Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 853/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), asesor WSA Mateusz Rogala, sędzia WSA Joanna Skiba, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 lutego 2022 r. nr DN.rn.625.24.2022 w przedmiocie umorzenie postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako "Minister/organ") decyzją z 23 lutego 2022 r., nr DN.rn.625.24.2022, po rozpatrzeniu odwołań W. P. oraz T. G., od decyzji Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda/organ I instancji") z 30 grudnia 2021 r., nr [...], umarzającej postępowanie administracyjne – utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody.

Zaskarżona decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pismem z 1 września 2016 r. W. P. wystąpił do Wojewody z wnioskiem o stwierdzenie, że zespół pałacowo-parkowy w [...], składający się z aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...] w [...], gmina [...], powiat [...], objęty księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...], stanowiący uprzednio własność A. P., nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm., dalej jako "dekret o reformie rolnej").

Decyzją z 30 grudnia 2021 r., nr [...], Wojewoda umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wydania decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 z późn. zm.), stwierdzającej, że zespół pałacowo-parkowy w [...], składający się z aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...] w [...], nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Na skutek rozpatrzenia złożonych od powyżej decyzji organu I instancji odwołań, decyzją z 23 lutego 2022 r., nr DN.rn.625.24.2022, Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Minister stwierdził w uzasadnieniu swojej decyzji m.in., że dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego można wywieść, iż przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Państwa w trybie dekretu o reformie rolnej, jednakże z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, by podstawą prawną nacjonalizacji majątku ziemskiego [...] A. P. był przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Następnie organ wyjaśnił, że w aktach sprawy znajduje się kopia księgi wieczystej, prowadzonej dla spornej nieruchomości pn. "[...]". Wynika z niej, że A. P. został wpisany jako właściciel nieruchomości dnia 21 września 1923 r., natomiast Skarb Państwa Polskiego (Wojewódzki Urząd Ziemski w [...]) został wpisany dnia 17 września 1945 r. "na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia 11 lipca 1945 r.". Organ zwrócił uwagę, że nie wskazano jednak w księdze wieczystej żadnej litery art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej, na podstawie której dokonano przejęcia. Również sam wniosek do Sądu [...] Wydział Hipoteczny z dnia 11 lipca 1945 r. o wpisanie jako właściciela tej księgi gruntowej - Skarbu Państwa Polskiego (Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...]) nie wskazuje dokładnej podstawy prawnej przejęcia ogólnie podając tylko, że: "na zasadzie art. 2 ust. (1) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w brzmieniu ustalonym w obwieszczeniu Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 stycznia 1945 r.(...)." Także w zarządzeniu sędziego hipotecznego o wpisie w księdze gruntowej pn. "[...], [...]" z dnia 14 września 1945 r. wskazano w sposób ogólny - "na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia 11 lipca 1945 r., wpisano dnia 17 września 1945 r.". Minister wyjaśnił, że akta niniejszej sprawy uzupełniono m.in. o dokumenty pozyskane z Archiwum Akt Nowych, tj. uwierzytelnione kopie dokumentów przechowywanych w "zespole archiwalnym Nr [...] Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych w Warszawie 1945-1951" (załączniki archiwum do pisma z 20 kwietnia 2017 r.). Wśród nich znajdują się: wykaz "Nieruchomości ziemskie powyżej 100 ha względnie 50 ha, podlegające parcelacji. Sprawozdania statystyczne referatów rolnictwa i reform rolnych starostw powiatowych województwa poznańskiego. Tom VI. Powiaty na literę N-O, 1947-1949), na którym pod nr [...] figuruje nazwa nieruchomości [...], gmina [...], nazwisko i imię dotychczasowego powiernika – P. A., sygn. [...]; "Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6.9.1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej - [...], Powiatowy Urząd Ziemski [...]", na której pod poz. 23 figuruje nazwa [...], gmina [...], nazwisko i imię dotychczasowego właściciela P. A."; "Wykaz państwowych nieruchomości - stan na dzień 1 stycznia 1951 r. (województwo poznańskie, powiat [...])", na którym nazwa nieruchomości [...], gmina [...], nazwisko i imię byłego właściciela nieruchomości przed przejęciem przez Państwo – P. A., figuruje pod poz. [...]; "Protokół z podziału resztówek na terenie Województwa Poznańskiego z obszaru 27 powiatów, leżących w granicach 1939 r., sporządzony w dniu 10 grudnia 1946 r. w Wojewódzkim Urzędzie Ziemskim w [...]"; "Wykaz resztówek. Stan na dzień 1 stycznia 1948 r." nazwa nieruchomości z której powstała resztówka – [...]; "Wykaz majątków przekazanych na osadnictwo lub parcelacje" pod poz. [...] figuruje nazwa majątku [...], sygn. [...]; "Wykaz rozparcelowanych majątków na podstawie dekretu z dnia 6.9.1944r. dla których nie były sporządzone w toku parcelacji miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego (względnie plany zabudowy) (...), na którym pod nr 21 figuruje nazwa rozparcelowanego majątku [...], sygn. [...]. W ocenie organu, zgromadzona dokumentacja nie daje żadnych podstaw, aby twierdzić, że do przejęcia majątku [...] doszło na mocy przepisu lit. e) art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej, a tylko w takiej sytuacji organ administracyjny byłby uprawniony do orzekania o niepodpadaniu jego części pod działanie tego przepisu.

Podsumowując organ wskazał, że następcy prawni A. P. nie przedstawili, pomimo wielokrotnych wezwań, dokumentów jednoznacznie świadczących, że przejęcie majątku objętego złożonym wnioskiem nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Zdaniem organu, dokumentów takich nie udało się również zgromadzić orzekającym w sprawie organom, pomimo podejmowanych prób w tym zakresie. Organ uznał więc, że nie istnieje droga postępowania administracyjnego dla orzekania o tym, czy część pałacowo-parkowa dawnego majątku ziemskiego [...], podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej. Uznając zatem za prawidłowe stanowisko organu I instancji, Minister utrzymał w mocy decyzje Wojewody w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w całości jako bezprzedmiotowego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra złożyła T. G. (dalej jako "Skarżąca"), reprezentowana przez radcę prawnego M. D., zarzucając w niej naruszenie przepisów:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 80 k.p.a., art. 81a § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewskazanie przez organ w uzasadnieniu obu decyzji dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a tym samym podstawy faktycznej, która pozwoliła organowi na ustalenie, iż dokładna analiza treści dokumentów nie uprawnia do tego, aby uznać je za dowód na przejście dawnej nieruchomości A. P. w [...] na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej pomimo udokumentowanemu w aktach sprawy stanowi faktycznemu świadczącemu o braku istnienia innej przesłanki z art. 2 ust. 1 dekretu, mogącego stanowić podstawę do konfiskaty nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, oraz świadczącemu o tym, iż przyczyną konfiskaty nieruchomości A. P. była przesłanka łącznej powierzchni konfiskowanej nieruchomości oraz faktu, iż to Wojewódzki Urząd Ziemski zdecydował o konfiskacie, brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie poprzez błędne przyjęcie, iż dowody zgromadzone w aktach sprawy nie uprawniają do tego, aby uznać je za dowód na przejście dawnej nieruchomości A. P. w [...] na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, pomimo dowodów zgromadzonych w aktach sprawy świadczących o fakcie przeciwnym, co stoi w sprzeczności ze słusznym interesem strony, oraz nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść strony w przypadku, w którym w niniejszej sprawie istniała wątpliwość co do stanu faktycznego niniejszej sprawy;

2) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie normy z art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej oraz § 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez ich błędne niezastosowanie, które doprowadziło organ do uznania, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na przyjęcie, iż istnieją podstawy do uznania, iż konfiskata majątku [...] nastąpiła w oparciu o normę z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Mając na uwadze powyższe, Skarżąca wniosła o: uchylenie decyzji organu i decyzji organowi II instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi przedstawiono szczegółową argumentacje na poparcie postawionych zarzutów.

Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 listopada 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, o czym strony zostały powiadomione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

po rozpoznaniu niniejszej sprawy, Sąd uznał skargę za niezasadną.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra z 23 lutego 2022 r., nr DN.rn.625.24.2022, wydana na skutek rozpatrzenia odwołania m.in. Skarżącej, utrzymująca w mocy decyzję Wojewody z 30 grudnia 2021 r., nr [...], umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51, ze zm.), stwierdzającej, że zespół pałacowo-parkowy w [...], składający się z aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...] w [...], nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji Ministra stanowił art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Zgodnie natomiast z przepisem art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - oznacza zaś brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnego, tj. takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1242/17).

W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, które uznały brak konkretnej sprawy, w której organ administracji jest władny rozstrzygać. Poczynione zaś przez organy ustalenia faktyczne na bazie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd również uznał za prawidłowe, dlatego bez konieczności ponownego ich przywoływania, Sąd uznaje je za własne, nie podzielając przy tym podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. 80 k.p.a., art. 81a § 1 k.p.a., oraz art. 107 § 3 k.p.a..

Wyjaśnić należy przede wszystkim, że w sprawie dotyczącej stwierdzenia czy nieruchomość ziemska podpadała pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej, organy administracji publicznej orzekając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51, dalej jako "rozporządzenie"), powinny zbadać czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską, która mogła być przeznaczona na cele rolnicze, czy stanowiła własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych i jaki obejmowała obszar. Przewidziany w § 5 i 6 rozporządzenia tryb rozstrzygania sporów, co do kwestii przejęcia z mocy prawa określonych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej ma zastosowanie - jak wskazuje się w orzecznictwie wyłącznie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w drodze dekretu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt l OSK 1278/16 oraz z 24 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1761/19). Jest on uruchamiany - jak wyjaśniono to w uzasadnieniu do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 - wówczas, kiedy właściciel (współwłaściciel) uważał, że jego nieruchomość, z takich, czy innych względów, nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej i w związku z tym powinna być wyłączona spod działania tego przepisu, czyli nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu w części bądź w całości.

Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że możliwość wydania decyzji administracyjnej w trybie § 5 rozporządzenia rozstrzygającej merytorycznie spór istniejący pomiędzy Skarbem Państwa, a wnioskodawcą, zastrzeżona została wyłącznie do sytuacji, gdy dana nieruchomość (jej część) przejęta została ex Iege na własność Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, a zdaniem wnioskodawcy, przejęta być nie powinna. Powyższe jest konsekwencją przyjętego w art. 2 dekretu o reformie rolnej modelu nacjonalizacji nieruchomości ziemskich zakładającego, że "wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e części pierwszej tego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości, na własność Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1, część druga". Prowadziło to bowiem do przejęcia ich własności z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.), bez konieczności potwierdzania tego skutku prawnego decyzją administracyjną.

Z kolei, dokumentem potwierdzającym przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie konkretnej litery (b, c, d, e) wymienionej w ust. 1 art. 2 dekretu o reformie rolnej było zaś zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Zaświadczenie to było podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi hipotecznej (gruntowej), tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Wynika to z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 34, poz. 204) i art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233).

Jak wynika z powyższego, prawodawca wprowadził zatem administracyjny tryb rozstrzygania tego rodzaju spraw przez wojewódzkie urzędy ziemskie (później wojewodów), oraz ograniczył zakres przedmiotowy tych spraw wyłącznie do sporów dotyczących nieruchomości, których podstawą przejęcia był art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

A zatem istnienie zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość ziemska została przejęta przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, stanowiącego dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., otwiera prawną możliwość uzyskania dowodu przeciwnego (art. 76 § 3 k.p.a.) w postaci decyzji administracyjnej, wydanej w trybie § 5 rozporządzenia.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy, nie istnieje dowód (w tym zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego) potwierdzający nacjonalizację przedmiotowej nieruchomości (zespół pałacowo-parkowy majątku ziemskiego [...]) w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Pomimo zakrojonych na szeroką skalę poszukiwań organom nie udało się odnaleźć takiego dowodu. Skarżący też go nie przedstawili. Podejmowane w tym zakresie działania organów nie przyniosły spodziewanych rezultatów. Z akt administracyjnych wynika, że organy poszukiwały dokumentów dotyczących nieruchomości stanowiących własność poprzednika prawnego Skarżącej, w tym dokumentów dotyczących trybu przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W tym celu organy zwracały się m.in.: do Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Akt Nowych w [...], Starostwa Powiatowego w [...], Sądu Rejonowego w [...], oraz Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków Delegatury w [...].

Z dokumentów odnalezionych przez organy, jak również przedłożonych przez wnioskodawców, nie wynika, by podstawą przejęcia części pałacowo-parkowej majątku ziemskiego [...] na rzecz Skarbu Państwa był art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Z dokumentów tych wynika jedynie, że podstawą przejęcia nieruchomości był dekret o reformie rolnej (bez wyraźnie wskazanej podstawy przejęcia). Z ich treści nie wynika natomiast na jakiej podstawie prawnej doszło do przejęcia wspomnianej części majątku. Powyższa okoliczność nie wynika, w szczególności z przesłanych przez wnioskodawcę przy wniosku z 1 września 2016 r.: wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z 11 lipca 1945 r. skierowanego do Sądu Grodzkiego w [...] o wpis prawa własności przejętego majątku [...] na rzecz Skarbu Państwa do księgi gruntowej, zarządzenia sędziego z 14 września 1945 r. o wpisie w księdze gruntowej "[...]" jako właściciela Skarbu Państwa, protokołu Komisji klasyfikacyjno-szacunkowej z 29 października 1945 r. w sprawie klasyfikacji i szacunków rozparcelowanych gruntów majątku ziemskiego [...] , wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z 23 grudnia 1946 r. skierowanego do Sądu Grodzkiego w [...] o dokonanie dalszych wpisów do księgi gruntowej "[...]", jak też z przekazanych przy piśmie z 20 kwietnia 2017 r. przez Archiwum Akt Nowych dokumentów archiwalnych. Podstawy przejęcia części pałacowo-parkowej majątku ziemskiego [...] na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej nie sposób również odszukać w księdze gruntowej "[...]" ([...]), której uwierzytelnioną kopię przesłał Sąd Rejonowy w [...] przy piśmie z 5 maja 2019 r.

Zdaniem Sądu, nie ma zatem podstaw do tego, aby merytorycznie rozpatrzeć niniejszą sprawę, skoro nie istnieje w aktach sprawy dowód na to, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej stanowił podstawę prawną nabycia przez Skarb Państwa prawa własności do przedmiotowej części nieruchomości. Wszak tylko przejście przedmiotowej nieruchomości na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, pozwoliłoby uznać, iż zastosowanie winna znaleźć szczególna regulacja § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, i rozpoznanie wniosku Skarżących winno nastąpić na drodze postępowania administracyjnego.

W świetle powyższego za prawidłowe Sąd uznaje stanowisko Ministra, że stan faktyczny sprawy uzasadniał utrzymanie w mocy decyzji Wojewody z 30 grudnia 2021 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w całości. Nie jest bowiem możliwe prowadzenie postępowania administracyjnego w sytuacji, w której nie istnieje stan faktyczny pozwalający organowi na skonkretyzowanie praw i obowiązków jednostki, a z taką sytuacja mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Sytuacja taka z kolei uprawnia do stwierdzenia, że zachodzą przyczyny uzasadniające umorzenie postępowania, o których mowa w art. 105 § 1 k.p.a. Prawidłowo zatem organ zastosował w niniejszej sprawie przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów postępowania Sąd wskazuje, że nie są one zasadne.

W ocenie Sądu, nie ma racji Skarżąca, że to organ nie dopełnił obowiązku wyczerpującego wyjaśnienia powoływanych przez wnioskodawców okoliczności. Wbrew stanowisku Skarżącej, nie jest zasadne twierdzenie, iż to organ administracji ma przeprowadzić czynności uzasadniające twierdzenia wnioskodawcy, jak również ma niejako wyręczać go w tej materii. Należy bowiem pamiętać, że nie zawsze ciężar dowodu spoczywa na organie, lecz jest też i tak, że obciąża stronę postępowania. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek prowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale nie zwalnia z inicjatywy dowodowej strony postępowania, o czym świadczy brzmienie art. 7 k.p.a. Jest niewątpliwe, że organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Jednak po noweli art. 7 k.p.a., dokonanej ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r., strona nie może pozostać bierna w zbieraniu materiału dowodowego (patrz: W. C. "Zmiany w zakresie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które weszły w życie w 2011 r.", ZNSA 2011/4/, s. 11-12, oraz por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1631/19, LEX nr 3041375). W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18). Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona, mimo wezwania, środków takich nie przedstawia (por. wyroki NSA: z 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1830/11, CBOSA; z 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1203/15, Lex nr 2348966 oraz z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3581/18, Lex nr 2690526). Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (wyrok NSA z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 3719/17, Lex nr 3031035). Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela powyższy pogląd.

W realiach niniejszej sprawy, organy podjęły czynności mające na celu zebranie materiału dowodowego a następnie tak zebrany materiał dowodowy prawidłowo oceniły uznając, że w sytuacji, w której nie został jednoznacznie potwierdzony tryb przejęcia nieruchomości na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej nie jest możliwe prowadzenie postępowania administracyjnego. Sąd nie podziela zatem wątpliwości Skarżącej w tym zakresie, tym bardziej, że sformułowane w tym zakresie zarzuty są ogólnikowe i sprowadzają jedynie do zwykłej polemiki z prawidłowymi ustaleniami organów.

Wskazać należy również, iż w toku postępowania administracyjnego nie jest możliwe ustalenie, czego żąda od organu Skarżąca, która z pozostałych podstaw prawnych, poza art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, miałby zastosowanie dla nacjonalizacji przedmiotowego majątku ziemskiego, to jest czy litera a), b), c) czy d) art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej. Nie jest bowiem przedmiotem władczego ustalenia organu administracji w ramach postępowania prowadzonego w trybie § 5 rozporządzenia, jaki inny, niż art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, przepis prawa stanowił lub mógł stanowić podstawę przeprowadzonej faktycznie nacjonalizacji. Skoro charakter weryfikacji objęcia nieruchomości ziemskiej przepisami dekretu o reformie rolnej, określony w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w związku z art. 2 ust. 1 lit. e) ww. dekretu, ma charakter szczególny w rozumieniu art. 2 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego, to ustalenie w toku niniejszej sprawy, iż przejście własności przedmiotowych działek na Skarb Państwa nie nastąpiło w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, jasno wskazuje, iż ustalenie, która z pozostałych podstaw nacjonalizacyjnych była zastosowana dla przejęcia przedmiotowych działek na Skarb Państwa, nie jest ustaleniem mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej (vide: wyrok NSA z 24 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1761/19).

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).