Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SO/Gl 8/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-04-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 1 i  par. 2  pkt 7 w zw. z  art. 246  par. 2  pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku "A" Sp. z o.o. w C. o przyznanie prawa pomocy (odnoszącego się do sprawy z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego) w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy, skarżąca oświadczyła, że złożenie wniosku jest uzasadnione brakiem zdolności do wygospodarowania oraz wygenerowania środków finansowych na pokrycie wpisu od skargi, jak również istnieniem tytułów wykonawczych wystawionych na spółkę przez organy podatkowe. Jeżeli nawet środki takie zostałyby zgromadzone, to wnioskodawca i tak nie będzie mógł tego wpisu uiścić, ponieważ środki te zostaną zajęte.

Od roku 2011, spółka nie prowadzi składu podatkowego, co było jej główną działalnością. To jest powodem znacznego spadku przychodów. Spółka nie posiada jednocześnie majątku trwałego, co powoduje, że nie ma możliwości upłynnienia tych aktywów. Koszty bieżącej działalności spółki pokrywane są z działalności w formie najmu. Sama wartość środków trwałych spółki wynosi 5.876,12 zł, na dzień złożenia wniosku w kasie spółki nie ma środków pieniężnych, saldo na posiadanym przez stronę rachunku bankowym wynosi 0 zł. Strona poniosła w 2011 r. stratę w wysokości 517.712,51 zł, poza tym tak na obecnych, jak również na istniejących w przeszłości kontach posiadanych przez spółkę zostały zajęte wszelkie prawa majątkowe. Ponadto, brak majątku spółki został potwierdzony przez komornika w dniu [...] r.

Łącznie organ podatkowy wydał tytuły wykonawcze z grudnia 2010 r. na łączną kwotę [...] zł. Tak więc wszelkie kwoty, które wpływają na rachunek bankowy spółki są zajmowane przez organ podatkowy.

Kapitał zakładowy spółki wynosi [...]zł, , natomiast kapitał własny na dzień [...] r. był ujemny i wynosił [...] zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy zgodnie z ewidencją podatkową wynosi 5.876,12 zł.

We wniosku zawarto oświadczenie, że spółka w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 517.712,51 zł. Na formularzu PPF zawarto oświadczenie, wg którego spółka nie ma żadnego rachunku bankowego.

Do urzędowego formularza PPPr strona dołączyła następujące dokumenty: bilans oraz rachunek zysków i strat – wariant porównawczy (oba dokumenty sporządzone na dzień [...]r.); raport o środkach trwałych na dzień [...]r.; protokół o stanie majątkowym zobowiązanego, sporządzony w dniu [...]r.; wypowiedzenie umowy rachunku bieżącego przez (...) Bank S.A. z dnia [...]r.; wyciąg z rozrachunku spółki z wierzycielem (Izbą Celną w K.) za okres od dnia [...]r. do dnia [...] r.; pisma Dyrektora Izby Celnej w K. w sprawie rozliczenia zajęcia prawa majątkowego z roku 2011; zawiadomienie w/w organu o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność (pismo z dnia [...]r.); potwierdzenie salda rachunku bankowego strony w Banku (...) z dnia [...] r.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 9 marca 2012 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Skarżąca spółka miała nadesłać:

- miesięczne deklaracje dotyczące podatku od towarów i usług (VAT-7) za sześć ostatnich miesięcy;

- wyciągi i wykazy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawcę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. W tym punkcie wyraźnie poinformowano, że w aktach znajduje się tylko niepełny wyciąg bankowy, obrazujący operacje dokonane jedynie w grudniu 2011 r.

- raport kasowy obrazujący stan gotówki w kasie Spółki na koniec ostatniego miesiąca;

- zestawienie obrotów i sald za styczeń i luty 2012 r.

W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał: kopie deklaracji VAT – 7 za okres od września 2011 r. do lutego 2012 r.; szereg zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, wystawione przez Dyrektora Izby Celnej w K. (pisma z dnia [...] r.) adresowane do (...) Bank S.A.; raport kasowy z końca marca 2012 r.; zestawienia sald i obrotów w wersji zwykłej: konta syntetyczne i analityczne.

Wnioskodawca nie nadesłał natomiast jakichkolwiek wydruków, ani wyciągów z kont bankowych, pomimo tego, że został o to wyraźnie wezwany.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (teks jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że wnioskdoawca złożyła żądanie przyznania jej prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku spółki należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W tym miejscu należy podkreślić generalną zasadę, zgodnie z którą to same strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwowego. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Należy stwierdzić, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania.

Warunkiem rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy (jego uwzględnienia, lub rozstrzygnięcia odmownego) jest rozpoznanie tego wniosku. Należy jednakże zaznaczyć, że warunkiem wszechstronnego i rzetelnego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest przedłożenie przez podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy wyczerpującego materiału źródłowego, który wykazuje obecny stan finansowy wnioskodawcy. Dopiero w takiej sytuacji możliwe jest dokonanie wszechstronnej analizy kondycji finansowej wnioskodawcy i podjęcie stosownej decyzji w tym przedmiocie.

Wnioskodawca tymczasem udokumentowała jednak swój aktualny stan majątkowy w sposób niepełny. Nie nadesłano bowiem wydruków z rachunków bankowych, o co spółka była wyraźnie wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 9 marca 2012 r. Z analizy natomiast pozostałych, przedłożonych przez wnioskującą spółkę dokumentów nie wynika, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

Z nadesłanego bilansu spółki oraz z rachunku zysków i strat faktycznie wynika, że wnioskująca spółka nie znajduje się obecnie w dobrej kondycji finansowej. Oba te dokumenty obrazują stan finansowy spółki na dzień [...]r. Pomimo tego, że postępowanie egzekucyjne, którego przedmiotem jest łączna kwota [...] zł, toczy się już od grudnia 2010 r., to po rocznym prowadzeniu przez organy skarbowe egzekucji, spółka nadal jednak wykazywała przychód netto ze sprzedaży (pozycja A rachunku zysków i strat). Faktem jest, że ten przychód jest o wiele mniejszy, niż przychód osiągnięty na koniec poprzedniego roku obrotowego (roku 2010). Przykładowo, środki pieniężne zgromadzone w kasie spółki na koniec ubiegłego roku zamykały się w kwocie 31.836,22 zł (pozycja B.III.1c bilansu spółki). Ponadto, z nadesłanych do akt deklaracji VAT – 7 za okres od września 2011 r. do lutego 2012 r. wynika, że spółka nadal jednak prowadzi działalność gospodarczą, która generuje obrót. Z deklaracji tych wynika, że podstawa opodatkowania w podatku należnym stanowi kwotę, która waha się w granicach od 30.499 zł (luty 2012 r.) do 45.003 zł (listopad 2011 r.). Tak więc spółka dokonuje czynności gospodarczych, które generują określony zysk. Zysk ten zasila konto bankowe (konta bankowe) spółki, która zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, jako kapitałowa spółka prawa handlowego musi mieć co najmniej jeden rachunek bankowy.

Tymczasem z oświadczeń wnioskodawcy można wysnuć wniosek, że spółka w ogóle nie posiada rachunków bankowych (w rubryce 9.2 formularza PPPr spółka oświadcza, że "brak" jakichkolwiek rachunków bankowych). W uzasadnieniu wniosku znajduje się oświadczenie, z którego wynika, że "jakiekolwiek środki finansowe, jakie znalazłyby się na kontach spółki, zostaną zajęte przez organy podatkowe".

Trudno więc uwzględnić twierdzenie spółki, jakoby nie posiadała żadnych rachunków bankowych.

Zważywszy przy tym obowiązek dokonywania i przyjmowania płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą za pośrednictwem rachunku bankowego, który wynika z art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.), nie sposób przecież uznać za wiarygodne, aby wnioskodawca – będąca podmiotem działającym w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, prowadzącym działalność gospodarczą w odpowiednim zakresie wskazanym w dziale 3 odpisu aktualnego z Krajowego Rejestru Sądowego – w ogóle takiego rachunku nie posiadała.

Tym samym, wnioskodawca nie wykazała w sposób pełny i wyczerpujący, jaki jest całokształt jej sytuacji majątkowej, a w szczególności tego, jakie są jej rzeczywiste możliwości płatnicze.

W ogóle nie został nadesłany wyciąg z jakiegokolwiek rachunku bankowego spółki, a pełnomocnik wnioskodawcy, w piśmie przewodnim z dnia [...]r. (będący odpowiedzią na wezwanie referendarza sądowego) w żaden sposób nie ustosunkował się do tej części wezwania o uzupełnienie danych zawartych we wniosku. W tej sytuacji rozpoznając przedmiotowy wniosek, nie można stwierdzić, jaka jest rzeczywista "wydolność" finansowa spółki. Nie wiadomo jaką gotówką wnioskodawca dysponuje, a tym samym trudno zweryfikować, czy rzeczywiście nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie.

A właśnie, co istotne, to wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza pełne wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy, złożonego przez osobę prawną, prowadzącą działalność gospodarczą, istotne jest przede wszystkim to, czy spółka posiada środki na poniesienie kosztów sądowych. Fakt ten jest bezpośrednio związany z tym, czy podmiot ten zachowuje płynność finansową. Niezależnie od tego jaki stan finansowy spółki obrazują poszczególne zapisy w bilansie, należy zwrócić bezpośrednio szczególną uwagę na obrót spółki, tj. na częstotliwość, z jaką środki pieniężne wpływają na jej konto, oraz – w tym samym aspekcie – na kwoty, które są wyprowadzane z jej rachunku bankowego.

W aktach znajduje się wprawdzie kserokopia wypowiedzenia umowy rachunku bieżącego z dnia [...]r. (pismo z dnia [...]r.) przez (...) Bank S.A. oraz potwierdzenie salda rachunku bankowego strony w Banku (...) z dnia [...]r. Ostatni dokument jest de facto zbiorczym podsumowaniem posiadanych kont. Faktem jest, że wynika z tego wyciągu łączonego stan na trzech kontach w dniu [...]r. Brak jednak w aktach wyciągów, które wskazywałyby na operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Brak nawet dokumentu, który wskazywałby na saldo rachunku w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Należy podkreślić, że nawet zerowy, ani ujemny na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych, czy kasy nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy (tak w postanowieniu z dnia 18 sierpnia 2010 r., I OZ 609/10, LEX nr 741867).

W efekcie, w przedmiotowej sprawie nie można stwierdzić, jakie są faktyczne możliwości płatnicze wnioskodawcy. Faktem jest, że łączna kwota zaległości podatkowych jest relatywnie bardzo wysoka. Jednak w sytuacji, w której nie przedłożono rachunków bankowych, trudno było uwzględnić wniosek – nawet częściowo. Istnieje bowiem przecież możliwość częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W takim przypadku wnioskodawca pozostaje nadal zobligowany do uiszczania opłat sądowych, lecz w wysokości nie przekraczającej określonej kwoty.

Dokonując bowiem analizy wyciągów z rachunków bankowych, uwzględniając stosunek i proporcje transakcji uznaniowych do transakcji obciążeniowych, biorąc pod uwagę to, że spółka wykazuje obrót i dokonuje czynności gospodarcze, można stwierdzić regularny wpływ na konto spółki określonych kwot pieniężnych. W określonych sytuacjach fakt ten może implikować wniosek, że określony podmiot jest jednak w stanie wygospodarować odpowiednią kwotę pieniężną, która wystarczy na pokrycie wpisu, chociażby tylko częściowej kwoty opłaty sądowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje nawet pogląd, że wybiórcze przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych pozbawia tym samym możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i to niezależnie od tego, że ostatecznie okazało się, że na wskazanych wyżej rachunkach bankowych nie zgromadził on znacznych środków pieniężnych (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 maja 2010 r., II SAB/Ol 20/10, LEX 668164).

Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To właśnie obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Uchylenie się podmiotu wnioskującego o przyznanie prawa pomocy od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Odstępując od złożenia wyciągów z rachunków bankowych – żądanych w wezwaniu z dnia 9 marca 2012 r. – wnioskująca spółka nie usunęła wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jej stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, a tym samym nie spełniła przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.

Z tych względów, działając na podstawie przywołanego unormowania w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.