Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 127/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135 , art. 200, art 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Dnia 15 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia WSA Paweł Dańczak, Protokolant Starszy asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi D. H. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 26 listopada 2021 roku nr 447/2021 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2010-2012 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Pabianicach nr 52/2021 z dnia 30 września 2021 roku; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi na rzecz D. H. kwotę 16.200,- (szesnaście tysięcy dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 26 listopada 2021 r. nr 447/2021 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi - po rozpatrzeniu odwołania D.H. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Pabianicach z 30 września 2021r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 540.000 zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

17 maja 2010 r. D.H. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na powierzchnię 100,00 ha w ramach pakietu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe w ramach programu PROW 2007-2013 wnosząc o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r. w kwocie 180.000,00 zł oraz zobowiązując się do realizacji pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego (część IX. Wniosku: Oświadczenia i Zobowiązania, pkt 4) Zobowiązań) i oświadczając, że znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem. Był to pierwszy wniosek inicjujący działalność rolnośrodowiskową i zobowiązanie rolnośrodowiskowe do realizacji planu działalności rolnośrodowiskowej. Składając wniosek o płatność rolnośrodowiskową beneficjent złożył Plan działalności rolnośrodowiskowej deklarując realizację w latach 2010-2015 pakietu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe na powierzchni 100 ha na działce rolnej A zadeklarowanej we wniosku położonej w Województwie [...] Powiat [...] gmina [...] obręb ewidencyjny [...], nr obrębu ewidencyjnego [...] położonej na działkach ewidencyjnych nr [...] (powierzchnia 9,78 ha) i nr [...] (90,22 ha).

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach decyzją nr 0086-2011-001055 z 19 kwietnia 2011 r. przyznał stronie płatność z tytułu programu rolnośrodowiskowego w wysokości 180 000,00 zł na rok 2010 (kwota 144 000 zł ze środków budżetu Unii Europejskiej, a kwota 36 000,00 zł ze środków krajowych). Jednocześnie wskazał w tej decyzji, że przyznając płatność stwierdza się, że terminem rozpoczęcia pięcioletniego okresu zobowiązania jest dzień 1 marca 2010 r., oraz że celem uzyskania płatności należy corocznie składać wniosek w terminie określonym dla składania wniosków o przyznanie płatności w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej. Decyzja ta została doręczona 22 kwietnia 2011 r. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego.

16 maja 2011 r. wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2011. Wniosek dotyczył przyznania: płatności bezpośredniej, pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) oraz płatności rolnośrodowiskowej na powierzchnię 100,00 ha. Był to tzw. wniosek kontynuacyjny, gdy chodzi o płatność rolnośrodowiskową na rok 2011, objęty programem rolnośrodowiskowym pakietu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe i pięcioletnim zobowiązaniem rolno środowiskowym, w tym zakresie podjętym w 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach decyzją z 9 grudnia 2011 r. przyznał stronie płatność z tytułu programu rolnośrodowiskowego w wysokości 180.000,00 zł i powierzchni stwierdzonej 100,00 ha. Jednocześnie wskazał w tej decyzji, że przyznając płatność stwierdza się, że terminem rozpoczęcia pięcioletniego okresu zobowiązania jest dzień 15 marca 2010 r. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów dnia 29 grudnia 2011 r.

W dniu 15 maja 2022 r. D.H. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2012. Był to tzw. wniosek kontynuacyjny, gdy chodzi o płatność rolnośrodowiskową na rok 2012, objęty programem rolnośrodowiskowym pakietu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe i pięcioletnim zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w tym zakresie podjętym w 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach decyzją z 6 grudnia 2012 r. przyznał stronie płatność z tytułu programu rolnośrodowiskowego w wysokości 180 000,00 zł i powierzchni stwierdzonej 100,00 ha. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów dnia 27 lutego 2013 r.

W dniu 15 maja 2013 r. beneficjent złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2013. W dniach 01-09 sierpnia 2013 r. przeprowadzone zostały przez Biuro Kontroli na Miejscu Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR kontrole w gospodarstwie rolnym producenta rolnego. W czasie kontroli sprawdzano, czy wnioskodawca wywiązuje się z wymogów związanych z płatnościami rolnośrodowiskowymi - protokół nr [...] oraz wymogów związanych z płatnościami bezpośrednimi - protokół nr [...]. W raporcie z czynności kontrolnych (nr [...]) stwierdzono nieprawidłowości o symbolach E2, E7 oznaczające dla rolnika brak spełnienia warunku przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach deklarowanego wariantu/pakietu. W dniu 16 października 2013 r. do Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęły pisemne wyjaśnienia strony, w których beneficjent zanegował ustalenia zawarte w Raporcie z czynności kontrolnych. 4 lutego 2014 r. do strony wysłana została informacja o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności. 12 lutego 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach wydał decyzję o odmowie przyznania wnioskodawcy płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. W odwołaniu beneficjent nie zgodził się z pomiarami dokonanymi w trakcie kontroli na miejscu. Oświadczył również, że wszystkie drzewka owocowe w sadzie pochodzą od producentów wysokiej jakości materiału szkółkarskiego, posiadają odpowiednie paszporty i dokumentację oraz mają odpowiednią wysokość i średnicę, oraz są dobrze ukorzenione. Podnosił również, że w kontroli na miejscu uczestniczyła kobieta, tymczasem na protokole brak jest wymienionej osoby płci żeńskiej. 25 kwietnia 2014 r. do organu wpłynął złożony przez stronę materiał dowodowy w postaci pomiarów działki rolnej A przeprowadzonych przez geodetę uprawnionego. Pomiary przeprowadzone były 25 kwietnia 2014 r.

15 maja 2014 r. strona złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2014. Do wniosku dołączono mapę gospodarstwa rolnego i załącznik graficzny. Był to tzw. wniosek kontynuacyjny, gdy chodzi o płatność rolnośrodowiskową na rok 2011, objęty programem rolnośrodowiskowym pakietu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe i pięcioletnim zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w tym zakresie podjętym w 2010 r.

W piśmie z 4 czerwca 2014 r. Kierownik Biura Kontroli na Miejscu Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR odniósł się do zarzutów strony co do sposobu przeprowadzenia kontroli na miejscu. Kierownik Biura Kontroli na miejscu podtrzymał wyniki kontroli przeprowadzonej w 2013 r. i stwierdził, że kontrola została przeprowadzona z zachowaniem procedur obowiązujących w tym zakresie. Do pisma dołączono notatkę służbową sporządzoną przez inspektorów przeprowadzających kontrolę, w której podtrzymali swoje ustalenia, że podczas kontroli na miejscu nie kwestionowano jakości drzewek w dniu nasadzeń, stwierdzono jednak znaczne pogorszenie stanu drzewek od tego czasu. Stan drzewek został udokumentowany na fotografiach wykonanych w czasie kontroli. Inspektorzy odnieśli się również do twierdzenia strony, że w kontroli uczestniczyła kobieta. Nie zgodzili się z tym i poinformowali, że w kontroli uczestniczyło czterech kontrolerów płci męskiej zatrudnionych w Łódzkim Oddziale Regionalnym ARiMR. Po zakończeniu kontroli inspektorzy spotkali się z przedstawicielem strony, T.P. celem kontroli dokumentacji. Według notatki inspektorów, w spotkaniu uczestniczyli wszyscy inspektorzy przeprowadzający kontrolę i okazali swoje upoważnienia do wykonywania kontroli i nie było wśród nich kobiety. Zasadą jest podpisanie raportu z kontroli przez wszystkich inspektorów biorących udział w kontroli. Na raporcie z kontroli nr [...] widnieją podpisy czterech inspektorów terenowych – P.R., M.B., Ł.J. i R.A. Wszyscy inspektorzy wymienieni są na każdej stronie raportu wraz z własnoręcznym podpisem i pieczątką imienną. Wskazano również, że po przekazaniu raportu z kontroli beneficjent nie wnosił żadnych zastrzeżeń co do składu osobowego kontroli wskazanego w raporcie z kontroli.

W dniu 10 czerwca 2014r. zostały złożone do sprawy z wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r. oświadczenia A.B. i B.K., iż w trakcie realizowanych czynności kontrolnych zauważyli oni towarzyszącą kobietę, która chodziła między rzędami drzewek sprawdzając ich liczebność i parametry. 13 czerwca 2014 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR rozpoznając sprawę z odwołania na decyzję o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r. wydał decyzję nr 290/14 o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z 12 lutego 2014 r. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

30 lipca 2014 r. strona złożyła do Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR pismo z Koła Łowieckiego [...] o oszacowaniu szkód w uprawach sadowniczych oraz oświadczenie o wystąpieniu siły wyższej. 9 września 2014 r. strona w sprawie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok złożyła opinię Instytutu Ogrodnictwa z 3 września 2014r. na temat przyczyn zamierania drzew owocowych w gospodarstwie strony. 20 października 2014 r. wpłynęło pismo strony skierowane do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach, w treści którego wnosiła o wydanie zalecenia co do dalszego uzupełniania obsady. Pismo to zostało następnie uzupełnione pismem z 27 października 2014 r.

Pismem z 23 października 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej oraz poinformował stronę o prawie do czynnego udziału w postępowaniu. W zawiadomieniu wskazano, że podstawą do wszczęcia postępowania w sprawie nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowej jest odmowa przyznania płatności za 2013 rok stwierdzona ostateczną decyzją z dnia 12 lutego 2014 r. Następnie w gospodarstwie strony w dniach 25 listopada 2014 r. - 15 grudnia 2014 r. przeprowadzono kontrolę na miejscu w zakresie programu rolnośrodowiskowego oraz kontrolę na miejscu w zakresie wzajemnej zgodności. Kontrola z zakresu wzajemnej zgodności nie wykazała nieprawidłowości.

Wyrokiem z 2 grudnia 2014r. sygn. III SA/Łd 723/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę strony na decyzję 290/14 z 13 czerwca 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. Wyrok ten był nieprawomocny, a strona zaskarżyła go do NSA skargą kasacyjną (sygn. II GSK 732/15).

3 grudnia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach wydał decyzję nr 24/2014 o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Organ powołał się na fakt odmowy przyznania płatności na 2013 rok stwierdzony ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach z 12 lutego 2014 r. i dokonane tam ustalenia. Beneficjent wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Pismem z 19 stycznia 2015 r. odmówił podpisania sporządzonego raportu w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz złożył zastrzeżenia co do przeprowadzonej kontroli na miejscu (raportów z kontroli nr [...] i nr [...]). W odpowiedzi Biuro Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR nie uznało zastrzeżeń strony.

Pismem z 30 stycznia 2015 r. organ I instancji w sprawie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za 2014 rok zwrócił się do Centrum Jakości A Sp. z o.o. o podanie przyczyn niezamieszczenia strony w wykazie producentów w rolnictwie ekologicznym. W odpowiedzi Jednostka certyfikacyjna wskazała, że na dzień 30 października 2014 r. gospodarstwo nie znajdowało się pod nadzorem jednostki z uwagi na wygaśnięcie umowy o współpracy, zaś w dniu 31 grudnia 2014 r. strona złożyła wniosek jako uznanie z mocą wsteczną uprzedniego okresu konwersji. Pismem z 19 lutego 2015 r. Centrum Jakości A sp. z o.o. poinformowało, że decyzją z 18 lutego 2015 r. uznano z mocą wsteczną uprzedni okres konwersji w odniesieniu do działki rolnej A na działce ewidencyjnej o nr [...] i [...] o powierzchni 100 ha.

13 kwietnia 2015r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR po rozpoznaniu odwołania od decyzji nr 24/2014 Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach z 3 grudnia 2014 r. o ustaleniu beneficjentowi kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego wydał decyzję nr 136/15, w której uchylił w całości zaskarżoną odwołaniem decyzję w całości i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 540.000,00 zł. Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

27 maja 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach wydał decyzję nr 0086-2015-000000934 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok. Podstawą ustaleń był raport z czynności kontrolnych przeprowadzonych w gospodarstwie producenta rolnego w okresie 25 listopada 2014 r. – 15 grudnia 2014r. (raporty z kontroli nr [...] i nr [...]). Decyzją nr 829/15/16 z 13 kwietnia 2016 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z 27 maja 2015 r. Wyrokiem z 25 października 2016 r. sygn. III SA/Łd 545/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na decyzję nr 829/15/16 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014. W dniu 17 stycznia 2017 r. strona zaskarżyła ten wyrok skargą kasacyjną. Przed Naczelnym Sądem Administracyjnym sprawa zawisła pod sygn. akt: I GSK 1346/18.

Wyrokiem z 25 października 2016r. sygn. II GSK 732/15 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 2 grudnia 2014r. sygn. III SA/Łd 723/14 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi tym samym ponownie rozpatrywał skargę na decyzję 290/14 z 13 czerwca 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. Wyrokiem z 8 marca 2017r. sygn. III SA/Łd 45/17 w sprawie dotyczącej odmowy przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną skargą decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR nr 290/14 z 13 czerwca 2014 r. oraz poprzedzającą ją decyzję nr 0086-2013-007783 Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach z dnia 12 lutego 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. Wyrok ten stał się prawomocny. Natomiast wyrokiem z 14 lipca 2017r. sygn. III SA/Łd 602/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 13 kwietnia 2015r. nr 136/15 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach z dnia 3 grudnia 2014r. nr 24/2014. Wyrok jest prawomocny.

30 października 2017 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach wydał decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego. Przyczyną umorzenia postępowania był fakt, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowe po uchyleniu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach z 12 lutego 2014 r., jako faktycznego rozstrzygnięcia sprawy o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 i wobec oceny prawnej WSA w Łodzi w wyroku z 14 lipca 2017 r. sygn. III SA/Łd 602/15.

Natomiast wyrokiem z 10 września 2019 r. sygn. I GSK 1346/18 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 25 października 2016 r. sygn. III SA/Łd 545/16, którym to wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na decyzję nr 829/15/16 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 r.

9 marca 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach wydał decyzję o odmowie przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok. Decyzją nr 364/2021 z 14 września 2021 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach z 9 marca 2021 r. o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. Od powyższej decyzji strona w złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Pismem z 23 marca 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej w związku z niedotrzymaniem zobowiązań rolnośrodowiskowych oraz poinformował stronę o prawie do czynnego udziału w postępowaniu. 15 lipca 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach w sprawie ustalenia D.H. nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010, 2011, 2012 w związku ze złożonym pismem procesowym wydał postanowienie o dopuszczeniu do sprawy raportów z czynności kontrolnych W.F., M.F., M.S., D.H. oraz M.W. Postanowienie zawierało również dołączenie pisma [...] z dnia 20 marca 2018 r. oraz protokoły zeznań świadków: Ł.J., R.A., P.R., M.B., P.K., K.K., J.S., B.K., Pani M.B.1 oraz J.F. Natomiast 5 sierpnia 2021r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach w sprawie ustalenia stronie nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010, 2011, 2012 wydał postanowienie o dopuszczeniu do sprawy pisma [...] z 10 listopada 2017 r. dotyczącego analizy danych pokontrolnych.

30 września 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach wydał decyzję nr 52/2021 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego, w której ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programów rolnośrodowiskowych w łącznej wysokości 540 000,00 zł uzyskanych na mocy decyzji: nr 0086-2011-001055 z 19 kwietnia 2011 r., nr 0086-2011-008904 z 9 grudnia 2011 r., nr 0086-2012-008185 z 6 grudnia 2012 r. o przyznaniu płatności z tytułu programów rolnośrodowiskowych, wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach.

W odwołaniu beneficjent podniósł:

- zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, wskazując m.in., że podstawowy okres przedawnienia w sprawie wynosi 4 lata, dlatego też graniczną datą wydania decyzji o ustalaniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego jest 9 sierpnia 2017 r. Niniejsza decyzja została wydana w dniu 30 września 2021 r., tym samym nie ma już prawnej możliwości ustalenia stronie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułów programów rolnośrodowiskowych. Dodatkowo strona podniosła, że organ I instancji dokonując wykładni zwrotu "akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości" przyjął błędnie, że takim aktem było zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 23 października 2014 w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych (doręczone stronie 27 października 2014 r.), ponieważ postanowieniem z 30 października 2017 r. organ I instancji umorzył wszczęte postępowanie wobec jego bezprzedmiotowości z uwagi na brak w obrocie prawnym prejudykatu (decyzji w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2013).

Postanowieniem z 23 listopada 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach sprostował oczywiste omyłki pisarskie i rachunkowe decyzji nr 52/2021 Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach z 30 września 2021 r.

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w zaskarżonej decyzji 4-krotne błędnie użyto imienia i nazwiska W.F. (str. 2, 11, 28 akapit 3 i 4), jednakże bez konieczności przeprowadzania dodatkowej dogłębnej analizy możliwe jest wskazanie, iż to D.H. jest adresatem decyzji i osobą której ustalono kwotę nienależnie pobranych płatności z Programu Rolnośrodowiskowego. Wskazuje na to oznaczenie adresata decyzji w nagłówku na str. 1 oraz 28-krotne użycie imienia i nazwiska D.H., jako wnioskodawcy, osoby składającej wyjaśnienia, zastrzeżenia, adresata decyzji, danych nagłówkowych decyzji, numeru sprawy (tożsamego jak w innych dokumentach kierowanych do strony w sprawie w szczególności zawiadomienia o wszczęciu postępowania), numerów decyzji przyznających płatność na podstawie których dokonano wypłaty nienależnie pobranych płatności, treści uzasadnienia decyzji.

Organ wskazał na wykładnię przepisów prawa materialnego, w tym art. 29 ust. 1 i przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego odpowiednio z 2009 i 2013 r. i wyjaśnił, że wszczęte w niniejszej sprawie w dniu 23 marca 2021 r. postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR dotyczy zwrotu płatności za lata 2010, 2011, 2012 na podstawie § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. wskutek naruszenia przez stronę pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, które zaciągnęła 15 marca 2010 r., w szczególności nieprawidłowości dotyczących wymogów dla płatności tego wariantu, jakim było utrzymanie w należytym stanie zadrzewień. W wyniku czynności kontrolnych przeprowadzony w 2013 r. na zgłoszonej przez stronę działce rolnej stwierdzono nieprawidłowości oznaczone symbolem: E2 - oznaczający, że materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań; E7 - oznaczający, że nie utrzymano minimalnej obsady drzew i krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady). Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji wyrażonym w treści zaskarżonej decyzji, iż nieprawidłowe wyznaczenie powierzchni w toku czynności kontrolnych przeprowadzonych w 2013 r. stanowiło istotną okoliczność mającą wpływ na ustalenia w zakresie minimalnej obsady drzew i krzewów. W związku z powyższym, w opinii organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo odstąpił od nałożenia sankcji za brak spełnienia wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew i krzewów uznając, iż nie może jednoznacznie wykazać, jaka dokładna obsada drzew faktycznie była na powierzchni działki rolnej A. Jednak brak spełnienia wymogów minimalnej obsady został skonsumowany przez sankcję odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej z uwagi na niespełnienie warunku określonego w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia PRS z 2009 r. Stosownie bowiem do brzmienia tego przepisu płatność rolnośrodowiskową w ramach wariantu 2.10 jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, pod warunkiem, że wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego. Organ powołał się na treść załącznika Nr 9 do tego rozporządzenia (B. II. L Szczegółowe wymagania dotyczące wytwarzania i jakości materiału szkółkarskiego roślin sadowniczych i winorośli) oraz załącznika nr 1 do raportu nr [...] i wskazał, że suche sadzonki wskazują, iż system korzeniowy skontrolowanych drzewek był uszkodzony. Na fotografiach utrwalone zostały drzewka, w przypadku których nawet bez pomocy przyrządów pomiarowych, można stwierdzić, że nie spełniają wymagań dotyczących wysokości materiału szkółkarskiego. W związku z powyższym, mając na uwadze dokumentację fotograficzną działki rolnej. W wyniku kontroli z 2014 r., przeprowadzonej przez inspektorów Biura Kontroli na Miejscu ARiMR w O. w dniach 25 listopada 2014 r. - 15 grudnia 2014 r., również stwierdzone zostały naruszenia oznaczone symbolami E2 (materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań) oraz E7 (nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów). Zgodnie z uwagami zamieszczonymi na str. 11 raportu z kontroli z 2014 r. "Na postawie analizy protokołu z kontroli przeprowadzonej przez jednostkę certyfikującą z dnia 22.07.2014 r. stwierdzono, że producent został zobowiązany do uzupełnienia obsady upraw sadowniczych na działce rolnej A z jednoczesnym zaleceniem przeprowadzenia kontroli sprawdzającej, co w konsekwencji przyczyniło się do odmowy przez inspektora jednostki certyfikującej przyznania certyfikatu. W dniu rozpoczęcia kontroli w gospodarstwie beneficjenta, tj. dnia 25 listopada oraz w dniach kolejnych, tj. 26-27 listopada 2014r. stwierdzono prowadzenie zabiegów mających na celu uzupełnienie obsady drzewek owocowych (czereśni). Z zapisów w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej wynika, że proces uzupełniania obsady rozpoczęto dnia 15 października 2014 r. " Ponadto w raporcie tym wskazano: "Na dzień kontroli na działce rolnej A stwierdzono łącznie 11024 szt. drzewek owocowych czereśni. Ogólna liczba drzewek owocowych czereśni na działce rolnej A uwzględnia również drzewka dosadzone przez producenta w dniach 26-27 listopada 2014 r. w ramach uzupełnienia obsad. Liczba drzew nie spełniających wymogów zapisanych w rozporządzeniu MRiRW z dnia 26 lutego 2009 r., tj. poniżej 0,8 m wysokości, na działce rolnej A - 1017 szt. Liczba drzew spełniających wymogi rozporządzeniu MRiRW z dnia 26 lutego 2009 r. -10007 szt. W związku z terminem przeprowadzenia kontroli (listopad i grudzień 2014) zweryfikowano jedynie spełnienie przez drzewka owocowe wymogu odpowiedniej wysokości, tj. 0,8 m mierząc od szyjki korzeniowej oraz wymogu średnicy pnia, tj. nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetnienia. Nie weryfikowano żywotności drzew. W ocenie inspektorów drzewa niespełniające wymogu 0,8 m wysokości mogły zostać uszkodzone przez dziką zwierzynę poprzez zgryzienie." Z powyższego wynika zatem, że w kolejnym roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego strona również nie spełniała warunków oraz wymogów w zakresie podjętego zobowiązania.

Organ zaznaczył, że strona przyznała, że pod wpływem niekorzystnych warunków atmosferycznych oraz uszkodzeń mechanicznych dokonywanych przez dziką zwierzynę część drzewek obumierała. Warunki siedliskowe, czyli pagórkowatość terenu sprzyjają tworzeniu się w zadoleniach zbiorników wodnych, które powstają podczas wiosennych roztopów lub intensywnych opadów deszczu, tereny, na których posadzone są drzewka są wyposażone w meliorację, która została uszkodzona mechanicznie podczas wcześniejszych upraw agrotechnicznych, co skutkuje tym, że woda zamiast być odprowadzana do zbieraczy zaczyna wypływać w miejscach uszkodzeń tworząc zalewiska, które ciężko wykosić ze względu na grząski teren w danej chwili. Zdaniem organu z powyższego wynika, że strona, choć nie zgadzała się z wynikami czynności kontrolnych, potwierdziła, że na działce występowały drzewka, które nie spełniają warunków realizowanego programu.

Organ stwierdził, że powyższe - jak wynika z materiału dowodowego było nieprawidłowością ciągłą mającą miejsce począwszy od 9 sierpnia 2013 r. z całą pewnością do dnia 15 grudnia 2014 r. (Protokoły kontroli: [...]).

Dyrektor ARiMR podkreślił, że w postępowaniu dotyczącym określenia kwoty nienależnie pobranej pomocy organy nie rozpatrują ponownie kwestii, które były badane przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie pomocy na poszczególne lata realizowanego wieloletniego programu rolnośrodowiskowego. Kluczowe znaczenie ma bowiem ustalenie, że rolnik - już po przyznaniu mu pomocy na taki program - nie wykonywał "operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem" (art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), i czy nie zachodzą okoliczności wyłączające żądanie zwrotu pomocy (art. 28 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich) .

W ocenie organu odwoławczego organ I instancji zasadnie przyjął, że stwierdzone nieprawidłowości dotyczące realizacji Programu Rolnośrodowiskowego mają wpływ na obowiązek zwrotu płatności za lata 2010-2012. Na gruncie prawa polskiego przesłanki zwrotu określa § 39 rozporządzenia z 2013 r. Przepis § 46 rozporządzenia z 2013 r. stanowi bowiem, że do przyznawania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowych w sprawach objętych postępowaniami wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, zastosowanie mają przepisy starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Należy zatem przyjąć, że powyższy przepis ustanawia pewną regułę, zgodnie z którą do płatności zrealizowanych w oparciu o poprzednio obowiązujące rozporządzenie z 26 lutego 2009 r., a więc także do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, obejmującej zwrot nienależnie pobranych płatności za lata 2010 - 2012, należy stosować nowe uregulowanie, (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2016 r., II GSK 2115/16). Organ powołał treść § 39 rozporządzenia z 2013 r. i wskazał, że ponieważ strona w 2013 r. i w 2014 r. nie spełniła warunku przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności), albowiem tylko część drzewek stwierdzonych w toku kontroli na miejscu na zadeklarowanych działkach spełniała wymogi określone w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia z 2009 r. i nieprawidłowość ta miała charakter ciągły organ I instancji prawidłowo zastosował § 39 ust. 1 rozporządzenia z 2013 r. jako podstawę ustalenia nienależnie pobranych płatności w ramach wariantu na 2.10 za lata 2010-2012.

Organ wskazał, że różnica między warunkami przyznania pomocy, a wymogami przejawia się przede wszystkim w skutkach, jakie są związane z ich niespełnieniem lub nieprzestrzeganiem. Konsekwencją niespełnienia warunków przyznania pomocy jest odmowa jej przyznania i zwrot pomocy wypłaconej za realizację zobowiązania za poprzednie lata (§ 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego). Natomiast konsekwencją nieprzestrzegania wymogów jest zasadniczo zmniejszenie płatności rolnośrodowiskowej w danym roku (§ 38 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego) oraz windykacja z tytułu art. 35 rozporządzenia 640/2014.) W przypadku braku spełnienia przez beneficjenta warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej należy odmówić jej przyznania. W przypadku realizowania pakietu rolnośrodowiskowego w wariancie uprawy sadownicze i jagodowe, zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia PRS 2009 płatność rolnośrodowiskową jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych, jako: " (...) 3) sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli:

a) wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego (...)".

Organ wskazał, że na gruncie rozpoznawanej sprawy organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanej płatności rolnośrodowiskowej za wskazane lata, a także prawidłowo zażądał zwrotu płatności na podstawie § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. przyznanej i wypłaconej za lata 2010, 2011, 2012.

Organ wskazał, że analiza orzecznictwa wskazuje, że sądy administracyjne przyjmują jednolite stanowisko, że obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Gwarancją zachowania tych warunków jest właśnie zawarta w § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego 2013 zasada zwrotu wypłaconej uprzednio płatności. Przepis ten znajduje umocowanie w art. 18 ust. 1 in fine rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/11.

Organ odwoławczy stwierdził, że na podstawie powyższych przepisów organ I instancji prawidłowo ustalił kwoty pobranej płatności rolnośrodowiskowej za lata 2010, 2011 i 2012, jako kwoty podlegające zwrotowi.

Dyrektor wskazał na treść § 39 ust. 4 rozporządzenia z 2013 r.. Zdaniem organu w analizowanej sprawie brak podstaw do zastosowania powyższych regulacji albowiem jak zostało powyżej szczegółowo omówione, obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności nie wynika z powodu zmniejszenia powierzchni działek, na których realizowany był wariant 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przedstawiania), ale z faktu, iż uprawa na tych działka nie odpowiada warunkom, które zostały określone w § 9 rozporządzenia z 2009 r.

Organ wskazał, że płatność rolnośrodowiskową przysługuje za realizację określonych ponadprzeciętnych czynności agrotechnicznych, które mają służyć środowisku, a zatem rolnik otrzymuje pomoc państwa z tytułu większych kosztów poniesionych na uprawę oraz zmniejszonych zysków związanych z realizacją praktyk korzystnych dla środowiska. Realizacja programu obejmuje cały pięcioletni okres, niespełnienie określonych warunków jej przyznania w kolejnym roku realizacji programu, oznacza, że program nie jest w pełni realizowany i dlatego na podstawie § 39 ust. 1 rozporządzenia z 2013 r. organy ARiMR dokonują ustalenia kwoty płatności, która wypłacona również w latach poprzednich.

Ponieważ w niniejszej sprawie strona nie spełniła łącznie przesłanek określonych art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 oraz w § 45 rozporządzenia PRS, które zwalniałby rolnika od zwrotu nienależenie pobranego wsparcia, nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ze względu na nieprzekroczenie kwoty 100 euro, kwota płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 540 000,00 zł jest płatnością nienależną i podlega zwrotowi.

W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za 2010 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2011-2012, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowej. Przepis ten stanowi, że na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Organ odwołał się także do art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 i konieczności zwrotu odsetek.

Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, a dotyczącego przedawnienia prawa do orzekania w sprawie zwrotu pobranych nienależnie płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2013, organ wskazał, że na gruncie rozpoznawanej sprawy badając okres przedawnienia należy mieć na uwadze treść art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Organ powołał treść ww. przepisu i wskazał, że powołana regulacja znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do spraw, w których rolnik dopuścił się nieprawidłowości, stąd przystępując do badania okresu przedawnienia na podstawie ww. przepisu organ w pierwszej kolejności winien ustalić, czy w sprawie wystąpiły nieprawidłowości w rozumieniu art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Zgodnie ze wskazanym przepisem: "Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem". Stwierdzenie w toku postępowania o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r., iż zgłoszony sad nie spełnia warunków tego programu, stanowi naruszenie podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, a tym samym naruszenie przepisów wspólnotowych. Następnie, stosownie do treści art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, organ winien ustalić, czy w sprawie minął 4-letni okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranego wsparcia, przy czym w orzecznictwie Trybunału Unii Europejskiej przyjmuje się, iż art. 1 ust. 2 i art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach gdzie naruszenie przepisu prawa Unii zostało wykryte dopiero po powstaniu szkody, termin przedawnienia rozpoczyna bieg z chwilą, w której wystąpiły zarówno działanie lub zaniechanie podmiotu gospodarczego stanowiące naruszenie prawa Unii, jak i szkoda w budżecie Unii lub w zarządzanych przez nią budżetach. Wniosek taki jest zgodny z celem owego rozporządzenia, który to akt zgodnie ze swoim art. 1 ust. 1 zmierza do ochrony interesów finansowych Unii. W istocie clies a quo znajduje się w chwili zdarzenia, które miało miejsce jako ostatnie, to znaczy albo w dacie wystąpienia szkody, jeżeli szkoda ta powstała po działaniu lub zaniechaniu stanowiącym naruszenie prawa Unii, albo w dacie tego działania lub zaniechania, jeżeli dana korzyść została przyznana przed owym działaniem lub zaniechaniem Ponadto wniosku tego nie podważa argument, zgodnie z którym, dies a quo stanowi dzień wykrycia nieprawidłowości, ponieważ chwila, w której organy dowiedziały się o nieprawidłowości, jest bez znaczenia dla momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia.(...) art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich należy interpretować w ten sposób, że szkoda powstaje w chwili wydania decyzji o przyznaniu refundacji wywozowej odnośnemu eksporterowi. To od tej chwili bowiem istnieje rzeczywiście szkoda w budżecie Unii. Nie można uznać tej szkody za istniejącą przed datą ostatecznego przyznania tej korzyści, ponieważ oznaczałoby to przyznanie, że termin przedawnienia dla żądania zwrotu tej kwoty może rozpocząć bieg już w chwili, w której nie została ona jeszcze przyznana. (vide m.in.: sprawa Pfeifer & Langen GmbH & Co. KG v. Bundesanstalt fur Landwirtschaft und Ernahrung (orzeczenie wstępne) wyrok z dnia 11 czerwca 2015 roku, sygn. akt: C-52/14 ( ZOTSiS 2015/6/1-381).

Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie szkoda dla budżetu wspólnoty powstała w dacie wypłaty pomocy, która miała miejsce w dniach: 13 maja 2011 r., 29 grudnia 2011 r., 27 lutego 2013 r., natomiast za datę działania lub zaniechania stanowiącego naruszenie prawa Unii, należy zdaniem organu przyjąć w niniejszej sprawie datę wpływu zatwierdzonego raportu z kontroli na miejscu, w którym stwierdzono nieprawidłowości do Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach, tj. w dniu 29 listopada 2013 r. Nieprawidłowość miała charakter ciągły i występowała także - jak wynika z raportów kontroli na miejscu realizowanej w okresie 25 listopada 2014 r. – 15 grudnia 2014 r.- jeszcze w dniu 15 grudnia 2014 r.

Organ wskazał, że mając zatem na uwadze przywołaną powyżej wykładnię art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 Trybunału Unii Europejskiej, zgodnie z którą termin przedawnienia rozpoczyna bieg albo w dacie wystąpienia szkody, jeżeli szkoda ta powstała po działaniu lub zaniechaniu stanowiącym naruszenie prawa Unii, albo w dacie tego działania lub zaniechania, jeżeli dana korzyść została przyznana przed owym działaniem lub zaniechaniem, przyjąć należy, iż w niniejszej sprawie termin przedawnienia rozpoczyna bieg najwcześniej w dacie 16 grudnia 2014 r., to jest w dacie, co do której organ nie ma dowodów, że nieprawidłowości nadal istniały, najpóźniej zaś w przypadku gdyby strona nie usunęła nieprawidłowości okres przedawnienia rozpocząłby bieg począwszy od 15.03.2015 r., czyli od daty wygaśnięcia zobowiązania rolnośrodowiskowego. Od tych dat biegnie dopiero okres przedawnienia. Przy przyjęciu, że ostatnim dniem, w którym z całą pewnością stwierdzono, że nadal nieprawidłowość istnieje był 15 grudnia 2014 r., mogła ona ustać najwcześniej 16 grudnia 2014 r. i od tej daty rozpoczął bieg termin przedawnienia. W niniejszej sprawie bieg tego przedawnienia był wielokrotnie przerywany. O nieprawidłowościach skutkujących obowiązkiem zwrotu strona była wielokrotnie zawiadamiana, przez każdą czynność podejmowaną przez organy, ale także sądy administracyjne, w każdym postępowaniu zarówno w trakcie kontroli, jak i w postępowaniu o przyznanie płatności za lata 2013 r. i 2014 r. Pierwszą taką czynnością przerywającą bieg przedawnienia było doręczenie protokołu z kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniu 25 listopada 2014 r.-15.12.2015 r., bieg tego okresu przedawnienia następnie przerywała każda czynność podejmowania przez organy obu instancji i sądy administracyjne obu instancji w sprawach o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za 2013 i za 2014 rok oraz w sprawie ustalenia nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej. Okres między jedną czynnością przerywającą bieg przedawnienia a kolejną czynnością nigdy nie przekroczył 4 lata, co skutkowałoby przyjęciem przedawnienia prawa dochodzenia zwrotu.

Ponadto organ wskazał, że prawodawca oprócz tego czteroletniego okresu przedawnienia, który ulega przerwaniu przez każdą czynność powiadamiającą o nieprawidłowości przewiduje także termin maksymalny okresu przedawnienia, a mianowicie ośmioletni okres. Także ten ośmioletni okres biegu przedawnienia w przypadku nieprawidłowości ciągłych rozpoczyna się od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W niniejszej sprawie jest to najwcześniej od dnia 16 grudnia 2014 r. i upłynie 16 grudnia 2022 r. Okres ośmioletni, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 nie jest terminem przedawnienia sensu stricto, lecz terminem wyznaczającym maksymalny czas, w którym może dojść do wydłużenia nominalnego terminu przedawnienia. Po upływie ośmiu lat, mimo że od kolejnego przerwania terminu przedawnienia nie upłynęły jeszcze cztery lata, organ nie może ustalić kwoty do zwrotu z tytułu nienależnie pobranych płatności. Tak samo w sytuacji, gdy upłynie czteroletni termin przedawnienia, zanim upłynął jeszcze ośmioletni okres, o którym mowa w powołanym przepisie. W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Decyzja organu I instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej została wydana w dniu 30 września 2021 r. i doręczona stronie w dniu 15 października 2021 r. a więc przed upływem czteroletniego okresu przedawnienia, który biegł na nowo po jego kolejnym przerwaniu od dnia 12 marca 2021 r., tj. dnia doręczenia stronie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach nr 0086-2021-002305 o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej oraz przed upływem ośmioletniego terminu, w czasie którego może dochodzić do przerywania biegu terminu przedawnienia i de facto do wydłużenia nominalnego terminu przedawnienia. Ostatecznie doręczenie w dniu 15 października 2021 r. decyzji organu I instancji z dnia 30 września 2021 r. o zwrocie tych należności nastąpiło przed upływem czterech lat (liczonych od nowa po każdym przerwaniu czteroletniego terminu przedawnienia) i przed upływem ośmiu lat.

Jednocześnie organ wskazał, że w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej (30 września 2021 r.) nr 52/2021 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 540 000 zł nie nastąpiło przedawnienie terminu do ustalenia nienależnie pobranych przez beneficjenta płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, przedawnienie upłynie w dniu 29 listopada 2021 r. Decyzja została skutecznie doręczona stronie w dniu 15 października 2021 r. Dlatego zarzuty strony w powyższym zakresie organ uznał za nieuzasadnione.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D.H. zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie upływu przedawnienia opisanego w akapicie 4,

b) art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie upływu przedawnienia opisanego w akapicie 1,

c) art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 poprzez błędną interpretację zwrotu zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości i błędne uznanie, że każda czynność organu administracji automatycznie powoduje skutek przerwania biegu przedawnienia, a także że wydane wyroki przez WSA i NSA automatycznie powodują skutek przerwania biegu przedawnienia,

d) art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 2, 7, 21 ust. 1 i art. 64 Konstytucji RP, art. 17 i 41 Karty Praw Podstawowych poprzez nieuwzględnienie, że prawo zagwarantowane w prawie UE (tu prawo do otrzymania płatności rolnej, która już została wypłacona) nie może być wygaszone poprzez podjęcie czynności naruszającej lub nadużywającej prawo i w ten sposób zastosowanie przerwania biegu terminu przedawnienia uwzględnionego w sposób niesprawiedliwy lub arbitralny i w konsekwencji poprzez uznanie, że każda czynność organu administracji, nawet niezwiązana ze sprawą dotyczącą nienależnie pobranych płatności, automatycznie powoduje skutek przerwania biegu przedawnienia bez względu na cel danej czynności i naruszenie lub nadużycie prawa związane z taką czynnością organu oraz na skutki tego nadużycia niekorzystne dla strony;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 138 § 1 K.p.a. w zw. z art. 124 § 1 K.p.a. oraz w zw, z art. 113 § 1 K.p.a. i art. 8 K.p.a. przez błędne ustalenie, że doszło do skutecznego usunięcia wadliwości decyzji organu I Instancji w wyniku jej sprostowania poprzez wydanie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach postanowienia nr 0086-00000053037/21 z dnia 23 listopada 2021 r. w przedmiocie sprostowania z urzędu oczywistej omyłki pisarskiej i rachunkowej w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach nr 52/2021 z dnia 30 września 2021 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego, w sytuacji gdy postanowienie w przedmiocie sprostowania decyzji zostało wydane z naruszeniem art. 124 § 1 K.p.a. poprzez niezawarcie w postanowieniu rozstrzygnięcia oraz z naruszeniem art. 113 § 1 K.p.a. polegającym na błędnym uznaniu, że organ I instancji posiadał uprawnienie do sprostowania decyzji nr 52/2021 z dnia 30 września 2021 r. w trybie tego przepisu, i w konsekwencji tych naruszeń została wydana zaskarżona niniejsza skargą decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o niewiadomej treści, w tym niewiadomym rozstrzygnięciu,

b) art. 138 § 1 K.p.a. w zw. z art. 104 K.p.a., art. 107 § 1 pkt 3, 5 K.p.a., art. 8 K.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a., a także art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I Instancji, która błędnie określa stronę w sentencji orzeczenia, a także jest niespójna logicznie i wewnętrznie sprzeczna,

c) art. 7, 8, 10, 15, 77 § 1, 80 K.p.a. w zw. z art 21 ust 1 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz w zw. z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich poprzez dokonywanie ustaleń faktycznych na podstawie dowodów, które nie znajdują się w materiale dowodowym, dostosowywanie stanu faktycznego sprawy do zarzutów podnoszonych przez stronę w toku postępowania, ustalanie stanu faktycznego sprawy w analogicznych sprawach innych beneficjentów odmiennie w zależności od potrzeb organu, pozbawienie strony prawa do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w dwóch instancjach,

d) art. 138 § 1 K.p.a. w zw. z art. 104 K.p.a., art. 107 § 1 pkt 3, 5 K.p.a., art. 8 K.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., a także art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji, pomimo tego, że w decyzji tej błędnie określono stronę, a także pomimo tego, że decyzja I Instancji jest niespójna logicznie, a zaprezentowane w części motywacyjnej ustalenia i argumenty są wewnętrznie sprzeczne,

e) art. 7, 19, 67 § 1, 68 § 1 i 2, 76 § 1-3 K.p.a., 77 § 1, 78 § 1 i 2 i 80 K.p.a. oraz art. 31 ust. 5 ustawy z dn. 7 marca 2007 r. - w razie uznania, że zagadnienie wstępne nie występowało w sprawie (inna decyzja nie stanowiła wiążącego prejudykatu) - poprzez zaniechanie obowiązku zebrania i samodzielnego wszechstronnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego oraz dokonania samodzielnych ustaleń faktycznych w zakresie przedmiotowych nieprawidłowości i pominięcie przedstawionych przez skarżącego dowodów przeciwko treściom raportów z czynności kontroli, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że zaistniała stwierdzona nieprawidłowość, rzekomo będąca podstawą sankcji zwrotu.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji I i II instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie decyzji I i II instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z 26 listopada 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach z 30 września 2021 r., ustalająca skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej kwocie 540 000 zł.

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy zasadności ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego za lata 2010-2012.

Na podstawie art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej (...) a właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Podstawą decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej lub środków krajowych przeznaczonych m.in. na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jest art. 29 ustawy o ARiMR, zgodnie z którym ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych następuje w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast w myśl art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, czyli kierownik biura powiatowego ARiMR.

Z treści powyższego przepisu wynika, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Pojęcie nienależnych płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o ARiMR, jak i legislatora europejskiego w znajdujących bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzeniach (WE) jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Powyższe uregulowania wskazują, że wydanie decyzji ustalającej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych wymaga jednoznacznego ustalenia przez organy Agencji, że wypłacone beneficjentowi środki pieniężne rzeczywiście były środkami nienależnymi lub nadmiernie pobranymi.

W rozpoznawanej sprawie kwestia nieprawidłowości stwierdzonych w realizacji przez beneficjenta zobowiązania rolnośrodowiskowego w 2013 r. oraz 2014 r. była przedmiotem decyzji Kierownika ARiMR w Pabianicach oraz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi. I tak w konsekwencji prowadzonego postępowania decyzją z dnia 14 września 2021 r. nr 364/2021 utrzymana została w mocy decyzja organu I instancji z dnia 9 marca 2021 r. o odmowie przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013, a decyzją z dnia 13 kwietnia 2016 r. nr 829/15/16 utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia 27 maja 2015 r. o odmowie przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014.

Ustalenia będące podstawą faktyczną tych decyzji stały się wiążące w sprawie i na ich podstawie organ stwierdził okoliczności uzasadniające obowiązek zwrotu płatności, które - wobec stwierdzonych podczas kontroli nieprawidłowości - okazały się w ocenie organów nienależne.

Zasada, zgodnie z którą beneficjent zobowiązany jest do zwrotu nienależnie dokonanej płatności, ustalona została w art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L 2011.25.8). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Wyjątki w tym zakresie przewidziane zostały jedynie w okolicznościach określonych w ust. 3, które w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Natomiast uprawnienie dla państw członkowskich Unii Europejskiej do nakładania kar oraz pomniejszania płatności związanych z nieprawidłowym wykonywaniem zobowiązań rolnośrodowiskowych wynika z art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 65/2011. Przepis art. 18 ust. 1 określa materialnoprawne podstawy orzeczenia wskazując, w przypadku jakich uchybień pomoc jest zmniejszana lub w ogóle nie jest przyznawana. Regulacja ta wskazuje również, że w przypadku zobowiązań wieloletnich zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Wobec powyższego zauważyć należy, że specyfika płatności rolnośrodowiskowej, której kluczowym elementem jest zobowiązanie wieloletnie, sprawia, że zwrot płatności ma charakter wsteczny, o czym świadczy treść art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Dlatego wywiązanie się z obowiązków przyjętych w ramach danego pakietu i wariantu musi być oceniane w kontekście całego 5-letniego okresu zobowiązania. Beneficjent pomocy zobowiązany jest do realizacji planu rolnośrodowiskowego w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Przyznanie tej pomocy jest uzależnione od przestrzegania przez beneficjenta wszystkich warunków kwalifikowalności w czasie całego okresu trwania przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego. Naruszenie warunków realizacji zobowiązania w okresie jego trwania wywołuje dwojakiego rodzaju konsekwencje. Z jednej strony zmniejszenie lub odmowę przyznania płatności za dany rok, w którym zobowiązanie nie jest realizowane, z drugiej także i konieczność zwrotu płatności przyznanych wcześniej w ramach tego samego zobowiązania.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. reguluje ww. sytuacje odrębnie. Po pierwsze, w § 38 określa zasady zmniejszania płatności przyznawanych w danym roku w razie stwierdzenia uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach poszczególnych wariantów pakietów tego rozporządzenia. Po drugie, w odrębnym przepisie (§ 39) rozporządzenie to reguluje przesłanki zwrotu płatności rolnośrodowiskowej.

Zgodnie z § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu (ust. 1).

Zastosowanie sankcji określonej w § 39 rozporządzenia możliwe jest jedynie w sytuacji wcześniejszego stwierdzenia uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach poszczególnych wariantów pakietu, co następuje w postępowaniu, o którym mowa w § 38. Gdy tylko organ zastosuje sankcję z § 38 rozporządzenia, zobowiązany jest zatem wszcząć postępowanie o zwrot przyznanych rolnikowi płatności rolnośrodowiskowych. Niewątpliwie sankcja, o której mowa w § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego możliwa jest do zastosowania jedynie w odniesieniu do tego roku, w którym działanie skarżącego wyczerpało znamiona deliktu administracyjnego, to jest, w którym stwierdzono uchybienie polegające na niezachowaniu wymogów dotyczących danego wariantu. Natomiast kwestia uznania płatności za nienależnie pobrane i ich zwrot w związku z ustaleniem, że beneficjent nie zachował w kolejnym roku, w stosunku do roku ich przyznania, określonych wymagań, podlegać powinna analizie w pierwszej kolejności w oparciu o regulację § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Zaprezentowane wyżej rozważania dotyczące wykładni prawa materialnego dowodzą, że w sytuacji stwierdzenia w danym roku nieprawidłowości, oprócz sankcji za stwierdzone uchybienia w danym roku, możliwe jest również dochodzenie zwrotu płatności w związku z brakiem realizacji całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w tym wypadku za lata 2010-2012.

W ocenie Sądu, istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zaś do oceny, czy w sprawie nie nastąpił upływ terminu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności rolnośrodowiskowej za lata 2010-2012. Zarzuty skargi, jak i odwołania koncentrowały się na tej kwestii.

Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z płatnościami rolnośrodowiskowymi przyznanymi na lata 2010 - 2012 organy zasadnie wskazały na regulacje zawarte w art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1 z 23.12.1995 r. ze zm., zwanego dalej: - rozporządzeniem nr 2988/95).

W niniejszej sprawie organy stwierdzając obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata: 2010-2012 w wysokości: 180 000,00 zł za 2010 r., 180 000,00 zł za 2011 r. oraz 180 000,00 zł za 2012 r., z uwagi na to, że nie uległy one przedawnieniu na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM), wskazały, że wypłata płatności nastąpiła odpowiednio: 13 maja 2011 r., 29 grudnia 2011 r. oraz 27 lutego 2013 r.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko organów jest nieprawidłowe. Zdaniem Sądu, płatności za lata 2010-2012 uległy przedawnieniu na podstawie art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 2988/95., co nie uzasadnia uznania tych środków za nienależnie pobrane i obowiązku ich zwrotu.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych, wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata .

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub do postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres, przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeżeli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

Nie może budzić wątpliwości, że wypłacane na rzecz skarżącego płatności rolnośrodowiskowe realizowane były w ramach programów wieloletnich.

Przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sposób szczególny reguluje okres przedawnienia dla programów wieloletnich, który biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WT EURATOM) nr 2988/95, nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończenia programu. Ostateczne zakończenie programu nie oznacza bezwzględnie upływu terminu przedawnienia w odniesieniu do ewentualnych nieprawidłowości, których dopuszczono się w trakcie wdrożenia tego programu. Ma to miejsce jedynie w odniesieniu do nieprawidłowości, które ustały ponad cztery lata przed ostatecznym zakończeniem programu, przy czym wobec braku przerwania biegu przedawnienia ze względu na jeden z powodów przewidzianych w art. 3 ust 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2988/95, nieprawidłowości te przedawnią się automatycznie wraz z zakończeniem projektu (por. wyrok TSUE z 15 czerwca 2017 r. C-436/15). TSUE podkreślił, że termin przedawnienia mający zastosowanie do programów wieloletnich przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95 pozwala jedynie na wydłużenie terminu przedawnienia a nie jego skrócenie.

Nieprawidłowość ma charakter "ciągły lub powtarzający się" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, jeżeli popełniana jest przez podmiot, który czerpie korzyści ekonomiczne z całokształtu podobnych operacji, które naruszają ten sam przepis prawa Unii. W tym względzie w zakresie dotyczącym związku czasowego, w jakim winny pozostawać nieprawidłowości, aby można je było uznać za "nieprawidłowość powtarzającą się" w rozumieniu tego przepisu, konieczne jest jedynie, by okres czasu, jaki upłynął pomiędzy poszczególnymi nieprawidłowościami, był krótszy od terminu przedawnienia przewidzianego w akapicie pierwszym tego ustępu. Nieprawidłowość ma także charakter powtarzający się, jeżeli została popełniona przez podmiot, który czerpał korzyści ekonomiczne z ogółu podobnych transakcji naruszających ten sam przepis prawa (zod. wyroki TSUE C-279/05 Vonk Dairy Products, C-52/14 Pfeifer & Langen, C-465/10 Chambre de commerce) .

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że wypłacane na rzecz skarżącego świadczenia z tytułu płatności rolnośrodowiskowych realizowane były w ramach programów wieloletnich i ciągłych, polegających na corocznym składaniu przez skarżącego wniosków o przyznanie płatności za poszczególne lata.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia nr 2988/95 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku nieprawidłowości ciągłej, czy też powtarzającej się przewidziany w tym akapicie termin rozpoczyna swój bieg począwszy od dnia, w którym ta nieprawidłowość ustała, niezależnie od dnia, w którym organy administracji krajowej powzięły wiadomość o nieprawidłowości (wyrok TSUE C-52/14 Pfeifer & Langen).

Zdaniem Sądu. w rozpoznawaj sprawie należy przyjąć, mając na uwadze ww. wyroki TSUE, że nieprawidłowość ustała w dniu w którym skarżący przestał czerpać korzyści, tj. otrzymywać płatności za lata 2010 -2012. Ostania wypłata płatności za 2012 rok miała miejsce w dniu 27 lutego 2013 r. A zatem od 27 lutego 2013 r. należy liczyć czteroletni termin przedawnienia, który upłynął 27 lutego 2017 r.

Przy tym zauważyć należy, jak wyżej wskazano, że stosownie do art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 2988/95 termin przedawnienia nieprawidłowości przerywa każdy akt właściwego organu władzy odnoszący się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości, o którym zawiadamia się właściwą osobę. Jeżeli zaś chodzi o wymogi, które powinno spełniać zawiadomienie w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 2988/95, informujące o czynności odnoszącej się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości, aby skutecznie przerwać bieg terminu przedawnienia nieprawidłowości, to musi ono w wystarczająco dokładny sposób określać operacje, wobec których istnieje podejrzenie wystąpienia nieprawidłowości.

W ocenie Sądu, za nieprawidłowe należy uznać stanowisko organów, że decyzje organów odmawiające skarżącemu przyznania płatności na rok 2013 i 2014 powodowały przerwania biegu terminu przedawnienia. Zawiadomieniem beneficjenta nie jest także raport z kontroli w gospodarstwie skarżącego z 2013 r. Bowiem podczas czynności kontrolnych dokonuje się pomiarów, sporządza protokół, do którego kontrolowany ma prawo wnieść uwagi, wyjaśnienia, czy też zastrzeżenia. Na tym etapie nie podejmuje się żadnych ustaleń, co do zasadności przyznania płatności, stanowi on jedynie podstawę do podjęcia przez organ dalszych działań dotyczących ewentualnego wszczęcia stosownego postępowania administracyjnego. Kontrola bowiem co do zasady służy zgromadzeniu danych, które mogą zostać następnie wykorzystane w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem decyzji.

Przerwanie biegu terminu przedawnienia nie nastąpiło również w dniu 23 października 2014 r. zawiadomieniem skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, bowiem - po wyroku WSA w Łodzi z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 602/15 - Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach decyzją z 30 października 2017 r. umorzył postępowanie w stosunku do D.H. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego z uwagi na to, że stało się bezprzedmiotowe wobec uchylenia przez WSA w Łodzi wyrokiem z dnia 8 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 45/17 decyzji organu I i II instancji odmawiającej stronie przyznania płatności na 2013 rok.

Kolejna decyzja o odmowie przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej wydana został przez organ I instancji dopiero 9 marca 2021 r. i utrzymana w mocy decyzją organu II instancji z dnia 14 września 2021 r.

Jednocześnie wskazać należy, że zawiadomienie o wszczęciu kolejnego postępowania w przedmiocie nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych z dnia 23 marca 2021 r. doręczone został skarżącemu w dniu 29 marca 2021 r.

Oznacza to, że w tym konkretnym przypadku, okres przedawnienia upłynął z dniem 27 lutego 2017 r., i po tej dacie wobec wygaśnięcia zobowiązania w zakresie obowiązku zwrotu płatności za lata 2010 - 2012 z powodu przedawnienia, organy ARiMR nie mogły orzekać o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2012 i o ich zwrocie. Organ może bowiem orzec o zwrocie nienależnie pobranych płatności jedynie w przypadku, gdy nie zaistnieje negatywna przesłanka w postaci upływu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady EURATOM.

Jednocześnie wskazać należy, że w przywołanym wyżej wyroku C-52/14 Pfeifer & Langen Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że przede wszystkim zarówno z brzmienia, jak i struktury art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 wynika, że w czwartym akapicie tego przepisu ustanowiony został mający zastosowanie do przedawnienia nieprawidłowości nieprzekraczalny termin upływający najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi przedawnienia określonemu w akapicie pierwszym tego ustępu, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1 tego samego rozporządzenia (pkt 63 wyroku).

Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie maksymalny 8 - letni termin przedawnienia upływał w dniu 27 lutego 2021 r., zaś decyzja organu I instancji w sprawie ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności i ich zwrotu wydana została w dniu 30 września 2021 r., a więc po upływie okresu odpowiadającego podwójnemu terminowi okresu przedawnienia.

W konsekwencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Jednocześnie, uznając że brak jest podstaw do kontynuowania w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego (wobec stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego), Sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018, poz. 265).

Na koszty złożyły się: wynagrodzenie pełnomocnika - 10 800 zł oraz wpis od skargi w kwocie 5 400 zł.

is