Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 153/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2006-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Protokolant Sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2006 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...],nr [...] 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z [...] w sprawie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego.

Wydanie tych decyzji administracyjnych poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu.

Wnioskiem z 24 sierpnia 2005 r. B. K. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Podniosła, że mieszka w N. przy ul. [...] i zajmuje wraz z pięcioosobową rodziną lokal spółdzielczy o powierzchni użytkowej 64,80 m².Z wniosku wynikało, że dochód z gospodarstwa domowego za trzy miesiące poprzedzające złożenie wniosku wyniósł 9573, 35 zł., co daje średnio na jednego członka gospodarstwa domowego 1914,67 zł. a miesięcznie średnio 638,22 zł. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że łączna kwota wydatków na mieszkanie za ostatni miesiąc wyniosła 469,10 zł.

Do wniosku dołączono deklarację o wysokości dochodów za okres od maja do lipca 2005 r., oświadczenie o stanie majątkowym, zaświadczenia o zarobkach wnioskodawczyni i jej męża oraz rachunki za energię elektryczną i opłaty ponoszone na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej [...] w N. Z deklaracji o dochodach wynikało, że łączny dochód B. K. i jej męża wynosi 9573,35 zł. a we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z nimi synowie P. i M. K. oraz córka K. K. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynikało, że zajmowany lokal mieszkalny ma charakter "lokatorsko-własnościowy" a jego powierzchnia wynosi 64,80 m². Ponadto strona oświadczyła, że nie posiada innego lokalu mieszkalnego, domu, działki ani gospodarstwa rolnego. Zaznaczyła, że majątek ruchomy stanowi samochód osobowy marki Fiat Uno z 2001 r. o ówczesnej wartości 11,500 zł., w którym strona wraz z mężem mają 51 % udziału. Ponadto do ruchomości przedstawiających wartość strona zaliczyła wyposażenie mieszkania, a to meble (1000 zł.), urządzenia AGD (1500 zł.), 2 telewizory (łącznie 500 zł.) i 2 zestawy komputerowe (1800 zł.). Strona zaznaczyła też, że ma inne przedmioty wartościowe nie wymieniając ich nazwy a jedynie wartość szacunkową (300 zł.).

Z zaświadczenia o zarobkach G. K. wynikało, że zatrudniony jest jako inspektor w [...] w K., z dochodem za ostatnie 3 miesiące brutto w kwocie 5309,76 zł., a B. K. pracująca w [...] w tym samym okresie osiągnęła wynagrodzenie brutto 4263,59 zł. Z rachunku wystawionego przez Spółdzielnię Mieszkaniową wynikało, że opłaty i świadczenia uiszczane za lokal mieszkalny wynoszą 649,79 zł. miesięcznie.

W dniu 16 września 2005 r. pracownik socjalny organu I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy u wnioskodawczyni i co do aktualnej sytuacji ustalił, że rodzina utrzymuje się z dochodów wskazanych w deklaracji załączonej do wniosku, że nie posiada innych źródeł dochodu, ani nie jest wspierana finansowo przez osoby trzecie. W wywiadzie zaznaczono, że małżonkowie K. mają nadal na utrzymaniu troje małoletnich dzieci a sytuacja zdrowotna członków rodziny jest dobra. Zwrócono uwagę, że posiadany samochód osobowy nabyty został na raty i podlega nadal spłacie w ratach po około 300 zł miesięcznie. W załączniku do wywiadu środowiskowego pracownik organu zaznaczył wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W szczególności ustalił, iż rodzina ponosi opłaty za mieszkanie w kwocie 649,79 zł., za gaz w kwocie 200 zł., za energię elektryczną w kwocie 110,59 zł., za telefon stacjonarny w kwocie 70 zł., za telefon komórkowy w kwocie 40 zł., za abonament radiowo-telewizyjny w kwocie 15,80 zł. i za paliwo do samochodu w kwocie 50 zł.

Dodatkowo ustalił daty nabycia poszczególnych ruchomości stanowiących wyposażenie mieszkania, przy czym większość z nich okazała się sprzętami nabytymi ponad 10 lat wstecz, za wyjątkiem jednego zestawu komputerowego nabytego rok wcześniej za kwotę około 2000 zł. Ustalił także, że rodzina nie korzysta z sieci internetowej.

We wnioskach wynikających z wywiadu pracownik socjalny zaznaczył, że samochód osobowy wykorzystywany jest przez G. K. przy dojeździe do pracy a w mieszkaniu nie stwierdzono "remontów w ostatnim czasie".

Na wezwanie organu dane wynikające z wniosku i wywiadu środowiskowego strona uzupełniła przedstawiając dowód rejestracyjny pojazdu, opłatę za obowiązkowe ubezpieczenie OC oraz bankowy dowód wpłaty kredytu pobranego w Banku [...] S.A., wykazujący raty w kwocie stanowiącej równowartość 154,92 franków szwajcarskich.

Opierając się na tak zgromadzonym materiale dowodowym decyzją z [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w N. odmówił stronie przyznania dodatku mieszkaniowego. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 2, art. 3, art. 4 i art. 5 w związku z art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U 2001 nr 71 poz. 734 ze zmianami), zwanej dalej "ustawą". W motywach decyzji podniesiono, że dodatek mieszkaniowy przysługuje tylko osobom legitymującym się tytułem prawnym do zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz spełniającym kryterium dochodowe i kryterium normatywnej powierzchni zajmowanego lokalu, przy czym przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie. Dalej zważono, że spełnianie przez stronę tych ustawowych przesłanek "nie oznacza obowiązku organu przyznania dodatku mieszkaniowego" a "decydującym jest całokształt okoliczności sprawy". Dlatego – zdaniem organu - ustawodawca dopuścił możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego dla ustalenia "w sposób wiarygodny i obiektywny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o dodatek mieszkaniowy". Powołując się na przeprowadzony wywiad wskazano, że do majątku strony należy samochód o wartości 11500 zł, spłacany, co miesiąc w ratach po 390 zł. z tytułu pobranego na jego zakup kredytu. Te wydatki powiększone o opłatę za ubezpieczenie i miesięczne wydatki na eksploatację wskazują, iż "stan majątkowy wnioskodawczyni pozwala na uiszczanie opłat związanych z mieszkaniem".

W odwołaniu od tej decyzji B. K. wniosła o jej uchylenie zaznaczając, że nie jest spełniona ustawowa przesłanka rażącej dysproporcji między niskimi dochodami a faktycznym stanem majątkowym o jakiej stanowi art. 7 ust. 3 ustawy i nie było podstaw do odmowy przyznania dodatku w tak ustalonym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżony akt organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy organ zważył, że istotą rozstrzygnięcia jest odpowiedź na pytanie, czy w tak ustalonym stanie faktycznym występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających dzień złożenia wniosku, a faktycznym jej stanem majątkowym wskazującym, iż jest ona w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego, wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Wskazano, że treść art. 7 ust. 3 ustawy dowodzi, że intencją ustawodawcy było istnienie szczególnej normy prawnej, która w sytuacji, gdy dochód wykazany w deklaracji jest niewspółmiernie niski do posiadanego stanu majątkowego, możliwym była odmowa przyznania świadczenia, jeśli wynikiem wywiadu środowiskowego będzie ustalenie rażącej dysproporcji między deklarowanymi dochodami a faktycznym stanem majątkowym. Przy tym ten stan majątkowy winien wskazywać, że wnioskodawca jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe.

Dalej organ odwoławczy podniósł, że strona spełnia warunki wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 5 ust. 1 pkt 5 i art. 3 ust. 1 ustawy, gdyż posiada tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego, powierzchnia mieszkania nie przekracza 130 % powierzchni normatywnej, która dla 5 osób wynosi 65 m² a średni miesięczny dochód za trzy miesiące poprzedzające dzień złożenia wniosku wynosi 638,22 zł. i tym samym nie przekracza wskaźnika 125 % kwoty najniższej emerytury, która w dacie złożenia wniosku wynosiła 562,58 zł., czyli kwoty 703, 22 zł.

Przyjmując opisany wyżej stan faktyczny za bezsporny organ odwoławczy wskazał, że "o ile posiadanie komputera, telewizora i standardowo urządzonego mieszkania mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu osobowego, którego wartość przekracza 11000 zł., standard ten znacząco przekracza, szczególnie gdy chodzi o osoby, które korzystają ze środków publicznych przy zaspokajaniu swoich podstawowych potrzeb publicznych, jakimi są niewątpliwie potrzeby mieszkaniowe". Dalej organ zważył, że podziela argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, iż przeznaczanie własnych środków finansowych na spłatę kredytu zaciągniętego na zakup samochodu osobowego i pokrywanie kosztów związanych z jego eksploatacją, nie może odbywać się kosztem udzielonej pomocy finansowej w postaci dodatku mieszkaniowego. Celem tego dodatku jest "zrekompensowanie osobom uzyskującym niskie dochody skutków większego obciążenia ich budżetów domowych, wynikających ze zwiększonych wydatków na mieszkanie i podwyżki czynszów". W ocenie organu taka pomoc nie powinna być przyznawana osobom, których stan majątkowy wykracza ponad standard i które są w stanie z własnego budżetu domowego uiszczać wydatki związane z zajmowanym lokalem mieszkalnym. Końcowo organ przyjął, że wcześniejsze pobieranie dodatku mieszkaniowego nie mogło być rozstrzygające, gdyż przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest dopuszczalne, ale nie obowiązkowe w każdej sprawie, a ma zastosowanie tylko do sytuacji, gdy organ poweźmie wątpliwość, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej strony.

B. K. wniosła skargę sądowoadministracyjną zaskarżając obie wymienione decyzje i domagając się ich uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego. Skarżąca zwróciła uwagę, że organy zastosowały w sprawie tylko część normy art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy. Nie wyjaśniły na czym w jej wypadku polega rażąca dysproporcja między dochodami a stanem majątkowym. Podniosła, że trudno polemizować z decyzją, która nie odnosi się do realiów funkcjonowania jej rodziny, zwłaszcza do okresu wcześniejszego, w którym majątek rodzinny zgromadzono i który to majątek utrzymywany jest z dochodów obojga małżonków, które wcale nie są niskie.

Skarżąca uważała, że jeżeli dochód jej rodziny mieści się w przyjętym w ustawie progu kwotowym, to posiadanie wystarczających środków na zabezpieczenie wydatków lokalowych i bytowych, nie wyłącza prawa dysponowania jeszcze wolną kwotą, która może być wydatkowana na inne cele rodzinne i nie musi automatycznie oznaczać przeznaczania na te inne cele dodatku mieszkaniowego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zastosowania art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.). Uzasadniając to stanowisko procesowe organ odwoławczy podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1).

Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 cyt. artykułu). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Skarga wniesiona przez skarżącą zasługuje na uwzględnienie, gdyż ma usprawiedliwione podstawy.

Rozstrzygnięcie o naruszeniu prawa, a to art. 7 ust. 3 pkt. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych wymaga najpierw przypomnienia celu wydania przepisów o dodatkach mieszkaniowych.

Dodatki mieszkaniowe zostały wprowadzone przez ustawę z 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (tj. Dz.U. 1998 r., Nr 120 poz. 787 ze zm.). Świadczenie to w założeniu wspierać miało realizację konstytucyjnego prawa socjalnego przewidzianego w Rozdziale II Konstytucji R.P. zatytułowanego "Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela". W szczególności wśród "Wolności i praw ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych" zawarto przepis art. 75 Konstytucji stanowiący w ustępie 1, że " Władze publiczne prowadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój budownictwa socjalnego oraz popierają działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego mieszkania". Zgodnie z ust. 2 tego artykułu "Ochronę praw lokatorów określa ustawa". Zważyć trzeba, że, art. 75 ust. 1 Konstytucji nie określa "prawa do mieszkania" rozumianego jako prawo podmiotowe, z którego jednostka mogłaby wywodzić roszczenie.

Przepis ten - zdaniem Trybunału Konstytucyjnego – nakłada natomiast na władze publiczne obowiązek realizacji zasadniczych celów. Celami tymi są przeciwdziałanie bezdomności, udzielanie pomocy osobom o słabszej kondycji finansowej drogą wspierania budownictwa socjalnego, a także popieranie działań obywateli zmierzających do uzyskania własnego mieszkania. Z kolei w przepisie art. 75 ust. 2 Konstytucji zawarta jest również norma o charakterze programowym, wskazująca na konieczność ustawowej ochrony lokatorów (por. wyrok T.K. z 12 stycznia 2000 r., sygn. P11/98, opubl. OTK Z.U. 2000/1/3 i wyrok T. K. z 1 lutego 2005 r. sygn. U 14/02 opubl. OTK – A 2005/2/12).

Wymieniona wyżej ustawa z 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych przyznając prawo do dodatku przyjmowała, iż ich celem jest pomoc państwa w realizacji przez określone osoby zobowiązań finansowych wynikających z kosztów technicznego utrzymania i eksploatacji mieszkań. Prawo do takiego dodatku miało charakter powszechny, lecz jego przyznanie uzależnione było od spełnienia ustawowych warunków zawartych w art. 39 – 42 dotyczących tytułu prawnego do lokalu i dochodu.

Przyjmowano, że przyznanie dodatku mieszkaniowego następuje w drodze decyzji administracyjnej, która ma charakter decyzji związanej, w szczególności organ zobowiązany był przyznać dodatek mieszkaniowy, jeżeli osoba, która z takim wnioskiem wystąpiła spełniała określone przesłanki ustawowe (art. 43 ust. 1 tamtej ustawy). Decyzja miała charakter czasowy, wydawana na ściśle określony czas (art. 43 ust. 2 tamtej ustawy), a przyznanie kolejnego dodatku mieszkaniowego następowało po złożeniu nowego wniosku.

Ustawa z 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych, obowiązująca od 1 stycznia 2002r. ma podobne cele i zasady przyznawania tego świadczenia. Jest jedną z ustaw konkretyzujących cele wskazane w obydwu ustępach art. 75 Konstytucji RP. Z uzasadnienia projektu rządowego tej ustawy (vide: druk sejmowy Nr 1422, III Kadencji Sejmu RP) wynika, że jej celem jest umożliwienie zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodzin, które z racji niskich dochodów wymagają pomocy Państwa. Ustawodawca zmierzał do rozszerzenia kręgu gospodarstw domowych uprawnionych do pomocy państwa, przy jednoczesnym zwiększeniu udziału własnego w finansowaniu wydatków mieszkaniowych przez najzamożniejsze spośród gospodarstw domowych uprawnionych do pomocy przewidzianej w ustawie. Zróżnicowane dodatki mieszkaniowe wypłacane osobom spełniającym kryteria ustawowe mają być instrumentem takiej polityki (por. też uchwałę 5 sędziów NSA 25 października 1999,OPK 19/99 opubl. ONSA 2001 1/10 i cyt. wyrok T.K. z 21 lutego 2005, sygn. U 14/02)

Tak jak w ustawie o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych, tak i w obecnie obowiązującej ustawie dodatki wypłacane są na podstawie decyzji wydanej na wniosek uprawnionego. Wypłata dodatków mieszkaniowych jest zadaniem własnym gminy, na które otrzymują one dotację celową z budżetu państwa. Poza decyzjami o charakterze związanym, tak jak pod rządem poprzedniej ustawy, organy wydają decyzje o charakterze uznaniowym oparte na przepisie art. 7 ust 3 ustawy. Przepis ten w pierwotnym brzmieniu przewidywał, że "organ, o którym mowa w ust. 1, może odmówić przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, nieuzasadniająca przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe". (por. Dz. U. 2001 Nr 71 poz. 734).

Z kolei w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przepis ten stanowił, że "organ, o którym mowa w ust. 1, odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że:

1) występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe lub

2) faktyczna liczba wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą jest mniejsza niż wykazana w deklaracji, o której mowa w ust. 1". (por. art. 1 pkt 6 lit. b ustawy z 8 października 2004r. o zmianie ustawy o dodatkach mieszkaniowych; Dz. U. 2004 Nr 240 poz. 2406).

To właśnie zapis art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy został w sprawie zastosowany przez organy obu instancji jako podstawa odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Przyjęto istnienie rażącej dysproporcji pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji (...), a faktycznym stanem majątkowym. Motywując odmowę akcentowano – poza celami ustawy – tę część regulacji art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy, która wskazuje, że strona jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadanie zasoby majątkowe. Przy tym wskazany wyżej, a ustalony przez organ pierwszej instancji, stan faktyczny pozostawał w zasadzie bezsporny.

Dlatego ocenę wydanej decyzji rozpocząć należy od stwierdzenia, że ustawa nie definiuje pojęcia "rażącej dysproporcji". Zgodnie ze "Słownikiem języka polskiego" słowo "dysproporcja" to brak równowagi, niewspółmierność. Imiesłów przymiotnikowy "rażący" oznacza rzucający się w oczy, jaskrawy, wyraźny, oczywisty, bezsporny.

Dysproporcja między dochodami a stanem majątkowym ma odnosić się nie tylko do okresu objętego treścią art. 3 ust. 1 ustawy, a zatem do okresu od 3 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku do daty wydania decyzji ale też do sytuacji strony w dacie wydawania poprzedniej decyzji, tu w szczególności w 2004 r., gdy przyznawano poprzedni dodatek. Tylko porównanie tamtej i obecnej sytuacji doprowadzić może do wykazania, czy rzeczywiście stan majątkowy strony uległ tak istotnej zmianie, że uzasadnia odmowę w oparciu o art. 7 ust. 3, pkt 1 ustawy. Wcześniejsze przyznanie dodatku nie jest oczywiście przesądzające dla uwzględnienia kolejnego wniosku. Nie mniej dotyczy pewnego "zamkniętego okresu" z domniemaniem, że w tamtym czasie art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy nie miał zastosowania w sytuacji faktycznej strony. Chyba, że na jaw wyszły nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne.

Jak już wcześniej wspomniano – co do zasady – dodatki mieszkaniowe w założeniu są świadczeniem powszechnym należnym osobom spełniającym kryteria ustawowe, a to: tytułu prawnego do lokalu, jego powierzchni normatywnej w nawiązaniu do liczy osób tworzących gospodarstwo domowe i dochodu na członka tego gospodarstwa. Posiadanie dochodów zbliżonych lub równych granicy kryterium dochodowego z art. 3 ust. 1 ustawy nie oznacza automatycznie, iż występuje sytuacja, w której strona jest w stanie uiszczać wydatki lokalowe wykorzystując własne środki finansowe i majątek. Co więcej posiadanie dochodów zbliżonych do ustawowo "dopuszczalnych" nie oznacza w konsekwencji wystąpienia rażącej dysproporcji w rozumieniu art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy.

W orzecznictwie sądowodaministracyjnym rażącą dysproporcję nie przyjęto wobec osoby bez dochodów, utrzymywanej przez rodziców z ich renty i będącej właścicielem sprzętu RTV. Przyjęto natomiast w stosunku do strony pozostającej w siedmioosobowym gospodarstwie domowym ze średnim miesięcznym dochodem na jednego członka rodziny w 2003 r. w kwocie 119.43 zł posiadającej nieujawnione wcześniej przychody (renta, stypendium), która prowadziła w okresie 3 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku budowę domu jednorodzinnego (por. wyrok NSA z dnia13 lutego 2003 sygn. I SA/1684/02 opubl. LEX 137803, wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 maja 2004 r. sygn. I SA 2668/03 opubl. LEX 148925.).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę opowiada się za taką linią wykładni art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy. Nie zachodzi podstawa odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego nawet, gdy wnioskodawca jest w stanie uiszczać wydatki lokalowe z własnych środków, o ile niespełniona jest przesłanka rażącej dysproporcji między dochodami a faktycznym stanem majątkowym. W ramach tego przepisu każdy przypadek oceniany jest indywidualne, ale z pewnością nie zachodzi tylko z racji posiadania 5 letniego samochodu o wartości prawie równej trzymiesięcznym dochodom rodziny. Przy tym – jeśli dobrze odczytywać wywody organu odwoławczego – nie tyle posiadanie samochodu, lecz możliwość utrzymywania go i obsługi kredytu samochodowego świadczyć ma o rażącej dysproporcji w rozumieniu art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy.

Zdaniem Sądu w sytuacji strony nie zachodzi rażąca dysproporcja między wysokością dochodów a stanem majątkowym rozumianym także jako zdolność kredytowa do pobrania i spłacania kredytu w ratach po około 390 zł miesięcznie (w postępowaniu administracyjnym nie wskazano zresztą, według jakiego kursu, z jakiej daty przeliczono raty kredytu pobranego w walucie obcej, ale nie miało to istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy).

W tym miejscu trzeba, bowiem przypomnieć, że samochód i spłata kredytu to okoliczność znana organom, co najmniej od 2004 r., że pojazd ten jest samochodem co najwyżej średniej klasy, małolitrażowym na paliwo gazowe, i że wykorzystywanie go jako środka lokomocji w dojeżdżaniu do pracy w istotny sposób nie odbiega od kosztów dojazdu publicznymi środkami lokomocji. Podkreślenia wymaga ponadto, że dochód na członka gospodarstwa domowego rzędu 638 złotych nie jest dochodem niskim i mimo, że mieści się w kryterium dochodowym uprawniającym do dodatku mieszkaniowego to pozwala na planowanie zupełnie innych wydatków niż na przykład w rodzinie o dochodzie rzędu 200-300 złotych na osobę.

Trzeba tez zważyć, że wysokość dodatków mieszkaniowych – świadczenia w założeniu powszechnego – różnicuje np. wielkość gospodarstwa domowego czy wysokość dochodów gospodarstwa. Zatem dodatek należy się rodzinom o różnych standardach odnoszących się do liczby członków gospodarstwa domowego, dochodu i powierzchni lokalu, nie wyłączając budynku mieszkalnego. Przypisanie wnioskodawcy faktycznego stanu majątkowego pozostającego w rażącej dysproporcji z dochodami sprowadzać się musi do ujawnienia majątku lub poziomu życia rodziny (członków gospodarstwa domowego) oczywiście nie adekwatnego do deklarowanych dochodów (np. inwestycje, remonty, drogie wyjazdy wypoczynkowe, kosztowne odpłatne kształcenie, zbędne wyposażenie mieszkania,) bezspornie odbiegającego od deklarowanych wysokości dochodu, liczby członków gospodarstwa i koniecznych wydatków. Taka oczywistość w sprawie niniejszej na tle poczynionych przez organy ustaleń faktycznych nie występuje. Reasumując w przyjętym stanie faktycznym nie zachodziła podstawa do przyjęcia rażącej dysproporcji w rozumieniu art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy, zwłaszcza, że od przyznania dodatku mieszkaniowego wnioskodawczyni w 2004 r. w sytuacji tego gospodarstwa domowego nie ustalono żadnej istotnej zmiany w faktycznym, stanie majątkowym, odbiegającej od deklaracji o dochodach, majątku, wielkości gospodarstwa domowego i lokalu.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych zważań. Zwrócić należy uwagę ponadto na zmianę stanu prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonych decyzji. W szczególności wyrokiem z 9 maja 2006 r. w sprawie P4/05 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy. W tym orzeczeniu wyrażono pogląd, że będąca następstwem niekonstytucyjności art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy eliminacja przepisu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych powoduje, że obowiązuje wyłącznie stan prawny przewidziany w ustawie o dodatkach mieszkaniowych (por. Dz. U. 2006, Nr 84, poz. 587).

Z tych przyczyn przyjmując naruszenie prawa materialnego, a to art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy w orzeczeniach wydanych przez organy obu instancji, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art.. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało uwzględnić. Skarżąca dochodziła w skardze zwrotu kosztów sądowych, lecz nie wskazała ich wysokości a wobec faktu, że w sprawie tej skarga była wolna od wpisu z mocy art. 239 pkt 1a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie orzekł w tej mierze.