Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 376/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy orzeczenie Burmistrza Ż. z dnia [...] odmawiające M. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą G. W.

Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 9 grudnia 2021 r. Strona wystąpiła o ustalenie prawa do ww. świadczenia. Powołaną decyzją organ I instancji odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu powołał się na art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej u.ś.r.), wskazując, że matka osoby niepełnosprawnej (K. W.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazał także, że zakres sprawowanej przez Stronę opieki nad siostrą nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało przepisy art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r. wywodząc, że świadczenie przysługuje krewnym w pierwszym stopniu, chyba, że legitymują się oni orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wówczas uprawnienie służy dalszym krewnym sprawującym opiekę nad osobą niepełnosprawną. W rozpoznawanej sprawie wystąpiła przesłanka negatywna, o której mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. wykluczająca przyznanie wnioskowanego świadczenia Skarżącej. Żyje bowiem matka osoby niepełnosprawnej, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odnosząc się do argumentów Strony, że matka osoby niepełnosprawnej jest schorowana organ wskazał, że powołany przepis jest jednoznaczny, nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, a wobec tego Skarżącej nie służy prawo do wnioskowanego świadczenia. Dodał, że organy administracji nie są uprawnione do badania, czy osoba zobowiązana alimentacyjne (rodzic osoby niepełnosprawnej), która nie posiada orzeczenia o stopniu znacznym niepełnosprawności jest w stanie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Nadto organ wskazał, że siostra Skarżącej nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą, nie wymaga opieki całodobowej, wymaga zaś długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazał też, że schorzenia K. W. (matki) nie uniemożliwiają przygotowania i podania córce posiłków, czy wykonania czynności, które nie absorbują dużego wysiłku fizycznego (np. pomoc w ubieraniu, ogólny nadzór nad chorym w postaci podania leku). Matka strony przeszła operację wszczepienia endoprotezy stawu kolanowego lewego, boryka się z chorobą nadciśnienia tętniczego, a złożona do akt sprawy dokumentacja medyczna dotyczy odległych lat ( roku 2012 i 2014).

W dalszych rozważaniach organ wskazał na oświadczenia Strony, z których wynika, że pomaga ona siostrze w realizacji recept, robieniu zakupów, pomocy w kąpieli oraz życiu codziennym, podawaniu posiłków, sprzątaniu mieszkania. W opinii organu większość z tych czynności (porządki, zakupy) leży w zakresie obowiązków każdej osoby zajmującej się gospodarstwem domowym i pracującej. Tym samym zakres opisanej opieki nad siostrą nie wyklucza podjęcia przez Stronę zatrudnienia. Końcowo organ podkreślał, że sprawa dotycząca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest orzeczeniem wspartym na uznaniu administracyjnym, a organy na podstawie art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) są zobowiązane do przestrzegania prawa.

W skardze Strona zarzucała naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten stanowi podstawę do przyznania Stronie świadczenia, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym wobec siostry; błędną wykładnię art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. poprzez poprzestanie na wykładni literalnej i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji przyjęcie, że przepis ten uniemożliwia ustalenie Stronie świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji w której osoba wymagająca opieki ma matkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów opieki tej nie sprawuje; błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Stronę a sprawowaniem opieki nad siostrą, podczas gdy taki związek w sprawie występuje oraz zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczonej przez Stronę nie wypełnia dyspozycji powołanego przepisu, podczas gdy osoba w rozumieniu tej normy - osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym – wymaga, w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia, opieki stałej lub długotrwałej lecz niekoniecznie całodobowej.

Zarzucała również naruszenie prawa procesowego art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez Stronę w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki posiada matkę nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy od podejmowania działań zmierzających do ustalenia, czy wymieniona osoba może sprawować opiekę nad córką, co pozwoliłoby na rozstrzygnięcie z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarżąca wnioskowała o uchylenie orzeczeń organów obu instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz dopuszczenie dowodów z dokumentów na okoliczność braku możliwości sprawowania opieki przez matkę nad niepełnosprawną córką.

W uzasadnieniu Strona negowała pogląd organów wykluczający ją z kręgu osób uprawnionych do świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W opinii Strony ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec siostry, co potwierdza orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 27/07. W kwestii zaś przesłanki negatywnej wynikającej z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Strona wskazywała na orzecznictwo sądów administracyjnych, wywodząc konieczność wykładni celowościowej i systemowej oraz konieczność brania pod uwagę obiektywnej, faktycznej i niezależnej od woli osób zobowiązanych ustawowo możliwości sprawowania opieki, a nie formalny aspekt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności. Strona przywołała tezy orzeczeń sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego potwierdzających wywodzony pogląd. Strona podkreślała, że matka zmaga się z chorobami (zwyrodnienie obu stawów biodrowych, przerost krętarza większego kości udowej prawej, stan po wszczepieniu endoprotezy całkowitej do biodra prawego, cukrzyca insulinozależna, nadciśnienie tętnicze). Nie jest też w stanie zastąpić opieki osobistej wsparciem finansowym. Ze względów obiektywnych nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną córką. Strona nie zgadzała się również z przyjęciem, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Strona zarzucała brak wyczerpujących ustaleń w tym zakresie podnosząc, że opieka nad siostra zajmuje jej większość dnia. Pominięto także okoliczność że w pojęciu opieki mieści się także pozostawanie gotowości do świadczenia opieki, co Strona wsparła odwołaniem do orzecznictwa. Z przepisów nie wynika aby opiekun musiał zamieszkiwać z osobą wymagającą wsparcia. Zarzucała także zawężające przyjęcie definicji sprawowania opieki, podnosząc, że nie ogranicza się ona wyłącznie do czynności pielęgnacyjnych z pominięciem innych szeroko pojętych czynności opiekuńczych. Nadto opieka nie musi być sprawowana całodobowo. Do skargi Strona załączyła dokumentację przedłożoną w postępowaniu przed organami administracji oraz kartę informacyjną leczenia matki, datowaną na 12 listopada 2008r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

W piśmie procesowym z dnia 1 września 2022 r. Strona wnosiła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. dnia [...] potwierdzającego niepełnosprawność w stopniu znacznym orzeczoną wobec matki Skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Istotny w sprawie jest również zapis art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Spór między stronami dotyczy zasadności odmowy ustalenia Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą, w sytuacji, gdy w dacie orzekania przez organ odwoławczy, matka osoby niepełnosprawnej i Skarżącej nie legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności. W opinii Skarżącej skoro ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem siostry jest uprawniona do świadczeń w związku ze sprawowaniem nad nią opieki. Sporny jest także zakres opieki sprawowanej przez Stronę nad niepełnosprawną siostrą.

Odnosząc się do tak nakreślonego sporu konieczne jest wskazanie na treść zapisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Stosownie do ich brzmienia: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust.1).

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a).

Przywołane zapisy określają przesłanki podmiotowe i przedmiotowe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przysługuje ono wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. podmiotom, dookreślonym przez ustawodawcę – matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną oraz innym osobom zobowiązanym alimentacyjnie. W tym ostatnim zakresie ustawa odsyła do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W odniesieniu do tej grupy podmiotów, w kolejnym zapisie (art. 17 ust. 1a u.ś.r.) ustawodawca dookreślił dalsze warunki, których spełnienie uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na tle rozpoznawanego sporu istotna jest przesłanka opisana w art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. (błędnie w skardze wskazano na art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., który nie był podstawą orzekania). Istotne jest zatem ustalenie, czy Skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy matka osoby niepełnosprawnej w dacie orzekania przez organy administracji nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Problematyka ta była wielokrotnie rozstrzygana przez sądy administracyjne, co istotne w sposób niejednolity. Część orzecznictwa wskazywała na konieczność literalnej wykładni przywołanych przepisów, co wykluczało prawo do ustalenia świadczenia dalszym krewnym wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w sytuacji, gdy osoby wskazane we wcześniejszych zapisach ustawy (art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r.) nie legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga grupa orzeczeń odwoływała się do zasad konstytucyjnych oraz reguł wykładni celowościowej i systemowej, wskazując, że jeżeli z okoliczności faktycznych wynika, iż osoby obligowane do opieki w pierwszej kolejności ustawowej nie są w stanie, z przyczyn obiektywnych, takiej opieki sprawować, to uprawnienie to może być realizowane przez dalszych krewnych wskazanych w przepisie.

Wątpliwości w zakresie wykładni spornego w sprawie przepisu usunęła uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 (dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA) stwierdzająca, że 1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

W uzasadnieniu Sąd w poszerzonym składzie, wskazał na zmiany legislacyjne spornego w sprawie przepisu, w których ustawodawca odszedł od przesłanki "braku możliwości sprawowania opieki" przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności na rzecz legitymowania się przez te osoby orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W opinii Sądu podejmującego uchwałę okoliczność ta ma istotne znaczenie w procesie wykładni omawianego przepisu, gdyż zmiana brzmienia przepisu miała charakter normatywny. Ustawodawca zastąpił bowiem przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki na przesłankę legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjściowo działanie prawodawcy musi być potraktowane jako zamierzone i celowe, to jest nakierowane na osiągnięcie skutku wyrażającego się zmianą normy prawnej.

W dalszych wywodach Sąd wskazał na zasady wykładni przepisów prawa, skłaniając się ku wykładni kompleksowej, przeprowadzanej z wykorzystaniem różnych dyrektyw w celu weryfikacji konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych i ostatecznego wyboru jednej z możliwości interpretacyjnych. Dokonując odczytania spornego zapisu, z wykorzystaniem wskazanych zasad, Sąd doszedł do przekonania, że punktem wyjścia musi być wykładnia językowa, która w tych okolicznościach prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Nie uchyla ich rezultat dalszych zasad interpretacyjnych, co szczegółowo wyjaśniono w treści uzasadnienia wskazanej uchwały. Sąd podkreślał, że w ujęciu systemowym wewnętrznym, obejmującym ustawę o świadczeniach rodzinnych, związanie kwestii dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego z kryterium orzeczonego stopnia znacznej niepełnosprawności nie prowadzi do dezintegracji regulacji i nie narusza jej spójności. W orzecznictwie zasadnie przyjmuje się, że analogiczny warunek dotyczy każdej z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., każda osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne, musi być w stanie podjąć się tej roli, a zatem nie może być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (wyrok NSA z 23.06.2020 r., I OSK 237/20; B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021, art. 17). To samo kryterium znacznego stopnia niepełnosprawności pojawia się w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 i w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. jako przesłanka pozwalająca na uzyskanie świadczenia przez osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, jeżeli takim orzeczeniem legitymują się osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. Konsekwencja zastosowanych kryteriów nie daje podstaw do podważenia wewnętrznej systemowej spójności regulacji ustawowej.

Rozważając kontekst systemowy w odniesieniu do regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Sąd, po dokonaniu szerokiej analizy, wskazał, że w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.

W końcu odnosząc się do kwestii spójności z konstytucyjnymi zasadami równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem zgodności analizowanej normy z przepisami art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP Sąd nie stwierdził ich naruszenia. Wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców. Sąd zaznaczał jednak, że kwestią wymagającą rozstrzygnięcia nie jest znalezienie przez Sąd optymalnego rozwiązania normatywnego, ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Podkreślił, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów.

Po dokonaniu wszechstronnej analizy istotnych regulacji konstytucyjnych, wskazywanych w orzecznictwie przyznającym prawo do świadczenia w przypadku wystąpienia obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki przez podmioty zobowiązane w pierwszej kolejności, Sąd doszedł do przekonania o braku podstaw do wykładni pomijającej część tekstu prawnego. Wskazał, że wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych.

Nadto limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu.

W konsekwencji Sąd stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z treści przywołanej uchwały została ona podjęta na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepisy te wskazują na kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do podjęcia, na wniosek podmiotów wskazanych w art. 264 § 2 p.p.s.a., uchwał mających na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przyjęty w uchwale pogląd ma moc względnie wiążącą, co wynika z treści art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z jego brzmieniem jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Celem uprawnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego do podejmowania uchwał na podstawie omawianego art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jest przyjęcie w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolitej wykładni przepisów prawa będących przedmiotem wyjaśnienia w drodze uchwały. Takie zapatrywanie wyraził już Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale pełnego składu sędziów tego Sądu z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, stwierdzając, że: "Dokonując funkcjonalnej wykładni tych przepisów (tj. art. 15 § 1 pkt 2 i art. 269 § 1 p.p.s.a.) należy dojść do wniosku, że istotą i celem takiej uchwały jest doprowadzenie do sytuacji, w której realnie wyeliminuje ona źródła rozbieżności w orzecznictwie, z powodu których została podjęta. O ile bowiem uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa, w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP, ponieważ nie jest aktem jego tworzenia, o tyle uchwała taka jest normatywnie określoną, względnie wiążącą wszystkie sądy administracyjne, formą prawną wykładni przepisów prawa w ich stosowaniu do stanów faktycznych objętych hipotezą tych przepisów.

W rozpoznawanej sprawie, Sąd orzekający o legalności zaskarżonego aktu przyjmuje zasadność przedstawionej w uchwale wykładni spornego przepisu, tym samym nie znalazł podstaw do podjęcia działań w trybie art. 269 § 1 p.p.s.a. Pogląd przyjęty we wskazanej uchwale przyjmuje jako wiążący, co nakazywało oddalenie zarzutów Strony podważających wykładnię przepisu art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. z przyczyn, które przedstawiono w uzasadnieniu powołanej uchwały siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22.

Ta konstatacja w istocie wyklucza konieczność dokonywania analizy dalszych przesłanek warunkujących ustalenie prawa do spornego świadczenia, w szczególności, co do zakresu opieki. Skoro bowiem Skarżąca nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na zapis art. 17 ust. 1a u.ś.r. zbędne jest rozważanie, czy zakres podejmowanych przez nią czynności względem niepełnosprawnej siostry spełnia przesłankę, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna (dziecka) w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na marginesie zatem wskazać trzeba, że opieka nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności musi angażować opiekuna w stopniu uniemożliwiającym mu pogodzenie opieki z zatrudnieniem (do którego musi być on zdolny), przy czym nie chodzi tu tylko i wyłącznie o możliwość podjęcia pracy w pełnym jej wymiarze, ale o możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Zatem sprawowana opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzą organy administracji, że nie wystąpiły przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do wnioskowanego przez Stronę świadczenia. Zebrany materiał aktowy nie daje podstaw do wywodzenia, że zakres czynności podejmowanych przez Stronę względem jej siostry wpisuje się w ustawowy zapis stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowała, że Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia (nie podejmuje pracy). Jak wynika z akt siostra Skarżącej w znacznej mierze jest samodzielna, a zakres pomocy sprowadza się do czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego (zakupy, przygotowanie i podawanie posiłków, pranie, prasowanie, załatwienia spraw urzędowych i medycznych) oraz pomocy w kąpieli i podaniu leków.

Zasadnie organy oceniły, że część z opisanych przez Skarżącą czynności wpisuje w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które obciążają większość osób wykonujących prace zarobkowe. Pranie, sprzątanie, gotowanie, podawanie posiłków nie stanowią przeszkody w podjęciu zatrudnienia są czynnościami życia codziennego. Także pozostałe wskazane przez Stronę czynności, przy właściwym ich zorganizowaniu i skumulowaniu, nie stanowią przeszkody w podjęciu zatrudnienia.

Końcowo koniecznym jest odniesienie się do przedłożonych Sądowi dowodów w postaci orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki osoby wymagającej opieki. Otóż jak wynika z jego treści orzeczenia zostało wydane w dniu [...] i wskazuje, że stwierdzony stopień niepełnosprawności określono na 5 lipca 2022 r., tym samym w dacie orzekania przez organy administracji I i II instancji okoliczność ta nie tylko nie była organom znana ale i nie istniała. Tym samym brak podstaw do uznania, że przedstawiony przez Skarżącą dokument wpływa na wynik sprawy. Jak wskazano Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, a więc jego zgodność z prawem. W świetle tak nakreślonego zakresu kognicji nie sposób uznać, że organy naruszyły przepisy prawa. Niewątpliwie przedłożony Sądowi dokument zmienia okoliczności sprawy, uchylając negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1a u.ś.r., co jednak istotne fakt ten zaistniał po wydaniu zaskarżonej decyzji, zatem nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego aktu.

Uznając, że zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa procesowego jak i prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.