Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1598/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7,11,28,61,77,107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1598/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 września 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2009 r., sprawy ze skargi E. O., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 9 października 2008 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz, Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata J. D. 309,80 zł - trzysta dziewięć złotych 80/100 (w tym VAT 52,80 zł - pięćdziesiąt dwa złote 80/100) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] czerwca 2008r. E. O. oraz jego siostra J. H. zwrócili się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie całego zadłużenia z odsetkami jak również uchylenia wszczęcia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości położonej w Z. oraz ustanowienie adwokata z urzędu.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że jako dłużnik ZUS spłacał zaległą należność w wysokości 15.963,07 zł. Wnioskodawca prowadził zakład stolarski ale w dniu [...] marca 2000r. wyrejestrował działalność. Jedyny dochód otrzymuje z maleńkiego gospodarstwa rolnego. Od października 2006r. jest kaleką stracił bowiem III i IV palec w prawej ręce. Z tego powodu nie może znaleźć żadnej pracy i jest w głębokiej depresji. Mieszka razem z matką H. O., która ma 74 lata i wymaga opieki. Podniósł , że ma także zadłużenie w Urzędzie Skarbowym.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [..] sierpnia 2008r. znak: [...] skierowaną do E. O., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt.3 w zw. z art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 2008r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm. dalej u.s.u.s) - odmówił umorzenia nieopłaconych składek: na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy ( za okres od 06.1994r. do 12.1998r. w kwocie 50.823,18 zł), na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i FGŚP za okres od 01.1994r. do 08. 1995r. w kwocie 1.649,54 zł, na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od 05.1999r. do 03.2000r. w kwocie 6.406,41 zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 08.1999r. do 03.2000r. w kwocie 956,34 zł i na Fundusz Pracy za 03. 2000r. w kwocie 2,80 zł.

W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji podniósł, że w przedmiotowej sprawie ustalono, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności a Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzący postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek ZUS po stwierdzeniu braku majątku z którego można prowadzić egzekucję częściowo umorzył postępowanie egzekucyjne postanowieniami z dnia 31 grudnia1997r. , 04 kwietnia 2001r. i 22 maja 2002r. W stosunku do części należności została zatem spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności. Do pozostałej części nadal pomimo nieskuteczności dotychczasowych czynności prowadzone jest egzekucyjne więc do tej części przesłanka całkowitej nieściągalności nie została spełniona. Powołane przepisy nie nakazują organowi wydającemu decyzję umarzania należności wtedy, gdy zaistniały wymienione w nich przesłanki a jedynie umożliwiają w ramach uznania administracyjnego, podjęcie korzystnej dla zobowiązanego decyzji, jeżeli organ uzna, że okoliczności przedstawione przez zobowiązanego i wynikające z akt sprawy uzasadniają celowość umorzenia i nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych.

W sytuacji zobowiązanego, zadłużenie może być spłacone zarówno w formie sukcesywnych dobrowolnych wpłat dokonywanych w dłuższym okresie czasu jak i może być skutecznie zaspokojone w trybie egzekucji administracyjne lub sądowej z majątku zobowiązanego (nieruchomości) na którym należności ZUS zostały zabezpieczone hipotecznie. W obecnej sytuacji -gdy należności mogą w całości być spłacone, umorzenie ich byłoby działaniem przedwczesnym, skutkującym pokrzywdzeniem innych ubezpieczonych, których świadczenia finansowane są z bieżąco opłacanych składek.

Okoliczności faktyczne nie wyczerpują art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zatem przedstawione argumenty nie spełniają przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. Nr 141, poz. 1365).

W wyniku złożenia przez wnioskodawcę ( i jego siostrę) wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 09 października 2008r. znak: [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji podzielił stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wydanego w I instancji i stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniająca podjęcie decyzji o umorzeniu należności, nie zostały bowiem spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności zobowiązań wynikające z art. 28 u.s.u.s. Z przedłożonej dokumentacji medycznej dotyczącej matki zobowiązanego nie wynika, że cierpi ona na przewlekłą chorobę i wymaga sprawowania opieki, co uniemożliwiałoby zobowiązanemu podjęcie zatrudnienia. Sygnalizowane przez zobowiązanego problemy zdrowotne nie zostały udokumentowane.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożył E. O. wnosząc o umorzenie płatności.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu adwokat, pismem z dnia [...] lipca 2009r. w całości podtrzymał stanowisko skarżącego a dodatkowo zarzucił :

1. naruszenie prawa materialnego a to art. 28 ust. 1 w zw z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. Nr 141, poz. 1365)- poprzez nieprawidłowe zastosowanie polegające na odmowie umorzenia należności skarżącego, pomimo ziszczenia się przesłanek wymienionych w tych przepisach,

2. naruszenie przepisów postępowania a to art. 77§1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej- k.p.a.) w zw z art. 7 k.p.a., art. 107§3 k.p.a., art.11 k.p.a.,

wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] czerwca 2009r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego ( nr [...]) w trybie art. 106§3 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu.

W powyższym piśmie pełnomocnik wskazał, że aktualna sytuacja Skarżącego nie pozwala na uregulowanie zadłużenia w kwocie około 60.000, 00 zł zatem niezrozumiałym jest stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o możliwości spłacenia przez Skarżącego tej kwoty w świetle przedstawionych i zgromadzonych dowodów w sprawie. Podkreślił nadto, że uznanie administracyjne nie oznacza dowolności przy podejmowaniu decyzji a tak się stało w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm. dalej-p.p.s.a.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ppsa sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści, przepisów prawa materialnego. Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z dnia [...] czerwca 2008r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i składek na fundusz pracy.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) należą do sądów administracyjnych (art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r. Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa ZUS nie przejmuje sprawy administracyjnej, jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do treści art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a więc również i w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje innych rozwiązań. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a.

Rozpatrując niniejszą sprawę, należało przeanalizować przepisy umożliwiające umorzenie należności składkowych na moment wydania zaskarżonej decyzji. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 u.s.u.s. Wskazana ustawa w treści powołanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 art. 28 u.s.u.s., zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie są natomiast postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w którym ustawodawca stworzył możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy podkreślić, że powołane przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet przy ustaleniu, że zachodzą przesłanki opisane we wskazanym przepisie, organ ma możliwość odmowy umorzenia należności, co jednak także musi uzasadnić. W zależności od podstawy prawnej orzekania przez organ, inaczej kształtuje się zakres kontroli sądowej wydanej decyzji.

W rozpatrywanej sprawie, istota sporu dotyczy oceny czy Skarżący wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację zdrowotną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu zaległych składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego przez pozbawienie go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu w stanie faktycznym sprawy brak powyższych przesłanek, co musiało skutkować decyzją negatywną.

Organ zgromadził dane dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego, niemniej wnioski, które wywiódł pozostają w kolizji ze zgromadzonym materiałem dowodowym zważywszy, że zupełnie pominął ,,sprawozdanie" sporządzone przez inspektora ZUS M. M. (dowód:k. 22-24 akt administracyjnych) jak również nie wyjaśnił dlaczego powyższe sprawozdanie pominięto w procesie decyzyjnym.

Należy podkreślić, że dla oceny, czy postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy podatkowe zachowały rządzące nim i określone w k.p.a. zasady. W szczególności bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, iż organ wprawdzie zgromadził materiał dowodowy, jednakże jego ocena i wywiedzione wnioski naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów, czego konsekwencją jest także formułowanie nielogicznych wniosków, jako efektu przeprowadzonego postępowania.

W ocenie Sądu, trudno bowiem uznać, że ustalenie ( dowód: sprawozdanie inspektora ZUS k.22-24 akt administracyjnych), iż sytuacja Skarżącego jest bardzo trudna, jest osobą po wypadku (utracił dwa palce prawej ręki),która w istotny sposób utraciła możliwość zarobkowania, w złym stanie zdrowia (depresja), w trudnej sytuacji finansowej i nie umiejąca sobie radzić z problemami życia codziennego- pozwala na opłacenie należności z tytułu zaległych składek. Nie sposób uznać, że sytuacja Skarżącego nie odpowiada przesłance do umorzenia zaległych składek na podstawie wskazanego wyżej przepisu.

Należy podkreślić, że organ nie uzasadnił (w ocenie Sądu w świetle zaaprobowanych dowodów nie sposób uzasadnić wnioski organu), dlaczego sytuacja Skarżącego nie zasługuje na ocenę, że spełnia przesłankę ustawową do umorzenia należności. Podkreślenia wymaga jednak, że nawet ustalenie, że Skarżący spełnia przesłanki do umorzenia zaległości, organ - w ramach uznania administracyjnego - ma prawo odmówić udzielenia ulgi, uzasadniając swoje stanowisko co do odmowy przyznania jej stronie.

W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), jak i w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. (vide wyrok NSA z dnia 20 marca 2007r. sygn. akt: II GSK 345/06 LEX nr 32126).

Przeciwko umorzeniu należności może w szczególności przemawiać, pomimo istnienia ,,ważnego interesu zobowiązanego", możliwość uregulowania przez skarżącego należności w przyszłości. Organ nie rozważył na gruncie ustaleń faktycznych, czy w sytuacja Skarżącego jest tego rodzaju, że nie będzie on w stanie uregulować należności w przyszłości. Nie ustosunkowały się bowiem organy do okoliczności faktycznych, że z uwagi na przedstawioną sytuację nie jest on w stanie uregulować zaległych należności.

W świetle powyższych ustaleń organ nie rozważył w sposób prawidłowy przesłanek z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. z którego wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Te warunki zostały zdefiniowane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne).

Dodatkowo organ mając wiedzę na temat bezskuteczności prowadzonej egzekucji (trzy postanowienia o umorzeniu egzekucji ) nie przedstawił szczegółowych wyliczeń wskazujących jakie kwoty próbowano wyegzekwować i jaka kwota pozostała jeszcze do zapłaty. Precyzyjne określenie tych kwot pozwoliłoby na skonfrontowanie wysokości zadłużenia Skarżącego i jego rzeczywistych możliwości płatniczych w kontekście jego indywidualnej sytuacji osobistej, materialnej, finansowej i bytowej. Organ tego jednak nie uczynił.

Organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia- czego Sąd nie kwestionuje, jednakże rozstrzygnięcie nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu.

Zatem, rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia bardzo dokładnych, precyzyjnych ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Dalej, podnieść trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak, więc, uzasadnienie, jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, a także wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie, tak, aby strona nie miała wątpliwości, co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie do umorzenia zadłużenia konieczne jest, więc uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody, lub fakty znane organowi z urzędu. Samo stwierdzenie, niczym niepoparte, w świetle przepisów k.p.a. - jak wywiedziono - jest niewystarczające.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (vide sygn. akt: III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, ,,(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być, bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy.

Na tym tle warto przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 15 grudnia 1995 r. (vide sygn. akt: SA/Lu 2479/94), w którym Sąd zważył, iż: ,,Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem Sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych".

Na marginesie rozważań należy podnieść, że wniosek z dnia [...] czerwca 2008r. jak również późniejsze pisma składane w toku postępowania były wnoszone przez E. O. i Jego siostrę J. H. jednakże organy przyjmowały je bezkrytycznie nie badając czy J. H. ma przymiot strony postępowania administracyjnego w rozumieniu art.28 k.p.a. Złożenie wniosku przez osobę, która w sprawie nie jest stroną, ani nie działa jako pełnomocnik lub przedstawiciel strony, powinno spowodować wydanie decyzji odmownej z przyczyn formalnych, tj. z powodu braku legitymacji procesowej wnioskodawcy. Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje wydania odrębnego aktu administracyjnego orzekającego o tym, czy konkretna osoba jest, czy nie jest stroną. (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 06 września 2005r. sygn. akt: I SA/Wa 1288/04 LEX nr 204675). Wszczęcie postępowania na wniosek może nastąpić jedynie z woli podmiotu, mającego legitymację procesową strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Jednakże przepis art. 61 § 1 k.p.a. powinien być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, które oprócz określenia rodzajów spraw załatwianych w drodze decyzji administracyjnych, normują inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialno-prawnego. Zatem to przepisy prawa materialnego decydują o tym, czy postępowanie administracyjne może zostać wszczęte z urzędu lub na wniosek strony. W przedmiotowej sprawie decyzje administracyjne skierowane zostały do właściwego podmiotu (adresata) którym był E. O.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie korzystając z uprawnienia jakie daje art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) -uznał, że w świetle podstawowego celu sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne, określonego w art. 1§2 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.)-ma obowiązek wydania orzeczenia usuwającego z obrotu prawnego akt niezgodny z prawem a za taki należy uznać również decyzję z dnia 26 sierpnia 2008r.. wydaną przez organ I instancji. Art. 135 uszczegóławia zasadę niezwiązania wojewódzkich sądów administracyjnych granicami skargi, upoważniając ten Sąd do orzekania także o aktach lub czynnościach niezaskarżonych rozpoznawaną skargą ale wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, sprawy administracyjnej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji powinien prawidłowo przeprowadzić postępowanie dowodowe a wydając decyzję administracyjną powinien mieć na względzie treść art. 107 k.p.a oraz wziąć pod uwagę wskazanie i dokonaną przez Sąd ocenę prawną.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi z powodu naruszenia powyżej wymienionych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3 k.p.a. i art. 11 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji, tak prawnego, jaki i faktycznego, oraz art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. jest wadliwa jak również organ wydał ją z naruszeniem przepisów prawa materialnego a to art. 28 ust. 1 w zw z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. Nr 141, poz. 1365) co skutkowało koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.).

O kosztach sądowych orzeczono w oparciu o art. 209 w zw z art.205 §2-§3 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) przyznając adwokatowi J. D. 309,80 zł ( w tym VAT 52,80 zł) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżacemu z urzędu.