Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 631/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia doradcy podatkowego K. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 484/16 w zakresie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skarg R. P. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia 21 czerwca 2013 r., nr ... w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 484/16 po rozpoznaniu wniosku doradcy podatkowego K. M. (dalej: "pełnomocnik") o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i zwrot wydatków w sprawie ze skarg R. P. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia 21 czerwca 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 7749 zł oraz kwotę 108,92 zł tytułem niezbędnych, poniesionych wydatków, na środki transportu (pkt I). Natomiast w zakresie zwrotu wydatków poniesionych na noclegi oraz wydatków poniesionych na opłatę skarbową oddalił wniosek (pkt II).

W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podkreślił, że sprawa jest jedną z wielu rozpoznawanych przez sądy obu instancji. Sprawy ze skarg R. P. dotyczą w przeważającej części określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów różnych marek, w zależności od postępowania. Sprawy te są rodzajowo takie same, a analiza faktyczno – prawna podejmowanej w nich materii jest oparta o te same mechanizmy interpretacyjne, o czym świadczy fakt, że praktycznie zarzuty sformułowane w poszczególnych skargach i skargach kasacyjnych są identyczne. Dodatkowo wynagrodzenie pełnomocnika przyznane za postępowanie przed sądem pierwszej instancji uwzględniało już nakład pracy doradcy podatkowego i jego wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu pierwszej instancji kolejne wywody pełnomocnika stanowiły jedynie uzupełnienie wcześniejszych argumentów odnośnie zagadnień z zakresu prawa materialnego. Udział w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie powodował więc konieczności analizy nowych problemów prawnomaterialnych. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia Sąd pierwszej instancji uwzględnił również finansowy interes Państwa podkreślając, że trudno przyznawać pełnomocnikowi każdorazowo pełną stawkę wynagrodzenia za reprezentację z urzędu w takich samych rodzajowo sprawach. Powyższe w ocenie Sądu pierwszej instancji uzasadniało miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika za pomoc prawną udzieloną stronie do wysokości 25 % należnej stawki ustalonej w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu.

Sąd pierwszej instancji odrębnie przeanalizował zwrot kosztów przejazdu oraz zwrot kosztów za nocleg w hotelu. Zdaniem Sądu podana przez pełnomocnika cena biletu za przelot samolotem w wysokości 398,80 zł mieściła się w ramach "niezbędnych wydatków" gdyż koszt przejazdu samochodem obejmujący opłaty za autostrady na trasie Wrocław - Warszawa - Wrocław byłby wyższy. Natomiast Sąd nie uznał wydatków poniesionych na hotel jako niezbędnych do prowadzenia sprawy. Przedstawiona cena noclegu w hotelu odbiegała bowiem od przeciętnych cen noclegów w hotelach. "Niezbędność" w tym kontekście powinna być rozumiana jako ewidentny brak połączeń komunikacyjnych i nie może być utożsamiana z noclegiem, którego koszty przekraczają zwyczajną, przeciętną, wartość noclegu w danym miejscu.

K.M. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, w którym zarzucił naruszenie:

1) art. 258 § 1 i 2 pkt 8 ppsa w związku z art. 250 § 1 i art. 260 zd.1 ppsa oraz § 2 rozporządzenia poprzez nierozstrzygnięcie w zaskarżonym postanowieniu odrębnie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu za postępowanie drugoinstancyjne i za postępowanie pierwszoinstancyjne i tym samym pominięcie odrębności nakładu pracy pełnomocnika i jego wkładu w przyczynienie się do rozstrzygnięcia spraw sądowoadministracyjnych w dwóch odrębnych instancjach sądowoadministracyjnych.

2) § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia przez błędne jego zastosowanie polegające na odmowie zwrotu pełnomocnikowi niezbędnych wydatków poniesionych na hotel.

3) art. 250 § 2 w zw. z art. 209 ppsa przez błędne jego zastosowanie, pomimo że WSA w Krakowie brak jest przydanej kompetencji do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji w przypadku złożenia skargi kasacyjnej.

4) art. 141 § 4 zd. 1 ppsa w zw. z art. 166 ppsa poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu postanowienia WSA w Krakowie przesłanek uzasadniających tożsame miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu za I oraz II instancję sądowoadministracyjną, uniemożliwiając tym samym NSA instancyjną kontrolę zaskarżonego postanowienia, które zawiera jedno rozstrzygnięcie w zakresie zarówno I jak i II instancji sądowoadministracyjnej.

W związku z powyższym pełnomocnik wniósł o:

1) przyznanie wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej na zasadzie prawa pomocy przed sądem drugiej instancji w zakresie w jakim złożono skargę kasacyjną według stawki , o której mowa w § 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia przy niestosowaniu art. 250 § 2 ppsa tj. w wysokości 75% przyznanego wynagrodzenia postanowieniem o sygn. akt I SA/Kr 534/13 czyli w wysokości adekwatnej do nakładu pełnomocnika i jego przyczynienia się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy.

2) zwrot pełnomocnikowi kwoty niezbędnych wydatków, o których mowa w § 4 ust.1 pkt 2 rozporządzenia, w tym również poniesionych na zakwaterowanie w hotelu w Warszawie jako, co wynika z uzasadnienia postanowienia będącego przedmiotem zaskarżenia, niespornym jawi się niezbędność tego wydatku związanego ze świadczeniem pomocy prawnej w drugiej instancji.

3) odrębne rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w pierwszej i w drugiej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 200 ppsa, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Zgodnie z art. 205 § 1 oraz § 2 ppsa, do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdu i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata lub radcy prawnego (§ 1). Natomiast do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (§ 2). Kryteria te, stosuje się odpowiednio do strony reprezentowanej przez doradcę podatkowego (art. 205 § 4 ppsa). Przy czym, w wynagrodzenie pomagającego pełnomocnika ustala się według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności doradców podatkowych w zakresie ponoszenia nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków (art. 250 ppsa)

Z powyższych uregulowań wynika, że pełnomocnikowi profesjonalnemu, w tym jego zastępcy, należy się zwrot kosztów postępowania w "niezbędnym" zakresie. Podkreślić w tym miejscu należy, że udokumentowanie poniesionych wydatków nie obliguje jeszcze sądu do ich uwzględnienia w całości przy wydawaniu orzeczenia o wynagrodzeniu pełnomocnika, lecz tylko tych których poniesienie było konieczne i celowe, innymi słowy niezbędne do prowadzenia i rozstrzygnięcia sprawy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie Sąd pierwszej instancji przy ustalaniu wysokości zasądzanego wynagrodzenia dla pełnomocnika wziął pod uwagę charakter spraw oraz wkład pracy doradcy podatkowego ustanowionego z urzędu w przyczynieniu się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia spraw. Zdaniem Sądu pierwszej instancji trudno przyjąć, przy wielości spraw tożsamych podmiotowo i przedmiotowo, że nakład pracy pełnomocnika w każdej sprawie jest identyczny oraz wymaga takiego samego zaangażowania czasu i pracy w jej przygotowaniu i prowadzeniu. Jak trafnie podkreślił Sąd w zaskarżonym postanowieniu zarówno stan faktyczny jak i zagadnienia prawne w każdej z nich są bardzo zbliżone, zaś ewentualne różnice w sprawach sprowadzają się do dodatkowej argumentacji poruszonych tam kwestii prawnych. W tym stanie rzeczy, Sąd pierwszej instancji prawidłowo miarkował koszty zasądzając częściowy ich zwrot. Szczegółowe wyliczenie wynagrodzenia pełnomocnika oraz motywy rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w tym zakresie zostały wyczerpująco przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut ujęcia rozstrzygnięcia w odrębnych punktach. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji badał i wziął pod uwagę wkład pracy pełnomocnika w prowadzenie całej sprawy skarżącego zarówno w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym. Natomiast ujęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów w jednym punkcie sentencji zaskarżonego postanowienia jest kwestią redakcyjną, która nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy.

Chybiony jest również zarzut nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji wydatków poniesionych przez pełnomocnika na nocleg w Warszawie w ramach prowadzonych spraw. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przy przyznawaniu pełnomocnikowi zwrotu tego rodzaju wydatków, należy kierować się racjonalizmem oraz doświadczeniem życiowym. W przeciwnym razie sąd przychylając się do wniosku w tym zakresie wypłacałby koszty noclegu dowolnie wybranego przez pełnomocnika wykraczając poza kryterium niezbędności kosztów i narażając budżet Państwa na zbędny wydatek. Odmowa Sądu pierwszej instancji w tej kwestii była uzasadniona, ponieważ koszt doby hotelowej przedłożony przez pełnomocnika wyniósł 654,40 zł (faktura: 1308,80 zł za dwie doby hotelowe) i był znacznie zawyżony w stosunku do cen za nocleg dostępnych na rynku.

Za prawidłowe należy uznać rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w kwestii opłaty skarbowej. W orzecznictwie wskazuje się, że opłata skarbowa od pełnomocnictwa stanowi niezbędny wydatek (zob. postanowienie NSA z 15 maja 2015 r., sygn. akt I OZ 106/15; uchwała Sądu Najwyższego z 12 marca 2003 r., sygn. akt III CZP 2/03, OSNC 2003/12/161). Nie można jednak przyjmować, że powyższe stanowisko będzie odnosi się automatycznie do pełnomocnictwa substytucyjnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenę wydatków poniesionych w celu ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego należy zawsze rozpatrywać z uwzględnieniem warunku niezbędności określonego wydatku, o którym stanowi art. 250 § 1 ppsa, oraz specyfiki i złożoności zagadnień prawnych w konkretnej sprawie. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji konieczność pokrycia tych wydatków nie została w ogóle przez wnioskodawcę wykazana.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.