Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2090/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 10
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 74d § 5 i § 6, art. 74e § 2, art. 74f § 1, art. 74h § 9 - 12, art. 74h § 14
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 141 § 4, art. 174 pkt 1 i 2, art. 184, art. 207 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. S.-B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 30 sierpnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 979/12 w sprawie ze skargi I. S.-B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 979/12 oddalił skargę I. S.-B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej: Komisja Egzaminacyjna II stopnia) z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] ustalającą wynik z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

W dniach [...] września 2011 r. I. S.-B. przystąpiła do egzaminu notarialnego.

Uchwałą [...] z dnia [...] września 2011 r. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego działając na podstawie art. 74f § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (t.j.: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.), dalej: p.n. stwierdziła, że I. S.-B. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Uchwałą z dnia [...] marca 2012 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej: k.p.a. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że zadanie z trzeciej części egzaminu notarialnego w 2011 r. polegało na sporządzeniu jako radca prawny opinii prawnej w sprawie możliwości sporządzenia przez notariusza umowy sprzedaży nieruchomości w podanym stanie faktycznym. Komisja stwierdziła, że opinia prawna nie może się koncentrować na prostej odpowiedzi na postawione pytanie. Nawet wskazanie poprawnego rozstrzygnięcia problemu, jeżeli nie jest wynikiem prawidłowo i konsekwentnie przeprowadzonej analizy prawnej, staje się przypadkowe i pozbawione walorów merytorycznych wymaganych od profesjonalnej opinii. Stanowisko zdającej przedstawione w opinii dowodzi aprobaty dla tych poglądów doktryny i orzecznictwa, które opowiadają się za koncepcją obligacyjnych skutków odwołania darowizny. Podzielenie tego poglądu oznacza, że samo oświadczenie o odwołaniu darowizny nie powoduje powrotnego przejścia własności na darczyńcę. Gdy przedmiotem darowizny jest nieruchomość, jak w rozpatrywanym przypadku, skutek rzeczowy może zostać osiągnięty przez przeniesienie w drodze umowy własności darowanej nieruchomości z powrotem na darczyńcę, gdy zaś do porozumienia nie dojdzie, pozostaje darczyńcy droga powództwa o zobowiązanie obdarowanego do przeniesienia własności nieruchomości. Ten drugi sposób został ujęty w ramy stanu faktycznego zadania. Zasadnie więc zdająca sięgnęła do uregulowania zawartego w art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 k.p.c. Podkreślona przez egzaminatorów trafność argumentów zawartych w tej części opinii nie mogła być jednak przesądzająca, gdyż zaprezentowane w dalszej części opinii stanowisko w istocie dowodzi niezrozumienia praktycznego sensu orzeczenia sądowego wydanego w powyższym trybie. Zdająca ograniczyła się do ogólnego zaakcentowania materialnych i procesowych aspektów uchwały SN z dnia 7.01.1967 r. o sygn. akt III CZP 32/66 i stwierdzenia, że nie doszło w sprawie do powrotnego przejścia prawa własności nieruchomości na darczyńcę. W opinii nie podała natomiast okoliczności, w których upatrywała przyczyn tego stanu rzeczy. Zabrakło w niej oceny charakteru i skutków orzeczenia wydanego w 1997 r., z rozważeniem znaczenia podkreślonego w treści zadania założenia, że żądanie pozwu nie zostało wyrokiem tym w całości uwzględnione. Powyższe wyraźnie nawiązywało do dominującej w orzecznictwie linii interpretacyjnej, zgodnie z którą prawomocne orzeczenie sądu wydane w trybie art. 64 k.c. oraz art. 1047 k.p.c. stwierdza zawarcie umowy i zastępuje umowę, gdy sąd uwzględnia powództwo o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy całkowicie zgodnie z żądaniem powoda. Egzaminowana nie badała tej kwestii i nie wyjaśniła, w jakim zakresie wyrok, którym dysponowała spadkobierczyni darczyńcy, zastąpił oświadczenia stron wymagane do powstania skutku rzeczowego odwołania darowizny.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przytoczone okoliczności jednoznacznie wskazują, że zdająca w pracy egzaminacyjnej nie rozważyła dostatecznie warunków, których spełnienie było niezbędne do zawarcia umowy, nie wykorzystała możliwości przeprowadzenia właściwej analizy mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego i procesowego, a nawet powołanej w pracy uchwały SN. Zatem zaproponowane przez egzaminowaną rozwiązanie problemu jako niejednoznaczne, powierzchowne i częściowo błędnie uzasadnione skutkowało wystawieniem oceny niedostatecznej.

Oddalając skargę I. S.-B. WSA w W. wskazał, że skarżąca zarzuciła zaskarżonej uchwale naruszenie art. 2, 7 oraz 32 Konstytucji RP, art. 74h § 9, art. 74d § 6 w zw. z art. 74d § 5, art. 74e § 2 p.n., a nadto naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. art. 7, 8, 10, 77, 107 § 3 oraz 138 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia norm Konstytucji RP Sąd I instancji uznał, że nie zostały one naruszone, gdyż Komisje Egzaminacyjne obu instancji działały w tej sprawie na podstawie i w granicach prawa, jak też zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania do organów państwa.

Ustalenie wyniku z egzaminu notarialnego jest sprawą indywidualną i nie ma tożsamości między innymi sprawami tego samego rodzaju.

Zdaniem Sądu I instancji Komisja Egzaminacyjna II stopnia opisała pracę skarżącej podając uchybienia, które nie kwalifikowały zadania z trzeciej części egzaminu na ocenę pozytywną. Wnioski Komisji, pokrywające się z wnioskami egzaminatorów zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i prawidłowo uzasadnione. Trafne wywody merytoryczne zawarte w kontrolowanej uchwale pozwoliły Sądowi na pominięcie i nieprzytaczanie ponownie argumentów odnośnie mankamentów pracy egzaminacyjnej skarżącej. Uzasadnienie uchwały świadczy, że ocena rozwiązania zadania została dokonana z zachowaniem wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji.

Sąd nie zgodził się w szczególności z twierdzeniem skarżącej, jakoby z treści kazusu egzaminacyjnego i z polecenia dotyczącego sporządzenia opinii prawnej nie wynikało, że w celu prawidłowego wykonania zadania należy podnieść przesłanki czy rozwiązania prawne, które hipotetycznie umożliwiłyby notariuszowi sporządzenie umowy sprzedaży nieruchomości. Komisja zasadnie wywiodła, że sporządzona przez skarżącą opinia prawna zawiera mankamenty, których ilość i waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu zadania zarówno pod względem formalnym, jak i materialnoprawnym oraz świadczy o niewystarczającym przygotowaniu zdającej do wykonywania zawodu notariusza, co w szczególności wyraża się w nieodpowiednim opanowaniu materiału prawniczego i braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce. Ta ocena, pomimo surowości, nie narusza prawa, bowiem organ wystarczająco wyjaśnił motywy negatywnej oceny pracy egzaminacyjnej, identyfikując wady, które przesądziły o jej negatywnej ocenie.

Sąd stwierdził, że przepisy prawa nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu notarialnego wymienione zostały wyczerpująco w art. 74d p.n. W ustawie nie ma odpowiednika prawno-karnej zasady in dubio pro reo, w myśl której wszelkie wątpliwości wynikłe w trakcie postępowania należy rozpatrywać na korzyść osoby egzaminowanej, a z zasadą tą skarżąca wiąże jeden z zarzutów skargi. Uzasadnienie uchwały nie budzi wątpliwości co do oceny wykonanego przez skarżącą zadania (opinii prawnej). Obowiązkiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia było rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie i tak też sprawa została rozpatrzona z uwzględnieniem materiału dowodowego. To, że Komisja podzieliła stanowiska obu egzaminatorów i nie dostrzegła uchybień skutkujących podwyższeniem oceny z trzeciej części egzaminu notarialnego, nie stanowi podstawy do uznania naruszenia zasad postępowania.

Sąd przyjął, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia zastosowała się do reguł wynikających z art. 7 i 77 k.p.a. Materiał dowodowy poddała wszechstronnej analizie i ocenie, co znalazło wyraz w uzasadnieniu uchwały. Stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. jej uzasadnienie prawne wskazuje wprost na zastosowane przepisy prawa, które zostały przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia i zawiera wyjaśnienie dlaczego te przepisy mają zastosowanie. Komisja nie przekroczyła granic uznania administracyjnego.

Skargą kasacyjną I. S.-B. zaskarżyła wyrok w całości. Wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, art. 15, art. 77, art. 107 § 3 oraz art. 138 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona uchwała została wydana i utrzymana przez WSA w obrocie prawnym mimo nie ustalenia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych w sprawie, a także bez rozpatrzenia wniosków dowodowych skarżącej oraz bez rozpoznania i odniesienia się przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia do wszystkich zarzutów, co skutkowało przedstawieniem przez WSA sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, a także nieuzasadnionym i wadliwym przyjęciem przez WSA, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia wyjaśniła w stopniu dostatecznym wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a także uwzględniła wszystkie dowody, co z kolei skutkowało niezauważeniem przez WSA istotnych uchybień Komisji, doprowadzając tym samym do niezrealizowania obowiązków sądowej kontroli nad organami administracyjnymi, wynikających z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a., a w obrocie funkcjonują uchwały naruszające podstawowe zasady postępowania administracyjnego;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 oraz 10, a także art. 75 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 p.n. poprzez oddalenie skargi, mimo że w toku postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia skarżąca została pozbawiona możliwości czynnego udziału w sprawie, tj. Komisja przed wydaniem zaskarżonej uchwały 1/ uniemożliwiła jej wypowiedzenie się co do zgromadzonych w ramach postępowania odwoławczego materiału i opinii co do odwołania sporządzonej przez SSA K. P.-F., a także 2/ całkowicie pominęła, w ogóle nie odnosząc się do ich treści, wnioski dowodowe skarżącej na okoliczność obiektywnego wykazania pozytywnego oceniania innych prac, pomimo że zawierały one tak samo sformułowane uchybienia, jakie Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała za dyskwalifikujące pracę skarżącej i to pomimo faktu, że skarżąca w licznych, kierowanych do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia wnioskach prosiła o zapewnienie jej czynnego udziału w tej fazie postępowania wyczerpująco to motywując;

2. naruszenie prawa materialnego – art. 74h § 9 w zw. z art. 74d § 6 p.n. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu (s. 28 drugi akapit uzasadnienia wyroku), że przepisy prawa nie nakładają na egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej II stopnia obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen, a tym samym błędne uznanie, że egzaminatorzy działając bez wypracowania takich jednolitych zasad i kryteriów mieszczą się w granicach uznania administracyjnego i luzu decyzyjnego, a WSA jest zwolniony z obowiązku badania czy takie obiektywne kryteria oceny spraw w ogóle zostały przyjęte oraz stosowane w poszczególnych przypadkach przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia.

Uzasadniając zarzuty wnosząca skargę kasacyjną stwierdziła, że Sąd I instancji niedostatecznie wyjaśnił w uzasadnieniu wyroku podstawę prawną rozstrzygnięcia. W treści uzasadnienia wyroku Sąd aż dwunastokrotnie powtórzył, że podziela oceny lub argumenty Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, nie zajął jednak merytorycznego stanowiska co do zarzutów skargi, przez co niepoprawnie przeprowadził kontrolę zaskarżonej uchwały. W szczególności Sąd nie zwrócił uwagi, że obaj egzaminatorzy oceniający projekt opinii prawnej sporządzony przez zdającą uznali za poprawny, natomiast zaproponowane rozwiązanie problemu co prawda za niepełne, lecz poprawne bądź częściowo poprawne. W takiej sytuacji ogólnikowe podzielenie przez Sąd stanowiska Komisji Egzaminacyjnej II stopnia w zakresie wystawienia zdającej oceny niedostatecznej z pracy egzaminacyjnej, bez przeprowadzenia rozważań prawnych na ten temat jest niewystarczające i czyni kontrolę sądową zaskarżonej uchwały iluzoryczną.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia skorzystała z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną i wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.

Przed przystąpieniem do właściwej analizy zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów należy na wstępie zauważyć, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego jest postępowaniem szczególnym regulowanym przez przepisy p.n. i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. Nr 114, poz. 955 ze zm.) wydanego na podstawie art. 74h § 14 tej ustawy. Oznacza to, że cała procedura w sprawie wyniku egzaminu notarialnego przebiegać musi wedle zasad określonych w powołanych regulacjach, a przepisy k.p.a. stosowane są w postępowaniu przed komisją odwoławczą, jak stanowi art. 74h § 12 jedynie odpowiednio. Odpowiednie stosowanie oznacza, że ze względu na specyfikę regulowanego odrębnie postępowania, przepisy k.p.a. stosuje się albo wprost, albo z konieczną i wymuszoną przepisami szczególnymi modyfikacją albo nie stosuje się ich w ogóle.

Skarżąca podnosi, że Sąd I instancji zaakceptował postępowanie naruszające wskazane w skardze kasacyjnej przepisy k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącej czynnego udziału w sprawie, co wyrażało się w uniemożliwieniu wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego i opinii sporządzonej przez SSA K. P. – F. oraz wniosku dowodowego skarżącej dotyczącego pozytywnych ocen innych prac zawierających takie same uchybienia, jak praca skarżącej.

Zarzut jest niezasadny. Postępowanie przed komisją odwoławczą reguluje art. 74h § 9 - § 12 ustawy oraz § 5 cyt. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Zadaniem komisji odwoławczej jest ponowna ocena pracy zdającego. Ocena ta dokonywana jest niejako dwustopniowo, bowiem w pierwszym etapie komisja ustosunkowuje się do postawionych w odwołaniu zarzutów, głosując nad ostateczną oceną zakwestionowanej części egzaminu, a następnie podejmowana jest uchwała nad oceną ogólną egzaminu notarialnego. Pierwszy etap pracy komisji odwoławczej realizowany jest w oparciu o pisemną opinię dotyczącą zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów sporządzoną przez przewodniczącego komisji lub wyznaczonego jej członka (§ 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia). Opinia ta referowana jest wraz z całością sprawy z danego odwołania na posiedzeniu komisji odwoławczej przez wyznaczonego członka komisji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno opinia i wyrażone w niej przez członka komisji stanowisko, jak też głosowanie nad wynikiem części egzaminu notarialnego, którego dotyczą zarzuty i opinia oraz głosowanie nad wynikiem egzaminu notarialnego stanowią zupełny proces, dokonywanej na podstawie art. 74h § 9 i § 10 p.n. ponownej oceny pracy zdającego, w toku którego nie ma miejsca na aktywność osoby ocenianej jako strony postępowania. Tym samym zarzut naruszenia art. 8 i 10 k.p.a., z tego powodu że skarżącej uniemożliwiono wypowiedzenie się co do sporządzonej przez członka komisji na potrzeby posiedzenia komisji odwoławczej opinii o zasadności zarzutów odwołania jest całkowicie nieusprawiedliwiony.

Równie niezasadny jest zarzut nieuwzględnienia przez Sąd I instancji naruszenia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia pozostałych wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania administracyjnego, a także naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Ostatni z wymienionych przepisów określa wymogi jakie musi spełniać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku. Objaśniając sens i znaczenie wskazanej normy można powiedzieć, że uzasadnienie służy wyjaśnieniu powodów wydania określonej treści rozstrzygnięcia i powinno być tak sporządzone, aby umożliwiać stronom postępowania oraz sądowi kasacyjnemu, na wypadek wniesienia skargi kasacyjnej, prześledzenie rozumowania sądu, które doprowadziło do określonej treści rozstrzygnięcia. Naruszenie przez sąd tego przepisu tylko wówczas może zostać uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, jeśli zawarta w uzasadnieniu relacja jest w istotnej części niepełna, niejasna, niespójna lub zawierająca innego rodzaju wadę, która nie pozwala na dokonanie kontroli kasacyjnej (podobnie wyroki NSA: z dnia 13 stycznia 2012 r., sygn. akt I FSK 1696/11, z dnia 16 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 285/12, z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 2321/13; te i dalej powoływane orzeczenia NSA dostępne w Internecie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) także wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, publik. ONSAiWSA z 2010 nr 3, poz. 39). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest obciążone żadną z wymienionych wad, w szczególności nie można zarzucić, że Sąd skrótowo lub niezupełnie przedstawił stan faktyczny sprawy. Natomiast fakt wielokrotnie wyrażonej aprobaty dla poglądów organu w żaden sposób nie dyskwalifikuje uzasadnienia i nie może uzasadniać zarzutu naruszenia omawianego przepisu.

Skarżąca zasadnicze znaczenie przydaje nieuwzględnieniu przez organ odwoławczy podnoszonych przez nią okoliczności związanych z pozytywnymi ocenami innych, zdaniem skarżącej, podobnie rozwiązanych prac egzaminacyjnych. Tymczasem, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu notarialnego stanowi indywidualną sprawę administracyjną. Specyfika indywidualnej sprawy administracyjnej wyraża się w tym, że nie mogą wpłynąć na wynik tej sprawy okoliczności stanowiące podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w innej indywidualnej sprawie ostatecznie zakończonej. Nie można, odwołując się do ogólnych zasad postępowania administracyjnego tj. zasady prawdy obiektywnej, czy zasady zaufania do organów administracji publicznej, oczekiwać że rozwiązanie zadania z określonej części egzaminu notarialnego, które zaważyło na negatywnym wyniku całego egzaminu, zostanie ocenione inaczej, jeśli nie ma wątpliwości, że wskutek niepełnego przedstawienia rozwiązania problemu prawnego z jakim miał się w zadaniu zmierzyć zdający, wynik musiał być negatywny. Wyrażona w skardze kasacyjnej ocena, że inne pozytywnie ocenione prace "zawierały tak samo sformułowane uchybienia" jak praca skarżącej, stanowi wyłącznie subiektywną ocenę innej pracy, która nie może znaleźć uznania Sądu. A jeśli nawet przyjąć, że zdarzyłby się przypadek pozytywnej oceny rozwiązania zadania w sposób jak ten proponowany przez skarżącą, to stwierdzić należy, że ewentualny błąd jaki popełnił organ w sprawie innego zdającego, nie może w żaden sposób rzutować na wynik w sprawie poddanej kontroli sądowej.

Wreszcie odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, również należy uznać je za nieuzasadnione. Skarżąca odwołuje się do mającej, jej zdaniem, zastosowanie w sprawach wyniku egzaminu notarialnego instytucji uznania administracyjnego i kwestionuje luz decyzyjny bez wypracowanych jednolitych zasad i kryteriów oceny prac egzaminacyjnych. Zarzut jest niezasadny, choć o tyle zrozumiały, że również Sąd I instancji, dokonując kontroli zaskarżonej uchwały, przyjął uznaniową konstrukcję uchwały w sprawie wyniku egzaminu, uznając że komisja nie przekroczyła luzu decyzyjnego. Powyższy błąd nie może mieć wpływu na wynik sprawy, choć wymaga omówienia.

Podejmowana na podstawie art. 74f § 1 p.n. uchwała o wyniku egzaminu radcowskiego nie ma charakteru decyzji uznaniowej. Pogląd ten należy traktować jako utrwalony już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, choć wyrażony został w sprawach regulowanych ustawą o radcach prawnych (wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1839/11, wyrok NSA z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11). Możliwość decydowania w indywidualnej sprawie na zasadzie uznania administracyjnego oznacza możliwość wyboru przez organ administracji rodzaju konsekwencji prawnej, w określonym stanie faktycznym i prawnym, przy jednoczesnym obowiązku wyważenia słusznego interesu strony i interesu społecznego. W sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego organ nie działa w charakterystyczny dla decyzji uznaniowej sposób. Za wadliwy należy uznać pogląd, że podejmujący rozstrzygnięcie w indywidualnej sprawie organ administracji działa w ramach uznania administracyjnego, jeżeli stanowiący podstawę takiego rozstrzygnięcia przepis prawa materialnego nie stwarza, jak to ma miejsce w przypadku podejmowania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia uchwały na podstawie art. 74f § 1 p.n. żadnej możliwości tzw. luzu decyzyjnego.

Przyjęte ustawą o radcach prawnych, jak też ustawą Prawo o adwokaturze i Prawo o notariacie rozwiązania dotyczące wyników egzaminów radcowskiego, adwokackiego czy notarialnego nie odbiegają od siebie i w identyczny sposób stanowią, że pozytywny wynik egzaminu uzyskuje tylko ten zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną. W istocie rzeczy podejmowana w drodze uchwały właściwego organu, decyzja o wyniku egzaminu notarialnego, radcowskiego czy adwokackiego ma charakter decyzji związanej, a więc zależnej od spełnienia określonych warunków.

Komisja egzaminacyjna, podejmując uchwałę o wyniku egzaminu, kierować się musi ocenami, wystawionymi przez egzaminatorów na podstawie art. 74d § 5 i § 6 p.n. oraz uzyskaną z każdego egzaminu cząstkowego oceną średnią. Z kolei komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości jako organ odwoławczy uwzględnić musi dodatkowo opinię wystawioną przez wskazanego członka tej komisji. Przekładając wszystkie podejmowane zgodnie z przepisami p.n. czynności egzaminatorów i komisji egzaminacyjnych związanych z oceną prac egzaminacyjnych na język procesowy, można powiedzieć, że czynności te stanowią, dokonywaną z uwzględnieniem kryteriów, o których mowa w art. 74e § 2 tej ustawy, ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Podkreślić jednak wypada, że niezależnie od charakteru decyzji podejmowanej w indywidualnej sprawie, w każdym przypadku postępowania dowodowego musi ono odpowiadać przewidzianym prawem rygorom procesowym, w tym wnikliwej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego (radcowskiego czy adwokackiego) wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów.

Praca skarżącej z trzeciej części egzaminu uzyskała ocenę negatywną od obu egzaminatorów i nie ma znaczenia, że jeden z nich stwierdził, iż proponowane rozwiązanie jest poprawne lecz niepełne, a drugi że praca jest częściowo poprawna. W sprawie poddanej kontroli kasacyjnej należy zgodzić się z Sądem I instancji, który nie dopatrzył się w działaniu organów takich błędów, które usprawiedliwiałyby wyeliminowanie zaskarżonej uchwały z obiegu prawnego. Skarżąca nie rozwiązała zadania polegającego na sporządzeniu dla notariusza opinii prawnej w sposób zasługujący na ocenę pozytywną. Nie zasługuje na aprobatę argumentacja, że zaproponowane przez skarżącą rozwiązanie problemu prawnego było wystarczające z perspektywy notariusza, bo prawidłowo odpowiadało na pytanie czy można było w warunkach przedstawionych w zadaniu sporządzić umowę sprzedaży nieruchomości. Istotą zadania było kompleksowe rozwiązanie problemu prawnego w świetle przedstawionych okoliczności, czego skarżąca nie uczyniła. Gdyby zgodzić się z rozumowaniem skarżącej, to w istocie opinia mogłaby sprowadzać się do krótkiej odpowiedzi na pytanie z podstawowym uzasadnieniem. Tymczasem egzamin mający na celu dopuszczenie do wykonywania zawodu, czy to notariusza, czy adwokata, czy radcy prawnego, a więc zawodu wysoko kwalifikowanego prawnika, z natury rzeczy ma za zadanie sprawdzenie wiedzy osób aplikujących do jego wykonywania. W sytuacji gdy zdający, rozwiązując casus prawny jedynie częściowo, unika przedstawienia wiedzy na zadany temat, musi liczyć się z możliwością negatywnej oceny tak proponowanego rozwiązania.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do treści art. 207 § 2 p.p.s.a., uwzględniając sytuację skarżącej znajdującą odzwierciedlenie w aktach sprawy.