Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 471/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 121 par 1, art. 122, art. 67a par 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk Asesor WSA Grzegorz Potiopa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 października 2021 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2000 r. wraz z odsetkami za zwłokę 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa — Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu K. J. kwotę 240,- (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

A.M. wniosła do sądu administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w sprawie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od towarów i usług za grudzień 2000 r. w kwocie 4.002,58 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 9.164 zł.

Z akt sprawy wynika, że 04.06.2019 r. podatniczka wystąpiła do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-B. z wnioskiem o umorzenie zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2000 i 2006 oraz w podatku od towarów i usług za maj, lipiec, sierpień, listopad i grudzień 2000 r. wraz z odsetkami za zwłokę.

W uzasadnieniu wniosku podatniczka wskazała na swoją trudną sytuację ekonomiczną. Podkreśliła, że jej sytuacja pozostaje niezmiennie zła od roku 2006, kiedy po raz pierwszy wystąpiła z wnioskiem o umorzenie zaległości. Skrótowo wspomniała o źródłach dochodów oraz o swoich obciążeniach finansowych, wskazując na ich źródło, wysokość i konsekwencje, w tym konsekwencje zdrowotne. Do wniosku strona załączyła wypełniony druk oświadczenia o swoim stanie majątkowym. W toku postępowania Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. – B. uzupełnił materiał m.in.: o wydruki złożonych przez stronę zeznań podatkowych, zestawienie dochodów za lata 1999 – 2018 oraz listę zaległości strony wraz z odsetkami za zwłokę wg stanu na dzień złożenia wniosku.

Po zapewnieniu podatniczce prawa do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego (postanowienie z dnia 04.07.2019 r.- k. 31 akt sprawy), Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. – B. wydał 18.09.2019 r. decyzję, którą odmówił umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za maj, lipiec, sierpień, listopad i grudzień 2000 r. w łącznej wysokości 21.726,63 zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej wysokości 29.321,00 zł.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji ocenił, że aktualna sytuacja ekonomiczna A.M. jest, co prawda, niekorzystna i niewątpliwie w interesie strony leżałoby umorzenie zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, jednakże uznał, że w tym konkretnym stanie faktycznym wnioskowanej ulgi podatkowej nie udzieli, a to z uwagi na brak w sprawie okoliczności zdarzeń o charakterze nadzwyczajnym, a ponadto stwierdził, że umorzenie zaległości podatkowych stanowiłoby przejaw niesprawiedliwości wobec tych wszystkich podatników, którzy wypełniają swoje obowiązki podatkowe.

Od ww. decyzji A.M. złożyła odwołanie. Zarzuciła w nim Organowi pierwszej instancji naruszenie art. 67a ustawy Ordynacja podatkowa i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Uzasadniając odwołanie, wskazała na braki zarówno w postępowaniu dowodowym, w analizie zebranych dowodów, jak również w uzasadnieniu wydanej decyzji, skutkujące naruszeniem przepisów zarówno prawa procesowego, jak i materialnego. W ocenie strony organ podatkowy rozstrzygając sprawę jej wniosku na zasadzie uznania administracyjnego winien był szczególnie przekonująco i jasno (zgodnie z wymogami art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej) uzasadnić jej rozstrzygnięcie, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. w wyniku analizy stanu faktycznego i prawnego w pierwszej kolejności zbadał kwestię przedawnienia i stwierdził, że spośród zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące maj, lipiec, sierpień, listopad i grudzień 2000 r. jedynie zaległość za grudzień 2000 r. pozostaje wymagalna, pozostałe zaś wygasły z mocy prawa wobec upływu terminu przedawnienia.

Natomiast odnosząc się merytorycznie do sprawy Dyrektor uznał, że organ I instancji rozpatrując wniosek strony, pominął analizę sprawy i jej ocenę pod kątem wystąpienia ustawowych przesłanek umożliwiających udzielenie wnioskowanej ulgi, opierając swoje rozstrzygnięcie w zasadzie jedynie o tezę braku wpływu na powstanie zaległości podatkowych zdarzeń o charakterze nadzwyczajnym, obarczając przy tym stronę wyłączną winą i odpowiedzialnością za powstanie przedmiotowych zaległości, co dało podstawę do uchylenia decyzji organu I instancji.

Ponownie rozpoznając wniosek strony organ I instancji po pierwsze decyzją z [...]2020 r. umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem strony w zakresie umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące maj, lipiec, sierpień 2000 r. z uwagi na jego bezprzedmiotowość, a następnie w oparciu o uzupełniony materiał obejmujący między innymi dowody potwierdzające negatywny wpływ na jakość życia strony okoliczności posiadania zaległości podatkowych z uwzględnieniem aktualnej sytuacji życiowej podatniczki Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-B. decyzją z [...]2020 r. odmówił podatniczce umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2000 r. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał, że w sprawie nie stwierdzono przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości podatkowej, tj. ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego.

W złożonym odwołaniu A.M. zarzuciła organowi naruszenie art. 67a O.p. oraz zasad prowadzenia postepowania, a w szczególności zasady budzenia zaufania do organów państwa i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Decyzją z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwołując się do treści art. 67a § 1 pkt 3 O.p. wyjaśnił, że sprawa została zbadana pod kątem wystąpienia każdej z wymienionych w tym przepisie przesłanek umożliwiających udzielenie stronie ulgi podatkowej, tj. ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego. Organ wskazał, że dyrektywa ważnego interesu podatnika jest wskazaniem ogólnym, nieostrym i zawiera bardzo szeroki zakres pojęciowy. Zatem próby stworzenia jej definicji są skazane na niepowodzenie. Uznać zatem należy, że pojęcie to nie ma stałej treści i jego istnienie powinno być oceniane każdorazowo w okolicznościach konkretnej sprawy. Nie można również na podstawie obowiązujących przepisów prawnych stworzyć katalogu okoliczności uznawanych za ważny interes podatnika. Z kolei odnosząc się, do drugiej z przesłanek organ wyjaśnił, że w literaturze przyjmuje się, iż interes publiczny oznacza dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji. Udzielenie wnioskowanej ulgi będzie również leżało w interesie publicznym jeśli zapłata podatku, zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków publicznych, gdyż nie będzie on w stanie zaspokoić swoich potrzeb bytowych.

Organ wyjaśnił, że w obowiązującym porządku prawnym utrwaliło się orzecznictwo sądów administracyjnych oraz - w dużej części wzorowane na nim - organów podatkowych, iż przyznanie ulgi podatkowej uzasadnione jest jedynie w takich wypadkach, które zostały spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. W ocenie organu II instancji sytuacja taka nie zachodziła w niniejszej sprawie. Zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r., wynikają ze złożonego przez stronę zeznania oraz jego korekty, złożonej na skutek stwierdzenia (w lutym 2002 r. przez Inspektora Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w Ł. w toku przeprowadzonej kontroli skarbowej), że podatniczka nie ewidencjonowała wszystkich faktur dokonanej sprzedaży. A.M. pierwotnie wykazała w złożonych deklaracjach VAT-7 za poszczególne miesiące 2000 r. obrót w łącznej wysokości 79.972 zł oraz podatek należny w łącznej kwocie 7.496 zł. W 2002 r. złożyła korekty deklaracji VAT-7, w których wykazała obrót w łącznej wysokości 157.272 zł oraz podatek należny w kwocie 24.378 zł.

Zaległość w podatku od towarów i usług za grudzień 2000 r. nie jest więc wynikiem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, ponieważ powstała w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (i zaniżaniem zobowiązań podatkowych), a bezpośrednią przyczyną był brak wpłaty zadeklarowanego zobowiązania podatkowego, o czym strona od samego początku miała wiedzę. Organ wyjaśnił ponadto, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że podatniczka prowadziła w latach 1997-2003 jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie produkcji artykułów z tworzyw sztucznych. O umorzenie zaległości podatkowych wystąpiła po raz pierwszy w 2006 r., powołując się w uzasadnieniu wniosku na kradzież towaru (w roku 2000 r.) z prowadzonej przez nią hurtowni oraz podpalenie budynku w którym się mieściła, w wyniku czego poniosła znaczne straty. Na poniesione straty ekonomiczne nałożyły się poważne problemy zdrowotne, spowodowane wypadkiem komunikacyjnym (w 2001 r.) oraz długotrwała rehabilitacja. Ustalono, że do stycznia 2005r. strona była zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku, a jedynym źródłem utrzymania trzyosobowej wówczas rodziny był zasiłek rehabilitacyjny oraz świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego. Ponadto w toku postępowania ustalono, że podatniczka prowadzi wspólne gospodarstwo z pełnoletnim synem, jest właścicielką mieszkania o pow. 62m2, osiąga dochody z dwóch źródeł – emerytury w wysokości 1483,94 brutto (885,41 zł netto) i z tytułu pracy – 526,77 zł netto. Syn otrzymuje rentę rodzinną po zmarłym ojcu w wysokości 852,11 zł. Ustalono ponadto, że w 2019 r., wg złożonego zeznania PIT-37 strona osiągnęła dochód z tytułu pracy w wysokości 2.854,46 zł, dochód z tytułu emerytury w wysokości 17.722,92 zł i symboliczny dochód z tytułu działalności gospodarczej (24 zł). Łączne koszty utrzymania rodziny wynoszą 1.961,68 zł miesięcznie. Strona ponosi ponadto wydatki z tytułu spłaty koszty z tytułu spłaty zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (304,00 zł miesięcznie - spłata ratalna) oraz wobec urzędu skarbowego (zajęcie komornicze - 370 zł). Posiada także zadłużenie wobec wspólnoty mieszkaniowej i PGNiG (w wysokości ok. 5.000,00zł). Zgodnie z treścią złożonego oświadczenia podatniczka nie posiada żadnego wartościowego majątku (poza mieszkaniem).

Rozpatrując wniosek A.M. w trybie art. 67a O.p. organ wskazał, że podatniczka osiąga skromne dochody z dwóch niezależnych źródeł, które jednak w ocenie organu pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych, tym bardziej, że pewna ich część podlega ochronie. Organ założył, że strona może liczyć na wsparcie trzech synów, których samotnie wychowała ("jeśli nawet nie ekonomiczne, to inne – w codziennych czynnościach, czy obowiązkach domowych"). W ocenie organu nie ma też przeszkód, by młodszy syn, bez szkody dla kontynuowanej nauki podjął jakiegoś rodzaju działalność zarobkową. Ponadto organ stwierdził, że podatniczka nie przedstawiła dowodów w postaci np. dokumentacji medycznej, iż cierpi obecnie na jakiegoś rodzaju schorzenia, które w sposób negatywny wpływają na jej życie. W okresie 2000-2015 strona wielokrotnie korzystała z opieki medycznej, natomiast inne fakty dowodzą, że stan zdrowia podatniczki nie uniemożliwiał zarówno prowadzenia działalności gospodarczej w latach 1997-2003 oraz 2015-2018, jak i świadczenia pracy zarobkowej, którą nadal wykonuje (w niepełnym wymiarze). Przedłożona dokumentacja medyczna dotyczy stanu zdrowia A. M. z lat 2000-2002. Załączone do akt sprawy informacje z ZUS o wystawionych zaświadczeniach lekarskich potwierdzających okresy niezdolności do pracy od 12 czerwca 2014 r. do 23 marca 2015 r., potwierdzają jedynie okresy niezdolności do pracy. W przedstawionych dowodach brak jest informacji o stanie zdrowia strony, a także informacji, czy ww. okresy niezdolności do pracy były związane z leczeniem depresji oraz czy mogły mieć na nią wpływ. Strona, w toku postępowania nie przedłożyła również żadnego dowodu potwierdzającego wspomniane we wniosku nawroty choroby w bieżącym okresie.

Za uzasadniony zatem DIAS w Ł. uznał wniosek organu pierwszej instancji, że brak jest dowodów, że na bieżącą sytuację ekonomiczną strony negatywnie wpływa jej zły stan zdrowia. W konsekwencji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. uznał, że umorzenie zaległości podatkowej nie leży w ważnym interesie podatnika w rozumieniu art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.

Ustosunkowując się natomiast do oceny sprawy pod kątem wystąpienia drugiej z przesłanek koniecznych do udzielenia wnioskowanej ulgi podatkowej, wymienionej w przepisie art. 67a Ordynacji podatkowej, tj. interesu publicznego, Dyrektor podzielił stanowisko organu I instancji, iż nie leży w interesie publicznym udzielenie stronie wnioskowanej ulgi. Organ uznał, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy udzielenie stronie ulgi byłoby niesprawiedliwe, stanowiąc nieuzasadnione uprzywilejowanie strony w stosunku do pozostałych podatników oraz bezpowrotną rezygnację z wpływu środków do budżetu państwa, a więc z pewnością nie byłoby zgodne z interesem Skarbu Państwa. Ponadto organ argumentował, że konieczność ponoszenia kosztów i opłat związanych z codziennym życiem (mieszkanie, wyżywienie, odzież) jest zjawiskiem typowym - normalnym dla każdego człowieka. Nie ma w tym cech wyjątkowych uzasadniających umorzenie zaległości podatkowych. To na podatniku ciąży obowiązek poszukiwania skutecznych rozwiązań pozwalających na możliwie najlepsze zaspokojenie swoich potrzeb egzystencjalnych. W ocenie organu dopóki istnieje możliwość egzekwowania zaległości podatkowych, choćby w niewielkiej części, bez zagrożenia egzystencji dłużnika, w interesie publicznym leży, aby nie rezygnować z tych dochodów budżetu państwa. Umorzenie przedmiotowych zaległości podatkowych nie leży w interesie publicznym również z tego powodu, że odmowa przyznania tej ulgi nie pogorszy w sposób istotny sytuacji ekonomicznej podatniczki, a zwłaszcza nie zagrozi jej egzystencji, ponieważ sytuacja strony co najmniej od kilkunastu lat nie ulega istotnym zmianom.

W konsekwencji organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone w decyzji organu I instancji, uznając, że umorzenie zaległości podatkowych nie leży zarówno w ważnym interesie podatnika, jak i w interesem publicznym, co wykluczyło możliwość umorzenia zaległości podatkowej.

W skardze do sądu administracyjnego A.M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wskazując, że rozpatrując wniosek organ winien brać pod uwagę przede wszystkim bieżącą sytuację podatnika, a nie tę z przeszłości. Ponadto wskazała na możliwość przedawnienia się zaległości będących przedmiotem postępowania oraz wyraziła niezadowolenie z kierunku rozstrzygnięcia sprawy, kwestionując trafność oceny jej sytuacji ekonomicznej i zdrowotnej w kontekście możliwości i zasadności umorzenia zaległości podatkowych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 28 września 2021 r. pełnomocnik strony z urzędu uzupełniła skargę o zarzuty:

1. naruszenia prawa procesowego, tj. art. 121 § 1 O.p., poprzez przekroczenie zasady zaufania do organów podatkowych polegające na braku dbałości o wyjaśnienie wszelkich aspektów zakresie, niezebranie w sprawie wszystkich dowodów oraz art. 122 w związku z art. 187 w zw. z art. 210 § 1 O.p. poprzez zaniechanie poczynienia istotnych ustaleń faktycznych i dokonania ich oceny z punktu widzenia przesłanek warunkujących umorzenia przez organ zaległości podatkowych, a także podjęcia niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

2. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 67a § 1 pkt 3 O.p. poprzez błędne uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka ważnego interesu podatnika albowiem podatnik posiadania majątek na spłatę zobowiązań i ma możliwości zarobkowe, finansowe, podczas gdy skarżąca nie dysponuje majątkiem umożliwiającym spłatę zaległości podatkowych bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i swojej rodziny oraz bez konieczności sięgnięcia po środki z pomocy społecznej, w sytuacji, gdy trwały brak majątku powstały na skutek zdarzeń losowych, takich jak liczne choroby, w tym silna depresja połączona ze stanami lękowymi, kradzież towaru, konieczność zlikwidowania działalności gospodarczej, utrata zatrudnienia a obecnie bardzo niska emerytura, z której dokonywane są potrącenia komornicze powodują ponadprzeciętną dolegliwość dla utrzymania siebie i rodziny, zatem względy społeczne, bezpieczeństwa oraz zaufania obywatela do kraju, stanowią o implikacji nie tylko interesu podatnika ale także interesu publicznego w sprawie, przemawiającym za przyznaniem wnioskowanej ulgi. Do pisma dołączono zaświadczenie z Poradni Specjalistycznej A z 20.09.2021 r. potwierdzające wieloletnie leczenie skarżącej znajdującej się pod opieką poradni specjalistycznych: ortopedycznej, rehabilitacyjnej, internistycznej, psychiatrycznej oraz chorób zakaźnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu niezależnie od zarzutów skargi.

W pierwszym rzędzie zaznaczyć należy, że pojęcia ważny interes podatnika nie należy ograniczać jedynie do sytuacji nadzwyczajnych, losowych, na które strona nie miała wpływu. Ważny interes podatnika, to również sytuacja ekonomiczna, życiowa, możliwość zarobkowania itp.

Dlatego nie może być uznane za zasadne stanowisko organów, że ważny interes podatnika ma miejsce tylko wówczas, gdy zaległość i niemożność spłaty spowodowane zostały zespołem czynników, na które podatnik nie miał wpływu i które są niezależne od jego sposobu postępowania. Pogląd ten choć spotykany w judykaturze, bynajmniej nie wynika z treści art. 67a § 1 O.p., ani z konstrukcji uznania administracyjnego, na którego podstawie przepis ten został zbudowany.

Ponadto przy rozpoznawaniu ważnego interesu podatnika zakresem rozważań organów winny zostać objęte nie tylko kwestie nadzwyczajnych względów mogących zachwiać podstawami egzystencji podatnika, rozumianych jako nieprzewidziane, losowe przypadki, na które podatnik nie ma wpływu i nie może ich przewidzieć. Z treści art. 67a § 1 O.p. nie wynika także, jakoby warunkiem koniecznym spełnienia omawianej przesłanki było zaistnienie okoliczności w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń, toteż błędne pozostaje ograniczanie się przez organy podatkowe do badania sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej tylko pod kątem ich zaistnienia w rozpoznawanej sprawie. Prowadzi do nieuprawnionego dyskredytowania podatników posiadających niskie dochody, które jakkolwiek nie oznaczają skrajnej biedy, nie pozwalają przy określonych, niewygórowanych wydatkach miesięcznych, wpisać do budżetu domowego zobowiązania pieniężnego wielokrotnie przekraczającego miesięczny dochód podatnika. W ocenie sądu ubóstwo, niebędące zawinionym działaniem podatnika w postaci niegospodarności czy rozrzutności, stanowi jeden z powodów umożliwiających stwierdzenie występowania w sprawie przesłanki ważnego interesu podatnika. Pogląd ten znalazł akceptację w orzecznictwie NSA – vide wyrok z dnia 29 czerwca 2021r., sygn. akt III FSK 67/21, zaś argumentację zawartą w cytowanym orzeczeniu sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni podziela.

Jeśli więc zważyć, że miesięczne przychody skarżącej oscylują w granicach 2000 zł, zaś wydatki wynoszą ok. 1960 zł, to nawet jeśli przyjąć, że duża część dotyczy spłaty kredytu (ok. 600 zł), do której skarżąca nie jest zobowiązana, to i tak porównanie obu tych wielkości prowadzi do wniosku, że skarżąca nie jest w stanie udźwignąć ciężaru spłaty zaległości podatkowej i odsetek nie ryzykując życia w ubóstwie. Zauważyć należy, że powyższa kalkulacja pomija zaległości w ZUS, PGNiG i wobec wspólnoty mieszkaniowej, do których regulowania skarżąca jest także comiesięcznie zobowiązana.

W tym kontekście wypada stwierdzić, że zobowiązanie do zapłaty zaległości może spowodować w konsekwencji obciążenie społeczeństwa dodatkowym kosztem. Kwota zaległości podlega bowiem oprocentowaniu i z czasem może być przedmiotem przymusowego wyegzekwowania. Niewątpliwie nie leży w interesie publicznym zwiększenie pomocy finansowej oraz zwiększenie zaangażowania służb społecznych dla niezbędnej ochrony bytu osoby zobowiązanej, która z powodu wieku i stanu zdrowia nie ma perspektyw na poprawę swojej sytuacji materialnej i zdrowotnej.

Ponadto nie bez znaczenia w sprawie jest i to, że zaległość dotyczy zobowiązań podatkowych sprzed 21 i 15 lat, a kwota należności głównej jest nieznaczna w stosunku do wielkości należnych odsetek. Oczywiście nie jest to okoliczność decydująca dla zastosowania ulgi z art. 67 § 1 O.p. lecz brak jej rozważenia przez organy nie może być akceptowany przez sąd administracyjny, oceniający legalność zaskarżonej decyzji. Zważyć w tym miejscu należy, że odmowa uwzględnienia wniosku skarżącej w rozpoznawanej sprawie może być poczytana za rozciąganie dolegliwości wobec skarżącej dożywotnio czy w nieskończoność. Choć zatem brak jest ustawowego ograniczenia czasu dochodzenia należności publicznoprawnych, to sytuacja taka jawi się jako niepożądana z punktu widzenia jednej z zasadniczych funkcji prawa, którą jest sprawiedliwy rozdział dóbr i ciężarów (L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa). Sprawiedliwość jest cnotą, którą powinno realizować demokratyczne państwa prawa – w związku z tym choć ze stricte tekstualistycznego interpretowania art. 67a § 1 wynikałoby, że skarżąca winna regulować zaległości, to biorąc pod uwagę powyższe rozważania dotyczące sprawiedliwego rozdziału dóbr i obowiązków organy winny rozważyć także i tę kwestię.

Co więcej, należy wziąć pod uwagę, że żadna ze współcześnie obowiązujących w Polsce wykładni prawa nie przewiduje możliwości poprzestania wyłącznie na gruncie kontekstu językowego. Zasada interpretatio cessat in claris została odrzucona między innymi dzięki dorobkowi naukowemu M. Zielińskiego. W związku z tym oczywistym jest, że w rozpoznawanej sprawie wziąć należy pod uwagę również kontekst celowościowy. Jak uznaje sąd najbardziej nadrzędnym celem jakiejkolwiek regulacji prawnej (który powinien być brany pod uwagę w przypadku każdej sprawy) jest ochrona adresata prawa.

Tego typu refleksji zabrakło jednak w zaskarżonej decyzji, podczas gdy winna ona się w niej znaleźć jako wyraz badania przez organ przesłanki interesu publicznego.

W toku ponowionego postępowania organ weźmie pod uwagę powyższe wskazania i rozważy istnienie obu przesłanek umorzenia zaległości w rozumieniu art. 67a § 1 O.p. w wyżej wskazanych kontekstach.

Mając na uwadze powyższe okoliczności na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 litera c i art. 200 ppsa należało orzec jak w sentencji. O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł na podstawie w art. 250 p.p.s.a. w zw. § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 68).

k.ż.