Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 345/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie : Sędzia WSA Jacek Bursa Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) Protokolant : Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2013 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] Z.K. sprawy ze skargi W.D. na decyzję Wojewody z dnia 31 stycznia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2012 r. nr [...] Starosta K. na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz. U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872, ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. - w związku z postanowieniem Wojewody z dnia [...] marca 2012 r., znak [...] - orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz W.D. , s. W. i S. , za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0057 ha, obr. [...] ewid. K. m. K. nabytą z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę K. , zajętą pod drogę gminną, ulicę [...] w K. na podstawie decyzji Wojewody z [...] stycznia 2012 r. nr [...].

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że powołanym wyżej postanowieniem Wojewody z dnia [...] marca 2012 r., znak [...] Wojewoda wyznaczył go do rozpoznania niniejszej sprawy z uwagi na fakt, że działka, za którą odszkodowania dochodzi W.D. jako część drogi gminnej stanowi własność Gminy K. , a zatem Prezydent Miasta K. podlega wyłączeniu od jej rozpoznania.

Postępowanie administracyjne w sprawie odszkodowania za wskazaną nieruchomość zostało wszczęte na skutek wniosku W.D. z 30 stycznia 2012 r. (data wpływu do Urzędu Miasta K).

Decyzją z [...] stycznia 2012 r. nr [...] Wojewoda stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę K. własności działki nr [...] o pow. 0,0057 ha, obr. [...], obj.[...], zajętej pod drogę gminną - ulicę [...], której właścicielem w dniu 31 grudnia 1998 r. byli W. i A.D. , na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej.

Organ I instancji powołał się na art. 73 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną, zgodnie z którym podstawą do wydania decyzji o ustaleniu i wypłacie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną jest łączne spełnienie następujących warunków:

← dana nieruchomość musi być zajęta pod pas drogi publicznej,

← nieruchomość taka nie stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego,

← z wnioskiem o ustalenie odszkodowania wystąpił właściciel nieruchomości w terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r.

Starosta podkreślił, że po upływie tego okresu roszczenie wygasa, gdyż określony w ww. art. 73 ust. 4 termin jest terminem zawitym, którego upływ powoduje utratę przysługującego stronie prawa w razie niezrealizowania go we wskazanym czasie. Roszczenie przestaje przysługiwać bez względu na to, z jakiego powodu uprawniona osoba nie złożyła stosownego wniosku w terminie.

Wobec faktu, że W.D. złożył wniosek o ustalenie odszkodowania z uchybieniem wyżej wymienionego, zawitego terminu, należało odmówić ustalenia i wypłaty odszkodowania na jego rzecz, w trybie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

Po rozpoznaniu odwołania A.D. , wniesionego od powyższej decyzji, Wojewoda decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., znak [...] na podstawie art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił w całości zaskarżoną decyzję Starosty K. z [...] czerwca 2012 r. nr [...] i orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz: W.D. , s. W. i S. oraz A.D. c. J. i S. - na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0057 ha, obr. [...] m. K. nabytą z mocy prawa z dniem l stycznia 1999 r. przez Gminę K. , zajętą pod drogę gminną, ulicę [...] w K. na podstawie decyzji Wojewody z [...] stycznia 2012 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania, w szczególności postępowanie międzyinstancyjne.

Organ I instancji przesłał do Wojewody odwołanie W. i A.D. od powyższej decyzji wskazując, iż zostało wniesione po terminie.

Następnie pismem z 18 lipca 2012 r. W. i A.D. zwrócili się do Wojewody z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W wyniku rozpatrzenia wniosku, postanowieniem z [...] sierpnia 2012 r. nr [...], Wojewoda odmówił W.D. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił organowi I instancji akta sprawy celem skutecznego doręczenia stronie omawianego postępowania – A.D. decyzji Starosty K. z [...] czerwca 2012 r. nr [...] a tym samym zapewnienia tej osobie możliwości skutecznego wszczęcia postępowania odwoławczego zmierzającego do weryfikacji rozstrzygnięcia organu I instancji, w wyniku ponownie złożonego odwołania od prawidłowo tym razem doręczonej decyzji organu I instancji.

Postanowieniem z [...] października 2012 r. Wojewoda stwierdził, że odwołanie W.D. od decyzji Starosty K. z [...] czerwca 2012 r. nr [...] zostało wniesione z uchybieniem terminu.

Pismem z 28 września 2012 r. A.D. zwróciła się do Wojewody "z prośbą o odszkodowanie zapłaty za część działki nr [...] obr. [...] przy ul. [...] w K. o powierzchni 0,005 7 ha".

Pismem z 7 listopada 2012 r. nr [...], zwrócono się do A.D. z prośbą o udzielenie wyjaśnień, czy jej pismo z 28 września 2012 r. należy traktować jako pismo w dotychczas toczącym się postępowaniu administracyjnym w sprawie wszczętej na wniosek W.D. , czy też stanowi nowy wniosek o ustalenie odszkodowania.

Podczas wizyty 21 listopada 2012 r. w [...] Urzędzie Wojewódzkim w K. A.D. oświadczyła, iż jej pismo z 28 września 2012 r. stanowi odwołanie od decyzji Starosty K. z 4 czerwca 2012 r. nr [...].

Na podstawie zwrotnego poświadczenia odbioru decyzji I instancji ustalono, że odwołanie A.D. zostało wniesione w terminie.

Wojewoda wskazał, iż zgodnie z art. 36 § 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 5 marca 1964 r., ze zm.), każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym (z wyjątkiem przypadków określonych w tej ustawie), a wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku, należy zauważyć, iż wystąpienie przez jednego z małżonków o odszkodowanie za nieruchomość, objętą wspólnością ustawową, mieści się w kategorii czynności zmierzających do zachowania wspólnego prawa, a zatem w efekcie odszkodowanie należy ustalić i wypłacić na rzecz obojga tych osób (o ile oczywiście ta druga osoba nie wniosła sprzeciwu w trybie art. 361 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

W związku z powyższym należy zauważyć, iż jakkolwiek przedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0057 ha, obr. [...] m. K. , przejętą z mocy prawa pod drogę publiczną, prowadzone było na wniosek złożony przez W.D. , to z uwagi na przytoczoną regulację art. 36 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wniosek W.D. z 30 stycznia 2012 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość został skutecznie złożony również w stosunku do A.D. , co powoduje, iż osoba ta jest stroną omawianego postępowania administracyjnego i winno wobec niej również zostać wydane rozstrzygnięcie w zakresie zgłoszonego wniosku o odszkodowanie.

W dalszej części uzasadnienia wskazano, iż zgodnie z art. 73 ust. 1 i 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nieruchomości pozostające w dacie 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Właścicielom takich nieruchomości przysługuje odszkodowanie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na ich wniosek złożony w okresie od l stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że do uzyskania odszkodowania konieczne jest łączne spełnienie trzech przesłanek, w szczególności wystąpienie przez poprzedniego właściciela z wnioskiem o odszkodowanie w terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r.

Wniosek W.D. i A.D. z 30 stycznia 2012 r. o ustalenie odszkodowania złożony został z uchybieniem terminu określonego w tym przepisie, a zatem należało orzec o odmowie jego ustalenia i wypłaty za wyżej opisaną nieruchomość, bez konieczności badania pozostałych przesłanek.

Termin na składanie wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania wyznaczony przez ustawodawcę (1 stycznia 2001 r. - 31 grudnia 2005 r.) ma charakter materialnoprawny, co oznacza, iż skutkiem jego uchybienia jest wygaśnięcie roszczenia o przyznanie odszkodowania. Termin prawa materialnego jest terminem, który ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację praw podmiotowych, a jego skuteczny upływ powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub niemożliwość jego realizacji. Dodatkowo organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07, w którym stwierdzono zgodność omawianej regulacji z Konstytucją RP.

Z uwagi na pominięcie przez organ I instancji A.D. w wydanym przez ten organ rozstrzygnięciu w niniejszej sprawie, należało uchylić w całości zaskarżoną decyzję Starosty K. i orzec co do istoty sprawy, tj. o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz W.D. , s.W.S. i A.D. c. J. i S. za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0057 ha, położona w obrębie [...] m. K. , nabytej z mocy prawa z dniem l stycznia 1999 r. przez Gminę K. , zajętą pod drogę gminną ulicę [...] w K. , na podstawie decyzji Wojewody z [...] stycznia 2012 r. nr [...]

Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W.D. , zarzucając jej niezgodność z prawem i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że przedmiotową nieruchomość zakupił 1 lutego 1984 roku i od tego czasu stanowiła współwłasność A. i W.D. Co roku był od niej opłacany podatek od nieruchomości, a jej nabycie było wolne od obciążeń. Skarżący nie został powiadomiony o wywłaszczeniu w 1999 roku, a pobieranie podatku od nieruchomości utwierdzało go w tym, że przysługuje mu skuteczne prawo własności do całej nieruchomości. Skarżący dopiero w roku 2012 dowiedział się o wywłaszczeniu. Skarżący zapłacił cenę za całą nieruchomość, a pozbawiony został prawa korzystania z części nieruchomości. Nie kwestionując faktu wywłaszczenia, domaga się stosownego odszkodowania, gdyż wcześniej nie wiedząc o wywłaszczeniu nie mógł wystąpić ze stosownym wnioskiem. Pierwszy sygnał o możliwości wywłaszczenia skarżący otrzymał w roku 2010, gdy będąc w Starostwie Powiatowym dowiedział się, że część jego działki zajęta została pod drogę. Przez okres blisko dwudziestu lat Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu jako zarządca drogi czerpał korzyści nie płacąc za użytkowanie działki skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej określanej jako "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Podstawą prawną do przejęcia z mocy prawa na własność Gminy K. własności działki nr [...] o pow. 0,0057 ha, obr. [...]. ewid. K.-K. , obj. [...], zajętej pod drogę gminną - ulicę [...], był art. 73 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Przepis ten stanowi: "Nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem". Kwestię odszkodowania regulują ust. 2, ust. 4 i ust. 5 art. 73 omawianej ustawy. W szczególności ust. 4 wprowadza istotne ograniczenie w zasadzie przejmowania nieruchomości za odszkodowaniem, wynikającej z ust. 1, stwierdzając, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane (...) na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Ostatnie zdanie art. 73 ust. 4 stanowi wprost, że po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Z powodu wątpliwości co do zgodności art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną z Konstytucją RP, a w szczególności z jej art. 21 ust. 2 stanowiącym, że "Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem" powołany przepis został trzykrotnie zaskarżony do Trybunału Konstytucyjnego. Wyrokami z dnia z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. SK 11/02 (Dz. U. z 2004 r., Nr 169 poz. 1782), z dnia 15 września 2009 r., sygn. P 33/07 (Dz. U. z 2009 r. Nr 60 poz. 1275) i z dnia 19 maja 2011 r., sygn. K 20/09 (Dz. U. z 2011 r. Nr 115 poz. 674) Trybunał Konstytucyjny stwierdził zgodność omawianego przepisu z Konstytucją.

Wobec jednoznacznego stwierdzenia zawartego w art. 73 ust. 4 zd. ostatnie, iż po 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasa, należy podkreślić, że nie jest istotne jakie były przyczyny niezłożenia wniosku o odszkodowanie w ustawowym terminie. Nie ma również żadnych możliwości przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o odszkodowanie. Z dniem 1 stycznia 2006 r. roszczenie skarżącego wygasło i w chwili obecnej nie ma prawnych możliwości przyznania mu ekwiwalentu za nieruchomość przejętą z mocy prawa na własność Gminy K.

Wojewoda prawidłowo zreformował wydaną w I instancji decyzję, która pomijała A.D. jako wnioskodawczynię w niniejszym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela stanowisko, iż w świetle art. 36 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego należało przyjąć, że wniosek W.D. z 30 stycznia 2012 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość został skutecznie złożony również w stosunku do A.D. . Ponieważ pierwotnie nie została jej doręczona decyzja organu I instancji, należało dokonać doręczenia celem otwarcia żonie skarżącego drogi do wniesienia środka zaskarżenia niekorzystnej decyzji.

Z powyższych względów zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga wniesiona w niniejszej sprawie jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.