Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1095/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw od decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Asesor WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lipca 2020 r. sprawy ze sprzeciwu L. K. od decyzji Wojewody z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala sprzeciw


UZASADNIENIE

Przedmiotem sprzeciwu jest decyzja Wojewody (zwanego dalej "Wojewodą") z dnia [...] listopada 2019 r., [...], którą po rozpatrzeniu odwołania L. K., uchylono (zarazem orzekając o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia) decyzję Prezydenta Miasta K. (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] lipca 2019 r., [...] w sprawie wypłaty na rzecz odwołującego się odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości o powierzchni [...] m2, położonej w K. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej K. nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, ustalonego decyzją Prezydenta Miasta K. z [...] sierpnia 1976 r., [...]

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach.

Wnioskiem z [...] września 2018 r. L. K. wystąpił o wypłatę mu odszkodowania. Wyjaśnił, że przy dokonywaniu wypłat za wywłaszczone nieruchomości Skarb Państwa nie zapłacił J. K. należnej kwoty odszkodowania wynikającej między innymi z decyzji z dnia [...] marca 1972 r., [...] J. K. zmarła [...] lutego 1990 r., a jej spadkobiercą w [...] części jest L. K. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. Wydział I Cywilny z [...] grudnia 1990 r., sygn. akt Ns [...] w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po J. K. oraz jej mężu S. K..

Działka o powierzchni [...] m2, położona w K. przy ul. [...], przed wywłaszczeniem stanowiła część parceli nr [...] lit [...] o powierzchni [...] ha zapisanej w Kw nr [...], powstałej na skutek odłączenia z księgi wieczystej nr [...] części nieruchomości należącej do J. K.. Wpis parceli do księgi wieczystej nr [...] nastąpił [...] kwietnia 1949 r. wraz z założeniem tej księgi, a po wywłaszczeniu działka ta została odłączona do księgi wieczystej nr [...] na podstawie wniosku z [...] lutego 1973 r. (wpis w księgi wieczystej nr [...] z [...] marca 1973 r.). Zatem na dzień wywłaszczenia działka nr [...] o powierzchni [...] m2 była zapisana w księgi wieczystej nr [...] jako własność J. K..

W księdze wieczystej nr [...] z uwagi na wnioski Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z lat 1964-1971 zostały wpisane w dziale IV następujące kwoty hipotek przymusowych z tytułu zaległości podatkowych J. K. tj.:

- [...] zł z tytułu podatku gruntowego "I-IV 63 i I-III 64" (wpisana [...] grudnia 1964 r.); -[...] zł z tytułu zobowiązań pieniężnych od rolników za lata 1963-1967 z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] kwietnia 1967 r.);

- [...] zł z tytułu zobowiązań pieniężnych rolnika za rok 1967 z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] stycznia 1968 r.);

- [...] zł z tytułu zobowiązań pieniężnych rolnika za rok 1968 z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] października 1968 r.);

- [...] zł z tytułu zobowiązań pieniężnych rolnika za rok 1968 z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] stycznia 1968 r. (powinno być 1969 r.);

- [...] zł z tytułu zobowiązań pieniężnych rolnika za rok 1969 z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] stycznia 1970 r.);

- [...] zł z tytułu zobowiązań pieniężnych rolnika za rok 1970 z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] września 1970 r.);

- [...] zł z tytułu podatku gruntowego za rok 1970 z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (wpisana [...] marca 1971 r.).

Powyżej wymienione kwoty hipotek w wysokości: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł zostały wykreślone z księgi wieczystej nr [...] dnia [...] maja 1974 r. Pozostała jedynie hipoteka w kwocie [...]zł, która została wykreślona [...] września 1991 r.

Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w P. decyzją z [...] marca 1972 r., [...] orzekło między innymi o wywłaszczeniu części nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, zapisaną w księgi wieczystej pn. K. nr [...], w celu przebudowy ul. [...] w K. oraz o przyznaniu J. K. odszkodowania za grunt w kwocie [...]zł.

Na skutek odwołania między innymi J. K. od wskazanej wyżej decyzji, Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, decyzją z [...] stycznia 1973 r., [...], utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy, a decyzja ta stała się ostateczna z chwilą wydania.

Na dzień wywłaszczenia, to jest [...] stycznia 1973 r. w księdze wieczystej nr [...] były wpisane w dziale IV następujące hipoteki:

- pod nr [...] hipoteka przymusowa w kwocie [...]zł na rzecz małżonków K. wpisana [...] lipca 1968 r.,

- pod nr [...] hipoteka przymusowa w kwocie [...]zł dla zabezpieczenia podatku gruntowego za lata 1966-1971 z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi przypadająca od J. K. obciążająca nieruchomości uregulowane w tej księdze, wpisana [...] kwietnia 1971 r"

- pod nr [...] hipoteka przymusowa w kwocie [...]zł przypadająca za obowiązkowe dostawy za lata do 1971 z dodatkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi przypadająca od J. K., wpisana [...] lipca 1972 r.

W księdze wieczystej nr [...] na dzień wywłaszczenia pod nr [...] w dziale I zapisana była nieruchomość o obszarze [...] m2. Pod nr [...] w rubryce "oznaczenie nieruchomości – odłączenia", działka nr [...] o obszarze [...] m2 została z wyżej wymienionego nr [...] odłączona do księgi wieczystej nr [...] na podstawie wniosku z [...] lutego 1973 r. Zatem działkę nr [...] odłączono z Kw [...] na skutek wywłaszczenia.

W dziale IV księgi wieczystej nr [...] w rubryce wykreślenia znalazły się zapisy, zgodnie z którymi:

- hipoteki przymusowe w kwocie [...]zł oraz [...] zł (wpisane pod nr [...] w dziale IV księgi wieczystej nr [...]) zostały wykreślone [...] maja 1974 r.,

- hipoteka przymusowa w kwocie [...]zł (wpisana pod nr [...] w dziale IV księgi wieczystej nr [...]) została wykreślona [...] listopada 1974.

Pismem z dnia [...] lutego 1973 r. Prezydium Miejskiej Rady N. w K. wystąpiło do Miejskiej Służby Drogowej w K. o wypłatę odszkodowania w kwocie orzeczonej w decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z [...] stycznia 1973 r., [...] utrzymującej w mocy decyzję Urzędu Spraw Wewnętrznych w P. z [...] marca 1972 r., [...]. W piśmie zawarto wytyczne, iż "przy regulowaniu kwot odszkodowania należy potrącić wszelkie zadłużenia ciążące na wywłaszczonych nieruchomościach i przekazać wierzycielom".

Urząd Wojewódzki w K. (w piśmie z [...] sierpnia 1975 r. znak [...]), powołał się na pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z [...] lutego 1973 r., [...], w którym sprawa wypłacenia odszkodowania J. K. (po potrąceniu zadłużeń) została przekazana Miejskiej Służbie Drogowej w K.. W piśmie tym została zawarta informacja, iż zadłużenie J. K. z tytułu nieuregulowania podatku gruntowego wyniosło [...] zł, w związku z tym cała wartość odszkodowania została przekazana na konto Wydziału Finansowego na częściowe pokrycie zadłużenia.

Na skutek skargi J. K. na decyzję Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, organ ten, decyzją z [...] czerwca 1973 r. wznowił postępowanie w sprawie i uchylił decyzję własną z [...] stycznia 1973 r., w części dotyczącej odszkodowania, przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W konsekwencji ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezydent Miasta K. decyzją z [...] sierpnia 1976 r., znak [...] ustalił odszkodowanie na rzecz J. K. w kwocie [...]zł za część nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], stanowiącej działkę o powierzchni [...] m2, wchodzącą w skład nieruchomości o powierzchni [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej K. nr [...]. Decyzja stała się ostateczna [...] sierpnia 1976 r.

Wedle danych wynikających z akt pismem z dnia [...] sierpnia 1976 r. J. K. powołując się na uprawomocnienie decyzji z dnia [...] sierpnia 1976 r., [...] dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, zwróciła się do Urzędu Miasta K. prosząc o przekazanie przysługującej jej kwoty odszkodowania na należącą do niej książeczkę oszczędnościową PKO [...].

Pismem z [...] sierpnia 1976 r. Urząd Miejski w K. poinformował J. K., że [...] sierpnia 1976 r. zostało jej przekazane odszkodowanie w wysokości [...] zł, ponieważ z ustalonego decyzją z [...] sierpnia 1976 r. odszkodowania została potrącona kwota [...]zł przekazana [...] marca 1973 r. na rzecz Wydziału Finansowego z tytułu zadłużenia podatkowego.

Pismem z [...] sierpnia 1976 r. Urząd Miejski w K., wystąpił do Narodowego Banku Polskiego z prośbą o przekazanie kwoty [...]zł J. K. na książeczkę oszczędnościową PKO [...], w związku z ustaleniem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na mocy decyzji z [...] sierpnia 1976 r., znak [...] Jednocześnie Urząd Miejski w K. poinformował, że odszkodowanie w wysokości [...] zł zostało wypłacone wyżej wymienionej właścicielce [...] marca 1973 r. przez byłą Służbę Drogową, przez co z ustalonego obecnie odszkodowania w wysokości [...] zł należało potrącić wypłacone już przez Służbę Drogową poprzednie odszkodowanie w wysokości [...] zł.

PKO B.P. S.A. w W. pismem z [...] grudnia 2018 r., wyjaśniła że tajemnicę bankową stanowi podanie informacji czy J. K. posiadała książeczkę oszczędnościową oraz czy zostało jej wypłacone przez bank odszkodowanie w kwocie [...]zł. Ponadto bank nie posiada dokumentacji związanej z realizacją zapłaty odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości z lat siedemdziesiątych XX wieku, bowiem tylko przez co najmniej 5 lat bank jest zobowiązany przechowywać dokumentację dotyczącą rachunków klientów. W Archiwum Zakładowym w K. nie została odnaleziona dokumentacja księgowo-finansowa dotycząca wypłaty odszkodowania, ponieważ okres przechowywania akt archiwalnych dotyczących księgowości wynosi 5 lat. Poza tym w Archiwum Państwowym w K. również nie jest przechowywana żadna dokumentacja związana z wywłaszczeniem i ustaleniem z tego tytułu odszkodowania (pismo Archiwum Państwowego w K. z [...] czerwca 2016 r.).

Prezydent decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., [...], odmówił przyznania na rzecz L. K. zwaloryzowanego odszkodowania w udziale [...] części, ustalonego decyzją Prezydenta z dnia [...] sierpnia 1976 r., [...] z tytułu wywłaszczenia należącej do J. K. nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej K. nr [...].

W odwołaniu z [...] sierpnia 2019 r. zatytułowanym "ostateczne wezwanie przesądowe" L. K. podniósł iż "decyzję i uzasadnienie [...] uważa za nieważne".

Jak wskazano na wstępie, decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej "K.p.a."), uchylił decyzję Prezydenta z dnia [...] lipca 2019 r., [...], a sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia.

W motywach decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. decyzją z [...] marca 1972 r., [...] orzekło między innymi o wywłaszczeniu części nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, zapisaną w kw nr [...] w celu przebudowy ul. [...] w K. oraz o przyznaniu J. K. odszkodowania za wymieniony grunt w kwocie [...]zł. Wywłaszczenie nastąpiło na podstawie art. 1, 8, 14 i 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94).

Na skutek odwołania między innymi J. K. od decyzji, Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, decyzją z [...] stycznia 1973 r., znak [...], utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy, a decyzja ta stała się ostateczna z chwilą wydania. Jak wynika z pisma Urzędu Wojewódzkiego w K. z [...] sierpnia 1975 r., [...] przyznane J. K. odszkodowanie w całości zostało przekazane na konto Wydziału Finansowego Miasta K. na częściowe pokrycie zadłużenia z tytułu nieuregulowania podatku gruntowego.

Wojewoda zaznaczył, że zatem kwota [...]zł, nie została faktycznie wypłacona J. K., ale została przeznaczona na zaległości podatkowe.

Następnie organ odwoławczy ustalił, że jak wynika z badania treści księgi wieczystej nr [...] na nieruchomości objętej tą księgą do [...] maja 1974 r. ciążyły następujące kwoty hipotek: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, a ponadto hipoteka w kwocie [...]zł, która została wykreślona [...] września 1991 r. Zatem na dzień ostateczności decyzji odszkodowawczej Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z [...] stycznia 1973 r., [...] (przed wznowieniem postępowania w tej sprawie) księgę wieczystą nr [...] jeszcze obciążały wymienione hipoteki.

Wojewoda zwrócił uwagę, że w księdze wieczystej nr [...] widniały obciążenia hipoteczne w łącznej kwocie [...]zł, które ciążyły na tej nieruchomości do 1974 r., czyli na dzień, gdy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, to jest do [...] stycznia 1973 r. faktycznie obciążały nieruchomość. Zatem w sposób prawidłowy kwota odszkodowania orzeczonego decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. [...] marca 1972 r., znak [...], utrzymaną w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z [...] stycznia 1973 r. znak [...], została pomniejszona o kwotę [...]zł, co stanowiło de facto całość tego odszkodowania, przez co kwota ta w całości została przeznaczona na pokrycie wierzytelności zabezpieczonych hipotekami.

Kontynuując powyższe ustalenia Wojewoda nadmienił, że sprawa ustalenia odszkodowania została wznowiona decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 1973 r. i na skutek tego wznowienia ponownie zostało ustalone odszkodowanie na rzecz J. K. za działkę nr [...]. Tym razem Prezydent Miasta K. decyzją z [...] sierpnia 1976 r., znak [...] ustalił odszkodowanie na rzecz J. K. w kwocie [...]zł. Z tego odszkodowania została przeznaczona do wypłaty J. K. tylko kwota [...]zł, ponieważ kwota [...]zł została wcześniej, to jest [...] marca 1973 r. przekazana na rzecz Urzędu Miejskiego w K. tytułem spłaty wierzytelności obciążających jeszcze wtedy księgę wieczystą nr [...].

Wojewoda zauważył, że na skutek wznowienia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za działkę nr [...], finalnie doszło do jego ustalenia [...] sierpnia 1976 r., zatem nastąpiło to w chwili gdy nieruchomość J. K. zapisana w Kw nr [...] nie była już obciążona żadną hipoteką. Tymczasem zgodnie z art. 14 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przy ustalaniu odszkodowania od wartości wywłaszczanej nieruchomości odlicza się ciążące na niej kwoty stanowiące należności Państwa i banków. Zatem na dzień ustalenia i wypłaty odszkodowania w 1976 r. jego wartość nie powinna zostać pomniejszona o wartość wierzytelności zabezpieczonych hipotekami przymusowymi ujawnionych w księdze wieczystej nr [...], skoro hipoteki te w 1974 r. zostały wykreślone z tej księgi wieczystej.

Wojewoda wskazują na powyższe doszedł do przekonania, że organ wywłaszczeniowy nieprawidłowo potrącił J. K. należne do wypłaty odszkodowanie o kwotę zabezpieczonych hipoteką należności z tytułu niepłacenia podatku gruntowego, skoro nieruchomość wywłaszczona zapisana w księgi wieczystej nr [...] nie była obciążona żadną hipoteką na dzień finalnego ustalenia odszkodowania w 1976 r.

Nieprawidłowe w ocenie organu odwoławczego okazało się uwzględnienie hipotek obciążających nieruchomość zapisaną w księgi wieczystej nr [...], ponieważ hipoteki te dotyczyły nieruchomości zapisanych w tej księdze wieczystej. Tymczasem została wywłaszczona działka nr [...] o powierzchni [...] m2, która zapisana była od [...] kwietnia 1949 r. w księdze wieczystej nr [...].

Niezależnie Wojewoda nie znalazł podstaw do kwestionowania wypłaty pozostałej kwoty w wysokości [...] zł. Wskazał, że Prezydent próbował odnaleźć dokumenty finansowe które wprost stwierdzałyby, że kwota [...]zł została wypłacona J. K. w 1976. Takich dokumentów nie odnaleziono, dlatego w tym przypadku należy oprzeć się na dowodach pośrednio stwierdzających, że wypłata taka miała miejsce. Jak wynika z akt sprawy, Urząd Miejski w K. pismem z [...] sierpnia 1976 r., wystąpił do Narodowego Banku Polskiego z prośbą o przekazanie J. K. kwoty [...]zł na książeczkę oszczędnościową PKO K. [...] Nr [...] w związku z ustalonym na jej rzecz odszkodowaniem. Kwota ta stanowiła różnicę pomiędzy ustaloną w decyzji z [...] sierpnia 1976 r. kwotą odszkodowania, to jest [...] zł, a kwotą [...]zł, która to należność została przekazana [...] marca 1973 r. na rzecz Wydziału Finansowego z tytułu zadłużenia podatkowego.

Wojewoda wyjaśnił, że w toku postępowania nie udało się odnaleźć dokumentów księgowych potwierdzających wypłatę kwoty [...]zł na książeczkę oszczędnościową PKO K. [...] Nr [...]. Takiej dokumentacji nie posiada zarówno Archiwum Państwowe w K., Archiwum Zakładowe Urzędu Miasta K., jak też PKO Bank Polski S.A. Organ zwrócił uwagę, że L. K. zwrócił się o wypłatę odszkodowania po ponad 40 latach od ustalenia odszkodowania na rzecz jego matki. Zatem przyjęto, że skoro w aktach sprawy znajduje się pismo Urzędu Miejskiego w K. z [...] sierpnia 1976 r. zlecające Narodowemu Bankowi Polskiemu wypłatę odszkodowania w kwocie [...]zł na rzecz J. K., to dokument ten stwarza realne podstawy do przyjęcia, że takie odszkodowanie w tej kwocie zostało faktycznie wypłacone.

W konkluzji Wojewoda przyjął, że z tytułu wywłaszczenia nieruchomości o powierzchni [...] m2, położonej w K. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej K. nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. VI Wydział Ksiąg Wieczystych, ustalone decyzją Prezydenta z dnia [...] sierpnia 1976 r., [...] (decyzja ostateczna od [...] sierpnia 1976 r.) zostało ustalone prawidłowo. Weryfikacja pod kątem legalności decyzji ustalającej odszkodowanie wykazała, że decyzja ta jest prawidłowa. Wojewoda decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z dnia [...] sierpnia 1976 r., [...] o przyznaniu wskazanego odszkodowania, a Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] sierpnia 2018 r. znak [...] utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody.

W ocenie Wojewody, kwestią która wymaga wyjaśnienia jest brak zapłaty odszkodowania w kwocie [...]zł, która jak wynika z akt sprawy nie została wypłacona J. K., a zaliczona na poczet spłaty wierzytelności, których spłata na dzień ustalenia odszkodowania, to jest [...] sierpnia 1976 r. nie była zabezpieczona wpisem hipotecznym w księdze wieczystej nr [...].

Organ odwoławczy wskazał, że w powyższych przyczyn Prezydent powinien wyjaśnić opisane okoliczności, analizując zapisy księgi wieczystej nr [...] i jeżeli dojdzie do takich samych wniosków, to powinien ustalić i wypłacić L. K. odszkodowanie za udział wynoszący [...] kwoty [...]zł, po wcześniejszym zwaloryzowaniu tego odszkodowania. Waloryzacja służy w tym przypadku przywróceniu ekonomicznej wartości tego odszkodowania i zachowaniu jego ekwiwalentności wobec wartości wywłaszczonych praw do nieruchomości, w której to relacji odszkodowanie pozostawało w dniu orzeczenia o jego ustaleniu. Waloryzacji dokonuje się, co do zasady, na podstawie wskaźnika zmian cen nieruchomości, ogłaszanego przez Prezesa GUS. Jeżeli taki wskaźnik nie został jednak ogłoszony dla danego rodzaju nieruchomości, to wtedy waloryzacji dokonuje się na podstawie wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa GUS (zob. komentarz do art. 5 i 227). Dokonywanie waloryzacji odszkodowania określonego w art. 132 ust. 5 u.g.n następuje w formie decyzji administracyjnej, jako domniemanej formie rozstrzygania sprawy przez organy administracji reprezentujące podmioty publicznoprawne, zobowiązane do wypłaty odszkodowania, skoro waloryzacja ta ma administracyjnoprawny charakter ze względu na to, iż dotyczy odszkodowania ustalanego w trybie administracyjnym.

Zdaniem Wojewody Prezydent odmawiając wypłaty odszkodowania L. K. naruszył art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a., ponieważ nie dokonał dogłębnej analizy treści ksiąg wieczystych nr [...] oraz nr [...], a ocena ich treści miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Wojewoda dodał, że z uwagi na zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego i umożliwienie L. K. weryfikacji orzeczenia ustalającego odszkodowanie, organ odwoławczy przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Zapewni to L. K. realną możliwość skorzystania z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, ponieważ kwota zwaloryzowanego odszkodowania zostanie orzeczona w decyzji Prezydenta, od której to decyzji przysługuje odwołanie.

Od decyzji Wojewody z dnia [...] listopada 2019 r., [...], L. K. wniósł sprzeciw. Zaznaczył, że kwestię wypłaty mu odszkodowania częściowo wyjaśniono, natomiast nadal pozostała nierozstrzygnięta kwestia zapłaty [...] zł. Przypomniał przy tym, że pismo – stanowiące wystąpienie J. K. z dnia [...] sierpnia 1976 r. nie było przez nią podpisane. Składający sprzeciw podważył także decyzje związane z wywłaszczeniem nieruchomości, których dotyczy sprawa. Do sprzeciwu dołączył szereg dokumentów mających potwierdzić przedstawione tezy (k. 4-11 akt sądowych).

Przy piśmie z dnia [...] marca 2020 r., przekazanym za pośrednictwem Wojewody, a później także nadesłanego na pocztę e-mail Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, L. K. przedłożył kolejne materiały (kserokopie) dotyczące okoliczności wypłaty spornego odszkodowania na rzecz J. K. (k. 40-47 akt sądowych).

W piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. pełnomocnik L. K. ustanowiony z urzędu podtrzymał stanowisko skarżącego wyrażone w sprzeciwie, wnosząc przy tym, na podstawie art. 151a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a."), o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości ze względu na naruszenie przepisu art. 138 § 2 K.p.a.

Naruszenie powyższego przepisu pełnomocnik określił, jako mające polegać na uchyleniu zaskarżonej decyzji pierwszej instancji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, w sytuacji gdy organ drugiej instancji, w trybie przepisu art. 136 § 1 K.p.a. posiadał realną możliwość przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, w którego rezultacie możliwe było ustalenie, że skarżącemu powinna zostać wypłacona kwota odszkodowania w kwocie [...]złotych po wcześniejszym zwaloryzowaniu ww. kwoty.

Pełnomocni wystąpił także o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, a zarazem o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia w wysokości według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, albowiem Wojewoda w okolicznościach sprawy uprawniony był uchylić decyzję organu pierwszej instancji, a sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia.

Przed przystąpieniem do wyjaśnienia motywów wyroku Sąd uznał za konieczne przedstawienie kilku zdań wyjaśnienia dotyczących charakteru sprawy.

Sąd zapoznając się z argumentacją Wojewody dostrzegł, że rzeczywiście ze wskazań zawartych w konkluzji uzasadnienia decyzji kasacyjnej można wyczytać sugestię, iż zdaniem organu odwoławczego postępowanie powinno być nakierowane tylko na badanie przesłanek wypłaty kwoty [...]zł, natomiast w pozostałym zakresie zawarto ustalenia, których konkluzją jest, że pozostała dochodzona przez L. K. kwota odszkodowania, czyli [...] zł, została już wypłacona. Z tej przyczyny jako zrozumiałe uznać należy zaniepokojenie po stronie składającego sprzeciw, który zdaje się być zaskoczony rozstrzygnięciem. Podtrzymuje on, iż istnieją przesłanki, aby zaprzeczyć tezie o wypłacie na rzecz J. K. kwoty [...]zł.

Z kolei w piśmie procesowym, pełnomocnik L. K., adwokat A. S., zarazem podtrzymując sprzeciw, wywodził, że uprawnienia Wojewody, jako organu odwoławczego wynikające z art. 136 K.p.a., otwierały przed tym organem możliwość załatwienia sprawy merytorycznie.

Odnosząc się do powyższego należy jeszcze raz podkreślić, że postępowanie w niniejszej sprawie zainicjowane zostało "sprzeciwem od decyzji", a nie "skargą", co determinuje zakres kontroli legalności kwestionowanej decyzji.

Decyzja Wojewody z dnia [...] listopada 2019 r., [...] została wydana na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Uchylono nią decyzję Prezydenta, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Z kolei zgodnie z art. 64a P.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Art. 64e P.p.s.a. stanowi wreszcie, że rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a.

Powyższe oznacza, że Sąd w niniejszej sprawie nie mógł nie tylko uwzględnić, ale nawet rozpoznawać wszelkich tych zarzutów sprzeciwu od decyzji (względnie ustosunkowywać się do przedstawionych argumentów) innych aniżeli wprost dotyczących art. 138 § 2 K.p.a. (a takowe, ukierunkowane na merytoryczne rozpoznanie sprawy, zawarte zostały w samym sprzeciwie sporządzonym przez L. K.).

Zgodnie z art. 138 § 2 K.p.a. "Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy".

W wydanej decyzji kasacyjnej Wojewoda zwrócił uwagę Prezydentowi na konieczność badania zasadności wypłaty L. K. kwoty [...]zł, która – jak ustalił organ odwoławczy – niegdyś została potrącona na poczet należności obciążających księgę wieczystą nr [...], gdy tymczasem w dacie ustalania odszkodowania obciążeń hipotecznych wpisanych w księdze nie było. Wojewoda nie zgodził się natomiast z odwołującym, co do kwestii przesłanek wypłaty pozostałej kwoty dochodzonego odszkodowania ([...] zł), gdyż dał wiarę – opierając się o ustalone w sprawie okoliczności – że kwota ta została wypłacona.

Ostatecznie organ odwoławczy uznał, że w zaistniałych uwarunkowaniach nie było podstawy do wydania przez Prezydenta decyzji odmawiającej przyznania zwaloryzowanego odszkodowania. Stwierdził, że sprawa wymaga ponownego badania w trybie administracyjnym przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy uzasadnił przy tym kasacyjne rozstrzygnięcie potrzebą przyznania prymatu zasadzie dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.). Zdaniem Wojewody skoro decyzja ma określać wysokość zwaloryzowanego odszkodowania, to oznacza, że merytoryczne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie powinno być weryfikowalne w administracyjnym trybie instancji.

W ocenie Sądu objęta sprzeciwem decyzja znajduje podstawy w art. 138 § 2 K.p.a. Wojewoda przedstawił znacznie szerszy kontekst faktyczny i prawny sprawy, przez co otworzył perspektywę do określonego rozstrzygnięcia (nie przesądzając w tym miejscu o jego treści) przynajmniej częściowo pozytywnego dla L. K.. Oceniając rozstrzygnięcie kasacyjne przez pryzmat art. 138 § 2 K.p.a. zaakcentować należy, że decyzja Prezydenta z dnia [...] lipca 2019 r. [...] była decyzją odmowną, a więc – gdy chodzi o sferę ustaleń o wysokości zwaloryzowanego odszkodowania – kwestie te w najmniejszym zakresie nie były przedmiotem rozważań. W ocenie Sądu, o ile rzeczywiście (jak sugerował pełnomocnik w piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2020 r.), w każdej sprawie administracyjnej należy rozważyć stosowanie art. 136 K.p.a., to jednak o ostatecznym wyborze właściwego rozwiązania (to jest: czy sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia – art. 138 § 2 K.p.a., czy uzupełnić postępowanie w trybie odwoławczym – art. 136 K.p.a.), powinien decydować zakres ustaleń potrzebnych po zakończenia sprawy, jak i to, czy są to ustalenia tylko uzupełniające, czy całkowicie nowe. Sąd zwraca uwagę, że instytucja z art. 136 K.p.a. dotyczy zasadniczo "dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów", z czego można wywodzić dyrektywę wskazującą na to, iż postępowanie organu odwoławczego powinno być nakierowane niejako na "dopełnienie" postępowania. Gdy natomiast w wyniku rozpoznania odwołania ujawniają się nowe, otwarte kwestie merytoryczne (co zachodzi najczęściej w sytuacji, gdy uchylana jest decyzja odmowna z sugestią pozytywnego załatwienia sprawy), to wówczas należy kierować się zasadą dwuinstancyjności postępowania.

Jak już wskazano, w niniejszej sprawie Wojewoda w części dostrzegł przesłanki wypłaty odszkodowania ([...] zł), co polecił zweryfikować Prezydentowi, a w razie pozytywnego wyniku badania dokumentacji, dokonać waloryzacji odszkodowania do wypłaty. W ocenie Sądu w tak określonych okolicznościach organ odwoławczy był uprawniony do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a., gdyż zaistniał "konieczny do wyjaśnienia [a dotychczas nie oceniony – uw. Sądu] zakres sprawy, [który] ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" – czyli wysokość przyznanego odszkodowania.

Niezależnie Sąd zwraca uwagę, że decyzja Wojewody, choć prima facie można wyczytać w niej sugestię o braku przesłanek przyznania pozostałej części dochodzonego odszkodowania (co rodzi największe zastrzeżenia L. K.), nie jest w żadnym razie decyzją, która cokolwiek merytorycznie definitywnie i bezwarunkowo przesądza. Należy pamiętać, że skutkiem prawnym rozstrzygnięcia jest przede wszystkim "przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia". Oznacza to, że L. K. nadal dysponować będzie pełnym prawem do wskazywania na wszelkie istotne dla sprawy okoliczności, jak i będzie mógł wywodzić wszelkie argumenty i przedstawiać dowody na ich poparcie (miedzy innymi te, które przesyłano do Sądu w trakcie postępowania).

Sąd jeszcze raz podkreśla, że argumentacja uzasadnienia decyzji kasacyjnej Wojewody w kategoriach prawnych ma charakter hipotezy. Należy ją odczytywać w ten sposób, że organ odwoławczy wyraził swoje stanowisko na podstawie materiału dowodowego, jakim obecnie dysponował. Jej skutkiem jest ponowne rozpatrzenie sprawy i to Prezydent, który jeszcze raz oceni materiał dowodowy, w tym ewentualne uwagi i dowody przedłożone przez L. K., podejmie w sprawie stosowną decyzję. W szczególności L. K. uprawniony jest do przedstawienia i popierania w postępowaniu przed Prezydentem swego stanowiska dotyczącego ustalenia, czy rzeczywiście doszło do wypłaty J. K. pozostałej spornej kwoty odszkodowania ([...] zł). Kwestia ta nadal jest formalnie otwarta.

Sąd podkreśla w tym miejscu, że w wyroku – jak podkreślono – kontrolował tylko podstawę prawną z art. 138 § 2 K.p.a. odnoszącą się do decyzji z dnia [...] listopada 2019 r., [...]. Żadna z zawartych w niniejszym uzasadnieniu wypowiedzi nie stanowi ani wskazania, ani nawet sugestii dotyczącej przyszłego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Załatwienie sprawy, po zwrocie akt, należeć będzie do kompetencji Prezydenta.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151a § 2 P.p.s.a. oddalił sprzeciw.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. 66 akt sądowych).