Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 863/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b,art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1,2,5, 6, art. 89 pkt
journal: Dz.U. 2021 poz 710
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
article: art. 18 pkt 1, art. 104
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), , Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Sikora, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi Gminy Z. na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia nieruchomości z rejestru zabytków oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2021 r. znak: [...] Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (dalej: organ, Minister), działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6, art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 710 ze zm., dalej: ustawa o ochronie zabytków) oraz art. 18 pkt 1 i art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.), odmówił skreślenia z rejestru zabytków budynku spichlerza dworskiego, położonego w miejscowości S., gmina Z., na działce nr [...], wpisanego do tego rejestru pod numerem [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w R. z [...] maja 1990 r., znak: [...], jako część resztówki zespołu dworskiego w S..

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że w skład resztówki zespołu dworskiego w S. wchodzą: dawna oficyna dworska z przełomu XIX i XX w.,

w zrębie piwnice z XVII/XVIII w., spichlerz dworski, przebudowany w XIX w. na młyn

i wiata sprzętowo-magazynowa z połowy XIX w. U podstaw wpisania do rejestru zabytków były również ustalenia, że zespół w S. stanowi relikt kulturowy rodu K., miejsca narodzenia poety J. K., a zachowane obiekty stanowią ciągłość kulturową założenia dworskiego z XVI w.

Pismem z [...] października 2020 r. Gmina Z. (dalej: wnioskodawca, Gmina, strona, skarżąca), ujawniona w księdze wieczystej nr [...] jako właściciel działki nr [...], na której znajduje się ww. spichlerz dworski, wystąpiła z wnioskiem

o skreślenie przedmiotowego budynku z rejestru zabytków, załączając ekspertyzę budowlaną rzeczoznawcy K. S. z [...] października 2020 r., z której wynika, że budynek spichlerza "nie nadaje się do remontu".

Minister wskazał, że prowadził już w tym przedmiocie postępowanie na wniosek Gminy, zakończone decyzją z [...] kwietnia 2019 r., znak: [...]

o odmowie skreślenia z rejestru zabytków ww. spichlerza dworskiego.

W toku postępowania wyjaśniającego organ zlecił Narodowemu Instytutowi Dziedzictwa (dalej: NID) przeprowadzenie specjalistycznej opinii w przedmiotowej sprawie. NID, po oględzinach obiektu w marcu i kwietniu 2021 r. oraz analizie materiałów zebranych w sprawie i dokumentów archiwalnych, wydał 28 kwietnia 2021 r. opinię, w której przedstawiono sporządzony na podstawie opracowania NID z 2018 r. rys historyczny dotyczący miejscowości S. oraz historyczny opis obiektu. W opinii wskazano, że obiekt remontowany był jedynie raz - na początku lat 60. XX w., kiedy to wykonano renowację elewacji zewnętrznych oraz "zmieniono bryłę dachu, rozbudowując go o nadbudówkę".

Specjaliści z NID przeanalizowali stan techniczny zabytku na podstawie istniejącej dokumentacji: ekspertyzy z 1980 r., fotografii z lat 2011-2013, karty ewidencyjnej z 2016 r., opinii Oddziału Terenowego w W. NID z 2018 r. oraz ekspertyzy budowlanej z 2020 r. złożonej przez wnioskodawcę. Zgodnie z najnowszym opracowaniem budowlanym przedmiotowy obiekt znajduje się w przed awaryjnym stanie technicznym, mury nie nadają się do remontu, a konstrukcje drewnianych stropów, dachu i schodów nadają się do całkowitej wymiany. W ekspertyzie tej stwierdzono także całkowite zużycie wrót, drzwi wejściowych, okien i nadświetli, całkowite zniszczenie posadzek i podłóg oraz całkowitą degradację konstrukcji schodów wewnętrznych.

Specjaliści NID określili aktualny stan zachowania jako zróżnicowany: elewacja południowa znajduje się w stanie zadowalającym, elewacje - wschodnia i zachodnia

w stanie dostatecznym, natomiast elewacja północna w stanie złym. Ponadto połać południowa dachu znajduje się w stanie zadowalającym, a północna w stanie niezadowalającym, natomiast drewniana nadbudówka uległa częściowemu zawaleniu

i zapadła się do wnętrza budynku. W odniesieniu do wnętrza spichlerza także stwierdzono zróżnicowany stan zachowania: jego południowa część znajduje się

w stanie zadowalającym, a północna w stanie przeważającym złym. Konstrukcja więźby dachowej jest częściowo zniszczona w wyniku zapadnięcia się nadbudówki, a schody drewniane i stolarka drzwiowa znajdują się w stanie dostatecznym.

W ocenie autorów omawianej opinii "stan obiektu od czasu oględzin przeprowadzonych w 2018 r. nie uległ nagłemu pogorszeniu", a stan elewacji południowej uznano za stabilny, "bez istotnych zmian nawet w stosunku do zdjęć obiektu z lat 80." Wskazano także, że ekspertyza budowalna z 2020 r. nie wyszczególniła nowych zjawisk oraz postępu istniejących, które były już wskazywane wcześniej jako zagrożenia dla stanu budynku. W dalszym ciągu zachowana jest bryła zabytku oraz większość jego struktury budowlanej, które mogą być poddane niezbędnym pracom remontowym i konserwatorskim (wraz z ewentualnym odtworzeniem elementów zniszczonych). Podkreślono jednocześnie, że w celu powstrzymania dalszej destrukcji obiektu konieczne jest skuteczne zabezpieczenie dachu w trybie pilnym.

Zdaniem specjalistów NID omawiany obiekt pomimo pogarszającego się stanu zachowania prezentuje nieprzerwalnie wartości historyczne, artystyczne i naukowe, będące koniecznym warunkiem wpisu do rejestru zabytków. Przedmiotowy obiekt zachował autentyczność w odniesieniu do formy, materiału i struktury, tj. zachowana jest bryła budynku (z wyjątkiem nadbudówki), konstrukcja, artykulacja elewacji, wykrój otworów okiennych i drzwiowych oraz rozkład wnętrz, a także elementy detalu (np. stolarka drzwiowa, drewniane pomosty, itp.). Podkreślono przy tym, że ww. zniszczenia są odwracalne w wyniku przeprowadzenia prac renowacyjnych zgodnych ze sztuką konserwatorską, tj. w drodze konserwacji, renowacji lub odtworzenia.

W opinii NID architektura zabytku odzwierciedla w swojej materialnej strukturze przestrzennej historyczny charakter i funkcję, wyrażone przez charakterystyczną bryłę, układ wnętrz oraz kształt i rozmieszczenie otworów okiennych. Wskazano także, że ww. obiekt jest charakterystycznym przykładem budownictwa o funkcji gospodarczej-folwarcznej wznoszonego w XIX w., a jego wartość zabytkowa wyraża się równie

w czytelnym zachowaniu w układzie przestrzennym założenia dworskiego, istniejącego w S. co najmniej od XVI w.

Omawiany młyn, przebudowany w XIX w. ze starszego budynku spichlerza, jest zatem dokumentem "historii miejsca" i świadkiem historii jako "relikt kulturowy rodu K.". Wskazano zatem na wartość naukową ww. obiektu jako źródło do badań nad lokalnym budownictwem gospodarczym oraz - w szerszym kontekście - dziejów S., historii rodu K., jak również rozwojem młynarstwa w tym regionie. Z uwagi na fakt, że omawiany budynek młyna, pomimo złego stanu technicznego części obiektu, zachował wartości historyczne, artystyczne i naukowe, wniosek o jego skreślenie z rejestru zabytków zaopiniowano negatywnie.

W piśmie z [...] czerwca 2021 r. strona, powołując się na opracowaną na własne zlecenie ekspertyzę budowlaną, wskazała, że omawiany budynek znajduje się

w katastrofalnym stanie technicznym, nienadającym się do remontu, który

w rzeczywistości wymagał będzie przeprowadzenia pełnej rekonstrukcji zawalonego dachu, jak również całkowitej odbudowy wnętrza, które jest drewniane i uległo całkowitej degradacji, drewno zgniło, a dach grozi zawaleniem. W ocenie Gminy

w wyniku tego zdarzenia budynek młyna utracił wszelkie walory architektoniczne

i zabytkowe, a odpadające tynki zewnętrzne na budynku, zmurszała, krusząca się cegła i rozwalająca się konstrukcja dachu zagrażają przebywaniu ludzi wokół budynku.

Wnioskodawca stwierdził także, że przedmiotowy budynek nie ma związku

z J. K., bowiem został wybudowany w XIX w. i był jednym

z budynków gospodarskich w majątku L. C., natomiast zabytkowy park w S., w którym znajdują się pozostałości fundamentów budynku związanego z rodem K., nie jest położony w bezpośrednim sąsiedztwie młyna.

W obecnym stanie budynek młyna nie przedstawia żadnej wartości historycznej, artystycznej ani naukowej i nie nadaje się do remontu.

Minister, powołując treść art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, wskazał, że skreślenie z rejestru zabytków jest sytuacją wyjątkową i jest możliwe jedynie

w przypadku, kiedy zniszczenie obiektu powoduje trwałą i nieodwracalną utratę przez ten obiekt wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość, będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków, nie została potwierdzona w nowych ustaleniach.

Organ, po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, stwierdził, że budynek młyna (dawnego spichlerza) pozostaje integralnym elementem zespołu dworskiego w miejscowości S., a jego wartość wynika przede wszystkim

z walorów przestrzennych, polegających na współtworzeniu zabytkowego założenia oraz z walorów historycznych i naukowych wynikających ze związku z rodem K.. Biorąc pod uwagę stan zachowania obiektu, a także jego walory historyczne, naukowe i artystyczne zauważył, że nadal zachowuje on bezcenny walor zabytkowy.

Zdaniem Ministra zniszczenia substancji budowlanej omawianego obiektu nie przesądzają o trwałej i nieodwracalnej utracie wartości zabytkowych, w tym zarówno wartości historycznej, naukowej jak i artystycznej. Budynek zachował bowiem czytelną bryłę, formę i wyraz architektoniczny, a także kontekst przestrzenny, istniejące

w momencie wpisu, które wprost definiują ww. obiekt jako element zespołu dworskiego w S. oraz materialnego świadka jego historii.

Najcenniejszą wartością przedmiotowego budynku jest bowiem fakt, że jest on świadectwem funkcjonowania i rozwoju założenia dworskiego w S.. Istotne wartości naukowe omawianego budynku wynikają również z faktu, że majątek

w S. jest miejscem urodzenia J.K., a walor artystyczny przejawia się w uczytelnieniu w wyglądzie funkcji obiektu. Wartości te zostały zachowane do chwili obecnej. Poza tym, pomimo postępującej destrukcji, budynek niezmiennie posiada walory architektoniczne, w dalszym ciągu czytelna jest jego forma

i bryła. Natomiast zniszczone elementy (np. nadbudówka dachu, elementy wyposażenia wnętrz, schody czy elementy więźby dachowej) są możliwe do odtworzenia na podstawie istniejącej dokumentacji fotograficznej.

Minister wskazał przy tym, że w trakcie normalnego użytkowania, nawet przy odpowiedniej dbałości wykazywanej przez właścicieli, drewniane elementy obiektów historycznych wymieniane są etapowo w ramach bieżących prac konserwacyjnych

w następstwie ich zużycia i korozji biologicznej. Taka wymiana substancji nie obniża wartości zabytkowej budynku, szczególnie jeśli zachowana zostaje technika budowlana, w tym np. sposób obróbki i gatunek drewna.

Minister uznał, że omawiany zabytek bezsprzecznie zachował także wartość historyczną i naukową, jako autentyczny i integralny element zespołu dworskiego, stanowiąc materialne dziedzictwo przeszłości tego terenu i świadectwo związku

z rodem K. oraz istotny element lokalnej tożsamości kulturowej, a także jako obiekt dokumentujący historię zespołu dworskiego istniejącego w S. co najmniej od XVI w. Tym samym okoliczność nawet bardzo złego stanu zachowania budynku nie może stanowić uzasadnienia dla skreślenia omawianego zabytku

z rejestru.

Minister w uzasadnieniu decyzji nie kwestionował bezspornego, niezadowalającego i pogarszającego się stanu technicznego obiektu. Jednak analiza materiału dowodowego zebranego w sprawie nie dała podstaw do uznania, że obiekt ten utracił swą wartość zabytkową czy też żeby wartości, będące podstawą do wpisania go do rejestru zabytków, zostały zakwestionowane w nowych ustaleniach naukowych. Jednocześnie organ zauważył, że pogarszający się stan techniczny przedmiotowego obiektu zabytkowego, wskazywany we wniosku jako podstawa do skreślenia z rejestru zabytków, jest skutkiem m.in. braku podjęcia należytych starań przez jego właściciela.

Minister uznał również, że zawarta w ekspertyzie budowlanej z 2020 r. informacja dotycząca stanu technicznego budynku jest mało wiarygodna z uwagi na hipotetyczną w dużej mierze ocenę tego stanu, przeprowadzoną wyłącznie na podstawie wizualnej metody określania stanu technicznego budynku, niepopartej jakimikolwiek obliczeniami, pozwalającymi określić zużycie budynku, przy koniecznym uwzględnieniu konkretnie określonego stopnia zużycia poszczególnych jego elementów. Zdaniem Ministra stwierdzony stan techniczny ocenianego budynku wymaga przeprowadzenia niezwłocznego remont, ale nie świadczy o utracie wartości zabytkowych oraz nie stanowi uzasadnienia dla jego skreślenia z rejestru zabytków. Tak więc konieczność jego rozbiórki nie została dowiedziona w sposób niebudzący wątpliwości.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra złożyła skarżąca, zarzucając:

1) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, w tym szczególnie dowodu z ekspertyzy budowlanej budynku spichlerza dworskiego (młyna), ujętego w rejestrze zabytków, sporządzonej [...] października 2020 r., polegającej na przyjęciu, że budynek, pomimo stopnia zniszczeń oraz przed awaryjnego stanu technicznego, który daje podstawę do jego rozbiórki,

w dalszym ciągu posiada wartość zabytkową, historyczną i artystyczną, które to okoliczności przemawiają za odmową skreślenia z rejestru zabytków, podczas gdy

z treści ekspertyzy (str. 31-32) wynika jednoznacznie, że:

- stan przeciekania wody opadowej spowodował całkowitą degradację konstrukcji dachowej, która nadaje się jedynie do rozbiórki,

- stan techniczny konstrukcji nie nadaje się do remontu,

- konstrukcja muru z cegły na zaprawie wapienno - piaskowej nie nadaje się do remontu,

- całkowicie zniszczone konstrukcje drewniane stropów, dachu i schodów nadają się jedynie do całkowitej wymiany,

- oceniając obecny stan techniczny budynku należy stwierdzić, że jest to stan przed awaryjny, należy zabezpieczyć budynek przed dostępem ludzi,

- ponieważ stan techniczny budynku jest przed awaryjny, należy w pierwszej kolejności utrzymać bariery dostępu nieuprawionych osób do obiektu, cyklicznie sprawdzać zamknięcie i ogrodzenie budynku,

- właściciel obiektu powinien wystąpić do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z załączoną ekspertyzą do wniosku o wyrażenie zgody na rozbiórkę budynku spichlerza,

- ustalenia i wnioski ekspertyzy, poddane prawidłowej ocenie przez Ministra, powinny były doprowadzić do ustalenia, że proces degradacji budynku doprowadził do takiego jego stanu technicznego, iż można mówić o całkowitym, stałym, a przez to definitywnym pozbawieniu przedmiotowego obiektu jakiejkolwiek wartości historycznej, artystycznej lub naukowej z uwagi na konieczność niemal całkowitej wymiany jego elementów lub rozbiórki;

2) naruszenie art. 7, art, 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że informacje zawarte w ekspertyzie są mało wiarygodne z uwagi na zastosowanie przez rzeczoznawcę budowlanego wizualnej metody oceny stanu technicznego budynku, która w ocenie organu, jest oceną hipotetyczną, podczas gdy

w takich sytuacjach metoda wizualna jest powszechnym i przyjętym sposobem, przeprowadzanym po dokonaniu oględzin budynku oraz jego elementów, a także

z uwzględnieniem wieku i stopnia eksploatacji badanego obiektu;

3) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie wszechstronnej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i nie odniesienie się do wniosków i twierdzeń zawartych w ekspertyzie, tj. w zakresie tego:

w jakim stopniu remont budynku wpłynąłby na jego wartości historyczne, artystyczne lub naukowe, czy po remoncie budynku rozmiar utraty wartości prawnie chronionych nie spowoduje, że budynek nie będzie przedstawiał już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, czy istnieje inna techniczna możliwość zachowania obiektu w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych, w sytuacji gdy z ekspertyzy wynika, że stan techniczny budynku wyklucza możliwość jego remontu;

4) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie błędnego ustalenia faktycznego polegającego na przyjęciu, że budynek wchodzi w zakres zespołu dworskiego, którego wartość historyczna i naukowa wywodzi się z jego związków

z rodem K., podczas gdy budynek powstał w XIX w., nie ma związku

z życiem lub twórczością J. K. i pełnił funkcje młyna, stanowiąc część majątku L. C., zaś pozostałości fundamentów po zabudowaniach, będących własnością rodu K., znajdują się na innej działce nr [...];

5) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 pkt. 6 i § 3 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. poprzez brak rzeczywistego odniesienia się przez organ, do twierdzeń skarżącej, zawartych w skierowanym do Ministra piśmie z [...] czerwca 2021 r. w przedmiocie tego, iż budynek został wybudowany w XIX w., stanowił własność majątku L. C. i nie ma on związku z życiem lub twórczością J. K., zaś pozostałości fundamentów po zabudowaniach, będących własnością rodu K., znajdują się na innej działce nr [...];

6) art. 13 ust. 1, 2 i 5 w związku z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki, które mogłyby uzasadniać skreślenie z rejestru zabytków przedmiotowego budynku z uwagi na fakt, iż pomimo zniszczeń i złego stanu technicznego, budynek nie utracił wartości artystycznej, historycznej i naukowej, co w konsekwencji spowodowało odmowę skreślenia z rejestru zabytków budynku, podczas gdy proces jego degradacji doprowadził do takiego stanu technicznego budynku, iż można mówić o całkowitym, stałym, a przez to definitywnym pozbawieniu budynku jakiejkolwiek wartości historycznej, artystycznej lub naukowej z uwagi na konieczność niemal całkowitej wymiany jego elementów lub rozbiórki.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał wnioski zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy, czy nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji lub z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 3 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym

w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Po dokonaniu oceny legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej reguł Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w sposób wpływający na wynik sprawy.

Stosownie do treści art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków przez zabytek należy rozumieć nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Jedną z form ochrony zabytków jest m.in. wpis do rejestru zabytków (art. 7 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków). Jak wynika z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o ochronie zabytków ochronie podlegają, bez względu na stan zachowania, m.in. zabytki nieruchome, będące zespołami budowlanymi.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji w przedmiotowej sprawie był art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, z którego wynika, że zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Przepis ust. 1 stosuje się również do skreślenia z rejestru części zabytku (art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków).

Z powyższego wynika, że przesłanki wykreślenia zabytku z rejestru są nieostre

i wymagają każdorazowo doprecyzowania w procesie stosowania prawa przez organy konserwatorskie, które działają w interesie publicznym i siłą rzeczy wchodzą w konflikt interesów z właścicielami zabytków, działającymi w swoim interesie ekonomicznym. Przesłanką, która musi być spełniona, aby nastąpiło wykreślenie zabytku z rejestru, jest nie tyle sam fakt zniszczenia zabytku, ile zniszczenie w takim stopniu, który powoduje utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej (por. wyrok WSA w Warszawie

z 15 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 654/08, publ. LEX nr 521941).

Organ w niniejszej sprawie nie kwestionował, że budynek spichlerza jest

w niezadowalającym, pogarszającym się stanie technicznym, uznał tę okoliczność za bezspornie udowodnioną (strona 6 decyzji). Jednak stopień zniszczenia substancji budowlanej przedmiotowego zabytku nie przesądza o trwałej i nieodwracalnej utracie wartości historycznej, naukowej, jak i artystycznej. Tak samo jego wartość zabytkowa nie została zakwestionowana w nowych ustaleniach naukowych. Minister wypowiedział się w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co znalazło również wyraz

w części historycznej niniejszego uzasadnienia. Sąd podziela ten pogląd i uznaje za własny bez ponownego przytaczania wywodów w tym zakresie. Należy stwierdzić, że organ decyzję o odmowie wykreślenia z rejestru zabytków wydał po przeprowadzeniu specjalistycznej ekspertyzy NID jednoznacznie wskazującej, że zniszczenia budynku są odwracalne w wyniku przeprowadzenia prac renowacyjnych zgodnych ze sztuką konserwatorską. Natomiast obiekt zachował w dalszym ciągu oryginalną konstrukcję, formę oraz swój pierwotny kontekst przestrzenny. Opinia ta pochodzi z 28 kwietnia 2021 r., a więc odzwierciedla najbardziej zbliżony i rzeczywisty stan zabytku na dzień wydania decyzji. NID w szerokiej i kompleksowej opinii określił rzeczywisty stopień zachowania oryginalnej substancji omawianego budynku.

Orzecznictwo sądowoadministracyjne bardzo restrykcyjnie podchodzi do wykładni przesłanek skreślenia zabytku z rejestru, stojąc na stanowisku, że powinno mieć to miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach (wyrok NSA z 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2037/15, publ. Lex nr 2283118, wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 1711/19, publ. Lex nr 3072525). Kryteria techniczne dotyczące stanu obiektu zabytkowego i powiązane z nimi aspekty ekonomiczne nie mogą mieć wpływu na podjęcie decyzji w przedmiocie skreślenia obiektu z rejestru zabytków, a wyłącznie decydujący powinien być wzgląd na to, że nawet zrujnowany obiekt stanowi dziedzictwo minionej epoki i jako taki powinien być zachowany (por. wyroki WSA w Warszawie; z 10 lutego 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1767/20, publ. Lex nr 3170484 i z 21 stycznia 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1145/20, publ. Lex nr 3146108). Zły stan techniczny obiektu, który stanowić może uzasadnienie do jego rozbiórki ze względu na przepisy Prawa budowlanego, nie jest okolicznością potwierdzającą samoistnie zaistnienie przesłanki określonej w art. 13 ust. 1 ustawy

o ochronie zabytków (teza 2 wyroku NSA z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 896/16, publ. Lex nr 2464326).

Zgodnie z art. 4 ustawy o ochronie zabytków organy konserwatorskie zobowiązane są do ochrony zabytków, polegającej na podejmowaniu działań służących zachowaniu wartości zabytkowych przy wykorzystaniu przysługujących organom środków i instrumentów o charakterze władczym.

Zarzuty skargi wskazujące na naruszenie przepisów postępowania wyjaśniającego, tj.: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., w istocie sprowadzają się do zakwestionowania dokonanej przez organ oceny ekspertyzy budowlanej. Według skarżącej stopień zniszczeń oraz przed awaryjny stan techniczny budynku, który daje podstawę do rozbiórki, nie posiada już wartości zabytkowej – historycznej, artystycznej lub naukowej.

Odnosząc się do tych zarzutów należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie organ wyczerpująco przedstawił i logicznie uzasadnił swoje stanowisko oparte o analizę całego zebranego materiału dowodowego, w tym o opinię specjalistyczną NID oraz ekspertyzę budowlaną. Wskazał, dlaczego konieczność rozbiórki zabytku, wynikająca

z ekspertyzy budowlanej, nie została dowiedziona w sposób niebudzący wątpliwości, jak również dlaczego opracowanie to nie świadczy o utracie wartości zabytkowych i nie stanowi uzasadnienia dla jego skreślenia z rejestru zabytków (strona 7 decyzji).

Sąd uznał więc za niezasadny zarzut strony, że zaskarżona decyzja nie wyjaśnia

w sposób wyczerpujący, z jakich względów odmówiono waloru wiarygodności ekspertyzy budowlanej, a nadto nie zawiera jakichkolwiek wskazań dla skarżącej, które pozwoliłyby jej na przeprowadzenie koniecznych napraw. W tym zakresie należy zauważyć, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 13 ustawy o ochronie zabytków prawnie obojętna jest kwestia, czy obiekt wymaga wykonania prac budowlanych, polegających na remoncie, czy też wymaga wykonania robót rekonstrukcyjnych. Przyjęcie odmiennego stanowiska mogłoby prowadzić do sytuacji,

w której właściciel budynku celowo nie wykonuje napraw i remontów zabytku, by w ten sposób doprowadzić do jego zniszczenia i w rezultacie wykreślenia z rejestru (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 lutego 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1644/18, publ. Lex nr 2645776).

Sąd zauważa, że opinie specjalistyczne w dużej mierze uzależnione są od wiedzy i doświadczenia osoby dokonującej oceny. Jednak ostateczna ocena sprawy, po analizie wszelkich rozbieżności w badanych opiniach, zawsze należy do organu orzekającego, którego zadaniem jest wszechstronna i swobodna ocena całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji uchybień procesowych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada przepisowi art. 107 § 3 k.p.a., tj. zawiera wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji,

z przytoczeniem przepisów prawa.

Sąd nie podziela zarzutu skarżącego, że organ błędnie ustalił stan faktyczny sprawy przyjmując, że budynek wchodzi w zakres zespołu dworskiego, którego wartość historyczna i naukowa wywodzi się z jego związków z rodem J. K., gdy tymczasem młyn powstał w XIX w. i wchodził w skład majątku L. C., pełniąc funkcje gospodarskie.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że przedmiotowy budynek młyna (dawnego spichlerza), położony na działce nr [...], jest świadectwem funkcjonowania

i rozwoju na przestrzeni wieków założenia dworskiego w S., a jego wartości są ściśle związane z rozwojem tego założenia. Jak wynika z opinii NID, zachowane

w ramach wpisanej do rejestru zabytków resztówki zespołu dworskiego obiekty, pochodzące z XIX w., stanowią ciągłość kulturową pierwotnego założenia dworskiego

z XVI w., w którym urodził się poeta J. K.. Nie ma więc znaczenia, zdaniem Sądu, że omawiany zabytek jest usytuowany na innej działce ewidencyjnej, aniżeli relikwie fundamentów dworu związanego z rodem K. (nr [...]), jeśli stanowi on integralny element całego zespołu dworskiego w S., istniejący na tym terenie od co najmniej XVI w.

Jeszcze raz należy wskazać, że stan techniczny zabytku nie może stanowić samoistnej przesłanki do skreślenia obiektu z rejestru zabytków. Można to uczynić jedynie w wyjątkowych sytuacjach, po spełnieniu dwóch przesłanek z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków. Zatem podstawą do wykreślenia zabytku wpisanego do rejestru zabytków nie jest jego zły stan techniczno-użytkowy, ale takie jego zniszczenie, które powoduje utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, jak również jego wartość nie została zakwestionowana w nowych ustaleniach naukowych. Przedstawiona przez stronę ekspertyza budowlana dotyczyła jedynie złego stanu technicznego przedmiotowego zabytku, który nie był kwestionowany przez Ministra,

a samo powołanie się na okoliczność określonej degradacji budynku to za mało dla stwierdzenia, czy dana nieruchomość utraciła walor zabytku (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 1926/18, publ. CBOSA).

Zatem nie naruszono w kontrolowanej decyzji zarzucanego w skardze przepisu prawa materialnego – art. 13 ust. 1, 2 i 5 w związku z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków, jak również innych przepisów mających wpływ na wynik sprawy. Fakt, że strona nie zaakceptowała zasadności przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy, nie świadczy o naruszeniu przez organ zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.). Nie wymaga się bowiem od organu osiągnięcia rezultatu, tj. przekonania strony, że adresowana do niej decyzja jest słuszna i zgodna

z prawem (por. wyrok NSA z 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 124/10, publ. CBOSA).

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.