Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 717/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 88 ust. 1pkt3, art. 89 ust. 1,3, art. 85 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 62 poz 627
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.
article: art. 7,8,75 par. 1, art. 76,77 par. 1, art. 75 par. 1, art. 107 par. 3, art. 105 par. 1, art. 83 ust. 6 pkt 4, art. 82 ust. 1a pkt 1, art. 138 par. 1 pkt 1, art. 24 par. 1 pky 5, art. 68 par.1,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 152,200,1345 par. 1 pkt 1 lit.b, art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M. Ś. i E. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za zniszczenie drzew I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r., Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących M. Ś. i E. Ś. solidarnie kwotę [...] złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Wójt Gminy wymierzył M. i E.S. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia [...] sztuk drzew z terenu nieruchomości - działki nr [...].

Na skutek rozpatrzenia odwołania z dnia 30 lipca 2013 r. złożonego przez strony powyższa decyzja została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zobowiązał organ I instancji do wyjaśnienia, czy doszło do usunięcia czy uszkodzenia drzew oraz do zapewnienia stronom udziału w dokonywanych czynnościach procesowych. Jednocześnie do zweryfikowania twierdzeń stron dotyczących wieku (mniej niż 10 lat) głogów objętych zaskarżoną decyzją.

Podczas ponownego rozpoznania sprawy Wójt Gminy zwrócił się do rzeczoznawcy dendrologa, który w uzupełniającej ekspertyzie stwierdził, że doszło do uszkodzenia drzew wymienionych w tabeli wyników. Przedstawił sposób pomiarów i jego wyniki w odniesieniu do poszczególnych drzew, a także wyjaśnił sposób obliczenia wieku drzew.

W oparciu o ekspertyzę dendrologiczną, a także wyjaśnienia świadków i zeznania M.S. decyzją z dnia [...] na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3, ust. 3, art. 89 ust. 1 i 3, art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 627), zwanej dalej u.o.p. w związku z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. z 2004 r. Nr 219 poz. 2229) i rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew i obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 24 października 2013 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz stawek kar za zniszczenie zieleni na 2014 rok (M. P. z 2013 r., poz. 835) oraz art. 104, 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267), wymierzył M. i E. małżonkom S., administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za zniszczenie [...] sztuk drzew z czego: [...] szt. drzew gatunku wierzba iwa o obwodach pni: 45,22 cm, 328 cm, 570 cm, [...] szt. drzewa gatunku wierzba biała o obwodzie pnia 309 cm i 10 sztuk drzew gatunku głóg o obwodach pni: 25,43 cm, 25,43 cm, 22,61 cm, 39,56 cm, 31,09 cm, 13,00 cm, 14,13 cm, 14,13 cm, 11,30 cm, 11,30 cm rosnących na terenie nieruchomości - działki numer [...] w obrębie ewidencyjnym [...], której pozostają właścicielami i odroczył termin płatności kary na okres 3 lat.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Wójta Gminy M. i E.S. złożyli odwołanie z dnia 9 kwietnia 2014 r. zaskarżając je w całości. Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Przedmiotowej decyzji zarzucili:

1. naruszenie art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego zwanej dalej "k.p.a", w związku z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez niewyłączenie pracownika organu administracji w osobie A.K., która brała udział w wydaniu zaskarżonej decyzji i podlegała wyłączeniu w postępowaniu wznowionym na skutek uchylenia zaskarżonej decyzji;

2. naruszenie art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz pominięcie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów;

3. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który nie pogłębia zaufania obywateli do organów Państwa;

4. naruszenie art. 76 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie dokumentów urzędowych w materiale dowodowym zebranym w toku prowadzonego postępowania;

5. naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się do dowodu z opinii biegłego z zakresu leśnictwa, łowiectwa, ochrony środowiska i zasobów leśnych inż. W.R.;

6. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji racjonalnych przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności dowodowi z opinii biegłego z zakresu leśnictwa, łowiectwa, ochrony środowiska i zasobów leśnych inż. W.R. oraz dowodom z przesłuchań świadków;

7. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w części dotyczącej wierzb o obwodach 309 cm i 570 cm, które zachowały żywotność i zaczęły odtwarzać koronę, co powoduje bezprzedmiotowość postępowania w tym zakresie;

8. naruszenie art. 88 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie - w związku z nie wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy - iż miało miejsce zniszczenie drzew rodzaju głóg, a nie ich usunięcie;

9. naruszenie art. 83 ust. 6 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż wiek objętych decyzją drzew rodzaju głóg przekracza 10 lat;

10. naruszenie art. 82 ust. 1a pkt 1 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego niezastosowanie do czynności ogłowienia wierzb;

11. naruszenie art. 77 ust. 1 ustawy Prawo wodne poprzez uznanie, że do wykonania prac w rejonie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych wymagane jest wydanie decyzji administracyjnej przez Starostę;

12. naruszenie art. 2, art. 3 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie.

W uzasadnieniu Skarżący wyjaśnili, iż z treści decyzji nie wynika jednoznacznie wysokość nałożonej kary pieniężnej na małżonków S., bowiem w sentencji decyzji organ orzeka wymierzenie kary w wysokości [...] zł, natomiast na ostatniej stronie wskazuje na kwotę [...] zł. W ocenie Stron powyższe nie może być kwalifikowane jako oczywista omyłka pisarska, bowiem organ powołał kwotę również słownie.

Zdaniem Skarżących organ I instancji błędnie przyjął, iż doszło do uszkodzenia drzew z rodzaju głóg. Nadto organ pominął okoliczność, iż wierzby o obwodach pnia 309 cm i 570 cm zachowały żywotność i zaczęły odtwarzać koronę, co czyni postępowanie w tej części bezprzedmiotowym.

Nadto Strony wskazały, iż biegły nie wyjaśnił w uzupełniającej ekspertyzie niespójności i wątpliwości dotyczących wieku drzew rodzaju głóg oraz wartości przyrodniczej wierzb. Pod wątpliwość poddali, czy biegły rzeczywiście pobrał próbki, bowiem nie dysponował piłą łańcuchową. Dodatkowo zauważyli, iż biegły w sposób niewłaściwy i nieprecyzyjny podzielił drzewa na te w wieku do 10 lat jak i powyżej 10 lat. Przedstawione pomiary nie są precyzyjne i wiarygodne, bowiem trudno przyjąć, iż wszystkie drzewa w chwili ich ścięcia posiadały promienie wynoszące równo wielokrotność 1 centymetra lub ewentualnie jego połowę.

W ocenie Skarżących organ I instancji błędnie ocenił dowody z przesłuchania świadków, bowiem nie ustalił, czy właściciele nieruchomości wiedzieli o ogłowieniu drzew i na takie działanie się godzili. Nadto nie ustalono, kto decydował i ewentualnie wskazywał drzewa do usunięcia.

Organ nie ustalił, czy wygląd drzew wskazywał niezbicie, że ich wiek przekraczał 10 lat. Tymczasem trudno przyjąć, że drzewa o polu przekroju poprzecznego zbliżonym do pudełka zapałek mogą przekraczać 10 lat. Co za tym idzie koniecznym jest powtórzenie dowodu z przesłuchania świadków.

Dodatkowo skarżący wskazali, iż nie określono powierzchni, na której porastały usunięte i ogłowione drzewa, nie przyjęto stałych punktów odniesienia i nie umiejscowiono względem nich usuniętych i uszkodzonych drzew, co stwarza wątpliwości co do poprawności określenia liczby usuniętych drzew i nie daje pewności, że nie zostały ono omyłkowo policzone 2 razy. Tymczasem drzewa z pozycji 17 i 18 oraz 19 i 20 posiadają identyczne najmniejsze promienie.

Strony kwestionują ustalenia w zakresie wieku głogów, wskazując iż według posiadanej wiedzy, miały one mniej niż 10 lat. Podkreślają również, iż niedopuszczalne było dokonanie w niektórych przypadkach cięć skośnych, bowiem skutkują one przekłamaniami co do wielkości najmniejszego promienia i ilości słojów, bowiem ich ilość zmniejsza się w górnych partiach drzewa. Nie wskazano również po której stronie dokonano przeliczenia słojów, co również budzi wątpliwości, co do ustaleń faktycznych. Brak możliwości wyliczenia przyrostów z cięcia poprzecznego wskazuje, iż drzewa miały niewielkie rozmiary, co również budzi wątpliwości w zakresie ustalenia wieku głogów.

Jednocześnie skarżący zauważają, iż byliby zwolnieni z opłaty za usunięcie drzew, a co za tym idzie organ winien rozstrzygnąć, czy nałożenie tak dotkliwej kary finansowej jest zasadne i zgodne z literą prawa.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 85 ust. 1 i ust. 2, art. 88 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 i art. 89 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r., poz. 627 ze zm.), zwanej dalej "u.o.p.", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W ocenie organu odwoławczego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na terenie działki nr [...], stanowiącej własność M. i E.S., doszło do zniszczenia następujących drzew:

1) wierzba iwa - najmniejszy promień 8 cm, obwód 50,24 cm;

2) wierzba biała - obwód na wysokości 130 cm - 309 cm;

3) głóg - najmniejszy promień 4,5 cm, obwód 28,26 cm;

4) głóg - najmniejszy promień 4,5 cm, obwód 28,26 cm;

5) głóg - najmniejszy promień 4 cm, obwód 25,12 cm;

6) głóg - najmniejszy promień 7 cm, obwód 43,96 cm;

7) wierzba iwa - obwód na wysokości 130 cm - 328 cm;

8) wierzba iwa - obwód na wysokości 130 cm - 570 cm;

9) głóg-najmniejszy promień 5,5 cm, obwód 34,54 cm;

10) głóg - najmniejszy promień 2,3 cm, obwód 14,44 cm;

11) głóg - najmniejszy promień 2,5 cm, obwód 15,7 cm;

12) głóg - najmniejszy promień 2,5 cm, obwód 15,7 cm;

13) głóg - najmniejszy promień 2 cm, obwód 12,56 cm;

14) głóg - najmniejszy promień 2 cm, obwód 12,56 cm.

Ustalenia te zostały oparte na zeznaniach świadków M.M., P.N, W.S. oraz M.B., którzy uczestniczyli w pracach na terenie ww. działki wskazując, że przeprowadzone prace związane były z udrożnieniem urządzeń melioracyjnych, które zarosły korzeniami znajdujących się na działce drzew. Prace zostały przeprowadzone na zlecenie M.S.

Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2013 r. organ I instancji powołał w charakterze biegłego – J.S. celem określenia gatunków zniszczonych lub usuniętych drzew/krzewów oraz określenia ich żywotności i możliwości odtworzenia korony. Biegły wziął udział w oględzinach przeprowadzonych w dniu [...] r., dokonał pomiaru obwodów i najmniejszych promieni używając atestowanej taśmy mierniczej firmy Spencer. W związku z dokonanymi czynnościami biegły sporządził ekspertyzę dendrologiczną z dnia [...] r., w której wskazano na metodykę przeprowadzonych badań, klasyfikację drzew ze względu na ich wiek, miejsce pomiaru obwodu oraz obwód lub najmniejszy promień miejscu pomiaru. Do opinii załączono również dokumentację fotograficzną z miejsca oględzin. Biegły wyjaśnił, iż na podstawie samych pni nie istnieje możliwość stwierdzenia gatunkowej przynależności głogów. Wierzby przed wycinką lub radykalną redukcją koron zachowały funkcje życiowe i miały dużą wartość przyrodniczą.

Przedmiotowa opinia została uzupełniona przez tego samego biegłego w dniu 1 lutego 2014 r. który wskazał, iż drzewa objęte zaskarżoną decyzją zostały uszkodzone.

Nadto biegły wyjaśnił, iż wiek głogów określono przeliczając słoje przyrostów rocznych poczynając od rdzenia w kierunku obwodu. Jednocześnie J.S. wyjaśnił, iż ilość słojów z każdej strony jest taka sama i wynosi 1 na każdy rok życia drzewa.

Dodatkowo biegły odniósł się do opinii inż. W.R., biegłego w zakresie leśnictwa, łowiectwa, ochrony środowiska i zasobów leśnych, którą załączono do odwołania Stron z dnia 30 lipca 2013 r.

W ocenie organu opinia ta została wydana, jedynie w oparciu o decyzję Wójta Gminy z dnia 19 lipca 2013 r. Biegły nie brał udziału w czynnościach przeprowadzanych w toku postępowania, a co za tym idzie przedstawione przez niego wnioski wyartykułowano w oderwaniu od realiów sprawy.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ odwoławczy wyjaśnił w oparciu o art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., że nie ma podstaw do wyłączenia od udziału w sprawie pracownika A.K.

Nie zgodził się też organ II instancji z zarzutem, że doszło do naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. W pierwszej kolejności organ wyjaśnił, iż brak jest podstaw do kwestionowania ustaleń biegłego w zakresie wieku uszkodzonych drzew. Przedłożona przez J.S. ekspertyza dendrologiczna oraz jej uzupełnienie w sposób niebudzący wątpliwości wyjaśniają przesłanki jakimi kierował się biegły ustalając wiek drzew (ilość przyrostów rocznych). Tym samym bez znaczenia dla określenia wieku drzewa pozostaje wielkość najmniejszego promienia. Organ zauważył, iż biegły wskazując na dokonanie cięć skośnych wyjaśnił, że ma to służyć jedynie lepszemu pokazaniu słojów. Powyższe pozwoliło na ustalenie, że wiek drzew objętych zaskarżoną decyzją, w tym również głogów, przekraczał 10 lat, co wyłącza zastosowanie w sprawie art. 83 ust. 6 pkt 4 u.o.p.

W ocenie organu opinia biegłego pozwoliła na uznanie, iż w związku z wykonanymi pracami na działce nr [...] doszło do uszkodzenia drzew objętych zaskarżoną decyzją oraz do usunięcia nieoznaczonej liczby innych drzew nieoznaczonych gatunkowo. Zdaniem Kolegium wyjaśnienia biegłego w zakresie przyjętego podziału na drzewa usunięte oraz uszkodzone/zniszczone są jednoznaczne i niebudzące wątpliwości, co skutkowało przyjęciem przez organ I instancji, że w sprawie doszło do zniszczenia, a nie usunięcia drzew. W związku z tym w ocenie organu odwoławczego bezzasadny jest zarzut skarżących, iż naruszone zostały przepisy art. 88 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 u.o.p.

Nadto powyższe ustalenia zdaniem organu czynią bezprzedmiotowym rozważania, czy Strony zostałyby zwolnione z opłat za usunięcie drzew, bowiem w toku postępowania ustalono, że drzewa objęte zaskarżoną decyzją zostały uszkodzone, nie zaś usunięte. Ilości i gatunku drzew rzeczywiście usuniętych przez skarżących nie udało się ustalić w toku postępowania, a co za tym idzie brak było podstaw do nałożenia kary administracyjnej w tym zakresie. W związku z tym nie zostały one uwzględnione w decyzji organu I instancji.

Organ wyjaśnił, iż żaden przepis prawa nie wymaga dokumentowania dokonywanych pomiarów poprzez sporządzenie dokumentacji fotograficznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostają natomiast okoliczności związane z powierzchnią, na której porastały uszkodzone i ogłowione drzewa, metoda dokonania oględzin jak również informacja o pobraniu prób.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego zebrany materiał dowodowy pozwala na wymierzenie kary z tytułu uszkodzenia drzew, zaś osobą odpowiedzialną za usunięcie bądź zniszczenie drzewa jest posiadacz nieruchomości, jako ten, który ma prawo i obowiązek wystąpić o stosowne zezwolenie w tym zakresie bądź czuwać nad niedopuszczeniem do ziszczenia się którejkolwiek z hipotez przepisu art. 88 ust. 1 u.o.p. Do przyjęcia odpowiedzialności za zniszczenie drzew wystarcza samo wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu, a zniszczeniem drzew lub krzewów.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli M.i K.S. zarzucając jej :

Ad I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

1. naruszenie art. 138 k.p.a. poprzez ograniczenie się wyłącznie do kontroli decyzji organu I instancji, pomimo przyznanych organowi odwoławczemu kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy

2. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uzasadnienie decyzji w sposób uniemożliwiający poznanie toku rozumowania organu poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia, a w konsekwencji brak zrozumienia i akceptacji zasadności przesłanek faktycznych i prawnych jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy, w szczególności nie wskazanie na ustalenia dotyczące ilości, stanu oraz sposobu jak i osoby dokonującej pomiarów poszczególnych drzew oraz nie wskazanie racjonalnych przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności dowodowi z opinii biegłego z zakresu leśnictwa, łowiectwa, ochrony środowiska- i zasobów leśnych inż. W.R. oraz dowodom z przesłuchań świadków w zakresie połamanych konarów wierzb spoczywających na gruncie,

3. naruszenie art. 78 § 1 i. 2 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez organy I i II instancji żądania strony (wyrażonego w odwołaniach) dotyczącego przeprowadzenia dowodu z opinii innego niezależnego biegłego, a przedmiotem dowodu była okoliczność mająca istotne znaczenie dla sprawy

4. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz pominięcie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów, w szczególności:

- zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do zweryfikowania twierdzeń strony, iż drzewa rodzaju głóg nie miały więcej niż 10 lat - do czego organ I instancji został zobowiązany decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] (str. 7 decyzji),

- niewyjaśnienie rozbieżności w treści opinii rzeczoznawcy – właściciela Zakładu "G" – J.S. i uznanie, że brak jest podstaw do kwestionowania ustaleń biegłego, pomimo wielu oczywistych niejasności i uchybień w opinii pierwotnej i jej uzupełnieniu,

- obciążenie administracyjną karą pieniężną także małżonki strony E.S., która pomimo faktu posiadania 1/2 prawa własności działki nr [...] wynikającego z ustawowej wspólności majątkowej, nie była faktycznym posiadaczem (osobą zarządzającą/władającą) nieruchomości, nie wiedziała o usuwaniu drzew z nieruchomości i na to działanie w żadnym aspekcie się nie godziła, jak i nie mogła temu procederowi zapobiec,

5. rażące naruszenie art. 68 § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie w protokole oględzin kto i jakich czynności dokonał, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono, a także naruszenie § 2 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów poprzez nieustalenie w toku oględzin danych osobowych sprawcy usunięcia lub zniszczenia drzew, co było możliwe do ustalenia w trakcie sporządzania protokołu w czasie obecności właściciela nieruchomości, a tak/c nic wyjaśnienie tych kwestii w toku postępowania dowodowego,

6. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w taki sposób, który nie wpływa na pogłębienie zaufania obywateli do organów Państwa,

7. naruszenie art. 76 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie dokumentów urzędowych w materiale dowodowym zebranym w toku prowadzonego postępowania,

8. naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. poprzez nie dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu leśnictwa, łowiectwa, ochrony środowiska i zasobów leśnych inż. W.R. pomimo, że dowód ten mógł przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie był sprzeczny z prawem,

9. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w części dotyczącej wierzb o obwodach 309 cm i 570 cm, a także obecnie wierzby o obwodzie 328 cm, które zachowały żywotność i zaczęły odtwarzać koronę co powoduje bezprzedmiotowość postępowania w tym zakresie,

10. naruszenie art. 83 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż wiek drzew rodzaju głóg objętych decyzją przekracza 10 lat,

11. naruszenie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie - w związku z niewyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy - iż miało miejsce zniszczenie drzew rodzaju głóg i wierzba spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych, których nie podejmował skarżący ani jego pracownicy - podjęto prace związane z udrożnieniem rurociągu,

12. naruszenie art. 82 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody poprzez jego niezastosowanie w stosunku do czynności ogłowienia wierzb

13. naruszenie art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne poprzez uznanie, że do wykonania prac w rejonie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych wymagane jest wydanie decyzji administracyjnej przez Starostę,

14. naruszenie art. 2 i 3 oraz 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie art. 134 § 1 P.p.s.a, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy mocą której stronie skarżącej wymierzono administracyjną karę pieniężną za zniszczenie drzew. Podstawę materialnoprawną wymierzenia kary za zniszczenie drzew bez zezwolenia stanowiły przepisy art. 88 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody ( tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 627 ze zm. ).

Istotnym na gruncie niniejszej sprawy jest wyrok z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok ten dotyczy zatem przepisów, które były podstawą zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu administracji pierwszej instancji. Organ administracji pierwszej instancji wymierzając skarżącym administracyjną karę pieniężną za zniszczenie drzew niewątpliwie stosował art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o.p., stanowiący podstawę wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew, oraz art. 89 ust. 1 powołanej ustawy, regulujący sposób ustalania wysokości tej kary. Te same przepisy były też podstawą decyzji organu odwoławczego skoro organ ten utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Nie ulega zatem wątpliwości, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014r. ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż przepisy, które tym wyrokiem zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP, stanowiły podstawę wymierzenia skarżącym administracyjnej kary pieniężnej oraz ustalenia wysokości tej kary.

Jednakże Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku orzekł, że wymienione w nim przepisy tracą moc obowiązującą z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, czyli od dnia 14 lipca 2014 r. W związku z tym pojawia się zagadnienie, czy Sąd administracyjny jeszcze przed upływem tego terminu może odmówić zastosowania art. 88 ust. 1 pkt 1 oraz art. 89 ust. 1 u.o.p. i na tej odmowie oprzeć rozstrzygnięcie.

Zagadnienie stosowania przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny orzekł, że jest niezgodny z Konstytucją RP i jednocześnie określił inny niż dzień ogłoszenia w organie urzędowym termin utraty jego mocy obowiązującej, nie jest jednakowo rozstrzygane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko przyjęte w niektórych orzeczeniach NSA (w wyroku z 23 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 1403/05 oraz w wyroku z 12 września 2006 r., sygn. akt I OSK 365/06), które także jest aprobowane przez część doktryny prawa (R.Hauser, J.Trzciński Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2010, str. 100-102), według którego Sąd w konkretnej sprawie może odmówić zastosowania przepisu, którego domniemanie zgodności z Konstytucją RP zostało obalone przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego, ale moc obwiązująca została na określony czas zachowana poprzez zastosowanie drugiej części art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, przy czym o odmowie zastosowania takiego przepisu Sąd rozstrzyga po rozważeniu okoliczności sprawy oraz motywów wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w tym powodów odroczenia utraty mocy obowiązującej niezgodnego z Konstytucją RP przepisu.

W przedmiotowej sprawie w ocenie składu orzekającego należy odmówić stosowania przepisów niezgodnych z konstytucją.

Dokonując powyższej oceny Sąd miał na uwadze, że na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie od odroczenia utraty jego mocy obowiązującej, przepis traci cechę domniemania konstytucyjności. Wzruszenie tego domniemania następuje już z momentem ogłoszenia wyroku Trybunału na sali rozpraw (zob. wyroki TK: z dnia 27 kwietnia 2005 r., P 1/05, OTK-A 2005, nr 4, poz. 42; z dnia 13 marca 2007 r., K 8/07, OTK-A 2007, nr 3, poz. 26; z dnia 11 maja 2007 r., K 2/07, OTK-A 2007, nr 5, poz. 48). Z tą chwilą nie ma już wątpliwości, że taki akt nie spełnia standardów konstytucyjnych. Na skutek orzeczenia o niekonstytucyjności aktu normatywnego następuje zmiana stanu prawnego (por. wyrok SN z dnia 23 styczni8a 2007 r., III PK 96/06, OSNP 2008, nr 5–6, poz. 61). Sąd bowiem rekonstruując podstawę rozstrzygnięcia zobowiązany jest uwzględnić wszystkie normy obowiązujące w systemie prawnym, w tym te o charakterze konstytucyjnym, i stosować w tym zakresie reguły kolizyjne – lex superior derogat legi inferiori. Nie widać przy tym logicznych przesłanek, aby kończyć postępowanie na podstawie "chwilowo" zachowanych w mocy przepisów, a następnie wznawiać zakończone w ten sposób postępowanie.

Ponadto argumentami przemawiającymi za niestosowaniem przepisu, który utracił domniemanie konstytucyjności, są: ochrona praw jednostki oraz ekonomia procesowa. Także odsyłanie w niektórych kategoriach spraw na drogę wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, z uwagi na konieczność ochrony innych wartości konstytucyjnych (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2010, ss. 52 i 102). W przedmiotowej sprawie należy również mieć na uwadze motywy wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku.

Jak wynika z uzasadnienia ww. wyroku o sygn. SK 6/12, Trybunał eksponował w nim przede wszystkim konieczność ochrony przyrody. Jak podkreślił, Konstytucja niezwykle wysoko sytuuje wartość, jaką stanowi środowisko naturalne, umieszczając je wśród najważniejszych zadań państwa (art. 5 w zw. z art. 68 ust. 4 i art. 74 Konstytucji RP). Ochrona przyrody, która stanowi element ochrony środowiska, została expressis verbis wymieniona w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP jako wartość, która może uzasadniać ustawowe ograniczenia w korzystaniu z praw konstytucyjnych, w tym z prawa własności nieruchomości i jej poszczególnych składników. Zdaniem jednak Trybunału ograniczenia te, niezależnie od zachowania formy ustawy i motywowania celem ochrony środowiska (oba te wymogi spełnia zakwestionowana ustawa o ochronie przyrody), muszą jednak odpowiadać wymaganiom wynikającym z zasady proporcjonalności (sensu stricto). Trybunał, akceptując wprowadzenie i utrzymywanie mechanizmu ochrony zadrzewień i wynikające z jego stosowania ograniczenia prawa własności, jak również zagrożenie karą w przypadku naruszenia obowiązku uprzedniego uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości, uznał, że kara ta, jak również opłata za usunięcie drzewa za zezwoleniem, może stanowić, w określonych okolicznościach, sankcję nieproporcjonalną do uszczerbku wywołanego w środowisku naturalnym na skutek usunięcia drzewa lub krzewu. Kwestionowane przepisy nie uwzględniają w szczególności specyfiki tych sytuacji, w których nastąpiło uszkodzenie drzewa siłami przyrody lub jego chorobą, jak również wynikało ze stanu wyższej konieczności. Analizowane przepisy przewidują za usunięcie z nieruchomości drzewa lub krzewu bez zezwolenia czysto obiektywną odpowiedzialność, oderwaną od indywidualnych okoliczności dokonania tego deliktu. Posiadacz nieruchomości, z której zostało usunięte przez niego lub za jego przyzwoleniem, a bez zezwolenia właściwego organu, drzewo lub krzew, nie ma prawnej możliwości zwolnienia się od odpowiedzialności przez wykazanie, że doszło do tego z przyczyn, za które on nie odpowiada. Wysokość kary, określona sztywno, nie pozwala uwzględnić stopnia uszczerbku w przyrodzie (w skrajnym przypadku może nie być żadnego uszczerbku), ciężkości naruszenia obowiązku ustawowego ani sytuacji majątkowej sprawcy deliktu. W niektórych przypadkach obowiązek zapłacenia kilkudziesięciu lub kilkuset tysięcy złotych kary może doprowadzić sprawcę deliktu do ruiny finansowej i odjęcia mu prawa własności. Konkludując Trybunał uznał, że ograniczenia prawa własności, wynikające z zaskarżonych przepisów, nie spełniają testu proporcjonalności i tym samym są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie należy odmówić stosowania niekonstytucyjnych przepisów.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O wykonalności orzeczenia na podstawie art. 152 P.p.s.a.

O kosztach sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm. ).

Rozpoznając sprawę ponownie organ oczekując na uchwalenie nowych przepisów w miejsce art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, przeprowadzi postępowanie zmierzające do wyjaśnienia przyczyn i okoliczności zniszczenia drzew, biorąc pod uwagę, iż na skarżących spoczywa obowiązek utrzymywania w należytym stanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 145).

Organ wyjaśnił także, czy na dzień wydawania decyzji drzewa zachowały żywotność, uwzględniając jednocześnie wytyczne Trybunału Konstytucyjnego jakimi kierował się wydając przywołane w niniejszym uzasadnieniu rozstrzygnięcie.