Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 402/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 89 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2020 r. sprawy ze skargi K. O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu należności z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz K. O. kwotę [...]zł ([...]) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] r., nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 4 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej – K.p.a.) oraz art. 17 i 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej – u.p.e.a.), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia K. O. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z [...] r., nr [...] [...] o określeniu wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu należności z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej [...] Sp. z. o.o., utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

W uzasadnieniu podał, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi wobec zobowiązanego A. Sp. z o.o. w [...] postępowanie egzekucyjne, na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] z [...] r., [...] z [...], [...], [...], [...] i [...] z [...] r. W celu wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym nr [...], zawiadomieniem o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z 5 lutego 2019 r. dokonał zajęcia wierzytelności zobowiązanego w Przedsiębiorstwie Usługowo-Handlowym E. K. O.. Zawiadomienie doręczono 13 lutego 2019 r. Kolejnego zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w przedsiębiorstwie K. O. (na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]) organ egzekucyjny dokonał w oparciu o zawiadomienie z 26 lutego 2019 r. Zawiadomienie to doręczono 5 marca 2019 r. Następnie organ egzekucyjny na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...], [...], [...] i [...] dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej pismem z 11 kwietnia 2019 r. Zawiadomienie w tym przedmiocie doręczono 18 kwietnia 2019 r. W odpowiedzi na te zajęcia, K. O. poinformował, że w ich datach Spółka [...] Sp. z o.o. nie miała żadnej wierzytelności pieniężnej w stosunku do jego przedsiębiorstwa.

Pismem z 1 sierpnia 2019 r. organ egzekucyjny zwrócił się do K. O. z prośbą o wskazanie sposobu dokonywania płatności na rzecz Spółki z o.o. A. oraz przesłanie kserokopii faktur VAT, których numery wskazał, a wystawionych przez tę Spółkę na Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe E. K. O. wraz z dowodami zapłaty kwot wynikających z tych faktur. W odpowiedzi, K. O. przekazał żądane dokumenty oraz wyjaśnił, że płatności na rzecz A. były dokonywane w sposób gotówkowy.

Jako, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] w wyniku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego stwierdził, iż K. O. po dniach otrzymania zawiadomień o zajęciu wierzytelności, w okresie od 24 marca 2019 r. do 19 kwietnia 2019 r. dokonywał zakupów towarów w A. Sp. z o.o. w [...], za które płacił gotówką zamiast przekazywać zapłatę organowi egzekucyjnemu, postanowieniem z 10 marca 2020 r., wydanym na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. określił Przedsiębiorstwu Handlowo-Usługowemu E. K. O. wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu należności z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej A. Sp. z o.o. w [...] na kwotę [...]zł.

Organ odwoławczy nie podzielił zawartego w zażaleniu od tego postanowienia stanowiska strony, że w dniach zajęcia wierzytelności pomiędzy nią a A. Sp. z o.o. nie istniała żadna wierzytelność, zatem nie miała ona podstaw do przekazania jakichkolwiek kwot organowi.

Podał, że w wyniku przeprowadzonej kontroli ustalono, że Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowego E. K. O. w czasie zajmowania wierzytelności posiadał zobowiązania pieniężne wobec A. Sp. z o.o. w [...], bowiem w okresie od 20 marca 2019 r. do 19 kwietnia 2019 r. Spółka A. Sp. z o.o. w [...] sprzedała K. O. towar (materiały budowlane) na podstawie faktur z 20, 22 , 25 i 27 marca 2019 r. oraz z 3, 4, 5, 8, 9, 11, 12, 16 i 19 kwietnia 2019 r. W dniach wystawienia faktur, K. O. zapłacił za towar gotówką, co udokumentowano dowodami wypłaty KP.

Zdaniem organu, aby zrealizować w całości zajęcia wierzytelności z 5 lutego 2019 r. strona powinna należności z faktur: z 20, 22 i 25 marca 2019 r, przekazać organowi. Natomiast realizacja zajęcia wierzytelności z 11 kwietnia 2019 r. powinna nastąpić częściowo na podstawie faktury z 19 kwietnia 2019 r.

Organ odwoławczy zauważył, że strona została w przekazanych jej drukach pouczona, że ,,Zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia niniejszego zawiadomienia. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług". Wyjaśnił, że otrzymanie zawiadomienia o zajęciu nakłada na dłużnika zajętej wierzytelności obowiązek realizacji tego zajęcia. Dotyczy to również możliwości dochodzenia należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich które w chwili zajęcia nie istniały.

Zauważył też, że analiza złożonych do [...] Urzędu Skarbowego w [...] przez A. za grudzień 2018 r., styczeń, marzec i kwiecień 2019 r. plików JPK VAT pozwalała na stwierdzenie, że przedsiębiorstwo strony współpracowało z A. Sp. z o.o. w [...]. We wspomnianych miesiącach pomiędzy tymi podmiotami gospodarczymi zanotowano łącznie 22 transakcje, co oznacza, że pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym istniał stosunek prawny.

W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej K. O., reprezentowany przez pełnomocnika, na podstawie art. 3 § 2 pkt 2 w zw. z art. 50 § 1, art. 52 § 1 i 2, 53 § 1 i 54 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej – P.p.s.a.) zaskarżył je w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegające na zaniechaniu dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, konsekwencją którego było stwierdzenie braku podstaw uchylenia się strony od przekazania zajętej wierzytelności, pomimo braku istnienia zarówno tej wierzytelności oraz wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstały po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.

- art. 123 K.p.a. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez bezzasadne przyjęcie i ustalenie nieprzekazanej kwoty tytułem zajęcia wierzytelności na kwotę [...]zł i przyjęcie, że skarżący bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, pomimo faktu iż pomiędzy nim, a [...] Sp. z o.o. w [...] nie istniała podlegająca zajęciu wierzytelność, a zatem brak również było podstaw do określenia jej wysokości;

- art. 89 § 1 u.p.e.a. polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że w dacie dokonania zajęcia skarżący był dłużnikiem A. Sp. z o.o. w [...], a w związku z tym należności z transakcji dokonanych po doręczeniu wskazanych w postanowieniu zawiadomień o zajęciu wierzytelności zobowiązany był przekazać organowi egzekucyjnemu;

- art. 89 § 2 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwą wykładnię prowadząca do wniosku, że pomimo braku istnienia stałego stosunku zobowiązaniowego pomiędzy skarżącym a dłużnikiem A. Sp. z o.o. w [...], zajęciu mogą podlegać "w ciemno" wszystkie wierzytelności pomiędzy tymi podmiotami, a powstałe po dacie doręczenia wskazanych w postanowieniu zawiadomień o zajęciu wierzytelności zobowiązany, podczas gdy w dacie zajęcia nie istniał żaden stosunek podstawowy, z którego takie wierzytelności mogłyby powstać w przyszłości.

Wskazując na powyższe naruszenia, pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z [...] r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik stwierdził, że pomimo, iż skarżący dokonywał zakupów w Spółce A. Sp. z o.o., nie posiadał z tą Spółką żadnej umowy o współpracy. Organ nie wykazał, że w dacie zajęcia istniała pomiędzy tymi podmiotami jakakolwiek więź cywilnoprawna, mogąca skutkować powstaniem w przyszłości zobowiązania strony w stosunku do zobowiązanego. Zajęcie wierzytelności nastąpiło zatem niejako "na wyrost" i nie dotyczyło żadnej, rzeczywiście istniejącej w tym czasie nawet przyszłej wierzytelności.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stan sprawy jest bezsporny i wynika z niego, że skarżący dokonał w Spółce A. Sp. z o.o. zakupów materiałów budowlanych w dniach: 20, 22, 25 i 27 marca oraz 3, 4, 5, 8, 9, 11, 12 i 16 kwietnia 2019 r. Za dokonywane zakupy płacił gotówką. Poszczególne transakcje i fakt zapłaty dokumentują faktury nr: [...]/2019, [...]/2019, [...]/2019, [...]/2019, [...]/2019, [...]/4/2019, [...]/2019, [...]/2019, [...]/2019, [...]/2019, [...]/2019, [...]/2019, [...]/2019 i [...]/2019 i dowody KP nr: [...]/2019; [...]/2019; [...]/2019; [...]/2019; [...]/2019; [...]/2019; [...]/2019; [...]/2019; [...]/2019; [...]/2019; [...]/2019; [...]/2019; [...]/2019 i [...]/2019.

W stosunku do Spółki A. wystawiono szereg tytułów wykonawczych, tj.: nr [...] z 18 stycznia 2019 r., [...] z 22 lutego 2019, [...], [...] oraz [...] i [...] z 10 kwietnia 2019 r.

Zawiadomieniami z 5 lutego, 26 lutego i 11 kwietnia 2019 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia "innej wierzytelności pieniężnej". Zawiadomienia te zostały adresowane do przedsiębiorstwa skarżącego. Oprócz zawartego w nich określenia: "inna wierzytelność pieniężna" nie ma na nich szczegółowego opisu, jaka (która) konkretnie wierzytelność została zajęta.

Po otrzymaniu zawiadomień, skarżący w pismach z: 13 lutego, 5 marca i 23 kwietnia 2019 r. poinformował, że na dzień otrzymania zawiadomienia o zajęciu Spółka A. nie posiadała w niego żadnej wierzytelności pieniężnej.

Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§ 1).

Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (§ 2).

Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,

c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;

2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;

3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1 (§ 3).

Jak wynika z powyższych przepisów, organ może dokonać wierzytelności innej niż określna w art. 72-85 u.p.e.a., czyli z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej oraz z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych.

Wierzytelności inne to między innymi wierzytelności z tytułu umów dostaw, robót i usług, na podstawie których dłużnik zobowiązanego powinien zapłacić zobowiązanemu za świadczone przezeń dostawy, roboty lub usługi, niezależnie od tego, czy umowa taka jest jedną z umów nazwanych w Kodeksie cywilnym, czy umową nienazwaną.

Aby jednak zająć taką "inną wierzytelność", wierzytelność ta musi istnieć. Czyli musi istnieć stosunek zobowiązaniowy, na mocy którego jedna ze stron zobowiązuje się do wykonania jakiejś czynności (dostawy, roboty czy usługi), a druga ma z tego tytułu dokonać zapłaty. Jeśli organ ma wiedzę, że taki konkretny stosunek prawny istnieje, to może zająć przysługującą z tego tytułu wierzytelność.

Nie może wyjść jedynie z założenia, że skoro zobowiązany, w stosunku do którego prowadzi postępowanie egzekucyjne, zawierał w przeszłości umowy, na mocy której dochodziło do dostaw towarów, wykonania robót czy świadczenia usług z określonym podmiotem, to istnieje prawdopodobieństwo, że będzie je zawierał w przyszłości i idąc tym tropem zająć wierzytelności jeszcze nie istniejące. Nie ma znaczenia, że istnieje prawdopodobieństwo, że podmiot ten zakupi towary, roboty czy usługi u zobowiązanego.

To wszystko oznacza, że w sytuacji gdy skierowano zawiadomienie o zajęciu do podmiotu, wobec którego zobowiązanemu nie przysługuje w danym momencie wierzytelność z tytułu dostaw, robót i usług, to ewentualne przyszłe wierzytelności z tego tytułu nie będą mogły być zajęte na podstawie takiego zawiadomienia. Będzie wówczas – po powstaniu wierzytelności – konieczne ponowne zawiadomienie dłużnika zajętej wierzytelności o zajęciu tej wierzytelności.

Gdyby uznać argumentację organu egzekucyjnego za prawidłową, należałoby uznać za normalne działalnie organu, który obciąża swoimi obowiązkami podmioty gospodarcze, które nabywają towary u zobowiązanych, w stosunku do których prowadzona jest egzekucja, zamiast dokonywać zajęcia towarów u tych zobowiązanych, a następnie spieniężenia ich w postępowaniu egzekucyjnym, jak to opisano w Rozdziale 6 (art. 97 i następne) u.p.e.a. Organ typowałby najbardziej prawdopodobnych "kupców", którzy zamiast płacić za nabywane towary sprzedawcom, pieniądze mieliby uiszczać organowi. Choć - na marginesie - trudno uznać za prawdopodobne, że taki sprzedawca sprzedałby cokolwiek wytypowanym przez organ podmiotom.

W rozpoznawanej sprawie doszło do takiej sytuacji. Organ powziął wiedzę, że skarżący dokonywał zakupów u podmiotu, w stosunku do którego prowadził postępowanie egzekucyjne, założył, że skoro zakupy te były stosunkowo częste - to będą też miały miejsce w przyszłości. Zajął więc wierzytelności, które miałyby z tego tytułu powstać. W chwili zajęcia jednak konkretnie żadna z nich nie istniała. Istniała być może jedynie chęć skarżącego nabycia towarów w przyszłości. Jednak chęć ta w żaden sposób nie obligowała Spółki [...] Sp. z o.o. do wydania skarżącemu określonych towarów, a skarżącego do zapłaty za te określone towary.

O tym, że wierzytelności te nie istniały świadczy też fakt, że żadna z nich nie została opisana w piśmie dotyczącym zajęcia "innej wierzytelności".

Co prawda organ podał, że w okresie od grudnia 2018 r. do kwietnia 2019 r. pomiędzy skarżącym a [...] doszło do 22 transakcji, co jego zdaniem oznacza, że pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym istniał stosunek prawny, jednak nie wyjaśnił jaki miałby to być konkretnie stosunek prawny.

Zgodzić się należy z organem, że zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a, "zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług". Jednak jest to zdanie drugie tego przepisu. W pierwszym zdaniu mowa, że "zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1".

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, skoro w regulacji tej mowa o dłużniku zajętej wierzytelności, to znaczy, że w chwili zajęcia dłużnik już jest, czyli musi istnieć jakaś konkretna umowa, na podstawie której w przyszłości mają powstać wierzytelności, które mogłyby być przekazywane do organu egzekucyjnego, na przykład umowa, w której zobowiązany (w stosunku do którego prowadzona jest egzekucja) zobowiązał się w przyszłości do dostaw towarów, czy usług na rzecz tego dłużnika.

Gdyby było inaczej, to oznaczałoby, że - jak wcześniej zauważono - organ mógłby wygodnie, "w ciemno" dokonywać zajęć u wszystkich podmiotów, które nabywały towary od osób, w stosunku do których prowadzona jest egzekucja, a nawet podmiotów które hipotetycznie (potencjalnie) mogłyby takich zakupów w przyszłości dokonywać, a tym samym oszczędzić sobie konieczności prowadzenia postępowania egzekucyjnego w inny sposób. Byłoby to przerzucanie swoich obowiązków na inne osoby, w tym podmioty gospodarcze. To znacznie utrudniłoby z kolei działalność tym ostatnim, bo trudno uwierzyć, by ktokolwiek przekazał im dobrowolnie towar (bez wcześniejszego zobowiązania się do tego) wiedząc, że nie dostanie za niego zapłaty. Dotyczy to zwłaszcza podmiotów, które mają problem z rozstawaniem się ze swoimi aktywami, na co wskazuje powstanie egzekwowanych należności (niepłacenie kwot wynikających z istniejących zobowiązań). Zapewne nie było intencją ustawodawcy utrudnianie prowadzenia działalności gospodarczej przedsiębiorcom, czy nakładanie obowiązków organu na inne osoby.

Zgodzić się tym samym należy ze skarżącym, że skoro organ nie wykazał w postępowaniu dowodowym, prowadzonym zgodnie z przepisami art. 7 i art. 77 K.p.a., by Spółka [...] zawarła ze skarżącym jakąkolwiek umowę, która obligowałaby ją do dokonywania na jego rzecz dostaw, w tytułu których powstałyby w przyszłości wierzytelności, to w konsekwencji nie miał podstaw do wydania zaskarżonego postanowienia, opierając się jedynie na domniemaniach, że podmioty te łączył jakiś trwały stosunek prawny, wynikający z samego faktu zaistnienia pojedynczych transakcji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ powinien zatem wykazać, że strony łączyła umowa (pisemna lub ustna), na mocy której Spółka [...] zobowiązała się do dokonywania dostaw na rzecz skarżącego.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

Orzeczenie w przedmiocie kosztów postepowania uzasadnia art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a.