Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1073/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 76
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Gdesz, Sędziowie sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.), sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego J. K. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2, art. 151 § 1 pkt 2 oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej jako "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa L. P. N. Ł., reprezentowanego przez adw. J. B., od decyzji Wojewody [...] z [...] r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] r. nr [...] w całości, uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] r. nr [...] w całości i odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] r., nr [...], na podstawie którego przejęto na własność Państwa nieruchomości ziemskie położone w gromadzie Z. w części stanowiącej w chwili przejęcia własność J. P.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie fatycznym i prawnym:

Orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] r. nr [...] przejęto na własność Państwa nieruchomości ziemskie położone w gromadzie Z. w części stanowiącej w chwili przejęcia własność J. P..

Wnioskiem z dnia [...] r. J. K., sprecyzowanym w dniu [...] r., wystąpił do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] r. w części dotyczącej J. P. i A. P.

Decyzją z [...] r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] r. w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej w chwili przejęcia własność J. P.

Pismem z dnia [...] r. Skarb Państwa L. P. N. Ł. wystąpiły o wznowienie postępowania zakończonego powyższą decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. wskazując, że został pominięty jako strona postępowania zakończonego tą decyzją.

Postanowieniami z [...] r. nr [...] Wojewoda [...] wznowił postępowanie zakończone własną decyzją z [...] r. oraz wstrzymał wykonanie ww. decyzji.

Decyzją z [...] r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił uchylenia swojej ostatecznej decyzji z [...] r.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] wniosło N. Ł. zarzucając jej naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. przez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wskazało, że nie został ustalony przedmiot postępowania, a w szczególności nie oznaczono nieruchomości, której właścicielem miał być poprzednik prawny wnioskodawców. Powyższe zaś, według N. Ł. stanowi także naruszenie art. 7 k.p.a. naruszając interes społeczny - interes Skarbu Państwa. N. Ł. zarzuciło także naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. ponieważ nieruchomość obsadzona lasem, a będąca uprzednio nieruchomością rolną, stanowi obecnie strategiczny zasób naturalny kraju co wskazuje, iż nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Podniosło także, że skarżone orzeczenie nie określa na czym polega rażące naruszenie art. 1-3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. z 1949 r. Nr 46, poz. 339 ze zm.). Zarzuciło również naruszenie art. 107 § 1 k.p.a., jak również nadinterpretację art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z dnia 24 marca 1928 r. Nr 36, poz. 341) poprzez stosowanie zarzutu z tego przepisu w każdym przypadku jako rażące naruszenie prawa, art. 2 i art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju w tym lasów państwowych oraz naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez nie wzięcie pod uwagę okoliczności odzyskania gruntu przez J. P. oraz prawidłowości orzeczenia z [...] r. skoro w oparciu o ten dokument dokonano wpisu hipotecznego obecnego właściciela. N. Ł. wniosło o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia oraz wydania orzeczenia co do istoty sprawy, jak również utrzymania w mocy na czas toczącego się postępowania administracyjnego postanowienia Wojewody [...] z [...] r.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] r. w całości, uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] r. w całości i odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z [...] r. na podstawie którego przejęto na własność Państwa nieruchomości ziemskie położone w gromadzie Z. w części stanowiącej w chwili przejęcia własność J. P. W uzasadnieniu Minister wskazał, że badane w niniejszej sprawie orzeczenie PPRN z [...] r., w części odnoszącej się do J. P. opierało się na dekrecie z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339 ze zm.- dalej jako "dekret z 1949 r."). Z okoliczności sprawy wynika, iż J. P., wykazany właściciel hipoteczny nieruchomości w Z., w dacie wydania orzeczenia z [...] r., zamieszkiwał poza powiatem [...], co znajduje potwierdzenie w zebranymi materiale dowodowym. J. K. w piśmie z [...] r. poinformował, że A. i J. P., którzy są jego dziadkami nigdy nie powrócili do swojego miejsca zamieszkania przed wypędzeniem. Do śmierci zamieszkiwali w miejscowościach wymienionych w postanowieniu Sądu Rejonowego w M. w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. Z odpisu karty przesiedleńczej nr [...] wystawionej na nazwisko S. P. wynika, że J. P. został przesiedlony w [...] r. ze Z. w ramach "[...]". Wprawdzie Urząd Gminy K. potwierdził jedynie, iż zamieszkały w K. J. P. zmarł [...] r., jednak ustalono, iż jego żona zamieszkiwała w K. Nr [...] gm. [...] od [...] r. Art. 1 ust. 1 dekretu z 1949 r. pozwalał na przejęcie na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskich położonych w wymienionych tam województwach i powiatach, jeżeli nie pozostawały one w faktycznym władaniu właścicieli. Dekret ten znajdował zastosowanie do mienia osób najczęściej przesiedlanych na Ziemie Zachodnie i, jak wynika z okoliczności sprawy, powyższa przesłanka została spełniona w przypadku J. P. Minister wskazał, że ogólnikowość orzeczenia z [...] r., na podstawie którego przejęto na własność Państwa nieruchomości ziemskie położone w gromadzie Z. w części stanowiącej w chwili przejęcia własność J. P., nie powoduje jego nieważności. Jakkolwiek stanowi to naruszenie art. 75 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r., nie jest to jednak rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. Nie ulegało bowiem wątpliwości, co było przedmiotem orzeczenia, które przyjęto za podstawę wykreślenia dotychczasowych właścicieli ze stosownych wykazów hipotecznych służących ustalaniu stanu prawnego nieruchomości. Tym bardziej, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można mówić o rażącym naruszeniu art. 1 ust. 1 dekretu z 1949 r. pozwalającego na przejęcie na własność Państwa w całości nieruchomości ziemskiej nie pozostającej w faktycznym władaniu właściciela. Wykazano powyżej, że spełnione zostały przesłanki pozwalające przejąć na własność Skarbu Państwa nieruchomość J. P. Skoro przejmowano grunty wykazanego właściciela hipotecznego wymieniając go w orzeczeniu z imienia i nazwiska i określając przejmowane nieruchomości, najdokładniej jak było można, to choćby określenie przedmiotu przejęcia nie było bardzo precyzyjne, to naruszenie takie nie stanowi ciężkiego, rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. Tym samym nie można stwierdzić, iż nieokreślenie przedmiotu przejęcia w osnowie decyzji doprowadziło w efekcie do niewykonalności przedmiotowej decyzji i nie mogło stać się tytułem wykonawczym nakierowanym na odebranie nieruchomości. Można bowiem w sposób jednoznaczny, wynikający wprost z treści decyzji, stwierdzić, co konkretnie (jakie nieruchomości) objęte zostały kwestionowaną decyzją. Ujawnienie nowego właściciela (Skarbu Państwa) w księdze wieczystej na podstawie badanego orzeczenia dowodzi zaś, że orzeczenie to było wykonalne i zostało w praktyce wykonane. Art. 3 ust. 2 dekretu przewidywał wydanie przepisów wykonawczych określających sposób określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz tryb postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości nie był znany. W wykonaniu tego przepisu zostało wydane rozporządzenie z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. z 1950 r. Nr 45, poz. 416). Zgodnie z § 1 powyższego rozporządzenia przejmowane na własność Państwa nieruchomości ziemskie (ich części) w razie, gdy granice ich zostały zatarte, określa się w orzeczeniu przez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów. Na podstawie ustalonych okoliczności faktycznych sprawy nie można jednoznacznie stwierdzić, że uległy zatarciu granice gruntów J. P. wymienione w orzeczeniu [...] r. skoro identyfikuje się zabudowania należące do niego, grunty w ogólnej powierzchni oraz było wiadome, iż jest on właścicielem figurującym w wykazach gruntowych, jak i w księdze hipotecznej. W ocenie Ministra bez znaczenia, w świetle rozstrzygnięcia sprawy, są inne zarzuty podniesione w odwołaniu, w tym zarzuty opierające się o stwierdzenie, iż naruszone zostały przepisy art. 2 i art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z dnia 11 września 2001 r. Nr 97, poz. 1051) w tym lasów państwowych. Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 156 § 2 k.p.a. Minister zauważył, że w kontekście wskazanej przez pełnomocnika skarżącego ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju nie można mówić o nieodwracalnych skutkach prawnych. Ustawa ta nie wyklucza zastosowania art. 156 § 1 k.p.a. w stosunku do nieruchomości będących obecnie własnością Skarbu Państwa. Ustosunkowując się zaś do pozostałych argumentów podniesionych w odwołaniu Minister zauważył, że pełnomocnik odwołującego się został wezwany pismem z dnia [...] r. do zapoznania się i wypowiedzenia co treści zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji w myśl art. 10 k.p.a., jednakże pomimo takiej możliwości nie zgłosił uwag.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. K. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a poprzez błędne uznanie, iż wady prawne zawarte w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] r. nie stanowią rażącego naruszenia prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdyż organ określając przejmowane nieruchomości czynił to najdokładniej jak było można, nie zważając w zupełności na istniejące wówczas przepisy obowiązującego prawa, które wprost określały elementy obligatoryjne każdego orzeczenia oraz wskazywały na sposób określenia przejmowanych nieruchomości, gdy granice nieruchomości nie były dokładnie znane, naruszenie art. 1 ust. 1, art. 2 i 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) w związku z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341) poprzez błędne uznanie, że nie stanowi rażącego naruszenia tych przepisów to, że w orzeczeniu o przejęciu nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie Z. określono nieruchomości podlegające przejęciu na rzecz Państwa poprzez wskazanie jedynie ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów, bez dokładnego ich zidentyfikowania oraz opisania w osnowie orzeczenia, gdyż organ wydający orzeczenie dokonywał określenia przejmowanej nieruchomości w sposób najdokładniejszy jak to było możliwe, w sytuacji gdy wskazanie w orzeczeniu tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów odnośnie danej miejscowości, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc stanowiło brak istoty rozstrzygnięcia, w sytuacji gdy obowiązujące w dacie wydania skarżonego orzeczenia przepisy prawa wskazywały wyraźnie jakie obligatoryjne elementy winno zawierać orzeczenie, w szczególności mając na uwadze fakt, że na jego podstawie następowało odjęcie praw własności do nieruchomości osoby fizycznej (prywatnej) na rzecz Skarbu Państwa, a przejęcie na własność nieruchomości w oparciu o ten dekret nie następowało z mocy prawe, lecz orzekały o tym organy administracji wydając stosowne orzeczenie, które miało charakter konstytutywny, naruszenie § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416) poprzez błędne i dowolne uznanie, iż granice nieruchomości w gromadzie Z. będące własnością J. P. były znane i nie uległy one zatarciu, a więc brak było podstaw do określenia w orzeczeniu PPRN w G. tych nieruchomości poprzez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów, w sytuacji gdyby granice nieruchomości były znane to brak byłoby podstaw do określania przez organ administracji przejmowanych nieruchomości poprzez wskazanie jedynie ogólnej powierzchni przejmowanych nieruchomości w gromadzie Z. i potencjalnych właścicieli nieruchomości zamieszkujących w tej miejscowości. Tym samym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w skarżonym zakresie (pkt 3 decyzji). Skarżący podniósł, że okolicznością bezsporną jest, iż przejście nieruchomości na własność Państwa w trybie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie następowało z mocy prawa, lecz na podstawie orzeczenia organu administracji, który był upoważniony do orzekania w przedmiotowych sprawach. Wskazał, że przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. dopuszczały jedynie możliwość przejęcia nieruchomości na własność Państwa i nie mogły być traktowane jako podstawa nacjonalizacji gruntów przez wydanie orzeczeń administracyjnych, które orzekały o przejmowaniu areału wskazanego tylko co do wielkości powierzchni bez wyszczególniania gruntów składających się na nieruchomość ziemską, należącą do danego właściciela. Dlatego też orzeczenie, na podstawie którego miało dochodzić do zmiany w stosunkach właścicielskich, winno konkretyzować przejmowaną nieruchomość w sposób odpowiadający ówczesnym przepisom prawa. Przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie wskazywały elementów składowych orzeczenia, jednakże nie powinno ulegać wątpliwości, iż konieczność dokładnego oznaczenia przedmiotu orzeczenia wynikała z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. W przypadku zatem gdy na podstawie decyzji (orzeczenia) miała następować zmiana stosunków właścicielskich odnośnie konkretnej nieruchomości, to niezbędnym było zidentyfikowanie tej nieruchomości i wskazanie jej w decyzji (orzeczeniu). Identyfikacja danej nieruchomości odbywała się wtedy (ale także i obecnie) na podstawie zapisów w stosownej dokumentacji (rejestry LWH, arkusze posiadłości) oraz poprzez wytyczenie granic danej nieruchomości na gruncie. Istotnym jest, że przypisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym obowiązywały w dacie wydania orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] r., a obowiązek stosowania przepisów tego rozporządzenia dotyczył przede wszystkim organów administracji, w tym Prezydiów Powiatowych Rad Narodowych. Skoro wówczas obowiązujące rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnym w art. 75 wskazywało, iż jednym z obligatoryjnych elementów decyzji jest jej osnowa, to orzeczenie PPRN w G. z dnia [...] r. winno właśnie taką osnowę zawierać w postaci skonkretyzowania nieruchomości J. P. położonych w gromadzie Z., które były przejmowane na własność państwa w oparciu o konstytutywne orzeczenie tego organu. Dlatego też w tym kontekście nie sposób przyznać za zasadne tego co twierdzi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi organ administracji mając trudności z dokładnym określeniem przejmowanych nieruchomości ziemskich konkretnych właścicieli, uczynił wszystko co mógł aby najdokładniej jak to było możliwe określić przejmowane nieruchomości. Twierdzenie takie pozostaje w rażącej sprzeczności z treścią, a w szczególności uzasadnieniem orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] r., gdyż organ administracji wydających to orzeczenie sam przyznaje, że zdołał jedynie ustalić ogólna powierzchnie gruntów, co nie wydaje się być najdokładniejszym z możliwych określeniem przejmowanych nieruchomości. Podniósł, że do skonkretyzowania przejmowanych nieruchomości będących własnością J. P. PPRN w G. mogło wykorzystać dane znajdujące się katastrze gruntowym i hipotekach. W dacie wydania orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] r. obowiązywał bowiem wprowadzony dekretem z dnia 24 września 1947 r. dekret o katastrze gruntowym budynkowym (Dz. U. Nr 61, poz. 344), którym wprowadzono kataster w miejsce dotychczasowych katastrów: austriackiego (galicyjskiego), pruskiego, zamojskiego i rosyjskiego. Wskazał, że jeżeli w ocenie Ministra J. P. był właścicielem nieruchomości ziemskich w gromadzie Z., Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. było wiadome na podstawie danych z wykazów gruntowych i księgi hipotecznej, to dlaczego w oparciu o te dane Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. nie określiło w orzeczeniu dokładnie przejmowanych na własność Państwa nieruchomości stanowiących własność J. P. Skoro zatem zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Prezydium powiatowej Rady Narodowej w G. ustaliło na podstawie dokumentów w postaci wykazów gruntowych i ksiąg hipotecznych, że J. P. był właścicielem nieruchomości w gromadzie Z., to zaniechania Prezydium (pomimo posiadania stosownych danych z rzeczonych dokumentów) w dokładnym określeniu przejmowanej nieruchomości w orzeczeniu, należy uznać za rażące naruszenie prawa, skoro organ administracji mógł takiego dokładnego określenia przejmowanej nieruchomości dokonać w tym orzeczeniu. Ponadto regulacja dotycząca przypadków gdy granice nieruchomości ziemskich zostały zatarte dowodzi tego, że każdorazowo konieczne było konkretne oznaczenie przejmowanej nieruchomości, z tym że w zależności od posiadanych danych rejestrowych, określenie to mogło być różnie dokonane. Nadto gdyby orzeczenie PPRN w G. z dnia [...] r. nie zostało wykonane poprzez wpis prawa własności nieruchomości ziemskich w księgach wieczystych na rzecz Państwa, to spadkobiercy J. P. nie występowaliby z wnioskiem o stwierdzenie nieważności rzeczonego orzeczenia, gdyż nadal w księgach wieczystych figurowałby właściciel tych nieruchomości – J. P. Istotnym jest w kontekście wydanego orzeczenia PPRN w G. z dnia [...] r. także to, iż właściciele nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie Z. nie opuścili dobrowolnie swego miejsca zamieszkania, lecz zostali przymusowo wraz z rodziną wysiedleni w ramach "[...]" na Ziemie Zachodnie. Osoby te musiały z dnia na dzień opuszczać pod przymusem swoje miejsce zamieszkania i nie miały prawa jakiegokolwiek sprzeciwu, gdyż w przeciwnym razie groziło to utratą życia.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrolowanym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem organ administracji odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] r. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w gromadzie Z. stanowiącej w chwili przejęcia własność J. P. Kontrolowaną decyzją z dnia [...] r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił ponadto decyzje Wojewody [...] z dnia [...] r. oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...].

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] r. została wydana z naruszeniem art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym w administracji i § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania gdy granice zostały zatarte. Sąd zwraca uwagę, że rozbieżności w stanowiskach organów dotyczyły jedynie charakteru tego naruszenia. Organ pierwszej instancji zarówno rozpoznając sprawę po raz pierwszy jak też w wyniku wznowienia, wskazał, że naruszenie ww. przepisów, a także przepisu art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego miało charakter rażący, a dodatkowo skutkowało niewykonalnością decyzji, co wypełniało przesłanki wymienione w art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a. Organ odwoławczy natomiast stwierdził, że wprawdzie ww. naruszenia miały miejsce ale nie miały charakteru rażącego i nie wywołały skutków, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.

W tym miejscu wskazać należy, że decyzja z dnia [...] r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości stanowiącej własność J. P. była przedmiotem kontroli w postępowaniu nieważnościowym. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. utrzymało w mocy decyzję tego organu z dnia [...] r., którą stwierdzono nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] r. w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność J. K. Skargę na ww. decyzję wywiódł Skarb Państwa – G. L. – L. P. N. Ł. oraz Skarb Państwa – L. P. N. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie II SA/Kr 170/11 wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r. skargi oddalił, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r., w sprawie I OSK 1350/12 (dostępne na http://:orzeczenia.nsa.gov.pl) oddalił skargę Skarbu Państwa L. P. N. G. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nastąpiło z tego względu, że przez brak dokładnego określenia nieruchomości rażąco naruszało przepisy dekretu art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. Na mocy dekretu mogły być przejęte na własność Państwa nieruchomości określone w art. 1 dekretu, przy czym następowało to nie z mocy prawa, ale wyłącznie na podstawie decyzji administracyjnych. O takim trybie przejścia prawa własności nieruchomości na mocy tego dekretu świadczy sformułowanie jego art. 1 ust. 1 "mogą być przejmowane". Decyzje zatem wydawane na podstawie dekretu o przejmowaniu nieruchomości były decyzjami konstytutywnymi, toteż istotne było, aby określały one nieruchomość przejmowaną w sposób odpowiadający przepisom prawa. Przepisy nie wymieniały, z jakich części składać się ma decyzja o przejęciu nieruchomości, zatem miała ona odpowiadać przepisom regulującym postępowanie administracyjne. Takim aktem w dacie wydawania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. było rozporządzenie z 1928 r. Art. 75 ust. 1 tego rozporządzenia określał, jakim wymogom formalnym ma odpowiadać decyzja i jakie elementy zawierać. Jednym z nich była osnowa, przez którą należy rozumieć tę część decyzji, z której wynika ustalenie prawa lub obowiązku. Osnowa zatem tak powinna być skonstruowana, aby nie budziła żadnych wątpliwości co do tego jakie jest w istocie rozstrzygniecie sprawy, w niej się właśnie zawierające. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji gdy przedmiotem sprawy jest przejście nieruchomości na rzecz Państwa, poprzez odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi. W zgodzie zatem z art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. było dokładne określenie nieruchomości przejmowanej – jej właściciela, obszaru, oznaczenia (numery działek) lub, w razie braku takich możliwości, opis nieruchomości poprzez określenie granic gruntów na nią składających się lub otaczających ją (§ 1 rozporządzenia). Brak takiego oznaczenia nieruchomości w orzeczeniu o przejęciu, wydanym na podstawie art. 1 dekretu naruszało zatem ww. art. 75 ust. 1. NSA podkreślił, że dekret przewidywał, iż orzekanie o przejęciu stanowi podstawę dokonania zmian w księgach wieczystych (art. 4), a także możliwość zaliczenia wartości przejętej nieruchomości na poczet ceny nabycia innych gruntów (art. 5). Przepisy te dodatkowo wskazują, że niezbędne było właściwe, tj. odpowiadające wymaganiom art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r., oznaczenie nieruchomości przejmowanej w osnowie orzeczenia.

Rzecz jasna nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie przywołane powyżej ograniczyło się do badania decyzji z dnia [...] r. w granicach interesu prawnego składającego wniosek o stwierdzenie nieważności – następców prawnych J. K. (A. K.), jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy było ono wiążące dla organów administracji. Dotyczyło bowiem nieruchomości sąsiedniej, będącej przedmiotem tej samej decyzji. W stosunku do J. K. i J. K.-następcy prawnego J. P. mogły - co do zasady zapaść inne rozstrzygnięcia, jednakże jedynie w sytuacji odmiennego stanu faktycznego i prawnego. Podkreślić należy że zgodnie z treścią art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał lecz również inne sady i inne organy państwowe (...). W orzecznictwie przyjmuje się, że ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (tak m.in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 6 marca 2013 r., w sprawie I SA/Sz 1081/12, LEX nr 1303469). Wobec powyższego należało uznać, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. w którym przyjęto, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej rażąco narusza art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz § 1 rozporządzenia z 16 września 1950 r. był wiążący również dla organów orzekających w niniejszej sprawie. O powyższym świadczy, że zapisy tych decyzji są dokładnie takie same, dotyczą nieruchomości sąsiednich, położonych w sąsiednich gromadach, co oznacza, że skutki wydania decyzji wadliwej zarówno w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej niegdyś gospodarstwo J. K. jak i J. P. są takie same. W tym stanie rzeczy nieuprawnione jest stanowisko organu odwoławczego wyrażone w tej konkretnej sprawie, iż stwierdzone uchybienia nie mają charakteru kwalifikowanego w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Na marginiesie podnieść należy, że tutejszy Sąd orzekał w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2227/14 dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] r., nr [...], a zatem tego samego orzeczenia, jednakże w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości stanowiącej byłą własność A. U.

Sąd nie podzielił natomiast stanowiska organu co do tego, że w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do rażącego naruszenia art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu mogą być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone na terenach wskazanych w tym przepisie jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Nie jest kwestionowane w niniejszej sprawie, że nieruchomość stanowiąca niegdyś własność J. P. położona jest na terenie wymienionym w tym przepisie. Z akt sprawy wynika także, że J. P. nie władał przedmiotową nieruchomością albowiem w [...] roku został przesiedlony ze Z. i do śmierci w dniu [...] r. zamieszkiwał w K., co potwierdził Urząd Gminy K. Wobec tego nieuprawnione jest stanowisko organu, który stwierdził, że decyzja będąca przedmiotem kontroli w postępowaniu nieważnościowym dotknięta jest także wadą rażącego naruszenia art. 1 ust. 1 ww. dekretu. Prawidłowo ustalony przez organ stan faktyczny nie potwierdza zaistnienia tej wady, a zatem tym bardziej brak podstaw do stwierdzenia jej kwalifikowanego charakteru.

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz § 1 rozporządzenia w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania gdy granice zostały zatarte, które miało wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy związany będzie wskazaną wyżej oceną prawną. Obowiązkiem zatem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi będzie ponowne rozpoznanie sprawy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 153 p.p.s.a. Jednocześnie organ oceni czy trafne jest stanowisko organu pierwszej instancji, co do tego, że dostrzeżone a wskazane wyżej nieprawidłowości w decyzji Prezydium Rady Narodowej w G. uzasadniają twierdzenie o trwałej niewykonalności decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Rozważając powyższe, organ weźmie pod uwagę, że skutkiem wydania decyzji było przejście własności wszystkich nieruchomości wymienionych w tej decyzji na rzecz Skarbu Państwa i dokonanie stosownych wpisów do Ksiąg Wieczystych. Powyższe wskazywałoby na to, iż decyzja podlegała wykonaniu. Nie można jednak wykluczyć, iż w częściach odnoszących się do poszczególnych właścicieli, w tym do nieruchomości J. P., wobec nie ustalenia granic działki objętej decyzją była ona niewykonalna. Oceniając decyzję z punktu widzenia zaistnienia tej przesłanki nie może jednak ujść uwadze organu, że dla stwierdzenia nieważności decyzji niezbędne jest ustalenie, że decyzja jest niewykonalna w dacie jej wydania i niewykonalność ta ma charakter trwały.

Wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 i 205 p.p.s.a..