wypłatę świadczenia wychowawczego z uwagi na trwające postępowanie sądowe o zmianę zarządzeń opiekuńczych.

W dniu 11 października 2021 r. skarżący wraz z byłą małżonką zawarli ugodę mediacyjną, mocą której ustalili, że władza rodzicielska nad małoletnim dzieckiem przysługuje obojgu rodzicom, a miejscem stałego pobytu ich syna jest każdoczesne miejsce zamieszkania ojca. Ugoda ta została zatwierdzona na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia 19 listopada 2021 r.

Nadto, pismem z dnia 5 listopada 2021 r. skarżący wniósł o przyznanie mu wnioskowanego świadczenia od dnia faktycznego pobytu dziecka u niego.

W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że syn skarżącego zamieszkuje z nim od listopada 2020 r., na dowód czego w ramach możliwości ustosunkowania się do zebranego materiału dowodowego przedłożono ponownie powołane na wstępie oświadczenia matki dziecka. W wywiadzie tym ustalono także, że Sąd Rejonowy w M. w [...] r. wydał postanowienie o powierzenie opieki nad dzieckiem.

Decyzją z dnia z dnia 12 kwietnia 2022 r. organ I instancji odmówił skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na syna we wnioskowanym okresie.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że nie kwestionuje faktycznego sprawowania opieki przez skarżącego nad synem, jednak to matka dziecka, jako faktyczny jego opiekun, pierwsza złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego. Podał także, że w obrocie prawnym istnieje prawomocne orzeczenie sądu orzekające rozwód, w którym wykonywanie władzy rodzicielskiej zostało powierzone matce, a postanowienia tego wyroku w tym zakresie były obowiązujące do dnia 18 grudnia 2021 r.

Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 ust. 1 i ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1577), zwanej dalej ustawą 500+. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania świadczenia w okresie świadczeniowym 2019/2021, podzielając przy tym stanowisko tego organu, iż do dnia 18 grudnia 2021 r. w obrocie prawnym pozostawało postanowienie wyroku rozwodowego z 2015 r. przyznające władzę rodzicielską matce. Dopiero na podstawie ugody wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim powierzono obojgu rodzicom, a postanowienie je zatwierdzające stało się prawomocne z dniem 19 grudnia 2021 r. Stąd też w ocenie organu odwoławczego dopiero od tego dnia skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego w związku z faktem, że syn wspólnie z nim zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wniósł ponadto o przyznanie mu prawa do świadczenia wychowawczego oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie zarówno przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

– art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego;

– art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z wymogami przedmiotowej ustawy i niewyjaśnienie skarżącemu toku rozumowania oraz wnioskowania organu, w tym niewyjaśnienie powodów uznania, że faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem nie jest wystarczające dla otrzymania świadczenia;

– art. 7, art. 77, art. 78 § 1 i art. 75 § 1 k.p.a., poprzez niewykonanie ustawowego zobowiązania organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie; niedokonanie wszechstronnej oceny materiału dowodowego i wydanie skarżonej decyzji bez zbadania, że decyzja organu I instancji wydana została w oparciu o niepełny materiał dowodowy a właściwie jego brak; niedopuszczenie w sprawie wszystkich dowodów, które mogły przyczynić się do prawidłowej oceny czy świadczenie wychowawcze jest należne skarżącemu;

– art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów;

– art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez sporządzenie błędnego uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz niedostateczne wskazanie w uzasadnieniu decyzji przyczyn, z powodu których organ przyjął wiarygodność dowodom organu I instancji;

– art. 4 i art. 13 ustawy 500+ poprzez nieskorzystanie z przyznanego organowi instrumentu prawnego umożliwiającego wypłatę świadczenia, wbrew jego ustawowemu celowi i wbrew treści.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ jednocześnie podkreślił, że fakt, iż skarżący opiekuje się synem od listopada 2020 r. nie ma wpływu na wynik postepowania. Bez wpływu na wydane rozstrzygnięcie pozostaje także to, że matce dziecka wstrzymano prawo do przedmiotowego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie podkreślić trzeba, że celem przyznania świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego podstawowych potrzeb życiowych. Charakter i cel tego świadczenia powinny mieć wobec tego nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Służy ono bowiem zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest zaś do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują.

Zatem w świetle ustawy 500+, idealną sytuacją jest by takie świadczenia otrzymała osoba do tego uprawniona, nieprzerwanie w całym okresie świadczeniowym, tak by de facto dziecko, którego potrzeby mają być zaspokojone, nie zostało go pozbawione choćby na miesiąc.

W niniejszej sprawie organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy 500+, jak również prawa procesowego, zwłaszcza art. 7, art. 7a, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, z przyczyn opisanych poniżej.

W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że sprawa ta jest co do stanu faktycznego częściowo tożsama ze sprawą o sygn. akt II SA/Gl 1152/22, która dotyczyła późniejszego okresu świadczeniowego. Jednakże sprawy te łączy ustalenie, że to skarżący sprawuje opiekę nad synem i wspólnie z nim zamieszkuje.

Zatem w związku z ustalonymi w sprawie okolicznościami faktycznymi, szczególną uwagę przyjdzie zwrócić na treść art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (art. 5 ust. 2a w niniejszej nie znajduje zastosowania). Z powołanej regulacji wynika, że warunkiem sine qua non w zakresie przyznania świadczenia wychowawczego rodzicowi dziecka jest to, aby dziecko wspólnie zamieszkiwało z tym rodzicem i pozostawało na jego utrzymaniu.

Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, że małoletni syn skarżącego zamieszkuje z nim i przebywa pod jego opieką od listopada 2020 r. Nadto, nie zaistniała sytuacja opieki naprzemiennej nad małoletnim. Wobec tego zgodnie z powyżej przywołaną regulacją skarżący był uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2019/2021 od miesiąca, w którym wpłynął wniosek (art. 18 ust. 2 ustawy 500+).

Tymczasem organy obu instancji uznały, że datą, od której można skarżącemu przyznać przedmiotowe świadczenie jest uprawomocnienie się postanowienia zatwierdzającego ugodę mediacyjną, mocą której także skarżącemu przyznano władze rodzicielską i stwierdzono, że miejscem zamieszkania dziecka jest każdoczesne miejsce zamieszkania skarżącego. Nadto, zdarzenie to miało miejsce już po zakończeniu okresu świadczeniowego. Taka konstatacja nie znajduje jednak usprawiedliwienia w obowiązujących przepisach prawa. Żaden przepis nie uzależnia bowiem przyznania prawa do świadczenia wychowawczego od sądowego rozstrzygnięcia w przedmiocie sprawowania opieki nad dzieckiem, w sytuacji, gdy kwestia zamieszkiwania tego dziecka z jednym z rodziców jest bezsporna.

Tak jak wskazano to już wyżej, organ przyznający świadczenie wychowawcze winien zebrać materiał dowodowy, a następnie ustalić stan faktyczny sprawy, tak by nie było wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających wpływ na przyznanie świadczenia. Zgromadzone w sprawie dowody wskazują, że w części okresu świadczeniowego dziecko zamieszkiwało ze skarżącym. Ustalenia zaś wymaga, czy matka dziecka w tym okresie miała wypłacone świadczenie wychowawcze. Z akt sprawy wynika, że wstrzymano jej prawo do wypłaty tego świadczenia, lecz brak jest informacji od kiedy tego dokonano oraz czy uchylono to prawo, czy też dalej wypłacano przyznane wcześniej świadczenie.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, w zależności od dokonanych ustaleń, organy rozważą kolejno poniżej opisane sytuacje:

W zależności od ustaleń kiedy matce dziecka faktycznie wstrzymano wypłatę świadczeń, należy je przyznać skarżącemu, jako że syn wspólnie z nim zamieszkuje oraz pozostaje na jego utrzymaniu, lecz począwszy dopiero od miesiąca złożenia wniosku, tj. lutego 2021 r. Wcześniej bowiem uprawnioną była matka dziecka.

W przypadku, gdy za ten czas świadczenie zostało wypłacone matce dziecka, należy ustalić w jaki sposób nim dysponowała, tj. czy przekazywała ojcu dziecka, czy też wydatkowała samodzielnie (i tu na swoje potrzeby czy też potrzeby dziecka). Kwestie te będą decydujące w przyznaniu skarżącemu świadczenia wychowawczego za ten okres. W razie, gdy matka dziecka wydatkowała ewentualnie jej wypłacone środki zgodnie z celem ustawy 500+, wniosek skarżącego nie będzie zasługiwał na uwzględnienie za ten okres. W przeciwnym przypadku, świadczenie takie należy przyznać skarżącemu.

Wypadnie także wspomnieć o sytuacji zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, który reguluje przepis art. 22 ustawy 500+. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem (zd. 1); w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się (zd. 3).

Nadto na mocy art. 27 ust. 1 ustawy 500+ organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Wobec tego, w sytuacji, gdy drugiemu rodzicowi przyznane zostało wcześniej prawo do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko i na ten sam okres, późniejsze w czasie orzekanie o prawie do świadczenia wychowawczego innemu rodzicowi, bezwzględnie wymaga skorygowania przyznanego wcześniej prawa do świadczenia wychowawczego drugiego rodzica. Powyższy obowiązek wynika z reguły zbiegu uprawnień, określonej przytoczonym wyżej art. 22 oraz z art. 27 ust. 1 ustawy 500+ (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1401/20).

Zatem, biorąc pod uwagę, wspomniany powyżej, wynikający z art. 4 ust. 1 ustawy 500+, cel świadczeń wychowawczych oraz treść art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji, należy dokonywać takiej wykładni ustawy 500+ aby zapewnić praktycznie każdemu dziecku prawo do korzystania w pełnym zakresie z przewidzianych tą ustawą świadczeń, wypłacanych podmiotom do tego uprawnionym, jeżeli zgłoszą tylko w tym względzie stosowny wniosek. Pogląd ten jest tym bardziej aktualny, gdy dotyczy świadczeń na dzieci, które nie pozostają pod opieką obojga rodziców i wspólnie z obojgiem rodziców nie zamieszkują, która to sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 650/21).

Z tych względów, wobec naruszenia przez organy obu instancji przepisów prawa materialnego i procesowego przywołanych na wstępie, Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się opłata za czynności radcy prawnego obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. – na wniosek organu i przy braku żądania przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy.

Dodać jeszcze wypadnie, że powołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl