Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2864/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28,  art. 156  par. 1  pkt 4,  art. 156  par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Tomasz Szmydt WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2015 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej A.K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu wniosku A.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] o ustanowieniu na 99 lat prawa użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu przy ul. [...] w W. oznaczonego jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wskazało, że kwestionowana decyzja została wydana w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] czerwca 1986 r., sygn. akt [...] stwierdzające, że spadek po H.B. nabyli A.K., M.L., H.B., M.P. i J.B.. Zmiana tego postanowienia nastąpiła postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] września 2012 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po H.B. nabyli A.K., M.L., H.B.. Kolegium zauważyło, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ bierze pod uwagę stan prawny i faktyczny z daty kwestionowanej decyzji, a wówczas krąg spadkobierców określony był w postanowieniu z dnia [...] czerwca 1986 r. Późniejsza zmiana postanowienia nie oznacza, że decyzja została skierowana do osoby nie będącej stroną.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła A.K. Skarżąca zarzuciła, że decyzja Prezydenta W. została wydana z rażącym naruszeniem art. 28 Kpa przez wydanie jej w stosunku do osoby, która nie była stroną postępowania. Zdaniem skarżącej, wynika to ze zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Ponadto skarżąca podniosła, że istnieje podstawa do stwierdzenia wydania decyzji Prezydenta W. z naruszeniem prawa, ze względu na zaistnienie przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania. Po wydaniu decyzji wyszły bowiem na jaw okoliczności, które istniały w momencie wydawania decyzji, a były nieznane organowi, tj. fakt, że J.B. nie był następcą prawnym H.B..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji nr [...]. Stanowisko, zgodnie z którym zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważnościowym aktu, jest utrwalone w orzecznictwie.

Kolegium wskazało, że w chwili wydania kwestionowanej decyzji Prezydenta W. w obrocie prawnym pozostawało postanowienie spadkowe z 1986 r. Postanowienie to, zgodnie z art. 365 § 1 Kpc, wiązało organy administracji. W konsekwencji nie można uznać, że decyzja została skierowana do osoby nie będącej stroną. Osoba ta legitymowała się prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. Organy administracji nie gromadzą w postępowaniu nieważnościowym odrębnych dowodów, lecz w zasadzie, opierają się na dowodach zgromadzonych w poprzedzającym tę decyzję postępowaniu administracyjnym. Wiąże się to z faktem, że wady decyzji wyliczone w art. 156 § 1 Kpa mają charakter materialny. Wady muszą tkwić w samej decyzji. Nie są to wady o charakterze proceduralnym, gdyż usuwanie takich wad dokonywane jest na podstawie przepisów o wznowieniu postępowania. Oznacza to, że źródłem wadliwości pozostają jedynie merytoryczne treści.

Z powyższych względów organ odwoławczy uznał, że zmiana postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, która nastąpiła po wydaniu decyzji, nie może mieć wpływu na ocenę przesłanek z art. 156 § 1 Kpa. Dodać należy, że postanowienie z 1986 r. nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego z mocą wsteczną, lecz zmienione. Nie można zatem uznać, aby w dacie wydania kwestionowanej decyzji postanowienie to nie obowiązywało, ani że miało inną treść. Pełnomocnik skarżącej błędnie również powołuje się w postępowaniu nadzorczym na przesłankę wznowienia postępowania. Oba tryby wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej wprowadzają wyjątki od zasady trwałości decyzji (art. 16 Kpa), a w konsekwencji przepisy o stwierdzeniu nieważności decyzji oraz o wznowieniu postępowania nie mogą być interpretowane rozszerzająco. W żadnym wypadku przesłanki wznowienia nie mogą być podstawą stwierdzenia nieważności. decyzji. Tym bardziej, że jak już wyżej wskazano, wady z art. 156 tkwią w samej decyzji i mają charakter materialnoprawny, natomiast przesłanki wznowienia odnoszą się do postępowania, w wyniku którego została wydana decyzja.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] A.K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisu prawa stanowiącego podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, tj. art. 156 § 1 pkt 4 Kpa poprzez błędne przyjęcie, iż J.B. był stroną postępowania podczas, gdy nie posiadał interesu prawnego w niniejszej sprawie. W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że decyzja Prezydenta W. została wydana w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego dla W. w W. z dnia [...] czerwca 1986 r., sygn. akt [...] stwierdzające, że spadek po zmarłym w dniu [...] grudnia 1979 r. H.B. nabyli na mocy testamentu własnoręcznego z dnia [...] lutego 1978 r. A.K., M.L., H.B., M.P. i J.B. po 1/5 części spadku każde z nich. Wskazane zaś postanowienie, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla W. w W. z dnia [...] września 2012 r., sygn. akt l [...] zostało zmienione w ten sposób, iż stwierdzono że spadek po H.B. na podstawie ustawy nabyły dzieci: A.K., M.L. i H.B. 1/3 części spadku każde z nich. Przyczyną jaka legła u podstaw zmiany wskazanego powyżej postanowienia był fakt sfałszowania testamentu, w oparciu o który wydano poprzednie postanowienie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. Zgodnie z przepisem art. 156 § 1 pkt 4 Kpa organ administracji państwowej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. Z kolei zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu, ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie interesu prawnego jest rozumiane jako prawo do konkretnego postępowania oraz musi mieć charakter osobisty, aktualny, konkretny i obiektywny, co pozwala na przyznanie przymiotu strony w danej sprawie. Interes prawny określony w art. 28 Kpa, to interes wynikający z prawa i chroniony przez prawo. Samo bowiem uczestniczenie osoby ﬁzycznej lub prawnej nie czyni z niej strony postępowania. Skarżąca wskazała, że decyzja Prezydenta W. z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], mocą której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] na rzecz J.B. obarczona jest wadą, gdyż została skierowana do osoby niebędącej stroną postępowania - nie posiadającą interesu prawnego. Jak wynika bowiem z akt sprawy J.B. już w chwili wydawania przedmiotowej decyzji miał świadomość, że testament na podstawie którego stał się spadkobiercą H.B., a w oparciu o który wydano kwestionowaną decyzję został z jego inicjatywy w tym zakresie sfałszowany.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Poza sporem jest to, że prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla W. w W. z dnia [...] września 2012 r., sygn. akt [...] zmieniło postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] czerwca 1986 r., sygn. akt [...] poprzez stwierdzenie, że spadek po H.B. (przeddekretowym właścicielu nieruchomości przy ul. [...], dawny nr [...]) nabyli na podstawie ustawy: A.K., M.L. i H.B., każde po 1/3 części spadku. Status spadkobiercy testamentowego po H.B. utracili zatem M.P. i J.B., którym przypadało po 1/5 części spadku.

Rację ma A.K. twierdząc, że dokonana przez sąd spadku zmiana postanowienia spadkowego skutkuje tym, że M.P. i J.B. nie nabyli z mocy prawa spadku z chwilą jego otwarcia, tj. chwilą śmierci H.B. ([...] lutego 1979 r.). Przy ocenie wpływu zmiany postanowienia spadkowego na legalność decyzji, która (zmiana) miała miejsce po wydaniu kwestionowanej decyzji nie można bowiem pominąć tego, że zgodnie z art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego, sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Orzeczenie sądu spadku ma zatem charakter deklaratywny.

Uszło uwadze Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., że taki sam charakter (deklaratywny) ma postanowienie zmieniające postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, wydane na podstawie art. 679 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Prawomocne postanowienie zmieniające postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ma bowiem także charakter orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1968 r., sygn. akt II CR 102/68, OSNC 1968/10/176). Organ nadzoru, jak i organ odwoławczy pominęły to, że natura postanowienia zmieniającego z dnia [...] września 2012 r., sygn. akt [...] jest taka, że mimo, iż orzeczenie to zostało wydane po wydaniu kwestionowanej decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2009 r., to wywiera ono skutki z mocą wsteczną (ex tunc), sięgające do chwili śmierci H.B., a wobec tego istniejące także w dacie wydania decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2009 r., nr [...].

W konsekwencji trafnie zwróciła uwagę skarżąca, że skoro Prezydent W. decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] przyznał J.B., w udziale 2/5 części, prawo użytkowania wieczystego do gruntu oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2 (stanowiącego część nieruchomości dawny nr [...]), to decyzja ta w dacie jej wydania, była obciążona wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 4 Kpa. W decyzji tej przyznano bowiem J.B. prawo materialne, mimo, że nie nabył on nigdy spadku po zmarłym w 1979 r. H.B.. J.B. w dacie wydawania decyzji z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] nie był spadkobiercą H.B.. Z akt sprawy nie wynika też, aby J.B. był następcą prawnym H.B. pod tytułem szczególnym.

Wbrew temu co twierdzi SKO w W. rozstrzygnięcie o prawie J.B. jako osoby nie będącej stroną nie jest wadą dotyczącą samego postępowania o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Kolegium pominęło to, że kwalifikowana wada w postaci przyznania J.B. prawa użytkowania wieczystego w udziale wynoszącym 2/5 części spadku tkwi w decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2009 r., ponieważ zawarta jest w osnowie (rozstrzygnięciu) tej decyzji. Wada ta ma także istotny wpływ na wynik sprawy zakończonej tą decyzją, ponieważ zmienia, w stosunku do rzeczywistego stanu rzeczy, krąg beneficjentów prawa użytkowania wieczystego i wielkość przypadających im udziałów w tym prawie.

W tej sytuacji należało uznać, że kwestionowana decyzja z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] została skierowana do osoby nie będącej, w rozumieniu art. 28 Kpa, stroną postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem H.B. o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do nieruchomości [...] przy ul. [...], dawny nr [...]. Z przepisu art. 7 ust. 1 dekretu wynika bowiem, że w przypadku śmierci przeddekretowego właściciela nieruchomości będącego osobą fizyczną interes prawny w realizacji roszczeń dekretowych mają wyłącznie prawni następcy właściciela, którymi w niniejszej sprawie, już w dacie wydawania kwestionowanej decyzji z dnia [...] maja 2009 r., byli: A.K., M.L., H.B., każde w udziale po 1/3 części spadku.

Wobec tego Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., błędnie oceniając skutki prawomocnego postanowienia zmieniającego postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w aspekcie podstawy nieważności z art. 156 § 1 pkt 4 Kpa, wydało zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] z naruszeniem tego przepisu, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Organ nadzoru wyjaśni i oceni, czy występują przeszkody wymienione w art. 156 § 2 Kpa, uniemożliwiające stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2009 r., nr [...]. Kolegium weźmie także pod uwagę to, że decyzja z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] była sprostowana postanowieniem Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr[...] , co wynika z aktu notarialnego z dnia [...] września 2010 r., Rep. [...], o czym organ nie wspomina w uzasadnieniach decyzji wydanych w sprawie nadzorczej. W zależności od poczynionych ustaleń SKO w W. wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).