Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 630/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4 w zw. z  art. 83a ust. 1 pkt 3a i 3b
journal: Dz.U. 2020 poz 55
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. W. kwotę [...]([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarżący J. W. pismem z [...] grudnia 2020 r. zgłosił Wójtowi Gminy Z. zamiar usunięcia 500 drzew (sosna, brzoza, olcha) z terenu działki nr [...] w L. .

Wniosek został uzupełniony pismem z [...] stycznia 2021 r., w którym na załączonej mapce wskazano, że drzewa przewidziane do usunięcia zajmują cały obszar działki nr [...] za wyjątkiem fragmentu oznaczonego jako Ls.

Wójt Gminy Z. decyzją z [...] lutego 2021 r. nr [...], na podstawie art. 83f ust. 8, ust. 14 pkt 1 oraz ust. 16 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2020 r. poz. 55 ze zm., zwanej w skrócie "u.o.p.") wniósł sprzeciw do zgłoszenia z uwagi na to, że zgłoszenie dotyczy drzew na terenie objętym formą ochrony przyrody, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 u.o.p.

Wójt ustalił, że działka nr [...] ma powierzchnię 2,05 ha. Według zapisów ewidencji gruntów i budynków na działce znajdują się następujące użytki: R VIz (grunty orne najsłabsze, trwale za suche lub za mokre) – 1,91 ha; Ls VI (lasy) – 0,04 ha, N (nieużytki) – 0,1 ha. Grunt oznaczony N w północno – wschodniej części działki stanowi bagno, wokół którego rosną olszyny czarne. Użytek Ls to las ujęty w uproszczonym planie lasu na lata 2020 – 2029; stanowią go osiki w wieku 35 lat w stanie dobrym. Na użytku R VIz rosną sosny zwyczajne i brzozy brodawkowate.

Wójt wskazał, że działka nr [...] znajduje się w Obszarze Chronionego Krajobrazu D. D. i graniczy bezpośrednio z działką leśną oznaczoną nr [...] znajdującą się w Rezerwacie Przyrody B. M.. Ponadto działka leśna leży w obszarze Natura 2000.

Wójt wskazał, że Obszar Chronionego Krajobrazu D. D. to forma ochrony przyrody wskazana w art. 6 ust. 1 pkt 4 u.o.p. Obszar ten został ustanowiony uchwałą nr [...] Sejmiku Województwa K.-P. z dnia [...] sierpnia 2015 r. W jego granicach obowiązuje zakaz likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych, jeżeli nie wynikają one z potrzeby ochrony przeciwpowodziowej i zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego lub wodnego lub budowy, odbudowy, utrzymania, remontów lub naprawy urządzeń wodnych.

Wójt podniósł, że drzewa wycinane w części działki przy bagnie stanowią zadrzewienia nadwodne. Wniesienie sprzeciwu do wycinki jest zasadne - zgodne z obowiązującym zakazem określonym ww. uchwałą Sejmiku Wojewódzkiego.

Wójt podniósł, że dodatkowo na obszarze chronionym obowiązuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Rozporządzenie to w § 3 ust. 1 punkt 88 wskazuje, iż przedsięwzięciem mogącym znacząco oddziałowa na środowisko jest zmiana lasu, innego gruntu o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha pokrytego roślinnością leśną - drzewami i krzewami oraz runem leśnym - lub nieużytku na użytek rolny lub wylesienie mające na celu zmianę sposobu użytkowania terenu: na obszarach objętych formami ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust.1 pkt 1-5, 8 i 9 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, lub w otulinach form ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 tej ustawy.

Odnośnie pozostałej części działki nr [...] Wójt wskazał, że stanowi on zwarty obszar o powierzchni większej niż 0,10 ha pokryty drzewami oraz runem leśnym. Wycięcie drzew może być przedsięwzięciem mogącym potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Przed podjęciem działań na przedmiotowym obszarze konieczne jest uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wydawanej na podstawie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.

Wójt podkreślił, że w przedmiotowym przypadku drzewa rosną na obszarze chronionym. Pomimo, iż wycinka ma polegać na przywróceniu gruntu do użyteczności rolniczej, wycinka obszaru większego niż 0,10 ha może potencjalnie negatywnie oddziaływać na środowisko. Dodatkowo działka graniczny bezpośrednio z rezerwatem przyrody. Z uwagi zatem art. 83 f ust. 14 pkt 1 u.o.p. wniesienie sprzeciwu stało się zasadne.

W złożonym odwołaniu Skarżący podkreślił, że zgłoszenie zamiaru usunięcia drzew dokonano w celu przywrócenia gruntu do użyteczności rolnej, w związku z czym dotyczy jedynie użytku oznaczonego w ewidencji gruntów jako R VIz o powierzchni 1,191 ha. Na gruncie tym rosną sosny zwyczajne i brzozy brodawkowate, których obwód pnia mierzony na wysokości 5 cm nie przekracza parametrów granicznych wskazanych w art. 83f ust. 4 u.o.p. (tj. 50 cm). Nie zachodzi zatem w tym wypadku obowiązek dokonania zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew.

Odwołujący podniósł także, że zinwentaryzowanych sosen i brzóz nie można kwalifikować jako "zadrzewienia" zdefiniowanego w art. 5 pkt 27 u.o.p.; nie spełniają one także charakterystycznych dla zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych celów ochronnych, produkcyjnych lub społeczno – kulturowych. Nie można zatem odnosić do nich obowiązującego na Obszarze Chronionego Krajobrazu D. D. zakazu likwidacji i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych.

Zdaniem Odwołującego przedmiotowy teren nie jest także lasem ani innym gruntem pokrytym roślinnością leśną – których mowa w § 3 pkt 88 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Przepis ten nie ma zatem zastosowania.

Odwołujący zwrócił także uwagę, że rezerwat B. M. utworzono dla zachowania torfowisk i ochrony roślinności z nim związanej oraz ptaków; nie posiada on aktualnego planu ochrony. W 2017 r. ustanowiono co prawda plan zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Ostoja Brodnicka, jednakże nie wskazano w nim na jakiekolwiek zagrożenia, ograniczenia czy nawet zalecenia dotyczące gruntów przylegających do granic obszaru (w tym rezerwatu), dotyczących działań na gruntach rolnych.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane w skrócie "Kolegium"), na podstawie art. 83f ust. 8 i 14 pkt 1 lit. c) u.o.p., decyzją z [...] marca 2021 r. nr SKO – 61 – 4/21 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium stwierdziło, że materialno - prawną podstawę decyzji w przedmiocie wniesienia sprzeciwu do dokonanego zgłoszenia stanowią przepisy ustawy o ochronie przyrody. Organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1 u.o.p. może wnieść sprzeciw w przypadku lokalizacji drzewa:

a) na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków,

b) na terenie przeznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na zieleń lub chronionym innymi zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,

c) na terenach objętych formami ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-5.

Kolegium ustaliło, że planowane do wycinki drzewa zlokalizowane są na działce chronionej zapisami uchwały Sejmiku Województwa K. – P. Nr XXXVIII/ 656/17 z dnia [...] listopada 2017 r. w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu D. D. (Dz. Urz. Woj. Kuj. – Pom. z 2017 r. poz. 4982). Do usunięcia przeznaczone są następujące drzewa: olszyna czarna 42 sztuki, sosna zwyczajna 882 sztuki, brzoza brodawkowata 239 sztuk.

Kolegium podniosło, że lokalizacja drzewa na terenie objętym formą ochrony przyrody daje organowi prawo do wniesienia sprzeciwu. Drzewa co do zasady podlegają ochronie na podstawie art. 2 u.o.p., która polega m. in. na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody, w tym zadrzewień. Jednakże sama lokalizacja drzewa na terenie parku krajobrazowego nie oznacza, że należy wnieść sprzeciw. Kolegium wskazało, że sprzeciw jakiego dokonał Wójt dotyczy jego zdaniem bezpodstawnego usunięcia znacznej ilości drzew niezagrażającemu bezpieczeństwa osób i mienia.

Kolegium stwierdziło, że olszyny w części północno-wschodniej przy bagnie stanowią zadrzewienia nawodne. Pozostała część drzewostanu przypomina las, którego wiek organ pierwszej instancji ustalił na około 20 lat. Ponadto Kolegium ustaliło, że "Drzewa rosną na terenie całej działki na użytkach RIVz - gleby orne najsłabsze, rosną brzozy brodawkowate i sosny zwyczajne i N- nieużytki, wokół którego rosną olszyny czarne". Kolegium stwierdziło, że część nieużytku pokryta jest wodą – stanowi bagno.

Kolegium stwierdziło, że podziela pogląd Wójta wyrażony w treści zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało, że zapisy Uchwały Nr [...] Sejmiku Województwa wprowadzają zakaz likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych (....). Powodują one, iż teren ten jest formą ochrony przyrody w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt. 4 u.o.p., a co za tym idzie podlega on ochronie i ograniczeniu w swobodnym usuwaniu drzew.

Kolegium wskazało także, że organ I inst. ustalił, iż na przedmiotowym obszarze obowiązują zapisy ww. rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, które w § 3 ust. 1 punkt 88 wskazuje jakim przedsięwzięciem jest zmiana lasu, innego gruntu o zwartej powierzchni co najmniej 0,1 ha pokrytego roślinnością leśną - drzewami, krzewami oraz runem leśnym lub nieużytku - na użytek rolny lub wylesienie mające na celu zmianę sposobu użytkowania terenu.

Organ odwoławczy "na marginesie" zauważył, że obowiązki wnioskodawcy, chcącego ze swojej działki gruntu na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą usunięcia drzew, są określone przepisami ustawy o ochronie przyrody. Braki jakie zawierało zgłoszenie Skarżącego należało uzupełnić w formie przewidzianej przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.") Art. 64 § 2 k.p.a. przewiduje formę wezwania do uzupełnienia podania, wniosku lub zgłoszenia pod rygorem pozostawienia wniosku - zgłoszenia bez rozpoznania. Organ I inst. nie miał obowiązku samodzielnego, za właściciela działki, liczenia drzew, określania ich rodzaju.

W skardze do sądu administracyjnego J. W. zakwestionował prawidłowość decyzji Kolegium.

Skarżący podniósł, że Kolegium dokonało swoistej nadinterpretacji przepisów prawnych i w zupełności pominęło ustawowe prawo własności (art. 140 Kodeksu cywilnego), które gwarantuje właścicielowi korzystanie z rzeczy zgodnie z jej społeczno – gospodarczym przeznaczeniem.

Skarżący podniósł, że wbrew stanowisku Kolegium ochronie prawnej na podstawie art. 2 u.o.p. nie podlega każde drzewo, ale zadrzewienia. Skarżący podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w odwołaniu, że takim zadrzewieniem w przedmiotowej sprawie są tylko olsze czarne rosnące w sąsiedztwie bagna. Tak więc decyzję organu I instancji można było utrzymać w mocy tylko w zakresie dotyczącym olszy czarnej rosnącej przy bagnie.

Skarżący podniósł, że w pozostałym zakresie utrzymanie przez Kolegium decyzji organu pierwszej instancji nie było zasadne.

Skarżący odnosząc się do treści powoływanej przez organ § 3 ust. 1 pkt 88 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko wskazał, że grunt porośnięty sosną zwyczajną i brzozą brodawkową nie jest ani lasem ani gruntem pokrytym roślinnością leśną – drzewami i krzewami oraz runem leśnym.

Co do kwalifikacji tego gruntu jako "gruntu pokrytego roślinnością leśną" Skarżący podniósł, że sosny i brzozy niewątpliwie spełniają definicję drzew, ale na przedmiotowym gruncie nie wykształciły się jeszcze zwarte powierzchnie krzewów (podszytów) ani zwarte powierzchnie runa leśnego (runa typowego dla lasu). Nie mamy zatem do czynienia z gruntem pokrytym roślinnością leśną.

Odnośnie ewentualnej kwalifikacji ww. gruntu jako lasu Skarżący wskazał na definicję lasu z art. 3 ustawy o lasach. Podniósł, że według tej definicji aby uznać dany grunt za las powinny być spełnione trzy kryteria: przyrodnicze – rozumiane jako pokrycie gruntu roślinnością leśną; przestrzenne – czyli warunek, aby był to grunt o zwartej powierzchni, mającej co najmniej 0,10 ha; przeznaczenie – do produkcji leśnej. Skarżący podniósł, że o przeznaczeniu gruntu prawnie i faktycznie stanowi: ewidencja gruntów – gdzie przedmiotowy grunt to R VIz, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (studium) – gdzie przedmiotowy grunt przeznaczony jest na cele rolne, lub uproszczony plan urządzenia lasu – który przedmiotowego gruntu nie obejmuje.

Skarżący podkreślił, że zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew na przedmiotowej działce dokonano w celu przywrócenia gruntu do użyteczności rolnej. Zasadą utrzymania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej jest to, aby grunty te nie były porośnięte drzewami i krzewami służąc właściwej produkcji rolnej.

Skarżący podniósł, że występowanie zadrzewień spełniających założone cele, szczególnie w obszarach chronionych, oczywiście znajduje swoje uzasadnienie. Pozostawienie drzew i krzewów mających oznaki śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych na gruntach rolnych nie zmienia oceny, że grunt jest utrzymywany w dobrej kulturze rolnej.

Skarżący podkreślił, że w przedmiotowym przypadku przywrócenie gruntu do użyteczności rolnej jest decydujące i nie ma oznak negatywnego oddziaływania na środowisko.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

I. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; zwanej w skrócie "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd z urzędu. tj. nawet w przypadku braku wskazania przez stronę skarżącą, bierze pod uwagę zaistniałe na etapie postępowania administracyjnego naruszenia prawa.

II. Na wstępie, mając na względzie treść skargi, należy podkreślić, że ochrona zadrzewień polega także na ograniczeniu swobody usunięcia (wycinki) nawet pojedynczego drzewa. Pojedyncze drzewa nie są wprawdzie wymienione w art. 2 ustawy o ochronie przyrody (w skrócie "u.o.p."), który to przepis określa zakres ochrony przewidziany ustawą. Zgodnie z art. 2 ust. 1 - ochrona przyrody polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody, wśród których ustawodawca wymienia (jak to zauważył Skarżący) zadrzewienia (art. 2 ust. 1 pkt 9 u.o.p.), a nie "drzewa". Tym niemniej należy zauważyć, że zasady ochrony zadrzewień zostały określone w rozdziale 4 ustawy – "Ochrona terenów zieleni i zadrzewień", w którym to rozdziale ustawodawca przewidział co do zasady obowiązek uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa (art. 83 ust. 1 u.o.p.). Tak więc ustawodawca przewidział, że ochrona zadrzewień realizowana będzie przez ograniczenie swobody usunięcia choćby pojedynczego drzewa.

III. Mając na względzie przebieg postępowania w przedmiotowej sprawie należy zwrócić uwagę, że art. 83f ust. 1 u.o.p. wskazujący wyjątki od przewidzianego w art. 83 ust. 1 u.o.p. obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa, w punktach 3, 3a i 3b przewiduje odrębne przypadki, kiedy występują takie wyjątki. Zgodnie z art. 83f ust. 1 u.o.p. przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do:

- (punkt 3): drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza:

a) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego,

b) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego,

c) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew;

- (punkt 3a) drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej,

- (punkt 3b) drzew lub krzewów usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego.

Należy także zauważyć, że procedura zgłoszenia organowi zamiaru usunięcia drzewa, przewidziana w art. 83f ust. 4 i następnych ustępach tego artykułu – dotyczy tylko "przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3a" (art. 83f ust. 4 u.o.p.), tzn. przypadku kiedy ma być usunięte drzewo rosnące na nieruchomości stanowiącej własność osób fizycznych. Co więcej art. 83f ust. 4 u.o.p. wskazuje, że obowiązek zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa powstaje, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza:

1) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego;

2) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego;

3) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew.

Z zestawienia powyższych przepisów wynika zatem, że:

1) w przypadku usuwania drzew lub krzewów w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego – niezależnie od obwodu pnia drzewa na wysokości 5 cm nie ma ani obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa ani obowiązku zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa,

2) w przypadku drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej:

a) o ile obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm nie przekracza wartości wskazanych w art. 83f ust. 4 u.o.p. – nie ma ani obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa ani obowiązku zgłoszenia organowi zamiaru usunięcia drzewa,

b) jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza wartości wskazane w art. 83f ust. 4 u.o.p. – nie ma ani obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa, ale istnieje obowiązek zgłoszenia organowi zamiaru usunięcia drzew.

Powyższe jest istotne o tyle, że przy rozstrzyganiu sprawy organy nie dostrzegły, iż Skarżący po złożeniu wniosku "Zgłoszenie zamiaru usunięcia drzew/drzewa lub krzewów" z [...] grudnia 2020 r. w rozmowie z pracownikiem organu (utrwalonej w formie notatki służbowej nr [...] z [...] grudnia 2020 r. – k. 3 akt administracyjnych organu I instancji) oświadczył, że "chce grunt na działce nr [...] w L. przywrócić do użyteczności rolniczej". Także w odwołaniu Skarżący wskazał, że "zgłoszenie zamiaru usunięcia drzew rosnących na przedmiotowej działce dokonano w celu przywrócenia gruntu do użyteczności rolnej". Tymczasem, jak wyżej wskazano – usunięcie drzewa w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego nie wymaga dokonania zgłoszenia zamiaru usunięcia drzewa. Organy, wobec sprzecznych zachowań Skarżącego (który z jednej strony składa wniosek - zgłoszenie, a z drugiej strony wskazuje na okoliczność wyłączająca konieczność złożenia takiego wniosku), winny przede wszystkim - poza ewentualnym wezwaniem przewidzianym w art. 83f ust. 9 u.o.p. - wezwać go do sprecyzowania składanego wniosku odnośnie ww. okoliczności. Należy podkreślić, że w toku postępowania wywołanego zgłoszeniem zamiaru usunięcia drzewa organ nie tyle jest uprawniony, ale zobowiązany do sprawdzenia czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. usprawiedliwiające dokonanie zgłoszenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2021 r. sygn. III OSK 4153/21, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (w skrócie "CBOSA") dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Już brak powyższego wezwania stanowi uchybienie wynikającego z art. 7 k.p.a. obowiązku podejmowania przez organ z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy – które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie bowiem, że rzeczywiście mamy z przypadkiem usuwania drzewa w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego czyni niniejsze postępowanie zgłoszeniowe bezprzedmiotowym.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych – to właściciel nieruchomości planujący usunąć z niej drzewa, chcący skorzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p., winien wykazać, iż wycinka drzew lub krzewów prowadzona jest w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego, a nie - przerzucać na organ ciężar dowodu, że nie taki jest cel usunięcia drzew i krzewów (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 8 kwietnia 2021 r. sygn. II SA/Po 518/20 oraz z 6 lutego 2020 r., sygn. II SA/Po 807/19, publ. CBOSA). Aby skorzystać ze zwolnienia z obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew grunt rolny po usunięciu drzew i pni powinien nadawać się do rolniczego wykorzystania (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 21 lipca 2021 r. sygn. II SA/Rz 653/21, publ. CBOSA).

IV. Odnośnie samej zasadności zgłoszenia sprzeciwu należy zwrócić uwagę, że powoływana przez organy przesłanka zgłoszenia sprzeciwu wskazana w art. 83f ust. 14 pkt 1 lit. c) u.o.p. tzn. lokalizacja drzewa "na terenach objętych formami ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-5" – jest przesłanką fakultatywną. Organ bowiem w tym przypadku "może" wnieść sprzeciw.

Aby owa przesłanka miała zastosowanie, nie wystarczy zatem samo wskazanie, że drzewo (bądź drzewa) są usytuowane na ternie objętym określona formą ochrony przyrody (w przedmiotowym przypadku – na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu D. D.). Konieczne jest jeszcze wykazanie, że występuje rzeczywista kolizja między zamiarem usunięcia konkretnych drzew a ochroną przyrody na terenie jednego z obszarów chronionych (por. K. Gruszecki [w:] "Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz", wyd. V, W. 2021, komentarz do art. 83f).

Wbrew wskazanym wymogom Kolegium poprzestało na ustaleniu, że przedmiotowe drzewa znajdują się na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu D. D.. W tym zatem zakresie organ dopuścił się zatem naruszenia art. 83f ust. 14 pkt 1 lit. c) u.o.p. – co miało wpływ na wynik sprawy.

V. Co więcej, skoro zgodnie z art. 83f ust. 14 pkt 1 lit. c) u.o.p. organ "może" wnieść sprzeciw – oznacza to, że rozstrzygając w tym zakresie działa w granicach uznania administracyjnego (por. wyrok WSA w Krakowie z [...] lutego 2019 r. sygn. II SA/Kr 1502/18, publ. CBOSA).

Podjęcie przez organ rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga rzetelnego przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawnej oceny zgromadzonych dowodów oraz wyjaśnieniem powodów podjętego rozstrzygnięcia.

W przedmiotowej sprawie organy nie sprostały tym wymaganiom.

Odnośnie ustaleń organów w przedmiotowej sprawie obejmują one:

- określenie ilości i rodzaju drzew wnioskowanych do usunięcia (olszyna czarna 42 sztuki, sosna zwyczajna 882 sztuki, brzoza brodawkowata 239 sztuk.),

- ustalenie, że pewna część działki nr [...] ("w części północno – wschodniej przy bagnie") to zadrzewienie nadwodne oraz że owo zadrzewienie tworzą olsze czarne,

- określenie. że pozostała cześć działki nr [...] "przypomina las" ewentualnie jest "gruntem pokrytym roślinnością leśną".

Natomiast określając powody wydania sprzeciwu organy wskazują na dwa akty prawne tj:

- uchwałę Sejmiku Województwa K. – P. Nr XXXVIII/ 656/17 z dnia [...] listopada 2017 r. w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu D. D.,

- § 3 ust. 1 pkt 88 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Należy zauważyć, że kwestię usunięcia drzew na obszarze "zadrzewienia nadwodnego" organy rozważają wyłącznie w kontekście uchwały Sejmiku w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu D. D..

Natomiast odnośnie drzew na pozostałej części działki nr [...] organy nie dokonują jasnej kwalifikacji prawnej tj.

- czy są to drzewa tworzące jakiegoś rodzaju "zadrzewienie", o których mowa w ww. uchwale Sejmiku (np. zadrzewienie śródpolne, zadrzewienie przydrożne) i taka kwalifikacja jest powodem wniesienia sprzeciwu,

- czy też są to drzewa tworzące "grunt pokryty roślinnością leśną" o którym mowa w ww. rozporządzeniu i tylko taka kwalifikacja jest powodem wniesienia sprzeciwu,

- czy są to drzewa, które kumulatywnie spełniają obie kwalifikacje i obie te kwalifikacje są podstawą wniesienia sprzeciwu.

Uzasadnienie decyzji Kolegium jak też organu I instancji w tym zakresie nie spełnia zatem wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. – nie można bowiem stwierdzić, jakiej kwalifikacji prawnej stwierdzonego stanu faktycznego organ dokonał i jakie powody prawne legły u podstawy rozstrzygnięcia.

VI. Przechodząc do szczegółowej analizy stwierdzonych uchybień Sąd stwierdził, że organy wbrew ciążącemu na nim z mocy art. 7 i 77 k.p.a. obowiązkowi – nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego niezbędnego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy. Organy stwierdziły (z czym Skarżący się zgodził), że na przedmiotowym terenie występuje zadrzewienie nadwodne, które tworzą olsze czarne (nazywane przez organ "olszynami czarnymi") rosnące przy bagnie w północno – wschodniej części działki. Jednakże ani z protokołu oględzin ani z innych dokumentów znajdujących się w aktach nie wynika jakie są granice obszaru kwalifikowanego jako "zadrzewienie nadwodne"; brak jednocześnie informacji czy olsze czarne ("olszyny czarne") rosną wyłącznie przy bagnie czy także w innych miejscach działki nr [...]. W rezultacie nie wiadomo które konkretnie drzewa, gdzie konkretnie znajdujące się nie mogą być usunięte w związku z kwalifikowaniem ich jako zadrzewienia nadwodnego.

Co do drzew rosnących na pozostałej części działki – odnoszenie do nich przepisów uchwały Sejmiku pociągałoby za sobą ich kwalifikację jako "zadrzewienia śródpolnego" lub jako "zadrzewienia przydrożnego" (tego rodzaju zadrzewienia, oprócz "zadrzewienia nadwodnego" wymienia § 5 pkt 3 przywoływanej przez Kolegium uchwały Sejmiku z [...] listopada 2017 r.) Taka kwalifikacja nie znajduje jednakże podstawy w zgromadzonym dotychczas materiale dowodowym.

Należy zgodzić się ze Skarżącym, iż dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że owe pozostałe zadrzewienie tj. co najmniej 1100 drzew (sosny zwyczajne i brzozy brodawkowate, a być może także olsze czarne nierosnące nad bagnem) tworzą "zadrzewienie śródpolne". Zgodnie z art. 5 pkt 27 u.o.p. zadrzewienie – to pojedyncze drzewa, krzewy albo ich skupiska niebędące lasem w rozumieniu ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2020 r. poz. 1463 i 2338 oraz z 2021 r. poz. 784) lub plantacją, wraz z terenem, na którym występują, i pozostałymi składnikami szaty roślinnej tego terenu. Wobec tak szerokiej treści definicji "zadrzewienia" zakładając, że treść normy prawnej powinna być sformułowana w sposób przejrzysty i prosty, bez konieczności dokonywania takiej wykładni, która pozostawałaby w sprzeczności z powszechnym rozumieniem pojęć w danej normie użytych (co nabiera szczególnego znaczenia w przypadku formułowanych przez prawodawcę zakazów), za prawidłowy należy uznać pogląd, że zadrzewienie śródpolne i przydrożne, to zadrzewienia w podanym wyżej rozumieniu położone wśród pól lub przy drodze (por. wyrok WSA w Kielcach z 21 czerwca 2018 r. sygn. II SA/Ke 341/18, publ. CBOSA).

Z akt sprawy nie wynika, że przedmiotowe zadrzewienie znajduje się "wśród pól". Dokumentacja fotograficzna sporządzona w trakcie oględzin wskazuje, że przedmiotowe zadrzewienie z jednej strony przylega do lasu, tworząc z nim integralną całość. Potwierdza to sam organ I instancji wskazując, że przedmiotowa działka graniczy z działką leśną. Zgromadzona dokumentacja fotograficzna wskazuje, że widoczne pole jest niejako "na skraju" obszaru zarośniętego drzewami, tylko z jednej jego strony – a nie "wokół" zadrzewienia.

Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala także na ustalenie, że przedmiotowe zadrzewienie znajduje się "przy drodze". Wielkość obszaru i kształt powierzchni zadrzewienia (por. k. 14 akt organu I instancji oraz dokumentacja fotograficzna) wskazują, że to nie "zadrzewienie" jest przy drodze, ale to droga jest przy "zadrzewieniu". Powszechnie wiadomym jest, że typowe zadrzewienie przydrożne stanowi wąski pas drzew ciągnący się wzdłuż drogi, oddzielający drogę od przestrzeni wolnej od drzew. Typowe zadrzewienie przydrożne ma zatem kształt wydłużony i z jednej strony przylega do drogi. Z akt sprawy wynika natomiast, że przedmiotowy obszar zadrzewiony ma kształt zbliżony do kwadratu, który z trzech stron jest otoczony drogą.

VII. W nieuzasadniony sposób Kolegium wskazało na treść § 3 ust. 1 pkt 88 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko czyniąc z tego wskazania samoistną, nie wymagającą dalszych rozważń przyczynę sprzeciwu.

Należy przede wszystkim zauważyć, że ww. rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 60 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko – który to przepis stanowi upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia:

1) rodzajów przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko;

2) rodzajów przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko;

3) przypadków, gdy zmiany dokonywane w obiektach są kwalifikowane jako przedsięwzięcia, o których mowa w pkt 1 i 2.

W wykonaniu upoważnienia ustawowego Rada Ministrów nie określała – jak wskazują organy obu instancji – "obszaru obowiązywania" pewnych kwalifikacji przedsięwzięć. Dokonanie ww. podziału przedsięwzięć związane jest z obowiązkiem przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, ustanowionym w art. 59 ww. ustawy.

W art. 59-65 ww. ustawy przedstawiony został zakres sytuacji wymagających przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w sprawach indywidualnych. Postępowanie to nie jest jednak celem samym w sobie, ale ma służyć ocenie ewentualnych następstw dla środowiska wynikających z realizacji konkretnego przedsięwzięcia. W związku z tym regułą – wynikającą z postanowień art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy – jest przeprowadzanie tej oceny w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia, określonej w art. 71 ust. 1 ustawy. Z punktu widzenia zarówno organów administracji zobowiązanych do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, jak i podmiotów zainteresowanych realizacją konkretnych przedsięwzięć, bardzo ważnym zagadnieniem jest prawidłowe ustalenie sytuacji, w których wymagane jest uzyskanie decyzji o uwarunkowaniach środowiskowych. Mając świadomość tego problemu, ustawodawca w art. 71 ustawy wskazał, realizacja jakiego rodzaju przedsięwzięć będzie musiała zostać poprzedzona wydaniem takiej decyzji. Uzyskanie decyzji o uwarunkowaniach środowiskowych ma charakter obligatoryjny. Dlatego też w praktyce podkreśla się, że w celu prawidłowego ustalenia zakresu przedmiotowego przedsięwzięć wymagających uzyskania decyzji o uwarunkowaniach środowiskowych niezbędne jest łączne uwzględnienie postanowień zarówno art. 71 jak i art. 72 ustawy z 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku. Z postanowień tych przepisów wynika, iż organ właściwy do wydania takiej decyzji nie ma swobody kwalifikacji przedsięwzięć w zakresie obowiązku uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. W związku z tym wydanie decyzji w tych przypadkach, gdy nie jest ona wymagana, skutkować będzie tym, że obarczona będzie wadą nieważności wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jako wydana bez podstawy prawnej (K. Gruszecki [w:] Komentarz do ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, wyd. III, LEX/el. 2020, komentarz do art. 71).

Należy zauważyć, że przedmiotowe rozstrzygnięcie nie należy do tych, które zostały wymienione w zawartym w art. 72 ww. ustawy katalogu rozstrzygnięć, przed których wydaniem konieczne jest uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (na którą to konieczność wyraźnie wskazuje organ I instancji, a być może także Kolegium – skoro zgadza się z bliżej nieokreślonym stanowiskiem organu I instancji).

Brak jest normy prawnej, która nakazywałaby przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko "inwestycji" w postaci wycinki drzew (por. wyrok WSA w Białymstoku z 24 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Bk 245/21, publ. CBOSA).

Powyższe zdaniem Sądu nie wyklucza rozpatrywania stanu faktycznego będącego tożsamym z opisanym w § 3 ust. 1 pkt 88 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko – jako wskazującego na to, że planowane usunięcie drzew w sposób potencjalnie znaczący wpłynie na środowisko. Należy jednakże zauważyć, że sama tego rodzaju kwalifikacja w postępowaniu środowiskowym nie wyklucza wydania decyzji zezwalającej na realizację przedsięwzięcia. Z taką kwalifikacją wiąże się jedynie obowiązek przeprowadzenia szczególnej procedury (w której planowane przedsięwzięcie będzie poddane wszechstronnej ocenie), zakończonej szczególnego rodzaju decyzją (decyzją środowiskową) określającą, w jaki sposób ma być przeprowadzone planowane przedsięwzięcie, aby nie doszło do naruszenia wymogów ochrony środowiska, ewentualnie stwierdzającą, że nie da się zrealizować przedsięwzięcia w sposób zapewniający ochronę środowiska. Analogicznie zatem w przedmiotowej sprawie organ, działając w granicach uznania administracyjnego – musi uzasadnić, jaki konkretny wpływ na przyrodę może zaistnieć w rozważanych, konkretnych okolicznościach faktycznych poprzez usunięcie drzew i dlaczego wobec tego należy uniemożliwić usunięcie wszystkich lub części drzew wskazanych przez wnioskodawcę.

VIII. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

IX. W ponownym postępowaniu organ winien przede wszystkim wezwać Skarżącego do sprecyzowania jego wniosku tj. czy zamierza usunąć drzewa które rosną na jego nieruchomości i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej (tj. zamierza usunąć drzewa w warunkach wskazanych w art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p.) czy też zamierza usunąć drzewa w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego (tj. zamierza usunąć drzew w warunkach wskazanych w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p.). W przypadku wskazania, że Skarżący zamierza usunąć drzewa w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego – organ winien zobowiązać Skarżącego do wskazania okoliczności przemawiających za tym, że mamy do czynienia z przywrócenie użytkowania rolniczego (w szczególności kiedy takie użytkowanie wcześniej miało miejsce i na czym takie użytkowanie będzie polegać po usunięciu drzew).

W ponownym postępowaniu organ powinien także uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie pozwalającym na rozstrzygnięcie jakiego rodzaju zadrzewienia (nadwodne, śródpolne, przydrożne) znajdują się w obrębie działki nr 6 i jakie są granice poszczególnych rodzajów zadrzewień (w tym które drzewa, w którym konkretnym miejscu działki wchodzą w skład konkretnego zadrzewienia).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ winien jasno określić, czy uznaje konieczność zgłoszenia sprzeciwu w związku kwalifikacją drzewa (lub konkretnie opisanej grupy drzew) jako zadrzewienia czy jako drzewa (grupy drzew) składających się na roślinność leśną (las w znaczeniu przyrodniczym) czy też w związku z inną charakterystyką danego drzewa lub grupy drzew.

X. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, biorąc pod uwagę wysokość wniesionego wpisu.