Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 330/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 54 ust. 1, art. 6 pkt 8, art. 101, art. 59 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia NSA Elżbieta Kremer, Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.), po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. S. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia wskazać Prezydenta Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2017 r. Prezydent Miasta [...] wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydent Miasta [...], w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku Prezydent Miasta [...] wskazał, że [...] września 2017 r. pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] przeprowadził wywiad środowiskowy z J. S. przebywającym w Domu Pomocy Społecznej [...] przy ul. [...], która pełni rolę schroniska dla osób bezdomnych. Zgodnie z przeprowadzonym wywiadem środowiskowym J. S. jest osobą bezdomną (ostatnie stałe zameldowanie w [...] przy ul. [...]). W chwili obecnej od trzech lat zamieszkuje ww. schronisku dla bezdomnych. Posiada znaczny stopień niepełnosprawności, orzeczony na stałe. Wymaga stałej długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia [...] września 2017 r. jest po przebytym złamaniu [...], po przebytym zawale, choruje na [...]. Nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, wymaga stałej pomocy osób drugich. W związku z powyższą sytuacją zgodnie z ostatnim miejscem zameldowania wystąpił on z wnioskiem z [...] sierpnia 2017r. do ośrodka pomocy społecznej celem skierowania do domu pomocy społecznej.

W ocenie Prezydenta Miasta [...], J. S. posiada status osoby bezdomnej. Na potwierdzenie tego stanowiska organ powołał się na postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OW 42/08 wskazując, że pozbawiony cechy trwałości pobyt w schronisku dla osób bezdomnych lub noclegowni, nie może prowadzić do przekonania o koncentracji działalności życiowej i celów przebywających tam osób. Nadto, organ zgodził się z poglądem wyrażonym w postanowieniu NSA z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. akt I OW 30/08, w którym wskazano, że w przypadku osoby bezdomnej z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania, nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala jej status, a co za tym idzie gminą właściwą do udzielenia świadczenia z pomocy społecznej jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Ponadto, organ wskazał, że zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OW 66/09 gmina ostatniego miejsca zameldowania bezdomnego przesądza o właściwości miejscowej organu tylko w tych sprawach, w których bezdomny jest osobą ubiegającą się o świadczenia z pomocy społecznej.

W konsekwencji, zdaniem Prezydenta Miasta [...], organem właściwym do rozpatrzenia sprawy, zgodnie z art. 101 pkt. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej: u.p.s.), jest Prezydenta Miasta [...].

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta [...] wywiódł, że na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej właściwym do jej rozstrzygnięcia jest zawsze organ gminy miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Z kolei art. 59 ust. 1 u.p.s. stanowi, że decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa., należy uwzględnić regulację zawartą w art. 25 kc.

Organ argumentował, że miejscem zamieszkania J. S. jest [...]. Aktualnie mieszka on w Domu Pomocy Społecznej [...] przy ul. [...], a zatem, to w [...] koncentruje się cała aktywność życiowa J. S. Potwierdzeniem tego jest zgromadzona w sprawie dokumentacja tj. wywiad środowiskowy przeprowadzony przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej [...], w którym MOPS wskazuje wprost że J. S. przebywa ww. Domu Pomocy Społecznej. Organ w kwestii uznawania domu pomocy społecznej za miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 kc powołał się na postanowienie NSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2012 r., I OW 188/11.

Podsumowując, Prezydent Miasta [...] wywiódł, że miejscem zamieszkania J. S. nie jest [...] tylko [...], a co za tym idzie organem właściwymi do rozpatrzenia wniosku J. S. jest Prezydent [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), zw. dalej p.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. O sporze w rozumieniu powyższych przepisów, można mówić dopiero wtedy, kiedy organy zainteresowane w sprawie w drodze wszelkich dostępnych metod wykładni prawa, analizując wszystkie obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa, dojdą do przekonania, że nie są w stanie jednoznacznie określić, który z nich jest właściwy w sprawie. Przez spór należy więc rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia sprawy (spór pozytywny) albo, gdy każdy z organów uważa się za niewłaściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny) przy czym żaden z organów pozostając w sporze nie podejmuje stosownego rozstrzygnięcia oczekując na zajęcie stanowiska przez ten właściwy. Do sporu może dojść tylko w powiązaniu ze sprawą indywidualną, która realnie istnieje i w której toczy się postępowanie. Warunkiem rozpatrzenia sporu kompetencyjnego jest precyzyjne ustalenie stanu faktycznego, który podlega unormowaniu w oznaczonym stanie prawnym, w którym ma być rozstrzygana przedmiotowa sprawa przez właściwy organ.

W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. S. o umieszczenie w domu pomocy społecznej, w związku z powstaniem negatywnego sporu w zakresie właściwości miejscowej organu pomiędzy Prezydentem Miasta [...] i Prezydentem Miasta [...], którzy uznali się za niewłaściwych do rozpoznania ww. wniosku J. S.

Stosownie do treści art. 54 ust. 1 u.p.s., osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takiej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ustawy). Dla rozpoznania zaistniałego w sprawie sporu o właściwość podstawowe znaczenie ma treść przepisu art. 101 u.p.s., który stanowi, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Pojęcie osoby bezdomnej na użytek ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.

Bezspornym w sprawie jest, że J. S. przebywa w Domu Pomocy Społecznej [...] przy ul. [...]. Fundacja ta jest ośrodkiem pomocy społecznej (schroniskiem) świadczącym doraźną pomoc dla bezdomnych. Oznacza to, że zgodnie z ww. przepisami i ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem w przypadku osoby bezdomnej nie ma mowy o miejscu zamieszkania. Tym samym nie bada się jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2007 r., I OW 109/06, z 4 lipca 2008 r., I OW 30/08, z 30 grudnia 2015, I OW 208/15 i z 19 kwietnia 2017 r., I OW 256/16). W związku z faktem, że niekwestionowanym przez organy ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy był [...], organem właściwym do rozpoznania jego wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej, na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s., jest Prezydent Miasta [...].

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.