Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 761/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 153 i  art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, Sędziowie sędzia WSA Monika Sawa (spr.), sędzia WSA Jolanta Dargas, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi E. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] grudnia 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lutego 2021 r Nr. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO/organ) po rozpoznaniu odwołania E. A., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] grudnia 2020 r.. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. Nr [...] Burmistrz Miasta [...], odmówił E. A. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem E. J. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że niniejszą sprawę rozpatruje powtórnie po jej uchyleniu do ponownego rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2020 r., Nr [...]. W rozpatrywanej sprawie E. A. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem E. J., ur. [...] września 1936 r. Organ wskazał, że będąc córką osoby wymagającej opieki niewątpliwie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec ojca. Powołując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ wskazał, że zgodnie z tym przepisem istnieją dwa niezależne od siebie stany faktyczne, mianowicie: - osoba wnosząca o przyznanie świadczenia nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem lub osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; - osoba wnosząca o przyznanie świadczenia rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pierwszy stan określa sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Drugi stan - kiedy osoba ta, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem na celu zrekompensować osobie, która zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia lub nie może podjąć zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - utracony zarobek. Organ podał, że w dniu [...] lipca 2020 r., w związku ze złożonym przez E. A. wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, pracownik socjalny sporządził notatkę służbową z rozmowy telefonicznej ze stroną i ustalił, że wnioskodawczyni udziela ojcu pomocy w czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych, przygotowuje posiłki (od niedawna obiady brane są z MOPS w [...]), umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty, dokonuje formalności urzędowych, prowadzi gospodarstwo domowe, dozuje leki, dba o ład i porządek w domu. Ojciec wnioskodawczyni ma ograniczoną sprawność ruchową i jest obecnie leżący. Rozpoznając ponownie sprawę niniejszą (po jej uchyleniu przez SKO w [...]) organ, zgodnie z zaleceniami Kolegium przesłuchał w dniu [...] listopada 2020 r. E. A. w charakterze strony i ustalił, że wnioskodawczyni posiada wykształcenie zawodowe. Od 2010 roku - od kiedy wróciła do Polski, nie podejmowała i nie podejmuje żadnego zatrudnienia. Wcześniej przez 20 lat przebywała za granicą, tam też nie pracowała zawodowo, ponieważ urodziła i wychowywała dzieci. Wnioskodawczyni wraz z dwójką dzieci w wieku szkolnym zamieszkuje w domu jednorodzinnym, stanowiącym jej własność. Ojciec wnioskodawczyni mieszka w domu obok, ale w tym samym podwórku. Dochód rodziny wnioskodawczyni stanowią świadczenia wychowawcze w wysokości [...] zł., alimenty w wysokości [...] zł. oraz dochód z wynajmu jednego z mieszkań [...] zł. Drugie z mieszkań jest wynajmowane "po kosztach". Łączna kwota miesięcznego dochodu wynosi [...] zł. Ojciec wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, ale ma utrudnione przemieszczanie się z powodu rwy kulszowej. Sam korzysta z łazienki i nie jest pampersowany. Wnioskodawczyni często pomaga ojcu przy ubieraniu, przynosi opał, gdyż nie może on dźwigać oraz pali w kuchni, sprząta, gotuje specjalne oddzielne posiłki.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie zalicza się do żadnej ze wskazanych wyżej grup z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo od wielu lat, nie jest też zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Nie można zatem, zdaniem organu, uznać, że wnioskodawczyni jest osobą rezygnującą z zatrudnienia, skoro nie pracuje już tyle lat. Nie budzi również wątpliwości, że nie podejmuje ona zatrudnienia wyłącznie z powodu sprawowania opieki nad ojcem, lecz również z uwagi na inne przyczyny, chociażby konieczności zajmowania się domem i dziećmi w wieku 11 i 13 lat oraz z uwagi na fakt, że po prostu obecnie nie poszukuje pracy i zatrudnienia, gdyż nie pracuje już od kilkudziesięciu lat. Ponadto wnioskodawczyni posiada stały dochód w postaci alimentów, świadczeń wychowawczych oraz dochodu z wynajmu dwóch mieszkań, który pozwala na niepodejmowanie zatrudnienia. W okresie od 2011 r. do 2016 r. wnioskodawczyni pobierała świadczenie w związku z opieką nad matką, przy czym ani przed tym okresem, ani po tym okresie nie było podejmowane żadne zatrudnienie. Organ podkreślił, że podstawową przesłanką, jaką musi spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie to nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną - gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica - lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudniania w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Z powyższego wynika, w ocenie organu, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniającą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nad osobą niepełnosprawną, która stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Tym samym związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W sprawie niniejszej, zdaniem organu pierwszej instancji, ten związek nie zachodzi. Organ wprawdzie nie kwestionuje w zupełności faktu sprawowania opieki nad ojcem, jednakże z zebranego materiału dowodowego wynika, że opieka nad ojcem nie jest wyłącznym powodem niepodejmowania zatrudnienia. Organ podkreślił, że wnioskodawczyni oświadczyła do protokołu, iż posiada rodzeństwo - siostrę i dwóch braci, którzy nie świadczą pomocy w opiece nad ojcem. Tymczasem z zeznań każdego z rodzeństwa sporządzonych do protokołu, w dniach [...] i [...] listopada 2020 r. wynika że taka pomoc jest świadczona i każde z nich wyraża chęć takiej pomocy. Ponadto rodzeństwo wnioskodawczyni jednomyślnie zeznało, że ojciec jest osobą samodzielną i jest w stanie wszystko przy sobie zrobić. Mycie, czy codzienną toaletę wykonuje samodzielnie, sam się ubiera, nie jest osobą leżącą i nie chodzi o kulach. Jest w stanie sam przyrządzić sobie śniadanie i kolację, czy też je odgrzać. Z ojcem mają oni częsty i dobry kontakt, w postaci wzajemnych odwiedzin. Synowie przygotowują ojcu drewno oraz węgiel na opał, ponieważ sam sobie pali w kuchni i ogrzewa mieszkanie. Poza tym ojciec czasami sam wykonuje prace porządkowe w domu czy na działce, prace te wykonuje również wnioskodawczyni. Obecnie wnioskodawczyni zajmuje się zakupami, gotowaniem obiadu i wizytami lekarskimi. Okoliczności sprawy wskazują zatem, zdaniem organu, na brak związku przyczynowo-skutkowego z niepodejmowaniem pracy przez wnioskodawczynię a opieką nad ojcem, co stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji, w ustawowo przewidzianym terminie złożyła E. A. Odwołująca się w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia podała, że w 2010 roku wróciła do Polski rezygnując z pracy, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką Z. J. Matka w 2016 r. zmarła, natomiast ona została ażeby opiekować się ojcem, który w 2015 r. miał drugi udar i wymaga stałej całodobowej opieki. Odwołująca się wskazała, że rano podaje ojcu śniadanie, leki oraz pomaga w myciu i ubieraniu, następnie sprząta mieszkanie, pali w kuchni, przygotowuje obiad - zgodnie z dietą cukrzycową, nastawia pranie, załatwia wizyty lekarskie oraz inne sprawy urzędowe, następnie szykuje kolację, pomaga w higienie osobistej oraz podaje leki. Wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, dalej "u.ś.r". Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o które wnioskuje odwołująca się, przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekun a dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie póżniej niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że odwołująca się należy do kręgu podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży na niej jako zstępnej pierwszego stopnia w linii prostej, obowiązek alimentacyjny względem ojca. Poza sporem pozostaje również fakt, że odwołująca się nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] marca 2017 r.. Nr[...] – ojciec odwołującej się - Pan E. J., ur. [...] września 1936 r. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia [...] lutego 2017 r., zaś niepełnosprawność istnieje od 71-go roku życia. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Kolegium wskazało, że podziela stanowisko jednolicie wypracowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane art; 17 ust. 1b u.ś.r. kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Organ wskazał, że podstawą negatywnego rozstrzygnięcia w sprawie, nie może być zatem zaistnienie przesłanki uniemożliwiającej przyznanie wnioskowanego świadczenia wskazanej w art. 17 ust. 1b w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. SKO zaznaczyło, że spór w niniejszej sprawie koncentrował się wokół oceny spełnienia przesłanki pozytywnej określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - w ocenie organu pierwszej instancji odwołującej się nie można przyznać wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez odwołującą się, a także rezygnacją z takich form aktywności, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ podkreślił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę, w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności - osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Omawiany przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, bądź wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnację z wykonywanej pracy. Organ podkreślił, że sposób sprawowania opieki nie został w ustawie o świadczeniach rodzinnych określony i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej rezygnacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego - określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie (pc r. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt IOSK 2201/15). W świetle powyższego wyrażenie "stała" lub "długoterminowa" są wyrażeniami odnoszącymi się do czasu sprawowania opieki. Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga ona, aby osoba ją sprawująca przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki takiej w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności potrzebuje. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekunów pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie więc spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Omawiana opieka musi więc w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni (por. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt 1 OSK 4023/18). Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Organ wskazał, że w sprawie niniejszej zebrany materiał dowodowy, wskazuje, że zakres sprawowanej opieki przez odwołującego się nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze godzin. Odwołująca się deklaruje opiekę taką jak: przygotowywanie śniadań i kolacji, obiadu - zgodnie z dietą cukrzycową, podawanie leków, pomoc w myciu i ubieraniu, sprzątanie mieszkania, palenie w kuchni, nastawianie prania, umawianie wizyt lekarskich oraz załatwienie innych spraw urzędowych. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że E. J. porusza się o własnych siłach, nie jest osobą leżącą. Ponadto w opiece nad ojcem oprócz odwołującej się E. A., pomagają jeszcze jego dwaj synowie: K. J. i D. J. oraz druga córka A. B., o czym zeznali do protokołu, będąc przesłuchani w charakterze świadków, po pouczeniu o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania z art. 233 k.k. Zarówno z wyjaśnień odwołującej się jak i zeznań świadków nie wynika, aby zakres obowiązków odwołującej się związanych z opieką nad ojcem uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak przygotowywanie śniadań i kolacji, obiadu - zgodnie z dietą cukrzycową, podawanie leków, pomoc w myciu i ubieraniu, sprzątanie mieszkania, palenie w kuchni, nastawianie prania, umawianie wizyt lekarskich oraz załatwienie innych spraw urzędowych, nie muszą być sprawowane w sposób ciągły. E. J. nie wymaga ciągłej obecności czy też nadzoru ze strony odwołującej się. Porusza się o własnych siłach, nie jest osobą leżącą. Jak zeznał syn E. J. - K. J.: "posiłki głownie przygotowuje siostra E. (odwołująca się, która zamieszkuje w jednym podwórku z ojcem - przypis Kolegium), ale tata też robi sam kolację albo idzie do siostry. Tata jest osobą samodzielną, jest w stanie sam przy sobie zrobić". W ocenie Kolegium, zarówno potrzeby ojca odwołującej się jak i charakter opieki przez nią sprawowanej są niewystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna z art. 17 ust. 1 u.ś.r., polegająca na braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez odwołującą się a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem. Czynności wykonywane przez odwołującą się mogą być bowiem zorganizowane w sposób umożliwiający jej podjęcie zatrudnienia, przynajmniej w niepełnym czasie pracy. Natomiast przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze, a z taką sytuacją, zdaniem organu, nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła E. A. (skarżąca) zaskarżając ją w całości.

Powyższej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które miało istotny wpływ na treść decyzji, a polegające na naruszeniu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie decyzji MOPS w [...] w mocy, w sytuacji spełnienia wszystkich przesłanek do przyznania E. A. świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności wobec całkowicie błędnego przyjęcia braku istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością opieki nad ojcem E. J. w świetle orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca wniosła o uchylenie skarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji MOPS w [...] oraz zasądzenie od SKO w [...] na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych a także o dopuszczenie dowodu z dokumentów: zaświadczeń lekarskich z [...].02.2021r. oraz z [...].03.2021r. oraz oświadczenia E. J. na okoliczność zakresu i konieczności sprawowania opieki nad E. J. i jej związku przyczynowo-skutkowego z rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak zatem z powyższego wynika, do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.

Wskazać przy tym należy, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyraźnie rozróżnił sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, podając dodatkowe przesłanki, które muszą zostać spełnione aby przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne, od sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdzie dodatkowych warunków już nie zakreślono. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (w dacie wydawania zaskarżonej decyzji - Dz.U. z 2020 r. poz. 426 ze zm.) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy i co stanowi okoliczność niesporną, skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki, czyli jest osobą spokrewnioną z tą osobą w pierwszym stopniu. W tej sytuacji skarżąca niewątpliwie należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Ojciec skarżącej, urodzony [...] września 1936 r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] marca 2017 r. zaliczony został na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od [...] lutego 2017 r., przy czym sama niepełnosprawność istnieje od 71 roku życia. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera przy tym wskazanie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto orzeczeniem ZUS Oddział w [...] z [...] listopada 2019 r. orzeczono, że E. J. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji Orzeczenie to zostało wydane po przeprowadzeniu bezpośredniego badania oraz dokonanej analizy dokumentacji medycznej. Bezspornie zatem ojciec skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaś jego niepełnosprawność istnieje od 71 roku życia (obecnie 84 lata).

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, w takim stanie faktycznym, opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Takie właśnie czynności sprawowane w trakcie opieki nad ojcem wymieniła skarżąca w trakcie przeprowadzanych z nią wywiadów środowiskowych i takie wskazała we wniosku (podała, że wykonuje czynności higieniczne, pomaga w ubieraniu, podaje leki, przygotowuje zgodnie z dieta cukrzycową i podaje posiłki, sprząta, pierze prasuje, organizuje wizyty lekarskie, robi zakupy i realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu,). Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że rodzeństwo skarżącej okazjonalnie również odwiedza i pomaga ojcu, gdyż jest to również ich prawny i moralny obowiązek i nie zmienia faktu, że to na skarżącej spoczywa cały ciężar opieki i to ona pozostaje w stałej dyspozycji ojca, z którym mieszka na jednym podwórku. Sąd podziela stanowisko przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga ona, aby osoba ją sprawująca przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki takiej w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności potrzebuje. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekunów pracy zarobkowej. Taką też opiekę sprawuje skarżąca. Bez znaczenia jest także okoliczność, że ojciec skarżącej sporadycznie przygotuje sobie posiłek, czy porusza się samodzielnie, czy korzysta z toalety. Jest on niepełnosprawny w stopniu znacznym, niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej pomocy osób trzecich, co wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności oraz orzeczenia ZUS, których organ nie jest uprawniony w tym postępowaniu zakwestionować poprzez zeznania rodzeństwa, na których również ciąży obowiązek alimentacyjny, a którzy w takim jak skarżąca wymiarze tej opieki nie sprawują, co sami przyznali.

W tej sytuacji w ocenie Sądu, organy błędnie uznały, że skarżąca nie udokumentowała, że rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana była koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji naruszyły art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem decyzji obu instancji. Jak już wskazano organy nie są uprawnione do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności, które oznacza jak wskazano wyżej, że sprawność organizmu jest naruszona na tyle, że osoba dotknięta niepełnosprawnością nie jest zdolna do pracy, a także wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych takich jak czynności samoobsługowych - higiena, poruszanie się, prowadzenie gospodarstwa domowego, komunikacja i funkcjonowanie w społeczeństwie. Dokonana przez organ analiza czynności wykonywanych przez skarżącą w kontekście zeznań jej rodzeństwa stanowi próbę podważenia właśnie tego orzeczenia. Zakres opieki jaki skarżąca świadczy wobec ojca uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Podkreślić należy, że według definicji przyjętej przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) niepełnosprawnością określa się ograniczenie lub brak zdolności do wykonywania czynności w zakresie uważanym za normalny dla człowieka. Ograniczenie sprawności wynika z uszkodzenia i upośledzenia funkcji organizmu. Za niepełnosprawną uznawana jest osoba, której sprawność fizyczna lub umysłowa jest trwale bądź okresowo ograniczona i uniemożliwia normalne funkcjonowanie zawodowe i społeczne. W zależności od stopnia i zakresu ograniczenia funkcjonowania wyróżnia się właśnie trzy stopnie niepełnosprawności: lekki, umiarkowany i znaczny.

Bez znaczenia są również ustalenia organu w zakresie dochodów osiąganych przez skarżącą gdyż nie są to świadczenia, których zbieg uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócić także należy uwagę, że alimenty czy świadczenia wychowawcze to są dochody związane z koniecznością zaspokojenia potrzeb małoletnich dzieci skarżącej, a nie dochód, który może wpływać na przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Rzeczywiście skarżąca jest osobą nie pracującą zawodowo, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna ale jak wynika z jej wyjaśnień, najpierw sprawowała opiekę nad swoimi małoletnimi dziećmi (obecnie w wieku 11 i 13 lat), które sama wychowuje, następnie opiekowała się chorą matką – w okresie od 2011 do 2016 pobierała w związku z tym świadczenie, a obecnie realizuje obowiązek wobec niepełnosprawnego w stopniu znacznym ojca. Ojciec jest niepełnosprawny od 2006 roku, a w stopniu znacznym od 2017 r., w roku 2015 przeszedł udar mózgu. Ponadto w związku z opieką nad ojcem również otrzymywała specjalny zasiłek opiekuńczy w okresie od [...] maja 2010 do [...] października 2020 r. i organ wówczas jej zaangażowania w pomoc ojcu nie kwestionował. W tej sytuacji faktycznej rozważania organu w zakresie przyczyn nie podejmowania zatrudnienia przez skarżącą są dowolne, nieuzasadnione i nie poparte żadnym materiałem dowodowym. Z okoliczności faktycznych niniejszej prawy wynika, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad 84 letnim ojcem z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawność, wymagającym pomocy osób trzecich, skarżąca nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny dokonać oceny stanu faktycznego, według wskazań zawartych w niniejszym wyroku oraz mieć na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią są związane z mocy art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", i ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) - por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 II OPS 6/19).