Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 156/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 103 ust. 1, art 72 ust. 1, art. 83, art. 94, art. 95, art. 75 ust. 3, art. 78 ust. 2 pkt 3, art. 81 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 498-505
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 91
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 463 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2010r. sprawy ze skargi St. L. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie uposażenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w G. z dnia [...] r. Nr [...] w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odsetkach od uposażenia, II. w pozostałym zakresie skargę oddala, III. określa, że zaskarżona decyzja, w części określonej w punkcie I, nie może być wykonana. /-/ T. Świstak /-/ W. Batorowicz /-/ A. Łaskarzewska


UZASADNIENIE

Rozkazem nr [...] z dnia [...] r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień Dowódca Sił Lądowych zlikwidował z dniem [...] 2003 r., między innymi, stanowisko służbowe st. chor. sztab. S. L.. W dniu 15 października 2002 r. st. chor. sztab. S.L. nie wyraził zgody na objęcie innego zaproponowanego mu stanowiska służbowego, w związku z czym Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego decyzją z dnia [...] 2002 r. [...] wypowiedział S.L. zawodową służbę wojskową i w konsekwencji wydał rozkaz z dnia [...]r., Nr [...]zwalniający ze służby wojskowej i przenoszący S. L. do rezerwy z dniem [...] 2003 r.

W związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej S. L.na podstawie art. 74 ust. 1 i art. 75 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 78 ust. 2 pkt 3 oraz art. 79 ust. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 10, poz. 55 z pózn. zm.) wypłacono pełną odprawę w wysokości 600% miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym w wysokości [...] zł, i ekwiwalent pieniężny za 45 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego w wysokości [...] zł.

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] . Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...]r., nr [...] o wypowiedzeniu S. L. zawodowej służby wojskowej, a następnie Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego rozkazem personalnym z dnia [...] r., Nr [...] uchylił pkt 13 swojego rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...]r. dotyczący zwolnienia S. L. z zawodowej służby wojskowej.

W następstwie powyższych orzeczeń S. L. stawił się do miejsca pełnienia służby wojskowej i został przyjęty na ewidencję oraz zaopatrzenie bez wyznaczenia stanowiska. Dla celów ewidencyjno-finansowych przyznano St. L. zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie należności potrącono, jako nienależnie pobrane, świadczenia wypłacone z tytułu odprawy w następstwie zwolnienia ze służby w 2003 r. oraz wypłacony wówczas ekwiwalent za urlop.

W przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu aktach personalnych S. L. brak zarówno zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] r. przez stronę, jak i informacji z jaką datą decyzja ta stała się ostateczna.

Pismem z dnia [...] 2006 r. st. chor. sztab. S. L. wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, wnosząc o zwolnienie go w skróconym terminie wypowiedzenia z dniem [...] 2007 r.

Rozkazem z dnia [...]2006 r. Nr [...] Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego zwolnił st. chor. sztab. S. L. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł go do rezerwy dniem [...] 2007 r.

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Komendant Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych działając na podstawie art. 94 ust. 1 i 2, art. 95 pkt 1, 2, 3 i 6 w zw. z art. 96 ust. 1, art. 97, art. 83 ust. 2, art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) przyznał st. chor. sztab. S. L. między innymi odprawę pieniężną w wysokości 600 % kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym w wysokości [...] zł, ekwiwalent pieniężny za 92 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego w wysokości [...] zł i dodatkowe uposażenie roczne w wysokości 1/12 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym.

Decyzja powyższa została doręczona S. L. w dniu 31 stycznia 2007 r. W przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu aktach personalnych brak dowodu wypłaty ustalonej w niej odprawy pieniężnej i ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Decyzją z dnia [...] 2007 r., Nr [...] Komendant Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych przyznał st. chor. sztab. S. L. wyrównanie do świadczeń przyznanych w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w wysokości [...] zł tytułem wyrównania do odprawy i [...] zł tytułem wyrównania do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, powyższe uzasadnione było zmianą wysokości uposażeń żołnierzy zawodowych z dniem 1 stycznia 2007 r.

Pismem z dnia [...] r., S. L. wystąpił o zwrot potrąconej przy wypłacie zaległego wynagrodzenia kwoty [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 31 lipca 2006 r. do dnia zapłaty. W swoim podaniu podniósł, iż zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzenie o pracę. Natomiast zgodnie z art. 87 § 1 pkt 2 kodeksu pracy potraceniu z wynagrodzenia za pracę podlegają jedynie sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych, a inne kwoty mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika jedynie za jego zgodą wyrażoną na piśmie (art. 91 § 1 kodeksu pracy). Żadna z powyższych przesłanek nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Skarżący zaznaczył również, że zgodnie treścią art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych roszczenie z tytułu prawa do uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne natomiast w przedmiotowej sprawie potrącenia dokonano z uchybieniem tego terminu - ponad trzy lata po wypłacie potrąconych należności. Skarżący wydatkował otrzymane środki w dobrej wierze, że mu się należą i w momencie wydania decyzji Dowódca Wojsk Lądowych dnia [...] 2006 r., nie był już wzbogacony.

Decyzją z dnia [...] 2009 r., nr [...] Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w G. odmówił st. chor. szt. rez. S. L. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci żądanych świadczeń z tytułu uposażenia wraz z odsetkami oraz wypłaty potrąceń z uposażenia. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na pismo Departamentu Kadr MON z dnia 22 stycznia 2007 r., nr 481, dotyczącego postępowania i uprawnień żołnierzy, wobec których stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej. W piśmie tym zobowiązano terenowe organy wojskowe do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności waloryzowane zgodnie z przepisami. Roszczenie o zwrot potrąconych świadczeń z uwagi na decyzje stwierdzające nieważność nie znajdują uzasadnienia, gdyż świadczenia te były nienależne - stwierdzono nieważność decyzji będących podstawą ich przyznania. Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień wskazał, iż zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki (art. 476 Kodeksu cywilnego) w odróżnieniu do opóźnienia (art. 481 Kodeksu cywilnego) warunkowana jest winą, której w tej sprawie nie można przypisać organowi. Decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych stwierdzająca nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego wywiera skutki ex tunc, ale została wydana w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki. Organ podkreślił, że niespornym jest fakt, iż skarżący w okresie od wydania decyzji o wypowiedzeniu mu służby do wydania decyzji stwierdzającej nieważność tego wypowiedzenia, nie pełnił służby wojskowej, ale otrzymywał należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. S. L. otrzymał dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową (wynoszącą 50-75 % uposażenie) oraz odprawę wojskową. Po przywróceniu do służby skarżący odmówił zwrotu pobranych nienależnie świadczeń w związku z tym roszczenia o odsetki nie znajdują uzasadnienia. Zdaniem organu dopiero z datą kiedy decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] 2006 r stała się wykonalna powstała podstawa domagania się odsetek, naliczanych od tej daty. Organ I instancji podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji zwalniającej ze służby, nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający pomiędzy datą zwolnienia a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu decyzji o stwierdzeniu nieważności. W niniejszej sprawie nie miała bowiem miejsca kontynuacja pełnienia służby, gdy S. L. jej nie pełnił. Organ wskazał, że skarżący zaprzestał pełnienia służby wojskowej i korzystał na podstawie ostatecznych decyzji z praw socjalnych oraz ubezpieczeniowych dla zwolnionego od pełnienia służby żołnierza. Skutków polegających na niepełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ani wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą, ani stwierdzenie nieważności takiej decyzji, ani też kolejne decyzje organu emerytalnego orzekające częściowy zwrot świadczenia emerytalnego za okres pozostawania w stosunku służbowym. Organ stwierdził, iż skarżący pozostawał w spornym okresie w stosunku służby, ale jej faktycznie nie pełnił. Powołał się przy tym na wyrok z dnia 9 kwietnia 2001 r, sygn. akt II SA 94/01, w którym Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko, iż samo pozostawanie w stosunku służbowym nie jest wystarczające, aby domagać się za ten okres uposażenia. Prawo do uposażenia powiązane bowiem zostało z faktycznym podejmowaniem służby. Komendant Wojskowej Komisji Uzupełnień podkreślił również, że względem skarżącego nastąpiło wiele skutków prawnych związanych z nakazem traktowania go jako pozostającego w stosunku służbowym. W szczególności okres, w którym nie podejmował służby z powodu niezgodnego z prawem zwolnienia, został zaliczony do stażu uprawniającego go do wojskowej emerytury.

W odwołaniu od powyższej decyzji S. L. wskazał, iż co prawda po przywróceniu do służby wojskowej otrzymał zaległe należności, ale bez ustawowych odsetek za zwłokę zawinioną wydaniem wadliwej decyzji. Jako podstawę swojego roszczenia o odsetki wskazał art. 75 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie zawodowej żołnierzy zawodowych (uposażenie) oraz art. 481 § 1 i 482 § 1 Kodeksu cywilnego (nagroda roczna, dodatkowe uposażenie). Ponadto skarżący podał podstawy prawne przysługujących mu w trakcie pełnienia służby wynagrodzeń i uposażeń. W pozostałym zakresie podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w wniosku z 18 lutego 2008 r.

Decyzją nr [...] z dnia [...] 2009 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji zaznaczając, iż decyzje stwierdzające nieważność tworzą elementy nowego stosunku prawnego i wywierają skutki w obrocie prawnym. Decyzja obciążona wadą nieważności obowiązuje (domniemuje się jej legalność), do momentu doręczenie stronom decyzji stwierdzającej jej nieważność. Nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną maja charakter odwracalny. Takim skutkiem jest upływ czasu, który miał duże znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. S. L. w momencie przeniesienia do rezerwy otrzymał status, z którym wiązało prawo do odprawy i po spełnieniu odpowiednich przesłanek prawo do emerytury wojskowej. W tym samym czasie nie mógł on posiadać jednocześnie statusu żołnierza zawodowego jak i statusu przeniesionego do rezerwy. Tak długo jak w obrocie pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej tak długo nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskaniu statusu przeniesionego do rezerwy. Ponieważ w tym okresie nie istniała możliwość świadczenia z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej, nie można przyjąć, aby doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia. Roszczenie o wypłatę takiego uposażenia w tym okresie nie powstawało, gdyż nie istniał administracyjnoprawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności. Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej zaktualizowała prawo do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego, nie mogła jednaka odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń. Roszczenie o wypłatę uposażenia od dnia zwolnienia przysługuje dopiero od uostatecznienia się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] 2006 r. Z uwagi na powyższe organ II instancji powołując się na wyrok NSA o sygn. akt I OSK 1455/08 z dnia 22 lipca 2009 r, stwierdził, brak podstaw domagania się odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący miał status przeniesionego do rezerwy.

Pismem z dnia 4 stycznia 2010 r., S. L. wniósł skargę na powyższą decyzje wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Komendanta Wojskowej Komisji Uzupełnień w G., podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w swoim piśmie z dnia 18 lutego 2008 r. oraz odwołaniu z dnia 28 września 2009 r.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - sygn. akt IV SA/Po 42/09, w którym w analogicznej sprawie Sądu stwierdził nieważność decyzji Dowódcy Sił Lądowych o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu zawodowej służby wojskowej w związku z czym podstawa roszczenia odpadła i stało się ono nieuzasadnione. Organ podtrzymał swoje stanowisko, iż pomimo wytycznych otrzymanych w piśmie Ministerstwa Obrony Narodowej Departamentu Kadr nr 401 z dnia 22 stycznia 2007 r., samo pozostawanie w stosunku służbowym nie jest wystarczające, aby domagać się za ten okres uposażenia, a tym samym i odsetek do tego uposażenia za opóźnienia w jego wypłacie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie jedynie w części, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych.

Rozpatrując niniejszą sprawę w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta sprowadza się do badania, czy zaskarżony akt nie narusza przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego. Wzruszenie aktu administracyjnego może nastąpić w razie, gdy kontrola wykaże, że zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Działając przy tym w myśl art. 134 § 1 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w skardze w pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż trafnym jest pogląd Skarżącego co do niezgodności z prawem potrącenia, dokonanego przez organ wojskowy przy wypłacie należności z tytułu wyrównania uposażenia, a obejmującego świadczenia wypłacone z tytułu odprawy w następstwie zwolnienia ze służby w 2003 r. oraz wypłacony wówczas ekwiwalent za urlop.

Wprawdzie co do zasady, jeśli dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swą wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeśli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (art. 498 § 1 k.c.), zaś w doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego nie wyklucza się zastosowania art. 498-505 k.c. przez analogię również do należności o charakterze publicznoprawnym (uchwała Sądu Najwyższego z 6 stycznia 1994 r.- II UZP 32/93, publikowana OSNC 7-8/94/150, akceptowane przez T. Wiśniewskiego w: "Komentarz do Kodeksu cywilnego. Zobowiązania" LexisNexis 2009 - wyd. 9, s. 774 uw. 6), to jednak zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przez uposażenie, o którym mowa w ust. 1, należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83,[...] odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94, i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z art. 91 § k.p., należności inne niż wymienione w art. 87 § 1 i 7 k.p., mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. W doktrynie przyjmuje się, że kwestia potrąceń z art. 87 § 1 k.p. jest uregulowana w sposób wystarczający i autonomiczny w Kodeksie pracy, co powoduje, że nie ma w tym wypadku zastosowania art. 498 § 1 k.c. (M. T. Romer "Prawo pracy. Komentarz" W. Pr. 2008 s. 570 uw. 1). Skoro zaś S. L. nie wyraził zgody na potrącenie z jego należności z tytułu wyrównania uposażenia kwot otrzymanych uprzednio z tytułu odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop to do potrącenia doszło z naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 103 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 87 § 1 i art. 91 §1 k.p. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2010 r., sygn. I OSK 977/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 3 marca 2009 r., sygn. IV SA/Po 42/09 - obydwa publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W niniejszej sprawie niewątpliwie doszło zatem do niezgodnego z prawem potrącenia. Dokonanie takiego potrącenia skutkuje tym, że w postępowaniu administracyjnym właściwy organ (analogicznie jak Sąd Pracy w procesie z powództwa pracownika o zasądzenie od pracodawcy potrąconej kwoty) bada, czy żądanie zwrotu tej kwoty nie stanowi nadużycia prawa i obowiązany jest wyraźnie rozstrzygnąć o tym żądaniu - przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy - w tym w szczególności po rozważeniu, czy przemawia za tym wzgląd na interes społeczny i słuszny interes obywatela (art. 7 k.p.a.).

Analiza zaistniałych w sprawie okoliczności wskazuje przy tym, iż choć jak wykazano powyżej do potrącenia wypłaconej odprawy i ekwiwalentu za urlop doszło z naruszeniem prawa, to jednak organy administracji wojskowej trafnie odmówiły S. L. wypłaty potrąconych uprzednio z wyrównania uposażenia odprawy i ekwiwalenty za urlop, aczkolwiek to prawidłowe merytorycznie rozstrzygnięcie w wadliwy prawnie sposób uargumentowały w uzasadnieniach swoich decyzji.

Zauważyć bowiem trzeba, iż w rozpatrywanej sprawie skarżący dwukrotnie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i dwukrotnie (w 2003 i 2007 roku) przyznawano mu świadczenia pieniężne z tytułu odprawy oraz ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Ponieważ stwierdzono nieważność decyzji będącej podstawą zwolnienia ze służby wojskowej w 2003 r. odpadła zatem podstawa przyznania wypłaty odprawy i ekwiwalentu w związku z faktem, iż skarżący nie został zwolniony z służby wojskowej - pozostawał w stosunku służbowym choć służby nie pełnił. Decyzją z dnia [...] 2007 r. S. L. otrzymał ponownie świadczenia, o których mowa w art. 94 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Gdyby uznać za słuszne roszczenia skarżącego (zgłoszone 18 lutego 2008 r., czyli już po powtórnym zwolnieniu ze służby), o zwrot potrąconych świadczeń, które otrzymał z tytułu zwolnienia go ze służby woskowej w 2003 r. doszłoby do sytuacji, iż otrzymałby on dwukrotnie to samo świadczenie. Należy bowiem zauważyć, iż zgodnie z art. 94 ust. 1 i 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierzowi zawodowemu przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5, odprawa w wysokości określonej w tych przepisach, stanowiąca w zależności od okresu trwania służby odpowiedni procent kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że prawo żołnierza do odprawy powiązane zostało z faktem zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej. Oznacza to, że odprawa ma charakter świadczenia jednorazowego, wypłacanego w związku z zakończeniem służby wojskowej, a żołnierz, który otrzymał odprawę, nie może już ponownie nabyć do niej prawa w pełnej wysokości. Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z dnia 1 czerwca 2005 r., sygn. OSK 1714/04, z dnia 18 marca 2008 r., sygn. I OSK 902/08, z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. I OSK 1471/08, z dnia 22 września 2009 r., sygn. I OSK 66/09, z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. I OSK 362/09, z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 568/09, z dnia 11 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 546/09, z dnia 6 stycznia 2010 r., sygn. I OSK 804/09 - wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nie ma zatem, na gruncie art. 94 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, możliwości dwukrotnej wypłaty tych świadczeń z tytułu jednorazowego zwolnienia ze służby, co miałoby miejsce w przypadku uwzględnienia żądania skarżącego.

Reasumując wskazać należy, iż powyższe rozważania w realiach niniejszej sprawy oznaczają, iż prawidłowym byłoby nie - jak zostało to faktycznie zrealizowane przez organy wojskowe - potrącenie wypłaconych odprawy i ekwiwalentu za urlop z wyrównania uposażenia za okres niezgodnego z prawem zwolnienia ze służby, lecz uwzględnienie nienależnie wypłaconych w 2003 r. odprawy i ekwiwalentu w wysokości tychże świadczeń przyznanych S.L. decyzją Komendant Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych z dnia [...] 2007 r., Nr [...], czego jednakże, wobec uprzedniego bezprawnego potrącenia w/w świadczeń z uposażenia nie uczyniono.

W tym stanie rzeczy żądanie przez Skarżącego wypłaty nienależnie potrąconych w roku 2006 kwot uznać należy za nadużycie prawa.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż wobec braku podstawy prawnej do dokonania przedmiotowego potrącenia już w lipcu 2006 r., przy wypłacie S.L. należności z tytułu wyrównania uposażenia organy wojskowe pozostawały wobec niego w zwłoce do czasu ponownej wypłaty odprawy i ekwiwalentu za urlop w pełnej wysokości na podstawie wskazanej powyżej decyzji z dnia [...] 2007 r., co rodzić będzie skutki prawne o jakich mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.

Odnosząc się do zgłoszonego przez S. L. wobec organów wojskowych i również w całości odrzuconego w zaskarżonej decyzji i utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji roszczenia o wypłatę odsetek ustawowych z tytułu opóźnień w wypłacie uposażenia zauważyć zaś należy, iż w tym zakresie skarga okazała się zasadna, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych.

Zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Zatem podstawową kwestią do ustalenia przy rozstrzyganiu sprawy w zakresie odsetek jest ustalenie daty wymagalności należności wynikających ze stosunku służbowego.

Biorąc pod uwagę treść żądania skarżącego w pierwszej kolejności należy zauważyć, iż decyzja stwierdzająca nieważność jest aktem o charakterze deklaratoryjnym działającym wstecz i eliminującym skutki prawne wadliwej decyzji. Decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego. Są to elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej. Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności. Nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków o charakterze nieodwracalnym należy upływ czasu, który, jak słusznie zauważył organ II instancji, ma niebagatelne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku służbowego. W efekcie skarżący został przeniesiony do rezerwy, a więc uzyskał status, z którym wiąże się prawo do odprawy i po spełnieniu odpowiednich przesłanek prawo do emerytury wojskowej, który można ogólnie określić jako status przeniesionego do rezerwy. Oczywistym jest, że w tym samym czasie skarżący nie mógł mieć statusu żołnierza zawodowego jak i statusu przeniesionego do rezerwy. Zatem dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. W tym czasie w stosunku do skarżącego zaktualizowały się inne uprawnienia wynikające z instytucji prawnych uruchamianych po rozwiązaniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Wobec tego w tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożność wypłaty świadczeń z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej, a zatem nie można przyjąć, aby doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia. Roszczenie o wypłatę takiego uposażenia w tym okresie zatem nie powstawało, gdyż nie istniał administracyjnoprawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności. Dopiero stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego spowodowało, że powstało roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Jest to skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej.

Dopiero z chwilą stwierdzenia przez Dowódcę Wojsk Lądowych nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego obalona została moc obowiązująca dokonanego wobec skarżącego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. W konsekwencji - z uwagi na fakt, iż w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności takiej decyzji organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej - nie sposób przyjąć, aby mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntował się pogląd, iż reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym, lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolność do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Wobec powyższego roszczenie o zaległe uposażenie staje się wymagalne z chwilą stawienia się żołnierza do służby – tzn. w sytuacji, gdy żołnierz nie tylko pozostaje w służbie wojskowej, ale również wyraża gotowość do pełnienia tej służby. Biorąc pod uwagę powyższe oraz okoliczność, iż wypłacone należności dotyczą okresu od dnia zwolnienia ze służby do dnia stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu, uznać należy, iż wszelkie roszczenia za ten okres stały się wymagalne w dniu, w którym skarżący zgłosił się do służby (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. I OSK 1455/08, z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. I OSK 327/09, z dnia 22 września 2009 r., sygn. I OSK 69/09, z dnia 12 listopada 2009 r., sygn. I OSK 1562/09, z dnia 22 lutego 2010 r., sygn. I OSK 1125/09 - wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Reasumując brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, że zostały spełnione prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust.3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący pozostawał przeniesiony do rezerwy na podstawie decyzji, której nieważność następnie stwierdzono, zaś ewentualne prawo do odsetek obejmować może jedynie okres od dnia wymagalności roszczenia o wypłatę wyrównania uposażenia do czasu wypłaty tegoż wyrównania w pełnej wysokości.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż w aktach przedmiotowej sprawy brak jest dokumentów, z których wynika data doręczenia skarżącemu decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] 2006r., nie ma też informacji kiedy stała się ona ostateczna. Na podstawie akt nie można również ustalić daty ponownego zgłoszenia się przez skarżącego do służby, a także daty wypłaty zaległych świadczeń oraz daty wypłaty świadczeń należnych skarżącemu na podstawie decyzji Komendant Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych Nr[...] z dnia [...] 2007 r. Skarżący w swoimi piśmie z dnia 18 lutego 2008 r. wskazuje przy tym, iż świadczenia z tytułu wyrównania uposażenia zostały wypłacone mu w dniu 19 lipca 2006 r., co pozostaje w sprzeczności z informacją (nie popartą jednakże żadnym dokumentem o charakterze źródłowym) przekazaną Sądowi przez Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. za pismem z dnia 27 kwietnia 2010 r., gdzie wskazano, iż do wypłaty zaległego uposażenia doszło w dniu 14 lipca 2007 r.

Ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę organ winien ustalić datę zgłoszenia się żołnierza do służby, ponieważ właśnie w tym dniu skarżący powinien był otrzymać wszelkie - to jest bez potrąceń, na jakie nie wyraził zgody - należności wynikające z stosunku służbowego, oraz datę wypłaty należności z tytułu wyrównania uposażenia za okres od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do służby i świadczeń z tytułu odprawy i ekwiwalentu przyznanych decyzją z dnia [...] 2007 r., co pozwoli ustalić czy wypłata należnych kwot nastąpiła po okresie ich wymagalności i czy skarżącemu w związku z tym przysługują odsetki za zwłokę, za jaki okres i w jakiej wysokości.

Niejako na marginesie zauważyć należy, że przy rozpoznawaniu powyższego roszczenia organ winien uwzględnić nadto okoliczność, iż sprawa o przyznanie odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia jest sprawą cywilną przekazaną do właściwości innych organów (art. 2 § 3 k.p.a. w związku z art. 75 ust. 1, 3 i art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Z tej przyczyny, przy rozważaniu skutków decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych o stwierdzeniu nieważności na podstawie art. 158 §1, art. 157 §1 w związku z art. 156 §1 pkt 2 k.p.a., decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego o wypowiedzeniu żołnierzowi stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej (art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) należy uwzględnić zagadnienia cywilnoprawne - w szczególności niedopuszczalność orzekania ponad żądanie strony, która w pozwie skierowanym do sądu powszechnego, a przekazanym następnie na podstawie art. 463 § 1 zd. 1-3 k.p.c. do rozpoznania organom administracji wojskowej wniosła o zasądzenie odsetek ustawowych od niezasadnie potrąconych z wyrównania uposażenia kwot od dnia 31 lipca 2006 r. do dnia zapłaty i żądania tego nie modyfikowała w toku procesu administracyjnego.

W związku z powyższym na podstawie art. 145 pkt 1 lit a i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak sentencji wyroku.

Uwzględnienie skargi w części czyniło koniecznym orzeczenie z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji w części, w jakiej rozstrzygała ona o odsetkach od uposażenia do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.).

/-/ T.Świstak /-/ W.Batorowicz /-/ A.Łaskarzewska

MK