Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 423/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 37a ust. 7 i 8
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 145 par. 1pkt lit. c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 336, art. 338
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 373 par. 1, art. 368
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 16 par.1, art. 127 par. 1, art. 64 par. 2, art. 50 par. 1, art. 134, art. 156 par. 1pkt 2,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2012 r., nr [...] Starosta G., w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, na podstawie art. 37a ust. 7, 8 i 9 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. nr 84, poz. 948 z późn. zm.), art. 130 ust. 1 i 2, art. 132 ust. 1a i art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2010 r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.) w pkt 1 ustalił na rzecz H. M. odszkodowanie w kwocie 13 750 zł za nieruchomość położoną w G. przy ul. W., oznaczoną w ewidencji gruntów: obręb G., ark. mapy 89, dz. nr [...] o pow. 0,0104 ha, zapisaną w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G., którą to nieruchomość z dniem 1 czerwca 2003 r. nabył na własność Skarb Państwa jako grunt wchodzący w skład linii kolejowej z równoczesnym nabyciem prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności urządzeń znajdujących się na gruncie przez "A" S.A. (dalej: "A S.A."). W pkt 2 Starosta zobowiązał A S.A. do zapłaty jednorazowo Helenie M. kwoty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że H. M. (dalej: "wnioskodawczyni") we wniosku z dnia 24 kwietnia 2007 r. domagała się ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość, co do której Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] 2006 r., nr [...] stwierdził nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa, z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej, położonego w G., oznaczonego geodezyjnie jako obręb G., ark. mapy 89 , dz. nr [...] o pow. 0,0104 ha, zapisanego w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G., stanowiącego do dnia 31 maja 2003 r. własność wnioskodawczyni z równoczesnym nabyciem z dniem 1 czerwca 2003 r. przez A S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie.

W uzasadnieniu Starosta wskazał, że w odróżnieniu od przepisu art. 37a ust. 1 powołanej ustawy, który posługuje się pojęciem "władania" i stanowił podstawę do potwierdzenia przez Wojewodę Wielkopolskiego, że działka nr [...], jako grunt zajęty pod linię kolejową, stała się z dniem 1 czerwca 2003 r. własnością Skarbu Państwa z mocy prawa, przepis art. 37a ust. 7 tej ustawy rozstrzyga kwestie przyznania uprawnień do odszkodowania przez pryzmat przesłanki "samoistnego posiadania" przez A S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat gruntu zajętego pod linię kolejową. Powołując się na definicję samoistnego posiadania zawartą w art. 336 Kodeksu cywilnego, Starosta stwierdził, że na aktualnej działce nr [...] została w przeszłości ustanowiona służebność drogi na rzecz Cukrowni G., na etapie budowy linii kolejowej w roku 1875 i wpisanie tej służebności do księgi wieczystej KW 2116 (następnie KW nr [...]), jako ograniczonego prawa rzeczowego wyklucza uznanie, że A S.A. jest posiadaczem samoistnym tego gruntu. Organ wyjaśnił, że służebność drogi na rzecz Cukrowni G. wpisana jest także w księgach wieczystych gruntów sąsiednich, po których również przebiega linia kolejowa, a następnie służebność ta przeszła na rzecz A, która przejęła w swoje struktury organizacyjne linię kolejową G. – A. - S.. Dalej podniósł, że nie ma żadnych dokumentów świadczących o tym, by nastąpiło zrzeczenie się służebności drogi lub umowy czy porozumienia rozwiązującego tę służebność; w okresie powojennym A S.A. lub jej poprzednicy prawni wykonywali dzierżenie gruntu w imieniu Skarbu Państwa, który był posiadaczem gruntu i użytkował go na podstawie służebności drogi (posiadacz zależny), dlatego też twierdzenie A S.A., że grunt do dnia 31 maja 2003 r. pozostawał w posiadaniu samoistnym A S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres 30 lat, tj. od maja 1973 r. nie potwierdza się w omówionych dowodach.

Organ uznał, że wysokość ustalonego odszkodowania została prawidłowo określona przez rzeczoznawcę majątkowego, z godnie z art. 130 i art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Od decyzji tej odwołała się spółka A S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Poznaniu, która zarzuciła organowi rażące naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania oraz podniosła, że zgodnie z art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" odszkodowanie za opisany grunt nie przysługuje z uwagi na spełnienie 30-letniego okresu samoistnego posiadania gruntu przez A S.A. Przytoczone przez organ I instancji argumenty kwestionujące możliwość samoistnego posiadania gruntu przez A S.A. strona uznała za niezasadne. Zarzuciła również nieuwzględnienie faktycznego władania nieruchomością przez A S.A. jak właściciel już od 1875 r., a ponadto nieuwzględnienie ponoszenia przez odwołującą się opłat publicznoprawnych. W ocenie spółki to podmiot domagający się odszkodowania powinien udowodnić, że A S.A. bądź jej poprzednicy prawni nie posiadali samoistnie przedmiotowej nieruchomości lub ewentualnie, że nie było pomiędzy nimi ciągłości posiadania. Strona zarzuciła także brak dokonania przez organ oceny operatu szacunkowego.

Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...]Wojewoda Wielkopolski uchylił zaskarżoną w całości i odmówił ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

W uzasadnieniu Wojewoda stwierdził, że zebrany w niniejszym postępowaniu materiał dowody pozwala na wydanie merytorycznej decyzji w sprawie, przy czym organ odwoławczy przyjął ustalenia faktyczne organu I instancji. Argument korzystania przez A S.A. z przedmiotowej nieruchomości od 1875 r. organ odwoławczy uznał za niezasadny, co wynika z faktu, że w 1875 r. powyższa nieruchomość znajdowała się pod zwierzchnictwem państwa niemieckiego a Rzeczpospolita Polska nie funkcjonowała jako niezawisłe państwo, bowiem jako niezależne państwo zaczęło funkcjonować po 11 listopada 1918 r., a ziemie zachodnie weszły w obręb państwa polskiego w 1919 r. na mocy traktatu wersalskiego z dnia 28 czerwca 1919 r. Dalej Wojewoda podniósł, że za początek Polskich Kolei Państwowych należy uznać datę 28 września 1926 r., wtedy to bowiem weszło w życie rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. z 1926 r. nr 97, poz. 568, z późn. zm.). Powołując się na art. 2 i art. 3 powołanego rozporządzenia i wpis dokonany w 1885 r. w księdze wieczystej [...] (następnie [...], obecnie [...]), organ II instancji stwierdził, że ograniczone prawo rzeczowe na rzecz Cukrowni G. nie wygasło wraz z wejściem w życie powołanego rozporządzenia, dlatego też stwierdzenie organu I instancji, że nastąpiło przejście tej służebności drogi na Polskie Koleje Państwowe jest niezasadne. Ponadto podniósł, że również po II wojnie światowej powyższe przejście służebności gruntowej nie mogło mieć miejsca, bowiem brak było i jest w księdze wieczystej dla tej nieruchomości wpisu wymaganego przepisem art. 114 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. nr 57, poz. 319). Powołując się na stanowisko orzecznictwa sądów administracyjnych i postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 maja 2010 r., sygn. akt P 13/09, organ odwoławczy stwierdził, że nie można uznać, by A S.A. lub jej poprzednicy prawni wykonywali dzierżenie gruntu w imieniu Skarbu Państwa jako posiadacz zależny. Organ podniósł, że A S.A. i jej poprzednicy prawni byli posiadaczami samoistnymi przedmiotowej nieruchomości, a ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego na rzecz Cukrowni G. w 1885 r. nie miało wpływu na uznanie tej spółki za posiadacza samoistnego gruntu pod rządami ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa kolejowego "Polskie Koleje Państwowe".

Przy tak ustalonym stanie faktycznym i nakreślonych rozważaniach prawnych organ II instancji stwierdził, że odszkodowanie nie przysługuje z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 37a ust. 7 powołanej ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. M. zarzuciła decyzji z dnia 1 lutego 2013 r. naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz art. 336 Kodeksu cywilnego z powodu uznania, ze A S.A. była w posiadaniu samoistnym gruntu przez 30 lat, w sytuacji, gdy nie było podstaw do takiego uznania, ewentualnie zaś zarzuciła naruszenie art. 352 Kodeksu cywilnego w zw. art. 292 tego Kodeksu w sytuacji, gdy A S.A. od momentu swojego powstania korzystała z gruntu skarżącej i jej poprzedników prawnych w zakresie odpowiadającym treści służebności i skoro nie doszło do skutecznego następstwa prawnego to nastąpiło zasiedzenie służebności, ponieważ upłynął wystarczający czas posiadania służebności. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 77 k.p.a. poprzez pominięcie faktów świadczących, że A S.A. korzystała z gruntu należącego do poprzedników prawnych skarżącej w zakresie odpowiadającym treści służebności. Skarżąca kwestionowała także zgodność uzasadnienia decyzji z wymogami art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła rozwinięcie zarzutów. Podniosła między innymi, że nie ma dowodów przeciwnych w stosunku do wniosku, że grunty zajęte pod tory kolejowe – celem umożliwienia przejazdu linią kolejową wąskotorową do Cukrowni G. – były użytkowane na zasadzie ograniczonych praw rzeczowych przejazdu i przechodu ustanowionych na podstawie umów zawieranych pod koniec XIX w. Wytknęła, że organ II instancji nie wyjaśnił, na jakiej podstawie uznał, że A S.A. była posiadaczem samoistnym gruntu w latach 1973-2003, ani nie wyjaśnił, jaka była postawa poprzedników prawnych tej spółki wobec gruntu zajętego pod tory kolejowe. Podkreśliła, że sama skarżąca i jej poprzednicy prawni nie zostali pozbawienia prawa własności, a jedynie ograniczeni w korzystaniu z części nieruchomości zajętej pod tory i zgodnie z ustaleniami organu I instancji zajmowali się sporną nieruchomością z należyta starannością, w szczególności kosili trawę i usuwali śmieci, co oznacza, iż nie tylko byli formalnymi właścicielami gruntu, ale i postępowali z nim jak właściciele, co wyklucza stwierdzenie posiadania samoistnego w tym okresie przez A S.A. i jej poprzedników. Przy tym A S.A. nigdy w żaden sposób nie dała do zrozumienia ani skarżącej ani jej poprzednikom, że traktuje grunt zajęty pod tor kolejowy i pas gruntu przy torze kolejowym jak swoją własność. Skarżąca podniosła również, że jej sąsiedzi w całkowicie podobnych okolicznościach sprawy otrzymali odszkodowanie za wywłaszczony grunt i to za sprawą zupełnie odmiennego stanowiska Wojewody Wielkopolskiego i w tym zakresie powołała się na uzasadnienie wyroku tutejszego Sądu z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 929/11. Zdaniem skarżącej, o ile A S.A. po przejęciu infrastruktury kolejowej, w tym toru kolejowego, nie nabyła wcześniej służebności drogowej na zasadzie następstwa prawnego, to nabyła tę służebność przez zasiedzenie w zakresie odpowiadającym służebności wpisanej w księdze wieczystej na rzecz cukrowni. W jej ocenie również wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 13/09 nie przesądza o wyniku niniejszej sprawy, bowiem Trybunał jedynie wyjaśnił w nim, że było możliwe posiadanie samoistne przez A S.A. w przedmiotowym okresie, czy jednak posiadanie to miało miejsce należy ustalić każdorazowo na gruncie danej sprawy.

Przy tak sformułowanych zarzutach, uznając, że nie było podstaw do zastosowania art. 37a ust. 7 powołanej ustawy, strona domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpatrzenia. W piśmie z dnia 4 czerwca 2013 r. wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Zdaniem Wojewody rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. nie wskazuje, by nowo utworzone przedsiębiorstwo było następcą prawnym jakiejkolwiek osoby prawnej, zaś istnienie służebności gruntowej ustanowionej na rzecz Cukrowni G. w żaden sposób nie ograniczyło praw Polskich Kolei Państwowych, które stanowiły odrębną od Cukrowni osobę prawną z różnym zakresem praw i obowiązków, które wynikały wprost z powołanego rozporządzenia. Zwrócił także uwagę na brak związania organu wyrokiem sądu administracyjnego wydanym w innej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W realiach niniejszej sprawy podkreślić nadto trzeba, iż sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Oznacza to, iż podniesione w skardze zarzuty i ich uzasadnienie nie są wyłącznym kryterium badania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony.

Po przeprowadzeniu kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych ramach, Sąd uznał, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania odwoławczego (art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności zaakcentować należy, iż w świetle art. 127 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej k.p.a.), organ odwoławczy nie działa z urzędu. Dopiero inicjatywa strony poprzez wniesienie odwołania powoduje, że organ może korzystać z uprawnień, jakie są przewidziane dla organu odwoławczego.

Dalej wskazać należy, że postępowanie przed organem odwoławczym składa się z trzech faz: fazy wstępnej, fazy wyjaśniającej i fazy wydawania decyzji. W fazie wstępnej organ odwoławczy jest obowiązany ocenić, czy odwołanie jest dopuszczalne i czy zostało wniesione w terminie (patrz: A. Wróbel i M. Jaśkowska "Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego" opubl. LEX/el. 2012, komentarz do art. 134).

Oceniając dopuszczalność odwołania organ winien zbadać nie tylko czy zostało wniesione przez stronę, ale także czy zostało podpisane przez osoby uprawnione do reprezentacji strony.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy zauważyć zaś należy, ich choć stroną postępowania jest Spółka Akcyjna A S.A., będąca w myśl art. 37a ust. 8 ustawy o komercjalizacji podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania, to odwołanie podpisane zostało przez Zastępcę Dyrektora Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami A S.A. G. N.

W aktach sprawy brak jest przy tym jakichkolwiek dokumentów potwierdzających uprawnienie wyżej wymienionej do reprezentowania Spółki A S.A., a konieczność zweryfikowania tej okoliczności jest o tyle istotna, iż do A S.A. jako spółki prawa handlowego zastosowanie znajdzie art. 368 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z 2000 r. ze zm., dalej k.s. h.), zgodnie z którym co do zasady to zarząd reprezentuje spółkę, przy czym jeżeli zarząd jest wieloosobowy, sposób reprezentowania spółki określa jej statut. Jeżeli statut nie zawiera żadnych postanowień w tym przedmiocie, do składania oświadczeń w imieniu spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu albo jednego członka zarządu łącznie z prokurentem (art. 373 § 1 k.s.h.).

Dysponując zatem odwołaniem podpisanym przez pracownika Spółki A S.A. i przy braku w aktach sprawy dokumentów potwierdzających udzielenie mu pełnomocnictwa do reprezentowania Spółki organ administracji publicznej winien wezwać stronę do usunięcia braków (art. 64 § 2 k.p.a.) poprzez wykazanie uprawnienia G. N. do reprezentowania Spółki w tej sprawie lub wezwać do złożenia wyjaśnienia na piśmie (art. 50 § 1 k.p.a.) i w zależności od wyników tych czynności rozważyć dopuszczalność merytorycznego rozpoznania odwołania, względnie procesowego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 134 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2001 r., sygn. IV SA 786/99, dostępny Lex nr 78948).

Niedochowanie powyższych wymogów proceduralnych mogło mieć istotny wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy przez organ II instancji, albowiem rozpatrzenie odwołania niepochodzącego od osoby uprawnionej do reprezentacji strony stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Oznacza bowiem niedopuszczalną weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, korzystającej z cech trwałości, o jakiej mowa w art. 16 § 1 k.p.a.

Niezależnie od powyższego braku przeprowadzonego postępowania odwoławczego samodzielnie uzasadniającego uchylenie zaskarżonej decyzji wskazać należy, iż obarczona jest ona także innymi wadami procesowymi.

Za trafny uznać bowiem należy zarzut strony skarżącej, iż organ II instancji nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, na jakiej podstawie uznał, że A S.A. i jej poprzednicy prawni byli posiadaczami samoistnym gruntu w latach 1973-2003, ani nie wyjaśnił, jaka była postawa poprzedników prawnych tej spółki wobec gruntu zajętego pod tory kolejowe.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż przesłanką uzasadniającą odmowę wypłaty odszkodowania za gruntu przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. nr 84, poz. 948 z późn. zm.) jest ustalenie, iż dany grunt pozostał do dnia 31 maja 2003 w posiadaniu samoistnym A S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Zgodnie z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm., dalej k.c.) posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel. Od posiadacza samoistnego ustawodawca odróżnia przy tym posiadacza zależnego, który rzeczą faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (np. służebność przejazdu lub przechodu) oraz dzierżyciela, który faktycznie włada rzeczą za kogo innego (art. 338 k.c.).

W decyzji Wojewody Wielkopolskiego brak zaś ustalenia od kiedy poprzednicy prawni A S.A. władali przedmiotową nieruchomością oraz co szczególnie istotne czy pozostawali w posiadaniu tej nieruchomości w okresie od 31 maja 1973 r. do 31 maja 2003 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak także jakichkolwiek rozważań co do charakteru władania przez poprzedników prawnych A S.A. przedmiotową nieruchomością.

W miejsce tego organ II instancji skoncentrował się na wyjaśnianiu nieistotnego w niniejszej sprawie faktu, czy Spółka A S.A. była następcą prawnym Cukrowni G. na rzecz, której w roku 1885 ustanowiono rzekomo służebność drogi w związku z budową linii kolejowej, w której skład wchodzących gruntów postępowanie dotyczy.

Okoliczność ta jest bowiem o tyle nieistotna dla sprawy, że ustawodawca w art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. posługuje się pojęciem samoistnego posiadania, które to pojęcie oznacza określony stan faktyczny i jest oderwane od stanu prawnego gruntu. Z definicji pojęcia samoistnego posiadacza wynika, iż jest on osobą faktycznie władającą rzeczą jak właściciel niezależnie od przysługującego mu do tej rzeczy tytułu prawnego. Prawo własności, względnie ograniczone prawo rzeczowe do danej nieruchomości jest bowiem kategorią obiektywną i zupełnie oderwaną od realnego wykonywania tych praw, zaś posiadanie (zarówno samoistne jak i zależne) to określony stan faktyczny wynikający tylko i wyłącznie z zachowania posiadacza.

Inaczej rzecz ujmując okoliczność, iż danemu podmiotowi przysługuje do nieruchomości na przykład ograniczone prawo rzeczowe nie wyklucza dopuszczalności uznania go za samoistnego posiadacza tej rzeczy o ile faktycznie włada nią jak właściciel.

Co za tym idzie w realiach niniejszej sprawy istotne jest nie tyle ustalenie czy i jaki tytuł prawny przysługiwał A S.A. i jej poprzednikom prawnym do przedmiotowej nieruchomości, lecz jedynie w jaki sposób Spółka ta (a wcześniej przedsiębiorstwo państwowe A) władały przedmiotową nieruchomością, to jest czy faktycznie władały nią jak właściciel, czy też jak twierdzi strona skarżąca władały nią jak posiadacz służebności, względnie użytkownik.

Wyjaśnienia powyższej okoliczności zabrakło zaś w uzasadnieniu decyzji Wojewody Wielkopolskiego, przy czym z akt sprawy wynika, iż nie przeprowadzono w tym zakresie wyczerpującego postępowania dowodowego.

Jak wykazano wyżej z akt sprawy nie wynika także czy na dzień 31 maja 1973 r. przedsiębiorstwo państwowe A pozostawało w ogóle we władaniu przedmiotowej linii kolejowej. Wojewoda trafnie bowiem uznał, że nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia odwołującej się jakoby władała przedmiotową linia kolejową od 1875 r., skoro w czasie tym nie istniało zarówno Państwo Polskie jak i przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe.

Momentu wejścia przez przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe Wojewoda Wielkopolski dopatrzył się w dniu wejścia w życie rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe.

Taki pogląd organu odwoławczego uznać należy z przedwczesny i nie znajdujący oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowy.

Zauważyć bowiem należy, iż zgodnie z art. 1 tegoż rozporządzenia przedsiębiorstwu państwowemu pod nazwą "Polskie Koleje Państwowe" powierzono zarząd kolejami państwowemi i majątkiem Skarbu Państwa, przeznaczonym do użytku kolei państwowych, oraz kolejami prywatnemi, znajdującemi się w zarządzie państwowym, w art. 3 ust. 1 wskazano zaś, iż przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe" prowadzi eksploatację wszystkich linij kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Kolei, i w tym celu obejmuje w zarząd cały ich majątek, tak nieruchomy, jak i ruchomy wraz ze wszystkiemi prawami i przynależnościami z całym istniejącym zapasem gotówki i zapasem materjałów.

Z materiałów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika zaś czy przedmiotowa linia kolejowa na dzień wejścia w życie rozporządzenia zarządzana była dotychczas przez Ministerstwo Kolei i co za tym idzie ex lege przeszła w zarząd przedsiębiorstwa państwowego A.

Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1920 r. w sprawie przejęcia kolei, zbudowanych przez byłe władze okupacyjne, pod zarząd Ministerstwa Kolei Żelaznych (Dz. U. Nr 3, poz. 5 z 1921 r.) pod zarząd Ministerstwa Kolei Żelaznych przeszły wszystkie koleje szerokotorowe i wąskotorowe, zbudowane przez byłe władze okupacyjne, oraz te koleje użyteczności prywatnej, które były przeistoczone przez okupantów na cele użyteczności publicznej.

O ile zatem przedmiotowa linia kolejowa zbudowana jako prywatna linia Cukrowni G. nie była przeznaczona na cele użyteczności publicznej już przez zaborcę, która to okoliczność z akt sprawy nie wynika, to nie mogła przejść z zarząd przedsiębiorstwa państwowego A na podstawie rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r.

Stąd też wobec braków dotąd przeprowadzonego postępowania zagadnienie czasu i okoliczności przejścia przedmiotowej linii kolejowej we władanie poprzedników prawnych A S.A. pozostaje otwarte i wymaga uzupełnienia materiału dowodowego poprzez poszukiwanie w zasobach archiwalnych dotyczących zarówno przedsiębiorstwa państwowego A jak i Cukrowni G. odpowiednich dokumentów potwierdzających przeistoczenie przez zaborcę tej linii kolejowej na cele użyteczności publicznej, względnie przejścia tej linii kolejowej w zarząd przedsiębiorstwa państwowego A w innych okolicznościach. Organ prowadzący postępowanie winien również ustalić kiedy i w jakich okolicznościach doszło do geodezyjnego wydzielenia z działki skarżącej działki gruntu nr [...] oraz rozważyć potrzebę przeprowadzenia dowodu z akt sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] 2006 r., nr [...] stwierdzającą nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa, z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu oznaczonego geodezyjnie jako działka nr [...].

Brak wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz niespełnienie przez Wojewodę Wielkopolskiego obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy pozwalają na stwierdzenie naruszenia w tym zakresie przez organ przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić w tym miejscu należy w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym, iż skoro nieprzerwane posiadanie samoistne przez A zajętego gruntu przez okres, co najmniej 30 lat do dnia 31 maja 2003 r. jest negatywną przesłanką do powstania prawa do odszkodowania za nieruchomości zajęte przez A stosownie do art. 37a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", to wykazanie posiadania samoistnego przez 30 lat do dnia 31 maja 2003 r. musi być jednoznaczne i niebudzące wątpliwości, gdyż ustawodawca łączy z tą okolicznością utratę prawa do odszkodowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2011 r., sygn. I OSK 1671/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi wskazać należy, iż nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skarżącej, który sprowadzał się do wskazania, iż jej sąsiedzi w całkowicie podobnych okolicznościach sprawy otrzymali odszkodowanie za wywłaszczony grunt.

Okoliczność ta nie ma bowiem jakiegokolwiek znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy, w której przedmiotem kontroli sądowej jest wyłącznie decyzja wydana w sprawie skarżącej, a nie decyzje skierowane do innych osób w podobnych sprawach. Zauważyć należy, iż odmienne rozstrzygnięcie podobnych spraw indywidualnych w toku odrębnych postępowań administracyjnych nie może być uznane za naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, albowiem zasada ta dotyczy stanowienia aktów o charakterze normatywnym (procesu stanowienia prawa), a nie procesu jego stosowania.

Wobec stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania za przedwczesne uznać zaś należy rozpatrywanie zgłoszonych przez skarżącą zarzutów obrazy przepisów prawa materialnego. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego może bowiem nastąpić jedynie wtedy, gdy postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z obowiązującą procedurą, a okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości, czego nie można jednak stwierdzić w niniejszej sprawie. Co za tym idzie naruszenia prawa procesowego, w tym w szczególności braki w ocenie dopuszczalności odwołania oraz w ustaleniu stanu faktycznego czynią przedwczesnym ocenę przez sąd prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uzupełnić postępowanie w kierunku wskazanym w niniejszym wyroku oraz wziąć pod uwagę poczynione w niniejszym uzasadnieniu wywody i oceny prawne.

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.

Stosownie do art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana (pkt III sentencji).