Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1949/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie: Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 14 kwietnia 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w P. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2019 r., nr [...] Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2019 r. sprawy z wniosku P.S.A. z siedzibą w [...] (dalej: "skarżąca", "spółka", "wnioskodawca") o unieważnienie patentu nr [...] na wynalazek pt.: "Sposób rozdziału produktów procesu hydroodsiarczania ciężkiej pozostałości po próżniowej destylacji ropy naftowej", udzielonego na rzecz W.S.A. z siedzibą w [...] (dalej: "uczestnik", "uprawniony"), na podstawie art. 89 ust. 1 w związku z art. 24, art. 25, art. 26 i art. 27 oraz art. 89 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej "p.w.p.") oraz art. 98 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 p.w.p., oddalił przedmiotowy wniosek i przyznał na rzecz uprawnionego od wnioskodawcy kwotę w wysokości 1 600 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie.

Z ustaleń organu wynika, że 25 maja 2016 r. wnioskodawca złożył wniosek o unieważnienie w całości patentu na wynalazek o numerze [...] pt. "Sposób rozdziału produktów procesu hydroodsiarczania ciężkiej pozostałości po próżniowej destylacji ropy naftowej" udzielonego na rzecz uprawnionego.

Jako podstawę prawną wniosku wnioskodawca wskazał art. 89 ust. 1 w zw. z art. 24, art. 25, art. 26, art. 27 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 p.w.p. Rozwiązaniu według spornego patentu zarzucał brak dostatecznego ujawnienia, brak nowości, poziomu wynalazczego oraz to, że nie nadaje się do przemysłowego stosowania poprzez brak wykazania rezultatu jego stosowania. Podnosił, że w opisie patentowym patentu [...] brak jest dostatecznego ujawnienia informacji niezbędnych do odtworzenia opisywanego sposobu. Wynalazek opisany w spornym patencie nie jest nowy wobec treści dokumentu P2. Rozwiązanie w postaci sposobu opisanego w patencie [...] jest wynikiem rutynowej pracy technologa, a więc cechuje je brak poziomu wynalazczego. Brak jest dowodów w opisie patentu [...] na jego działanie w postaci ograniczenia tworzenia się i osadzania koksu. Nie oznaczono w treści patentu ilości koksu w uzysku i tego, który został wyciągnięty z elementów instalacji. Ponadto istnieją istotne przesłanki wskazujące, że sposób opisany w patencie [...], w przypadku gdyby mógł być odtworzony, powodowałby zwiększone koksowanie w sekcji destylacji.

Uprawniony uznał wniosek za bezzasadny.

W odpowiedzi na przedmiotowy wniosek oraz w dalszych pismach składanych w toku postępowania uprawniony podkreślał, że wynalazek dotyczy jednostkowego procesu, w którym przerabiany jest jeden ściśle określony surowiec, dlatego w wynalazku nie uwzględniono właściwości fizykochemicznych przerabianego surowca - ropy naftowej. W wynalazku nie uwzględniono oczywistych środków technicznych, dotyczących technologii, które nie miały wpływu na przebieg procesu HOG.

Wynalazek został przedstawiony na tyle jasno i wyczerpująco, tak że znawca może ten wynalazek urzeczywistnić. Wynalazek jest nowy wobec stanu techniki. Wynalazek rozwiązuje w sposób twórczy zagadnienie techniczne, które było badane i analizowane wcześniej przez technologów w szeregu pracach badawczych. Sporne rozwiązanie było zaskoczeniem dla twórców, którzy poszukiwali przez dłuższy czas właściwego sposobu dla ograniczenia problemów technologicznych instalacji HOG, jest wynikiem wieloletnich działań twórczych, nie wynika ze stanu techniki i nie jest wynikiem rutynowej pracy technologa a analiza stanu faktycznego potwierdza, że przedmiotowe rozwianie było trudne do przewidzenia.

Uprawniony wnosił o przesłuchanie w charakterze świadka S. ., prof. dr hab. inż. A. M. oraz dr inż. P. G. na okoliczność problemów związanych z funkcjonowaniem instalacji HOG i sposobów ich rozwiązania, usprawnienia funkcjonowania instalacji HOG, ograniczenia tworzenia się koksów w związku z zawracaniem ciężkiego oleju próżniowego, okoliczności powstania wynalazku chronionego patentem [...] oraz na okoliczność ustalenia, że wynalazek chroniony przedmiotowym patentem spełnia warunki do uzyskania patentu i jest dostatecznie ujawniony; przesłuchanie J. P. w charakterze strony; przeprowadzenie dowodu z oględzin materiału ilustracyjnego aparatury badawczej pozwalającej na symulację w skali laboratoryjnej warunków rozdziału mieszaniny poreakcyjnej z instalacji HOG oraz chłodzenia gudronu, znajdującej się w laboratorium uprawnionego w [...] na okoliczności wskazane w piśmie z 23 września 2017 r.; oraz zobowiązanie wnioskodawcy do doręczenia Urzędowi Patentowemu i uprawnionemu oraz przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów:

umowy licencyjnej pomiędzy P. a A. dotyczącej udzielenia licencji na linię technologiczną znajdującą się w [...];

opisu procesu technologiczno-pomiarowego ze schematem technologicznym oraz wykazem aparatury/urządzeń procesu wskazanego w wynalazku [...];

sprawozdania z oceny inżynieryjnej Instalacji HOG w początkowym okresie eksploatacji z 2001 r.;

danych systemu ELIAS i PI dotyczących Instalacji HOG z okresu poprzedzającego zgłoszenie wynalazku oraz z okresu od 1 stycznia 2006 r. do złożenia wniosku o unieważnienie patentu nr [...];

wnosił również o zobowiązanie Sądu Okręgowego w [...], X Wydział Gospodarczy, do doręczenia Urzędowi Patentowemu oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy [...] prowadzonej z powództwa uprawnionego przeciwko wnioskodawcy tj. :

kopi protokołu z rozprawy z 19 października 2016 r. obejmującego zeznania S. G.,

kopii protokołu z przesłuchania S. P. w drodze pomocy prawnej z 20 grudnia 2016 r.;

danych z systemu ELIAS dotyczących Instalacji HOG za okres od 10 lutego 2009 r. do 10 lutego 2013 r. złożonych przez wnioskodawcę do akt sprawy w wykonaniu pkt 2 postanowienia Sądu Okręgowego w [...] o zabezpieczeniu dowodów z 25 sierpnia 2016 r., sygn. akt [...] ,

danych z systemu PI dotyczących Instalacji HOG za okres od 10 lutego 2009 r. do 10 lutego 2013 r. złożonych przez P.S.A. do akt sprawy w wykonaniu pkt 4 postanowienia Sądu Okręgowego w [...] o zabezpieczeniu dowodów z 25 sierpnia 2016 r., sygn. [...]

Wnosił również o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny wielodyscyplinarności na okoliczności wskazane w piśmie z 20 października 2017 r.

Wnioskodawca wnosił natomiast o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków M.M. i T. O. na okoliczność, że dane z systemu ELIAS i PI stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa wnioskodawcy.

W toku postępowania wnioskodawca rozszerzał swoją argumentację miedzy innymi w stanowisku złożonym na rozprawie z dnia 1 grudnia 2016 r. oraz piśmie z dnia 31 stycznia 2017 r.

Organ wskazał, że sporny patent zawiera jedno zastrzeżenie niezależne oraz siedem zastrzeżeń zależnych. Zakres ochrony wynikający z patentu na wynalazek wyznaczony zastrzeżeniami patentowymi przedstawia się następująco:

przedmiotem zastrzeżenia niezależnego jest sposób rozdziału produktów procesu hydroodsiarczania pozostałości po próżniowej destylacji ropy naftowej, który to proces polega na kontaktowaniu surowca i gazu wodorowego ze złożem katalizatora właściwego dla procesów wodorowych, w warunkach odpowiednich dla tego typu procesu, a następnie na rozdzielaniu produktów przez destylację atmosferyczną na produkty lżejsze, o zakresie wrzenia gazu płynnego, benzyny i oleju napędowego, i na pozostałość atmosferyczną odbieraną dołem z kuba kolumny atmosferycznej, którą to pozostałość po podgrzaniu poddaje się z kolei rozdziałowi w kolumnie destylacyjnej próżniowej, z której górą odbiera się lekki olej próżniowy, jako destylat boczny odbiera się ciężki olej próżniowy i produkt zaciemniony, a z dołu kolumny odbiera się pozostałość próżniową, znamienny tym, że część wymienionego ciężkiego oleju próżniowego dodaje się do pozostałości atmosferycznej przed odprowadzeniem jej z dołu kolumny atmosferycznej, który to olej dodaje się w ilości od 5 do 30% m/m w stosunku do masy pozostałości atmosferycznej, po czym mieszaninę pozostałości atmosferycznej i ciężkiego oleju próżniowego ogrzewa się i podaje do destylacji próżniowej;

zastrzeżenia zależne dotyczą korzystnych wariantów realizacji wynalazku określonego w zastrzeżeniu niezależnym 1, a mianowicie:

zastrzeżenie 2 dotyczy sposobu z zastrzeżenia 1, w którym ciężki olej próżniowy dodaje się w ilości od 10 do 20% m/m w stosunku do masy pozostałości atmosferycznej;

zastrzeżenie 3 dotyczy sposobu z zastrzeżenia 1, w którym ciężki olej próżniowy dodaje się do pozostałości atmosferycznej w taki sposób, aby olej i pozostałość uległy wymieszaniu;

zastrzeżenie 4 dotyczy sposobu z zastrzeżenia 3, w którym olej dodaje się przez rozdzielacz cieczowy;

zastrzeżenie 5 dotyczy sposobu z zastrzeżenia 1, w którym ciężki olej próżniowy, który dodaje się do pozostałości atmosferycznej ma temperaturę 100-300°C, korzystnie 180-250°C;

zastrzeżenie 6 dotyczy sposobu z zastrzeżenia 1 albo 5, w którym olej dodaje się w takiej ilości z wymienionego zakresu od 5 do 30% m/m w stosunku do masy pozostałości, aby temperatura w dole kolumny atmosferycznej po dodaniu ciężkiego oleju próżniowego wynosiła poniżej 350°C;

zastrzeżenie 7 dotyczy sposobu z zastrzeżenia 1 albo 5, w którym olej dodaje się w takiej ilości z wymienionego zakresu od 5 do 30% m/m w stosunku do masy pozostałości, aby temperatura mieszaniny ciężkiego oleju próżniowego i pozostałości atmosferycznej na wejściu do kolumny destylacyjnej próżniowej wynosiła poniżej 370°C;

zastrzeżenie 8 dotyczy sposobu z zastrzeżenia 1, w którym ciężki olej próżniowy dodaje się w takiej ilości z wymienionego zakresu od 5 do 30 m/m w stosunku do masy pozostałości, aby natężenie strumienia mieszaniny oleju i pozostałości podawanej do destylacji próżniowej utrzymywało się na stałym poziomie, w możliwie długim okresie czasu.

Wskazując na treść art. 89 ust. 1 p.w.p. Kolegium Orzekające podkreśliło, że wystąpienie z wnioskiem o unieważnienie patentu uzależnione jest od wykazania interesu prawnego. Wnioskodawca wskazywał, że posiada interes prawny w domaganiu się unieważnienia prawa z patentu na wynalazek o numerze [...] bowiem 5 września 2014 r. uprawniony wystąpił przeciwko niemu z pozwem o zapłatę wraz z wnioskiem o zabezpieczenie dowodów w związku z dochodzonymi roszczeniami o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uprawnionego sum pieniężnych z tytułu opłaty licencyjnej za udzielenie przez uprawnionego zgody na korzystanie z rozwiązania będącego przedmiotem wynalazku chronionego patentem [...] oraz z tytułu zwrotu korzyści bezpodstawnie uzyskanych na skutek rzekomo bezprawnego stosowania przez wnioskodawcę rozwiązania będącego przedmiotem wynalazku chronionego patentem [...]. Na dowód powyższego Wnioskodawca przedstawił kopię pozwu z 5 września 2014 r. oraz repliki na odpowiedź na pozew z 8 grudnia 2014 r. Zdaniem organu, interes prawny wnioskodawcy wynika zatem z faktu wniesienia wobec niego powództwa o naruszenie patentu, a na istnienie interesu prawnego po stronie wnioskodawcy nie wpływa fakt, że okres ochrony patentu już wygasł bowiem wniosek o unieważnienie patentu może być złożony przez cały czas trwania ochrony, a także po jej wygaśnięciu.

Zdaniem Kolegium Orzekającego interes prawny w domaganiu się unieważnienia nie budzi wątpliwości, gdyż wnioskodawca znalazł się w sytuacji zagrożenia zapłaty ponad 247 mln zł dochodzonych w związku z rzekomym naruszeniem przez wnioskodawcę patentu. Dochodzenie roszczeń pieniężnych potwierdza interes prawny wnioskodawcy. W związku z powyższym wnioskodawca ma prawo żądać ustalenia czy przedmiotowe prawo wyłączne zostało udzielone z zachowaniem ustawowych warunków wymaganych do udzielenia patentu.

Nawiązując do treści art. 315 ust. 3 p.w.p. organ podkreślił, że ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym. W przedmiotowej sprawie wynalazek pt. "Sposób rozdziału produktów procesu hydroodsiarczania ciężkiej pozostałości po próżniowej destylacji ropy naftowej" zgłoszony został do Urzędu Patentowego RP w dniu 10 lutego 2009 r., zatem zastosowanie w sprawie znajduje ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej w brzmieniu z dnia zgłoszenia spornego wynalazku (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.) w zakresie ustawowych warunków do uzyskania patentu na wynalazek.

Odwołując się do treści art. 255 ust. 1 pkt 1 p.w.p. organ podkreślił, że sprawy o unieważnienie patentu Urząd Patentowy RP rozpatruje w trybie postępowania spornego. W sprawach spornych zgodnie z art. 255 ust. 4 ww. ustawy Kolegium Orzekające związane jest granicami wniosku i podstawami prawnymi wskazanymi przez wnioskodawcę. Ponadto na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów na okoliczność braku ustawowych warunków koniecznych do uzyskania patentu. W zakresie materiału dowodowego, aktywność Urzędu Patentowego RP w trybie postępowania spornego sprowadza się do zapoznania z materiałem przedstawionym przez strony postępowania, dokonania ich wnikliwej oceny wraz z zarzutami, a następnie poczynienia stosownych ustaleń faktycznych i prawnych w celu jej rozstrzygnięcia.

Kolegium Orzekające rozpoznając sprawę uwzględniło stanowisko wnioskodawcy wyrażone we wniosku o unieważnienie oraz w kolejnych pismach wraz z załącznikami, stanowisko uprawnionego wyrażone w odpowiedzi na wniosek i kolejnych pismach wraz z załącznikami. Wzięło również pod uwagę wszelkie oświadczenia i stanowiska stron złożone ustnie do protokołów rozpraw.

Kolegium uwzględniło dowody w postaci opinii złożonych przez strony postępowania - opinię inż. J. N. (załącznik 4 do wniosku o unieważnienie) oraz opinię przygotowaną przez zespół składający się z pracowników Instytuty Nafty i Gazu - Państwowego Instytutu Badawczego oraz ekspertów zewnętrznych pod kierownictwem prof. dr hab. inż. M. C. oraz mgr inż. W. U. (załącznik 1 stanowiska złożonego na rozprawie w dniu 1 grudnia 2016 r.) przedłożone przez wnioskodawcę, jak również opinię prof. dr hab. inż. A. M. (załącznik 15 do odpowiedzi na wniosek o unieważnienie) i opinię dr inż. P. G. (załącznik 16 do odpowiedzi na wniosek o unieważnienie) przedłożone przez uprawnionego. Kolegium wskazało ponadto, że opinie złożone w niniejszym postępowaniu przez strony stanowią opinie prywatne, tym samym uwzględniło je jako stanowiska stron.

Na rozprawie w dniu [...] czerwca 2018 r., organ przesłuchał w charakterze świadka S.G. oraz P. G. na okoliczność problemów związanych z funkcjonowaniem instalacji HOG i sposobów ich rozwiązania, usprawnienia funkcjonowania instalacji HOG, ograniczenia tworzenia się koksów w związku z zawracaniem ciężkiego oleju próżniowego oraz okoliczności powstania wynalazku chronionego patentem [...]. Z zeznań świadka P. G. wynikało, że wiedza jaką posiada w przedmiocie instalacji HOG wynikała z kontaktów z firmą OBR (poprzednik prawny uprawnionego) na etapie przygotowywania opinii. W zakresie pozostałych wniosków dowodowych Kolegium oddaliło żądania stron. Wyjaśniło również, że zgodnie z wyrokiem NSA II GSK 102/12 postępowanie prowadzone w sprawach spornych przed Urzędem Patentowym charakteryzuje się istotną specyfiką. Jest ono oparte na zasadzie kontradyktoryjności, uwzględniającej w znacznym stopniu zasadę dyspozycyjności stron postępowania oraz ograniczającej możliwości prowadzenia przez ten organ postępowania dowodowego z własnej inicjatywy. Organ nie dokonuje samodzielnie rekonstrukcji całości stanu sprawy, a jedynie zajmuje stanowisko dotyczące argumentacji prezentowanej przez spierające się strony. Zdaniem Kolegium w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, bowiem Kolegium Orzekające jest wyspecjalizowane i poprzez swoich ekspertów jest w stanie ocenić zdolność patentową spornego rozwiązania. Kolegium nie uwzględniło ponadto wniosków dowodowych wnioskodawcy o przesłuchanie w charakterze świadków M. M. i T. O. na okoliczność, że dane z systemu ELIAS i PI stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa wnioskodawcy, bowiem stały się one bezprzedmiotowe w świetle oddalenia wniosków uprawnionego o zobowiązanie wnioskodawcy do doręczenia Urzędowi Patentowemu i uprawnionemu oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentów dotyczących danych z systemów ELIAS i PI dotyczących instalacji HOG.

Dokonując ponownej oceny zdolności patentowej wynalazku opartej o dokumentację zgłoszeniową i patentową (opis i zastrzeżenia patentowe) oraz twierdzenia i dowody przedstawione przez strony postępowania Kolegium Orzekające wskazało, że wynalazek powinien być przedstawiony w sposób umożliwiający zrozumienie zarówno postawionego przez twórcę problemu technicznego, jak i rozwiązania tego problemu oraz posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym, posiadać poziom wynalazczy i nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki. Urząd rozpoznając sprawę według wskazanych wyżej kryteriów rozstrzyga zatem czy sporny wynalazek, spełniając kryterium dostatecznego ujawnienia cech technicznych rozwiązania, posiada zarazem cechę nowości oraz nieoczywistości w świetle ustalonego stanu techniki oraz można go wykorzystać w sposób powtarzalny w określonej dziedzinie techniki. Istotnym zatem aspektem, będącym jednocześnie podstawą systemu patentowego, jest dostateczne ujawnienie wynalazku. Istotą przyznanego patentem prawa wyłącznego jest ograniczenie swobody korzystania z ujawnionego rozwiązania technicznego. Z tego względu wymagane jest ujawnienie w dokumentacji zgłoszeniowej wszystkich istotnych cech technicznych wynalazku w taki sposób, aby zarówno problem techniczny jak i jego rozwiązanie było zrozumiałe. Tak postawione wymagania, przedstawienia wynalazku na tyle jasno i wyczerpująco by każdy znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić, eliminują możliwość uzyskania wyłączności na ogólnie formułowane idee, gdyż prawa wyłączne premiują tylko możliwe do przemysłowego zastosowania rozwiązania. Jednoznaczne określenie zakresu ochrony udzielanego przez państwo monopolu sprzyja również pewności obrotu gospodarczego. Dostateczność ujawnienia winna być oceniana na podstawie całego zgłoszenia obejmującego opis i zastrzeżenia patentowe. Dla ujawnienia wynalazku wystarcza, aby środki przeznaczone do jego realizacji zostały jasno, w sensie technicznym, ujawnione, jak również, by żądany rezultat okazał się możliwy do osiągnięcia. Ujawniony wynalazek musi być odtwarzalny bez nadmiernego wysiłku. Właściwe ujawnienie wynalazku warunkuje poprawną pod względem merytorycznym ocenę ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu: nowości, poziomu wynalazczego (nieoczywistości) i przemysłowego stosowania. Ujawnienie ponadto adresowane jest do znawcy rozumianego jako przeciętnego fachowca w dziedzinie techniki której wynalazek dotyczy, świadomego stanu powszechnej wiedzy w tej dziedzinie w określonej dacie. Znawca ma dostęp do całości informacji składających się na stan techniki, której wynalazek dotyczy. Znawcą może być również grupa osób o ile wynalazek wymaga znajomości różnych (pokrewnych bądź odległych) dziedzin techniki. Organ podkreślał, że strony prowadziły polemikę w zakresie definicji znawcy jaką należy przyjąć przy analizie spornego wynalazku. Wnioskodawca wskazywał, że za znawcę należy uznać chemika technologa. Argumentował, że wynalazek dotyczy określonego procesu technologicznego i właśnie chemik technolog dysponuje przeciętna wiedzą i umiejętnościami w zakresie procesów technologicznych, w tym procesów przerobu ropy naftowej. Podkreślał, że jeśli uznamy za znawcę specjalistę jednostkowej i specyficznej technologii, który zna warunki techniczne obowiązujące u wnioskodawcy, parametry przekazane przez licencjodawcę, poufne instrukcje technologiczne instalacji HOG w [...], to z pewnością nie mamy do czynienia z przeciętnym fachowcem w danej dziedzinie, tylko ze specjalistą posiadającym ponadprzeciętną znajomość danego zagadnienia wynikającą z codziennej pracy na instalacji HOG w [...]. Stwierdzał, że zadaniem twórcy jest ujawnienie wynalazku w opisie w taki sposób, żeby znawca (chemik technolog) niebędący twórcą wynalazku i niemający dostępu do poufnych danych był w stanie odtworzyć dany wynalazek w oparciu o opis. Podkreślał, że gdyby każdą z przesłanek zdolności patentowej oceniać z perspektywy twórcy danego wynalazku, to z pewnością zawsze wynalazek spełniałby ustawowe wymogi do uzyskania patentu. Modelowy znawca nie może wykazywać się wiedzą, dociekliwością lub kreatywnością wykraczającą poza znajomość opisu zgłoszeniowego oraz stanu techniki, czyli danych i informacji, które zgodnie z art. 25 ust. 2 p.w.p. zostały udostępnione do wiadomości powszechnej przed datą zgłoszenia. Uprawniony podnosił natomiast, że pojęcie "znawcy" ma kluczowe znaczenie dla poprawnej interpretacji wymogu należytego ujawnienia wynalazku, oraz oceny ustawowych warunków do uzyskania patentu na wynalazek. Wskazywał, że zdefiniowanie znawcy jako "technologa" lub "chemika technologa" jest błędne. Argumentował, że pod pojęciem znawcy należy rozumieć fachowca z danej dziedziny, specjalistę, osobę zajmującą się w sposób profesjonalny daną dziedziną techniki. Nie ma powodu, aby wymagać od znawcy wybitności czy ponadprzeciętnej znajomości danego zagadnienia, wystarczające jest przyjęcie wzorca specjalisty, który zawodowo zajmuje się danymi zagadnieniami. Znawca powinien być również praktykiem mającym dostęp do wszystkiego, co tworzy zasób techniki. Trudno jest zatem uznać, aby znawca określony przez wnioskodawcę, jako "chemik technolog", w związku ze swoją ogólną wiedzą na temat chemii, mógł zostać uznany za znawcę w rozumieniu art. 26 p.w.p. dla potrzeb rozpatrywania patentu [...]. Nie sposób bowiem przyjąć, by każdy technolog chemik zajmował się zagadnieniami w dziedzinie destylacji olejów węglowodorowych, posiadał wiedzę w tej dziedzinie, a także miał dostęp do zasobów i sprzętu wykorzystywanych w procesach destylacji ropy naftowej.

Kolegium orzekające wyjaśniło, że na potrzeby oceny każdego wynalazku konstruuje się odrębny model znawcy w dziedzinie techniki, której wynalazek dotyczy. Modelowy znawca to przeciętny, zwyczajny praktyk. Zakłada się, że znawca ma dostęp do całości informacji składających się na stan techniki oraz posiada dostęp do standardowych środków i ma możliwość wykonywania rutynowej pracy i przeprowadzania eksperymentów. Znawca to hipotetyczna osoba, która nie myśli twórczo, nie należy wymagać od niego wybitności czy ponadprzeciętnej znajomości danego zagadnienia, wystarczające jest przyjęcie wzorca specjalisty, który zawodowo zajmuje się danym zagadnieniem. Analizując argumentację obu stron postępowania w zakresie definicji znawcy Kolegium wskazało, że zarówno wnioskodawca jak i uprawniony definiują jednakowo hipotetycznego znawcę jako przeciętnego specjalistę w danej dziedzinie techniki. Rozbieżność stanowisk stron postępowania dotyczy natomiast zdefiniowania dziedziny techniki, której dotyczy wynalazek oraz określenia najbliższego stanu techniki dla spornego wynalazku.

Kolegium Orzekające podkreśliło, że aby w sposób prawidłowy zdefiniować znawcę należy wskazać dziedzinę techniki, której dotyczy wynalazek. Odwołując się do treści art. 33 ust. 1 p.w.p. organ zaznaczył, że opis wynalazku, składany przez zgłaszającego do Urzędu Patentowego RP w celu uzyskania patentu na wynalazek, powinien "(...) określać dziedzinę techniki, której wynalazek dotyczy (...)". Wskazywał, że pierwsze zdanie opisu patentowego [...] brzmi: "przedmiotem wynalazku jest sposób rozdziału produktów procesu hydroodsiarczania ciężkiej pozostałości po próżniowej destylacji ropy naftowej, który to proces hydroodsiarczania prowadzi się w celu zmniejszenia zawartości siarki w produktach naftowych i w celu pogłębienia przeróbki surowców naftowych, to jest zwiększenia uzysku produktów lżejszych i zmniejszenia ilości pozostałości ciężkiej po przerobie ropy naftowej". Zaznaczył, że ciężką pozostałością po próżniowej destylacji ropy naftowej jest gudron. Jest to produkt końcowy po destylacji próżniowej i atmosferycznej ropy naftowej. Gudron wykorzystywany jest do wytwarzania asfaltów lub stanowi komponent ciężkich olejów opałowych. Gudron może być również surowcem do otrzymywania szlachetniejszych nośników energii. Uzyskanie ich jednak z tego surowca wymaga zastosowania jednego z procesów obróbki: fizycznej (deasfaltyzacji), termicznej (koksowania, visbreakingu), katalitycznej (krakingu katalitycznego, hydrokrakingu) czy gazyfikacji (za "Vademecum rafinera. Ropa naftowa: właściwości, przetwarzanie, produkty." Praca zbiorowa pod redakcją Jana Surygały, WNT 2006, strona 286). Sporny patent dotyczy jednego z wielu procesów uszlachetniania gudronu i obejmuje etap rozdestylowania produktów powstałych po procesie jego hydroodsiarczania. Kolegium wskazało, że dziedziną techniki, której dotyczy wynalazek są procesy przerobu gudronu, a w szczególności proces hydroodsiarczania gudronu - proces HOG. Znawcą zatem jest chemik technolog w zakresie przetwórstwa ropy naftowej znający procesy przerobu specyficznego surowca jakim jest gudron. Jest to przeciętny specjalista, który zna proces HOG. Nieuprawnione, zdaniem organu, jest zatem stanowisko wnioskodawcy definiujące znawcę w sposób bardzo ogólny jako "chemika technologa". Chemik technolog rafiner znający proces HOG jest również ogólnie chemikiem technologiem ale nie każdy chemik technolog jest przeciętnym specjalistą w dziedzinie przerobu gudronu w procesie jego hydroodsiarczania. Kolegium podzieliło zatem stanowisko uprawnionego i wskazało, że zdefiniowanie znawcy jako "technologa" lub "chemika technologa", jak uczynił to wnioskodawca, jest błędne. Znawcą jest chemik technolog pracujący w rafinerii i znający proces HOG jest świadomy stanu powszechnej wiedzy w dziedzinie techniki, której dotyczy wynalazek, a więc procesu hydroodsiarczania gudronu (procesu HOG) w określonej dacie czyli dacie pierwszeństwa dla przedmiotowego wynalazku. Ma on również dostęp do całości informacji składających się na stan techniki, której wynalazek dotyczy oraz dysponuje możliwością wykonywania rutynowych badań i eksperymentów.

Odnosząc się do pojęcia najbliższego stanu techniki dla spornego wynalazku, Kolegium wskazało, że zostało ono ustawowo zdefiniowano w art. 25 ust. 2 i 3 p.w.p., przy czym zgodnie z art. 26 ust. 2 ww. ustawy przy ocenie poziomu wynalazczego bierze się pod uwagę wyłącznie zgłoszenia określone w art. 25 ust. 2 p.w.p. Zgodnie z brzmieniem tego artykułu za stan techniki rozumie się wszystko to, co przed datą, według której ustala się pierwszeństwo do uzyskania patentu, zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w formie pisemnego lub ustnego opisu, przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób. Kolegium podkreśliło, że forma udostępnienia informacji jest katalogiem otwartym i nie ogranicza się jedynie do pisemnego opisu. Natomiast powszechna dostępność informacji ma miejsce w sytuacji umożliwiającej zapoznanie się z nią przez osoby, które nie są zobowiązane do zachowania poufności, przy czym nie jest istotna liczba osób, które rzeczywiście z możliwości tej skorzystały. Nie jest istotne również to, czy rzeczywiście zapoznanie się z tą informacją miało miejsce - istotna jest jedynie potencjalna jej dostępność. Za powszechnie dostępną, zdaniem kolegium, może być więc uznana także informacja, która przekazana została tylko jednej osobie. Powszechna dostępność rozwiązania nie polega na możliwości łatwego zapoznania się z nim, ale na stworzeniu potencjalnych warunków dla jego poznania.

Organ podkreślił, że uprawniony w odpowiedzi na wniosek o unieważnienie patentu [...] szeroko przedstawił historię współpracy stron niniejszego postępowania - "oś czasu" dotycząca współpracy P. i O. (obecnie W.S.A.) w zakresie technologii HOG i inne dokumenty. Organ zgodził się z wnioskodawcą, że wskazane przez uprawnionego okoliczności faktyczne sprawy takie jak historia współpracy stron, problemy związane z pracą instalacji HOG, która znajduje się na terenie rafinerii wnioskodawcy w [...] czy też zakres prac badawczych prowadzonych przez uprawnionego na tej instalacji na zlecenie wnioskodawcy oraz dowody przedstawione na wykazanie powyższych okoliczności są nieistotne dla oceny zdolności patentowej rozwiązania będącego przedmiotem wniosku o unieważnienie patentu [...], podkreślił jednak, że materiały te dowodzą, że dostęp do instalacji HOG przed datą zgłoszenia przedmiotowego wynalazku mieli nie tylko pracownicy wnioskodawcy. Okoliczność tą potwierdzają również zeznania świadka S. G. W ocenie organu, z faktu współpracy między wnioskodawca a uprawnionym wynika, że przed datą zgłoszenia wynalazku technologia HOG była stosowana jawnie.

Organ zaznaczył, że wnioskodawca nie kwestionował współpracy z uprawnionym w zakresie problemów występujących na instalacji HOG, nie kwestionował okoliczności faktycznych przedstawionych przez uprawnionego, wskazywał jedynie na niezasadność uwzględniania ich w ocenie merytorycznej przedmiotu wynalazku. Jednocześnie wnioskodawca nie powoływał i nie przedstawił dokumentów na to, że proces prowadzany na instalacji HOG, jak i sama instalacja miała charakter poufny, na którą to poufność wielokrotnie się powoływał. Kolegium doszło zatem do wniosku, że współpraca obu przedsiębiorstw nie gwarantowała zachowania tajemnicy.

Z technologią HOG mieli możliwość zapoznać się zarówno pracownicy zakładu wnioskodawcy jak i specjaliści będący pracownikami uprawnionego oraz inne osoby odwiedzające zakład w [...]. Wskazuje na to fakt, że technologia HOG jaka istniała w rafinerii wnioskodawcy została opisana w cytowanym przez uprawnionego oraz Kolegium "Vademecum rafinera. Ropa naftowa: właściwości, przetwarzanie, produkty." - Praca zbiorowa pod redakcją Jana Surygały. Organ zaznaczył, że publikacja ta została wydana przez Wydawnictwo Naukowo-Techniczne w roku 2006. Autorzy składają w niej podziękowania pracownikom P.S.A. za czas poświęcony na rozmowy i dyskusje o poszczególnych procesach technologicznych oraz za umożliwienie autorom wizyt na instalacjach. Na stronach 286-304 wskazanej książki opisany jest proces hydroodsiarczania gudronu prowadzony na instalacji wnioskodawcy w [...]. Wskazując powyższe organ uznał, że instalacja HOG uruchomiona w 1999 r. była stosowana jawnie. Jeśli natomiast przed datą stanowiącą o pierwszeństwie znany i stosowany był proces HOG to należy uznać, że sposób prowadzenia procesu, jak i sama instalacja, był udostępniony do wiadomości powszechnej. Udostępnienie to nastąpiło poprzez stosowanie, a więc stanowi stan techniki w rozumieniu przepisów art. 25 ust. 2 p.w.p. dla wynalazku ze spornego patentu. Znawca miał zatem możliwość zapoznania się z instalacją HOG i procesem technologicznym prowadzonym na tej instalacji. Kolegium podkreśliło, że zarówno modelowy znawca jak i twórca mają dostęp do tego samego najbliższego stanu techniki, znają modyfikowaną technologię i problemy na niej występujące. Znawca na podstawie najbliższego stanu techniki nie ma możliwości, nie jest w stanie, dokonać wynalazku - rozwiązać problemu technicznego - posługując się jedynie znajomością stanu techniki i mając możliwość prowadzenia rutynowych prac i eksperymentów, natomiast twórca dokonuje na tej podstawie wynalazku wykorzystując swoją wiedzą, dociekliwość lub kreatywność. Nie ma uzasadnienia przypisywanie twórcy dodatkowej bliżej nieokreślonej wiedzy i umiejętności wykraczających poza stan techniki. Niezasadne jest również twierdzenie, że specjalista pracujący na instalacji HOG w Płocku ma ponadprzeciętną znajomość danego zagadnienia niedostępną znawcy.

Organ zaznaczył ponadto, że w decyzji [...] Komisja Odwoławcza EPO wypowiedziała się odnośnie zagadnienia ustalenia najbliższego stanu techniki dla zastrzeżeń dotyczących sposobu. Komisja wskazała, że w przypadku wynalazków dotyczących specjalnych sposobów do stosowania ze szczególnymi substancjami chemicznymi posiadającymi, z konieczności, szczególne charakterystyki, określenie najbliższego stanu techniki musi przede wszystkim obejmować tylko te dokumenty, które opisują rodzajowo odpowiedni sposób stosowania dokładnie tej samej substancji chemicznej, o takich samych szczególnych charakterystykach. To dokładnie i obiektywnie odzwierciedla rzeczywistą sytuację, w której znalazł się znawca w dacie pierwszeństwa danego patentu. W przedmiotowej sprawie, surowcem przerabianym na instalacji HOG jest gudron i technologie stanowiące procesy przerobu tego szczególnego produktu należy uznać za najbliższy stan techniki. Inne technologie rafineryjne jak na przykład procesy przerobu ropy naftowej czy mazutu należy uznać jedynie za technologie nie będące najbliższym stanem techniki a jedynie technologiami związanymi ogólnie z dziedziną techniki jaką są procesy przerobu ropy naftowej.

W zakresie właściwego ujawnienia wynalazku Kolegium podzieliło stanowisko uprawnionego, uznając argumentację wnioskodawcy za bezzasadną. Wskazało, że dla znawcy, chemika technologa przerobu ropy naftowej znającego proces HOG, opis wynalazku zawiera wszystkie niezbędne informacje umożliwiające jego zastosowanie. Opis wynalazku nie jest i nie powinien być instrukcją technologiczną. Rafineryjne procesy technologiczne to procesy ciągłe wymagające monitoringu parametrów procesu i ich modyfikacji w zależności od ich przebiegu w czasie rzeczywistym. Znawca monitoruje pracę instalacji i dokonuje modyfikacji jej pracy w zakresie między innymi ilości podawanych surowców, ilości przegrzanej paty wodnej czy paliwa do podgrzewania pieca niezależnie od tego czy proces przebiega z dodatkowym zawrotem strumienia czy też bez zawrotu. Opis zawiera niezbędny zespół środków warunkujący przeprowadzenie procesu z zamierzonym rezultatem. Opis zawiera wszystkie niezbędne informacje potrzebne znawcy do wykonania wynalazku. Zmiana procesu związana z dokonaniem zawrotu jednego ze strumieni technologicznych wraz z informacją dotyczącą temperatury i ciśnienia w punktach kontrolnych pozwala znawcy na jego zrealizowanie. Przykłady wykonania (porównawczy odnoszący się do powadzenia procesu bez zawrotu oraz przykład realizacji wynalazku czyli prowadzenia tego samego procesu z wykorzystaniem zawrotu jednego ze strumieni technologicznych) zawarte w opisie podają sposób postępowania, wartości parametrów kontrolnych (temperatury i ciśnienia) oraz osiągany skutek. Za chybione Kolegium uznało wskazane przez wnioskodawcę braki tj.: brak korelacji pomiędzy właściwościami surowca a optymalną wielkością zawrotu, brak korelacji pomiędzy ilością osadów w strumieniach a ilością tworzonego koksu, brak parametrów pary przegrzanej czy ilości pary dodawanej do rur pieca, brak danych dotyczących zapotrzebowania energetycznego czy brak danych dla wszystkich strumieni instalacji dla celów bilansowych i niedostateczna liczba przykładów wykonania wynalazku.

W ocenie Kolegium nie mają one wpływu na realizację wynalazku przez znawcę. Odwołując się do § 8 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz. U. z 2005 r. nr 109, poz. 910) Kolegium podkreśliło, że zastrzeżenie niezależne, o którym mowa w art. 33 ust. 4 p.w.p. powinno zawierać, część nieznamienną, rozpoczynającą się od tytułu określającego przedmiot wynalazku zastrzeganego danym zastrzeżeniem oraz podającą zespół cech technicznych niezbędnych do określenia przedmiotu wynalazku, w całości traktowany jako stan techniki oraz część znamienną, poprzedzoną wyrazami "znamienny tym, że", podającą zwięźle te cechy techniczne (cechy znamienne) zastrzeganego wynalazku, które mają go wyróżniać spośród innych rozwiązań technicznych mających zespół cech określonych w części nieznamiennej. Kolegium podkreśliło, że przepisy prawa nie nakładają na zgłaszającego takiego sformułowania zastrzeżenia niezależnego aby zastrzeżenie to podawało cechy techniczne lub operacje ze wszystkimi szczegółami. Zadaniem niezbędnych istotnych cech jest zdefiniowanie granic wynalazku a nie jego szczegółów w ramach tych granic. Zastrzeżenie patentowe, w szczególności w swojej części nieznamiennej odnoszącej się do znanego znawcy najbliższego stanu techniki jak również opis wynalazku nie powinny być instrukcją technologiczną. Kolegium Orzekające nadmieniło, że w dotychczasowej praktyce nie spotkało się z wynalazkiem w kategorii sposobu postępowania - procesu prowadzonego na znanej instalacji technologicznej, który określałby w części nieznamiennej zastrzeżenia patentowego przedmiot wynalazku poprzez podanie wszystkich elementów takiej instalacji, wszystkich przepływów, wartości temperatur, ciśnienia itd. Podkreśliło, że jest to niemożliwe do zrealizowania i prawnie niedopuszczalne, bowiem zastrzeżenie patentowe powinno być jasne i zwięzłe, a umieszczenie w części przedznamiennej zastrzeżenia wszelkich parametrów fizykochemicznych prowadzonego procesu włącznie z elementami konstrukcyjnymi instalacji na pewno nie czyniłoby zastrzeżenia jasnym i zwięzłym. Część przedznamienna ma definiować ramy wynalazku - w rozpatrywanym przypadku ramy te to znany proces rozdziału produktów procesu hydroodsiarczania pozostałości po próżniowej destylacji ropy naftowej, który to proces polega na kontaktowaniu surowca i gazu wodorowego ze złożem katalizatora właściwego dla procesów wodorowych, w warunkach odpowiednich dla tego typu procesu, a następnie na rozdzielaniu produktów przez destylację atmosferyczną na produkty lżejsze, o zakresie wrzenia gazu płynnego, benzyny i oleju napędowego, i na pozostałość atmosferyczną odbieraną dołem z kuba kolumny atmosferycznej, którą to pozostałość po podgrzaniu poddaje się z kolei rozdziałowi w kolumnie destylacyjnej próżniowej, z której górą odbiera się lekki olej próżniowy, jako destylat boczny odbiera się ciężki olej próżniowy i produkt zaciemniony, a z dołu kolumny odbiera się pozostałość próżniową.

Przedmiotem wynalazku może być cały proces technologiczny, jego fragment, lub też ściśle określony środek techniczny, którego modyfikacja powoduje istotne zmiany. Przedmiotem wynalazku ze spornego patentu jest jeden ściśle określony etap znanego procesu. Za nieuzasadnione Kolegium Odwoławczego uznało zatem zarzuty wnioskodawcy dotyczące braku ujawnienia danych dotyczących parametrów konstrukcyjnych poszczególnych elementów instalacji wykorzystywanej do realizacji wynalazku. Podkreśliło jednocześnie, że linia technologiczna w zakładzie wnioskodawcy opisana została na stronach 298-299 (rys. 11.15 oraz rys. 11.16) cytowanego "Vademecum rafinera". Wskazany opis zawiera odniesie do dokumentacji wewnętrznej wnioskodawcy udostępnionej autorom tej publikacji. Trudno zatem zgodzić się z tym, że znawca znający instalację HOG nie znał układu konstrukcyjnego technologii, a więc konstrukcji poszczególnych aparatów, rurociągów, zaworów regulujących itp. Oczywistym dla znawcy jest to, że nie jest możliwa dowolna regulacja parametrów aparatów i urządzeń w tak szerokich zakresach jak to przedstawiono we wniosku o unieważnienie. Ponadto konstrukcja całej linii technologicznej warunkuje możliwości przerobowe tej instalacji oraz parametry fizyczne prowadzonych na niej procesów czyli parametry pracy tej linii - ciśnienie, temperatura w poszczególnych jej elementach, przepływy w aparatach czy czas przebywania określonego środka chemicznego w aparacie. Kolegium podzieliło stwierdzenie uprawnionego, iż dowolne zmiany w procesie technologicznym nie są możliwe z uwagi na poważne konsekwencje w zakresie bezpieczeństwa pracy instalacji a swobodna regulacja linii technologicznej grozi konsekwencjami trudnymi do przewidzenia. Organ wskazywał, że na brak dowolności w regulowaniu parametrów pracy instalacji wskazywał również uprawniony odnosząc się do zarzutu braku informacji dotyczącej stosowanej w procesie przegrzanej pary wodnej. Para przegrzana posiada parametry zgodne z warunkami technicznymi obowiązującymi w P.oraz parametrami przekazanymi przez licencjodawcę i zawartymi w instrukcji technologicznej instalacji HOG. Ponadto opis wynalazku adresowany jest do specjalisty jednostkowej i specyficznej technologii, wobec tego nie jest wskazane opisywanie informacji jemu znanych.

Kolegium nie uwzględniło zarzutu wnioskodawcy dotyczącego braku wyjaśnienia wpływu czynników takich jak właściwości surowca poddawanego hydroodsiarczaniu i stopnia konwersji na dobór konkretnego stosunku ilości zawracanego ciężkiego oleju próżniowego do pozostałości atmosferycznej, w szczególności braku wyjaśnień jakie własności surowca są istotne dla przebiegu zastrzeganego procesu. Kolegium wskazało, że należy zgodzić się ze stanowiskiem uprawnionego, że w cytowanej już wielokrotnie publikacji pod redakcją Jana Surygały, "Vademecum rafinera. Ropa naftowa, właściwości, przetwarzanie, produkty." podano jakość surowca i produktów oraz bilans produktów dla tej instalacji. W publikacji tej wskazano, że proces hydroodsiarczania gudronu prowadzony jest dla różnych poziomów konwersji (projektowo 52% i 66%). Z faktu tego wynikają różne wydajności produktów (str. 301, książki Vademecum rafinera). Patent [...] uwzględnia ten fakt oraz jakość surowca kierowanego do węzła kolumny atmosferycznej i próżniowej, ponieważ dotyczy ściśle określonego etapu z całego procesu technologicznego realizowanego na instalacji HOG. Wynalazek zawarty w [...] dotyczy węzła kolumny atmosferycznej i próżniowej, a nie całej instalacji hydroodsiarczania gudronu. Wymagania jakościowe przedstawione przez wnioskodawcę we wniosku (12 parametrów str. 8) dotyczą surowca wsadowego do instalacji, czyli do pieca i reaktorów, a nie do węzła kolumn (schemat - str. 299, książki Vademecum rafinera). Wnioskodawca podkreślał, że przedmiotem wynalazku jest ściśle określony etap procesu z technologii, która jest prototypową instalacją uwzględniającą właściwości i skład jakościowo-ilościowy przerabianego surowca. Technologia ta została opracowana dla tego określonego surowca wobec tego odwoływanie się do nieznajomości jego własności fizykochemicznych, które dla znawcy procesu są oczywiste, jest bezzasadne.

Za bezzasadny Kolegium Orzekające uznało również zarzut braku dostatecznego poparcia zastrzeganego zakresu ilości zawracanego oleju próżniowego wynoszącego 5 - 30 % m/m w stosunku do masy pozostałości atmosferycznej. Wskazało, że przepisy prawa (art. 33 ust. 1 p.w.p. oraz § 6 ust. 1 pkt 7 Rozporządzenia) nakładają na zgłaszającego obowiązek przedstawienia w opisie zgłoszeniowym w sposób szczegółowy przedmiotu rozwiązania wraz z podaniem przykładu lub przykładów jego stosowania. Zaznaczało, że rozporządzenie uszczegóławia, że opis powinien zawierać co najmniej jeden przykład realizacji wynalazku. Wnioskodawca wskazywał, że zakres ochrony na który udzielono patentu był zbyt szeroki w stosunku do ujawnienia zawartego w opisie. Jego zdaniem, jedyny bowiem przykład wykonania wynalazku obejmuje wartość zawrotu wynoszącą 13,86% m/m wobec zakresu z zastrzeżenia niezależnego wynoszącego 5 - 30% m/m. Podkreślał, że zakres zawrotu został wybrany arbitralnie. Kolegium cytując opis wynalazku wyjaśniło, że zgłaszający w dacie zgłoszenia przedmiotowego rozwiązania wskazał, że efekt techniczny w postaci ograniczenia procesów koksowania w najbardziej narażonych na zakoksowanie miejscach układu jakimi są dół kolumny atmosferycznej i próżniowej oraz rury pieca próżniowego uzyskuje się poprzez doprowadzenie do dolnej części kolumny destylacji atmosferycznej ciężkiego oleju próżniowego w określonej ilości. Opis podaje dalej, że zbyt mała ilość zawrotu (czyli poniżej 5% m/m) tylko w niewielkim stopniu umożliwia obniżenie temperatury rozdziału i nie zapobiega znacząco osadzaniu się koksu, natomiast zbyt duża (czyli powyżej 30% m/m) powoduje bardzo niekorzystne zjawisko w postaci wzrostu temperatury ścian rur w piecu próżniowym, co sprzyja tworzeniu się koksu. Zgłaszający wielkości zawrotu w zastrzeżeniu patentowym wyznaczył na 5 - 30% m/m, przy czym korzystnie zawrót wynosi 10 - 20 % m/m. Wielkość zawrotu wskazana w przykładzie jest wartością leżącą w zakresie wskazanym w zastrzeżeniu, w szczególności w korzystnym jego wykonaniu. Uprawniony podkreślał, że szeroki zakres wskazanego w zastrzeżeniu 1 zawrotu wynika z potrzeby stabilizacji wielkości obciążenia pieca próżniowego i kolumny próżniowej w momencie zrzutu do mieszaniny poreakcyjnej dodatkowych strumieni węglowodorów pochodzących z przemywania zużytego katalizatora i urządzeń pomiarowych, bowiem kolejnym obok zahamowania koksowania skutkiem zastosowania wynalazku jest możliwość wykorzystania zawracanego oleju próżniowego do stabilizacji wielkości obciążenia pieca próżniowego i kolumny destylacji próżniowej. Stabilizacja, a więc jednakowe obciążenie pieca regulowane ilością zawracanego ciężkiego oleju próżniowego w momencie zrzutu do mieszaniny poreakcyjnej dodatkowych składników powoduje, że piec pracuje z optymalną sprawnością oraz przy optymalnym, jednakowym stosunku powietrza do spalanego paliwa. Kolegium za trafne uznało stanowisko uprawionego, że w dokumentacji w dacie zgłoszenia przedmiotowego rozwiązania wskazano w sposób jednoznaczny dla znawcy z czego wynika zakres stosowanego zawrotu określony w zastrzeżeniu niezależnym oraz podano przykład wykonania wynalazku stosując wybrany zawrót, mieszczący się w zakresie zawrotu korzystnego.

Zdaniem Kolegium dostateczność ujawnienia wynalazku (jego istoty, którą jest zastosowanie zawrotu ciężkiego oleju opałowego w określonym zakresie realizowanego na znanej linii technologicznej) winna być rozpatrywana w odniesieniu do całości zgłoszenia. Przedmiotowe rozwiązanie przeznaczone jest dla znawców tego procesu technologicznego tj. osób zorientowanych w chemizmie zachodzących reakcji oraz znających parametry realizowanego procesu. Uprawniony podkreślał, że zakres od 5% do 30% zawracanego oleju próżniowego został sprawdzony doświadczalnie, na podstawie wyników prac własnych. Opis w dacie zgłoszenia podaje co jest podstawą wyboru takiego zakresu zawrotu oraz ujawnia szczegółowo w przykładzie 2 istotę rozwiązania.

Organ odniósł się ponadto do stanowiska wnioskodawcy, który wskazywał, że jeden przykład wykonania wynalazku sprawia, że znawca pragnący odtworzyć sposób według wynalazku został postawiony przed koniecznością kompleksowego opracowania rozwiązania, poczynając od zaprojektowania możliwych zakresów obciążenia instalacji, stworzenia systemu sterowania procesem oraz przeprowadzenia długotrwałych badań w celu ustalenia korelacji pomiędzy poszczególnymi parametrami, w tym przede wszystkim - pomiędzy ilością zawracanego ciężkiego oleju próżniowego a stopniem obciążenia instalacji. Podkreślał, że w przypadku tak złożonego procesu, obejmującego jednoczesne sterowanie szeregiem parametrów takich jak wielkość i wzajemny stosunek strumieni masowych temperatura oraz wartości ciśnienie i temperatury panujące w poszczególnych fragmentach instalacji, pojedyncza wartość wyżej wymienianego stosunku nie może stanowić dostatecznego poparcia dla tak szerokiego zakresu, zwłaszcza, że nie jest zbliżona do wartości skrajnych zakresu. Kolegium wyjaśniło, że znawca procesu technologicznego, jakim jest proces ciągły prowadzony na instalacji HOG, monitoruje przebieg tego procesu w czasie rzeczywistym. Oczywistym jest dla każdego technologa, że parametrami pracy takiej linii steruje automatyka przemysłowa a znawca jedynie nadzoruje poprawność działania systemu. Parametry prowadzenia procesu w przypadku stosowania zawrotu jak i bez jego stosowania monitorowane są w ten sam sposób. Automatyka przemysłowa steruje wielkościami przepływów, ciśnieniem czy temperaturą w zadanych technologicznie ramach bezpiecznego prowadzenia tego procesu. Automatyka przemysłowa ma za zadanie bowiem monitorować, sterować i nadzorować proces technologiczny. Podanie wielkości możliwego zawrotu, wyznaczenie jego granic, podanie zakresów temperatur prowadzenia procesu z zawrotem wobec tego prowadzonego bez zawrotu, wskazanie wszystkich istotnych różnic w prowadzeniu procesu z zawrotem lub bez poprzez szczegółowe przedstawienie przykładu wykonania procesu na przemysłowej instalacji bez zawrotu w przykładzie 1 wobec szczegółowego podania istotnych wprowadzonych zmian w prowadzeniu tego procesu w przykładzie 2 upoważnia do stwierdzenia, że znawca ma możliwość przeprowadzenia procesu zgodnie z wynalazkiem bez prowadzenia dodatkowej działalności eksperymentalnej celem uzupełnienia informacji technicznej. Informacje techniczne ujawnione w opisie, w tym w przykładach jego wykonania, są wystarczająca dla znawcy technologii HOG aby móc w praktyce zastosować wynalazek. Rozwiązanie objęte rozpatrywanym patentem nie jest również jedynie pomysłem, którego zrealizowanie wymaga od znawcy żmudnej weryfikacji eksperymentalnej. Przeczą temu twierdzeniu przykłady: porównawczy i wykonania wynalazku zrealizowane na instalacji HOG. Kolegium Orzekające podzieliło w tym zakresie stanowisko uprawnionego, który twierdził, że informacje zawarte w opisie wynalazku [...], w jego zastrzeżeniach i schemacie instalacji w sposób dostateczny ujawniają dla znawcy technologii wszystkie niezbędne dane umożliwiające realizację wynalazku bez dodatkowych twórczych działań.

Kolegium Orzekające nie uwzględniło również argumentów wnioskodawcy w zakresie braku jakichkolwiek danych ilościowych potwierdzających występowanie efektu w postaci ograniczenia tworzenia się i osadzania koksu w instalacji oraz metodyki oznaczania osadów. Wnioskodawca podkreślał, że w patencie nie ujawniono ilości koksu odkładającego się w instalacji, a jedynie dane dotyczące możliwego efektu stosowania wynalazku dotyczą ilości osadów oznaczanych w wybranych frakcjach. Wskazywał, że metodyka badania osadów za pomocą normy ASTM D 4870 jest niepoprawna, poddawał w wątpliwość dokładność oznaczeń osadów w strumieniach i stwierdzał, że zastosowana metodyka badania osadów w strumieniach nie pozwala na formułowanie wniosków co do tworzenia się i ich odkładania w elementach instalacji. Kolegium w tym zakresie za słuszna uznało argumentację uprawnionego który wskazywał, że norma według której oznaczano osady jest zgodna z polską normą PN-ISO 10307-1:2001 stosowaną w praktyce. Stosowanie konkretnej normy nie jest obowiązkowe jednak należy podkreślić, że norma ta stosowana była w praktyce przez innych w podobnych technologiach, w innych krajach, jako przykład Uprawniony podawał, że w dokumencie [...] również zastosowano tą normę do określenie zawartości osadów. Norma ta została także wskazana do oznaczania osadów przez licencjodawcę technologii HOG - firmę A. Organ podzielił ponadto stanowisko uprawnionego dotyczące dokładności pomiarów. Dla znawcy wiadomym jest, że każda metoda analityczna obarczona jest błędem. Jednak błąd ten dotyczy wszystkich dokonywanych pomiarów czyniąc uzyskane wyniki weryfikowalnymi ponieważ obarczone są one tym samym błędem. Kolegium Orzekające podzieliło również stanowisku uprawnionego w zakresie błędnych obliczeń dotyczących bilansowania osadów w instalacji HOG. Matematyczna analiza bilansowania osadów zaprezentowana przez wnioskodawcę została przez organ uznana za chybioną i sprzeczna z fizyko-chemizmem zachodzących w węźle destylacji instalacji HOG procesów. Wyliczenia matematyczne nie uwzględniają realiów technologii a więc ciągłości procesu, innych strumieni obecnych w procesie oraz nie uwzględniają osadów we wszystkich urządzeniach instalacji w tym w piecu próżniowym, który jest newralgicznym urządzeniem instalacji najwcześniej ulegającym zakoksowaniu.

Kolegium podkreśliło, że nie można dokonywać bilansowania całej instalacji bez uwzględnienia wszystkich strumieni procesowych. Na podstawie podanych przez zgłaszającego w opisie spornego patentu danych dotyczących poziomu osadów w poszczególnych strumieniach nie można przeprowadzić bilansu osadów w całej instalacji, jak to uczynił wnioskodawca. Zawartość osadów w mieszaninie poreakcyjnej w obu przykładach wykonania wynalazku wynosiła 4000 ppm. Zawartość osadów w pozostałości atmosferycznej podczas prowadzenia procesu bez zawrotu strumienia ciężkiego oleju opałowego wynosiła 4000 ppm, podczas gdy przy prowadzeniu procesu zgodnie z wynalazkiem 2000 ppm. Natomiast pozostałość próżniowa zawierała 2000 ppm osadów w przykładzie porównawczym wobec 1000 ppm osadów w przykładzie wykonania wynalazku, a więc z zastosowaniem zawrotu. Zdaniem Kolegium Orzekającego rację ma uprawniony wskazując, że zasadniczą wadą wykonanego przez wnioskodawcę we wniosku teoretycznego bilansu jest błędne założenie, że zarówno w przykładzie 1 (przed zastosowaniem zawrotu) oraz w przykładzie 2 (po zastosowaniu zawrotu) zachodzą te same zjawiska stopniowego zwiększania się zawartości osadów na poszczególnych etapach rozdziału w najcięższym strumieniu. Kolegium Orzekające wyjaśniło, że procesy przebiegające na instalacji HOG można podzielić w sposób ogólny na procesy chemiczne i procesy fizyczne. W przypadku sekcji reaktorowej, elementu instalacji gdzie przebiega proces hydroodsiarczania substratu na katalizatorze w obecności wodoru, kluczowe znaczenie odgrywają zachodzące tam procesy chemiczne. Wszelkie modyfikacje sekcji reaktorowej takiej technologii zmierzać będą do pogłębienia przerobu substratu w taki sposób, aby zwiększyć uzysk i stopień konwersji, a więc zmaksymalizować i pokierować w odpowiedni sposób reakcjami chemicznymi, które zachodzą podczas tego procesu. W sekcji rozdestylowania produktów reakcji hydroodsiarczania sytuacja jest zgoła odmienna. Zasadnicze znaczenie w tej części aparatury technologicznej powinny odgrywać procesy fizyczne, a procesy chemiczne są niepożądane i powinny być minimalizowane. W sekcji rozdestylowania chodzi bowiem o wydzielenie otrzymanych po procesie chemicznym substancji na skutek ich różnych temperatur wrzenia. Destylacja to bowiem proces rozdziału mieszaniny ciekłej na składniki oparty na różnicy ich lotności w stanie wrzenia. Opis wynalazku w dacie zgłoszenia spornego rozwiązania ujawniał, że dodatek oleju zmienia warunki w środowisku węglowodorowym w taki sposób, że przeciwdziała powstawaniu większych konglomeratów asfaltenów z cząstkami katalizatora wyniesionymi z reaktora i z innymi zanieczyszczeniami, które to konglomeraty, jeśli powstają, ulegają w wysokich temperaturach procesowi koksowania, a tworzący się koks wykazuje silną tendencję do osadzania się na powierzchni aparatów. Uprawniony podkreślał, że dodatek ciężkiego oleju próżniowego zmienia środowisko chemiczne, powoduje rozbicie aglomeratów z asfaltenami oraz podczas stosowania zawrotu zachodzą procesy wewnątrz instalacji, które zakłócają bilansowanie osadów. Zawrót ciężkiego oleju próżniowego do pozostałości atmosferycznej ma zatem istotny wpływ na procesy zachodzące w sekcji destylacji poprzez eliminację niepożądanych procesów chemicznych prowadzących do zakoksowywania instalacji, co zostało wykazane w dokumentacji zgłoszeniowej patentu [...]. Uprawniony podkreślał, że w czasie pracy instalacji nie jest możliwe pobieranie próbek w dowolnych elementach instalacji. Zmniejszenie o połowę ilości osadów w strumieniach opuszczających kolumnę atmosferyczną i próżniową po zastosowaniu wynalazku jest bezpośrednim dowodem jego skuteczności. Skoro w strumieniach opuszczających kolumny instalacji jest znacznie mniej osadów, oznacza to także znacznie mniej osadów w tych kolumnach i rurociągach instalacji co powoduje wydłużenie czasu eksploatacji modernizowanej linii technologicznej.

Podsumowując Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że argumentacja wnioskodawcy dotycząca niedostatecznego ujawnienia informacji niezbędnych do odtworzenia spornego wynalazku nie ma poparcia w stanie faktycznym i nie zasługuje na uwzględnienie. W dokumentacji zgłoszeniowej w dacie zgłoszenia spornego rozwiązania zgłaszający wykazał, że prowadzenie procesu z zawrotem jednego ze strumieni technologicznych przyczynia się do ograniczenia tworzenia się i osadzania koksu w sekcji destylacji instalacji HOG. Kolegium podkreślił, że nie znalazło w stanowisku wnioskodawcy przekonujących argumentów również na to, że zastosowanie wynalazku powoduje zwiększone koksowanie w tej instalacji. Analiza matematyczna zawartości strumieni w różnych elementach instalacji dokonana przez wnioskodawcę nie jest poprawna - przy takim przedstawieniu danych dotyczących zawartości osadów poprawne jest jedynie porównywanie ich ze sobą tzn. porównanie ilości osadów w konkretnym strumieniu przed i po zastosowaniu wynalazku. Błędem jest bilansowanie całej instalacji. Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja wnioskodawcy dotycząca braku oznaczenia rzeczywistych ilości osadów przed i po zastosowaniu zawrotu. Takie określenie osadów uwzględniające jednakowy czas trwania procesu z zawrotem i bez nie jest możliwe do zrealizowania. Aby porównać rzeczywistą ilość osadów po zastosowaniu zawrotu i stwierdzić, że jest mniejsza niż przed zawrotem po upływie konkretnego czasu należałoby zatrzymać sprawną i działającą instalację, co generowałoby koszty i jest nieuzasadnione ekonomicznie. Kwestionowana przez wnioskodawcę metodologia analizy osadów i wnioski z niej płynące dotyczące czasu pracy instalacji technologicznej, jej wydłużenie, znajduje się również w dokumencie cytowanym w spornym patencie jako stan techniki - dokumencie [...], co dowodzi, że taki sposób rozumowania znawcy jest poprawny. Ponadto zarzut braku dostatecznego ujawnienia wynalazku podnoszony przez wnioskodawcę, w ocenie organu, wynika z błędnego określenia przez niego dziedziny techniki do której należy sporny wynalazek oraz stanu techniki jaki dostępny jest znawcy. wnioskodawca nie uwzględnił w stanie techniki jawnego stosowania technologii HOG i przypisywał twórcy szczególną znajomości tej technologii podczas gdy znawca dostępu do tej technologii, w świetle zarzutów wnioskodawcy, nie posiada.

Odnosząc się do dowodów w zakresie braku nowości spornego rozwiązania, a więc dokumentu [...] określanego jako P2, Kolegium wyjaśniło, że aby postawić zarzut braku nowości musi występować tożsamość rozwiązań z dokumentu przeciwstawianego oraz ocenianego rozwiązania. Warunek nowości dla wynalazku nie jest spełniony, jeżeli istnieje wcześniejszy dokument w stanie techniki, który w sposób jasny i bezpośredni ujawnia istotę późniejszego wynalazku, a w szczególności jego zastrzegane cechy techniczne. Rozwiązanie ujawnione w dokumencie P2 dotyczy sposobu uwodornienia pozostałości ropy naftowej, który to sposób obejmuje m.in. rozdział na frakcje, przy czym jedną z frakcji, którą jest ciężki olej o temperaturze wrzenia w zakresie od 360°C do 524°C, zawraca się do surowca przed reaktorem w ilości co najmniej 25% obj. wsadu. Opis spornego patentu uwzględnia ten dokument jako najbliższy stan techniki i wskazuje, że przedstawiono w nim sposób przedłużenia okresów pracy instalacji polegający na zawróceniu do surowca przed reaktorem oleju ciężkiego o zakresie wrzenia 360-524°C, będącego produktem tego procesu. Wskazano jednak, że skuteczność tego sposobu w ograniczeniu procesów koksowania w reaktorze i elementach instalacji za reaktorem ograniczona jest tylko do surowców zawierających małe ilości asfaltenów. Porównując oba rozwiązania organ wskazał, że zawrót jednego ze strumieni technologicznych jest niewystarczającym dowodem na brak nowości. Zawrót ciężkiego oleju w przeciwstawianym dokumencie realizowany jest do surowca przed reaktorem podczas gdy w spornym patencie ciężki olej próżniowy zawraca się do kolumny atmosferycznej, a więc elementu instalacji za reaktorem. Wskazując powyższe Kolegium uznało, że nie można mówić o tożsamości rozwiązań a zatem podnoszony przez wnioskodawcę zarzut braku nowości spornego rozwiązania wobec dokumentu P2 uznało za bezzasadny.

Kolegium Orzekające rozpatrzyło również zarzut wnioskodawcy dotyczący braku poziomu wynalazczego spornego rozwiązania. Wskazało, że wnioskodawca okoliczność braku niespełnienia przez sporne rozwiązanie przesłanki braku poziomu wynalazczego oparł na następujących dokumentach: [...],[...],[...], oraz [...]. Analizował rozwiązywany problem posługując się rutynową wiedzą technologa oraz prowadził analizę metodą problem-rozwiązanie w oparciu o wskazane dokumenty ze stanu techniki wskazując, że samo zastosowanie zawrotu ciężkiego oleju próżniowego do różnych elementów instalacji przerobu ropy naftowej jest znane, zaś dobór wielkości zawrotu jest działaniem rutynowym.

Nawiązując do treści art. 26 p.w.p. Kolegium podkreśliło, że wynalazek uważa się za posiadający poziom wynalazczy, jeżeli nie wynika on dla znawcy, w sposób oczywisty, ze stanu techniki. W konsekwencji badanie poziomu wynalazczego wymaga nie tylko ustaleń dotyczących zawartości stanu techniki, ale także i relacji między poszczególnymi informacjami, rzeczywistej wartości poznawczej informacji należącej do stanu techniki, ale także ich wartości perswazyjnej. Należy rozważyć czy specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu problemu technicznego, miałby możliwość bez dokonań twórczych w sposób zawodowy i rutynowy dojść do zastrzeganego rozwiązania posługując się zwykła logiką rozumowania. Problem techniczny wskazany w spornym patencie to nadmierne koksowanie instalacji HOG w części destylacji atmosferycznej i próżniowej powodujący jej przestoje. Zdaniem Kolegium sformułowany w spornym dokumencie problem techniczny jest poprawny i należy przyjąć go za problem obiektywny. Obiektywny problem techniczny musi być sformułowany tak, aby nie zawierał wskazówek umożliwiających rozwiązanie go ani nie prowadził do choćby częściowego ujawnienia wynalazku.

Kolegium w zakresie przesłanki braku poziomu wynalazczego nie podzieliło stanowiska wnioskodawcy. Podkreśliło, że w technologiach różnego rodzaju powszechne jest stosowanie zawrotu jednego lub kilku strumieni technologicznych. Istotą spornego rozwiązania nie jest jedynie sam zawrót ale zrealizowana poprzez niego modyfikacja całego sposobu postępowania w procesie technologicznym, zmieniająca warunki i przebieg tego procesu oraz niosąca korzystne skutki w postaci obniżenie temperatury pieca próżniowego, regulację obciążenia tego pieca oraz przede wszystkim ograniczenie koksowania instalacji czego następstwem jest przedłużenie czasu jej pracy.

W ocenie organu, analiza wnioskodawcy pokazująca rutynowe działania znawcy, które nieuchronnie prowadzą do rozwiązania ze spornego patentu jest niepoprawna metodycznie. Jest analizą post factum niedopuszczalną w ocenie poziomu wynalazczego. Analiza to pokazuje wielotorowość możliwych dla znawcy wariantów rozwiązania problemu technicznego wynalazku. Wnioskodawca rozważa hipotetyczne możliwości techniczne, jakimi mógł dysponować znawca i wnioskuje, które z tych rozwiązań eliminowałby a jakie wybrał. Kolegium podzieliło w tym zakresie stanowisko uprawnionego który wskazywał, że z analizy przeprowadzonej przez wnioskodawcę nie wynikają ilości zawracanej substancji oraz gdzie i kiedy należy stosować zawrót. Analiza ta jedynie zawiera środki techniczne i etapy jakie występują w przedmiotowej technologii. Potwierdza ona natomiast złożoność technologii, twórcze działanie technologów i prawidłowe ich postępowanie w dojściu do rozwiązania zawartego w wynalazku chronionym patentem numer [...].

Odnosząc się do dokumentów ze stanu techniki P1-P4 organ wskazał, że przedstawione w nich rozwiązania, każde z nich niezależnie, są sposobami modyfikującymi różne etapy procesu przerobu ropy naftowej.

W dokumencie P1 dokonuje się poprawy rozdziału produktów procesu hydroodsiarczania poprzez zawrót jednego ze strumieni technologicznych i zraszanie dolnej warstwy wypełnienia strukturalnego kolumny próżniowe dobranymi cieczami zraszającymi. W jednej z odmian wynalazku dolną warstwę wypełnienia strukturalnego zrasza się od góry zawracanym ciężkim olejem próżniowym oraz dodatkowo od dołu ciężkim produktem naftowym. Podczas gdy w spornym rozwiązaniu zawraca się ciężki olej próżniowy do kolumny atmosferycznej. Jednym z celów tego wynalazku jest wymywanie koksu ze strumienia oparów przepływających z komory ewaporacyjnej i wydłużenie pracy węzła destylacji próżniowej.

Patent P2 dotyczy przetwarzania ropy naftowej w reaktorze rurowym z zawracaniem ciężkiego oleju próżniowego do surowca wprowadzanego do reaktora. Rozwiązanie to ograniczone jest do surowca (ropy naftowej) zawierającego niewielkie ilości asfaltenów. W wyniku zastosowania wynalazku następuje poprawa procesu konwersji, której celem jest pozyskanie jak największej ilości paliw płynnych. Technologia ta dotyczy przetwarzania ropy naftowej nie gudronu.

Celem patentu P3 jest poprawienie właściwości fizycznych pozostałości atmosferycznej (mazutu) i uzyskanie o około 2% dodatkowych destylatów próżniowych przy takich samych nakładach. Cel ten uzyskuje się poprzez dodanie do pozostałości atmosferycznej z destylacji ropy naftowej, ponownie inny od gudronu substrat, wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, wobec dodawania ciężkiego oleju próżniowego w spornym rozwiązaniu.

Natomiast rozwiązanie ujawnione w dokumencie P4 dotyczy odsiarczania mieszaniny po fluidalnym krakingu katalitycznym - odmiennego procesu technologicznego od HOG. Odsiarczaniu poddawana jest nafta z kolumny destylacyjnej po procesie krakingu katalitycznego mazutu. Zawrót strumienia technologicznego realizowany jest w tym wynalazku do kolumny atmosferycznej ze złożami katalitycznymi - kolumny reakcyjno-destylacyjnej. Celem jest natomiast obniżenie zawartości siarki.

Kolegium podzieliło stanowisko uprawionego, że znawca techniki na podstawie informacji zawartych w powołanych dokumentach bez dodatkowego wkładu twórczego, nie doszedłby do rozwiązania problemu technicznego dotyczącego ograniczenia koksowania i wydłużenia czasu pracy instalacji do przerobu produktów hydroodsiarczania ciężkiej pozostałości po próżniowej destylacji ropy naftowej oraz usprawnienia funkcjonowania pieca próżniowego. W żadnym z przeciwstawionych dokumentów nie ma wskazanych środków technicznych, na podstawie których znawca, mógłby bez wkładu myśli twórczej dojść do rozwiązania, w którym określono rodzaj zawracanego środka technicznego, ilość i sposób dokonywania zawrotu, wartości temperatur w istotnych węzłach instalacji oraz przewidzieć efekt techniczny uzyskiwany dzięki takiemu zabiegowi. W ocenie Kolegium najistotniejszą kwestią, której w swoich analizach nie bierze pod uwagę wnioskodawca, jest istnienie negatywnych wskazówek zniechęcających znawcę do stosowania zawrotu ciężkiego oleju próżniowego. Patent P1 to dokument będący najbliższym stanem techniki odnoszącym się bezpośrednio, jako jedyny z powoływanych dokumentów, do technologii HOG i tego samego jej elementu a więc sekcji destylacji. Uwzględniający również ten sam surowiec wsadowy do instalacji. W dokumencie P1 czytamy, że mieszanie surowca przed reaktorem z dobranymi rozpuszczalnikami łagodzi wprawdzie problemy związane z powstawaniem koksu, zwłaszcza w reaktorach, ale nadal występuje intensywne, istotnie wpływające na ciągłość pracy instalacji, osadzanie się koksu w ciągu aparatury służącej do rozdzielania produktów - zapis ten odnosi się do cytowanych w stanie techniki tego opisu dokumentów P2 i [...] wskazywanych jako stan techniki w spornym zgłoszeniu oraz wskazywanych przez wnioskodawcę w celu wykazania braku poziomu wynalazczego. Następnie opis podaje, że szybkość narastania osadów koksu na wypełnieniu strukturalnym można zmniejszyć zawracając do strefy kolumny nad wypełnieniem część ciężkiego oleju próżniowego odbieranego z kolumny próżniowej z półki usytuowanej nad wypełnieniem, jako jeden z głównych produktów procesu. Osiągane rezultaty nie są jednak zadowalające. Olej ulega odparowaniu na wypełnieniu, tak, że jego działanie ochronne nie rozciąga się na całą warstwę wypełnienia. W dolnej części wypełnienia nadal obserwuje się szybkie osadzanie koksu. Ponadto, wada zawracania ciężkiego oleju próżniowego jest dodatkowe obciążanie kolumny próżniowej w jej dolnej części i, w związku z tym, konieczność utrzymywania wyższej temperatury strumienia podawanego z pieca do kolumny próżniowej. Z punktu widzenia przeciwdziałania osadzaniu się koksu jest to zdecydowanie niekorzystne. W przypadku zaś zwiększania ilości zawracanego ciężkiego oleju próżniowego w celu efektywniejszej ochrony wypełnienia strukturalnego, wzrasta też odpowiednio obciążenie kolumny, a jednocześnie maleje uzysk ciężkiego oleju próżniowego jako produktu, ponieważ część oleju przechodzi do odsiarczonej pozostałości próżniowej odprowadzanej z dołu kolumny. Z powyższej treści, zdaniem organu, jednoznacznie wynika, że opis wynalazku stanowiącego najbliższy stan techniki zawiera negatywną przesłankę odradzającą znawcy zastosowanie ciężkiego oleju próżniowego do ograniczenie koksowania sekcji destylacji instalacji HOG. Kolegium podzielił stanowisko uprawnionego, że znawca chcący rozwiązać problem techniczny dotyczący osadzania się koksu podczas rozdziału produktów procesu hydroodsiarczania ciężkiej pozostałości po próżniowej destylacji ropy naftowej oraz stabilizacji pracy istotnych urządzeń/reaktorów technologii, nie doszedłby do rozwiązania w jaki sposób ograniczyć wydzielanie osadów koksowniczych aby przedłużyć czas pracy instalacji wobec dokumentu P1, który odradza stosowanie ciężkiego oleju próżniowego jako środka technicznego ograniczającego koksowanie z uwagi na negatywne skutki jego stosowania. Dokument ten także nie sugeruje miejsca wprowadzania tego niekorzystnego środka technicznego. Negatywna wskazówka dotycząca zawrotu ciężkiego oleju opałowego znajduje się również w dokumencie P2, która jasno wskazuje, że efekt stosowania zawrotu ciężkiego oleju opałowego do substratu przed reaktorem jest ograniczony przez zawartość asfaltenów w tym substracie - skuteczny jest jedynie dla gudronu zawierającego niewielkie jego ilości, mniejsze niż w spornej technologii. Organ zaznacza, że w swojej argumentacji wnioskodawca pominął ten fakt przez co dokonana przez niego analiza stanu techniki jest wybiórcza, niekompletna i przez to niepoprawna. Wynalazek opisany w dokumencie [...] posiada poziom wynalazczy w rozumieniu art. 26 p.w.p. Analiza dokumentów wskazanych przez wnioskodawcę nie upoważnia do stwierdzenia, że połączenie dokumentów P1 i P2, P3 i P2 czy P1I i P4 naprowadziłaby znawcę w sposób oczywisty do takiego zmodyfikowania stanu techniki, który prowadziłby do otrzymania spornego wynalazku. Nie ulega wątpliwości, że zastosowanie zawrotu ciężkiego oleju próżniowego do kuba kolumny atmosferycznej sekcji destylacji próżniowej procesu HOG i pozytywne skutki zastosowania tego zawrotu są zaskoczeniem dla znawcy wobec negatywnych przesłanek wynikających z dokumentów P1 i P2, co w praktyce przemawia za nieoczywistością spornego rozwiązania.

W zakresie braku stosowalności Kolegium wyjaśniło, że wynalazek uważny jest za nadający się do przemysłowego stosowania, jeżeli według wynalazku może być uzyskiwany wytwór lub wykorzystywany sposób, w rozumieniu technicznym, w jakiejkolwiek działalności przemysłowej. Kolegium wskazało ponadto, że na stosowalność przemysłową składają się cztery zasadnicze wymogi cząstkowe: wymóg zupełności (kompletności), wymóg nadawania się do użytku, wymóg powtarzalności rezultatu stosowania wynalazku i wymóg należytego ujawnienia wynalazku (VI SA/Wa 982/12).

Niespełnienie któregokolwiek z powyższych wymogów cząstkowych skutkuje brakiem spełnienia merytorycznego warunku udzielenia ochrony wynikającego z art. 24 i 27 p.w.p.. W świetle tych artykułów brak jest podstaw dla udzielenia patentu na wynalazek, jeżeli nie został on dostatecznie ujawniony.

Kolegium podzieliło w tym zakresie stanowisko uprawnionego i uznało, że wynalazek został ujawniony w sposób dostateczny dla znawcy, zastrzeżenia są poparte opisem wynalazku oraz to, że wskazany proces technologiczny można przeprowadzić w sposób powtarzalny. Przedstawione w spornym patencie rozwiązanie nadaje się do przemysłowego stosowania w jakiejkolwiek działalności przemysłowej. Argumenty wnioskodawcy dotyczące tego, że wynalazkiem, nie może być modernizacja jednostkowej technologii są, zdaniem organu, bezzasadne. To, że modernizacji podlega jednostkowa instalacja, w tym sensie, że inne linie technologiczne procesu HOG przerabiają inny rodzaj surowca - gudronu o innych parametrach pochodzącego z innych rop naftowych, nie jest przesłanką do niespełnienia przez takie rozwiązanie ustawowego warunku wynikającego z art. 27 p.w.p. Zmiana rodzaju przerabianego surowca na taki, który będzie zawierał większe ilości asfaltenów czy wystąpienie na innej lub nowo powstałej instalacji HOG problemu koksowania sekcji destylacyjnej instalacji, czyli problemu technicznego rozwiązywanego przez sporny wynalazek, jest jak najbardziej wskazówką do zastosowania spornego rozwiązania. Nie ma potrzeby bowiem stosowania wynalazku tam, gdzie rozwiązywany przez niego problem techniczny nie występuje. Wskazując powyższe Kolegium uznało podnoszony przez wnioskodawcę zarzut braku stosowalności przemysłowej spornego rozwiązania za bezzasadny.

Po przeanalizowaniu stanowisk stron postępowania, złożonych wniosków, opinii i dowodów oraz dokumentacji zgłoszeniowej Kolegium stwierdziło, że decyzja o udzieleniu patentu na wynalazek ujęty w spornym patencie oparta była o prawidłową ocenę zgłoszonego rozwiązania w zakresie jego dostatecznego ujawnienia oraz prawidłową ocenę ustawowych przesłanek zdolności patentowej, a więc nowości, poziomu wynalazczego i przemysłowej stosowalności. Wobec uznania, że zastrzeżenie niezależne w sposób jasny i jednoznaczny opisuje wynalazek, który posiada przymiot nowości, poziomu wynalazczego i nadaje się do przemysłowego stosowania oraz jest poparty w całości opisem uznało, że zastrzeżenia zależne również spełniają warunki ustawowe.

Powyższą decyzję skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie, zarzucając:

naruszenie przepisów postępowania, tj.:

art. 7, art. 77 oraz art. 80 w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, tj.:

brak odniesienia się do zeznań twórcy spornego wynalazku – S. G. (rozprawa z [...] czerwca 2018 r.), który zeznał, że 3,3 kg/h to realna ilość koksu powstająca w instalacji, bilansy są niewiarygodne. To jest rzeczywista wartość, nie ma znaczenia czy z zawrotem, czy bez zawrotu, a zwłaszcza brak rozważenia tych zeznań w świetle całego materiału dowodowego potwierdzającego, że zastrzeżone rozwiązanie nie działa

tymczasem, stanowisko przesłuchanego twórcy wynalazku wprost wskazuje, że rozwiązanie nie osiąga korzystnych skutków postulowanych w patencie [...], co implikuje brak przemysłowej stosowalności;

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organ nie podzielił zarzutu braku stosowalności przemysłowej rozwiązania z patentu [...] pomimo, że materiał dowodowy wskazuje, że rozwiązanie to nie ogranicza ilości odkładającego się osadu w instalacji;

błędną i pobieżną ocenę dokumentu P2, powołanego na okoliczność braku nowości spornego patentu polegającą na powołaniu literalnego brzmienia pojęć użytych w dokumencie P2 ("reaktor") i spornym patencie ("kolumna atmosferyczna");

tymczasem, proces zachodzący w reaktorze (z dokumentu P2) oraz proces zachodzący w kolumnie atmosferycznej (sporny patent) przebiegają w podobnych warunkach i prowadzą do podobnych efektów, tj. osadzania się koksu;

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organ uznał, że przez reaktor rozumie się zupełnie inny element instalacji niż kolumna atmosferyczna, a w konsekwencji, że rozwiązanie ujawnione w dokumencie P2 różni się od rozwiązania zastrzeganego w [...] i nie wziął go pod uwagę przy ocenie zarzutu braku nowości,

art. 77 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p. poprzez poczynienie ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym tj., przyjęcie, że:

instalacja HOG skarżącej była stosowana jawnie w dacie zgłoszenia wynalazku;

znawca stanu techniki dla wynalazku według spornego patentu miał możliwość zapoznania się z instalacją HOG oraz procesem technologicznym prowadzonym na tej instalacji;

z faktu współpracy między wnioskodawcą a uprawnionym wynika, że przed datą zgłoszenia wynalazku technologia HOG była stosowana jawnie;

tymczasem:

instalacja skarżącej znajdująca się w Z. w [...] wchodzi w skład jednego z najnowocześniejszych w Europie Środkowo-Wschodniej kompleksów instalacji przerobu ropy i produkcji petrochemicznej, który jest obiektem bezpieczeństwa energetycznego RP oraz ma strategiczne znaczenie dla RP i Grupy [...], z tego względu wszelkie parametry instalacji pracującej na terenie rafinerii są ściśle poufne i chronione przed ujawnieniem do wiadomości publicznej;

okoliczności faktyczne ujawnione w toku postępowania unieważnieniowego pozwalają jedynie na przyjęcie, że instalacja HOG skarżącej została udostępniona ograniczonemu kręgowi osób, tj.:

(1) pracownikom skarżącej obsługującym instalację (związanym tajemnicą zawodową);

(2) pracownikom ośrodka badawczo-rozwojowego (tj. uprawnionego z patentu) - ściśle w celu dokonania modernizacji instalacji (obowiązek zachowania w poufności informacji uzyskanych w trakcie prac modernizacyjnych wynikał z zawartej umowy oraz utrwalonych zwyczajów);

(3) osobom trzecim wyłącznie w bardzo ograniczonym zakresie, tj. w zakresie danych z publikacji Vademecum rafinera (...),

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do uznania przez organ, że niedostateczne informacje z opisu spornego patentu uzupełnione są stanem techniki w postaci dokładnych parametrów instalacji HOG skarżącej (sic!);

art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p. poprzez oddalenie wniosku dowodowego skarżącej o przesłuchanie w charakterze świadków M. M. i T. O. na okoliczność, że dane z systemu ELIAS i PI dotyczące instalacji HOG stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa skarżącej;

tymczasem, przedmiotem zawnioskowanego dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy tj. poufność instalacji skarżącej oraz procesu HOG:

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło wnioskodawcy wykazanie poufności ww. informacji, podczas gdy organ bezpodstawnie uznał następnie, że instalacja HOG skarżącej była stosowana jawnie i znawca stanu techniki dla wynalazku według spornego patentu miał możliwość zapoznania się z instalacją oraz procesem technologicznym na niej prowadzonym;

art. 9 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p. poprzez niepoinformowanie stron, że dla oceny zdolności patentowej wynalazku według spornego patentu istotne znaczenie ma kwestia poufności instalacji HOG skarżącej,

tymczasem, zgodnie z dyspozycją art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego;

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż pozbawiło skarżącego możliwości obrony jego stanowiska w powołanym zakresie (zarzut ten skarżąca powiązała z zarzutem podniesionym w punkcie 3 tj. oddaleniem wniosków dowodowych wnioskodawcy, które przeczyły publicznemu ujawnieniu inhalacji i procesu HOG);

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

art. 63 ust. 2 p.w.p. poprzez ustalenie zakresu spornego patentu w oparciu o jego opis, a z pominięciem treści zastrzeżenia niezależnego, co doprowadziło do nieuprawnionego przyjęcia, że:

dziedziną techniki, której dotyczy wynalazek są procesy przerobu gudronu, a w szczególności proces hydroodsiarczania gudronu (tj. "proces HOG"),

znawcą jest chemik technolog w zakresie przetwórstwa ropy naftowej znający proces HOG;

podczas gdy:

przedmiotem patentu jest sposób rozdziału produktów procesu hydroodsiarczania gudronu, a więc nie procesu przerobu gudronu jako takiego;

modelowy znawca dysponuje przeciętną wiedzą i nie posiada specjalistycznych informacji o funkcjonowaniu konkretnego procesu HOG w konkretnej rafinerii;

naruszenie art. 25 ust. 2 p.w.p. poprzez przyjęcie, że sposób prowadzenia procesu hydroodsiarczania gudronu na instalacji skarżącej oraz sama instalacja znajdująca się w Płocku była stosowana jawnie, a więc stanowi stan techniki w rozumieniu art. 25 ust. 2 p.w.p.;

podczas gdy:

instalacja skarżącej znajdująca się w Z. w [...] wchodzi w skład jednego z najnowocześniejszych w Europie Środkowo-Wschodniej kompleksów instalacji przerobu ropy i produkcji petrochemicznej, który jest obiektem bezpieczeństwa energetycznego RP oraz ma strategiczne znaczenie dla RP i Grupy ORLEN, z tego względu wszelkie parametry instalacji pracującej na terenie rafinerii są ściśle poufne i chronione przed ujawnieniem do wiadomości publicznej;

o braku poufności nie przesądza dostęp do instalacji pracowników skarżącej oraz innych osób za zezwoleniem skarżącej, gdyż decydującym kryterium dla uznania publicznego stosowania jest fakt, że potencjalny krąg odbiorców nie jest z góry określony;

naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 24 oraz z art. 27 p.w.p. poprzez przyjęcie, że brak podstaw do unieważnienia patentu [...] z powodu braku przemysłowej stosowalności,

podczas gdy patent został udzielony na rozwiązanie, które nie nadaje się do przemysłowego stosowania, gdyż:

w opisie patentu nie wykazano bezpośredniego rezultatu stosowania sposobu według spornego patentu (deklarowanego jako ograniczenie koksowania);

brak jest poparcia zastrzeganego szerokiego zakresu ilości zawracanego ciężkiego oleju próżniowego, wynoszącej od 5 do 30%;

za wynalazek w kategorii sposobu nie może być uznane rozwiązanie, które opisuje jedynie alternatywną drogę prowadzenia znanego procesu, jeśli znawca na podstawie opisu nie jest w stanie stwierdzić, czy proces taki prowadzi do pożądanego rezultatu;

naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 24 oraz z art. 25 ust. 1 p.w.p. poprzez przyjęcie, że brak podstaw do unieważnienia patentu [...] z powodu braku nowości,

podczas gdy:

szeroka redakcja zastrzeżeń patentowych spornego patentu nie ogranicza się do surowca o konkretnych właściwościach co oznacza, że zastrzegane rozwiązanie obejmuje wszystkie surowce będące produktami procesu hydroodsiarczania pozostałości po próżniowej destylacji ropy naftowej, w tym te ujawnione w dokumencie P2 (tj. opis patentu [...]);

w dokumencie P2 ujawnione są wszystkie istotne cechy rozwiązania według patentu [...];

proces zachodzący w "reaktorze" (dokument P2) oraz proces zachodzący w "kolumnie atmosferycznej" (sporny patent) przebiegają w podobnych warunkach i prowadzą do podobnych efektów tj. osadzania się koksu;

naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 24 oraz z art. 26 ust. 1 p.w.p. poprzez przyjęcie, że brak podstaw do unieważnienia patentu [...] z powodu braku poziomu wynalazczego,

podczas gdy:

zastosowane środki techniczne ujawnione w spornym patencie były znane w stanie techniki, a ich optymalne dostosowanie jest elementem rutynowej pracy technologa lub chemika technologa;

w szczególności dla znawcy, którym w ocenie organu miałby być wysoko wyspecjalizowany chemik technolog przetwórstwa ropy naftowej znający procesy przerobu specyficznego surowca jakim jest gudron, usprawnienie instalacji - którego dotyczy sporny wynalazek - stanowiłoby oczywisty sposób optymalizacji działania instalacji HOG;

zastrzegany w spornym patencie sposób obejmuje zarówno szerokie określenie surowca, jak i szerokie określenie sposobu rozdziału na kolumnie atmosferycznej i kolumnie próżniowej, w konsekwencji czego pouczenie zawarte w dokumentach powołanych przez skarżącą, a w szczególności zaś połączenie dokumentów P1 i P2 oraz P2 i P3 świadczy o braku poziomu wynalazczego dla szerokiego zakresu ochrony ujętego w zastrzeżeniu 1 spornego patentu.

Wskazując powyższe wnosiła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz przedstawienie organowi wytycznych w zakresie wykładni publicznego stosowania rozwiązania, zgodnie z którymi w niniejszej sprawie należy uznać, że instalacja hydroodsiarczania gudronu znajdująca się w zakładzie skarżącej oraz proces na niej prowadzony nie zostały ujawnione nieoznaczonemu kręgowi osób przez publiczne stosowanie. Skarżąca wnosiła ponadto o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

W uzasadnieniu skargi spółka szczegółowo rozwinęła powyższe zarzuty, podtrzymując na użytek skargi argumentacje podnoszoną we wniosku o unieważnienie patentu oraz pismach składanych w toku postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Pismem z 29 października 2020 r. uczestnik postępowania, popierając stanowisko organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę, wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej z uwagi na fakt, że zarzuty w stosunku do udzielonego prawa są bezpodstawne.

W jego ocenie, zarzuty skargi są sprzeczne z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy, zeznaniami świadków oraz wyjaśnieniami złożonymi przez uczestnika postępowania. Podkreślił, że stanowiska stron oraz dowody z dokumentów i zeznań świadków były wnikliwie analizowane i oceniane zgodnie z obowiązującym prawem i orzecznictwem na etapie postępowania spornego, a ocena stanowisk stron i materiału dowodowego została przedstawiona przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Za błędny uczestnik postępowania uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania.

Odnosząc się do kwestii pominięcia przez organ zeznań twórcy S. G. podkreślił, że cytowana przez skarżącą wypowiedź twórcy jest jedynie elementem większej całości, a jej wyrwanie z kontekstu nie świadczy o tym, że Urząd Patentowy nie rozpatrzył całości materiału dowodowego. Wskazał ponadto, że skarżąca pomija w skardze, że informacja o powstających ilościach koksu - podana przez świadka, dotyczyła realnej wartości osadów, jaka została usunięta z instalacji (19 i 7 ton koksów), a nie - jak błędnie twierdzi skarżąca - jest rzekomym dowodem, potwierdzającym, że zastrzeżone rozwiązanie nie działa. Uczestnik nie zgodził się również z twierdzeniem skarżącej, że wskazany fragment wypowiedzi świadka dowodził braku wykazania korzystnego efektu wynalazku, polegającego na ograniczeniu procesu koksowania z zachowaniem dobrego rozdziału produktów.

Odnosząc się do zarzutu błędnej i pobieżnej oceny przeciwstawionego dokumentu P2 ([...]) na okoliczność braku nowości spornego rozwiązania uczestnik podniósł, że w zaskarżonej decyzji organ wskazał jednoznacznie różnice pomiędzy rozwiązaniem ze spornego patentu a rozwiązaniem z dokumentu P2, które wykluczają uznanie że sporny patent nie był nowy w dacie zgłoszenia. Podkreślił, że pomiędzy przeciwstawionymi rozwiązaniami - w tym w szczególności rozwiązaniami [...] i P2 brak jest tożsamości, która jest niezbędna do oceny nowości.

Uczestnik zaznaczył, że z dokumentów złożonych do akt sprawy jednoznacznie wynika, że - wbrew twierdzeniom skarżącej - instalacja rafineryjna w tym Instalacja HOG była wcześniej ujawniona. Odwołując się do publikacji "Vademecum rafinera. Ropa naftowa, właściwości, przetwarzanie, produkty" z 2006 r. wskazał, że w kontekście tej publikacji oraz informacji w niej zawartych, kręgu osób jakie miały dostęp do tej publikacji zarzut skarżącej w zakresie rzekomej tajności instalacji - a co za tym idzie - braku wcześniejszego ujawnienia - jest bezzasadny. Informacje zawarte w ww. publikacji były w dacie spornego patentu stanem techniki, do którego dostęp miał każdy zainteresowany tą technologią. Podkreślał, że w aktach sprawy znajduje się także inne publikacje które podważają tezę skarżącej o rzekomym ograniczonym dostępie do informacji o technologii przetwarzania ropy naftowej, stosowanym surowcu i jego właściwościach, funkcjonowaniu i problemach technicznych instalacji rafineryjnej w [...]. Wskazane publikacje, zdaniem uczestnika, przeczą tezie o rzekomej poufności instalacji przerobu ropy naftowej, potwierdzają natomiast fakt, że technologia ta jest elementem stanu techniki.

Odnosząc się do zarzutu bezpodstawnego przekonania organu, że znawca stanu techniki miał możliwość zapoznania się z Instalacją HOG i procesem technologicznym na niej prowadzonym, uczestnik wskazał, że prezentowane w tym zakresie stanowisko skarżącej wynika z faktu nierozumienia pojęcia znawcy i forsowania tezy, jakoby znawcą był chemik-technolog. Podkreślił, że za znawcę - w przypadku rozwiązania według spornego patentu - należy uznać chemika technologa w zakresie przetwórstwa ropy naftowej, który zna procesy przerobu gudronu. Podzielając stanowisko organu zaznaczył, że znawca jest specjalistą, który zawodowo zajmuje się danym zagadnieniem (a więc nie każdy chemik-technolog będzie znawcą) a przy tym nie wymaga się od niego myślenia twórczego, bowiem ma on dostęp do całości informacji składających się na stan techniki oraz do standardowych środków i ma możliwość wykonania rutynowej pracy i przeprowadzania eksperymentów. Uczestnik zwracał uwagę na fakt, że skarżąca nie ma monopolu na rafinerię HOG na świecie i korzysta z licencji innych podmiotów, a przy tym technologia HOG skarżącej, została opisana w co najmniej kilku publikacjach, a co za tym idzie - była elementem stanu faktycznego dostępnego dla znawcy.

Uczestnik podkreśl, że nie bez znaczenia jest także fakt, że cechy konstrukcyjne Instalacji HOG skarżącej, zostały uprzednio ujawnione w innych dokumentach patentowych (P1, który został przeciwstawiony spornemu patentowi).

Uczestnik nie podzielił ponadto stanowiska skarżącej, jakoby znawca chemik-technolog, znający technologię HOG uznałby arbitralnie wybrany zakres zawrotu za prostą rutynową optymalizację znanego mu procesu.

Podnosił, że rozwiązanie według spornego patentu jest wynikiem prób i badań wykonywanych w ramach prac własnych uczestnika postępowania oraz z udziałem skarżącej. Kolejne badania przybliżały uczestnika postępowania do rozwiązania zaproponowanego w spornym patencie. Znany stan techniki nie podpowiadał rozwiązania problemu koksowania Instalacji HOG, a nawet nie sugerował go. Jak to zostało wykazane w materiale dowodowym, znajdującym się w aktach sprawy - znany stan techniki informacjami na temat skutków stosowania ciężkiego oleju próżniowego zniechęcał do podejmowania prób w zastosowaniu go w uciążliwej technologii. Przedmiotowe rozwiązanie nie jest wynikiem rutynowych działań i optymalizacji procesu.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego oddalenia przez organ wniosków dowodowych dotyczących przesłuchania w charakterze świadków M. M. i T. O. na okoliczność, że dane systemu ELIAS i PI stanowią tajemnice przedsiębiorstwa skarżącej, uczestnik postępowania uznał stawiany zarzut za bezzasadny. Podkreślił, że decyzja organu w tym zakresie jest efektem działania skarżącej, która w toku postępowania wskazywała, że dane z tych systemów stanowią nie tylko tajemnicę przedsiębiorstwa skarżącej, ale także mają istotne znaczenie strategiczne z punktu widzenia państwa. Uczestnik podkreślał jednocześnie, że uznanie, iż dane z systemów ELIAS i PI stanowią tajemnice przedsiębiorstwa skarżącej, nie oznacza, że sama instalacja HOG stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa. Wskazywał, że instalacja HOG, w zakresie jej parametrów, konstrukcji oraz sposobu funkcjonowania nie jest poufna a cały schemat technologiczny, powiązanie aparatów, ich rodzaj, ciągi technologiczne, parametry procesów reaktorowych i destylacyjnych, otrzymywane produkty w poszczególnych sekcjach tej instalacji zostały uprzednio ujawnione.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ustalenie zakresu spornego patentu w oparciu o jego opis, a z pominięciem zastrzeżenia niezależnego uczestnik uznał go za bezzasadny. Jego zdaniem, wbrew twierdzeniom skarżącej, organ w decyzji uwzględnił właściwy zakres spornego patentu oraz to czego on dotyczy.

Zastosowane przez organ w przedmiotowej sprawie pojęcie znawcy jest zgodne z definicją zawartą w Wytycznych Europejskiego Urzędu Patentowego. W sprawie rozpatrywane było całe zastrzeżenie niezależne - zarówno jego cześć przedznamienna dotycząca stanu techniki oraz część poznamienna określająca sposób i ilość zawracanego środka technicznego. Analiza zastrzeżenia patentowego obejmowała wskazane w zastrzeżeniu niezależnym procesy dotyczące rozwiązania, stosowane surowce oraz powstające produkty, ilości zawracanego środka technicznego, skutki nadmiernej lub zbyt małej oraz korzystnej ilości stosowanego ciężkiego oleju próżniowego. W aktach sprawy znajdują się wyniki badań przeprowadzone na instalacji przemysłowej skarżącej. W opisie patentu znajdują się informacje dotyczące stosowanych ilości ciężkiego oleju próżniowego. Zawarte w opisie przykłady wykonania bez wynalazku i z wynalazkiem prezentują dokładnie kolejne kroki w technologii dotyczącej rozwiązania według patentu. Przykłady wykonania wynalazku pokazują także różnice wynikające ze stosowania technologii bez udziału wynalazku i z jego udziałem umożliwiając jego realizację. W opisie wskazano także metodę pozwalającą na określenie skutków stosowanego zawrotu, podając informacje o metodzie określania ilości osadów w wybranych strumieniach procesu. Zastosowana metoda pomiarowa została wskazana w licencji udostępnionej skarżącej przez licencjodawcę. Metoda ta jest również stosowana w innych technologiach, została przyjęta jako polska norma do oznaczania zawartości osadów w paliwach pozostałościowych. Metoda pomiarowa ilości powstających osadów w wybranych strumieniach pozwala w trakcie realizacji procesu na określenie skutków zastosowanego zawrotu przez pomiar ilości osadów w tych strumieniach.

Wskazując na bezzasadność zarzutu błędnego ustalenia dziedziny techniki, uczestnik zwrócił uwagę na fakt, że strumień 1 wpływający do kolumny atmosferycznej po procesie hydroodsiarczania ciężkiej pozostałości po próżniowej destylacji ropy naftowej ma inne właściwości niż strumień ropy naftowej. Fakt pozyskiwania z obu strumieni tj. ze strumienia ropy naftowej i strumienia opuszczającego reaktor po procesie hydroodsiarczania, wydestylowanych paliw nie świadczy o podobnych właściwościach strumieni poddawanych destylacji.

Uczestnik nie podzielił ponadto zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenie art. 25 ust. 2 p.w.p., jego zdaniem, organ nie popełnił błędu przy wykładni wskazanego przepisu i prawidłowo przyjął że Instalacja HOG była publicznie dostępna i stanowiła stan techniki. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z 24 oraz z art. 27 p.w.p. podkreślił, że w opisie wynalazku wskazano sposób na potwierdzenie skuteczności jego działania przez pomiar osadów w wybranych strumieniach układu. Natomiast wykazanie ilości tworzących się osadów w aparatach instalacji w określonym czasie jest możliwe tylko i wyłącznie po zatrzymaniu instalacji i wydobyciu /wykuciu/ trudno usuwalnego osadu koksowego. Fakt możliwości przemysłowego stosowania wynalazku potwierdzają także próby przemysłowe wykonane przez współtwórców na instalacji przemysłowej skarżącej przed zgłoszeniem wynalazku oraz jego stosowanie po zgłoszeniu.

Odpierając zarzut naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z 24 oraz z art. 25 ust. 1 p.w.p. podkreślił, że przeciwstawione w toku postępowania spornego dokumenty nie wykazują tożsamości z patentem [...] . Wskazany przez skarżącą dokument P2 /[...] / odnosi się do innego aparatu technologicznego, innych warunków temperatury i ciśnienia oraz z udziałem katalizatora, a procesowi wydzielania paliw towarzyszy szereg reakcji chemicznych. Za błędną i sprzeczną z technologią chemiczną uczestnik uznał stawianą przez skarżącą tezę, że nie ma znaczenia, jak się nazywa aparat instalacji w którym przebiega dany proces fizyczny, czy chemiczny.

Odnosząc się natomiast do naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z 24 oraz z art. 26 ust 1 .p.w.p. wskazał, że w jego ocenie, organ w sposób prawidłowy ustalił dziedzinę wynalazku a tym samym dokonał prawidłowej jego klasyfikacji. Zdaniem uczestnika ocena poziomu wynalazczego spornego patentu, dokonana przez Urząd Patentowy uwzględnia najbliższy stan techniki na dzień zgłoszenia, tj. 10 lutego 2009 r. Wbrew twierdzeniom skarżącej wskazane przez nią w postępowaniu spornym dodatkowe rozwiązania nie stanowiły rozwiązań blisko związanych z zakresem ochrony patentu [...] i nie świadczą o tym, że rozwiązanie ze spornego patentu było znane w stanie techniki.

Zdaniem uczestnika, skarżący pozostaje ponadto w błędzie, twierdząc, że zjawiska opisane w dokumentach P2 i P3 "stanowią zachętę dla znawcy do zastosowania sposobu rozdziału surowca ropopochodnego przez destylację z zastosowaniem zawrotu". W ocenie uczestnika, organ w sposób obszerny wyjaśnił w decyzji, dlaczego argumentacja skarżącej, dotycząca rzekomego ujawnienia wynalazku według spornego patentu w dokumentach P1 do P4 jest bezzasadna. Za niepoprawną uznał analizę skarżącej, która doprowadziła ją do uznania, że sporny patent nie posiada poziomu wynalazczego z uwagi na fakt, że rzekome dojście do tego samego rozwiązania byłoby możliwe poprzez połączenie rozwiązań z dokumentów P1 i P2 oraz P2 i P3. Podkreślił, że analiza ta została dokonana post factum, a więc z uwzględnieniem wiedzy zawartej w spornym patencie. Bez tej wiedzy, samo podejście problem-rozwiązanie, do którego odwołuje się skarżąca, z wykorzystaniem stanu techniki opisanego w dokumentach P1-P4, nie doprowadzałoby do rozwiązania według spornego patentu, z uwagi na fakt, że wszystkie przeciwstawione dokumenty są sposobami modyfikującymi różne etapy procesu przerobu ropy naftowej. W związku z tym, znawca na podstawie informacji zawartych w tych dokumentach, bez dodatkowego wkładu twórczego nie doszedłby do rozwiązania według spornego patentu. Przedmiotowe dokumenty nie podważają nowości ani poziomu wynalazczego spornego patentu. Dokumenty te stanowią stan techniki, dla innych procesów przerobu ropy naftowej, informacje w nich zawarte bez działań twórczych oraz prób i badań nie doprowadzą do rozwiązania wskazanego w patencie [...].

Dokument P2 nie posiada cech rozwiązania ze spornego patentu, ani nie ujawnia patentu [...], ponieważ dotyczy innych procesów prowadzonych w inny sposób w reaktorze o ściśle określonej konstrukcji i w innych warunkach fizyko chemicznych.

Za bezzasadny uczestnik uznał ponadto zarzut skarżącej dotyczący braku korelacji pomiędzy ilością osadów w pozostałości atmosferycznej i pozostałości próżniowej oraz ilością koksu, który może się tworzyć oraz braku korelacji pomiędzy właściwościami surowca stosowanego w procesie hydroodsiarczania, a optymalną wielkością zawrotu niezbędną do osiągnięcia deklarowanego efektu technicznego. Jego zdanie, rzekomy brak wskazanych korelacji nie stoi znawcy na przeszkodzie w realizacji wynalazku, który w oparciu o posiadaną wiedzę i umiejętności branżysty technologa, na podstawie informacji zawartych w całym opisie patentowym i dostępnej wiedzy będzie stosował wynalazek w warunkach przemysłowych.

W ocenie uczestnika postępowania, opis patentowy zawiera wszystkie niezbędne środki techniczne do odtworzenia wynalazku oraz sprawdzenia skuteczności działania. W przykładach wykonania wskazuje chronologicznie następujące po sobie czynności, podając warunki prowadzenia procesu oraz ilości stosowanych środków technicznych oraz jest zgodny z "Poradnikiem wynalazcy". Zmiana procesu związana z dokonaniem zawrotu jednego ze strumieni technologicznych, wraz z informacją dotycząca temperatury i ciśnienia w punktach kontrolnych pozwala znawcy na zrealizowanie wynalazku.

W opisie patentowym - wbrew zarzutom skarżącej - wskazano sposób na bezpośrednie sprawdzenie rezultatu wynalazku przez pomiar zawartości osadów w istotnych strumieniach procesu. W opisie wskazano jak można obserwować stosowanie wynalazku/jego korzystne skutki przez oznaczanie osadów metodą filtrowania na gorąco, według normy ASTM D 4870. Uczestnik podkreślił, że norma ta ma odpowiednik w postaci polskiej normy stosowanej do oznaczania osadów- PN-ISO 10307-1.

Nieznajdujący odzwierciedlenia w stanie faktycznym sprawy jest także zarzut arbitralności zakresu stosowanego zawrotu w sytuacji wskazania skutków stosowania zbyt małej lub zbyt dużej ilości zawracanego ciężkiego oleju próżniowego. Jak zauważył uczestnik, zakres ten został określony na podstawie badań wykonanych na instalacji przemysłowej skarżącej z udziałem jej pracowników. W opisie wynalazku omówiono stosowanie zbyt małych, lub zbyt dużych ilości zawrotu z możliwymi efektami ich stosowania. W przykładzie wykonania wskazano wartość zawrotu z korzystnego przedziału zakresu stosowania wynalazku. W opisie wynalazku znajduje się dostateczne poparcie dla zastrzeganej wielkości zawrotu ciężkiego oleju próżniowego, a decyzja Urzędu Patentowego w tym zakresie jest prawidłowa.

Pismem z dnia 13 kwietnia 2021 r. skarżąca wniosła replikę na odpowiedź organu na skargę oraz na odpowiedź uczestnika postępowania.

Na wstępie wskazała, że pismo uczestnika nie zostało poprawnie złożone bowiem nie załączono do niego stosownego pełnomocnictwa a zatem nie powinno być brane pod uwagę przy orzekaniu w sprawie, przynajmniej do momentu uzupełnienia wskazanego braku.

Zarzuca organowi, że ten w odpowiedzi na skargę bagatelizuje brak odniesienia się do kluczowego w postępowaniu administracyjnym dowodu, jakim były zeznania świadka S. G. (jednego z twórców wynalazku). Podkreśla, że wskazana wypowiedź świadka jest kluczowa z perspektywy oceny przemysłowej stosowalności wynalazku, zwłaszcza że pochodzi od twórcy wynalazku, który prowadził eksperymenty. Zaznacza, że wbrew sugestiom uczestnika przytaczany przez skarżącą fragment zeznań świadka nie zastał wypaczony ani wyrwany z kontekstu.

Jej zdaniem, uwagi organu w zakresie nieprawidłowości w analizie bilansowania przedstawionej przez skarżącą w toku postępowania potwierdzają jedynie, że dokument patentu [...] nie dostarcza znawcy wystarczającej ilości informacji w zakresie Instalacji HOG. Podnosi, że w złożonych stanowiskach ani Urząd Patentowy, ani uczestnik nie zdołali wykazać, że Instalacja HOG znajdująca się w Zakładzie w [...] jest stosowana jawnie. Nie wskazali również, które konkretnie publicznie dostępne informacje w zakresie HOG uzupełniają istotne luki ujawnienia wynalazku zarzucane przez skarżącą (i pośrednio przyznane przez Organ), które uniemożliwiają jego urzeczywistnienie przez znawcę stanu techniki.

W jej ocenie, zadaniem Urzędu Patentowego, który przyznaje, że jedynie częściowo zostały ujawnione we wskazanych publikacjach wiadomości dotyczące Instalacji HOG było zweryfikowanie czy informacje zawarte w ogólnie dostępnych w dacie zgłoszenia wynalazku publikacjach stanowią wystarczające uzupełnienie ujawnienia wynalazku według [...]. Tego wymogu, zdaniem skarżącej, nie spełnia zaskarżona decyzja.

Skarżąca zarzuca, że organ oceniając dostateczne ujawnienie wynalazku w nieuprawniony sposób odnosił się do dokumentacji technologicznej skarżącej – a nie publicznie dostępnych informacji, do których znawca stanu techniki miał dostęp w dacie zgłoszenia wynalazku. Zamiast dokonać właściwej oceny ujawnienia wynalazku organ poprzestał na błędnym ustaleniu, że Instalacja HOG jest stosowana jawnie, a więc rzekomo wszystkie jej parametry są dostępne dla przeciętnego znawcy stanu techniki. Tymczasem, zdaniem spółki, brak jest jakichkolwiek podstaw, aby uznać - a nawet przypuszczać - że autorzy publikacji "Vademecum rafinera. Ropa naftowa, właściwości, przetwarzanie, produkty" pod redakcją Jana Syguły WNT 2006 r. uzyskali dostęp do wszystkich informacji niezbędnych dla realizacji spornego wynalazku. Jej zdaniem, Urząd Patentowy powinien zatem przyjąć, że informacje dotyczące szczegółowych parametrów Instalacji HOG skarżącej nieopublikowane w ww. publikacji nie zostały przekazane autorom; a jedynie ewentualnie, że zostały przekazane wraz z zastrzeżeniem ich poufności.

Skarżąca podkreślała, że w jej ocenie, twierdzenia organu oraz uczestnika postępowania przedstawione w przedłożonych stanowiskach nie dowodzą, że sama instalacja jest stosowana jawnie (co stanowiło podstawę ustaleń przyjętych w zaskarżonej decyzji organu) oraz, że znawca stanu techniki w dacie pierwszeństwa przedmiotowego patentu miał do niej dostęp w zakresie wszystkich jej parametrów.

Za wewnętrznie sprzeczne skarżąca uznała stanowisko organu, który przyjął, że Instalacja HOG stosowana jest jawnie i na tej podstawie uznał, że wszelkie dane niezbędne do urzeczywistnienia wynalazku według [...] są dostępne dla znawcy stanu techniki oraz że nie ma znaczenia dla przedmiotu postępowania okoliczność czy poufne są dane z systemów ELIAS oraz PI obrazujące pracę Instalacji HOG.

Podkreśliła, że w jej ocenie to, że uczestnik w toku postępowania dążył do zobowiązania skarżącej do przedłożenia jej poufnej dokumentacji technologicznej obrazującej szczegółową pracę na Instalacji HOG potwierdza, że uczestnik sam przyznał, że w opisie wynalazku znawca nie znajdzie wszystkich koniecznych parametrów a publicznie dostępne informacje w przedmiocie parametrów Instalacji HOG nie są wystarczające do wykazania dostatecznego ujawnienia wynalazku.

Skarżąca podtrzymała zatem stanowisko prezentowane w toku postępowania o unieważnienie spornego patentu, wedle którego znawca na postawie opisu patentowego i zastrzeżeń nie będzie w stanie urzeczywistnić zastrzeganego wynalazku w pełnym zakresie co najmniej ze względu na nie są możliwe do usunięcia braki tj.:

brak wykazania korzystnego efektu wynalazku polegającego na ograniczeniu procesu koksowania z zachowaniem dobrego rozdziału produktów;

brak korelacji pomiędzy ilością osadów w pozostałości atmosferycznej i pozostałości próżniowej oraz ilością koksu, który może się tworzyć i osadzać w elementach instalacji;

brak korelacji pomiędzy właściwościami surowca stosowanego w procesie hydroodsiarczania a optymalną wielkością zawrotu niezbędną dla osiągnięcia deklarowanego efektu technicznego;

brak danych umożliwiających ocenę efektu realizacji sposobu ujawnionego w przykładzie 2 na innych wartościach zawrotu z zastrzeganego zakresu 5 do 30%;

brak danych o zapotrzebowaniu energetycznym w sposobie według przykładu 2, co uniemożliwia ocenę ewentualnych korzyści ekonomicznych dla tego sposobu;

brak danych dotyczących wszystkich strumieni technologicznych, uniemożliwiający rzetelne wykonanie bilansu materiałowego.

Precyzuje, że podstawą zarzutu w zakresie normy ASTM D 4870 jest to, że opis patentu nie podaje, która wersja normy została zastosowana.

Odnosząc się do stanowisk organu oraz uczestnika postępowania wyrażonych w zakresie zarzutu braku przemysłowej stosowalności, braku nowości oraz braku poziomu wynalazczego wskazała, że żadna ze stron nie przedstawiła argumentów, które podważałyby stawione przez nią zarzuty. Jej zdaniem, prezentowane stanowiska są lakoniczne i jedynie w ograniczonym zakresie stanowią polemikę z zarzutami skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Skarga podlega oddaleniu. Sąd uznał, że Urząd Patentowy RP w ustalonych okolicznościach stanu faktycznego prawidłowo zinterpretował i właściwie zastosował przepisy prawa materialnego uznając, że brak jest podstaw do unieważnienia ochrony na sporny wynalazek.

Kwestią wstępną w sprawie jest przesądzenie interesu prawnego skarżącej do wniesienia żądania opartego na art. 89 ust. 1 i 2 p.w.p. W ww. zakresie skarżąca wykazała, że w dniu 5 września 2014 r. uprawniony złożył do sądu powszechnego pozew o zapłatę kwot 10.000.000 zł oraz 237.232.510,89 zł z tytułu naruszenia przez skarżącą praw z patentu [...]. Zasadność tego roszczenia warunkowana jest istnieniem patentu na sporny wynalazek.

Jak zaś podnosi się w doktrynie i judykaturze interes prawny w unieważnieniu patentu mają w szczególności: "pozwany o naruszenie patentu, konkurent uprawnionego z patentu, który już stosuje lub zamierza korzystać z wynalazku chronionego danym patentem oraz niejednokrotnie licencjobiorca, podmiot żądający unieważnienia patentu, gdyż jego prawa osobiste lub majątkowe są lub mogą być naruszone wykonywaniem prawa, konkurenci uprawnionego, którzy zamierzają wytwarzać takie przedmioty lub stosować taką technologię, jak opisana w dokumencie patentowym czy toczący spór sądowy z twórcą wynalazku o zapłatę za jego stosowanie." (por.: K. Jasińska, J. Szwaja, [w:] Prawo własności przemysłowej. Red. R. Skubisz. System prawa prywatnego, t. 14 A, Warszawa 2012, s. 804 i wskazana tam literatura i orzecznictwo sądowe).

W związku z powyższym skarżąca posiada interes prawny do żądania ustalenia, czy sporny patent został udzielony z zachowaniem ustawowych warunków wymaganych do jego udzielenia.

Ustaliwszy powyższe należy wskazać, że zgodnie z art. 89 ust. 1 p.w.p. - w brzmieniu obowiązującym w sprawie - przesłanki unieważnienia patentu są następujące:

1) nie zostały spełnione warunki wymagane do uzyskania patentu;

2) wynalazek nie został przedstawiony na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić;

3) patent został udzielony na wynalazek nieobjęty treścią zgłoszenia lub zgłoszenia pierwotnego.

Warunki wymagane do uzyskania patentu określa art. 24 p.w.p. W myśl tego przepisu patenty są udzielane - bez względu na dziedzinę techniki - na wynalazki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania.

Wynalazek uważa się zaś za nowy, jeśli nie jest on częścią stanu techniki. Nowość na gruncie p.w.p. oznacza zatem, że wynalazek - rozumiany jako zespół cech objętych zastrzeżeniem - nie został bezpośrednio ujawniony w stanie techniki.

Przez stan techniki rozumie się z kolei wszystko to, co przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu, zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w formie pisemnej lub ustnego opisu, przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób (art. 25 ust. 1 i 2 p.w.p.).

Wynalazek uważa się z kolei za posiadający poziom wynalazczy, jeżeli nie wynika on dla znawcy, w sposób oczywisty, ze stanu techniki, co oznacza, że nawet znawca w danej dziedzinie nie będzie mógł odtworzyć tego wynalazku bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo rutynowy dojść do zastrzeganego rozwiązania (art. 26 ust. 1 p.w.p.).

Wynalazek traktuje się za nadający się do przemysłowego stosowania, jeżeli według wynalazku może być uzyskiwany wytwór lub wykorzystany sposób, w rozumieniu technicznym, w jakiejkolwiek działalności przemysłowej (art. 27 p.w.p.).

Na przemysłową stosowalność składają się cztery zasadnicze wymogi cząstkowe: wymóg zupełności (kompletności), wymóg nadawania się do użytku, wymóg powtarzalności rezultatu stosowania wynalazku i wymóg należytego ujawnienia wynalazku w opisie i zastrzeżeniu patentowym, poprzez wskazanie środków technicznych określających rozwiązanie postawionego problemu i gwarantujących uzyskanie oczekiwanego efektu.

Rozwiązanie dostatecznie ujawnione to takie, które zostało przedstawione na tyle kompletnie, że musi dać oczekiwany efekt techniczny. Z kolei stosowanie rozwiązania zawiera się w takim ujawnieniu jego cech technicznych, które pozwoli na zrealizowanie tego wytworu bez konieczności dochodzenia do założonego przez wynalazcę rezultatu metodą prób i błędów oraz podejmowania eksperymentów wymuszonych brakiem niezbędnych danych. Opis wynalazku, powinien przedstawiać wynalazek na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić, jak również dokonać rzeczowej analizy porównawczej z dotychczasowym stanem techniki.

Chodzi o to żeby Urząd Patentowy RP udzielał ochrony prawnej jedynie na rozwiązania opatrzone precyzyjnym zastrzeżeniem, pozwalającym następnie na urzeczywistnienie wynalazku w działalności przemysłowej w sposób powtarzalny z jednakowym rezultatem (por. NSA w wyroku z dnia 30 września 2002 r., sygn. akt II SA 3849/01, opubl. ONSA 2003 r., z. 4 poz. 139).

Zakres zarzutów strony skarżącej podważających udzielenie patentu dotyczył niespełnienia przez wynalazek wszystkich tych warunków, tj. nowości, nieoczywistości, a także przemysłowej stosowalności i dostatecznego ujawnienia.

Podstawę prawną ww. zarzutów stanowiły przepisy art. 89 ust 1 w związku z art 24, art. 25, art. 26, art. 27 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 p.w.p.

Strona skarżąca zgłaszała zastrzeżenia już do etapu wskazania dziedziny, której dotyczy wynalazek oraz powiązanej z tym kwestii - kwalifikacji znawcy.

Podkreślenia bowiem wymaga, że należyte ujawnienie wynalazku należy oceniać z perspektywy fachowca z danej dziedziny techniki. Jeśli bowiem na podstawie informacji zawartych w zgłoszeniu oraz swojej fachowej wiedzy i ogólnie znanych prawideł, będzie on w stanie wynalazek zastosować, można uznać, że sporne rozwiązanie jest zupełne i w tym zakresie należycie ujawnione (por.: P. Kostański, [w:] Prawo własności przemysłowej. Komentarz, s. 190).

Podobnie, to punkt widzenia znawcy będzie miarodajny dla ustalenia poziomu wynalazczego zastrzeganego rozwiązania. Stanowi o tym powołany wcześniej art. 26 ust. 1 p.w.p. i potwierdza § 32 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz.U. Nr 102, poz. 1119 ze zm.), zgodnie z którym nie uznaje się przedmiotu zgłoszenia za rozwiązanie posiadające poziom wynalazczy, jeżeli może wskazać dowody określające stan techniki w zakresie uzasadniającym stwierdzenie, że realizacja lub stosowanie wynalazku wynika bezpośrednio z tego stanu, przy uwzględnieniu przeciętnej wiedzy właściwej dla znawcy danej dziedziny techniki.

Pojęcie "znawcy" nie zostało ustawowo zdefiniowane, ale jednolicie przyjmuje się, że oznacza ono fachowca z danej dziedziny, specjalistę, osobę zajmującą się w sposób profesjonalny daną dziedziną techniki. Chodzi jednak o fachowca dysponującego przeciętną wiedzą z danej dziedziny techniki, który jest w stanie dokonać w sposób obiektywny, bez nadmiernego wysiłku umysłowego, porównania określonych rozwiązań i wyciągnąć z tego porównania odpowiednie wnioski (por.: wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2183/04).

We wniosku o unieważnienie patentu strona skarżąca - powołując się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 marca 2009 r. VI SA/Wa 1837/08 - wskazała, że znawcą jest tu technolog (chemik technolog), gdyż wynalazek dotyczy sposobu prowadzenia określonego procesu technologicznego.

Organ ustalił zaś - takie też było stanowisko uprawnionego - że dziedziną techniki, której dotyczy wynalazek są procesy przerobu gudronu, a w szczególności proces hydroodsiarczania gudronu - proces HOG. W związku z tym kompetentnym w sprawie znawcą jest chemik technolog pracujący w rafinerii i znający proces HOG.

W skardze skarżąca zakwestionowała sposób określenia przez organ dziedziny wynalazku wskazując, że przedmiotem patentu jest sposób rozdziału produktów procesu hydroodsiarczania gudronu, a nie proces przerobu gudronu jako takiego.

W odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił, że wynalazek dotyczy sekcji destylacji, w której dokonuje się zawrotu jednego ze strumieniu technologicznych - cechy techniczne części znamiennej zastrzeżenia 1. Proces jest ciągły i przebiega na instalacja HOG składającej się z dwóch części - reaktorowej i destylacji. Skarżąca błędnie twierdzi, że zakres zastrzeżenia niezależnego 1 nie uwzględnia części reaktorowej procesu HOG, a jedynie ogranicza się do, niebędącej samodzielnym bytem, części instalacji rozdziału produktów po hydroodsiarczaniu. I dalej, że próba określenia przez skarżącą dziedziny techniki i definicji znawcy podjęta w skardze jest obarczona błędną wykładnią zakresu ochrony określonym zastrzeżeniem niezależnym 1, która pomija cechy techniczne procesu opisane w części przedznamiennej tego zastrzeżenia.

Sąd podziela ten pogląd. Organ definiując dziedzinę, której dotyczy wynalazek i określając specjalizację znawcy uwzględnił indywidualne okoliczności sprawy, w tym specyfikę wynalazku zastrzegającego część procesu zachodzącego w konkretnej instalacji. Niemniej nie jest to element samodzielny i niezależny, odbywa się bowiem w ramach procesu hydroodsiarczania gudronu.

Identyfikacja dziedziny wynalazku musi nawiązywać do zakresu ochrony, który wyznaczają zastrzeżenia patentowe w pełnym zakresie, a nie jedynie ich część znamienna.

Należy też wskazać na nieadekwatność zarzutów skarżącej wskazujących, że instalacja nie ma charakteru jawnego i dlatego jej paramenty nie są dostępne dla przeciętnego znawcy stanu techniki o cechach określonych przez organ.

Odnosząc się do ww. zarzutów należy wskazać, że po pierwsze, brak dowodów na utajnienie dokumentacji instalacji. W tym zakresie skarżąca zarzuca w skardze niezasadne oddalenie przez organ dowodów z przesłuchania świadków – M.M. oraz T. O., na okoliczność, że dane z systemu ELIAS i Pl dotyczących instalacji HOG stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa skarżącej.

Przyjmując za zasadne stanowisko uprawnionego wyrażone w ww. zakresie w piśmie z dnia 29 października 2020 r., Sąd uznaje ww. zarzut za bezzasadny. Wskazać bowiem należy, iż w toku postępowania uprawniony złożył wniosek o zobowiązanie skarżącej do przedłożenia danych z systemów ELIAS i PI oraz o przeprowadzenie dowodu z tych danych. Skarżąca sprzeciwiła się takiemu wnioskowi dowodowemu, twierdząc, że dane z tych systemów stanowią nie tylko tajemnicę przedsiębiorstwa skarżącej, ale także mają istotne znaczenie strategiczne z punktu widzenia państwa. Organ, biorąc od uwagę stanowisko skarżącej - oddalił zatem wniosek uprawnionego, uznając, że dane z systemów ELIAS i PI stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa skarżącej.

Oddalone przez Urząd Patentowy wnioski dowodowe z przesłuchania świadków - zgodnie z wnioskiem skarżącej - miały wykazywać poufność danych z systemów ELIAS i PI, a nie poufność instalacji HOG.

Niezasadne jest przy tym oczekiwanie skarżącej wyrażone w skardze, że organ powinien pouczyć ją na podstawie art. 9 k.p.a., że dla oceny zdolności patentowej wynalazku według spornego patentu istotne znaczenie ma kwestia poufności instalacji HOG.

Podkreślić należy, że co prawda k.p.a. nakłada na organy administracji państwowej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.), jednak zasada ta nie może być utożsamiana z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania (zob. wyrok NSA OZ w Krakowie z dnia 20 stycznia 2000 r., I SA/Kr 1512/97; wyrok NSA z dnia 1 października 1999 r., III SA 7458/98; teza druga wyroku NSA z dnia 20 lipca 1999 r., I SA 2176/98; wyrok NSA OZ w Łodzi z dnia 27 marca 1998 r., I SA/Łd 489/98; wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 1997 r., III SA 66/96). Również w literaturze wskazuje się na brak podstaw do wykładnia art. 9 k.p.a. w taki sposób, że organ administracji stawałby się w istocie pełnomocnikiem strony (por.: P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 53; G. Łaszczyca, [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 146).

Nie jest bowiem zadaniem organu - orzekającego w warunkach kontradyktoryjności zakładającej obowiązek wykazania przez wnioskodawcę okoliczności, które uzasadniają unieważnienie patentu - poszukiwanie argumentów uzasadniających stanowisko samej strony. Nie można przerzucać na Urząd Patentowy obowiązku stawiania tez dowodowych niezbędnych do osiągnięcia zamierzonego celu, jakim jest uzyskanie korzystnego dla strony orzeczenia, ani też wskazywania środków dowodowych na ich potwierdzenie. Konsekwentnie - Urząd Patentowy nie ma obowiązku określania z urzędu jakie dowody są niezbędne do ustalenia stanu faktycznego, jak również przeprowadzenia dowodów z urzędu, natomiast zadaniem Urzędu jest wnikliwa, pełna i wyczerpująca ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego (czyli wskazanego przez strony), co powinno znaleźć odzwierciedlenie w wydanej decyzji, tym samym Urząd pełni rolę arbitra, a jego stanowisko w sprawie przedstawia wydana decyzja.

Należy się więc zgodzić z Urzędem Patentowym, iż instalacja HOG, w zakresie jej parametrów, konstrukcji oraz sposobu funkcjonowania nie jest poufna, a cały schemat technologiczny, powiązanie aparatów, ich rodzaj, ciągi technologiczne, parametry procesów reaktorowych i destylacyjnych, otrzymywane produkty w poszczególnych sekcjach tej instalacji zostały uprzednio ujawnione - np. w pracy "Vademecum rafinera. Ropa naftowa: właściwości, przetwarzanie, produkty" z 2006 r. - i stanowi stan techniki.

Po drugie, organ - odwołując się do dowodów z akt sprawy, w tym tzw. Osi czasu - wystarczająco wykazał, że pracownicy uprawnionego prowadzący prace badawcze, związane m.in. z opracowaniem metody zmniejszania wytrącania się osadów w aparatach HOG, mieli dostęp do instalacji w zakresie umożliwiającym zapoznanie się - w zakresie potrzebnym do prowadzenia badań - z jej działaniem, budową i parametrami itp. Okoliczności w tym zakresie powoływane były przez uprawnionego zarówno w postępowaniu dotyczącym unieważnienia patentu, jak i wynikają ze zgromadzonych w aktach sprawy pism procesowych i dowodów z postępowania przed sądem powszechnym o naruszenie praw z patentu.

O faktach w ww. zakresie mówił też S. G., współautor wynalazku, przesłuchiwany w charakterze świadka na rozprawie w dniu [...] czerwca 2018 r. Przybliżył on okoliczności opracowania spornego wynalazku. Wskazał m.in., że historia zaczęła się w 2001 r. P. miał bowiem problem z koksem i zlecił szereg prac badawczych.

Skoro zatem pracownicy uprawnionego zostali dopuszczeni do instalacji w celu rozwiązania problemu związanego ze zmniejszenia ilości pozostałości ciężkiej po przerobie ropy naftowej to racjonalnie należy przyjąć, że poznali tę instalację.

Jak już była wyżej mowa, ciężar dowodu co do zakresu jawności parametrów instalacji HOG spoczywał bezwzględnie na wnioskodawcy. To jego zadaniem było udowodnić, że informacje dotyczące szczegółowych parametrów instalacji HOG nie zostały ujawnione, ewentualnie, że zostały ujawnione z zastrzeżeniem ich poufności.

Racjonalne jest bowiem przyjęcie, że dostęp do tych (tak strzeżonych - zdaniem spółki) informacji jest ściśle ewidencjonowany. Tak więc dokumenty, z których wynika kto, kiedy i w jakim zakresie z tymi informacjami się zapoznał przedstawić mogła jedynie spółka.

Brak takich dokumentów w materiale dowodowym pozwalał organowi dokonać swobodnej oceny pozostałych dowodów, z których wynikały istotne okoliczności w omawianym zakresie przeciwne jednak do tych, które podnosiła spółka.

Fakt, że uczestnik domagał się od skarżącej przedstawienia dokumentów dotyczących instalacji HOG - sam w sobie - nie przekłada się bezpośrednio na przyjęcie, że w istotnym dla wynalazku zakresie parametry instalacji nie były lub nie mogły być znane poza przedsiębiorstwem skarżącej.

Wynalazek jest ściśle związany z funkcjonowaniem instalacji HOG, powstał w związku z jej działaniem. Z zagadnieniem zakresu pojęcia znawcy związane jest zaś zjawisko powstawania wąskich specjalizacji technicznych, będące konsekwencją postępu technologicznego (zwraca na to uwagę J. Mordwiłko-Osajda, Kryterium..., s. 85 - za T. Demendecki i in., Prawo własności przemysłowej. Komentarz, LEX 2015).

Zatem tylko punkt widzenia tak zdefiniowanego znawcy będzie miarodajny w sprawie dla oceny, czy przesłanka dostatecznego ujawnienia została w sprawie spełniona.

Zdaniem wnioskodawcy opis patentowy nie podaje dostatecznej ilości informacji niezbędnych dla technologa do odtworzenia i zastosowania wynalazku.

Sąd wskazuje, że wnioskodawca popełnił błąd określając kompetencje znawcy (tj. tylko jako technologa), co przełożyło się na błędną ocenę - w kontekście zupełności ujawnienia - opisu patentowego (czyli uznanie go za niepełny).

Skoro zastrzeżony wynalazek dotyczy procesu zachodzącego w instalacji technologicznej to siłą rzeczy w jego przebiegu należy uwzględnić parametry przewidziane dla działania samej instalacji. Nie ma przy tym znaczenia, że dokument patentu [...] nie dostarcza znawcy informacji w zakresie dotyczącym instalacji HOG, skoro ten zakres wiadomości wynika z kompetencji znawcy znającego cały stan techniki i mającego dostęp do dokumentacji urządzenia.

Przekonujący jest wywód organu, że rafineryjne procesy technologiczne to procesy ciągłe wymagające monitoringu parametrów procesu i ich modyfikacji w zależności od ich przebiegu w czasie rzeczywistym. Znawca monitoruje pracę instalacji i dokonuje modyfikacji jej pracy w zakresie między innymi ilości podawanych surowców, ilości przegrzanej pary wodnej czy paliwa do podgrzewania pieca niezależnie od tego czy proces przebiega z dodatkowym zawrotem strumienia czy też bez zawrotu.

Zmiana procesu związana z dokonaniem zawrotu jednego ze strumieni technologicznych wraz z informacją dotyczącą temperatury i ciśnienia w punktach kontrolnych pozwala znawcy na jego zrealizowanie.

Odnosząc się zaś do zarzutów związanych z brakiem możliwości wykazania rezultatu oraz metodologią oznaczania osadów wskazać należy, że w opisie patentowym - wbrew zarzutom skarżącej - określono sposób sprawdzenia rezultatu wynalazku przez pomiar zawartości osadów w istotnych strumieniach procesu. W opisie wskazano jak można obserwować stosowanie wynalazku/jego korzystne skutki, tj. przez oznaczanie osadów metodą filtrowania na gorąco według normy ASTM D 4870. Sąd nie podzielił przy tym zarzutów odnoszących się do powołania ww. normy bez wskazania w zastrzeżeniach patentowych, która wersja normy znajduje zastosowanie.

Otóż kierunek interpretacji wskazanej wyżej - a zakwestionowanej przez skarżącą -wskazówki z opisu wynalazku wyznacza zgodność ww. normy z polską normą PN-ISO 10307-1:2001, w której opisano metodę oznaczania zawartości całkowitego osadu w paliwach pozostałościowych o lepkości kinematycznej nie wyższej niż 55 mm2/s w temperaturze 100 stopni C oraz w mieszankach paliw destylacyjnych zawierających komponenty pozostałościowe.

Jak zaś wynika ze znajdującej się w aktach sprawy opinii P. G. (nr karty 1098), wskazana w normie PN-ISO 10307-1:2001 metoda do oznaczania zawartości osadów w strumieniach technologicznych jest stosowana powszechnie w branży rafineryjnej. Autor opinii przybliżył jej istotę wskazując, że polega ona na rozcieńczeniu próbki rozpuszczalnikami organicznymi i przefiltrowaniu jej w takim stanie przez dokładny sączek bibułowy, na którym zatrzymują się nierozpuszczalne frakcje cząstek koksu oznaczane następnie ilościowo. Autor opinii dodał, że jest to metoda względnie prosta do wykonania. Może być używana do oznaczania zawartości nierozpuszczalnych frakcji w różnych produktach ropopochodnych. Metoda umożliwia analizę zawartości całkowitego osadu w paliwach pozostałościowych o lepkości kinematycznej nie wyższej niż 55 mm2/s w temperaturze 100 stopni C oraz w mieszankach paliw destylowanych zawierających komponenty pozostałościowe i wykonywana jest metodą sączenia na gorąco.

Tak więc Sąd nie podziela zarzutów w ww. zakresie, jako że nie uwzględniają one odniesienia do PN-ISO 10307-1:2001.

Sąd nie podzielił także zastrzeżeń wnioskodawcy dotyczących oceny dowodu z zeznań świadka S. G.W tym zakresie skarżąca zarzuciła, że organ nie ocenił wypowiedzi tego świadka, że nie ujawni on jaka jest metoda oznaczania osadu w instalacji. I który wskazał, że ta metoda, która jest w tej chwili jest zła. Zdaniem Sądu, tak ogólne stwierdzenie świadka nie nadaje się do merytorycznego skomentowania. Świadek nie uzasadnił swojego poglądu. Powody tej wypowiedzi są zatem nieujawnione. Także z przyczyn leżących po stronie skarżącego. Podkreślić należy, że pełnomocnik skarżącego był obecny na rozprawie, w czasie której przesłuchiwano świadka. Z protokołu tej rozprawy nie wynika, żeby dopytywał on świadka w analizowanym zakresie. Takie zaniechanie wnioskodawcy w kontradyktoryjnym postępowaniu przekłada się na obniżenie wartości dowodu, a nawet na brak możliwości skorzystania z niego.

Tak samo należy ocenić wypowiedź świadka, że realna ilość koksu powstająca w instalacji jest taka sama; nie ma znaczenia, czy z zawrotem czy bez zawrotu.

Również w tej kwestii świadek nie został dopytany. Nie wiadomo więc, co miał na myśli. Brak zatem uzasadnienia dla takiego poglądu sprzecznego z pozostałymi dowodami zebranymi w sprawie.

Usprawiedliwione jest zatem stanowisko organu, który uznał, że sporne rozwiązanie osiąga korzystne skutki wskazane w patencie [...]. W spornym patencie zawrót ciężkiego oleju próżniowego powoduje bowiem zmniejszenie koksowania (czego następstwem jest przedłużenie czasu pracy instalacji) potwierdzone mniejszą ilością osadów w strumieniach etapu frakcjonowania mieszaniny (przykłady wykonania zawarte w wynalazku potwierdzają różnice po zastosowaniu zawrotu).

Także trzeba zaprzeczyć, że brak jest dostatecznego poparcia dla zastrzeganej wielkości zawrotu w szerokim przedziale w zakresie 5 - 30% m/m, jak sugeruje wnioskodawca. Ww. zakres zawracanego oleju próżniowego został bowiem sprawdzony doświadczalnie na podstawie wyników prac własnych uprawnionego, a w opisie wynalazku omówiono stosowanie zbyt małych, lub zbyt dużych ilości zawrotu z możliwymi efektami ich stosowania. W przykładzie wykonania wskazano wartość zawrotu z korzystnego przedziału zakresu stosowania wynalazku.

Wskazać w tym miejscu należy, że zarzut podania zbyt małej liczby przykładów realizacji wynalazku jest bezprzedmiotowy, bowiem wystarczające jest by opis zawierał co najmniej jeden przykład realizacji każdego z objętych zgłoszeniem wynalazków (por. § 6 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych).

Wbrew stanowisku skarżącej - zastrzeżenia patentowe wskazują procesy dotyczące rozwiązania, stosowane surowce oraz powstające produkty, ilości zawracanego środka technicznego, skutki nadmiernej lub zbyt małej oraz korzystnej ilości stosowanego ciężkiego oleju próżniowego, a w opisie patentu znajdują się informacje dotyczące stosowanych ilości ciężkiego oleju próżniowego i zawarto w nim przykłady wykonania bez wynalazku i z wynalazkiem prezentujące kolejne kroki w technologii dotyczącej rozwiązania według patentu. W opisie wskazano także metodę pozwalająca na określenie skutków stosowanego zawrotu, podając informacje o metodzie określania ilości osadów w wybranych strumieniach procesu.

Tak więc Sąd uznał, że w opisie wskazano wszystkie środki, które należy zastosować aby osiągnąć zamierzony efekt.

Przechodząc do zarzutów odnoszących się do braku nowości należy zauważyć, że dla wykazania tej okoliczności należy przeciwstawić spornemu wynalazkowi konkretne rozwiązanie o identycznych cechach. Warunek nowości dla wynalazku nie jest spełniony, jeżeli istnieje wcześniejszy dokument w stanie techniki, który w sposób jasny i bezpośredni ujawnia istotę późniejszego wynalazku, a w szczególności jego zastrzegane cechy techniczne.

Organ, mierząc się z argumentami strony podniesionymi w ww. zakresie, przekonywująco wyjaśnił, dlaczego rozwiązanie ujęte w dokumencie P2 nie szkodzi nowości spornego wynalazku.

Porównując oba rozwiązania Urząd RP podniósł, że zawrót jednego ze strumieni technologicznych jest niewystarczającym dowodem na brak nowości spornego wynalazku.

Zawrót ciężkiego oleju w przeciwstawianym dokumencie realizowany jest do surowca przed reaktorem, podczas gdy w spornym patencie ciężki olej próżniowy zawraca się do kolumny atmosferycznej, a więc elementu instalacji za reaktorem. Nie można mówić o tożsamości rozwiązań. Słusznie uprawniony w piśmie z dnia 29 października 2020 r. zauważył, że - wbrew twierdzeniom skarżącej - pierwszy akapit dokumentu P2 wskazuje wprost, że stosowanie zawrotu oleju próżniowego zapobiega wytrącaniu materiału asfaltenowego z roztworu w reaktorze (a nie w reaktorze lub urządzeniach za reaktorem - jak twierdzi skarżąca).

Także zdaniem Sądu ma znaczenie okoliczność, że przedmiotem wynalazku jest ściśle określony etap procesu zachodzącego w instalacji. Wynalazek zawarty w [...] dotyczy węzła kolumny atmosferycznej i próżniowej, a nie całej instalacji hydroodsiarczania gudronu.

Uczestnik postępowania w stanowisku z dnia 11 marca 2019 r. przedstawił schemat procesów technologicznych rafinerii ze wskazaniem, którego etapu dotyczy przeciwstawiony dokument P2, oraz w którym miejscu tej technologii mają zastosowanie: a) rozwiązanie z patentu [...] i b) rozwiązanie z dokumentu P2. W odpowiedzi na skargę organ zauważył, że skarżący błędnie uznaje, że procesy zachodzące w reaktorze według dokumentu P2 i w kolumnie atmosferycznej według spornego patentu "...przebiegają w podobnych warunkach i prowadzą do podobnych efektów tj. osadzania się koksu".

Urząd Patentowy RP - rozpoznając tę sprawę dokonał prawidłowej analizy procesów technologicznych, na etapie których znajduje zastosowanie sporny patent oraz rozwiązanie z dokumentu P2. W opisie spornego patentu, zarówno w przykładzie realizacji technologii bez wynalazku i z wynalazkiem (przykład 1 i 2) jednoznacznie określono jakie procesy zachodzą w kolumnie destylacyjnej (oznaczonej w opisie jako 4).

Wszystko powyższe potwierdza więc, że - wbrew twierdzeniom skarżącej - pomiędzy patentem uprawnionego a dokumentem P2 nie ma prawnie doniosłego podobieństwa, które niweczyłoby nowość rozwiązania objętego spornym patentem.

W odpowiedzi organu na skargę zostały przy tym jeszcze raz podkreślone różnice istniejące pomiędzy reaktorem /reakcje chemiczne/ a kolumną destylacyjną /procesy fizyczne/. Wskazano, że oprócz różnych aparatów technologicznych stosowanych w omawianych dokumentach P2 i [...] zachodzą w nich zupełnie inne procesy, które nie mogą być ze sobą porównywane. W ujęciu technicznoinżynieryjnym kolumna atmosferyczna jest aparatem pracującym, jak sama nazwa wskazuje, pod ciśnieniem atmosferycznym, w którym zachodzą fizyczne procesy wymiany masy i ciepła i nie zachodzą reakcje chemiczne. Natomiast aparatem, w którym zachodzą reakcje chemiczne jest reaktor chemiczny. W przypadku instalacji HOG reaktor pracuje pod bardzo wysokim ciśnieniem, czyli w zgoła odmiennych warunkach pracy niż kolumna atmosferyczna.

Podnoszony przez Wnioskodawcę zarzut braku nowości spornego rozwiązania wobec dokumentu P2 jest bezzasadny.

Na marginesie jedynie należy dodać, że wartość argumentacji skarżącej odnoszącej się do braku nowości obniża postawienie w sprawie także zarzutu braku poziomu wynalazczego, w ramach którego skarżąca wykazuje, że dopiero zestawienie rozwiązania według dokumentu P2 z rozwiązanie z dokumentem P1 pozwoli dojść do zastrzeżonego wynalazku.

Wnioskodawca na okoliczność niespełnienia przez sporne rozwiązanie przesłanki poziomu wynalazczego powołał następujące dokumenty: [...],[...],[...], oraz [...].

Organ odnosząc się po kolei do wszystkich przeciwstawionych rozwiązań - i ich kompozycji - wyjaśnił dlaczego na ich podstawie znawca nie mógłby - bez twórczego podejścia (dodatkowego wkładu twórczego) - dojść do zastrzeżonego wynalazku.

Kolegium wykazało, że znawca techniki - na podstawie informacji zawartych w powołanych dokumentach - bez dodatkowego wkładu twórczego, nie doszedłby do rozwiązania problemu technicznego dotyczącego ograniczenia koksowania i wydłużenia czasu pracy instalacji do przerobu produktów hydroodsiarczania ciężkiej pozostałości po próżniowej destylacji ropy naftowej oraz usprawnienia funkcjonowania pieca próżniowego. W żadnym z przeciwstawionych dokumentów nie ma wskazanych środków technicznych, na podstawie których znawca, mógłby bez wkładu myśli twórczej dojść do rozwiązania, w którym określono rodzaj zawracanego środka technicznego, ilość i sposób dokonywania zawrotu, wartości temperatur w istotnych węzłach instalacji oraz przewidzieć efekt techniczny uzyskiwany dzięki takiemu zabiegowi.

Słusznie Kolegium wskazało, że wnioskodawca w swoich analizach nie bierze pod uwagę negatywnych wskazówek w stanie techniki zniechęcających znawcę do stosowania ciężkiego oleju próżniowego do ograniczenia koksowania sekcji destylacji instalacji HOG.

Skarżąca wykazując kierunek rozumowania znawcy, łączy cechy przeciwstawionych rozwiązań takich, jak zakres zawrotu, i dowodzi, że doszedłby on w rutynowy sposób do spornego rozwiązania. Błędnie jednak uznając, że jedyną cechą znamienna wynalazku jest zawrót na poziomie od 5 do 30%. Nie uwzględnia, że z zastrzeżeń patentowych wynika, że mniejsze ilości tworzących się osadów są skutkiem wprowadzonego ciężkiego oleju próżniowego do pozostałości atmosferycznej. Nie ulega zatem wątpliwości, że zastosowanie zawrotu ciężkiego oleju próżniowego do kuba kolumny atmosferycznej sekcji destylacji próżniowej procesu HOG i pozytywne skutki zastosowania tego zawrotu są zaskoczeniem dla znawcy wobec negatywnych przesłanek wynikających z dokumentu P1 (a odnosi się ono także do cytowanych w stanie techniki dokumentów, w tym P2), co przemawia za nieoczywistością spornego rozwiązania.

Konkludując tę część rozważań należy wskazać, że UPRP prawidłowo przeprowadził badanie poziomu wynalazczego (nieoczywistości) wynalazku i zasadnie uznał, iż sporny patent spełnia ten wymóg.

W doktrynie wskazuje się, że przesłanka "przemysłowej stosowalności" jest zrealizowana, jeżeli w rozwiązaniu wskazano i uzasadniono działanie osiągane w wyniku zastosowania wynalazku i określono, przy użyciu jakich środków technicznych ono następuje oraz jakie są jego rezultaty. Nadawanie się do stosowania oznacza zatem, że według wynalazku może być wytworzony wytwór lub użyty w znaczeniu technicznym sposób. "Stosowalność" wynalazku uwarunkowana jest jego powtarzalnością, która powinna się charakteryzować możliwością wielokrotnego uzyskiwania takich samych rezultatów (np. zaprzeczeniem powtarzalności jest jej uwarunkowanie od wykorzystania unikalnych miejscowych warunków przyrody, dostępnych tylko dla zgłaszającego) (por. Michał du Vall, Przemysłowa stosowalność [w:] Prawo patentowe, Warszawa 2008 i powołane tam publikacje).

Skarżąca kwestionowała spełnienie ww. warunku podważając prawidłowość ujawnienia wynalazku czy niewskazanie rezultatu stosowania sposobu według patentu, brak poparcia zastrzeganego szerokiego zakresu ilości zawracanego ciężkiego oleju próżniowego, wynoszącej od 5 do 30%. W tym zakresie Sąd w całości podzielił stanowisko organu, o czym była już wyżej mowa.

Na koniec należy wyrazić pogląd o wyłącznie polemicznym charakterze zarzutów skarżącej. Podnosząc w skardze i późniejszym piśmie procesowym - co do zasady - pojedyncze kwestie procesowe i materialne nie wykazała, że organ naruszył prawo w kontrolowanym postępowaniu w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji.

Sąd podzielił zaś w pełnym zakresie stanowisko Urzędu Patentowego RP, iż badany wynalazek spełniał w dacie zgłoszenia wszystkie warunki jego patentowalności oraz że został dostatecznie ujawniony. W zaskarżonej decyzji pogląd ten został przekonywująco wyłożony i uzasadniony.

W świetle powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszenia podnoszonych w skardze przepisów prawa materialnego ani prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podnoszonych w skardze, a decyzja została uzasadniona zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Dla porządku jedynie Sąd wskazuje, że pełnomocnictwo z dnia 1 października 2020 r. do działania w imieniu uprawnionego dla rzecz. pat. J. D., zostało przesłane przy piśmie z dnia 2 października 2020 r. (wpływ - 5 października 2020 r.). Wcześniej, tj. w dniu 29 września 2020 r., złożono do akt sprawy pełnomocnictwo z dnia 19 lipca 2016 r. dla radców prawnych: C. S. i M. Ł. oraz pełnomocnictwo substytucyjne z dnia 20 czerwca 2018 r. dla adwokat E.D.. Tak więc - wbrew zarzutom skarżącej podniesionym w piśmie z dnia 13 kwietnia 2021 r. - pismo procesowe z dnia 29 października 2020 r., stanowiące odpowiedź uprawnionego na skargę, zostało podpisane przez prawidłowo umocowanych do działania przed sądem pełnomocników, tj. rzecz. pat. J. D. oraz adw. E. D. - W..

Mając na uwadze powyższe Sąd - na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - oddalił skargę.