Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 224/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 153;
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 156 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Anna Wojtowicz-Hess po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 października 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 263/12 w sprawie ze skargi A. Spółki z o.o. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania z sankcjami 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od A. Spółki z o.o. w B. na rzecz Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 263/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu skargi A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. (dalej: skarżąca Spółka) stwierdził nieważność decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz poprzedzającej ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: organ I instancji) z dnia [...] października 2011 r. nr [...] oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku, a także zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wyrokiem z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 149/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z [...] listopada 2010 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z [...] października 2010 r., nr [...] w części dotyczącej odmowy przyznania płatności ONW do działek rolnych lub ich części położonych na obszarze ONW typu - Nizinne strefa I na rok 2007 i nałożenia sankcji, w pozostałym zakresie skargę oddalił. Podstawę stanowiło ustalenie przez Sąd, na podstawie wykładni § 2, § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz. 448, dalej: rozporządzenie ONW) w związku z art. 18 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2007 r. Nr 35, poz. 217 ze zm.) oraz art. 28 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. U. UE L z 2003 r., Nr 270, poz. 1), iż płatność ONW ustalana jest w relacji do danego roku kalendarzowego i wypłacana w terminie od dnia 1 grudnia roku, w którym złożono wniosek, do dnia 30 czerwca następnego roku. Stan posiadania połączonego z utrzymywaniem gospodarstwa w dobrej kulturze rolnej powinien więc trwać przez cały rok objęty wnioskiem o płatności. W ocenie Sądu decyzja w sprawie płatności ONW powinna co do zasady uwzględniać stan faktyczny zaistniały do końca roku kalendarzowego, którego płatność dotyczy. Obowiązujące w tym zakresie przepisy dopuszczały możliwość wydania decyzji po zakończeniu roku kalendarzowego, za który przyznawana jest płatność ONW (do dnia 1 marca), ale w oparciu o stan faktyczny istniejący na koniec roku kalendarzowego wymienionego we wniosku. Złożony w sprawie przez skarżącą Spółkę wniosek odnosił się do płatności ONW za 2007 rok, natomiast zmiana stanu faktycznego dokonana po zakończeniu roku kalendarzowego, której dotyczył wniosek producenta zaistniała dopiero w kwietniu 2008 r. Za bezsporny Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał fakt, że skarżąca była posiadaczem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na 2007 rok w dacie złożenia tego wniosku oraz okoliczność, iż z dniem [...] kwietnia 2008 r. skarżąca przeniosła na rzecz innych podmiotów posiadanie nieruchomości rolnych wskazanych we wniosku na 2007 r. Do tego jednak czasu uznać w ocenie Sądu bezspornie należało że, skarżąca była w posiadaniu przedmiotowych gruntów. Oceniając przez pryzmat wskazanych wyżej okoliczności uprawnienie skarżącej do płatności ONW za 2007 rok Sąd stwierdził, iż do daty przeniesienia posiadania działek co do zasady spełniała ona przesłanki, od których przepisy ustawy uzależniały nabycie wskazanego prawa. Za bezsporny uznał także fakt, że w dacie wydania pierwszej decyzji w sprawie skarżąca nie posiadała już gruntów, które wcześniej zadeklarowała we wniosku. Decyzja ta została jednak wydana dopiero [...] października 2010 r.

Oceniając stan faktyczny i prawny sprawy Sąd I instancji uznał, iż zmiana stanu fatycznego sprawy, zaistniała po upływie roku kalendarzowego, w odniesieniu do którego skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie płatności ONW, oceniana w dniu wydania decyzji, tj. [...] października 2010 r., nie mogła stanowić negatywnej przesłanki przyznania prawa do wnioskowanej przez skarżącą płatności.

Sąd wskazał, iż w toku ponownego rozpatrzenia sprawy organy winny mieć na uwadze stan posiadania spornych gruntów z końca 2007 roku. Wyjaśnił przy tym, że kwestie dotyczące przeniesienia posiadania przedmiotowych gruntów, skuteczności bądź nieskuteczności oświadczeń tych podmiotów, nie miały żadnego znaczenia dla sprawy dotyczącej przyznania skarżącej płatności ONW za 2007 r. Mogły zaś mieć znaczenie w odrębnym postępowaniu, dotyczącym ewentualnego zwrotu przyznanych płatności dla skarżącej z powodu braku kontynuacji zobowiązania ONW w latach następnych przez podmioty, które przejęły w 2008 r. jej grunty. W konsekwencji Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie organów w przedmiocie nałożenia na skarżącą sankcji w kwocie 1.029,25 zł. było przedwczesne, dlatego też i w tej części skarga była zasadna.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik ARiMR decyzją Nr [...] z dnia [...] października 2011 r. orzekł o: 1) umorzeniu postępowania w części dotyczącej działki rolnej AŁ; 2) odmowie przyznania płatności ONW do działek rolnych lub ich części położonych na obszarze ONW typu – Nizinne strefa I na 2007 rok; 3) nałożeniu sankcji w wysokości 1.029,25 zł., potrącanej z przyznanej płatności, do której rolnik jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności. Organ I instancji wskazał, iż stosując się do zaleceń wynikających z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie VIII SA/Wa 149/11 dokonał analizy sprawy pod kątem ustalenia stanu faktycznego sprawy w dacie złożenia wniosku i w kolejnym roku kalendarzowym. Analiza powyższa wykazała, iż strona postępowania w ciągu roku kalendarzowego 2007 była w posiadaniu gruntów rolnych zadeklarowanych przez nią do płatności, natomiast przekazanie nastąpiło w kolejnym roku kalendarzowym 2008. Przejmujący posiadanie gruntów rolnych zadeklarowanych przez beneficjenta do płatności we wniosku z 2007 r., złożyli w 2008 r., ale przed wydaniem decyzji w sprawie, wnioski transferowe na 2007 r. w zakresie przyznania przedmiotowej płatności, przez co wyrazili chęć przejęcia płatności za rok 2007 i tym samym wstąpili w miejsce skarżącej.

Dyrektor Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania oraz przepisów regulujących kwestie przyznawania płatności ONW do gruntów rolnych, organ odwoławczy stwierdził zasadność decyzji organu I instancji. Dyrektor ARiMR wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie w dniu 2 czerwca 2008 r. nastąpiło przekazanie części gospodarstwa na rzecz innych producentów rolnych, którzy złożyli następnie wnioski transferowe wraz z dokumentami potwierdzającymi przejęcie posiadania. Uznał, że skoro wnioskodawca podjął decyzję o przekazaniu posiadanego gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego, a zatem także przekazania uprawnień i obowiązków z tym związanych, zrezygnował niejako dobrowolnie z przyznania płatności na swoją rzecz, wyrażając zgodę na przejęcie płatności za 2007 r. przez przejmujące spółki cywilne. Organ podał, że skarżąca przekazała w posiadanie część gospodarstwa rolnego objętego wnioskiem o przyznanie płatności na 2007 rok. Powierzchnia spełniająca warunki do przyznania płatności ONW wyniosła 14,12 ha i do niej został rozpatrzony wniosek o przyznanie płatności na 2007 rok. Za prawidłowe organ odwoławczy uznał przy tym ustalenia organu I instancji dotyczące odmowy przyznania płatności ONW ze względu na niezgodności (zawyżenie) pomiędzy zadeklarowaną sumą powierzchni działek rolnych a powierzchnią stwierdzoną w wyniku kontroli administracyjnej.

Organ II instancji odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących niewykonania zaleceń wynikających z wyroku sądowego podał, iż organ I instancji wydał decyzję, w której wziął pod uwagę stan posiadania spornych gruntów z końca 2007 r. Łączna powierzchnia działek rolnych będących w posiadaniu beneficjenta wynosiła 14,12 ha i w sytuacji, gdy spółki cywilne złożyły wnioski transferowe, wyrażając chęć przejęcia płatności do gruntów rolnych wynoszących 275,59 ha, do takiej powierzchni zostałaby przyznana płatność za rok 2007 łącznie dla skarżącej jak i przejmujących spółek, gdyby te spełniły wszystkie warunki do przyznania tych płatności. Wskazał, iż wydając decyzję, organ I instancji wziął pod uwagę zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i nie rozpatrywał sprawy przyjmując za miarodajny stan posiadania gruntów na dzień wydania decyzji, co dla Sądu było niezrozumiałe, gdyż każdy wnioskujący o przyznanie płatności, może w każdej chwili przekazać swoje grunty rolne na rzecz innych podmiotów oraz dlatego, że z wydaniem decyzji zwlekano ponad 2 lata. Organ wydał decyzję, biorąc pod uwagę fakt przekazania spornych gruntów rolnych wynoszących łącznie 188,78 ha na rzecz innych podmiotów, mimo iż przekazanie to nastąpiło w kolejnym roku kalendarzowym, niż rok złożenia wniosku przez przekazującego.

W ocenie organu odwoławczego istotny dla sprawy był fakt, że z wnioskiem o przejęcie płatności do działek rolnych, zgłoszonych do płatności przez skarżącą, wystąpiły inne podmioty przed wydaniem decyzji. Tym samym spełnione zostały przez to wymagania wskazane w § 6 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia ONW, a zgodnie z § 6 ust. 5 rozporządzenia ONW przejmujący wstępuje w miejsce przekazującego. Organy ARiMR nie kwestionowały tutaj momentu samego stanu posiadania; przesłanka ta nie decydowała o merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy. Gdyby te podmioty nie wystąpiły przed wydaniem decyzji o przejęcie płatności, jedyną stroną postępowania w tym zakresie byłaby skarżąca Spółka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał, iż skarga Spółki jest zasadna wskazując, iż zarówno orzekające w tej sprawie organy administracji, jak i Sąd pozostawały związani oceną prawną i wytycznym zawartymi w wyroku Sądu z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 149/11. W konsekwencji, w świetle ocen i wytycznych zawartych w przywołanym wyroku, ponownie rozpoznając sprawę organy obu instancji winny ustalić, jaka powierzchnia gruntów rolnych w stosunku do powierzchni deklarowanej do płatności ONW we wniosku inicjującym postępowanie (przy uwzględnieniu oświadczenia o cofnięciu deklaracji co do działki AŁ) pozostawała w posiadaniu skarżącej na dzień 31 grudnia 2007 r. Zgodnie z wytycznymi Sądu, organy nie mogły z deklarowanej do płatności powierzchni działek rolnych wyłączyć gruntów, których posiadanie przeniesiono na inne podmioty z dniem 30 kwietnia 2008 r. Argumenty organów obu instancji dotyczące odmowy przyjęcia stanu posiadania gruntów przez spółkę z uwagi na złożenie przez podmioty przejmujące wniosków transferowych były niewystarczające. Organy nie wykazały bowiem, że podmioty te uzyskały płatności, o które na podstawie złożonych wniosków transferowych wystąpiły.

Sąd I instancji uznał, iż dokonując ustaleń stanu faktycznego sprawy (w odniesieniu do powierzchni gruntów rolnych, będących w posiadaniu skarżącej na koniec roku kalendarzowego 2007) w sposób sprzeczny z wytycznymi Sądu zawartymi w wyroku Sądu z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 149/11, organy obu instancji ARiMR w sposób oczywisty dopuściły się obrazy art. 153 p.p.s.a. Nie ulegało bowiem wątpliwości, że rozpatrując sprawę ponownie po prawomocnym wyroku sądu, organ administracji winien zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu tego wyroku, bez względu na odmienne poglądy prawne. Jeśli organ odwoławczy nie zgadzał się z interpretacją Sądu, zawartą w uzasadnieniu wyroku w sprawie VIII SA/Wa 149/11, miał prawo do wniesienia skargi kasacyjnej, z czego nie skorzystał. W zaskarżonej decyzji tymczasem, kontrolując decyzję organu I instancji, organ wskazał z jednej strony, że sprawa była rozpatrywana z uwzględnieniem zaleceń wskazanych w wyroku, że stan posiadania nieruchomości skarżącej był rozpatrywany na koniec roku 2007, a z drugiej strony, polemizując z prawomocnymi ustaleniami Sądu, organ podniósł, iż ta okoliczność nie była decydująca przy merytorycznym rozstrzyganiu sprawy. Najważniejsza w tej sprawie dla organów była własna interpretacja przepisów, dotycząca złożenia w 2008 r. przez podmioty przejmujące wniosków transferowych przed wydaniem decyzji wobec skarżącej. Ta kwestia jednak, wobec jednoznacznych wytycznych Sądu w wyroku z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie VIII SA/Wa 149/11, który odniósł się również w swojej ocenie do wniosków transferowych w przedmiotowej sprawie, nie powinna mieć dla organów obu instancji znaczenia.

W ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie, skutki naruszenia przez organy ARiMR przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) należało zakwalifikować jako rażące, natomiast wytyczne Sądu, które winny być uwzględnione przez organ I instancji, były czytelne, zrozumiałe, nie budzące wątpliwości interpretacyjnych, a brak ich zastosowania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy spowodował nadmierną przewlekłość w rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia [...] maja 2007 r. Należało więc uznać, że zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 153 p.p.s.a., skutkującym stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W., złożył skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.

1) art. 153 p.p.s.a. poprzez wadliwe zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie zastosował się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku WSA, podczas gdy z uzasadnień decyzji zarówno organu I instancji, jak i II instancji wynika, że organ zastosował wytyczne Sądu,

2) art. 233 § 1 kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a poprzez jego błędne zastosowanie polegające na pominięciu istotnego dla sprawy dowodu z dokumentów prywatnych, jakimi są wnioski transferowe złożone w sprawie i w konsekwencji pominięcia okoliczności wstąpienia w ogół praw i obowiązków pierwotnego wnioskodawcy A. sp. z o.o. oraz dokumentów urzędowych, jakimi są wydane w sprawie decyzji organów I i II instancji, z których wynika wprost, że wydał zaskarżone decyzję w oparciu o wytyczne WSA, jednak przyjmując stan faktyczny na koniec roku 2007 dotyczący stanu posiadania wydał decyzję w oparciu o całokształt stanu faktycznego ustalonego w sprawie,

3) 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie, iż cyt: "skutki naruszenia przez organu ARiMR przepisu art. 153 p.p.s.a. należy zakwalifikować, jako rażące", podczas gdy stwierdzenie nieważności może nastąpić nie w przypadku "rażących skutków naruszenia art. 153 p.p.s.a.", lecz - w przedmiotowej sprawie decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

4) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i w konsekwencji błędne przyjęcie, że zaszły przesłanki wskazane w art. 156 k.p.a. w sytuacji, gdy nie było podstaw do przyjęcia, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w którym podtrzymano dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zawierają usprawiedliwione podstawy.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, do których błędnie zaliczył również przepisy prawa materialnego tj. art. 153 p.p.s.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W tej sytuacji należy stwierdzić, że skarga została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

Przystępując do oceny zarzutów objętych skargą kasacyjną należy w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.c. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na pominięciu istotnego dla sprawy dowodu z dokumentów prywatnych, jakimi są wnioski transferowe złożone w sprawie. Zarzut ten nie mógł odnieść spodziewanego skutku, bowiem WSA w W. nie prowadził postępowania uzupełniającego z dokumentów. Uzupełniające postępowanie dowodowe nie dotyczy materiału, który już został zgromadzony w aktach sprawy. Wskazać też wypada, że w skardze kasacyjnej powołano się na naruszenie art. 106 § 5 p.p.s.a., który reguluje tylko odpowiednie stosownie przepisów k.p.c. do uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Naruszenia tego przepisu skarga kasacyjna nie podnosi.

Nieskuteczność wyżej omówionego zarzutu naruszenia przepisów procesowych uprawnia Naczelny Sąd Administracyjny do merytorycznej oceny zarzutów prawa materialnego.

Za nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem skargi. Zatem oceną prawną wyrażoną w wyroku z dnia 26 maja 2011 r. sygn. akt VIII SA/Wa 149/11, związany był zarówno organ administracji, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., rozpoznając sprawę ponownie. Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli czy organ administracji uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz ewentualnie oceny nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. W konsekwencji należy stwierdzić, że WSA nie naruszył omawianego przepisu. Bowiem w przywołanym wyżej wyroku z dnia 26 maja 2011 r., Sąd stwierdził, że zmiana stanu faktycznego sprawy zaistniała po upływie roku kalendarzowego, w odniesieniu do którego skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności ONW, oceniana w dniu wydania decyzji, nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania prawa do wnioskowanej płatności. Skarżący miał prawo spełniając ustawowe warunki złożyć wniosek o przyznanie płatności ONW za 2007 r., przysługiwało mu także uprawnienie do przeniesienia w następnym już roku, bo 2008, posiadania gruntów rolnych na rzecz innych podmiotów. Na stan posiadania zadeklarowanych we wniosku gruntów rolnych nie miało wpływu przeniesienie posiadania tych gruntów, bowiem czynności w tym zakresie podjęte zostały już po upływie roku kalendarzowego, na który wnioskowano o przyznanie płatności. Sąd dodał również, iż data wydania decyzji nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia organu, gdyż z żadnego przepisu nie wynika, iż rolnik musi być posiadaczem gruntów rolnych, aż do dnia wydania decyzji przez organ. We wskazaniach co do dalszego postępowania, Sąd wskazał, że organ powinien przyjąć za miarodajny stan posiadania gruntów rolnych z końca 2007 r. Wyjaśnił także, że kwestie przeniesienia posiadania gruntów rolnych, skuteczność bądź nieskuteczność oświadczeń woli podmiotów na rzecz, których nastąpiło przeniesienie posiadania tych gruntów, nie mają żadnego znaczenia dla sprawy dotyczącej przyznania skarżącemu płatności za 2007 r.

Tymczasem organ ponownie rozpoznając sprawę dokonał analizy stanu faktycznego w odniesieniu do roku, w którym został złożony wniosek, jak i kolejnego roku, wskazując, że strona w ciągu 2007 r. była w posiadaniu gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności, natomiast przekazanie gruntów nastąpiło w kolejnym roku 2008. W tym stanie rzeczy organ powołując się na treść § 6 ust. 1 – 5 rozporządzenia ONW, stwierdził iż płatności ONW, o które ubiega się przekazujący są przyznawane przejmującemu, jeżeli przeniesienie posiadania miało miejsce nie później niż do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności ONW, na wniosek tego podmiotu złożony do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności ONW. W rozpoznawanej sprawie wnioski takie zostały przez przejmujące spółki cywilne złożone, spełniając wymagania wynikające z § 6 ust. 1 rozporządzenia ONW. Organ zaznaczył, że istotna jest również okoliczność, że przejmujący złożył oświadczenie o objęciu w posiadanie gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. W związku z przejęciem w posiadanie do skarżącego gruntów rolnych zgłoszonych do wniosku o przyznanie płatności przez innych producentów rolnych grunty zostały wyłączone z powierzchni kwalifikowanej do otrzymania tej płatności.

W skardze kasacyjnej organ wywodził, że orzekał na podstawie wytycznych Sądu nakazujących przyjęcie stanu posiadania na koniec 2007 r., uwzględniając tym samym zawartą w wyroku ocenę prawną. Jednakże dodał, że w wyroku z dnia 26 maja 2011 r. WSA brał pod uwagę odmienny stan faktyczny oraz prawny, nie uwzględniając przedłożonych w sprawie wniosków transferowych przez spółki przejmujące. W tym stanie rzeczy autor skargi kasacyjnej stwierdził, że jeżeli stan faktyczny sprawy, na tle którego dokonywał oceny prawnej Sąd jest zasadniczo inny, od tego który powinien być prawidłowo ustalony – organ nie jest skrępowany normą art. 153 p.p.s.a., w zakresie w jakim stwierdza nieprawidłowość zastosowania w tymże stanie faktycznym przepisów prawa materialnego, których wykładni dokonywał sąd w poprzednim postępowaniu. W tej kwestii powołując się na poglądy wyrażone, w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z 8.01.210 r. sygn. II FSK 1245/08), wskazano iż dokonana przez sąd wykładnia prawa wiąże jedynie na tle stanu faktycznego sprawy uznanego przez ten sąd za niewadliwy. Jeżeli sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy uznaje tenże stan faktyczny w dalszym ciągu za prawidłowo ustalony – ocena prawna dokonana uprzednio przez ten sąd jest dla niego wiążąca w oparciu o art. 153 p.p.s.a. Stwierdzenie jednak, że tenże stan faktyczny nie został przez organy prawidłowo ustalony powoduje, że na jego tle dokonano nieprawidłowej subsumcji przepisów prawa materialnego, nakłada na organ obowiązek rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z przepisami ustawy o płatnościach, a na sąd obowiązek uwzględnienia wymogów art. 134 § 1 p.p.s.a., bez ograniczenia wynikającego z art. 153 p.p.s.a. W oparciu o przywołany pogląd zawarty w wyżej przywołanym wyroku, autor skargi kasacyjnej stwierdził, iż Sąd pierwszej instancji nie analizował przepisów pod kątem aktualnego stanu faktycznego związanego ze złożeniem wniosków transferowych, zaś jedynie analizował przepisy w nieaktualnym stanie faktycznym, w sytuacji, gdy wnioski transferowe nie zostały złożone. Dlatego organ realizując wytyczne WSA zrealizował je do stanu faktycznego ustalonego przez WSA, zaś w dalszej części decyzji wskazał na "dodatkowy stan faktyczny" w postaci złożonych wniosków transferowych.

Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy w pierwszej kolejności wskazać, że przepis art. 153 p.p.s.a jest przepisem prawa materialnego. Na podstawie tego przepisu nie można kwestionować stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzekania przez WSA przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej stan faktyczny sprawy nie zmienił się. W prawomocnym wyroku z dnia 26 maja 2011 r. sygn. akt VIII 149/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał na podstawie stanu faktycznego, z którego wynikało, że 2 czerwca 2008 r. do organu pierwszej instancji wpłynęły wnioski szeregu spółek cywilnych o przyznanie jednolitej płatności obszarowej lub płatności uzupełniającej oraz płatności ONW, w których spółki te zawnioskowały o wstąpienie przez nie na miejsce P. M. do toczącego się postępowania w zakresie przyznania płatności na rok 2007. Na podstawie dołączonych do wniosków dokumentów, w tym protokołów stanowiących integralną część porozumień w sprawie przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych z dnia [...] kwietnia 2008 r. oraz oświadczeń przejmujących posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW z dnia [...] kwietnia 2008 r. organ stwierdził, że z dniem [...] kwietnia 2008 r. wskazane spółki cywilne przejęły w posiadanie stosowne nieruchomości rolne. W związku z przekazaniem przez skarżącego w posiadanie części gospodarstwa rolnego objętego wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2007, płatność ONW została przyznana do powierzchni będącej w posiadaniu skarżącego.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiła zmiana (po wydaniu orzeczenia) istotnych okoliczności faktycznych, która mogłyby spowodować nieaktualność, a co za tym idzie ustanie mocy wiążącej oceny prawnej ww. prawomocnego orzeczenia Sądu. Interpretacja organu, co do zaistnienia zmian w stanie faktycznym jest błędna. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji, związany swoją uprzednią oceną prawną, prawidłowo stwierdził naruszenie przez organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy postanowień art. 153 p.p.s.a.

Natomiast w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego usprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd pierwszej instancji stwierdzając nieważność zaskarżonych decyzji wskazał, że skutki naruszenia przez organy administracji przepisu art. 153 p.p.s.a. należy zakwalifikować jako rażące. Treść rozstrzygnięcia decyzji pozostaje, bowiem w ewidentnej sprzeczności z dyspozycją przepisu art. 153 p.p.s.a., przez proste ich zestawienie ze sobą, a skutki tej wadliwości w okolicznościach sprawy powodują, że decyzje organów obu instancji nie mogą być zaakceptowane jako rozstrzygniecie wydane przez organy praworządnego państwa.

W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdza się nieważność decyzji, jeżeli wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądowym, po okresie pewnych rozbieżności wynikających przede wszystkim ze sporów doktrynalnych, przyjmowany jest obecnie pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może być naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki który nie wymaga wykładni stosowania prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszająca prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (zob. W.Chróścielewski, J.P.Tarno, Postępowanie administracyjne i Postępowanie przed sądami administracyjnymi, LexisNexis, Warszawa 2009).

Sąd pierwszej instancji poprzestając na ogólnikowym stwierdzaniu " rażących skutków naruszenia art. 153 p.p.a." nie wykazał, że w sprawie zaistniały wyżej wymienione przesłanki rażącego naruszania prawa. W szczególności nie wykazano, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisów stanowiących jej podstawę prawną.

W tej sytuacji naruszenie przez organy administracji zasady związania oceną prawną wyrażoną w wyroku Sądu powoduje konieczności uchylenia zaskarżonych decyzji. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., kwalifikując naruszenie art. 153 p.p.s.a. przez organy administracji publicznej, jako rażące naruszenie prawa.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak sentencji.