Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1905/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
article: art. 35 i 36
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Aleksandra Tokarczyk po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 1943/16 w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz P. S.A. z siedzibą w L. kwotę 1240 (tysiąc dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 1943/16 oddalił skargę P. S.A. z siedzibą w L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia na rzecz T. G. odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości, położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr [...]/7 i nr [...]/8.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2013 r., T. G. zwrócił się Starosty S. o ustalenie i wypłatę na jego rzecz odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr [...]/7 i [...]/8, na skutek posadowienia na nich słupów elektroenergetycznych i transformatora oraz usytuowania nad nimi linii niskiego i średniego napięcia.

Starosta S. decyzją z [...] października 2015 r. odmówił ustalenia na rzecz T. G. odszkodowania za zmniejszenie wartości wyżej opisanej nieruchomości na skutek posadowienia na nich słupów elektroenergetycznych i transformatora oraz usytuowania nad nimi linii niskiego i średniego napięcia.

Od powyższej decyzji T. G. wniósł odwołanie.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. uchylił decyzję Starosty S. z [...] października 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 1982 r. po rozpatrzeniu wniosku "E. – R.’’ - zatwierdzono plan realizacyjny przebiegu linii energetycznych napowietrznych SN 15KV, NN i usytuowania stacji trafo "Z.I-II" objęty załącznikiem graficznym nr 1 (projekt linii) oraz udzielono pozwolenia na budowę ww linii energetycznych i 2 stacji trafo na terenach położonych we wsi Z. gmina M.

Decyzją z [...] maja 1982 r. wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - zezwolono Przedsiębiorstwu E. Oddział Rejonowy w S. - na czasowe zajęcie nieruchomości stanowiących własność prywatną położonych na terenie wsi Z. gmina M., przez które mają przebiegać linie energetyczne w celu wykonania modernizacji istniejącej linii napowietrznej oraz budowy 2 stacji trafo według planu realizacyjnego zatwierdzonego decyzją z [...] kwietnia 1982r. W punkcie 2 rozdzielnika przedmiotowej decyzji wskazano, że właściciele nieruchomości, przez które przebiegała projektowana linia - decyzję tę otrzymali w formie ogłoszenia na tablicy informacyjnej wsi Z.

Ówczesnym właścicielem działki nr [...]/1 położonej w obrębie Z. gmina M. - na podstawie aktu własności ziemi nr [...] - była L. F.

Decyzją Naczelnika Gminy M. z [...] marca 1984 r, zatwierdzono podział działki nr [...]/1 na działkę nr [...]/7 i działkę nr [...]/8

Uczestnik postępowania T. G. najpierw nabył od L. F. działkę nr [...]/7 (akt notarialny Rep. A nr [...]/84 z [...] kwietnia 1984 r.), a następnie działkę nr [...]/8 (akt notarialny Rep. A nr [...]/92 z [...] listopada 1992 r.)

Wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2013 r. T. G. zwrócił się Starosty S. o ustalenie i wypłatę na jego rzecz odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonych w miejscowości Z., gmina M., o nr ewidencyjnych [...]/7 i [...]/8 na skutek posadowienia na nich słupów elektroenergetycznych i transformatora oraz usytuowania nad nimi linii niskiego i średniego napięcia. We wniosku powołał się m. in. na art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Starosta S. decyzją z dnia [...] października 2015 r. odmówił ustalenia na rzecz ww. uczestnika postępowania wnioskowanego odszkodowania. Organ stwierdził brak podstawy i możliwości do ustalenia odszkodowania wobec nieodnalezienia pełnej dokumentacji sprawy, zgonu ówczesnej właścicielki działek nieruchomości L. F. i nienastąpienia ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o którym mowa w art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U . z 2015 r., poz. 782 ze zm.- dalej jako "u.g.n.").

Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji z [...] czerwca 2016 r.: po pierwsze nie zaakceptował stanowiska organu pierwszej instancji co do braku podstawy do ustalenia odszkodowania na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy, powołując się na stanowisko zaprezentowane w orzeczeniach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych (wyrok WSA w Warszawie z 12 maja 2011 r., I SA/Wa 1671/10; wyrok WSA w Rzeszowie z 28 października 2009 r., II SA/Rz 385/10; wyrok WSA w Lublinie z 11 października 2012 r., II SA/Lu 374/12; wyroki WSA w Warszawie z 19 czerwca 2015 r., IV SA/Wa 608/15 i z 7 stycznia 2016 r., IV SA/Wa 2418/15) zauważył, że od 1 stycznia 1998 r. obowiązuje ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Artykuł 233 u.g.n. stanowi, że sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zgodnie z art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Wymieniony w tym przepisie art. 124 odpowiada treści art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zaś art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przewidywał wypłatę odszkodowania za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2, ustalanego na podstawie decyzji właściwego organu, gdy strony nie doszły w tym zakresie do porozumienia (gdy zachodził spór). Przepis art. 128 u.g.n. nie określa czy roszczenia odszkodowawcze ulegają przedawnieniu a powołana ustawa nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego. Prawo do odszkodowania za straty wynikłe z decyzji ograniczającej prawo własności, jako że jest ustalane w drodze decyzji w obecnym stanie prawnym nie podlega przedawnieniu. Artykuł 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli do stanów faktycznych polegających na ograniczeniu prawa własności bez ustalenia odszkodowania. Odszkodowanie za szkodę będącą skutkiem ograniczenia prawa własności, należy się spadkobiercy właściciela nieruchomości obciążonej czy obecnemu właścicielowi nieruchomości obciążonej (który obecnie ponosi skutki przedmiotowego zajęcia), jeżeli odszkodowanie takie dotąd nie zostało wypłacone jego poprzednikowi prawnemu - po drugie uznał, że pozostaje do wyjaśnienia zakres sprawy mający wpływ na ostateczne jej rozstrzygnięcie, wymagający dodatkowego zgromadzenia materiału dowodowego i przeprowadzenia postępowania dowodowego, w tym dopuszczenia na zasadzie art. 75 § 1 K.p.a. dowodów z dokumentów, przesłuchania świadków czy przesłuchania stron.

W skardze na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, P. S.A. z siedzibą w L. zarzuciła organowi naruszenie:

- art. 233 u.g.n. przez prowadzenie postępowania w oparciu o przepisy tej ustawy w sytuacji, gdy ustawę powyższą można stosować jedynie gdy wniosek o wypłatę odszkodowania został zgłoszony przed dniem 1 stycznia 1998 r., art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przez uznanie, iż powyższy przepis ma zastosowanie w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości pozwalały na ustalenie odszkodowania, ewentualnie:

- art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. przez uznanie, że to wnioskodawca, to jest T. G., poniósł ewentualną szkodę skutkującą powstaniem roszczenia o wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości oraz błędne przyjęcie, że wskutek umowy sprzedaży, na podstawie której L. F. sprzedała przedmiotową nieruchomość - to T. G. jest uprawniony do otrzymania odszkodowania na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu decyzji.

Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji w pełni podzielił stanowisko organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych oraz zaprezentowanego przez Wojewodę art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli do wszystkich stanów faktycznych zaistniałych przed dniem 1 stycznia 1998 r. polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania.

Następnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że aby w sprawie można było rozstrzygnąć o odszkodowaniu w drodze decyzji administracyjnej na rzecz T. G. obecnego właściciela nieruchomości (działki [...]/7 i [...]/8) jako ponoszącego skutki przedmiotowego zajęcia należy uprzednio ustalić, czy napowietrzna linia elektroenergetyczna (stacja trafo) wybudowana na podstawie decyzji z 1982 r. przebiega przez działki objęte wnioskiem odszkodowawczym w jakiej dacie decyzja z [...] maja 1982 r. uzyskała przymiot ostateczności; czy dawna właścicielka nieruchomości (L. F.), ewentualnie jej spadkobiercy nie otrzymali odszkodowania za straty wynikłe z działań związanych z zajęciem nieruchomości na realizację ww. linii.

Sąd pierwszej instancji przyznał, że Wojewoda zasadnie wskazał, że w poszukiwaniu dokumentacji archiwalnej sprawy należy ponownie zwrócić się do Wójta, następcy inwestora oraz archiwum zakładowego M. Urzędu Wojewódzkiego w W. Delegatura w S. czy też Archiwum Państwowego w S. Należy też przeprowadzić postępowanie dowodowe obejmujące wyjaśnienia inwestora, Wójta Gminy M., spadkobierców L. F., czy wnioskodawcy.

W konsekwencji Sąd uznał, że organ odwoławczy zasadnie uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Decyzja organu pierwszej instancji została wydana bowiem z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 75 § 1 K.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Spółka P. S.A. z siedzibą w L. reprezentowana przez adwokata A. D. wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości.

W oparciu o przepis art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a zarzuciła:

1) mające istotny wpływ na wynik niniejszego postępowania naruszenie przepisów

prawa materialnego, tj.:

a) przepisu art. 35 ust. 1 i 2 w związku z przepisem art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r. (Dz. U. nr 17, poz. 70) w związku z art. 128 ust. 1 i ust. 4 w związku z art. 129 ust. 5 u.g.n. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się:

- w błędnym przyjęciu, że odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości na skutek wybudowania na niej urządzeń elektroenergetycznych może przysługiwać podmiotowi, który nie był jej właścicielem w momencie ograniczenia prawa własności oraz nie jest następcą prawnym tego właściciela pod tytułem ogólnym i w konsekwencji może przysługiwać wnioskodawcy – T. G., podczas gdy w rzeczywistości obecny właściciel nieruchomości stanowiącej działki nr ew. [...]/7 i nr ew. [...]/8 położone w miejscowości Z., gmina M. – T. G. nie jest osobą, która poniosła ujemne skutki ekonomiczne zajęcia tej nieruchomości pod urządzenia elektroenergetyczne, albowiem nie był on właścicielem tych nieruchomości w chwili, kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, a ponadto jak wynika z akt niniejszego postępowania, a co zgodnie ustaliły organy administracji orzekające w sprawie, a ustalenie to w całości podzielił Sąd – T. G. własność nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...]/7 nabył od L. F. na podstawie umowy sprzedaży Rep. A nr [...]/84 z dnia [...] kwietnia1984 r., zaś własność nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...]/8 nabył od L. F. na podstawie umowy sprzedaży Rep. A nr [...]/92 z dnia [...] listopada 1992 r., a więc nie jest on też następcą prawnym pod tytułem ogólnym ówczesnego ich właściciela,

- błędnym uznaniu, że pomimo, iż T. G. własność przedmiotowych nieruchomości nabył na podstawie umowy sprzedaży, kiedy urządzenia elektroenergetyczne, w kształcie takim jak obecnie już istniały, to i tak może mu przysługiwać roszczenie o odszkodowanie z tytułu obniżenia wartości nieruchomości w związku z posadowieniem na niej urządzeń elektroenergetycznych, podczas gdy faktycznie, nie jest on podmiotem, który poniósł w związku z tym jakąkolwiek szkodę, a wręcz przeciwnie - fakt istnienia na nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych z całą pewnością znalazł odzwierciedlenie w uiszczonej przez niego cenie, która była odpowiednio niższa - a więc przyznanie mu w takiej sytuacji jakiejkolwiek sumy pieniężnej tytułem odszkodowania spowodowałoby, że stałby się on bezpodstawnie wzbogacony - co jest niedopuszczalne, a także byłoby całkowicie sprzeczne z istotą oraz celem instytucji prawnej odszkodowania, którym jest przecież wyrównanie uszczerbku w majątku osoby poszkodowanej,

- niczym nieuprawnione uznanie, że przepisy te winny znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy wnioskodawca faktycznie nie poniósł żadnej szkody, gdyż własność ww. nieruchomości nabył na podstawie umów sprzedaży, w chwili kiedy urządzenia elektroenergetyczne w kształcie takim jak obecnie już istniały, co z całą pewnością znalazło odzwierciedlenie w uiszczonej przez niego cenie,

- a w konsekwencji całkowicie błędne uznanie, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...] wydana w sprawie Nr znak.; [...], mocą której organ uchylił w całości poprzedzającą ją decyzję Starosty S. z dnia [...] października 2015 r. Nr znak: [...] odmawiającą ustalenia na rzecz T. G. odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków, jako działki nr ew. [...]/7 i nr ew. [...]/8 na skutek posadowienia na nich słupów elektroenergetycznych i transformatora oraz usytuowania nad nimi linii niskiego napięcia i średniego napięcia - jest prawidłowa,

b) przepisu art. 233 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy przepisy tej ustawy mogą znaleźć zastosowanie jedynie do stanów faktyczno - prawnych powstałych przed dniem jej wejścia w życie, tj., przed dniem 1 stycznia1998 r. jeżeli wniosek o wypłatę odszkodowania został złożony przed tym dniem, a sprawa nie została zakończona wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej, z czym w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia, albowiem wniosek o wypłatę odszkodowania z powyższego tytułu został przez T. G. złożony w dniu 7 sierpnia 2013 r., a więc na długo po wejściu w życie przepisów tej ustawy,

2) mające istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) przepisu art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi złożonej przez spółkę P. S.A. z siedzibą w L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...],06,2016 r. Nr [...] Nr znak.: [...], mocą której organ uchylił w całości poprzedzającą ją decyzję Starosty S. z dnia [...] października 2015 r. Nr znak: [...] odmawiającą ustalenia na rzecz T. G. odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków, jako działki nr ew. [...]/7 i nr ew. [...]/8 na skutek posadowienia na nich słupów elektroenergetycznych i transformatora oraz usytuowania nad nimi linii niskiego napięcia i średniego napięcia - w sytuacji, gdy w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak było jakichkolwiek podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia, albowiem Wojewoda [...] wydając ww. decyzję dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, co doprowadziło w konsekwencji do błędnego ustalenia, że T. G., a więc podmiot, który nie był właścicielem przedmiotowych nieruchomości w chwili ograniczenia prawa własności, i który nabył je na podstawie umowy sprzedaży /nie jest następcą prawnym ówczesnego właściciela pod tytułem ogólnym/ w chwili kiedy przedmiotowe urządzenia już istniały, może być uprawniony do żądania ustalenia i przyznania mu odszkodowania z w/w tytułu, zaś wierzytelność o odszkodowanie nie może być przedmiotem przelewu wierzytelności skutecznego względem organów administracji orzekających w przedmiocie jego ustalenia i wypłaty,

b) naruszenie przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z przepisem art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z przepisem art. 135 P.p.s.a. poprzez całkowicie błędne ustalenie, że działanie Wojewody [...] polegające na uchyleniu decyzji Starosty S. było prawidłowe, albowiem wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części, co w jego ocenie nie mogło się odbyć, w warunkach pozbawienia stron możliwości ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym, podczas gdy faktycznie w sprawie brak było potrzeby przeprowadzania dodatkowego (uzupełniającego) postępowania dowodowego o jakiekolwiek okoliczności, albowiem w sprawie oczywistym było i w dalszym ciągu oczywistym jest, że wnioskodawca – T. G. nie jest podmiotem, który może ubiegać się o przyznanie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków, jako działki nr ew. [...]/7 i nr ew. [...]/8 na skutek posadowienia na nich słupów elektroenergetycznych i transformatora oraz usytuowania nad nimi linii niskiego napięcia i średniego napięcia, gdyż to nie on poniósł ewentualną szkodę w związku z lokalizacją tych urządzeń, nie był on bowiem właścicielem tych nieruchomości w chwili ograniczenia prawa własności, kiedy decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna, jak również nie jest on następcą prawnym pod tytułem ogólnym ówczesnego właściciela nieruchomości, zaś istota roszczenia odszkodowawczego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości (lub też ograniczenia prawa do nieruchomości) wyklucza również możliwość jego przelewu, skutecznego względem organów administracji, orzekających w przedmiocie jego ustalenia i wypłaty.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszj instancji do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie koszów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a".), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepisu prawa materialnego. Jednak w niniejszej sprawia argumentacja zarzutów wskazuje na ich integralny związek, co powoduje, że należy rozpoznać je łącznie.

Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że decyzją z dnia [...] kwietnia 1982 r. po rozpatrzeniu wniosku "E. – R.’’ - zatwierdzono plan realizacyjny przebiegu linii energetycznych napowietrznych SN 15KV, NN i usytuowania stacji trafo "Z. I-II" objęty załącznikiem graficznym nr 1 (projekt linii) oraz udzielono pozwolenia na budowę ww. linii energetycznych i 2 stacji trafo na terenach położonych we wsi Z. gmina M.

Z kolei decyzją z dnia [...] maja 1982 r. zezwolono Przedsiębiorstwu E. Oddział Rejonowy w S. - na czasowe zajęcie nieruchomości stanowiących własność prywatną położonych na terenie wsi Z. gmina M., przez które mają przebiegać linie energetyczne w celu wykonania modernizacji istniejącej linii napowietrznej oraz budowy 2 stacji trafo według planu realizacyjnego zatwierdzonego decyzją z [...] kwietnia 1982 r. W punkcie 2 rozdzielnika przedmiotowej decyzji wskazano, że właściciele nieruchomości, przez które przebiegała projektowana linia, decyzję tę otrzymali w formie ogłoszenia na tablicy informacyjnej wsi Z.. Decyzja ta dotyczyła m.in. działki [...]/1, której ówczesnym właścicielem, na podstawie aktu własności ziemi nr [...], była L. F.

Decyzja z dnia [...] maja 1982 r. została wydana na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64 ze zm.). Zgodnie z jego treścią, organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługuje prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją (ust. 2).

Z kolei w myśl art. 36 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy).

Należy wskazać, że obecnie ugruntowany jest pogląd, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 954/07; wyrok NSA z dnia 27 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3158/15; wyrok NSA z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt i OSK 2112/17 – wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem cbois.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA"). Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela także pogląd reprezentowany w orzecznictwie, że do stosunków prawnych zaistniałych pod rządami ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. należy stosować przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (vide: m.in. wyrok NSA z dnia10 listopada 2017 r. I OSK 793/17).

Przepis art. 128 ust. 1 u.g.n. stanowi, że wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej. W myśl zaś art. 128 ust. 4 u.g.n., podmiotem uprawnionym do odszkodowania będzie również osoba ograniczona w przysługującym jej prawie rzeczowym.

Jak wskazano wyżej decyzja z dnia [...] maja 1982 r. została skierowana do L. F. i to jej prawo własności zostało ograniczone tą decyzją. Jak wskazuje się w orzecznictwie, skutek decyzji zezwalającej na realizację linii energetycznej, a tym samym ograniczającej prawo własności nieruchomości, przez którą owa linia miała przebiegać, nastąpił w czasie wydania tej decyzji, a tym samym należy go odnieść do podmiotu, któremu przysługiwało owe prawo w czasie wydania tej decyzji (vide: wyrok NSA z dnia 2 marca 2112/17,sygn. akt 2112/17; wyrok NSA z dnia 3 marca 2017r. sygn. akt I OSK 1235/15; wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2017r. sygn. akt I OSK 2781/15, CBOSA). Roszczenie o zapłatę odszkodowania za ograniczenie prawa rzeczowego nie przechodzi na nabywcę własności takiej nieruchomości i nie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości albowiem w przypadku prawa do odszkodowania, o jakim mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n., a wcześniej także w art. 36 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., brak jest przepisu, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia przez właściciela w drodze umowy, na inny podmiot.

Decyzją Naczelnika Gminy M. z [...] marca 1984 r., zatwierdzono podział działki nr [...]/1 na działkę nr [...]/7 i działkę nr [...]/8. T. G. nabył od L. F. działkę nr [...]/7 (akt notarialny Rep. A nr [...]/84 z [...] kwietnia 1984 r.), a następnie działkę nr [...]/8 (akt notarialny Rep. A nr [...]/92 z [...] listopada 1992 r.), a zatem nabył własność powyższych nieruchomości już ograniczone powyższą decyzją.

Reasumując, jeżeli więc art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uprawnia starostę do wydania odrębnej decyzji o ustaleniu odszkodowania, w związku z uprzednim wydaniem wobec nieruchomości decyzji wywołującej skutek ograniczenia praw, które do niej przysługiwały, to skierowanie decyzji z dnia [...] maja 1982 r. do L. F. spowodowało, że odszkodowanie może być przyznane L. F., nie może zaś być przyznane T. G.

Z uwagi na powyższe zasadny jest zarzut naruszenia art. 35 ust. 1 i 2 w związku z art. 36 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. w związku z art. 128 ust. 1 i ust. 4 u.g.n. w związku z art. 129 ust. 5 u.g.n., a niezasadny zarzut naruszenia art. 233 u.g.n.

Zasadny jest także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. i art. 7, 77, 80 i 138 § 2 K.p.a., nie mają bowiem znaczenia w sprawie rozważania organu odwoławczego i Sądu pierwszej instancji, co do konieczności ustalenia przez organ pierwszej instancji, czy napowietrzna linia elektroenergetyczna (stacja trafo) wybudowana na podstawie decyzji z 1982 r. przebiega przez działki objęte wnioskiem odszkodowawczym - w jakiej dacie decyzja z [...] maja 1982 r. uzyskała przymiot ostateczności - oraz czy dawna właścicielka nieruchomości (L. F.) lub jej spadkobiercy nie otrzymali odszkodowania za straty wynikłe z działań związanych z zajęciem nieruchomości na realizację ww. linii.

Mając na uwadze, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę.

Z powyższych względów, na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach obejmujących postępowanie przed Sądem pierwszej instancji i Naczelnym Sądem Administracyjnym oparto na przepisie art. 203 pkt 1 P.p.s.a., art. 205 § 2 i art. 200 w zw. z art. 193 P.p.s.a. Na zasądzone koszty postępowania sądowego składa się opłata za czynności profesjonalnego pełnomocnika, oraz zwrot kosztów z tytułu uiszczonych przez stronę skarżącą wpisów od skargi kasacyjnej oraz od skargi oraz opłata za sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji.