Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 140/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 1, § 1a
journal: Dz.U. 2007 nr 46 poz 308
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi  z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzajów dowodów potwierdzających działanie siły wyższej  lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 31
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2016 r. sprawy ze skargi G.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym 17 maja 2010 r. G.G. wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej zwanego w skrócie Kierownikiem BP ARiMR) o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2010. Wniosek producenta obejmował: 1) pakiet P01 - utrzymanie łąk ekstensywnych w wariantach : P01a02 - półnaturalne łąki jednokośne - wykaszanie mechaniczne na działce rolnej AF o powierzchni 3,79 ha, wnioskowana kwota pomocy 1.516,00 zł oraz P01b - półnaturalne łąki dwukośne na działkach rolnych oznaczonych identyfikatorami AC, AD, B, X, Y, Z o łącznej powierzchni 9,81 ha, wnioskowana kwota 8.632,80 zł, 2) pakiet K01 - ochrona gleb i wód w wariancie K01b - międzyplon ozimy na działkach rolnych oznaczonych identyfikatorami D, F, H, I, J, K, M, O, P, W, AG, AH, AI, AJ, AK, AL., AM, AN, AO, AR, AS o łącznej powierzchni 64,28 ha, wnioskowana kwota pomocy 36.639,60 zł.

W dniach [...] września 2010 r. w gospodarstwie rolnym producenta rolnego przeprowadzona została w jego obecności kontrola na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni, która wykazała nieprawidłowości dotyczące działek rolnych, polegające na stwierdzeniu, iż zadeklarowana powierzchnia jest większa od powierzchni stwierdzonej. Z kontroli został sporządzony "Raport z kontroli". Łącznie różnicę między powierzchnią działek zgłoszonych w ramach tego pakietu, a powierzchnią stwierdzoną wyliczono na 0,61 ha, co stanowi 6,63 %. W odniesieniu do zadeklarowanego we wniosku pakietu K01 - Ochrona gleb i wód, wariant K01b - międzyplon ozimy. W dniu 11 października 2010 r. do BP ARiMR wpłynęło oświadczenie wnioskodawcy o wystąpieniu w 2010 r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajną okoliczność, na terenie jego gospodarstwa położonego w obrębie wsi [...], co spowodowało zbyt duże wysycenie gleby wodą i uniemożliwiło wjazd na pole sprzętu oraz terminowy siew poplonu. Złożone zostały w tym samym dniu także dwa pisemne oświadczenia świadków: P.S. i J.K. stwierdzające, iż w gospodarstwie rolnym G.G. w dniach [...] września 2010r. w uprawach rolnych wystąpiły szkody spowodowane działaniem siły wyższej lub wystąpieniem nadzwyczajnych okoliczności w postaci bardzo ulewnych deszczy i zamykania śluz na rzece [...]. W dniu [...] października 2010r. w gospodarstwie G.G. została przeprowadzona, również w obecności producenta rolnego, kontrola na miejscu przez inspektorów Regionalnego Biura Kontroli na Miejscu, w zakresie wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. Z przeprowadzonej kontroli został sporządzony raport, w którym wskazano, iż w przypadku działek rolnych oznaczonych jako działki: D, F, H, I, J, K, M, O, P, W, AG, AH, AI, AJ, AK, AL, AM, AN, AO, AR, AS zastosowano kod nieprawidłowości W28 - nie stwierdzono zasiewu uprawy na dzień kontroli pakietu K01 b oraz kod W 31 - brak siewu do dnia 10 października. W związku z wynikami kontroli na miejscu w dniu [...] marca 2011 r. w siedzibie Kierownika BP ARiMR przeprowadzono rozprawę administracyjną podczas której przesłuchano w charakterze świadków P.S. i J.K. oraz producenta rolnego. P.S. potwierdził, że na działkach rolnych położonych w [...] było mokro i żaden sprzęt rolniczy nie mógł na nie wjechać oraz, że niecałe pola były zaorane. J.K. zeznał, że na działkach wnioskodawcy w [...] (graniczących z działkami świadka) było mokro i wnioskodawca nie zasiał poplonu, natomiast nie ma wiedzy co do działek położonych w [...]. G.G. w toku zeznań sprecyzował, że oświadczenie pisemne złożone dnia 11 października 2010 r. dotyczy tylko i wyłącznie gruntów, na których miał być posiany poplon. Stwierdził ponadto, że stopień wysycenia gleby był na tyle duży, iż uniemożliwiał wjazd sprzętem na teren uprawy. Dołączył również wykaz opadów atmosferycznych wg stacji meteorologicznej Ośrodka Doskonalenia Rolniczego.

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR przyznał wnioskodawcy płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości tj. w zakresie wariantu P01a02 - do powierzchni 2,92 ha w wysokości 1168,00 zł, zaś w zakresie wariantu P01b - do powierzchni 7,98 ha w wysokości 7022,40 zł, odmawiając przyznania płatności w zakresie wariantu K01b - międzyplon ozimy. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej zwanego w skrócie Dyrektorem OR ARiMR) z dnia [...] września 2011 r. nr [...].

Na skutek wniesionej przez stronę skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 7 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 791/11 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w zakresie obejmującym odmowę przyznania płatności z trybu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych co do pakietu K01b – międzyplon ozimy (pkt 1 i 1.1 decyzji).

Zdaniem Sądu poza sporem pozostawała okoliczność, że skarżący nie dokonał zasiewu międzyplonu ozimego na działkach zadeklarowanych w pakiecie K01b –międzyplon ozimy, na co wskazuje oświadczenie skarżącego z dnia [...] października 2010 r. Za kwestię kluczową uznał Sąd przyczyny niewykonania w terminie do [...] września 2010 r. przez skarżącego wskazanego obowiązku siewu poplonu na zadeklarowanych we wniosku działkach, ich charakter i wpływ na prawo do płatności w ramach zadeklarowanego pakietu K01b. W szczególności istotne pozostawało rozstrzygnięcie, czy okoliczności powoływane przez skarżącego jako niezależne od niego ( niekorzystne warunki atmosferyczne w postaci intensywnych opadów deszczu, uniemożliwiające wykonanie zasiewu poplonu ze względu na niemożność wjazdu sprzętem rolniczym ) stanowiły przypadek siły wyższej lub innych szczególnych okoliczności.

Sąd zwrócił uwagę, iż zgodnie z § 16 ust.1 pkt 1 w związku z treścią załącznika nr 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r., Nr 174, poz. 1809 ze zm.), w przypadku stwierdzenia braku siewu międzyplonu w terminie do dnia 10 października płatność do działki rolnej w stosunku do której stwierdzono takie uchybienie podlega zmniejszeniu o 100 %. Natomiast w sytuacji, gdy ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym (§ 16 ust. 2 rozporządzenia). Zdaniem Sądu organ błędnie zastosował przepis art. 47 Rozporządzenia 1974/2006 Komisji (WE) z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. Urz. UE L 368/15 z dnia 23 grudnia 2006), jako podstawy do odmowy przyznania skarżącemu płatności z tytułu realizacji pakietu K01b, gdyż adresatem i beneficjentem tego przepisu nie jest osoba ubiegająca się o płatności przewidziane w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. W ocenie Sądu, kwestia ustalenia zaistnienia i oceny charakteru przyczyn niewykonania przez skarżącego siewu międzyplonu ozimego i wpływu tych okoliczności na jego prawo do płatności z tytułu pakietu K01b powinna być rozpoznana w kontekście regulacji Rozporządzenia Komisji ( WE ) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina tj. jego art. 75 (siła wyższa i okoliczności nadzwyczajne ).

Sąd zwrócił uwagę, że sprawa została wszczęta przed wejściem w życie ustawy zmieniającej i zakończyła się przed organami decyzją ostateczną wydaną [...] września 2011 r., zatem powinny w niej znaleźć zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzajów dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności ( Dz. U. z 2007 r. Nr 46 poz. 308 ze zm. ) i to w brzmieniu obowiązującym od 16 lipca 2010 r. czyli z uwzględnieniem regulacji z § 1 a dopuszczającego jako dowód potwierdzający wystąpienie w 2010 r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, tylko pisemne oświadczenie o jej wystąpieniu sporządzone przez rolnika. W związku z powyższym Sąd nakazał organowi przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonanie oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie przyczyn niewykonania siewu międzyplonu ozimego w kontekście powołanych wyżej przepisów prawa.

Na skutek złożonej przez organ skargi kasacyjnej od w/w wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt II GSK 405/11 oddalił skargę kasacyjną. Zdaniem NSA w sprawie spornym zagadnieniem było to czy można było zastosować przepis §16 ust. 2 rozporządzenia z dnia 20 lipca 2004 r. i zawiesić płatność, czy też ze względu na podnoszone przez skarżącego okoliczności nadzwyczajne należało ewentualnie - w razie udowodnienia okoliczności wskazujących na takie a okoliczności - uwzględnić stan wyższej konieczności i stwierdzić, iż rolnik zachowuje prawo do pomocy. NSA uznał stanowisko Sądu I instancji wskazujące, że mające w sprawie zastosowanie przepisy nakazywały organowi rozważenie załączonych dowodów w kierunku zachowania prawa do pomocy, za prawidłowe.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Dyrektor OR ARMiR decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] uchylił decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] maja 2011 r. w całości i przekazał do ponownego rozpatrzenia.

Kierownik BP ARiMR decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2010 w łącznej wysokości 8190,40 zł w tym na pakiet P01a02 i P01b, natomiast co do pakietu K01b odmówił płatności, wskazując na uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach tego wariantu.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] Dyrektor OR ARMiR uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, uznając, iż organ I instancji nie wykonał wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 7 grudnia 2011 r.

Kierownik BP ARiMR decyzją z dnia [...] marca 2014r. nr [...] umorzył postępowanie w części i odmówił płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...].

Na skutek złożonej przez G.G. skargi w/w decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt II SA/Go 592/14. Jednocześnie Sąd stwierdził nieważność decyzji Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w zakresie uchylającym decyzję Kierownika Biura Powiatowego z dnia [...] maja 2011r., nr [...] w części dotyczącej płatności rolnośrodowiskowych określonych w punkcie 2,2.1,3 i 3.1 - pakiety o symbolach P01a02 i P01b.

Sąd wskazał, iż w odniesieniu do działek położonych w [...] skarżący przedłożył jedynie własne oświadczenie oraz jeszcze jednego rolnika. O ile w przypadku wystąpienia szkód w następstwie powodzi spełniony został warunek określony w § 1 a pkt 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r., natomiast w przypadku wystąpienia szkód w następstwie okoliczności wskazanych w § 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. przedłożenie oświadczenia rolnika i jednego świadka było niewystarczające. Nie oznacza to jednak zdaniem Sądu, iż takie pisemne oświadczenie rolnika o wystąpieniu powodzi nie podlega ocenie jako dowód w sprawie zgodnie z art. 80 k.p.a. W przypadku powzięcia wątpliwości co do zaistnienia okoliczności stwierdzonych oświadczeniem rolnika, organ może przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu wyjaśnienia tych wątpliwości i w konsekwencji doprowadzić do podważenia tego dowodu jako wiarygodnego źródła dowodowego – mając na uwadze obowiązki wynikające z art. 7 i 77 k.p.a. Sąd stwierdził, że organ powinien zebrać szerszy materiał dowodowy, jeżeli zamierza wykazać nieprawdziwość oświadczenia skarżącego, iż na działce w Witaszkowie doszło do powodzi pod koniec września 2010 r. Przede wszystkim powinien ponownie w sposób wyczerpujący przesłuchać na tą okoliczność skarżącego i świadka P.S. oraz ewentualnie zebrać dodatkowe dowody od instytucji i organów monitorujących wielkość opadów i stan wód oraz zajmujących się likwidacją klęsk żywiołowych.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik BP ARiMR wydał w dniu [...] czerwca 2015r. decyzję nr [...] o odmowie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w części dotyczącej pakietu K01.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że - producent rolny nie dokonał siewu poplonu na zadeklarowanych działkach rolnych, nie prowadził prawidłowo rejestru działalności rolnośrodowiskowej w zakresie wariantu K01b - międzyplon ozimy. Zdaniem organu zeznania świadków, jak i strony potwierdzają, iż na działkach zgłoszonych do pakietu K01b przez stronę nie został wykonany siew poplonu zgodnie z zasadami agrotechnicznymi oraz nie występowała powódź. Odnosząc się do kwestii powodzi organ zauważył, że strona zmieniła zeznania wskazując, iż wystąpiły inne nadzwyczajne okoliczności, a powodzi w [...] nie było (protokoły z przesłuchań świadka i strony z dnia [...] lutego 2015 r.). Powyższe zdaniem organu znalazło potwierdzenie również w materiale dowodowym zgromadzonym w rozpatrywanej sprawie tj. pisma z Urzędu Gminy z dnia [...] stycznia 2015 r., pisma Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych z dnia [...] stycznia 2015 r. W związku z powyższym organ uznał działanie siły wyższej - deszcz nawalny - na podstawie oświadczenia rolnika oraz oświadczeń dwóch świadków, w odniesieniu do działek położonych w [...]. Natomiast nie uznał siły wyższej w przypadku działek rolnych AL, AM, AN, AO położonych w [...] wskazując, iż nie został spełniony wymóg zawarty w § 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzaju dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności (Dz. U. z 2007r. Nr 46 poz. 308 z późn. zm.) z uwagi na brak pisemnego oświadczenia dwóch świadków potwierdzającego wystąpienie sił wyższych. Uzasadniając powyższe Kierownik BP ARiMR wskazał, że wnioskodawca przedłożył jedynie własne oświadczenie oraz jeszcze jednego rolnika. Następnie organ I instancji wskazał, że w roku 2009 podczas przeprowadzania czynności kontrolnych na terenie gospodarstwa stwierdzone zostało uchybienie w realizacji zadań w gospodarstwie. Tym samym w związku ze stwierdzeniem ponownego uchybienia w realizacji zadań w ramach wariantu K01b - międzyplon ozimy - organ I instancji stwierdził, że nie miał możliwości zastosowania innego przepisu niż zawarty w art. § 16 ust 2. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r., który stanowi, iż jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym. Z uwagi na to, iż rok 2010 r. był ostatnim rokiem podjętego przez stronę zobowiązania Kierownik BP ARiMR odmówił przyznania płatności w ramach wariantu K01b - międzyplon ozimy.

G.G. wniósł od powyższej decyzji odwołanie. Pełnomocnik strony wniósł dodatkowo o przeprowadzenie dowodu z oświadczenia J.K. z dnia [...] czerwca 2015 r. i przesłuchanie w charakterze świadka H.J. na okoliczność wykazania, że grunty skarżącego były wysycone opadami i brak było możliwości wykonania prac poi owych.

Dyrektor OR ARiMR działając w oparciu o treść art. 3 ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2003 r. nr 229 poz. 2273 ze zm.), § 2 ust. 1, § 11 ust. 1, § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 174 poz. 1809 ze zm.) wydał w dniu [...] grudnia 2015 r. decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji.

Na wstępie uzasadnienia organ wskazał na treść przepisów prawnych znajdujących w sprawie zastosowanie, w tym regulujących warunki i tryb udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, a także regulujących zagadnienie siły wyższej i okoliczności nadzwyczajnych w kontekście przyznawania pomocy.

Za kwestię sporną w niniejszej sprawie uznał organ okoliczność niewykonania przez wnioskodawcę w terminie do [...] września 2010 r. obowiązku siewu poplonu na zadeklarowanych we wniosku działkach oraz jej wpływ na prawo do płatności w ramach zadeklarowanego wariantu K01b - międzyplon ozimy.

Powołując się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ wskazał, że w gospodarstwie G.G. w roku gospodarczym 2009 przeprowadzone były czynności kontrolne, podczas których wykazano, iż wnioskodawca nie wywiązywał się z zadań wynikających z rozporządzenia tj. wykazano następujące nieprawidłowości W31- brak siewu do dnia 10 października oraz W28-nie stwierdzono zasiewu uprawy na dzień kontroli. Beneficjent o wystąpieniu nieprawidłowości z roku 2009 został poinformowany w decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości. Organ uznał, że powyższy stan oraz stwierdzone uchybienia mają znaczenie, ponieważ zgodnie z § 16 ust 2 rozporządzenia jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskową podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym.

W sprawie nie ulegało wątpliwości, że G.G. nie dokonał siewu międzyplonu ozimego na działkach zadeklarowanych w wariancie K01b — międzyplon ozimy (co stwierdził także WSA). W opinii Dyrektora istotą i celem programu rolnośrodowiskowego - ochrona gleb i wód - jest ograniczenie działań erozyjnych skutkujących wyjałowieniem i zubożeniem gruntów rolnych oraz zminimalizowanie zanieczyszczania wód azotonami pochodzenia rolniczego, co realizowane jest poprzez utrzymywanie na gruntach ornych w okresie zimowym okrywy roślinnej - tzw. poplonów i międzyplonów (w okresie zimy bowiem grunty te najbardziej narażone są na działanie niekorzystnych czynników atmosferycznych i klimatycznych - silne wiatry, mrozy itp.).

Organ podkreślił, że zasadnicze znaczenie w przedmiotowej sprawie miało rozstrzygnięcie czy okoliczności powoływane przez skarżącego jako niezależne od niego (niekorzystne warunki atmosferyczne) stanowiły przypadek siły wyższej lub innych szczególnych okoliczności i jako takie zostało prawidłowo przez stronę zgłoszone.

W tym zakresie organ wskazał na zebrany materiał dowodowy. Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych na pytanie organu podał, że w roku 2010 w obrębie [...] powódź nie mogła wystąpić, wskazując, iż ewentualnie na skutek długotrwałych i wysokich opadów deszczu występujących w tym okresie mogło nastąpić podtopienie pól spowodowane brakiem odpływu z rowów. Urząd Gminy poinformował, iż w okresie od [...] września do [...] października 2010 roku w obrębie [...] nie szacowano szkód spowodowanych skutkami powodzi, podając, iż w tamtym okresie wpłynęło 15 wniosków w sprawie szacowania strat z innych obrębów. Starostwo Powiatowe poinformowało zaś, że w dokumentacji organu nie ma żadnej informacji na temat zdarzenia - powodzi w 2010 r. w obrębie [...].

Następnie organ odwoławczy wskazał, że przesłuchany ponownie świadek P.S. potwierdził treśc oświadczenia złożonego w dniu 10 października 2010 r., informujące że w dniach od [...] września 2010 r. w gospodarstwie rolnym G.G. wystąpiły bardzo ulewne deszcze i dochodziło do zamykania śluz na rzece [...], wskazał, że był na wszystkich działkach G.G. położonych we wsi [...], ale ich stan nie pozwalał na wykonanie zasiewu poplonu z uwagi na wilgoć.

Z kolei skarżący zeznał, że zbyt duże wysycenie gleby wodą uniemożliwiło mu wjazd na pole sprzętem oraz terminowy siew poplonu, podając dodatkowo, iż nie składał wniosku do ubezpieczyciela o odszkodowanie, ponieważ nie miał ubezpieczonych gruntów ani upraw, wniosku do Urzędu Gminy w sprawie oszacowania strat powstałych w wyniku zalania lub podtopienia, bo strat w plonach nie było.

Organ wskazał, że przy określeniu czy w gospodarstwie była powódź, czy inne siły wyższe kierował się oświadczeniem skarżącego wyrażonym wprost w tym zakresie. Ponadto organ powołał się na pismo Wójta Gminy Wiejskiej, do którego wystąpił z pytaniem, na jakich działkach ewidencyjnych w [...] nastąpiło szacowanie strat z tytułu zalania lub podtopienia, na podstawie którego organ ustalił, iż odległość pomiędzy działkami w [...] a gruntami w [...] wynosi ponad 2 km (a nie jak podał skarżący - 500 m).

Następnie organ podał, że w dniu [...] marca 2015 r. (w związku z wcześniejszym wnioskiem skarżącego) przez inspektorów Biura Kontroli na Miejscu, przeprowadzone zostały oględziny działek referencyjnych rolnika, które pozwoliły ustalić, iż na dzień kontroli stan uwilgotnienia działek był w normie.

Odnosząc się do załączonych w dniu 1 kwietnia 2015 r. przez stronę dokumentów z roku 2008 i 2009 z Urzędu Wojewódzkiego, Starostwa Powiatowego oraz Urzędu Gminy w sprawie wykonania konserwacji rowu melioracyjnego "Mr-B" we wsi [...] organ wskazał, że wynika z nich, iż utrzymanie urządzeń melioracji wodnych należy do podmiotów korzystających z tego urządzenia bez względu na stosunek własnościowy, podkreślił, że dokumenty niczego do sprawy nie wnoszą, obrazują, że na danym terenie należy utrzymać rowy w czystości aby nie dochodziło do wysycenia gruntu.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że producent nie dokonał siewu poplonu na zadeklarowanych działkach rolnych i przyczyną takiego stanu nie była powódź. Natomiast z zeznań świadka i strony wynika, iż na gruntach tych mogła wystąpić inna siła wyższa tj.: deszcz nawalny. W tym zakresie kierując się treścią wyroku WSA wydanego w sprawie II SA/Go 592/14 organ odwoławczy stwierdził, iż w przypadku stwierdzonej siły wyższej innej niż powódź oraz w przypadku powołania komisji przy wojewodzie lub nieobjęcia umową ubezpieczenia upraw konieczne było przedłożenie przez dwóch świadków oświadczeń potwierdzających wystąpienie szkody w uprawach rolnych, którzy nie są domownikami rolnika.

Organ przypomniał, iż wyżej wskazane dokumenty należało złożyć w odpowiednim terminie, który wynika wprost z art. 75 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) 1122/2009 - przypadku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 wraz z odpowiednią dokumentacją wymaganą przez właściwy organ zgłaszane są temu organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość.

Dyrektor podkreślił, iż w przypadku działek położonych w [...] G.G. przedłożył w w/w terminie tylko swoje oświadczenie oraz jednego świadka – co potwierdził również Sąd w wyroku sygn. akt II SA/Go 592/14.

Za prawidłowe zatem uznał Dyrektor OR stanowisko organu I instancji wskazujące na brak podstaw do uznania wystąpienia siły wyższej, w oparciu tylko na oświadczeniu jednego świadka. Organ zaznaczył, iż skarżący co prawda z odwołaniem złożył oświadczenie drugiego świadka – J.K. z dnia [...] czerwca 2015 r. jednakże uznał, iż brak jest podstaw do jego uwzględnienia, gdyż nie spełniało ono minimalnych wymogów — nie zostało złożone na obowiązkowym formularzu oraz co istotniejsze zostało złożone po wymaganym terminie (10 dni) — tj. po 5 latach od wystąpienia siły wyższej.

Wobec powyższego organ odwoławczy uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji wskazujące na brak podstaw do uznania wystąpienia siły wyższej na działkach rolnych położonych w obrębie wsi [...] (identyfikator działek rolnych AL, AM, AN, AO), tylko na podstawie oświadczenia rolnika oraz jednego świadka, a to z uwagi na to, że nie wystąpiło tam zdarzenie, które pozwalałoby na zastosowanie § 1a dopuszczającego jako dowód potwierdzający wystąpienie w 2010 r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, tylko pisemne oświadczenie o jej wystąpieniu sporządzone przez rolnika. Dyrektora OR stwierdził, iż skoro na działkach w [...] nie było powodzi w 2010 r., w związku z tym do uznania siły wyższej, zgodnie z §1 pkt. 3b Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r., niezbędne było oświadczenie dwóch świadków potwierdzające wystąpienie szkody w uprawach rolnych złożone w terminie 10 dni roboczych od dnia w którym rolnik uzyskuje taką możliwość. Mając powyższe na uwadze Dyrektor stwierdził, iż G.G. nie udokumentował w sposób wymagany przepisami wystąpienia nieprawidłowości w swoim gospodarstwie na działkach rolnych AL, AM, AN, AO, wobec czego brak było podstaw do zastosowania przepisu: art. 75 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Wskazany przepis stanowi, że jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Przypadki siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 wraz z odpowiednią dokumentacją wymaganą przez właściwy organ zgłaszane są temu organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość.

Biorąc pod uwagę powyższe Dyrektor OR stwierdził, że organ I instancji prawidłowo zastosował w sprawie § 16 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym zawieszenie (odmowa przyznania) płatności rolnośrodowiskowej ma miejsce tylko wówczas, jeżeli stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji poszczególnych zadań nastąpiło w dwóch kolejnych kontrolach na miejscu. Jest to warunek konieczny i bezwzględny. W tym zakresie organ wskazał na wyniki przeprowadzonych w roku gospodarczym 2009 i 2010 czynności kontrolnych na terenie gospodarstwa skarżącego, podczas których wykazano, że strona nie wywiązywała się z zadań wynikających z rozporządzenia (wykazano nieprawidłowości: W31-brak siewu do dnia 10 października oraz W28 - nie stwierdzono zasiewu uprawy na dzień kontroli). Zatem w dwóch kolejnych kontrolach na miejscu przeprowadzonych w gospodarstwie rolnym G.G. stwierdzono wystąpienie nieprawidłowości w realizacji zadań dokonywanych w ramach pakietu Ochrona Gleb i Wód - wariant K01b. Zadania te określone są w załączniku nr 2 rozporządzenia i obejmują m.in. właśnie obowiązek w zależności od uprawianych gatunków roślin w płonie głównym - obsiew pola w terminie do dnia [...] września.

Nadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że deklarując przystąpienie do programu rolnośrodowiskowego producent rolny przyjmuje na siebie zobowiązania do spełnienia wszystkich prawnych wymogów otrzymania płatności. Jak wynika z przytoczonego powyżej § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jednym z prawnych wymogów otrzymania płatności jest obowiązek prowadzenia przez beneficjenta rejestru działalności rolnośrodowiskowej zawierającego wykaz wypasów zwierząt oraz podjętych przez rolnika działań agrotechnicznych. Instrukcja wypełniania rejestru działalności rolnośrodowiskowej dotycząca działań agrotechnicznych określa w sposób jednoznaczny, że wypełnianie rejestru należy rozpocząć w dniu wykonania pierwszego zabiegu agrotechnicznego wynikającego z realizacji działań określonych w wybranych pakietach i wariantach. Wpisów należy dokonywać na bieżąco jednak nie później niż w ciągu 15 dni od wykonania czynności, zastosowania nawozów oraz środków ochrony roślin. Rolnik ma obowiązek prowadzenia Rejestru przez cały okres uczestnictwa w Programie Rolno Środowiskowym. Z uwagi na powyższe poddając analizie rejestr działalności rolnośrodowiskowej, który został przedłożony kontrolującym przez stronę podczas kontroli przeprowadzonej w dniu [...] września 2011 r., Dyrektor OR wskazał, że rejestr w gospodarstwie w zakresie wariantu K01b - był prowadzony jedynie na działkach AM, AN, AR,C,D, co w opinii Dyrektora wskazuje, iż strona nie dochowała należytej staranności.

Odnosząc się do wniosku strony dotyczącego przeprowadzenia dowodów z oświadczenia J.K. oraz z przesłuchania w charakterze świadka H.J. na okoliczność wykazania, iż brak było możliwości wykonani prac polowych na gruntach strony, organ odwoławczy wskazał, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego pozwala przypuszczać, iż na zadeklarowanych gruntach mogła wystąpić siła wyższa - deszcz nawalny, jednakże strona nie poinformowała Kierownika BP o tym fakcie odpowiednimi dokumentami, w odpowiednim czasie, co spowodowało, iż przesłuchanie świadka w tym zakresie organ uznał za bezcelowe. Ponadto analiza oświadczenie J.K. zdaniem organu doprowadziła do stwierdzenia, iż niczego nowego do sprawy nie wnosi.

Powyższą decyzję G.G. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wnioskując o jej uchylenie wraz z decyzją organu I instancji oraz przyznanie kosztów sądowych. Skarżący zarzucił organom naruszenie:

1. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez pominięcie przez organ I instancji oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 24 września2014r. Sygn. akt II SA/Go 592/14,

2. art. 75 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r.,

3. § 1a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzajów dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności i to w brzmieniu obowiązującym od 16 lipca 2010r., polegające na nie uwzględnieniu jako dowodu potwierdzającego wystąpienie w 2010 r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, pisemnego oświadczenie o jej wystąpieniu sporządzone przez rolnika,

4. art. 79 § 1 i 2 kpa polegającego na niezawiadomieniu pełnomocnika strony o przeprowadzeniu wizji lokalnej w dniu [...] marca 2015r., przeprowadzonej na wniosek strony z dnia [...] lutego 2015r.,

5. art. 136 kpa polegającego na nieuwzględnieniu wniosków dowodowych pełnomocnika strony z oświadczenia J.K. z dnia [...] czerwca 2015r. i przesłuchaniu w charakterze świadka H.J., zgłoszonych w odwołaniu.

Zdaniem strony skarżącej organy administracji całkowicie pominęły wskazania WSA zawarte w wyrokach z dnia 7 grudnia 2011 r. oraz 24 września 2014 r. co do dalszego postępowania. Sąd bowiem jednoznacznie wskazał na zastosowanie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. i to w brzmieniu obowiązującym od 16 lipca 2010r., czyli z uwzględnieniem regulacji § 1a dopuszczającego jako dowód potwierdzający wystąpienie w 2010r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, tylko pisemne oświadczenie o jej wystąpieniu sporządzone przez rolnika. Tymczasem organy obu instancji cały czas podnoszą kwestie oświadczenia złożonego przez dwóch świadków. W ocenie skarżącego organy miały proste zadanie - ocenić czy faktycznie w okresie września 2010 r. w gospodarstwie skarżącego wystąpiła powódź. Skarżący podkreślił, iż wymóg formalny wynikający z w/w rozporządzenia został spełniony - rolnik przedłożył oświadczenie o wystąpieniu powodzi, a nawet, choć tego nie wymagają przepisy, przedłożył również oświadczenia świadków o wystąpieniu powodzi, będącej wynikiem ulew i zamykania śluzy na rzece [...]. Fakt wystąpienia opadów deszczu potwierdził IMGW, wskazując, że rzeczywiście na obszarze gospodarstwa skarżącego wystąpiły opady deszczu w miesiącu wrześniu 2010r. w dniach [...]. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu wskazującym, iż trzydniowe ulewne deszcze nie można uznać za powódź, uznając je za sprzeczne z wiedzą i doświadczeniem życiowym. Zdaniem skarżącego w jego gospodarstwie doszło do powodzi - która jest siłą wyższą uniemożliwiającą mu wykonanie prac rolniczych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zarzuty skarżącego organ uznał za nieuzasadnione, odnosząc się kolejno do każdego z nich. Odnośnie zarzutu dotyczącego braku zawiadomienia pełnomocnika Skarżącego o terminie kontroli na miejscu organ wskazał na treść przepisów prawnych regulujących to zagadnienie, podnosząc jednocześnie, iż skarżący został powiadomiony o terminie kontroli telefonicznie w dniu 3 marca 2015 r., uczestniczył w niej, a raport z kontroli został mu przekazany, zatem miał możliwość wypowiedzenia się co do dokonanych podczas wizytacji gospodarstwa ustaleń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga podlegała oddaleniu.

Rozpatrywana sprawa dotyczy odmowy przyznania skarżącemu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2010 r., w części dotyczącej pakietu K01 – ochrona gleb i wód, uprawa międzyplonu ozimego.

Wnioskiem z dnia [...] maja 2010 r. skarżący zwrócił się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r. obejmującej pakiet P01, w wariancie P01a oraz w wariancie P01b, nadto obejmującej pakiet K01. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Kierownik Powiatowego Biura ARiMR przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości obejmującą pakiet P01 oraz odmówił przyznania płatności w ramach pakietu K01. Od tejże decyzji, w części dotyczącej odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej – pakiet K01, skarżący wniósł odwołanie. Zaskarżenie decyzji we wskazanej części skutkowało tym, że w pozostałej części, czyli dotyczącej rozstrzygnięcia w przedmiocie płatności w ramach pakietu P01, stało się ostateczne. Uzyskanie przez decyzję administracyjną waloru ostateczności oznacza, że decyzja taka nie podlega kontroli w administracyjnym toku instancji ( nie przysługuje od niej odwołanie bądź wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy). Nadto od ostatecznej decyzji wydanej przez organ I instancji nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Sprawa, której przedmiotem była odmowa przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r. w ramach pakietu K01, była rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. W wyroku z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 791/11 oraz w wyroku z dnia 24 września 2014 r. sygn. akt 592/14, którymi uchylono decyzje organów obydwu instancji, Sądy wyraziły ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego. Nadto w przedmiotowej sprawie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 2 lipca 2013 r. sygn. akt II GSK 405/12 oddalił skargę kasacyjną złożoną od wyroku sygn. akt II SA/Go 791/11.

Na podstawie art. 153 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( DZ.U. 2012 poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sąd rozpoznający sprawę działał w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a.

Odmowę przyznania płatności ONW – pakiet K01 organ uzasadnił niedokonaniem zasiewu roślin na deklarowanych do dopłat gruntach. Istotą i celem programu rolnośrodowiskowego – ochrona gleb i wód, jest ograniczenie działań erozyjnych skutkujących wyjałowieniem i zubożeniem gruntów rolnych oraz zminimalizowanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzenia rolniczego. Realizacja powyższych celów następuje poprzez utrzymywanie na gruntach ornych w okresie zimowym okrywy roślinnej (poplonów i międzyplonów). Tymczasem podczas kontroli na miejscu w dniach [...] września 2010 r. w gospodarstwie skarżącego, na deklarowanych do dopłat gruntach nie stwierdzono zasiewu międzyplonu ozimego. Podczas kolejnej kontroli przeprowadzonej w dniu [...] pażdziernika 2010 r. także nie stwierdzono dokonania zasiewu międzyplonu ozmego. W dniu 11 pażdziernika 2010 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR oświadczenie, z którego wynika, że terminowy zasiew poplonu nie był możliwy ze względu na wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnej okoliczności, które wystąpiły we obrębie wsi [...]. Dalej w tymże oświadczeniu skarżący podał, że wystąpienie siły wyższej spowodowało zbyt duże nasycenie gleby wodą co uniemożliwiło wjazd na pole. Oświadczenie o zbliżonej treści złożył również P.S., natomiast J.K. złożył oświadczenie, w którym wypowiedział się co do stanu gruntów skarżącego położonych w obrębie wsi [...].

Należy przypomnieć, że w wyroku z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 791/11, w wyniku przeprowadzenia analizy stanu prawnego sprawy, Sąd wskazał, że w sprawie powinny znaleźć zastosowanie przepisy rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzajów dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności (Dz.U.2007 nr 46 poz. 308), w brzmieniu obowiązującym od dnia 16 lipca 2010 r., czyli z uwzględnieniem regulacji § 1a. Zgodnie z treścią § 1a wskazanego rozporządzenia dopuszcza się jako dowód potwierdzający wystąpienie w 2010 r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, o których mowa w art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003:

1) pisemne oświadczenie o jej wystąpieniu sporządzone przez rolnika albo

2) pisemne oświadczenia o jej wystąpieniu sporządzone przez dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W myśl art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003: do celów niniejszego rozporządzenia działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajne są uznawane przez właściwy organ w przypadkach takich, jak:

a) śmierć rolnika;

b) długookresowa niezdolność rolnika do pracy;

c) poważna klęska żywiołowa w dużym stopniu dotykająca grunty rolne gospodarstwa;

d) wypadek powodujący zniszczenie w gospodarstwie budynków dla zwierząt gospodarskich;

e) choroba epizootyczna dotykająca wszystkie zwierzęta gospodarskie rolnika lub część tych zwierząt.

W wyroku sygn. akt II SA/Go 791/11 Sąd wskazał, że przedstawione przez skarżącego dowody dla wykazania siły wyższej czy wyjątkowych okoliczności, powinny być ocenione przez organ w kontekście powyższego rozporządzenia, a w szczególności jego § 1a.

W wyroku dnia 24 września 2014 r. sygn. akt II SA/ 594/14, uchylającym decyzje organów obydwu instancji, wskazując na treść § 1a rozporządzenia z dnia 12 marca 2007 r., Sąd wyraził stanowisko, że w 2010 r. w przypadku wystąpienia powodzi dla udowodnienia tej okoliczności wystarczającym było przedstawienie pisemnego oświadczenia rolnika potwierdzającego wystąpienie szkody w uprawach, albo oświadczenie dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika, potwierdzającego powyższą okoliczność. Natomiast w przypadku innych sił wyższych lub nadzwyczajnych okoliczności wymienionych w § 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 12 marca 2007 r. w przypadku braku powołania komisji przy wojewodzie lub nieobjęcia umową ubezpieczenia upraw konieczne było przedłożenie oświadczeń dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika. W odniesieniu do działek położonych w Witaszkowie skarżący przedłożył jedynie własne oświadczenie oraz jeszcze jednego rolnika. Sąd stwierdził, że o ile w przypadku wystąpienia szkód w następstwie powodzi spełniony został warunek określony w § 1a pkt 1 rozporządzenia z dnia 12 marca 2007 r., to w przypadku wystąpienia szkód w następstwie okoliczności wskazanych w § 1 pkt 3 tegoż rozporządzenia przedłożenie oświadczenia rolnika i jednego świadka nie było wystarczające. W wyroku sygn. akt II GSK 405/12 NSA wskazał, że rolnik obowiązany był przedstawić dokładnie takie dokumenty, jak szczegółowo wymienione zostały w rozporządzeniu MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. W sprawie II SA/Go 592/14 Sąd wskazał, że pisemne oświadczenie rolnika o wystąpieniu powodzi podlega ocenie na podstawie art. 80 kpa, podobnie jak każdy dowód w sprawie. Oznacza to, że w przypadku powzięcia wątpliwości co do zaistnienia okoliczności stwierdzonych w oświadczeniu rolnika, organ może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu ich usunięcia i w konsekwencji do podważenia tego dowodu jako wiarygodnego żródła dowodowego. Sąd stwierdził, że przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe zmierzające do weryfikacji oświadczenia skarżącego z dnia [...] pażdziernika 2010 r. nie spełniało wymogów z art. 7 i 77 kpa. Sąd wskazał na szereg wątpliwości, które w sprawie nie zostały wyjaśnione. Wobec powyższego, dla wykazania nieprawdziwości przedmiotowego oświadczenia skarżącego z dnia [...] pażdziernika 2010 r., w ocenie Sądu, zaistniała konieczność zebrania szerszego materiału dowodowego. Przede wszystkim organ powinien ponownie, w sposób wyczerpujący, przesłuchać skarżącego oraz świadka P.S. oraz ewentualnie zebrać dodatkowe dowodowy od instytucji i organów monitorujących wielkość opadów i stan wód oraz zajmujących się likwidacją klęsk żywiołowych.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., odmówiono skarżącemu przyznania płatności rolnośrodowiskowej - kod K01, na 2010 r.

Zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że w oświadczeniu z dnia [...] pażdziernika 2010 r., złożonym na okoliczność braku upraw na zadeklarowanych do dopłat ONW działkach gruntu, skarżący stwierdził: cyt. " stanowiąca siłę wyższą lub nadzwyczajną okoliczność wystąpiła na terenie mojego gospodarstwa położonego w obrębie wsi [...]. Wystąpienie spowodowało zbyt duże wysycenie gleby wodą, co uniemożliwiło wjazd w pole sprzętem oraz terminowy siew poplonu. "W myśl § 1a pkt 1 rozporządzenia z dnia 12 marca 2007 r. dopuszcza się jako dowód potwierdzający wystąpienie w 2010 r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, o których mowa w art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 pisemne oświadczenie o jej wystąpieniu sporządzone przez rolnika.

Przytoczony powyższej przepis § 1a jako uproszczony sposób dowodzenia okoliczności uzasadniającej odstąpienie od spełnienia obowiązku nałożonego w związku z ubieganiem się o dopłatę ONW, dopuścił pisemne oświadczenie rolnika o wystąpieniu powodzi, która uniemożliwiła przeprowadzenie odpowiednich praktyk rolnych na zadeklarowanych działkach rolnych.

Wobec treści oświadczenia z dnia [...] pażdzernika 2010 r., w którym skarżący nie powołuje się wprost na powódż jako przyczynę niepodjęcia prac rolnych, przeprowadzono postępowanie wyjaśniające w kierunku weryfikacji treści oświadczenia.

W toku postepowania zgromadzono materiał dowodowy, który w ocenie organu, nie daje podstaw do przyjęcia, że zadeklarowane przez skarżącego do dopłat ONW grunty położone w obrębie wsi [...], w 2010 r. dotknięte zostały powodzią. Ustalenia organu w powyższym zakresie mają oparcie w informacji Starostwa Powiatowego zawartej w piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r., w piśmie Urzędu Gminy z dnia [...] stycznia 2015 r., w piśmie Urzędu Melioracji Wodnych z dnia [...] stycznia 2015 r. Z powyższych pism wynika, że na danym terenie w 2010 r. powódż nie wystąpiła. Ponadto przesłuchano w charakterze świadka P.S. oraz skarżącego. Skarżący zeznał, że w 2010 r. w [...] powodzi nie było, wystąpiła natomiast zbyt duża ilość opadów deszczu, co uniemożliwiło prace w polu. Skarżący zeznał, że na deklarowanym przez niego gruncie wystąpiły inne nadzywyczajne okoliczności, ale nie była to powódż.

Przesłuchany w charakterze świadka P.S. zeznał, że w dniach od [...] września 2010 r. w gospodarstwie skarżącego wystąpiły ulewne deszcze i dochodziło do zamykania śluz na rzece [...]. Świadek podał, że było mokro i nie można było wjechać sprzętem na pola.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest ze sobą spójny i stanowi logiczną całość. Stanowisko organu oraz argumentacja zawarte w zaskarżonej decyzji mają oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Z akt sprawy wynika, że w 2010 r. we wsi [...] nie wystąpiła powódż, co zresztą potwierdził w swoich zeznaniach skarżący. W wypadku szkód w uprawach rolnych spowodowanych przez m.in. przez deszcz nawalny prawodawca wymaga przedstawienia odrębnych dokumentów ( o czym poniżej), pisemne oświadczenie rolnika jest w tym przypadku niewystarczające.

Należy ponownie podkreślić, że przyjęty w § 1 a rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. sposób dowodzenia okoliczności uzasadniających odstąpienie od przyjętego zobowiązania ONW jest trybem uproszczonym, przewidzianym jedynie dla nadzwyczajnego zdarzenia jakim jest powódż, nadto dotyczy jedynie 2010 r. W oświadczeniu z dnia [...] pażdziernika 2010 r. skarżący nie powołuje się na powódż jako nadzwyczajne zdarzenie stanowiące przyczynę niewypełnienia obowiązku zasiewu gruntów. Nadto zebrany materiał dowodowy nie wskazuje, aby w 2010 r. na danym terenie powódż wystąpiła. Skarżący zarówno w rzeczonym oświadczeniu, jak i w swoich zeznaniach wskazuje na nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiły zasiew gruntów. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że w wypadku innych zdarzeń, o których mowa w art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30 z 31.01.2009, str. 16) dowodami potwierdzającymi działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności są: 1) odpis skrócony aktu zgonu rolnika; 2) zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, wydane na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników; 3) protokół oszacowania szkód w uprawach rolnych spowodowanych przez suszę, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, sporządzony przez komisję powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód, o której mowa w przepisach w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; 3a) dokument potwierdzający wystąpienie szkody w uprawach rolnych, z którego wynika powierzchnia upraw, na których wystąpiła szkoda spowodowana przez ryzyka, o których mowa w pkt 3, sporządzony przez zakład ubezpieczeń, z którym rolnik zawarł umowę ubezpieczenia upraw co najmniej od jednego z tych ryzyk; 3b) pisemne oświadczenia potwierdzające wystąpienie szkody w uprawach rolnych, spowodowanej przez ryzyka, o których mowa w pkt 3, sporządzone zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Biuletynie Informacji Publicznej tej Agencji przez dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników - w przypadku gdy komisja, o której mowa w pkt 3, nie została powołana oraz uprawy nie zostały objęte umową ubezpieczenia, o której mowa w pkt 3a; 3c) zaświadczenie o wystąpieniu pożaru - w przypadku szkód w uprawach lub płodach rolnych spowodowanych pożarem - wydane przez właściwego ze względu na miejsce wystąpienia zdarzenia komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej, w przypadku gdy w zdarzeniu tym uczestniczyły jednostki ochrony przeciwpożarowej; 3d) protokół oględzin lub ostatecznego szacowania szkody w uprawach i płodach rolnych wyrządzonych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny, sporządzony przez upoważnionego przedstawiciela dzierżawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego lub inne podmioty uprawnione do szacowania szkód łowieckich na podstawie przepisów prawa łowieckiego; 4) pisemne oświadczenie rolnika o położeniu gospodarstwa rolnego na obszarze, na którym został wprowadzony stan klęski żywiołowej na podstawie przepisów o stanie klęski żywiołowej; 5) decyzja właściwego wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa, wydana na podstawie przepisów o ochronie roślin, nakazująca zniszczenie roślin, produktów roślinnych lub przedmiotów w przypadku wystąpienia lub podejrzenia wystąpienia organizmów kwarantannowych; 6) decyzja właściwego organu nadzoru budowlanego, wydana na podstawie przepisów prawa budowlanego, określająca zakres i termin wykonania niezbędnych robót w celu uporządkowania terenu katastrofy budowlanej i zabezpieczenia budynku służącego gospodarce rolnej do czasu wykonania robót doprowadzających budynek do stanu właściwego; 7) decyzja właściwego powiatowego lekarza weterynarii, wydana na podstawie przepisów o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, nakazująca zabicie lub ubój zwierząt chorych lub zakażonych, podejrzanych o zakażenie lub o chorobę albo zwierząt z gatunków wrażliwych na daną chorobę zakaźną zwierząt; 8) odpis postanowienia sądu o zastosowaniu albo przedłużeniu tymczasowego aresztowania; 9) wezwanie sądu do odbycia kary pozbawienia wolności albo aresztu; 10) pisemne oświadczenie rolnika o padnięciu zwierzęcia oraz o zgłoszeniu tego faktu zgodnie z przepisami o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (§ 1 rozporządzenia MRi RW z dnia 12 marca 2007 r. ).

Przeprowadzone w 2009 r. czynności kontrolne na terenie gospodarstwa rolnego 2009 r., co skutkowało przyznaniem płatności rolnośrodowiskowej za 2009 r. w pomniejszonej wysokości. W myśl § 16 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (DZ. U. 2004 r. Nr 174 poz. 1809 ze zm.) jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym. W analizowanej sprawie, której przedmiotem była płatność rolnośrodowiskowa na 2010 r., stan faktyczny sprawy uzasadniał zastosowanie przytoczonego przepisu § 16 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r.

Mając powyższe na uwadze, skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a.,odlegała oddaleniu.