Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1456/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 136 ust 3
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : WSA Paweł Darmoń WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia 2 listopada 2020 r., znak [...], działając na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) oraz art. 138 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A. C. od pkt 1 decyzji nr [...] Starosty [...] z 12 czerwca 2020 r., znak: [...] – uchylił zaskarżony pkt 1 ww. decyzji Starosty [...] z 12 czerwca 2020 r. i orzekł o odmowie zwrotu udziału w łącznej wysokości [...] cz. w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...] oraz część działki nr [...], objętej księgą wieczystą nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. P., m. K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. P. W., w tym na rzecz: A. C. w [...] cz., W. G. w [...] cz., A. K. w [...] cz., K. M. w [...] cz., E. M. w [...] cz., A. H. w [...] cz., B. K. w [...] cz., J. C. w [...] cz., G. N. w [...] cz., M. B. w [...] cz., J. U. w [...] cz., C. W. w [...] cz., Z. C. w [...] cz., U. P. w [...] cz., A. C. w [...] cz., M. N. w [...] cz., R. N. w [...] cz. i P. N. w [...] cz.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Pismem z 14 czerwca 2016 r. L. C. działający w imieniu A. C., H. C., A. C., A. C., U. P., W. G., M. M., A. K. i A. N. wystąpił do Prezydenta Miasta K. z wnioskiem o zwrot nieruchomości składającej się z działki nr [...], objętej [...] c.d. KW [...], wywłaszczonej decyzją Naczelnika Dzielnicy [...] "nr [...]" z dnia 14 marca 1975 r. Następnie, do sprawy zwrotu m. in. nieruchomości składających się z działek: nr [...], nr [...] i nr [...] oraz części działki nr [...], pół. w obr. [...]. ewid. P., m. K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. P. W. przyłączyli się: Z. C., C. W. i J. C. (oświadczenie z dnia 24 lutego 2018 r.), G. N., M. B., J. U. (oświadczenie z dnia 20 lutego 2018 r.) J. C., A. C. i ponownie U. P. (oświadczenie z dnia 23 lutego 2018 r.). W dniu 8 stycznia 2020 r. T. W. dostarczył do akt sprawy organu I instancji pełnomocnictwo udzielone mu przez: M. N., R. N. i P. N. do reprezentowania ich w postępowaniu o zwrot ww. wywłaszczonej nieruchomości.

Decyzją Naczelnika Dzielnicy K. – P., znak: [...] z dnia 14 marca 1975 r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa udział wynoszący łącznie [...] części w działce nr [...] o pow. 2,1257 ha, obj. Lwh [...] cd. KW [...] b. gm. kat. P. W., pół. w obr[...], dz. adm. P., pod budowę spółdzielczego osiedla mieszkaniowego [...]". W dacie wywłaszczenia współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli: T. z W. 1° [...] 2° [...], S. C., A. C. zamężna C., K. C., J. C. zamężna W. i Skarb Państwa. Wywłaszczona działka odpowiada obecnie m. in. działkom: nr [...], nr [...], nr [...] oraz części działki nr [...], pół w obr. [...]. ewid. P. m. K..

Na podstawie odpisu z księgi wieczystej nr [...] organ stwierdził, że działki: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], stanowiące własność Gminy K., znajdują się w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej [...]", na podstawie umowy oddania w użytkowanie wieczyste i nieodpłatnego przeniesienia własności budynku z dnia 4 sierpnia 2003 r., rep. A nr [...]. Wpis prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości nastąpił w dniu 28 listopada 2003 r.

Decyzją nr [...] z dnia 12 czerwca 2020 r., znak: [...], Starosta [...] orzekł: o odmowie zwrotu udziału w łącznej wysokości [...] cz. w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...] oraz część działki nr [...], objętej księgą wieczystą nr [...] poł. w obr[...]. ewid. P., m. K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. P. W., w tym na rzecz: A. C. w [...] cz., W. G. w [...] cz., A. K. w [...] cz., M. M. w [...] cz., J. C. w [...] cz., G. N. w [...] cz., M. B. w [...] cz., J. U. w [...] cz., C. W. w [...] cz., Z. C. w [...] cz., U. P. w [...] cz., A. C. w [...] cz., M. N. w [...] cz., R. N. w [...] cz. i P. N. w [...] cz. (pkt 1), o odmowie zwrotu udziału w łącznej wysokości [...] cz. w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], objętej księgą wieczystą nr [...], poł. w obr[...] ewid. P., m. K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. P. W., w tym na rzecz: A. C. w [...] cz., W. G. w [...] cz., A. K. w [...] cz., M. M. w [...] cz., J. C. w [...] cz., G. N. w [...] cz., M. B. w [...] cz., J. U. w [...] cz., C. W. w [...] cz., Z. C. w [...] cz., U. P. w [...] cz., A. C. w [...] cz., M. N. w [...] cz., R. N. w [...] cz. i P. N. w [...] cz. (pkt 2), o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], objętej księgą wieczystą nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] oraz część działki nr [...], objętej księgą wieczystą nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. P., m. K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. P. W., na rzecz: A. C., A. C. i H. C. (pkt 3).

W zakresie pkt 1 powyższej decyzji organu I instancji odwołanie złożył A. C.. Na skutek tego odwołania, Wojewoda wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 2 listopada 2020 r., którą uchylił zaskarżony pkt 1 decyzji Starosty [...] z dnia 12 czerwca 2020 r. i orzekł o odmowie zwrotu udziału w łącznej wysokości [...] cz. w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...] oraz część działki nr [...], objętej księgą wieczystą nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. P., m. K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. P. W., w tym na rzecz: A. C. w [...] cz., W. G. w [...] cz., A. K. w [...] cz., K. M. w [...] cz., E. M. w [...] cz., A. H. w [...] cz., B. K. w [...] cz., J. C. w [...] cz., G. N. w [...] cz., M. B. w [...] cz., J. U. w [...] cz., C. W. w [...] cz., Z. C. w [...] cz., U. P. w [...] cz., A. C. w [...] cz., M. N. w [...] cz., R. N. w [...] cz. i P. N. w [...] cz.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, przytoczywszy ustalenia faktyczne organu I instancji, wskazał na art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami – i ocenił, że prawidłowo Starosta [...] odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na jej stan prawny. Wyjaśniono, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, Skarb Państwa lub gmina nie może odebrać gruntu lub budynków aktualnemu właścicielowi i wydać decyzji o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi, choćby uznano, że stały się one zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Utrata władania przez podmioty publicznoprawne wywłaszczoną nieruchomością po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z naruszeniem prawa osób uprawnionych do jej zwrotu stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie zwrotu takiej nieruchomości bez konieczności badania jej zbędności na cel wywłaszczenia.

Kolejno, ustosunkowując się do zarzutu odwołania, iż w przedmiotowej sprawie pomimo, że nie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 229 u.g.n., a to ze względu na fakt, iż stwierdzono powstanie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości po dniu 1 stycznia 1998 r. – organ II instancji wskazał, że faktycznie negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości nie zapisaną wprost w przepisach art. 136 - 138 u.g.n. stanowi okoliczność, iż nie może zostać zwrócona nieruchomość, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli bowiem podmioty te zbyły wywłaszczoną nieruchomość innej osobie prawnej lub osobie fizycznej, to nieruchomość taka nie będzie mogła być zwrócona do czasu aż Skarb Państwa lub gmina na powrót nie staną się właścicielem takiej nieruchomości. Z tego samego powodu nie można również orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli na nieruchomości tej ustanowione zostało użytkowanie wieczyste, chyba że prawo to zostanie rozwiązane. Z kolei organ rozpatrujący sprawę o zwrot nieruchomości nie może podjąć decyzji w tej materii, opierając się jedynie na generalnym stwierdzeniu, iż nieruchomość może być zwrócona tylko wtedy, gdy Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością.

Wojewoda stwierdził, że w przedmiotowej sprawie, istnieje zasadnicza przeszkoda ku temu, by działki nr [...], nr [...] i nr [...] oraz część działki nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. P., m. K. mogły obecnie zostać zwrócone na rzecz wnioskodawców. W chwili obecnej działki te, stanowiąc własność Gminy K., pozostają w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". W ocenie organu odwoławczego oznacza to brak możliwości pozytywnego ustosunkowania się do wniosku stron o zwrot nieruchomości. Zdaniem Wojewody, dopóki nie dojdzie do usunięcia przeszkody w postaci istnienia na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego, to zwrot tej nieruchomości nie będzie możliwy.

Na koniec wskazano, że z uwagi na śmierć strony postępowania, tj. M. M., której następcami prawnymi na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K.-P. w [...] Wydział Cywilny z dnia 12 marca 2020 r., sygn. [...]: K. M., E. M., A. H. i B. K., koniecznym było obecnie uchylenie przez organ odwoławczy pkt 1 zaskarżonej decyzji w całości i wydanie orzeczenia w pełni zgodnego z aktualnym stanem faktycznym i prawnym sprawy tj. w zmienionym aspekcie podmiotowym sprawy.

Pismem z dnia 1 grudnia 2020 r. A. C. zaskarżył powyższą decyzję Wojewody z dnia 2 listopada 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w części, tj. w zakresie odmowy zwrotu udziału wynoszącego [...] cz. na rzecz skarżącego – w nieruchomościach oznaczonych jako działka nr [...], nr [...] i nr [...] oraz część działki nr [...], wszystkie poł. w obr. [...]. ewid. P., m. K. w granicach wywłaszczonej i nr [...] b. gm. kat. P. W.. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: art. 229 w zw. z 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], [...] i [...] oraz części działki nr [...] nie zachodzi wyjątek przewidziany w art. 229 u.g.n. i że w konsekwencji skarżącemu nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na okoliczność, iż została ona oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", co w ocenie organu II instancji stanowi o zbyciu ww. nieruchomości przez jednostkę samorządu terytorialnego na rzecz podmiotu trzeciego, oraz poprzez odstąpienie od badania podstaw do badania, czy ww. nieruchomość nie jest zbędna na cele wywłaszczenia, podczas gdy: a) oddanie ww. nieruchomości przez Gminę na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w użytkowanie wieczyste nastąpiło na mocy umowy oddania w użytkowanie wieczyste i nieodpłatnego przeniesienia własności budynku, Repertorium A nr [...] z dnia 4 sierpnia 2003 r., zaś powyższe prawo rzeczowe ujawnione zostało na rzecz Spółdzielni w księdze wieczystej nr [...] dopiero z dniem 28 listopada 2003 r., a ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. – z czego wynika, iż ww. prawo rzeczowe na rzecz osoby trzeciej zostało ustanowione i ujawnione w księdze wieczystej blisko 5 lat po wejściu w życie ww. ustawy, wobec czego roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. przysługuje skarżącemu, zaś art. 229 u.g.n. nie znajduje w niniejszym zakresie zastosowania; b) oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste nie jest tożsame z trwałym zbyciem tejże nieruchomości przez jednostkę samorządu terytorialnego - Gminę K. na rzecz osoby trzeciej - Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]".

Nadto skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 w zw. z art. 216 u.g.n. – poprzez bezzasadną odmowę zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, tj. nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], [...] i [...] oraz części nr [...] wobec błędnego przyjęcia, że ww. działki nie stały się zbędne na cel, na który zostały wywłaszczone, tj. budowę spółdzielczego osiedla mieszkaniowego [...]", określony w decyzji Miasta K. z dnia 22 lutego 1974 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego spółdzielczego mieszkaniowego "[...]" w K. oraz decyzji Naczelnika Dzielnicy K. z dnia 14 marca 1975 r. w przedmiocie wywłaszczenia m.in. nieruchomości oznaczonej wówczas jako działka nr [...] b. gm. kat. P. W. na ww. cel, w sytuacji, gdy: a) w obszarze obejmującym obecną działkę nr [...] obr[...]. ewid. P. m. K. posadowiony jest budynek prywatnego Przedsiębiorstwa Wielobranżowe "[...] Sp. z o.o. w K., w którym mieszczą się magiel oraz pralnia, oferujące swoje usługi dla hoteli, pensjonatów, zakładów gastronomicznych i zakładów pracy – wobec czego nie sposób uznać, iż ww. działalność usługowa wchodzi w skład koniecznej i zwyczajowej infrastruktury osiedla mieszkaniowego, zaś sama ww. firma istnieje dopiero od roku 1988, tj. powstała w blisko 13 lat po dacie wywłaszczenia rzeczonych nieruchomości; b) do ww. budynku prywatnego Przedsiębiorstwa Wielobranżowe "[...]" Sp. z o.o. w K. przylega ogrodzony i zamknięty na kłódkę niewielki teren zielony, powstały na użytek prywatny powyższego podmiotu, do jakiego dostępu nie mają osoby postronne, w tym i mieszkańcy osiedla [...]; c) obszar obejmujący obecną działkę nr [...] stanowi nieproporcjonalnie drogę wewnętrzną i dojazdową do ww. przedsiębiorstwa oraz garaży posadowionych w obrębie działki nr [...], jaka to nieruchomość została uznana za zbędna na cele wywłaszczenia i zwrócona skarżącemu w odpowiedniej części; d) działka nr [...] stanowi teren zielony przylegający do budynku kościoła Rzymskokatolickiej Parafia [...] w K., wybudowanego w latach 1993-1997 i nie objętego bynajmniej celem wywłaszczenia, tj. nie stanowiącego element niezbędnej infrastruktury osiedlowej – przy jednoczesnym zaniechaniu ustalenia jaki jest faktyczny zakres zajęcia wywłaszczonych nieruchomości, co, abstrahując od zaniechania dokonania prawidłowego ustalenia, czy ww. nieruchomości nie pozostają zbędne na cel wywłaszczenia, prowadziło do dowolnego założenia przez organ II instancji, iż ww. oznaczone działki zajęte i użytkowane są na cel wywłaszczenia w całości i jako takie nie podlegają zwrotowi w żadnej części.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji także naruszenie: 1) art. 138 ust. 1 u.g.n. – poprzez niezastosowanie ww. unormowania i przyjęcie przez organ II instancji, iż w tej sprawie znajduje zastosowanie "faktycznie negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości zapisana wprost w przepisach art. 136-138 u.g.n.", w myśl której nie może zostać zwrócona nieruchomość, której właścicielem aktualnie nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego, podczas gdy w myśl ww. unormowania, jeżeli nieruchomość lub jej część podlegająca zwrotowi została oddana w trwały zarząd lub została obciążona prawem użytkowania, prawa te wygasają z dniem, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna; 2) przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a to art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 poprzez nieuzasadnioną odmowę zwrotu nieruchomości zbędnych dla celów wywłaszczenia, a tym samym bezprawną ingerencję w prawo własności ponad poziom dopuszczalny ustawą.

Ponadto zarzucono: naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – poprzez wydanie decyzji z zaniechaniem podania podstawy prawnej przy jednoczesnym przyznaniu przez organ II instancji, iż zaskarżona decyzja oparta została na "faktycznie negatywnej przesłance zwrotu nieruchomości", która to nie pozostaje "zapisana wprost w przepisach art. 136-138 u.g.n.", tj. unormowaniach statuujących przesłanki przemawiające lub wykluczające zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a tym samym w istocie nie spełnia cech podstawy prawnej decyzji administracyjnej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w odpowiedniej części, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko oraz argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Zarzuty skargi okazały się niezasadne.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm., dalej "u.g.n."), w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 maja 2019 r., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. W myśl art. 136 ust. 3a u.g.n. w przypadku gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części. Wedle art. 137 ust. 1. u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.). Powołane przepisy stanowią determinantę prawną zaskarżonej decyzji, aczkolwiek jej istotnym uzupełnieniem jest orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), w wyniku którego art. 137 ust. 1 pkt 2 utracił moc z dniem 24 marca 2014 r. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Na tyle powyższych przepisów wyraźnie rysują się trzy przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości: nabycie tejże nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze wywłaszczenia, wystąpienie o zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W niniejszej sprawie pierwsza i druga przesłanka zostały stwierdzone w sposób niebudzący wątpliwości, przesłanka trzecia jawi się jako sporna – niemniej jednak pośród motywów rozstrzygnięcia nie ona, lecz kwestia stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości i jego wpływu na dopuszczalność zwrotu ma znaczenie kluczowe.

Z poczynionych w toku postępowania ustaleń wynika, że nieruchomość składająca się z działek: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], stanowiąca własność Gminy K. pozostaje w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", na podstawie umowy oddania w użytkowanie wieczyste i nieodpłatnego przeniesienia własności budynku z dnia 4 sierpnia 2003 r., Rep. A nr [...]. Wpis prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości nastąpił w dniu 28 listopada 2003 r. Ustalenia te znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, a nadto – zważywszy na treść uzasadnienia skargi – są generalnie bezsporne (skarżący eksponuje że użytkowanie wieczyste zostało ustanowienie i ujawnione w księdze wieczystej blisko 5 lat po dacie wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami).

Kwestia dopuszczalności orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości pomimo to, że nie pozostaje ona we władaniu Skarbu Państwa, ani we władaniu jednostki samorządu terytorialnego – wymagała zatem rozważenia w pierwszej kolejności; jej rozstrzygnięcie warunkuje potrzebę badania innych okoliczności potencjalnie relewantnych z punktu widzenia wchodzących w rachubę norm materialnych. Sąd w tej mierze podziela stanowisko i argumentację zaprezentowaną w niniejszej sprawie przez organy administracji, a także – w ujęciu abstrakcyjnym – przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 13 kwietnia 2015 r. (I OPS 3/14, CBOSA). Uchwała ta głosi, że: "jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy". W uzasadnieniu tej uchwały wskazano w szczególności, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma cywilnoprawny charakter i przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna. Oznacza to, że nie ma znaczenia prawnego pominięcie w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako przesłanki zwrotu nieruchomości, stwierdzenia, iż Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) jest aktualnie (nadal) właścicielem nieruchomości. Nawet ewentualne niezrealizowanie celu wywłaszczenia nie oznacza, iż prawo własności nieruchomości podmiotu, który nabył ją, nie podlega ochronie, o której mowa w art. 64 ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej. Prawo własności "nowego" właściciela pozostaje w kolizji z prawem do zwrotu nieruchomości wywłaszczonego właściciela. Rozwiązanie tej kolizji należy do sądu powszechnego, z uwzględnieniem zasady państwa prawa i sprawiedliwości społecznej oraz zasady stabilności stosunków prawnych.

Przedmiotowa nieruchomość wprawdzie pozostaje własnością jednostki samorządu terytorialnego – Gminy K., ale została oddana w użytkowanie wieczyste innemu podmiotowi. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że również to użytkowanie wieczyste innego podmiotu stanowi przeszkodę do orzeczenia o zwrocie nieruchomości – w tym zakresie na plan pierwszy wysuwają się nie tyle wskazywane w skardze różnice, ile podobieństwa tego prawa do własności, w szczególności gdy idzie o ochronę. Sąd podziela zatem stanowisko zaprezentowane m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2017 r., I OSK 3497/15.

W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, nie było potrzeby badania innych okoliczności warunkujących ewentualny zwrot nieruchomości, w szczególności przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. (I OSK 1153/17, CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że: "Niezależnie (...) od tego, jakie postępowanie dowodowe przeprowadziły organy, a mianowicie czy dokonały uprzedniego zbadania celu wywłaszczenia i stopnia jego realizacji, to i tak, w przypadku zbycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, lub obciążenia jej prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich nie jest możliwe wydanie decyzji pozytywnej o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. W tej sytuacji nie sposób nakładać na organy obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność celu wywłaszczenia i stopnia jego realizacji, a co za tym idzie przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Są to (...) okoliczności pozbawione znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy, a jednocześnie nie stanowią prejudykatu dla rozstrzygnięć podejmowanych przez sądy powszechne w postępowaniu odszkodowawczym".

Powyższe rozważania w istocie zawierają już odniesienie się do zarzutów skargi, które Sąd uznał za niezasadne. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych przez skarżącego (w tym art. 229 w zw. z 136 ust. 3 w zw. z art. 216 u.g.n.; art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 w zw. z art. 216 u.g.n., art. 138 ust. 1 u.g.n., art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Zdaniem Sądu, nie doszło również do naruszenia prawa procesowego (art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.