Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 439/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Ewa Grochowska-Jung (spr.), Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. D. – przedstawiciela ustawowego małoletnich P., A., G. i A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] lutego 2011 r. 2. Zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. 3. Przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego M. R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] odmawiającą przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej dla małoletnich P., A., G., A. D..

Z akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] października 2010 r. M. D. – przedstawiciel ustawowy ww. – zwrócił się do Prezesa ZUS o przyznanie w drodze wyjątku renty rodzinnej małoletnim dzieciom zmarłej T. D.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Powodem decyzji odmownej stało się niewykazanie szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez matkę dzieci uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym, ponieważ w licznych przerwach w zatrudnieniu T. D. nie miała orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania zatrudnienia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedstawiciel ustawowy małoletnich nie zgodził się z odmową przyznania świadczenia podnosząc, iż przerwy w zatrudnieniu jego zmarłej żony spowodowane były przyczynami od niej niezależnymi, a mianowicie koniecznością opieki nad dziewięciorgiem własnych dzieci i dużym bezrobociem w miejscu zamieszkania.

Prezes ZUS uznał zarzuty wniosku odwoławczego za niezasadne i rozstrzygnięciem z dnia [...] marca 2011 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił warunki wymienione w tym przepisie. Powołany wyżej art. 83 może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności, zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Organ wskazał także, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania powołanego przepisu uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, iż matka dzieci w okresach od dnia [...] września 1983 r. do dnia [...] grudnia 1991 r. oraz od dnia [...] grudnia 1998 r. do śmierci w dniu [...] kwietnia 2010 r. nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Mając na uwadze fakt, iż nie miała ona w powyższym okresie orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, nie można przyjąć, że brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym nastąpił ze względu na szczególne okoliczności spowodowane stanem zdrowia.

Organ wskazał, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (przykładowo wyrok WSA z dnia 17 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 815/07 i wyrok NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 378/08). Łącznie udowodniony okres składkowy i nieskładkowy matki dzieci wynosi 3 lata, 3 miesiące. Okres, w którym matka dzieci pozostawała poza ubezpieczeniem przypada w dziesięcioleciu przed dniem śmierci, w którym powinien zostać udowodniony co najmniej 5-letni okres ubezpieczenia uprawniający do renty w trybie zwykłym.

Odnosząc się do argumentacji przedstawionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż przerwy w zatrudnieniu matki dzieci spowodowane były wychowaniem dziewięciorga dzieci, Prezes ZUS stwierdził, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zajmowanie się przez matkę opieką nad małoletnimi dziećmi, chociaż bardzo pożądane ze względów społecznych, nie może być uznane za szczególną okoliczność, uniemożliwiającą nabycie uprawnień emerytalno-rentowych. Jest to bowiem normalny życiowy wybór każdej rodziny, czy matka dzieci, poza przysługującymi jej urlopami wychowawczymi, zrezygnuje z zatrudnienia i poświęci się wychowaniu dzieci bez prawa do świadczeń rentowych, czy też będzie kontynuować zatrudnienie, aby zapewnić sobie w przyszłości uprawnienia emerytalno-rentowe, wynikające z ubezpieczeń społecznych i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne (wyrok NSA z dnia 3 lipca 2002 r., sygn. akt II SA 831/02).

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 7 pkt 5 lit. a okresem nieskładkowym jest okres niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem w wieku do 4 lat – w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie – bez względu na liczbę dzieci – do 6 lat. W tych więc tylko granicach uznaje się za uzasadnione wliczanie okresów sprawowania opieki nad dzieckiem do okresów, od których zależy prawo do renty. Ustawowe ograniczenie co do możliwości doliczenia okresów opieki nad dziećmi do stażu pracy, jak również ograniczenie stanowiące, iż przy ustalaniu prawa do świadczenia okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych, nie mogą zostać uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności zarejestrowania matki dzieci w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, Prezes ZUS wyjaśnił, iż fakt zarejestrowania w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie może być uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy, bowiem zgodnie z przepisami ww. ustawy okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w Urzędzie Pracy nie stanowi ani okresu składkowego ani okresu nieskładkowego. Trudno również uznać, że okolicznością szczególną, wskutek której matka dzieci nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była sytuacja na rynku pracy. Co prawda nie można kwestionować, że skala bezrobocia jest duża i występują trudności w znalezieniu pracy, jednakże w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych nie jest to okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok WSA z dnia 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 2345/04).

Mając powyższe na względzie, nie można uznać, że matka dzieci nie spełniła warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności. Nie ma zatem uzasadnionych podstaw do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci: P., A., G. i A. Podnoszone zaś przez stronę trudne warunki materialne w jakich się wnioskodawca znajduje wraz z dziećmi nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Decyzja Prezesa ZUS stała się przedmiotem skargi wniesionej przez M. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości skarżący zarzucił jej naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie, że przepis ten nie ma w niniejszej sprawie zastosowania.

W uzasadnieniu skargi przedstawiciel ustawowy małoletnich P., A., G. i A. D. podniósł, iż organ błędnie interpretuje przesłankę "szczególnych okoliczności" będących przeszkodą do spełnienia ustawowych warunków do uzyskania świadczenia. Nie jest bowiem prawdziwe twierdzenie organu, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres (przykładowo wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 930/09). Posiadanie przez ubezpieczonego długiego okresu ubezpieczenia niewątpliwie może stanowić dodatkowy argument przy przyznawaniu świadczeń w drodze wyjątku, ale nie może być wskazywane przez organ jako przesłanka konieczna.

Ponadto, zdaniem skarżącego, konieczność sprawowania opieki nad dziećmi można uznać za "szczególną okoliczność" uzasadniającą rezygnację z zatrudnienia, gdy nie jest to jedynie wybór matki, ale konieczność wynikająca z braku możliwości zapewnienia dzieciom opieki korzystając z ogólnodostępnych instytucji do tego przeznaczonych. Powołując się na wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 500/10 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1633/07 skarżący stwierdził, iż niemożność zapewnienia dzieciom opieki przy wykorzystaniu instytucji takich jak żłobek czy przedszkole z uwagi na zbytnią odległość tych placówek od miejsca zamieszkania, czy też zbyt wysokie koszty, można uznać za szczególne okoliczności uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia przez jedno z rodziców. Podobnie jest z zapewnieniem opieki dzieciom przez inne osoby, np. z rodziny. W sytuacji, gdy nikt z rodziny nie dysponuje czasem pozwalającym zająć się dziećmi w czasie, gdy matka byłaby w pracy, pozostanie w domu z dziećmi jest konieczne i stanowi szczególną okoliczność.

Skarżący zwrócił uwagę, że błędna interpretacja przez organ przepisu stanowiącego podstawę wydania zaskarżonej decyzji wynika z faktu, iż każdą okoliczność, jak np: konieczność sprawowania opieki nad dziećmi czy bezrobocie, ocenia on oddzielnie i bez zwracania uwagi na przyczyny takiego stanu rzeczy. Przy ocenie spełnienia przez żonę skarżącego przesłanki "szczególnych okoliczności" organ powinien brać pod uwagę przyczynę rezygnacji z pracy na rzecz sprawowania opieki nad dziećmi oraz niemożność znalezienia pracy (bezrobocie). Ponadto powinien oceniać te zdarzenia łącznie, albowiem jedna okoliczność determinuje inną. Niepodjęcie przez żonę skarżącego pracy po narodzinach dzieci spowodowane było koniecznością sprawowania nad nimi opieki (żłobka/przedszkola nie było w pobliżu, a nawet gdyby był, to i tak koszty ich opłacenia przewyższyłyby możliwości zarobkowe żony; powierzenie opieki nad dziećmi innym osobom również nie było możliwe ponieważ nie było w rodzinie nikogo tak dyspozycyjnego czasowo). W późniejszym okresie powrót żony do zatrudnienia był również niemożliwy, albowiem posiadając 9 małych dzieci i bardzo długą przerwę w zatrudnieniu znalezienie pracy w okolicy, gdzie stopień bezrobocia jest bardzo duży, było praktycznie niemożliwe. Patrząc obiektywnie nikt nie chciał zatrudnić osoby z dziewiątką jeszcze małych dzieci, które mogą często chorować. Powrót na rynek pracy po długoletniej przerwie w wieku prawie 50 lat nie jest rzeczą łatwą. W połączeniu jeszcze dodatkowo z posiadaniem wielu stosunkowo jeszcze małych dzieci (w dniu śmierci najmłodsze dziecko miało 9 lat, kolejne 10 i 12) było obiektywnie niemożliwe.

Skarżący podkreślił, iż brak zatrudnienia jego żony wynikał tylko i wyłącznie z przyczyn od niej niezależnych. Świadczy o tym nie tylko szereg ww. powodów, które sprawiały, że nie była ona osobą mogącą znaleźć zatrudnienie, ale również fakt iż w sytuacji, gdy miała możliwość pracy zawsze z niej korzystała. Rozpoczęła pracę zarobkową niezwłocznie po ukończeniu 18 roku życia. Po urodzeniu pierwszego i kolejnych dzieci nie mogła pracować. Kiedy jednak starsze dzieci były na tyle duże, że mogły czasowo zająć się młodszym rodzeństwem żona skarżącego podejmowała się prac dorywczych u pobliskich gospodarzy, za które w większości otrzymywała wynagrodzenie w postaci płodów rolnych. Skoro nie mogła podjąć pracy "na etacie", imała się każdych zajęć, aby pomóc w utrzymaniu rodziny. Jedynie za okres pracy w gospodarstwie w okresie maja 1995 r. do listopada 1995 r. otrzymała świadectwo pracy. Takie aktywne zachowanie żony skarżącego również powinno zostać wzięte pod uwagę przy ocenie niniejszej sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 września 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 977/11 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż okresów pozostawania T. D. poza ubezpieczeniem nie można usprawiedliwić "szczególnymi okolicznościami" uniemożliwiającymi nabycie uprawnień emerytalno-rentowych w trybie zwykłym. Nie można bowiem przyjąć, iż matka małoletnich dzieci nie mogła z przyczyn od niej niezależnych kształtować przebiegu własnego ubezpieczenia.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku M. D., przedstawiciel ustawowy małoletnich dzieci P., A., G. i A. D., na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie:

1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegające na nieprawidłowym przeprowadzeniu kontroli decyzji organu z [...] marca 2011 r. (znak sprawy: [...]), czego skutkiem było oddalenie zamiast uwzględnienia skargi, a w konsekwencji nieuchylenie decyzji organu, pomimo naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegające na nieustaleniu i niewyjaśnieniu całości stanu faktycznego sprawy, w tym:

a) nieustaleniu, czy w G. (miejscu zamieszkania zmarłej T. D.) był czynny żłobek, w którym mogłaby pozostawić swoje małe dzieci T. D. na czas świadczenia przez nią pracy,

b) nieustaleniu, czy możliwe było przyjęcie małoletnich P., A., G. i A. D. do przedszkola znajdującego się w G.,

2) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit, c) P.p.s.a., mimo naruszenia przez Prezesa Zakład Ubezpieczeń Społecznych przepisów art. 9 k.p.a. polegającego na uchybieniu obowiązkowi pełnego poinformowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków zarówno przed wydaniem zaskarżonej decyzji z [...] lutego 2011 r., jak i [...] marca 2011 r.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 marca 2012 r., syng. akt I OSK 239/12 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, iż T. D. miała realną możliwość kształtowania przebiegu własnego ubezpieczenia, a niepodejmowanie pracy zarobkowej lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym na rzecz wychowania dzieci było jej świadomym wyborem, na skutek którego nie spełniła ona wymagań warunkujących uzyskanie prawa do świadczenia na zasadach ogólnych, winno być poparte stosownymi ustaleniami faktycznymi dotyczącymi m.in. istnienia w miejscu zamieszkania instytucjonalnych form opieki nad dziećmi, jaką stanowią żłobki i przedszkola, odległości ich od miejsca zamieszkania oraz możliwości skorzystania z nich przez rodzinę D.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270) Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowych z funduszu gromadzonego na ten cel ze składek ubezpieczonych – przyszłych świadczeniobiorców – przewidziano w art. 83 ust. 1 regulację szczególną. Pozwala ona na uzyskanie w drodze wyjątku świadczenia odpowiadającego świadczeniu w trybie zwykłym.

Świadczenia określone w cyt. przepisie są świadczeniami wyjątkowymi także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nadto nie mają one charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wzmiankowana uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu przy przyznawaniu (bądź odmowie ich przyznania) świadczeń tego rodzaju.

Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia i wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.

W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw o obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.).

Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Wnikliwe wyjaśnienie i ocena sprawy powinny być rozpatrywane także w świetle przepisów art. 18 i art. 71 § 1 zd. 2 Konstytucji RP, stanowiących, iż rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej oraz rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie i ocenę całokształtu materiału dowodowego.

W zaskarżonych decyzjach Prezes ZUS, pomimo wyraźnego wskazania przez wnioskodawcę czynników, które mogły mieć wpływ na brak możliwości podjęcia przez jego żonę aktywności zawodowej, tj. wychowanie i opieka nad dziewięciorgiem dzieci, brak w okolicy miejsca zamieszkania przedszkola bądź żłobka oraz trudności istniejących na rynku pracy w regionie zamieszkania, nie dokonał wnikliwej oceny ich znaczenia dla zastosowania art. 83 ust. 1 powołanej ustawy.

Z akt sprawy nie wynika, aby organ zbadał, czy w okolicach miejsca zamieszkania T. D. było otwarte jakiekolwiek przedszkole publiczne lub niepubliczne, jakie były kryteria przyjęć dzieci do przedszkola. Przy rozpoznawaniu sprawy ponownie organ winien wskazać m.in. istnienie w miejscu zamieszkania zmarłej T. D. instytucjonalnych form opieki nad dziećmi (tj. istnienie żłobków i przedszkoli) odległości ich od miejsca zamieszkania rodziny oraz możliwości skorzystania z nich przez rodzinę D. a następnie wnikliwie rozpatrzeć cały materiał dowodowy pod kątem istnienia szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd rozważań.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.