Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 1461/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 19, art. 18
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 13 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 125/16 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi J.F. na decyzję Rektora Uniwersytetu Gdańskiego z dnia [...] w przedmiocie zgody na wznowienie studiów postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 125/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek J.F. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – J.S. w sprawie ze skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu Gdańskiego z dnia [...] w przedmiocie zgody na wznowienie studiów.

W uzasadnieniu postanowienia podano, że w dniu 6 lipca 2017 r. J.F. wniosła o wyłączenie sędziego WSA J.S. (sędziego sprawozdawcy) od rozpoznania sprawy jej skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu Gdańskiego z dnia [...].

W uzasadnieniu wskazała, że w dniu 30 czerwca 2017 r. otrzymała postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 czerwca 2017 r. o sygn. akt III SO/Gd 528/16 oraz III SO/Gd 53/16 wydane na posiedzeniu niejawnym przez jednego sędziego – sędziego WSA w Gdańsku J.S. W treści postanowień brak jest uzasadnienia przyczyn dla których sędzia rozpoznała sprawy w przedmiocie wymierzenia grzywny na posiedzeniu niejawnym i to jednoosobowo. Tymczasem skarżąca chciała doprecyzować swoje stanowisko na rozprawie. Uważa, że o zmianie trybu rozpoznawania sprawy powinna zostać powiadomiona przed wydaniem rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącej dopiero prawomocne zakończenie sprawy o sygn. akt III SO/Gd 52/16 oraz III SO/Gd 53/16 pozwoli Sądowi na zwrot akt administracyjnych w sprawach o sygn. akt III SA/Gd 125/16 i III SA/Gd 588/16 celem ich uzupełnienia o brakujące dokumenty i ich uporządkowanie oraz sporządzenie metryki sprawy w sposób prawem przewidziany, co umożliwi Sądowi obiektywne rozpoznanie obu spraw. W jej ocenie sędzia WSA J.S. po wydaniu wyżej wymienionych postanowień powinna powiadomić przewodniczącą o nałożeniu na organ grzywny, tj. o stwierdzeniu braku kompletności akt w sprawach o sygn. akt III SA/Gd 125/16 i III SA/Gd 588/16, co powinno skutkować zmianą terminu rozprawy wyznaczonej na 6 lipca 2017 r.

Podsumowując wnioskodawczyni stwierdziła, że sędzia WSA J.S. nie jest bezstronna w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek o wyłączenie sędziego.

Sąd ten podał, że instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia sędziego z mocy samego prawa, o czym stanowi art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Oznacza to, że o wniosku o wyłączenie sędziego można mówić wówczas, gdy odnosi się on do określonych sędziów i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich okoliczności, które wymagają oceny, czy wątpliwości co do bezstronności sędziego są uzasadnione.

Nadto Sąd ten podał, że zgodnie z art. 19 ustawy p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądane lub wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia. Sąd podał, że w szczególności nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie, czy też stronniczo. Podobnie subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy. Nieuzasadniony jest również wniosek o wyłączenie sędziego na tej podstawie, że sędzia orzeka w różnych sprawach tych samych podmiotów.

W ocenie Sądu I instancji skarżąca we wniosku nie wykazała, że istnieją podstawy do wyłączenia sędziego. Okolicznościami uzasadniającymi wniosek jest to, że wskazany w nim sędzia w dniu 7 czerwca 2017 r. rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym dwie sprawy z wniosku J.F. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej Rektorowi Uniwersytetu Gdańskiego z tytułu przekazania niekompletnych akt (sygn. akt III SO/Gd 528/16 oraz III SO/Gd 53/16). Brak zawiadomienia skarżącej o zmianie trybu rozpoznania tych spraw skutkowało naruszeniem jej prawa do rzetelnego postępowania sądowego. Zdaniem skarżącej, dopiero po uprawomocnieniu się ww. postanowień Sąd może podjąć dalsze działania w przedmiotowej sprawie, zmierzające do skompletowania akt sprawy. Tym samym nie powinno było dojść do wyznaczenia terminu rozprawy na dzień 6 lipca 2017r.

Zdaniem Sądu I instancji, w/w twierdzenia skarżącej nie wskazują na brak bezstronności sędziego Jolanty Sudoł przy rozpoznawaniu sprawy. Sąd ten podkreślił, że subiektywne przekonanie strony o tym, że sędzia nienależycie rozpoznał inną skargę, nie może skutecznie uzasadniać wniosku o jego wyłączenie, chyba że możliwym byłoby wykazanie istnienia uprzedzeń sędziego względem strony.

Podsumowując, Sąd I instancji podał, że samo wcześniejsze rozstrzyganie spraw z udziałem sędziego, którego wniosek o wyłączenie dotyczy, nie wystarcza do przyjęcia, by istniała uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziego. Niezadowolenie strony, odnoszące się do sposobu prowadzenia innych spraw sądowych czy ich wyniku, nie stanowi automatycznie podstawy do wyłączenia sędziego. Sama podejrzliwość strony, brak zaufania do bezstronności sędziego, czy też przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny nie stanowi przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie. Strona niezadowolona ze sposobu rozpoznania sprawy może skorzystać z przysługujących jej środków zaskarżenia.

Sąd zważył również, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie sędziego, którego dotyczy rozpoznawany wniosek, złożone na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. Zgodnie zaś z utrwalonym poglądem judykatury, jeżeli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 tej ustawy, dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości - a tak w ocenie Sądu I instancji jest w rozpatrywanym przypadku - to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie.

W zażaleniu J.F. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie i wyłączenie sędziego WSA J.S. od rozpoznania sprawy.

W uzasadnieniu podniosła, że od ponad roku skarżąca zabiega o zobligowanie Rektora Uniwersytetu Gdańskiego przez Sąd do nadesłania kompletnych akt administracyjnych w sprawach III SA/Gd 125/16 i III SA/Gd 588/16, w których sędzia jest sprawozdawcą. Skarżąca podniosła, że na rozprawie w dniu 6 lipca 2017 r. sędzia sprawozdawca J.S. przedstawiała stan sprawy na podstawie niekompletnych akt sprawy. Tym samym sędzia J.S. stworzyła korzystniejszą sytuację w w/w sprawach dla Rektora. Zatem zarzut bezstronności jest uzasadniony i winien zasługiwać na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie jest niezasadne.

Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie uregulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej P.p.s.a.

W art. 18 § 1 P.p.s.a. zawarto zamknięty katalog przesłanek, wobec wystąpienia których wyłączenie sędziego powinno nastąpić z urzędu: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (§ 2). Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Natomiast art. 19 P.p.s.a. stanowi: niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w zaskarżonym postanowieniu, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku J.F. o wyłączenie sędziego WSA J.S. od rozpoznania sprawy. Wskazane przez skarżącą argumenty nie wypełniają dyspozycji art. 18 P.p.s.a., przewidującego wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego w oparciu o art. 19 P.p.s.a..

Sędzia, której dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem I instancji złożyła oświadczenie o braku okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie ze skargi na decyzję z dnia 12 listopada 2015 r. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienia NSA: z dnia 09.10.2013 r., sygn. akt II OZ 851/13; z dnia 24.09.2014 r., sygn. akt I OZ 754/14, cbosa).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego we wniosku skarżącej o wyłączenie sędziego i w zażaleniu, brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego oświadczenia. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.02.2008 r., sygn. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 139, uw. 4). Skarżąca w żaden sposób nie wykazuje, by sędzia WSA J.S., orzekała na niekorzyść skarżącej. Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego, nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się skarżąca, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem (wyrok NSA z 15.04.2008 r., sygn. II OSK 392/08; postanowienie NSA z 29.06.2012 r.; sygn. II OZ 559/12, akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 186-187, nb 6).

Brak jest podstaw do przyjęcia, że sędzia której dotyczył wniosek, stwarza korzystniejszą sytuację w sprawie dla Rektora Uniwersytetu Gdańskiego.

W kontrolowanej sprawie wnioskodawczyni nie wskazała żadnej przyczyny, która pozostaje w związku przyczynowym między jej wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, że w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 94, uw. 2).

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.