Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 528/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2010-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28 ust.3 i 3a, art. 28 ust.4, art. 83 ust.4, art.123
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 6, art.7, art. 77, art. 80, art. 107 par.3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par.3 ust.1 pkt1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art.17
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 151, art.153, art.258
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par.18 ust.1 pkt 1 lit.c w zw. z par. 2ust.3
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec,, Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 grudnia 2010r. sprawy ze skargi H. W na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności składkowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata M.Z. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złote, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złote podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 lipca 2010r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekający jako organ drugiej instancji, utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia 19 listopada 2009r. nr (...), wydaną dla H. W., w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek za zwłokę.

W uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej organ wyjaśnił, że mąż zobowiązanej H.W. – N. W. prowadził od 11 marca 1992r. pozarolniczą działalność gospodarczą. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 września 2004r. nr (...) objęty został ubezpieczeniami społecznymi od 24 listopada 1999 r. W dniu 23 września 2008r. zmarł. Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia 16 marca 2009r. sygn. akt I Ns (...) H. W. nabyła spadek po zmarłym mężu.

Wnioskiem z dnia 11 sierpnia 2009 r. H. W. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań składkowych wynikających z prowadzenia pozarolniczej działalności przez N. W., wskazując na brak dochodów na spłatę zobowiązań oraz problemy zdrowotne.

Decyzją z dnia 24 września 2009r. Zakład przeniósł na H. W., jako spadkobiercę, odpowiedzialność za zobowiązania składkowe wobec ZUS zmarłego N. W. Następnie decyzją z dnia 19 listopada 2009r. Zakład odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od listopada 1999r. do września 2004r. w kwocie 24 472,18 zł oraz odsetek za zwłokę, należności z tytułu składek na Ubezpieczenie Zdrowotne za okres od kwietnia 2000r. do sierpnia 2007r. w kwocie 11 747,39 zł i odsetek za zwłokę oraz należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od listopada 1999r. do sierpnia 2007r. w kwocie 3 025,74 zł i odsetek za zwłokę.

Decyzję z dnia 19 listopada 2009r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzją z dnia 6 stycznia 2010r. nr (...). Na decyzję tą H. W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2010r. sygn. akt I SA/Ke 192/10 uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wyroku Sąd zarzucił organowi niedokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych co do aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej strony oraz rozpoznanie sprawy w zakresie należności nieobjętych wnioskiem strony.

W związku z wyrokiem Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że przedmiotem postępowania są odsetki za zwłokę od nieopłaconych składek wynikające z decyzji z dnia 24 września 2009r. o przeniesieniu odpowiedzialności na H. W. jako spadkobiercę N. W.

Organ powołał treść art. 23 ust. 1 i art. 24 ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s. Następnie powołał przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., przewidujące taką możliwość tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednocześnie wskazał, że stosownie do treści art. 28 ust. 3 a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania takich należności określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ podniósł, że ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa na zobowiązanym.

Ponadto organ wyjaśnił, że należności z tytułu składek umorzyć może także na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241 poz. 2074). Przepis ten uzależnia umorzenie należności składkowych od wystąpienia ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia składek, przy czym w ocenie organu, należy przez to rozumieć wystąpienie takich okoliczności, które uniemożliwiają zobowiązanemu spłatę zadłużenia, a w szczególności:

- ubóstwo zobowiązanego, zagrażające jego dalszej egzystencji poprzez nie zapewnienie minimum socjalnego w zakresie, który uniemożliwia spłatę powstałego zadłużenia w dłuższym okresie czasu,

- zdarzenie losowe i klęski żywiołowe,

- choroba zobowiązanego lub członków jego najbliższej rodziny, nad którymi osoba zobowiązana do spłaty należności sprawuje bezpośrednia opiekę, uniemożliwiająca pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia.

Organ wyjaśnił, że w przypadku H. W. brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., z uwagi na fakt, iż jest właścicielką nieruchomości. Zatem postępowanie w sprawie umorzenia prowadzone było z uwzględnieniem przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s., i cyt. wyżej rozporządzenia, oraz art. 17 ustawy zmieniającej z dnia 18 grudnia 2002r.

Zakład wyjaśnił, że umorzenie ma charakter fakultatywny, co oznacza, że decyzja o umorzeniu należy do organu orzekającego na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wynikających z niego okoliczności indywidualnego przypadku.

W toku postępowania zobowiązana była zawiadamiana o prawie do czynnego udziału w postępowaniu. Ponadto w związku z upływem czasu od daty złożenia wniosku o umorzenie do daty otrzymania prawomocnego wyroku WSA w Kielcach, Zakład podjął czynności mające na celu aktualizację sytuacji materialno-bytowej strony poprzez m.in. próbę przeprowadzenia kontroli i oględzin obecnych warunków bytowych. Do czynności kontrolnych nie doszło, ponieważ od 12 kwietnia 2010r. H. W. przebywała w szpitalu. Inspektor ZUS dokonał jedynie zewnętrznych oględzin posesji, na której usytuowany jest zamieszkiwany przez stronę dom oraz przeprowadził ze stroną rozmowę telefoniczną.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz zeznań i oświadczeń strony wynika, iż od września 2009 posiadała status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. W utrzymaniu i dokonywaniu opłat pomagała rodzina: matka, syn oraz bracia. Ponadto jak wynika z przedłożonej do wniosku decyzji GOPS w P. strona pobierała świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w wysokości 100 zł miesięcznie. Obecnie zaś stałym źródłem utrzymania jest pobierana w ZUS renta rodzinna w kwocie netto 793,24 zł.

H. W. zamieszkuje w domu drewnianym o pow. około 45-50 m kw. składającym się z 2 pokoi i kuchni, który wraz z gruntami rolnymi o pow. 2.3 ha stanowi jej własność. Nieruchomości urządzone mają księgi wieczyste nr 29593, 29594 i 29595. Jak wynika z przedłożonego zaświadczenia Urzędu Gminy Pierzchnica roczna dochodowość z ww. gospodarstwa wynosi 3.521,93 zł.

Jak wynika z relacji pracownika ZUS, który w dniu 9 września 2009r. przeprowadził czynności mające na celu zbadanie stanu majątkowego i warunków bytowych, dom w którym strona zamieszkuje tak z zewnątrz jaki wewnątrz jest zadbany, dobrze i nowo urządzony, posiada wszelkie niezbędne instalacje i media. Wyposażenie mieszkania stanowią nowe meble oraz sprzęty RTV i AGD. Z zeznań strony i przedłożonych do wniosku kopii faktur wynika, że stałe opłaty związane z utrzymaniem domu i mediami wynoszą: energia elektryczna 150-200 zł co dwa miesiące, gaz 50 zł miesięcznie, woda i kanalizacja - ok. 48 zł co dwa miesiące oraz opał na zimę około 2000 zł.

Wraz z H. W. zamieszkuje 24-letn syn M. uzyskujący dochody z prowadzonej pozarolniczej działalności. Wg oświadczenia przesłanego do ZUS w dniu 1 czerwca 2010 r. i zeznania złożonego w czasie rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu 6 maja 2010r., zobowiązana nie prowadzi z synem wspólnego gospodarstwa domowego. Jednocześnie oświadczyła, że utrzymuje się ze świadczenia rentowego. Powyższe zostało potwierdzone przez syna w rozmowie telefonicznej przeprowadzonej w dniu 24 maja 2010 r.

Według zaświadczenia Ś. Centrum Psychiatrii w M. z dnia 26 maja 2010r. H. W. przebywała od dnia 12 kwietnia 2010 r. w szpitalu. Zobowiązana posiada bowiem problemy zdrowotne i podlega stałej opiece lekarskiej. Stan zdrowia wymaga systematycznego przyjmowania leków. W postępowaniu pierwszej instancji na udokumentowanie powyższego strona przedłożyła stosowne zaświadczenia lekarskie oraz kopie faktur za zakup lekarstw, nie posiada jednak orzeczenia o niepełnosprawności i ograniczeniu lub przeciwwskazaniu do zatrudnienia.

Według oświadczenia, oprócz zobowiązań wobec ZUS H. W. nie posiada innych zobowiązań publicznoprawnych, jest natomiast zadłużona wobec brata z tytułu pożyczki w kwocie 24 tys. zł zaciągniętej na spłatę zaległości składkowych zmarłego męża, którą w całości wpłaciła do ZUS.

Zgodnie z oświadczeniem złożonym do protokołu przesłuchania w dniu 9 września 2009r., w wyniku nabycia spadku po zmarłym mężu N. W. H. W. nabyła prawo do:

- nieruchomości o pow. 587 m kw. położonej w Ch.z urządzoną księgą wieczystą nr 25876, gdzie znajduje się dom w stanie surowym zamkniętym, wg przedłożonego aktu notarialnego Rep.A nr (...) grunt został oddany małżonkom w użytkowanie wieczyste do 2086r.,

- 2/5 gospodarstwa rolnego o pow. 21,51 ha położonego w miejscowości Ś. Mały, dla którego urządzona jest księga wieczysta nr (...),

- samochodu osobowego marki (...) , rok prod. 1991.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując materiał dowodowy nie znalazł przesłanek do umorzenia odsetek za zwłokę. Wyjaśnił, że umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną w szczególnych okolicznościach, których w przypadku H. W. nie stwierdzono. Nie dotknęły ją bowiem straty materialne spowodowane klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem. Dostarczona organowi dokumentacja lekarska potwierdza, że boryka się ona z problemami zdrowotnymi, jednak nie czynią one niezdolności do pracy. Strona posiada stałe źródło dochodu w postaci renty rodzinnej w kwocie netto 793,24 zł. Jednocześnie jest właścicielką kilku nieruchomości o dużej wartości z urządzonymi księgami wieczystymi oraz samochodu. W takim stanie rzeczy sytuacja strony nie może być rozpatrywana w kategoriach ubóstwa czy też zagrożenia egzystencji.

W przedmiotowej sprawie umorzenie odsetek za zwłokę, za które H. W. odpowiada jako spadkobierca, byłoby wyrazem definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich egzekwowania, zwłaszcza, że Zakład w dniu 28 października 2009r. dokonał zabezpieczenia zobowiązań poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej prowadzonej dla jednej z nieruchomości będącej własnością strony.

Na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lipca 2010r. H. W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Zawarła w niej wniosek o umorzenie części odpowiadającej kwotowo odsetkom od naliczonych składek. Organowi zarzuciła, iż ten nie przeanalizował wszechstronnie i dogłębnie wszystkich okoliczności. Wyjaśniła, że samochód (...), nabyty w drodze spadku po zmarłym mężu, pochodzi z 1991r., nie jest dużo warty i nie może decydować o majętności skarżącej. W celu aktualizacji stanu majątkowo-bytowego została podjęta tylko jedna próba. Pracownik organu nie skontaktował się ze skarżącą osobiście, a decyzja opiera się na zeznaniu telefonicznym, w którym nie zostało uwzględnione, iż dodatkowym zobowiązaniem wobec ZUS jest spłata długu, który został rozłożony na raty. Świadczenie rentowe zostało przyznane skarżącej, ale po opłacie zobowiązania, wynikającego z układu ratalnego, pozostaje jej kilkadziesiąt złotych. Ten fakt w ogóle nie został uwzględniony przy podejmowaniu decyzji.

Dalej skarżąca wyjaśniła, że ustawodawca nie zawęził przypadków stosowania ulgi wyłącznie do sytuacji zdarzeń losowych, klęsk żywiołowych czy nieprzyczynienia się podatnika do powstania zaległości, ale celowo posłużył się pojęciami nieostrymi, stwarzając tym samym możliwość bardzo zindywidualizowanej oceny każdego konkretnego stanu faktycznego pod kątem spełnienia przesłanek zastosowania ulgi.

W związku z ciężką sytuacją finansową, gdy po zapłacie raty pozostaje skarżącej kilkadziesiąt złoty, będzie ona zmuszona korzystać ze świadczeń społecznych, co jest konfliktem pomiędzy "ważnym interesem podatnika" a "interesem publicznym".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniósł ponadto, że koszty związane z zakupem lekarstw wynoszą około 295 zł plus koszty dojazdu do lekarzy. Wyjaśnił również, że skarżąca spłaca w ramach zawartego z ZUS układu ratalnego w miesięcznych ratach kwotę około 780 zł, nie spłaca natomiast długu wobec brata w wysokości 24 000 zł, z uwagi na brak środków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na treść decyzji, na wynik sprawy. Na wstępie rozważań należy wskazać, że sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) należą do sądów administracyjnych (art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - dalej u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r., Dz.U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przejmuje sprawy administracyjnej, jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. W związku z tym zawarty w skardze wniosek o umorzenie kwoty odsetek nie mógł być uwzględniony.

Stosownie do treści art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a więc również i w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje innych rozwiązań. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a.

Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja w sprawie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek wynikających z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 września 2009r. o przeniesieniu na H. W. odpowiedzialności za zobowiązania składkowe N. W. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 4 u.s.u.s., umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. W związku z tym w przypadku wniosku o umorzenie odsetek należy kierować się zasadami obowiązującymi w przypadku umarzania należności z tytułu składek.

Rozpatrując niniejszą sprawę, należało zatem przeanalizować przepisy umożliwiające umorzenie należności składkowych.

Na podstawie art.28 ust.3 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zgodnie z tym, nieściągalność ta zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Treść tego artykułu została uszczegółowiona w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Stosownie do treści § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, m.in. w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W przedmiotowej sprawie, w zakresie należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od listopada 1999r. do grudnia 2001r. przesłanki umorzenia zawarte są również w ustawie z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002r. Nr 241, poz. 2074 ze zm., dalej: ustawy zmieniającej), której to art. 17 stanowi, że Zakład może umarzać należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998r.,

2) na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001r., pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane" i "Zakład może umarzać należności z tytułu składek"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. lub w art. 17 ustawy zmieniającej, nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego organy obu instancji prawidłowo uznały, że brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności należności, gdyż skarżąca nie spełniła żadnej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jednocześnie zasadnie w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy uznano, że nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej, tj., że opłacenie należności z tytułu składek nie pociągnie zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ani też przesłanka ważnego interesu strony, wskazana w art. 17 ustawy zmieniającej.

Czyniąc te ustalenia organ przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony. W tym zakresie wystąpił do Starostwa Powiatowego w K., Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Powiatowego Urzędu Pracy w Ch., Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., przeprowadził spis rzeczy ruchomych i praw majątkowych w miejscu zamieszkania strony. Zebrał również dokumentację w postaci faktur za leki, decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego, aktów notarialnych, zaświadczenia z Urzędu Gminy w P.

Ponadto wypełniając obowiązki wynikające z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej: ustawy P.p.s.a.), zgodnie którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ponownym postępowaniu uwzględnił wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 15 kwietnia 2010r. sygn. akt I SA/Ke 192/10. W tym zakresie odebrał oświadczenie H. W. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, ponownie dokonał spisu rzeczy ruchomych i praw majątkowych, przeprowadził telefoniczne rozmowy ze skarżącą oraz z jej synem.

Powyższe informacje, zarówno te zgromadzone w postępowaniu zakończonym decyzją uchyloną wyrokiem WSA w Kielcach z dnia 15 kwietnia 2010r., jak i te uzyskane w toku ponownego postępowania, dały pełen obraz stanu majątku H. W. Organ przeanalizował także jej dochody, z których wynika, że uzyskuje ona rentę rodzinną w kwocie netto 793,24 zł. Ustalił także, że skarżąca nie ma nikogo na utrzymaniu i że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie.

Dokonując dalszych ustaleń organ wziął pod uwagę stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżącej, opłatami za dom i media oraz kosztami leczenia. Nie pominął również innych obciążeń majątkowych, w tym spłaty zadłużenia wobec ZUS oraz zadłużenia względem brata w kwocie 24 000 zł.

Z powyższego wynika, że organ w sposób szczegółowy przeanalizował sytuację majątkową i zdrowotną H. W., czyniąc to na podstawie wszystkich zebranych w sprawie dowodów, a nie tylko na podstawie rozmowy telefonicznej – jak twierdzi skarżąca. W ocenie organu, sytuacja ta wskazuje, że nie można mówić o ubóstwie czy zagrożeniu egzystencji, ponieważ skarżąca ma stałe źródło dochodu i jest właścicielką kilku nieruchomości. Organ uwzględnił także podnoszone przez stronę problemy związane z jej zdrowiem, słusznie przy tym zauważając, że nie orzeczono wobec niej niepełnosprawności w stopniu wskazującym na ograniczenie lub przeciwwskazanie do zatrudnienia. Skarżącej nie dotknęło również żadne nadzwyczajne zdarzenie, jak np. klęska żywiołowa.

Z powyższych ustaleń organ wyprowadził wniosek, że H. W. nie spełnia żadnego z kryterium, o których mowa w powołanych wyżej przepisach.

Reasumując należy zatem uznać, że sytuacja H. W. została oceniona w sposób prawidłowy a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ wypełniając wytyczne Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 kwietnia 2010r. zbadał sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. Odniósł się przy tym do wszystkich podnoszonych przez zobowiązaną argumentów, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. Tym samym, w ocenie Sądu, organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając stronie umorzenia przedmiotowych odsetek od należności.

Z tych wszystkich względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 ustawy P.p.s.a. podlegała oddaleniu.

O przyznaniu adwokatowi kwoty 292,80 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na postawie art. 250 ustawy P.p.s.a. w zw. z § 18 ust.1 pkt 1 lit. c i w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).