Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3354/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 4, pkt 6, art. 25 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2009 nr 116 poz 975
law: Ustawa z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym.
journal: Dz.U.UE.L 2007 nr 189 poz 1 art. 1 ust. 2 lit. b, art. 2 lit. r, art. 23 ust. 1, ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i  uchylające rozporządzenie (EWG) nr 2092/91

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Spółki Akcyjnej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 3631/14 w sprawie ze skargi A. Spółki Akcyjnej w K. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. Spółki Akcyjnej w K. na rzecz Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych 135 (sto trzydzieści pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 3 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. S.A. z siedzibą w K. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie kary pieniężnej.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

W wyniku kontroli przeprowadzonej w A. S.A. z siedzibą w N. (nazywanej dalej: "Stroną", "Spółką", "Skarżącym") w dniach od 15 listopada 2013 r. do 20 listopada 2013 r., stwierdzono, że Spółka wprowadziła do obrotu produkty oznakowane w sposób sugerujący ekologiczną metodę produkcji, poprzez zastosowanie w nazwie wszystkich produktów terminu "bio". Ustalono jednocześnie, że Spółka nigdy nie była producentem ekologicznym w rozumieniu ustawy o rolnictwie ekologicznym, nie jest objęta certyfikacją przez upoważnioną jednostkę certyfikującą, do produkcji swoich wyrobów nie stosuje surowców ekologicznych. Organ wskazał, że zastosowanie w oznakowaniu terminu "bio", stanowi naruszenie art. 23 rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 (Dz. Urz. UE L 189 z 20.07.2007, str. 1, ze zm., dalej: rozporządzenie 834/2007), zgodnie z którym terminy odnoszące się do ekologicznej metody produkcji, zwłaszcza jego pochodne lub wersje skrócone jak np. "bio" i "eko" używane samodzielnie lub łącznie, mogą być stosowane na terenie Wspólnoty i we wszystkich językach Wspólnoty w znakowaniu i reklamie produktu, który spełnia wymagania określone w tym rozporządzeniu, czyli są zarezerwowane do produktów ekologicznych.

Organ wskazał na treść art. 25 ust. 3 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz. U. Nr 116, poz. 975) zgodnie, z którym Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych właściwy ze względu na miejsce przeprowadzenia czynności kontrolnych, w drodze decyzji wymierza karę pieniężną za wprowadzenie do obrotu produktu, który został oznakowany jako produkt rolnictwa ekologicznego, z naruszeniem art. 23 rozporządzenia 834/2007, w wysokości do 200 % korzyści majątkowej uzyskanej za wprowadzone do obrotu produkty i nie może być niższa niż 500 zł. Karę tę wymierza się przy uwzględnieniu stopnia szkodliwości czynu, stopnia zawinienia, zakresu naruszenia, dotychczasowej działalności podmiotu dokonującego naruszenia i wielkość jego obrotów (art. 26 ust. 1 ustawy o rolnictwie ekologicznym). Organ nie zgodził się ze stanowiskiem Strony, że dietetyczne środki specjalnego przeznaczenia medycznego oraz suplementy diety nie są produktami rolnymi objętymi zakresem Rozporządzenia 834/2007.

Organ nie uwzględnił też argumentacji Strony, że marka "[...]" w żaden sposób nie łączy się z produkcją ekologiczną, lecz stanowi zarejestrowany i stosowany przez Spółkę od 1991 r., renomowany znak towarowy, ponieważ fakt oznakowania produktu nieekologicznego nazwą zawierającą terminy, o których mowa w art. 23 ust. 1 rozporządzenia 834/2007, bez względu na to, czy oznacza ona nazwę producenta, nazwę marki, nazwę handlową (wymyśloną), czy stanowi treść zarejestrowanego znaku towarowego, może sugerować nabywcy, że wyrób oznakowany w ten sposób jest wyprodukowany metodami produkcji ekologicznej.

W tych okolicznościach [...] Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych decyzją z [...] stycznia 2014 r. nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości 1000 zł, za wprowadzenie do obrotu wyrobów oznakowanych w sposób sugerujący ekologiczną metodę produkcji, tj.:

1. [...] Baby Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego 30 kaps. - wielkość partii produkcyjnej 48.2,64 szt. op., data produkcji: 30.09.2013 r. numer partii: [...]. Wartość partii produkcyjnej: 896.552,06 zł brutto.

2. [...] D Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego 30 kaps. - wielkość partii produkcyjnej 52085 szt. op., data produkcji: 06.05.2013 r. numer partii: [...]. Wartość partii produkcyjnej: 393.762,60 zł brutto.

3. [...] K Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego 30 kaps. - wielkość partii produkcyjnej 19.162 szt. op., data produkcji: 06.08.2013 r. numer partii: [...]. Wartość partii produkcyjnej: 186.254,64 zł brutto.

4. [...] K+D Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego 30 kaps. - wielkość partii produkcyjnej 27.941 szt. op., data produkcji: 27.06.2013 r. numer partii: [...]. Wartość partii produkcyjne: 301.762,80 zł brutto.

5. [...] Multiwitmina Suplement diety syrop 200 ml - wielkość partii produkcyjnej 10.536 szt. op., data produkcji - 26.09.2013 r. numer partii: [...]. Wartość partii produkcyjnej: 136.546,56 zł brutto.

Wymierzając karę pieniężną organ uznał, że działanie Strony było nieumyślne. Oceniając zakres naruszenia i stopień szkodliwości czynu Strony, organ uznał go jako nieznaczny w stosunku do stwierdzonych nieprawidłowości. Organ wziął też pod uwagę fakt, iż Strona nie była jeszcze kontrolowana i nieprawidłowość tego rodzaju została wykazana u po raz pierwszy.

Odwołanie od tej decyzji wniosła A. S.A. z siedzibą w N.

Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (nazywany dalej "GIJHARS") decyzją z [...] sierpnia 2014 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b w związku z ust. 3 pkt 1 lit. b, art. 26 ust. 1 ustawy o rolnictwie ekologicznym w zw. z art. 1 ust. 2 lit. b oraz art. 2 lit. k i art. 23 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 19 ust. 2 lit. b rozporządzenia 834/2007 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Rozpatrując odwołanie Spółki GIJHARS uznał, że właściwą w niniejszej sprawie podstawę prawną stanowi art. 25 ust. 1 pkt 5 lit b ustawy o rolnictwie ekologicznym.

Organ stwierdził, że suplementy diety oraz dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego stanowią żywność, w rozumieniu art. 2 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28.01.2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. WE L 31 z 1.2.2002 r., s. 1, ze zm., dalej rozporządzenie 178/2002)

W związku z tym, zdaniem organu, suplementy diety oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego jak każda żywność, powinny spełniać wymagania jakości handlowej, m. in. te odnoszące się do oznakowania produktu. W przypadku suplementu diety oraz środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oznakowanych terminami odnoszącymi się do ekologicznej metody produkcji (a więc także zawierającymi w oznakowaniu sformułowania "bio") należy ustalić czy dany produkt stanowi przetworzony produkt rolny, o którym mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 834/2007.

Odwołując się do art. 23 ust. 1 i 2 rozporządzenia 834/2007 organ uznał, że w sytuacji gdy suplement diety lub środek spożywczy specjalnego przeznaczenia żywieniowego stanowi przetworzony produkt rolny przeznaczony do spożycia, stosowanie w jego oznakowaniu terminów sugerujących konsumentowi ekologiczną metodę produkcji (w tym określenia "bio"), stanowi naruszenie tego przepisu.

GIJHARS nie zgodził się z twierdzeniem Strony, że produkty wskazane w decyzji nie są objęte zakresem zastosowania rozporządzenia 834/2007 tzn. nie stanowią produktów rolnych w rozumieniu art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia oraz nie mieszczą się w zakresie definicji "produktu rolnego" określonej w art. 38 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, pomimo, iż Strona podkreśliła, że komponent "bio", stanowiący fragment fantazyjnej nazwy handlowej, dotyczy każdorazowo produktu niebędącego produktem rolnym. Organ stwierdził, że sporne produkty są objęte zakresem rozporządzenia 834/2007 bowiem produkty te stanowią wieloskładnikowe środki spożywcze, składające się m. in. z przetworzonych produktów pochodzenia rolnego (takich jak olej rybi ([...] Baby), olej słonecznikowy ([...] D, [...] K, [...] K+D), sok z aronii ([...] Multiwitmina), cukier ([...] Multiwitmina) oraz żelatyna ([...] Baby, [...] D, [...] K, [...] K+D)) a więc produktów, wymienionych w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 834/2007.

Organ, biorąc pod uwagę, że wspomniane przetworzone produkty rolne stanowią przeważającą masę dziennej dawki produktu, przeznaczonej do spożycia przez ludzi, nie zgodził się ze stanowiskiem Strony, że udział przetworzonych produktów rolnych w spornych produktach [...], należy uznać za pomocniczy i marginalny oraz, że rola przetworzonych produktów rolnych w produktach [...] może być uznana za pomocniczą z uwagi na funkcję technologiczną jaką te produkty pełnią w produktach gotowych: olej słonecznikowy, olej rybi - nośniki witamin i składników odżywczych, żelatyna - budulec kapsułki, sok z aronii - regulator kwasowości, środek korygujący smak.

Odnosząc się do argumentu Strony utrzymującej, że kwalifikacja spornych produktów do grupy przetworzonych produktów rolnych jest niemożliwa z uwagi na wysoki stopień ich przetworzenia, GIJHARS stwierdził, że wysoki stopień przetworzenia będący wynikiem złożonych procesów technologicznych nie zmienia faktu, że wspomniane produkty rolne wchodzą w skład produktów finalnych i stanowią składniki żywności w rozumieniu definicji zawartej w art 3 pkt 34 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Organ dodał, że z uwagi na charakter produktów finalnych [...], oznakowanych jako środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego oraz suplement diety (a więc będących produktami kwalifikowanymi jako żywność w rozumieniu art. 3 ust. 1 oraz art. 3 ust. 3 pkt 39 i pkt 43 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia) i zawierających w składzie przetworzone produkty rolne tj. olej rybi, olej słonecznikowy, sok z aronii, cukier oraz żelatynę, nie można z całą pewnością stwierdzić, że nazwa "[...]", wyraźnie w żaden sposób nie łączą się z produkcją ekologiczną, o czym mowa w art. 23 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia 834/2007. Organ nadmienił również, że konsument nie musi dysponować dostateczną wiedzą a także nie ma obowiązku weryfikowania czy produkt bądź jego składniki, noszący oznakowanie wskazujące na ekologiczną metodę produkcji, w rzeczywistości spełnia wymagania stawiane produktom ekologicznym. Konsument ma wszelkie prawo uznać, że produkt znajdujący się na rynku, oznakowany na opakowaniu terminem "bio", w tym jego składniki pochodzenia rolnego, spełniają wszystkie wymagania, określone dla produktów ekologicznych przepisami prawa wspólnotowego i krajowego.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. S.A. z siedzibą w N.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd I instancji wskazał, że podstawę prawną, wymierzonej Skarżącemu kary pieniężnej, za wprowadzenie do obrotu wyrobów oznakowanych w sposób sugerujący ekologiczną metodę produkcji, stanowi art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o rolnictwie ekologicznym. Zgodnie z tym przepisem, osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która wprowadza do obrotu produkt, który został oznakowany jako produkt rolnictwa ekologicznego, z naruszeniem art. 23-26 rozporządzenia 834/2007, podlega karze pieniężnej w wysokości do 200% korzyści majątkowej uzyskanej lub którą mógłby uzyskać za wprowadzone do obrotu produkty, nie niższej jednak niż 500 zł.

Ustawa o rolnictwie ekologicznym zawiera również definicję pojęcia: "produkty" oraz pojęcia: "produkty rolnictwa ekologicznego", które występują w przytoczonym przepisie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b. Z art. 2 pkt 4 ustawy o rolnictwie ekologicznym, wynika zatem, że "produkty", są to produkty wymienione w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 834/2007, a z art. 2 pkt 6 tej ustawy wynika, że "produkty rolnictwa ekologicznego", są to produkty uznane za ekologiczne w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia 834/2007.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przytoczona regulacja prowadzi do oczywistego wniosku, iż aby ustalić zasadność oraz legalność nałożonej na Skarżącego kary pieniężnej, należy dokonać analizy przepisów rozporządzenia 834/2007. Tym bardziej, iż kluczowym argumentem podnoszonym przez Skarżącego, jest pogląd, iż przepisy tego rozporządzenia nie mają zastosowania do spornych w niniejszej sprawie produktów, będących środkami spożywczymi specjalnego przeznaczenia medycznego oraz suplementem diety, ponieważ nie mieszczą się one w zakresie przedmiotowym reglamentacji prawnej tego aktu prawnego.

Aby ustalić zakres przedmiotowy tego aktu prawnego, Sąd I instancji odwołał się do art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007, do którego odsyła art. 2 pkt 4 ustawy o rolnictwie ekologicznym. Produkty wymienione w tym przepisie, to produkty pochodzenia rolnego, w tym pochodzące z akwakultury, wprowadzone na rynek lub takie, które mają być wprowadzone na rynek, do których ma zastosowanie rozporządzenia 834/2007, a mianowicie: a) żywe lub nieprzetworzone produkty rolne; b) przetworzone produkty rolne przeznaczone do spożycia; c) pasze; d) wegetatywny materiał rozmnożeniowy i nasiona do celów uprawy.

W ocenie Sądu jednak, część składników spornych produktów, zawiera się w kategorii przetworzonych produktów rolnych przeznaczonych do spożycia.

Sąd I instancji podnosił, iż zgodnie ze stanowiskiem Skarżącego, sporne produkty to wieloskładnikowe środki spożywcze, w których skład wchodzą różnorodne konfiguracje witamin lub substancji odżywczych oraz niewielka ilość substancji pochodzenia rolnego, czyli: oleju słonecznikowego czy rybiego jako nośników odpowiednio witamin i substancji odżywczych w kapsułkach, żelatyny jako budulca kapsułki, czy soku z aronii poprawiającego smak.

Sąd I instancji zgodził się ze Skarżącym, że ponieważ rozporządzenie 834/2007, nie reguluje własnej definicji pojęcia "produktu rolnego", którym posługuje się w omawianych przepisach, należy odnieść się do definicji tego pojęcia zawartej w Traktacie. Zgodnie z art. 38 ust. 1 Traktatu, przez "produkty rolne", należy rozumieć płody ziemi, produkty pochodzące z hodowli i rybołówstwa, jak również produkty pierwszego przetworzenia, które pozostają w bezpośrednim związku z tymi produktami.

W świetle tej definicji, produktami rolnymi, są m.in. produkty pierwszego przetworzenia. W świetle regulacji zawartej w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 834/2007, produktami pochodzenia rolnego, do których odnosi się to rozporządzenie, są m.in., przetworzone produkty rolne przeznaczone do spożycia. Zestawiając obie regulacje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż produktami pochodzenia rolnego, do których stosuje się rozporządzenie 834/2007, są również: przetworzone produkty pierwszego przetworzenia przeznaczone do spożycia. Oznacza to, zdaniem Sądu I instancji, że przepisy rozporządzenia nr 834/2007, mają zastosowanie również do produktów rolnych poddany procesowi wielokrotnego przetworzenia, takich jak wchodzące w skład spornych produktów: olej słonecznikowy oraz rybi jako nośniki witamin i substancji odżywczych w kapsułkach, żelatyna jako budulec kapsułki oraz sok z aronii poprawiający smak.

Sąd I instancji nie zgodził się ze stanowiskiem, że dla zastosowania przepisów rozporządzenia 834/2007 do danego produktu, produkt ten jako całość musi stanowić przetworzony produkt rolny przeznaczony do spożycia. Oznaczałoby to że rozporządzenie nr 834/2007, nie miałoby zastosowania do produktów, w których tylko część składników stanowi przetworzony produkt rolny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że przywołane dotychczas przepisy, w tym cytowane definicje mających zastosowanie w niniejszej sprawie pojęć, nie rozstrzygają tej kwestii. Zdaniem Sądu I instancji należy jednak zwrócić uwagę na treść pkt 20 preambuły rozporządzenia 834/2007 oraz na przepisy tego rozporządzenia, z których wynika, na czym w istocie polega naruszenie w postaci sprzecznego z przepisami rozporządzenia 834/2007, oznakowania produktu sugerującego ekologiczną metodę produkcji.

Zgodnie z treścią pkt 20 preambuły do rozporządzenia 834/2007: Żywność przetworzona powinna być oznaczona jako ekologiczna, wyłącznie jeżeli wszystkie lub niemal wszystkie składniki pochodzenia rolnego są ekologiczne.

Sąd I instancji wskazał też, że zgodnie z art. 23 ust. 1 rozporządzenia 834/2007, do celów tego rozporządzenia uznaje się, że produkt opatrzony jest terminem odnoszącym się do ekologicznej metody produkcji, jeżeli przy znakowaniu, w materiałach reklamowych lub dokumentach handlowych taki produkt, jego składniki lub materiały paszowe opisywane są za pomocą terminów sugerujących nabywcy, że produkt ten, jego składniki lub materiały paszowe zostały uzyskane zgodnie z przepisami określonymi w niniejszym rozporządzeniu. Zwłaszcza terminy wymienione w załączniku, ich pochodne lub wersje skrócone, jak np. "bio" i "eko", używane samodzielnie lub łącznie, mogą być stosowane na terenie Wspólnoty i we wszystkich językach Wspólnoty w znakowaniu i reklamie produktu, który spełnia wymogi określone na mocy niniejszego rozporządzenia lub zgodnie z niniejszym rozporządzeniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wywodził, że z przepisu tego wynika, że produkt opatrzony jest terminem odnoszącym się do ekologicznej metody produkcji, jeżeli przy znakowaniu, w materiałach reklamowych lub dokumentach handlowych nie tylko sam produkt, ale i jego składniki opisywane są za pomocą terminów sugerujących nabywcy, że te składniki zostały uzyskane ekologicznymi metodami produkcji. Sąd I instancji stanął zatem na stanowisku, iż w sferze regulacji rozporządzenia 834/2007, mieszczą się również przetworzone produkty rolne wchodzące w skład produktu złożonego również z substancji nie będących przetworzonymi produktami rolnymi. Dlatego też w ocenie Sądu, rozporządzenie nr 834/2007, znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie do oleju słonecznikowego, oleju rybiego, żelatyny oraz soku z aronii, stanowiących składniki spornych produktów, oznaczonych nazwą "[...]".

Tezie tej nie zaprzecza, zdaniem Sądu I instancji, rola jaką pełnią wymienione składniki w produkcie końcowym. Zdaniem Skarżącego, stanowią one dodatek substancji pomocniczej pochodzenia rolnego stosowanej wyłącznie w celach technologicznych tj. olej słonecznikowy, czy rybi, jako nośniki witamin i substancji odżywczych, żelatyna jako budulec kapsułki, sok z aronii poprawiający smak.

Sąd I instancji odwołała się w tym zakresie do definicji pojęcia "składników", zawartej w art. 6 ust. 4 dyrektywy 2000/13/WE, którą stosuje się na gruncie rozporządzenia 834/2007 mocą art. 2 lit. r, tego rozporządzenia. Jak wynika z art. 6 ust. 4 dyrektywy 2000/13/WE, a) "Składnik" oznacza każdą substancję, w tym dodatki i enzymy, użytą przy wytworzeniu lub przygotowywaniu środka spożywczego i nadal obecną w produkcie gotowym, nawet w zmienionej formie. b) W przypadku gdy składnik środka spożywczego jest sam produktem kilku składników, te ostatnie uznaje się za składniki przedmiotowego środka spożywczego. c) Za składniki nie są uważane: i) komponenty składnika, które zostały tymczasowo oddzielone podczas procesu produkcyjnego i później ponownie wprowadzone, lecz nie powyżej ich pierwotnych proporcji; ii) dodatki i enzymy: – których obecność w danym środku spożywczym wynika wyłącznie z faktu, że były zawarte w jednym lub w większej ilości składników tego środka spożywczego, pod warunkiem że nie pełnią one żadnej funkcji technologicznej w produkcie gotowym, – które są zastosowane jako środki pomocnicze w przetwarzaniu; iii) substancje zastosowane w ilościach ściśle niezbędnych jako rozpuszczalniki lub nośniki dodatków, enzymów lub środków aromatyzujących; iv) substancje niebędące dodatkami, ale wykorzystywane w taki sam sposób i w tym samym celu co środki pomocnicze w przetwarzaniu, nadal obecne w produkcie gotowym, nawet jeżeli w zmienionej formie. d) W niektórych przypadkach mogą być podjęte decyzje, zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 20 ust. 2, dotyczące tego, czy są spełnione warunki opisane w lit. c) ii) i iii).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, że znajdujące się w spornych produktach: olej słonecznikowy, olej rybi, żelatyna oraz sok z aronii, spełniają definicję "składnika" w rozumieniu art. 6 ust. 4 lit. a dyrektywy 2000/13/WE, oznaczającą każdą substancję, w tym dodatki i enzymy, użytą przy wytworzeniu lub przygotowywaniu środka spożywczego i nadal obecną w produkcie gotowym, nawet w zmienionej formie, nie spełniają przy tym kryteriów wyłączeń z art. 6 ust. 4 lit. c dyrektywy 2000/13/WE. W związku z powyższym fakt, że składniki te stanowią, jak podkreśla Skarżący, dodatek substancji pomocniczej pochodzenia rolnego stosowanej wyłącznie w celach technologicznych, nie stanowi okoliczności istotnej z punktu widzenia zastosowania rozporządzenia nr 834/2007, ponieważ, co podkreślił Sąd I instancji, nie są to środki pomocnicze w przetwarzaniu, czy też substancje zastosowane w ilościach ściśle niezbędnych jako rozpuszczalniki lub nośniki dodatków.

Odwołując się do art. 23 ust. 1 rozporządzenia 834/2007, Sąd I instancji wskazał, że oznaczenie produktu czy też jego składnika terminem odnoszącym się do ekologicznej metody produkcji polega zwłaszcza na użyciu terminów wymienionych w załączniku do tego rozporządzenia, (w polskiej wersji językowej chodzi o termin: "ekologiczne"), ich pochodnych lub wersji skróconych, jak np. "bio", czy "eko", używanych samodzielnie lub łącznie. Użycie takiego terminu, bądź też skrótu "bio", czy "eko", m.in. w znakowaniu, jest dopuszczalne jeżeli produkt, czy też jak należy przyjąć, jego składnik, spełnia wymogi produkcji ekologicznej, określone w rozporządzeniu 834/2007. Użycie takiego terminu, bądź też skrótu "bio", czy "eko", m.in. w znakowaniu, jeżeli wprowadzany do obrotu produkt, czy też jego składnik, nie spełnia wymogów produkcji ekologicznej, określonych w rozporządzeniu 834/2007, stanowi naruszenie art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia oraz delikt administracyjny karany na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o rolnictwie ekologicznym.

Zgodnie z art. 23 ust. 2 rozporządzenia 834/2007, terminy, o których mowa w ust. 1, nie są stosowane na terenie Wspólnoty i w żadnym z języków Wspólnoty w znakowaniu, reklamie i dokumentach handlowych produktu, który nie spełnia wymogów wymienionych w niniejszym rozporządzeniu, chyba że nie są używane w odniesieniu do produktów rolnych w żywności lub paszy lub wyraźnie w żaden sposób nie łączą się z produkcją ekologiczną. Ponadto nie stosuje się żadnych terminów, w tym terminów stosowanych w znakach towarowych, ani praktyk używanych w znakowaniu lub reklamie mogących wprowadzić w błąd konsumenta lub użytkownika poprzez sugerowanie, że produkt lub składniki spełniają wymogi wymienione w niniejszym rozporządzeniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przepis art. 23 ust. 2 rozporządzenia 834/2007, przewiduje odstępstwo od ogólnego zakazu stosowane na terenie Wspólnoty, m.in. w znakowaniu, terminów odnoszących się do ekologicznej metody produkcji, w tym skrótów "bio", czy "eko". Chodzi o takie użycie tych terminów, które nie odnosi się do produktów rolnych w żywności lub paszy lub wyraźnie w żaden sposób nie łączą się z produkcją ekologiczną.

Sąd I instancji wskazał, że w świetle definicji pojęcia "znakowania", którym posługuje się rozporządzenie 834/2007, zawartej w art. 2 lit. k) tego rozporządzenia, "znakowanie" oznacza wszelkie terminy, słowa, dane szczegółowe, znaki towarowe, nazwy firmowe, ilustracje lub symbole powiązane z wszelkimi opakowaniami i umieszczane na nich, a także na dokumentach, materiałach informacyjnych, etykietach, tabliczkach, pierścieniach lub opaskach towarzyszących produktowi lub odnoszących się do niego. Ponadto z art. 23 ust. 2 zd. 2 rozporządzenia 834/2007 wynika, że nie stosuje się żadnych terminów, w tym terminów stosowanych w znakach towarowych, mogących wprowadzić w błąd konsumenta lub użytkownika poprzez sugerowanie, że produkt lub składniki spełniają wymogi wymienione w niniejszym rozporządzeniu.

Wobec treści powołanych przepisów, Sąd I instancji stanął na stanowisku, że sama okoliczność, iż zakwestionowane w niniejszej sprawie oznaczenie "[...]", jest zarejestrowanym przed 20 laty znakiem towarowym o fantazyjnym znaczeniu, nie stanowi o uznaniu z góry, że Skarżący umieszczając ten znak towarowy na spornych produktach nie naruszył zakazu stosowania na terenie Wspólnoty, m.in. w znakowaniu, terminów odnoszących się do ekologicznej metody produkcji wprowadzających odbiorców w błąd co do metody produkcyjnej. Z przepisów tych wynika, iż do naruszenie omawianego zakazu może dojść również poprzez użycie w zarejestrowanych znakach towarowych, terminów, jak również skrótów "bio" lub "eko", odnoszących się do ekologicznej metody produkcji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że Skarżący umieścił na opakowaniach spornych produktów, stanowiącą zarejestrowany znak towarowy, nazwę "[...]", zawierającą odnoszący się do ekologicznej metody produkcji, człon "Bio". Sporne produkty, zgodnie z wyjaśnieniami Skarżącego, zawierają składniki w postaci substancji pochodzenia rolnego, jednakże jak stwierdził Skarżący, nie zachodzi wyraźnie żaden związek pomiędzy terminem "bio" w nazwie spornych produktów, a produkcją ekologiczną. W ocenie Sądu I instancji, brak jest jednak podstaw aby zgodzić się z powyższym twierdzeniem Skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wywodził, że nazwa "[...]" umieszczona na opakowaniach spornych produktów, nie zawiera żadnego zastrzeżenia, czy też informacji odnoszącej się do metody produkcji, która pozwoliłaby przyjąć, iż istotnie, termin "Bio" użyty w nazwie nie łączy się z ekologiczną metodą produkcji spornych produktów jak również substancji wchodzących w skład tych produktów. Sam charakter spornych produktów jako preparatów witaminowych, który zdaniem Skarżącego, nie pozwala na powiązanie ich wyraźnie w jakikolwiek sposób z produkcją ekologiczną, nie jest w ocenie Sądu I instancji okolicznością wyłączającą zakaz, o którym mowa w art. 23 ust. 2 rozporządzenia 834/2007, czyli stosowania m.in. terminu "bio".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że zakaz ten odnosi się właśnie do tego rodzaju produktów, czyli produktów które nie spełniają wymogów rozporządzenia 834/2007, a więc nie są wyprodukowane metodą ekologiczną, jak i składniki tych produktów, będące przetworzonymi produktami rolnymi, również nie są wyprodukowane metodą ekologiczną. Skarżący natomiast uważa, że jeżeli dany produkt nie jest wytworzony metodą ekologiczna i nie zawiera składników wytworzonych taką metodą, to nie zachodzi wyraźnie żaden związek pomiędzy terminem "bio" użytym w nazwie takich produktów, a produkcją ekologiczną.

Sąd I instancji zgodził się ze stwierdzeniem Skarżącego, że sporne produkty witaminowe są przez Skarżącego wytwarzane, a następnie nabywane przez konsumentów nie z uwagi na żelatynę czy oleje (słonecznikowy albo rybi) w nich zawarty, ale z uwagi na zawarte w nich witaminy oraz powiązane z nimi właściwości zdrowotne. Jednak, zdaniem Sądu I instancji, w świetle powyższych wyjaśnień, fakt ten również nie może przesądzić o tym, że termin "bio", użyty w nazwie "[...]" umieszczanej na spornych produktach, nie łączy się wyraźnie z produkcją ekologiczną składników spornych produktów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że nazwa "[...]" występuje na opakowaniach spornych produktów oraz opisie składników tych produktów, brak jest natomiast informacji o metodzie produkcji tych wyrobów, a przynajmniej informacji, że produkt jak i jego składniki nie zostały wyprodukowane metodą ekologiczną. Dlatego też, zdaniem Sądu I instancji, organy obu instancji, słusznie uznały, iż nie zostały spełnione w niniejszej sprawie przesłanki wyłączenia zakazu, o którym mowa w art. 23 ust. 2 rozporządzenia 834/2007, przyjmując w związku z tym, że przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Ostatecznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że organy rozstrzygające w niniejszej sprawie prawidłowo zastosowały art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o rolnictwie ekologicznym, uznając, że w przedmiotowej sprawie znajdują zastosowanie przepisy rozporządzenia nr 834/2007.

W konsekwencji, za niezasadny uznano również zarzut naruszenia art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o rolnictwie ekologicznym w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia 834/2007, w związku z art. 38 ust. 1 Traktatu oraz w związku z art. 6 K.p.a., poprzez zastosowanie sankcji w postaci kary pieniężnej, w sytuacji gdy produkty Skarżącego nie są objęte zakresem zastosowania rozporządzenia 834/2007. W ocenie Sądu I instancji organy obu instancji prawidłowo przyjęły, iż produkty Skarżącego, są objęte zakresem zastosowania rozporządzenia 834/2007, co oznacza, że niezasadny jest również zarzut rażącego naruszenia prawa poprzez pominięcia treści art. 1 ust. 2 rozporządzenia 834/2007.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zgodził się z zarzutem Skarżącego, iż organ błędnie powołał się na art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy podstawą nałożonej kary pieniężnej był art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o rolnictwie ekologicznym. Jednak zdaniem Sądu I instancji niewłaściwe zastosowanie przez organ art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, nie miało wpływu na wynik sprawy, ponieważ norma wynikająca z tego przepisu nie miała znaczenia dla nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej jak i nie miała wpływu na jej wysokość. Zatem uwzględnienie powyższego zarzutu Skarżącego, nie dało wystarczającej podstawy dla uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się natomiast naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji wskazał, że Skarżący zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., powiązał z zarzutami nieustalenia przez organy okoliczności, czy produkty Skarżącego są produktami rolnymi oraz czy termin "bio" będący członem fantazyjnym nazwy produktów "[...]", łączy się z produkcją ekologiczną. W ocenie Sądu I instancji, kwestie te zostały wyjaśnione w decyzjach obu instancji.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła A. S.A. z siedzibą w N., zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

A. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

a) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 25 ust.1 pkt 5 lit. b ustawy o rolnictwie ekologicznym poprzez zaniechanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdzenia nieważności decyzji Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] sierpnia 2014 roku - w sytuacji gdy stan faktyczny w sprawie nie dawał podstaw do zastosowania sankcji przewidzianej w ww. Przepisie ustawy o rolnictwie ekologicznym, albowiem sprawa nie mieściła się w zakresie zastosowania rozporządzenia 834/2007, którego naruszenie sankcjonuje art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o rolnictwie ekologicznym,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 23 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia 834/2007 oraz art. 38 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo zaniechania ustalenia przez organy obu instancji czy przesłanki do zastosowania pierwszej z derogacji z art. 23 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia 834/2007 zostały w przedmiotowym stanie faktycznym spełnione, w szczególności czy składniki pochodzenia rolnego obecne w preparatach Skarżącej z linii [...] stanowią produkty rolne (w żywności) w rozumieniu Traktatu, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej z tytułu bezprawnego znakowania produktów Skarżącej terminem "bio", mimo iż spełnione były przesłanki do zastosowania wyłączenia z art. 23 ust. 2 zdanie pierwsze Rozporządzenia 834/2007 (termin "bio" nie jest bowiem używany w odniesieniu do produktów rolnych w żywności);

Naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 1 ust. 2 lit. b rozporządzenia 834/2007 w zw. z art. 38 ust. 1 Traktatu poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do produktów Skarżącej z linii [...] stanowiących wieloskładnikowe preparaty witaminowe zawierające choćby jeden składnik pochodzenia rolnego pełniący funkcję technologiczną - stosuje się przepisy rozporządzenia 834/2007 - w sytuacji gdy preparatów tych nie można zakwalifikować - w szczególności - jako przetworzonych produktów rolnych przeznaczonych do spożycia, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. b rozporządzenia 834/2007,

b) art. 23 ust. 2 zdanie pierwsze rzporządzenia 834/2007 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na jego niezastosowaniu poprzez niezastosowanie ustanowionej w tym przepisie derogacji w zakresie, w jakim wyłącza ona ustanowiony w tym przepisie zakaz stosowania terminu "bio" m.in. w oznakowaniu żywności nieekologicznej - w sytuacji, gdy termin ten nie jest używany w odniesieniu do produktów rolnych w żywności - mimo iż Sąd I instancji uznał w szczególności składniki pochodzenia rolnego zawarte w preparatach [...] za stanowiące wielokrotnie przetworzone produkty rolne, ergo niebędące produktami rolnymi w rozumieniu art. 3 ust. 1 Traktatu,

c) art. 23 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia 834/2007 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na jego niezastosowaniu poprzez niezastosowanie ustanowionej w tym przepisie derogacji w zakresie, w jakim wyłącza ona ustanowiony w tym przepisie zakaz stosowania terminu "bio" m.in. w oznakowaniu żywności nieekologicznej - w sytuacji, gdy termin ten wyraźnie w żaden sposób nie łączy się z produkcją ekologiczną - mimo iż w przedmiotowej sprawie brak jest łącznika pomiędzy terminem "bio" w nazwie [...] a produkcją ekologiczną.

Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

W razie powzięcia wątpliwości w przedmiocie właściwej wykładni regulacji prawa Unii Europejskiej mającego zastosowanie w sprawie, w szczególności - wykładni art. 1 ust. 2 oraz art. 23 ust. 2 rozporządzenia 834/2007, wnosiła o wystąpienie z pytaniem w trybie preiudycjalnym przewidzianym w art. 267 Traktatu do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono szczegółową argumentację dla poparcia przedstawionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Na wstępie podkreślenia wymaga, iż stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Przed odniesieniem się do przedstawionych zarzutów i podanej w skardze kasacyjnej argumentacji należy podkreślić, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy ad meritum w jej całokształcie, a ogranicza się jedynie do kwestii podanych w skardze kasacyjnej, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na obydwu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., jednakże z uwagi na to, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego zostały ściśle powiązane z zarzutami naruszenia przepisów prawa procesowego, zasadne i celowe jest łączne odniesienie się do tych zarzutów.

W przedmiotowej sprawie kara pieniężna została nałożona za wprowadzanie do obrotu środków spożywczych specjalnego przeznaczenia medycznego oraz suplementu diety oznakowanych jako produkt rolnictwa ekologicznego przez zastosowanie w nazwie produktów terminu "bio"( [...]). W sprawie niesporne było, że Spółka nigdy nie było producentem ekologicznym w rozumieniu ustawy o rolnictwie ekologicznym, nie jest objęta certyfikacją przez upoważnioną jednostkę certyfikującą, do produkcji swoich wyrobów nie stosuje surowców ekologicznych. Strona nie kwestionowała też, że wyroby objęte zaskarżonymi decyzjami stanowią wieloskładnikowe środki spożywcze, składające się m. in. z przetworzonych produktów pochodzenia rolnego (takich jak olej rybi ([...] Baby), olej słonecznikowy ([...] D, [...] K, [...] K+D), sok z aronii ([...] Multiwitmina), cukier ([...] Multiwitmina) oraz żelatyna ([...] Baby, [...] D, [...] K, [...] K+D). Wskazane składniki stanowiły przeważającą masę dziennej dawki produktu, przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

Przepis art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o rolnictwie ekologicznym stanowi, że osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która wprowadza do obrotu produkt, który został oznakowany jako produkt rolnictwa ekologicznego, z naruszeniem art. 23-26 rozporządzenia nr 834/2007 - podlega karze pieniężnej w wysokości do 200 % korzyści majątkowej uzyskanej lub którą mógłby uzyskać za wprowadzone do obrotu produkty, nie niższej jednak niż 500 zł.

Ustawa o rolnictwie ekologicznym w art.2 pkt 4 i 6 definiuje pojęcia "produkty" oraz "produkty rolnictwa ekologicznego". Przepisy te stanowią, że "produkty", są to produkty wymienione w art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007, a "produkty rolnictwa ekologicznego", są to produkty uznane za ekologiczne w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 834/2007.

Odnosząc się do postawionego w punkcie A. a) petitum skargi kasacyjnej zarzutu wskazującego, że sprawa nie mieściła się w zakresie zastosowania rozporządzenia 834/2007, którego naruszenie sankcjonuje art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o rolnictwie ekologicznym należy powołać art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007, do którego odsyła art. 2 pkt 4 ustawy o rolnictwie ekologicznym.

Zgodnie z tym przepisem rozporządzenie stosuje się do następujących produktów pochodzenia rolnego, w tym pochodzących z akwakultury, wprowadzonych na rynek lub takich, które mają być wprowadzone na rynek:

a) żywe lub nieprzetworzone produkty rolne;

b) przetworzone produkty rolne przeznaczone do spożycia;

c) pasze;

d) wegetatywny materiał rozmnożeniowy i nasiona do celów uprawy.

Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, rozporządzenie nr 834/2007, nie reguluje własnej definicji pojęcia "produktu rolnego", które to pojęcie zawarte jest w kategorii przetworzonych produktów rolnych przeznaczonych do spożycia zawartej w art. 1 ust. 2 lit b) rozporządzenia 834/2007.

Definicja pojęcia "produktu rolnego" zawarta jest natomiast w art. 38 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Zgodnie z tym przepisem przez "produkty rolne", należy rozumieć m.in. płody ziemi, produkty pochodzące z hodowli i rybołówstwa, jak również produkty pierwszego przetworzenia, które pozostają w bezpośrednim związku z tymi produktami.

Z prostego zestawienia tych regulacji wynika, że rozporządzenie nr 834/2007 stosuje się m.in. do produktów pochodzenia rolnego, którymi są przetworzone produkty pierwszego przetworzenia, które pozostają w bezpośrednim związku z tymi produktami oraz są przeznaczone do spożycia.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mogło być zatem wątpliwości, że rozporządzenie nr 834/2007, ma zastosowanie również do produktów rolnych poddany procesowi wielokrotnego przetworzenia, które wchodzą w skład spornych produktów, co słusznie zauważyły orzekające w sprawie organy, których stanowisko zaakceptował Sąd I instancji.

Dla wzmocnienia tego stanowiska należy odwołać się do preambuły rozporządzenia 834/2007.

Punkt (3) preambuły rozporządzenia 834/2007 stanowi, że celem wspólnotowych ram prawnych regulujących sektor produkcji ekologicznej powinno być zapewnienie uczciwej konkurencji i właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego produktów ekologicznych, a także utrzymanie i uzasadnienie zaufania konsumentów w stosunku do produktów oznaczonych jako ekologiczne. Ponadto celem ram prawnych powinno być stworzenie takich warunków, w których sektor ten będzie mógł się rozwijać zgodnie z tendencjami rynkowymi i tendencjami w dziedzinie produkcji.

Punkt (20) preambuły rozporządzenia 834/2007 stanowi, że żywność przetworzona powinna być oznaczona jako ekologiczna, wyłącznie jeżeli wszystkie lub niemal wszystkie składniki pochodzenia rolnego są ekologiczne. Należy jednak ustanowić szczególne przepisy dotyczące znakowania żywności przetworzonej zawierającej składniki rolne, których nie można otrzymać ekologicznie, np. produkty myślistwa i rybactwa. Ponadto w celu informowania konsumentów, zapewnienia przejrzystości rynku i przyczynienia się do stosowania składników pochodzących z rolnictwa ekologicznego należy pod pewnymi warunkami umożliwić odniesienie do produkcji ekologicznej w wykazie składników.

Punkt (23) preambuły rozporządzenia 834/2007 stanowi, że w celu ochrony konsumentów i uczciwej konkurencji terminy używane do oznaczania produktów rolnictwa ekologicznego powinny podlegać ochronie, tak aby nie mogły być używane do oznaczania produktów nieekologicznych w obrębie Wspólnoty i niezależnie od języka. Ochronie powinny podlegać także zwyczajowe pochodne tych określeń i ich wersje skrócone, bez względu na to, czy są one używane osobno czy łącznie.

Z przytoczonych regulacji jasno wynika szczególna ochrona produktów oznaczanych jako ekologiczne w celu m.in. utrzymania i uzasadnienia zaufania konsumentów w stosunku do produktów oznaczonych jako ekologiczne. Przytoczony wyżej punkt 20 preambuły rozporządzenia 834/2007 jednoznacznie wskazuje, że rozporządzenie to ma także zastosowanie do wieloskładnikowej żywności przetworzonej, w której skład wchodzą produkty pochodzenia rolnego.

W świetle przytoczonych wyżej przepisów, słusznie Sąd I instancji, wskazał, że w sferze regulacji rozporządzenia nr 834/2007, mieszczą się również przetworzone produkty rolne wchodzące w skład produktu złożonego również z substancji nie będących przetworzonymi produktami rolnymi. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zatem stanowisko Sądu I instancji akceptujące ustalenie, że część składników spornych produktów, zawiera się w kategorii przetworzonych produktów rolnych przeznaczonych do spożycia, zatem rozporządzenie 834/2007 miało zastosowanie w sprawie.

W tym miejscu zasadne jest również podniesienie, że zgodnie z art. 2 lit. r rozporządzenia 834/2007 do celów tego rozporządzenia stosuje się definicję "składników" zawartą w art. 6 ust. 4 dyrektywy 2000/13/WE, zgodnie z którą: a) "Składnik" oznacza każdą substancję, w tym dodatki i enzymy, użytą przy wytworzeniu lub przygotowywaniu środka spożywczego i nadal obecną w produkcie gotowym, nawet w zmienionej formie. b) W przypadku gdy składnik środka spożywczego jest sam produktem kilku składników, te ostatnie uznaje się za składniki przedmiotowego środka spożywczego. c) Za składniki nie są uważane: i) komponenty składnika, które zostały tymczasowo oddzielone podczas procesu produkcyjnego i później ponownie wprowadzone, lecz nie powyżej ich pierwotnych proporcji; ii) dodatki i enzymy: – których obecność w danym środku spożywczym wynika wyłącznie z faktu, że były zawarte w jednym lub w większej ilości składników tego środka spożywczego, pod warunkiem że nie pełnią one żadnej funkcji technologicznej w produkcie gotowym, – które są zastosowane jako środki pomocnicze w przetwarzaniu; iii) substancje zastosowane w ilościach ściśle niezbędnych jako rozpuszczalniki lub nośniki dodatków, enzymów lub środków aromatyzujących; iv) substancje niebędące dodatkami, ale wykorzystywane w taki sam sposób i w tym samym celu co środki pomocnicze w przetwarzaniu, nadal obecne w produkcie gotowym, nawet jeżeli w zmienionej formie. d) W niektórych przypadkach mogą być podjęte decyzje, zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 20 ust. 2, dotyczące tego, czy są spełnione warunki opisane w lit. c) ii) i iii).

Zasadnie zatem Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organów, iż znajdujące się w spornych produktach: olej słonecznikowy, olej rybi, żelatyna oraz sok z aronii, spełniają definicję "składnika" w rozumieniu art. 6 ust. 4 lit. a dyrektywy 2000/13/WE, oznaczającą każdą substancję, w tym dodatki i enzymy, użytą przy wytworzeniu lub przygotowywaniu środka spożywczego i nadal obecną w produkcie gotowym, nawet w zmienionej formie, nie spełniają przy tym kryteriów wyłączeń z art. 6 ust. 4 lit. c. W związku z powyższym fakt, że składniki te stanowią, jak podkreśla Skarżący, dodatek substancji pomocniczej pochodzenia rolnego stosowanej wyłącznie w celach technologicznych, nie stanowi okoliczności istotnej z punktu widzenia zastosowania rozporządzenia 834/2007.

W konsekwencji, za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 25 ust.1 pkt 5 lit. b ustawy o rolnictwie ekologicznym, bowiem Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował stanowisko organów, iż produkty Skarżącego, są objęte zakresem zastosowania rozporządzenia 834/2007.

Przepis art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o rolnictwie ekologicznym sankcjonuje wprowadzanie do obrotu produktu, który został oznakowany jako produkt rolnictwa ekologicznego, z naruszeniem art. 23-26 rozporządzenia nr 834/2007.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 834/2007 do celów tego rozporządzenia uznaje się, że produkt opatrzony jest terminem odnoszącym się do ekologicznej metody produkcji, jeżeli przy znakowaniu, w materiałach reklamowych lub dokumentach handlowych taki produkt, jego składniki lub materiały paszowe opisywane są za pomocą terminów sugerujących nabywcy, że produkt ten, jego składniki lub materiały paszowe zostały uzyskane zgodnie z przepisami określonymi w niniejszym rozporządzeniu. Zwłaszcza terminy wymienione w załączniku, ich pochodne lub wersje skrócone, jak np. "bio" i "eko", używane samodzielnie lub łącznie, mogą być stosowane na terenie Wspólnoty i we wszystkich językach Wspólnoty w znakowaniu i reklamie produktu, który spełnia wymogi określone na mocy niniejszego rozporządzenia lub zgodnie z niniejszym rozporządzeniem.

Ustęp 2 cytowanego artykułu stanowi, że terminy, o których mowa w ust. 1, nie są stosowane na terenie Wspólnoty i w żadnym z języków Wspólnoty w znakowaniu, reklamie i dokumentach handlowych produktu, który nie spełnia wymogów wymienionych w niniejszym rozporządzeniu, chyba że nie są używane w odniesieniu do produktów rolnych w żywności lub paszy lub wyraźnie w żaden sposób nie łączą się z produkcją ekologiczną.

Ponadto nie stosuje się żadnych terminów, w tym terminów stosowanych w znakach towarowych, ani praktyk używanych w znakowaniu lub reklamie mogących wprowadzić w błąd konsumenta lub użytkownika poprzez sugerowanie, że produkt lub składniki spełniają wymogi wymienione w niniejszym rozporządzeniu.

Z cytowanego przepisu wynika, że użycie terminu "bio" dla oznaczenia produktu, jeżeli wprowadzany do obrotu produkt, czy też jego składnik, nie spełnia wymogów produkcji ekologicznej, określonych w rozporządzeniu 834/2007, stanowi naruszenie art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia oraz delikt administracyjny karany na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o rolnictwie ekologicznym.

Przewidziane w art. 23 ust. 2 rozporządzenia 834/2007 odstępstwa od zakazu stosowania na terenie Wspólnoty, m.in. w znakowaniu, terminów odnoszących się do ekologicznej metody produkcji, w tym skrótu "bio" dotyczą takiego użycia tych terminów, które nie odnosi się do produktów rolnych w żywności lub paszy lub wyraźnie w żaden sposób nie łączy się z produkcją ekologiczną.

Pojęcie znakowania zostało zdefiniowane w art. 2 lit. k) rozporządzenia 834/2007. Zgodnie z tą definicją "znakowanie" oznacza wszelkie terminy, słowa, dane szczegółowe, znaki towarowe, nazwy firmowe, ilustracje lub symbole powiązane z wszelkimi opakowaniami i umieszczane na nich, a także na dokumentach, materiałach informacyjnych, etykietach, tabliczkach, pierścieniach lub opaskach towarzyszących produktowi lub odnoszących się do niego.

Zatem, jak słusznie uznał Sąd i instancji okoliczność, iż zakwestionowane w niniejszej sprawie oznaczenie "[...]", jest zarejestrowanym przed 20 laty znakiem towarowym o fantazyjnym znaczeniu, nie stanowi o uznaniu, że Skarżący umieszczając ten znak towarowy na spornych produktach nie naruszył zakazu stosowania na terenie Wspólnoty, m.in. w znakowaniu, terminów odnoszących się do ekologicznej metody produkcji wprowadzających odbiorców w błąd co do metody produkcyjnej. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści przywołanego wyżej zdania 2 art.23 ust.2 rozporządzenia 834/2007, które jasno wskazuje, że do naruszenie omawianego zakazu może dojść również poprzez użycie w zarejestrowanych znakach towarowych, terminów, jak również skrótów "bio" lub "eko", odnoszących się do ekologicznej metody produkcji.

Odnosząc się do zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 23 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia 834/2007 ze względu na to, że zdaniem Skarżącego nie zachodzi wyraźnie żaden związek pomiędzy terminem "bio" w nazwie spornych produktów, a produkcją ekologiczną należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, który wskazał na ustalenia, że nazwa "[...]" umieszczona na opakowaniach spornych produktów, nie zawiera żadnego zastrzeżenia, czy też informacji odnoszącej się do metody produkcji, która pozwoliłaby przyjąć, iż istotnie, termin "Bio" użyty w nazwie nie łączy się z ekologiczną metodą produkcji spornych produktów jak również substancji wchodzących w skład tych produktów. Naczelny Sąd Administracyjny podziela też stanowisko, iż sam charakter spornych produktów jako preparatów witaminowych, który zdaniem Skarżącego, nie pozwala na powiązanie ich wyraźnie w jakikolwiek sposób z produkcją ekologiczną, nie jest okolicznością wyłączającą zakaz, o którym mowa w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007, czyli stosowania m.in. terminu "bio". Zakaz ten dotyczy bowiem właśnie produktów, które nie są wyprodukowane metodą ekologiczną, jak i składniki tych produktów, będące przetworzonymi produktami rolnymi, które również nie są wyprodukowane metodą ekologiczną. Wobec niekwestionowanego przez Skarżącego ustalenia, że nazwa "[...]" występuje na opakowaniach spornych produktów oraz w opisie składników tych produktów, brak jest natomiast informacji o metodzie produkcji tych wyrobów, nie można uznać, że zostały spełnione w niniejszej sprawie przesłanki wyłączenia zakazu, o którym mowa w art. 23 ust. 2 rozporządzenia 834/2007 i że wobec tego przepis ten został zastosowany nieprawidłowo.

Odnosząc się w do wniosku Skarżącego o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prawnym, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że brak jest przesłanek do uwzględnienia tego wniosku. Sformułowane przez Skarżącego pytania sprowadzają się w istocie do próby uzyskania od Trybunału rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Należy podkreślić, że uregulowana w art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej instytucja pytań prejudycjalnych ma na celu zapewnienie właściwej, jednolitej wykładni prawa UE w krajach członkowskich, nie zaś wyręczanie wymiaru sprawiedliwości państw członkowskich w rozstrzyganiu spraw zgodnie z ich właściwością.

W realiach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wykładnia prawa polegająca na prostym zrozumieniu definicji zawartej w przepisie, nawet przez zestawienie dwóch jasnych definicji nie oznacza, że wykładnia prawa jest tak zawiła, iż wymaga stanowiska TSUE. W istocie mamy bowiem nadal do czynienia z prostą wykładnią literalną (acte clair). Z kolei, jeżeli treść przedstawionych pytań w istocie zmierza do odpowiedzi na pytanie czy produkt występujący w sprawie mieści się w hipotezie danego przepisu to mamy do czynienie ze stosowaniem prawa, a nie jego wykładnią, co pozostaje domeną sądów krajowych.

Nadto wskazać należy, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał, już orzeczenie którego ramy prawne obejmowały artykuł 23 rozporządzenia 834/2007 (wyrok z 5 listopada 2014 r.; C – 137/13), sprawa ta dotyczyła wieloskładnikowego przetworzonego środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego, które dodatkowo wyjaśnia kwestie podnoszone przez Skarżącego (acte éclairé).

Przypomnieć należy, że sądy, których orzeczenia są zaskarżalne, nie mają obowiązku zwracania się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym, jeżeli m.in. uznają, iż postawiony jako wątpliwy problem nie ma zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy lub jeśli nie stwierdzą wątpliwości co do rozumienia norm unijnych. Natomiast obowiązek przedstawiania pytań prawnych przez sądy, orzeczenia których są ostateczne, rozumiany jest w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości w taki sposób, że to sądy krajowe decydują ostatecznie czy skierowanie konkretnego pytania jest w danej sprawie zasadne ze względu na związek pytania z rozpoznawaną sprawą, a także czy podniesiony w pytaniu problem należy, w świetle dotychczasowych orzeczeń TSUE, uznać za rozstrzygnięty. Co ma zasadnicze znaczenie, to do decyzji sądu krajowego należy ocena, czy postawiony w pytaniu problem prawny wymaga interwencji Trybunału Sprawiedliwości. Jeżeli zdaniem sądu krajowego brak jest wątpliwości co do rozumienia przepisu wspólnotowego, przyjmować należy, że obowiązek, o którym mowa w art. 267 TFUE sądu nie wiąże. Wykładając sens przepisu art. 267 TFUE w zakresie odnoszącym się do uprawnienia/obowiązku sądu krajowego wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym, Trybunał Sprawiedliwości UE podkreśla potrzebę istnienia po stronie sądu krajowego wątpliwości co do rozumienia przepisu prawa unijnego przez dany sąd krajowy (np. wyrok TSUE z dnia 4 czerwca 2015 r. w sprawie C-5/14; LEX nr 1712741) z czego należy wnosić, że brak wątpliwości co do ważności lub wykładni przepisów aktów wskazanych w lit. a) i b) art. 267 TFUE czyni niewystąpienie z pytaniem prejudycjalnym przez sąd krajowy usprawiedliwionym. Podobne stanowisko prezentowane jest m. in. w wyrokach NSA z 17 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2170/15 i z 26 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 2406/16 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz w poglądach doktryny (Maciej Szpunar; Komentarz do art.267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i powołane tam orzecznictwo).

Biorąc wszystkie powyższe względy pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art.184 p.p.s.a. uznając, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2) lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.2013.490 ze zm.) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).