Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3906/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 135e ust. 1 i art. 135 g ust 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2067
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 września 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 430/20 w sprawie ze skargi D.C. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 430/20, po rozpoznaniu skargi D.C. (dalej: skarżący) na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej, w pkt I. uchylił zaskarżone orzeczenie; oraz w pkt II. zasądził od Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie na rzecz skarżącego kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) z tytułu kosztów postępowania.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Komendant Powiatowy Policji w [...] wszczął postępowanie dyscyplinarne, w którym ostatecznie obwiniono skarżącego o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego, określonego w art. 132 ust. 3 pkt 3 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji oraz art. 10 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Organ zarzucił, że obwiniony przekroczył swoje uprawnienia zatrzymując w dniu 14 stycznia 2020 r. W.M. pomimo odwołanej w dniu 10 stycznia 2020 r. podstawy jego poszukiwań. Od tego dnia nieaktualny był wydany przez Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim nakaz II W 2966/18 doprowadzenia W.M. do odbycia kary (19 dni zastępczej kary pozbawienia wolności) w Zakładzie Karnym w [...]. Nakaz ten wpłynął w dniu 9 stycznia 2020 r. do Komendy Powiatowej Policji w [...]. Powyższa podstawa poszukiwań W.M. została wprowadzona w dniu 10 stycznia 2020 r. o godzinie 8:44 do bazy KSIP przez asp. szt. W.Ś. - asystenta Wydziału Prewencji KPP w [...]. Następnie nakaz doprowadzenia został przesłany elektronicznie za pomocą SEOD do Posterunku Policji w [...], gdzie pismo o sygnaturze LU18-E.5110.2.2020.WŚ. w dniu 10 stycznia 2020 r. o godzinie 15:14 w zastępstwie podkom. J.R. odebrał asp. szt. K.M. Przedmiotowe pismo zostało przekazane do realizacji systemem SEOD do skarżącego, który odczytał pismo i przyjął do realizacji w dniu 10 stycznia 2020 r. o godzinie 19:45. W dniu 10 stycznia 2020 r. o godzinie 22:48 do Komendy Powiatowej Policji w [...] wpłynęła informacja (fax) z Placówki Straży Granicznej w [...], że poszukiwany W.M. uwolnił się od kary pozbawienia wolności poprzez wpłacenie na konto Sądu Rejonowego w [...] grzywny w wysokości 1938 zł, że w związku z tym zasadnym było zakończenie poszukiwań i tej osobie zezwolono na wjazd na teren RP. Do powyższej korespondencji dołączono potwierdzenie dowodu wpłaty grzywny na rachunek Sądu. Na podstawie tej informacji z Placówki Straży Granicznej w [...], asp. szt. R.P.- zastępca dyżurnego Zespołu Dyżurnych Wydziału Prewencji KPP w [...] w dniu 10 stycznia 2020 r. o godzinie 22:55 zarejestrował w systemie KSIP odwołanie podstawy II W 2966/18 poszukiwań. W dniu 14 stycznia 2020 r. skarżący pełnił służbę wraz z st. post. D.P. na terenie działania Posterunku Policji w [...], gdzie był dowódcą patrolu. O godz. 17:15 patrol udał się do miejscowości [...] w celu podjęcia penetracji rejonu przyległego do ul. [...] za poszukiwanym W.M. W miejscu zamieszkania W.M. policjanci zastali T.M. (matkę poszukiwanego) oraz jego bratanka D.M.. W rozmowie z nimi ustalono, że W.M. znajduje się w domu. Policjanci zastali w domu W.M., który znajdował się pod wpływem alkoholu. O godz. 18:08 skarżący dokonał sprawdzenia W.M. w bazie KSIP. Mężczyzna ten nie figurował, jako osoba poszukiwana. Ponieważ do Posterunku Policji w [...] nie wpłynęła żadna informacja o anulowaniu podstawy do zatrzymania W.M., patrol Policji usiłował skontaktować się z Sądem Rejonowym w Tomaszowie Lubelskim w celu zweryfikowania nieścisłości związanych z brakiem informacji w bazie KSIP. Ze względu na późną porę, patrol nie mógł uzyskać z Sądu żadnej informacji. Wielokrotnie rozpytywany W.M. oświadczył policjantom, że nie wpłacał do Sądu żadnej grzywny w celu uwolnienia się od zastępczej kary aresztu i nie ma na to żadnego dowodu wpłaty. Dodał ponadto, że nie byłby w stanie uzbierać kwoty 1938 zł. Oświadczenie W.M. potwierdziła jego matka i bratanek. Urządzenie Bluebird - Mobilny Terminal Noszony wskazało, że W.M. nie jest osobą poszukiwaną. Możliwość wiarygodnego i dokładnego sprawdzenia w bazie KSIP W.M. pod kątem aktualności poszukiwań, bądź o ich odwołaniu, istniała tylko po wejściu do systemu KSIP WWW na stacjonarnym komputerze w Posterunku Policji w [...] lub też w Komendzie Powiatowej Policji w [...]. Skarżący tego nie uczynił. Patrol Policji po uprzednim powiadomieniu dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w [...] o fakcie zatrzymania W.M. udał się z nim do Komendy Powiatowej Policji w [...]. Po przybyciu na miejsce skarżący sporządził protokół zatrzymania W.M. Osobą uczestniczącą w tej czynności był st. post. D.P.. Jako podstawę prawną zatrzymania W.M. wpisano art. 10 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (t. j. Dz. U. nr 90, poz. 557 z późn. zmianami), a jako przyczynę zatrzymania podano "Zatrzymany w związku z nakazem doprowadzenia do odbycia kary do Zakładu Karnego w Zamościu wydanym przez Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim, sygn. akt II W 2966/18 z dnia 02.01.2020 roku celem odbycia 19 (dziewiętnaście) dni zastępczej kary pozbawienia wolności za czyn z art. 86 § 4 kks". Zatrzymany osobiście odczytał protokół i nie złożył żadnych oświadczeń. O fakcie zatrzymania W.M. powiadomiono zastępcę Prokuratora Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim. Po sporządzeniu dokumentacji związanej z zatrzymaniem W.M. st. post. D.P. udał się do pełniącego nadzór z ramienia kierownictwa w tym dniu zastępcy Naczelnika Wydziału Kryminalnego podkom. P.G.. W rozmowie z podkom. P.G., st. post. D.P. przekazał, że zatrzymali osobę poszukiwaną przez Wydział Prewencji (poszukiwania administracyjno - porządkowe) i doprowadzili do Komendy Powiatowej Policji w celu osadzenia poszukiwanego. St. post. D.P. dodał, że dokonali stosownych sprawdzeń i sporządzili niezbędną dokumentację. Podkom. P.G. zapoznał się z treścią protokołu zatrzymania. Uznał, że dokument nie zawiera merytorycznych błędów i opatrzył go imienną pieczęcią i własnoręcznym podpisem. Podkom. P.G. udał się do pomieszczenia, gdzie przebywał zatrzymany W.M. pozostający pod nadzorem skarżącego. Podkom. P.G. sprawdził, czy policjanci prawidłowo zastosowali kajdanki służbowe. Nie miał uwag i przeprowadził rozmowę z zatrzymanym. W.M. nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń co do wykonanych czynności przez funkcjonariuszy z Posterunku Policji w [...]. Ani skarżący, ani st. post. D.P. nie zgłosili żadnych uwag, że istnieją rozbieżności pomiędzy posiadaną dokumentacją, tj. nakazem doprowadzenia do odbycia kary do Zakładu Karnego w Zamościu wydanym przez Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim o sygn. akt II W 2966/18 z dnia 2 stycznia 2020 r., a sprawdzeniem osoby za pomocą urządzenia Bluebird MTN, które wykazało, że W.M. nie jest osobą poszukiwaną. Podkom. P.G. nie sprawdził w systemie KSIP WWW, czy W.M. jest faktycznie poszukiwany. O fakcie istniejących rozbieżności skarżący nie poinformował również dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w Tomaszowie Lubelskim nadkom. R.P., ani też jego zastępcy - asp. szt. W.Ś.. Wobec braku informacji o rozbieżnościach pomiędzy sprawdzeniem na urządzeniu Bluebird MTN, a dokumentacją osadzeniową W.M., dyżurny nadkom. R.P. nie zweryfikował całej dokumentacji z zapisami w KSIP, a następnie podpisał nakaz przyjęcia do PDOZ W.M..

Organ dalej podniósł, że w dniu 15 stycznia 2020 r. podinsp. W.H. - Naczelnik Wydziału Prewencji KPP w Tomaszowie Lubelskim podczas zapoznawania się z dokumentacją osadzeniową i porównując ją z danymi w KSIP stwierdził, że w momencie zatrzymania i osadzenia, W.M. nie był już osobą poszukiwaną, a nakaz II W 2966/18 był w tym momencie już odwołany. Tym samym W.M. był bezpodstawnie pozbawiony wolności w okresie od dnia 14 stycznia 2020 roku godz. 18:15 do dnia 15 stycznia 2020 r. godz. 8:35, tj. przez czas 14 godzin i 20 minut.

Przesłuchany w charakterze obwinionego skarżący nie przyznał się do zarzucanego mu czynu i złożył wyjaśnienia wskazując m.in., że podstawą jego czynności służbowych i zatrzymania był ważny dokument nakazu doprowadzenia wydany przez Sąd.

Organ I instancji stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdził zasadność zarzutu przedstawionego obwinionemu funkcjonariuszowi. Obwiniony nie miał zamiaru popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i takiej możliwości nie przewidywał, chociaż na podstawie posiadanej wiedzy i doświadczenia życiowego mógł i powinien tę możliwość przewidzieć. Za wymierzeniem kary nagany przemawiał przede wszystkim znaczny stopień winy. Okolicznością obciążającą był skutek przewinienia dla zatrzymanego W.M., który został pozbawiony prawa do wolności, które gwarantuje mu art. 31 Konstytucji RP. Nie stwierdzono żadnych z określonych w art. 134h ust. 2 ustawy przesłanek, mogących mieć wpływ na zaostrzenie wymiaru kary. Na korzyść obwinionego przemawiał jego dotychczasowy przebieg służby.

Skarżący wniósł odwołanie od orzeczenia organu I instancji.

Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie nie uwzględnił odwołana. Utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organ odwoławczy argumentował m.in., że wbrew zarzutom odwołania, funkcjonariuszowi zarzucono przekroczenie uprawnień, a nie niedopełnienie obowiązków służbowych. Skutkiem zaniedbania obowiązków przez obwinionego było bezpodstawne pozbawienie wolności W.M., a tym samym naruszenie jednego z podstawowych praw człowieka, tj. prawa do wolności. Zaistnienie tych okoliczności było podstawą do wymierzenia przez przełożonego dyscyplinarnego kary dyscyplinarnej nagany. Obwiniony popełnił w sposób nieumyślny przewinienie dyscyplinarne. Działanie tego funkcjonariusza nie było celowe. Policjant zasugerował się posiadaną dokumentacją osadzeniową, tj. nakazem doprowadzenia W.M. do odbycia kary do Zakładu Karnego w Zamościu wydanym przez Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim. Obwiniony winien był poinformować zastępcę naczelnika Wydziału Kryminalnego podkom. P.G., a później dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w Tomaszowie Lubelskim nadkom. R.P. i jego zastępcę - asp. szt. W.Ś. o rozbieżnościach pomiędzy sprawdzeniem na urządzeniu Bluebird MTN, a dokumentacją osadzeniową.

W ocenie organu odwoławczego, wina skarżącego nie budzi wątpliwości. Przy wymiarze kary nagany uwzględniono dotychczas nienaganny przebieg służby obwinionego oraz wyróżnienie w lipcu 2018 r. pieniężną nagrodą motywacyjną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący wniósł o uchylenie orzeczeń obu instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd I instancji uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że w myśl art. 132 ust. 1 ustawy o Policji, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych (art. 132 ust. 2 ustawy).

Katalog naruszeń dyscypliny służbowej określony przepisem art. 132 ust. 3 ustawy o Policji nie jest katalogiem zamkniętym. Ustawodawca uznając, że niemożliwe jest ich pełne i enumeratywne wyliczenie, odsyła do klauzuli generalnej zawartej w art. 132 ust. 2 ustawy, która definiuje ogólnie pojęcie naruszenia dyscypliny służbowej, jako każde zawinione przekroczenie uprawnień lub niedopełnianie obowiązków, wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych. Przepis wskazuje na zawinione działanie lub zaniechanie funkcjonariusza. Elementem koniecznym zatem naruszenia dyscypliny służbowej jest zawinienie. Nie może podlegać więc odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariusz, któremu nie można przypisać winy. Wina to psychiczny stosunek sprawcy do popełnionego czynu, który obejmuje świadomość i wolę popełnienia czynu. Wina może być umyślna (w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym) lub nieumyślna (lekkomyślność lub niedbalstwo). Kwestię tę reguluje art. 132a ustawy wskazujący, że przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant: 1) ma zamiar jego popełnienia i na to się godzi (wina umyślna), 2) nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć (wina niewymyślna). Wina umyślna może przejawiać się zamiarem bezpośrednim (obwiniony chce popełnić przewinienie) albo zamiarem ewentualnym (obwiniony przewidując możliwość popełnienia przewinienia, na to się godzi). Nieumyślność natomiast polega na tym, że obwiniony nie chce popełnić przewinienia, nie godzi się na jego popełnienie, lecz mimo to je popełnia na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. Wina nieumyślna może mieć postać lekkomyślności (obwiniony przewidywał możliwość popełnienia przewinienia) albo postać niedbalstwa (obwiniony mógł i powinien przewidzieć możliwość popełnienia przewinienia).

Stopień winy nie przesądza o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego, ale może mieć wpływ na wymiar kary (jako okoliczność, która ma wpływ na złagodzenie wymiaru kary - art. 134h ust. 3 pkt 1 ustawy o Policji). W myśl art. 134h ust. 1 ustawy o Policji, wymierzona kara powinna być adekwatna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby.

Dalej Sąd wskazał, że w przypadku uzasadnionego przypuszczenia popełnienia przez policjanta przewinienia dyscyplinarnego, przełożony dyscyplinarny wszczyna postępowanie dyscyplinarne (w określonych przypadkach) bądź może je wszcząć na wniosek pokrzywdzonego (art. 134i ust. 1 ustawy). Postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego zawiera m.in. opis przewinienia dyscyplinarnego zarzucanego obwinionemu wraz z jego kwalifikacją prawną (art. 134i ust. 6 pkt 4 ustawy o Policji). Rzecznik dyscyplinarny sporządza sprawozdanie, które m.in. wskazuje obwinionego oraz określa zarzucane mu przewinienie dyscyplinarne, z opisem stanu faktycznego ustalonym na podstawie zebranych dowodów (art. 135i ust. 7 pkt 2 ustawy). Na podstawie oceny zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego przełożony dyscyplinarny wydaje orzeczenie o uniewinnieniu albo odstąpieniu od ukarania, albo ukaraniu, albo o umorzeniu postępowania (art. 135j ust. 1 ustawy). Orzeczenie powinno zawierać m.in. opis przewinienia dyscyplinarnego zarzucanego obwinionemu wraz z kwalifikacją prawną; rozstrzygnięcie o uniewinnieniu albo stwierdzeniu winy i odstąpieniu od ukarania lub wymierzeniu kary dyscyplinarnej albo umorzeniu postępowania dyscyplinarnego; uzasadnienie faktyczne i prawne orzeczenia (art. 135j ust. 2 pkt 4-6 ustawy).

W postępowaniu dyscyplinarnym istotny jest opis zarzucanego przewinienia dyscyplinarnego oraz jego kwalifikacja prawna. W postępowaniu tym policjantowi stawia się konkretny zarzut, a rozstrzygnięcie jest ściśle związane z poczynionymi ustaleniami dotyczącymi zarzutu. Postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem quasi karnym, w którym nie dokonuje się oceny, czy policjant popełnił jakiekolwiek przewinienie dyscyplinarne, ale czy popełnił zarzucane mu przewinienie dyscyplinarne (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 875/15; z dnia 21 marca 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 10/19).

Sąd I instancji zauważył, iż nie jest sporne, że skarżący po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających podjął decyzję o zatrzymaniu W.M. W momencie zatrzymania i osadzenia W.M. nie był już osobą poszukiwaną, a podstawa poszukiwań i doprowadzenia była już nieaktualna. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie ulega wątpliwości, że W.M. był bezpodstawnie pozbawiony wolności od dnia 14 stycznia 2020 r. od godz. 18:15 do dnia 15 stycznia 2020 r. do godz. 8:35, tj. przez okres 14 godzin i 20 minut.

W ocenie Sądu, zaskarżone orzeczenie w przedmiocie wymierzenia kary nagany jest rozstrzygnięciem nieprawidłowym. Przede wszystkim, organ odwoławczy nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Uznając funkcjonariusza za winnego zarzucanych mu uchybień organ powinien także wyczerpująco uzasadnić swoje stanowisko, wyjaśniając dlaczego podjął takie, a nie inne rozstrzygnięcie i dlaczego nie uwzględnił okoliczności podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu. Ustalając czy dane zdarzenie miało miejsce organ zobowiązany jest odnieść się do wszystkich okoliczności występujących w sprawie oraz wskazać, które uznał za udowodnione i dlaczego. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego daje podstawę i możliwość dokonania prawidłowej jego kwalifikacji przez organ dyscyplinarny (wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r. sygn. akt I OSK 468/11). Naruszenie zasady dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy jako podstawowego obowiązku organu uzasadniało wyeliminowanie skontrolowanego orzeczenia z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 135e ustawy o Policji, rzecznik dyscyplinarny zbiera materiał dowodowy i podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy. W myśl art. 135g ust. 1 ustawy o Policji, przełożony dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny są obowiązani badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. W myśl ust. 2 tego przepisu, obwinionego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym orzeczeniem, a niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść obwinionego. W tym kontekście Sąd I instancji wskazał, że organ pominął istotne okoliczności, w których doszło do zatrzymania W.M. W szczególności organ odwoławczy nie wziął po uwagę samych informacji przekazywanych przez zatrzymanego w toku podejmowanych w dniu 14 stycznia 2020 r. przez skarżącego czynności służbowych. Ze sprawozdania rzecznika dyscyplinarnego wynika, że w chwili zatrzymywania W.M. skarżący ustalił, iż zatrzymywany nie wpłacał do Sądu żadnej grzywny w celu uwolnienia się od zastępczej kary aresztu. Zatrzymany nie okazał dowodu wpłaty grzywny i wykluczał taką możliwość. Zatrzymywany podał wprost, że nie byłby w stanie zgromadzić kwoty 1938 złotych. Oświadczenie W.M. w tej materii potwierdziła jego matka i bratanek. Sprawdzenie na urządzeniu Bluebird - Mobilnym Terminalu Noszonym wskazało, że zatrzymywany mężczyzna nie jest już osobą poszukiwaną. Skoro rzecznik dyscyplinarny stwierdza w swoim sprawozdaniu, że brak było możliwości jednoznacznego ustalenia, czy podstawa poszukiwań (nakaz Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim sygn. akt II W 2966/18) była już odwołana lub, czy był on jeszcze nie wprowadzony i organ odwoławczy podtrzymuje takie stanowisko, to nie można przypisywać skarżącemu całkowitej i daleko idącej odpowiedzialności za podjęte przez niego działania wywołane przekonaniem o aktualności sądowego nakazu doprowadzenia poszukiwanego.

Zdaniem Sądu, niepełna ocena okoliczności związanych z zatrzymaniem W.M. i motywów, którymi kierował się skarżący dokonując zatrzymania jest uchybieniem proceduralnym, mającym wpływ na wynik przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego, zwłaszcza, że organ odwoławczy przyznaje, że policjanci z Posterunku Policji w Lubyczy Królewskiej nie byli poinformowani o odwołaniu poszukiwań W.M. Z akt sprawy wynika, że na udzielenie skarżącemu oficjalnej informacji w tym zakresie organ Policji miał kilka dni. Polecenie zatrzymania poszukiwanego skarżący otrzymał w dniu 10 stycznia 2020 r. o godz. 19:45. W dniu 10 stycznia 2020 r. od godz. 22:48 organ wiedział już na podstawie zawiadomienia Straży Granicznej, że poszukiwany uwolnił się od kary pozbawienia wolności wpłacając na rachunek Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim należną grzywnę. W systemie KSIP zarejestrowano w dniu 10 stycznia 2020 r. o godz. 22:55 odwołanie poszukiwań. Zatrzymania W.M. dokonano w dniu 14 stycznia 2020 r. o godz. 18:15.

Powyższe prowadzi do wniosku, że Komendant Wojewódzki w Lublinie nie wykazał jednoznacznie, aby przewinienie skarżącego mogło zostać zakwalifikowane jako naruszenie dyscypliny służbowej przewidziane w art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji. Organ wskazał ogólnie, że skarżący swoim działaniem doprowadził do bezpodstawnego pozbawienia wolności W.M. przez okres ponad 14 godzin. W ocenie organu, w ten sposób doszło do naruszenia art. 31 Konstytucji RP i pogwałcenia prawa do wolności. Uwadze organu Policji umknęło, że skarżący może ponosić odpowiedzialność dyscyplinarną wyłącznie za podjęte wyłącznie przez siebie czynności. Tak rozumiany zakres odpowiedzialności funkcjonariusza Policji w postępowaniu dyscyplinarnym nie pozwala na stwierdzenie, że zawinione działanie skarżącego skutkowało bezprawnym pozbawieniem W.M. wolności przez okres ponad 14 godzin.

Sąd I instancji podkreślił, że katalog naruszeń przewidziany w art. 132 ust. 3 ustawy jest otwarty o czym świadczy użycie zwrotu "w szczególności". Jednak naruszenie określone w ust. 3 pkt 3 ma ściśle określony charakter i musi polegać na niedopełnieniu obowiązków albo przekroczeniu uprawnień określonych w przepisach prawa. Nie wyklucza to oceny, czy zachowanie skarżącego nie wyczerpuje na przykład przesłanek z art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy, gdzie mowa jest o niedopełnieniu obowiązków służbowych albo przekroczeniu uprawnień określonych w przepisach prawa. Pamiętać należy, że przy dokonywaniu wykładni tego przepisu niezbędne jest uwzględnienie definicji (ogólnego) pojęcia "naruszenia dyscypliny służbowej", o którym mowa w art. 132 ust. 2 ustawy o Policji, co oznacza, że dla wykazania, iż wykonanie przez policjanta czynności służbowej zostało dokonane w sposób nieprawidłowy, konieczne jest wskazanie związku tego przepisu z innymi przepisami prawa lub rozkazami i poleceniami wydanymi przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów (wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 231/16). W tym zakresie uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia jest niespójne. Warunkiem przypisania odpowiedzialności skarżącemu za zarzucany mu czyn jest przede wszystkim możliwość zakwalifikowania tego czynu jako naruszenie dyscypliny służbowej określone w art. 132 ust. 2 - przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w tym przepisie, ewentualnie w powiązaniu z jednym z naruszeń wskazanych przykładowo w art. 132 ust. 3 ustawy. Organ dokonał ściśle określonej kwalifikacji z art. 132 ust. 3 pkt 3 w powiązaniu z treścią art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji, co spowodowało powołanie tego przepisu zarówno w podstawie prawnej przypisanego przewinienia, jak i wpłynęło na treść opisu samego czynu, który polegał na przekroczeniu uprawnień przez skarżącego do zatrzymania W.M. Organ podniósł, że z przepisu art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji wynika, że policjanci wykonując czynności, o których mowa w art. 14, mają prawo zatrzymywania osób w trybie i przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego i innych ustaw. Nadmienił także, że Policja w zakresie postępowania wykonawczego wykonuje polecenia sądu (art. 10 § 1 pkt 2 Kodeksu karnego wykonawczego). Organ nie wyjaśnił jednak, jaki powinien być prawidłowy – wynikający z przepisów prawa oraz rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych - tryb postępowania funkcjonariusza Policji wykonującego polecenie zatrzymania osoby poszukiwanej, w przypadku ujawnienia wstępnych danych wskazujących, że ustały podstawy do zatrzymania takiej osoby. Wyjaśnienie tej kwestii było niezbędne i niewystarczającym jest odwoływanie się przez organ do bliżej nieokreślonego obowiązku skarżącego powiadamiania swoich przełożonych, nadzorujących prawidłowość wykonywania czynności służbowych, o rozbieżnościach pomiędzy sądowym nakazem zatrzymania, a niewiarygodną – co sygnalizuje organ w uzasadnieniu orzeczenia - informacją płynącą z urządzenia Bluebird, wymagającą dodatkowej weryfikacji poprzez system KSIP (dostępny na Posterunku Policji w Lubyczy Królewskiej oraz Komendzie Powiatowej Policji w Tomaszowie Lubelskim). Nie jest sporne, że patrol Policji zawiadomił dyżurnego Komendy Powiatowej w Tomaszowie Lubelskim o fakcie zatrzymania W.M., a następnie doprowadził go do tamtejszej Komendy. W tych warunkach rzeczą organu było w szczególności ocenić, czy pierwotna informacja o zatrzymaniu W.M. nie powinna była już na tym etapie spotkać się z odpowiednią reakcją właściwych służb. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy orzeczenie dyscyplinarne o wymierzeniu kary nagany – oznaczającej wytknięcie ukaranemu niewłaściwego postępowania – zgeneralizował obowiązki skarżącego, uznając ostatecznie, że skarżący przekroczył swoje uprawnienia do zatrzymania W.M. Jeśli organ przyjmuje, że skarżący nie był uprawniony do zatrzymania osoby poszukiwanej, to powinien był dla jasności sprawy wskazać w tej konkretnej sprawie, w którym momencie funkcjonariusz Policji utracił prawo do podjęcia czynności polegającej na zatrzymaniu. Tego organ nie uczynił, co dodatkowo świadczy o wadliwości zaskarżonego orzeczenia, przypisującego skarżącemu przekroczenie uprawnień w dniu 14 stycznia 2020 r. o godz. 18:15 w miejscowości [...]

Końcowo Sąd wskazał, że powyższe rozważania nie oznaczają, że organ zbagatelizował ewentualną kwestię odpowiedzialności innych osób za zatrzymanie W.M. Spór dotyczył wyłącznie odpowiedzialności dyscyplinarnej skarżącego. Organ ocenił, że skarżący sam popełnił przewinienie dyscyplinarne, co wyznaczało ramy rozpoznawanej sprawy. Przy ponownym jej rozpatrywaniu organ Policji przeanalizuje całokształt okoliczności towarzyszących zatrzymaniu W.M. i wyda rozstrzygnięcie uwzględniające wszystkie okoliczności, przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego, a niedające się usunąć wątpliwości rozstrzygnie na jego korzyść.

Z tych względów Sąd I instancji uchylił zaskarżone orzeczenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 P.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 134a ustawy o Policji (w brzmieniu sprzed 1 października 2020 r.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy organ zgodnie z brzmieniem tego przepisu wytknął skarżącemu niewłaściwe postępowanie;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 134h ust. 1 ustawy o Policji (w brzmieniu sprzed 1 października 2020 r.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy organ w toku postępowania dyscyplinarnego prawidłowo- zgodnie z zasadami wymiaru kar dyscyplinarnych- wymierzył skarżącemu karę nagany.

Ponadto skarżący kasacyjnie organ zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie I w konsekwencji uchylenie zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy organ w toku postępowania dyscyplinarnego nie naruszył przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia przepisów postępowania: art. 135 e ust. 1 ustawy o Policji (w brzmieniu sprzed 1 października 2020 r.) i art. 135 g ust. 1 ustawy o Policji.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi w oparciu o art. 188 P.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów, w ty kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania. Związanie Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej oznacza, że zaskarżony nią wyrok podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego tylko w zakresie wyznaczonym przez zarzuty, składające się na podstawy wniesionej skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie oparta została na zarzutach naruszenia przez Sąd I instancji zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, co obligowało Naczelny Sąd Administracyjny do dokonania w pierwszej kolejności oceny podstawy przewidzianej w art. 174 pkt. 2 P.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się bowiem, że ocena zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego jest możliwa w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, albo nie został skutecznie zakwestionowany.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji nieprawidłowo uwzględnił skargę funkcjonariusza na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a., chociaż organ w jego przekonaniu nie naruszył art. 135 e ust. 1 i art. 135 g ust. 1 ustawy o Policji.

Zgodnie z art. 135 e ust. 1 ustawy o Policji rzecznik dyscyplinarny zbiera materiał dowodowy i podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy. W szczególności przesłuchuje świadków, obwinionego, przyjmuje od niego wyjaśnienia, dokonuje oględzin. Z czynności tych sporządza protokoły. Rzecznik dyscyplinarny może także zlecić przeprowadzenie odpowiednich badań.

W myśl natomiast art. 135 g ust. 1 ustawy o Policji

przełożony dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny są obowiązani badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego.

Analiza skargi kasacyjnej organu prowadzi do wniosku, że brak w niej jakiegokolwiek uzasadnienia zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania. Skarga kasacyjna nie wykazuje też, wbrew obowiązkowi płynącemu z art. 174 pkt. 2 P.p.s.a. ewentualnego istotnego wpływu zarzucanego uchybienia na wynik sprawy, co jest konieczne z punktu widzenia skuteczności stawianego zarzutu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego samo powołanie się na treść art. 135 e ust. 1 i art. 135 g ust. 1 ustawy o Policji, bez konkretnego wskazania w uzasadnieniu zarzutów na okoliczności mające podważać ocenę Sądu I instancji co do tego, że organ odwoławczy nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie stanowi żadnego uzasadnienia, a tym samym uniemożliwia kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku.

Trzeba zauważyć, że w/wym. przepisy określają zadania rzecznika dyscyplinarnego –art. 135 e ust. 1 i formułują zasadę domniemania niewinności – art. 135 g ust. 1 ustawy o Policji. Stanowią one swego rodzaju klauzule generalne, których powołanie w ramach podstawy kasacyjnej wymaga dla ich skuteczności doprecyzowania przez wykazanie, że wbrew ocenie Sądu I instancji w toku postępowania dyscyplinarnego rzecznik wyjaśnił wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W skardze kasacyjnej, jak wspomniano wyżej brak jest jakiejkolwiek argumentacji prawnej w tym zakresie. Identycznie autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnia w niej dlaczego zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 135 g ust. 1 ustawy o Policji.

Z uzasadnienia Sądu I instancji wynika, że "Uznając funkcjonariusza za winnego zarzucanych mu uchybień organ powinien także wyczerpująco uzasadnić swoje stanowisko, wyjaśniając dlaczego podjął takie, a nie inne rozstrzygnięcie i dlaczego nie uwzględnił okoliczności podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu. Ustalając czy dane zdarzenie miało miejsce organ zobowiązany jest odnieść się do wszystkich okoliczności występujących w sprawie oraz wskazać, które uznał za udowodnione i dlaczego. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego daje podstawę i możliwość dokonania prawidłowej jego kwalifikacji przez organ dyscyplinarny (wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r. sygn. akt I OSK 468/11)."

Skarga kasacyjna zupełnie pomija tę ocenę, a przede wszystkim w ogóle nie odnosi się do kwestii podnoszonych w odwołaniu D.C..

Dla przypomnienia w odwołaniu tym funkcjonariusz wskazywał, że do posterunku w którym pełnił służbę nie wpłynęła informacja o odwołaniu poszukiwań W.M., zaś sam poszukiwany oraz jego bliscy utwierdzali funkcjonariusza w przekonaniu, że nakaz zatrzymania jest aktualny.

Wyjaśnienie powyższych kwestii ma istotne znaczenie dla możliwości przypisania funkcjonariuszowi Policji zarzutu przekroczenia uprawnień w postaci bezprawnego zatrzymania poszukiwanego, szczególnie w sytuacji gdy sam rzecznik dyscyplinarny przyznaje że brak było możliwości jednoznacznego ustalenia, czy podstawa poszukiwań ( nakaz sądu ) była już odwołana, czy też informacja o tym nie została jeszcze wprowadzona do systemu.

Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy przypisanie funkcjonariuszowi winy nieumyślnej w popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego może budzić wątpliwości, co zobowiązywało organ do ich usunięcia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dla możliwości przypisania funkcjonariuszowi winy w popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego istotne jest też wyjaśnienie przez organ jak powinien zachować się funkcjonariusz, który wykonuje swoje obowiązki w oparciu o nakaz zatrzymania, o odwołaniu którego nie został poinformowany. Zdaniem organu możliwość wiarygodnego i dokładnego sprawdzenia w bazie KSIP W.M. pod kątem aktualności poszukiwań , bądź o ich odwołaniu istniała tylko po wejściu do systemu KSIP WWW na stacjonarnym komputerze w Posterunku Policji w Lubyczy Królewskiej lub w Komendzie Powiatowej Policji w Tomaszowie Lubelskim, czego skarżący nie uczynił.

W tym miejscu należy zadać sobie pytanie, czy tego rodzaju stwierdzenie organu oznacza, iż skarżący który znajdował się w miejscu zamieszkania osoby poszukiwanej i dysponował w jego przekonaniu ( potwierdzonym dodatkowo przez samego poszukiwanego ) ważnym nakazem zatrzymania, winien był odstąpić od czynności i udać się na posterunek lub do komendy w celu zweryfikowania nakazu, ryzykując ucieczką osoby poszukiwanej, czy też bardziej racjonalne było zatrzymanie W.M. i doprowadzenie go do Komendy, co uczynił.

Okoliczność ta powinna zostać również wzięta przez organ pod uwagę w prowadzonym postępowaniu.

Niezrozumiałe jest zawarte w skardze kasacyjnej twierdzenie organu, że wbrew ocenie Sądu I instancji organ zajmował się wyłącznie odpowiedzialnością dyscyplinarną za czynności podjęte tylko przez skarżącego. Z końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, cyt. " powyższe rozważania nie oznaczają, że organ zbagatelizował ewentualną kwestię odpowiedzialności innych osób za zatrzymanie W.M.. Spór dotyczył wyłącznie odpowiedzialności dyscyplinarnej skarżącego ".

Z powyższego wynika, że Sąd I instancji w żaden sposób nie sugerował organowi nic ( ewentualne pociągnięcie do odpowiedzialności dyscyplinarnej innych osób ), co by wykraczało poza ramy rozpoznawanej sprawy.

Jest oczywiste, że w ramach postępowania zakończonego zaskarżonym orzeczeniem organ, ani Sąd I instancji nie mogły rozstrzygać o odpowiedzialności dyscyplinarnej innych funkcjonariuszy Policji.

Nieskuteczne okazały się również zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 134 a i art. 134 h ust. ustawy o Policji. Skarżący kasacyjnie uzasadnił je niewłaściwym zastosowaniem.

Odnosząc się do tej kwestii w pierwszej kolejności należy zauważyć, że Sąd I instancji nie stosował art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a., albowiem uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.

Według art. 134 a ustawy o Policji kara nagany oznacza wytknięcie ukaranemu przez przełożonego dyscyplinarnego niewłaściwego postępowania.

W myśl art. 134 h ust. 1 ustawy o Policji wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd I instancji kwestionował rodzaj kary dyscyplinarnej wymierzonej skarżącemu. Sąd w ogóle nie odnosił się do wymierzonej kary nagany, ponieważ nie mógł tego uczynić z uwagi na to, że zarzucił organowi niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla przypisania skarżącemu przewinienia dyscyplinarnego, bez których to wszelkie rozważania dotyczące wymiaru kary dyscyplinarnej są przedwczesne.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.