Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 887/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj, Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), asesor WSA Anna Fyda - Kawula, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz P. S.A. w W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE:

Minister Rozwoju i Technologii (dalej również jako: " Minister", "organ II instancji", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. w [...] (dalej również jako: "skarżący", "strona skarżąca" "[...]", "[...] S.A."), decyzją z [...] stycznia 2022 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z [...] grudnia 2021 r. znak [...] (dalej również jako: "Wojewoda", "organ I instancji"), która odmawiała stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez [...] w [...], prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu położonego w gminie [...], oznaczonego na [...], obręb [...],[...], obejmującego działkę nr [...] o pow. [...] m2, uregulowaną w księdze wieczystej nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

[...] S.A. w [...] wnioskiem z 6 sierpnia 2013 r. wniosły o stwierdzenie nabycia na ich rzecz, w trybie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe [(Dz. U. Z 2021 r. poz. 146); dalej: "ustawa o komercjalizacji

i restrukturyzacji", "ustawa komercjalizacyjna" ], w związku z art. 8 oraz art. 4 pkt 1 i pkt 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym [ (Dz. U. z 2021 r. poz. 1984); dalej: " ustawa o transporcie" ], prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w gminie [...], obręb [...], [...], obejmującego działkę nr [...] o pow. [...] m2 oraz nieodpłatne nabycie prawa własności fragmentu linii [...] [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż dołączony dokument w postaci: "wyciągu z ewidencji środków trwałych grupy II" z [...] grudnia 1990 r., potwierdza prawo posiadania przez wnioskodawcę gruntu na dzień 5 grudnia 1990 r. zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe " [...] " gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach [ (Dz.U. z 2001 r. Nr 4 poz. 29); dalej: "rozporządzenie Rady Ministrów" ]. Nadto wnioskodawca wskazał, iż zgodnie z art. 2 ustawy o komercjalizacji [...] S.A. w [...] wstąpiło we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było przedsiębiorstwo państwowe [...].

Wojewoda Śląski, decyzją z [...] grudnia 2021 r. znak [...], odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez [...] w [...], prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu położonego w gminie [...], oznaczonego na [...], obręb [...],[...], obejmującego działkę nr [...] o pow. [...] m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] przez Sąd Rejonowy

w [...],[...] Wydział [...]. W uzasadnieniu decyzji, organ

I instancji wskazał, iż zgodnie z treścią art. 34 ustawy komercjalizacyjnej, grunty będące własnością skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu [...], co do których [...] nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem 27 października 2000 r. z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego [...]. Wojewoda podkreślił, iż w świetle tego przepisu do zaistnienia wskazanego zdarzenia prawnego konieczne jest, aby w dniu

5 grudnia 1990 r.: grunt stanowił własność Skarbu Państwa oraz pozostawał

w posiadaniu [...]. Jednocześnie uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich. Tymczasem, jak ustalił w toku postępowania wyjaśniającego organ I instancji oraz na podstawie pisma Starosty [...] wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z 25 listopada 2021 r., przedmiotowa działka 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Gminy [...]. Podstawą nabycia przez Gminę [...] przedmiotowej działki z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. była ostateczna decyzja Wojewody Śląskiego z [...] grudnia 1999 r. nr [...], która została wydana na podstawie art. 18 ust. 1 i art. 17 a ust. 3 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych [ (Dz.U. z 1990 r. Nr 32 poz. 191); dalej: "przepisy wprowadzające"]. Mając na uwadze zatem powyższe ustalenia, Wojewoda uznał, że nie zaistniały przesłanki warunkujące stwierdzenie nabycia przez wnioskodawcę przedmiotowego gruntu z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. albowiem grunt nie stanowił własności Skarbu Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r.

Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, argumentując to brakiem uzasadnienia pozwalającego na przyjęcie, iż organ I instancji podjął czynności niezbędne do załatwienia sprawy i pozwalające stwierdzić, iż dokonał on właściwej oceny okoliczności faktycznych oraz ich znaczenia dla sprawy w odniesieniu do obowiązujących przepisów. Nadto podkreślił, że do przesłanek uwłaszczenia należy: własność Skarbu Państwa nieruchomości gruntowej, posiadanie gruntu przez przedsiębiorstwo państwowe [...] na dzień 5 grudnia 1990 r. oraz brak legitymowania się wnioskodawcy właściwą dokumentacją, co do przekazania gruntu. Ocena tych wszystkich okoliczności należała do organu administracji publicznej, który zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [ (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.); dalej: "kpa" ], winien dokonać wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy. W związku z tym, w ocenie skarżącego, organ I instancji winien ustalić czy w dacie 5 grudnia 1990 r. skarżący był w posiadaniu przedmiotowego gruntu, jak również winien ustalić ewentualne wystąpienie sytuacji obalającej nabycie prawa w trybie art. 34 ustawy komercjalizacyjnej.

Minister Rozwoju i Technologii, decyzją z [...] stycznia 2022 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z [...] grudnia 2021 r. znak [...].

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż zaskarżona decyzja Wojewody Śląskiego została wydana między innymi na podstawie art. 34 ustawy komercjalizacyjnej. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu [...], co do których [...] nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. z dniem 27 października 2000 r.), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego [...]. Natomiast budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością [...]. Jednocześnie nabycie ww. praw nie może naruszać praw osób trzecich. Organ II instancji podkreślił, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawową przesłanką uwłaszczenia jest to aby nieruchomość, która 5 grudnia 1990 r. znajdowała się w posiadaniu [...] stanowiła własność Skarbu Państwa, tylko bowiem pod tym warunkiem mogła z mocy prawa stać się z dniem wejścia w życie ustawy przedmiotem prawa wieczystego użytkowania [...]. Tymczasem, jak zauważył organ II instancji, Wojewoda Śląski ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 1999 r., znak: [...], stwierdził nabycie z mocy z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy przepisy wprowadzające m.in. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...] (na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy). W związku z tym, przedmiotowa działka nie stanowiła własności Skarbu Państwa, zarówno według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. jak i na dzień 27 października 2000 r. Organ II instancji równocześnie zaznaczył, że pozostawanie przedmiotowego gruntu w posiadaniu [...] według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. pozostaje w tym przypadku bez znaczenia skoro działka nr [...] nie stanowiła własności Skarbu Państwa zarówno na dzień 5 grudnia 1990 r. jak i na dzień 27 października 2000 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z [...] stycznia 2022 r. znak: [...] wniosły [...] S.A. w [...], żądając: uchylenia przez Sąd zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] grudnia 2021 r., znak [...] oraz o rozpatrzenie sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej oraz zasądzenie od organu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, 2) art. 77 § 1 KPA oraz art. 80 KPA w zw. z art. 75 § 1 ab initio KPA poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Równocześnie skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 34 ustawy komercjalizacyjnej poprzez odmowę stwierdzenia nabycia na rzecz [...] z dniem 27 października 2000 r. ex lege prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Zdaniem skarżącego organ nie wyjaśnił okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy

tj. dokonania badania spełnienia wszystkich przesłanek uwłaszczenia, do czego zdaniem skarżącego był zobligowany w myśl art. 7 kpa.

W odpowiedzi na skargę, Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 34 ustawy komercjalizacyjnej zgodnie z którym grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu [...], co do których [...] nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (czyli z dniem 27 października 2000 r.), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego [...]. Budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością [...]. Nabycie praw, o których mowa w ust. 1 i 3, nie może naruszać praw osób trzecich. Organ administracyjny winien zatem skoncentrować się na ustaleniu przesłanek warunkujących uwłaszczenie, tj. ustalenie komu na dzień 5 grudnia 1990 r. i 27 października 2000 r. przysługiwał tytuł własności do spornego gruntu (a więc czy Skarbowi Państwa, czy jednostce samorządu terytorialnego), ustalenie faktu posiadania nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r. przez [...] S.A. , jak również ustalenie czy istnieją dokumenty o przekazaniu tych gruntów w formie prawem przewidzianej, jak również czy nabycie praw nie narusza praw osób trzecich.

Oba organy zaniechały wyjaśnienia wszelkich istotnych okoliczności sprawy w kontekście spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 34 ustawy komercjalizacyjnej, a następnie poddania ich ocenie i wyjaśnieniu stronom, przesłanek którymi się kierowały, wydając rozstrzygnięcie w tym zakresie, który to obowiązek wynika wprost z art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa. Jednak przyczynę uchylenia należy upatrywać w samodzielnym dokonywaniu przez organy administracji publicznej ustaleń w zakresie stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości – czego robić im nie wolno.

Na wstępie trzeba wskazać, że organy obu instancji ograniczyły się do ustalenia, że przedmiotowa działka nr [...] objęta była decyzją Wojewody Śląskiego z [...] grudnia 1999 r. znak: [...], na mocy której na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy przepisy wprowadzające, Wojewoda stwierdził nabycie przez Gminę [...] m.in. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...]. Okoliczność ta została również potwierdzona w piśmie Starosty [...] - wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z 25 listopada 2021 r., jak również wynika wprost z ewidencji gruntów i budynków, w której jako właściciel gruntu wskazana została Gmina [...]. Organy jednak całkowicie pominęły i nie odniosły się do innych wniosków jakie płyną ze zgromadzonego materiału dowodowego, jak choćby wpis do księgi wieczystej nieruchomości. Tymczasem, jak wynika z wpisów w księdze wieczystej przedmiotowej działki nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], jako właściciel figuruje Skarb Państwa – Starosta [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Jednocześnie jak wynika z pisma Starosty [...] - wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z 25 listopada 2021 r., na podstawie analizy dokumentów geodezyjnych (m.in. rejestrów pisanych) ustalono, że w operacie ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego, w jednostce rejestrowej o numerze [...] wg stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. w pozycji właściciel figurował wpis: Skarb Państwa, a w pozycji osoba władająca gruntem Urząd Gminy (drogi Publiczne).

W związku z tym, istnieje rozbieżność między stanem prawnym wynikającym z decyzji Wojewody Śląskiego z [...] grudnia 1999 r., znak: [...], stwierdzającego nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przedmiotowego gruntu przez Gminę [...] (a więc jednostkę samorządu terytorialnego), a stanem prawnym wynikającym z księgi wieczystej. Rozwiązanie tej sprzeczności należy upatrywać w treści art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece [ (Dz.U. z 2019 r. poz. 2204 ze zm.); dalej: "ustawa o księgach wieczystych" ]. Księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości.

Jeśli wpis w księdze wieczystej nie został skutecznie podważony, to zaświadcza o rzeczywistym stanie prawnym nieruchomości (art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych) – w tym zakresie bowiem obowiązuje domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. Okoliczność przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności do przedmiotowego gruntu, która jednocześnie jest przesłanką do stwierdzenia uwłaszczenia na rzecz skarżącego, winna zostać poddana ocenie obu organów administracyjnych m.in. na podstawie wpisów w dziale II księgi wieczystej. W toku postępowania administracyjnego nie można bowiem obalić domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych. Tego rodzaju domniemanie może być obalone jedynie na drodze postępowania cywilnego.

W przypadku konkurencji dwóch tytułów własności do nieruchomości, tj. jednego wynikającego z księgi wieczystej i podstaw prawnych nabycia tam wskazanych i drugiego wynikającego z decyzji komunalizacyjnej, organ winien wstrzymać się w prowadzonym postępowaniu administracyjnym z decyzją do momentu, aż kwestia ta stanowiąca zagadnienie wstępne zostanie rozstrzygnięta w ramach właściwego postępowania cywilnego. Wobec tego, organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy winien rozważyć zastosowanie w sprawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa.

Mając na uwadze powyższe uznać należy, że organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa, w ten sposób, że nie wzięły pod uwagę,

a następnie nie dokonały oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, przede wszystkim w zakresie stanu prawnego nieruchomości, jak również nie przeanalizowały konieczności zawieszenia toczącego się postępowania administracyjnego w celu wyjaśnienia tych wątpliwości.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.); dalej: "ppsa"] orzekł, jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.)

O zwrocie skarżącemu kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ppsa.