Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 775/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 7 ust. 1 pkt 2, art. 40 ust. 1 w zw. z art. 38 ust. 1 i 2 , art. 40 ust. 2, art. 22
journal: Dz.U. 2004 nr 161 poz 1688
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 czerwca 2004 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego
article: Art. 106 par. 1 w zw. z art. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sporządzenia aktu urodzenia dziecka martwo urodzonego skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2009 r. znak [...] po rozpatrzeniu odwołania R. W., Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...] z dnia [...] 2009 r. orzekającą o odmowie sporządzenia aktu urodzenia dziecka martwo urodzonego. W podstawie prawnej decyzji Wojewody wskazano przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1986 r. prawo o aktach stanu cywilnego ( tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 z późn. zm.).

Uzasadniając decyzję Wojewoda opisał okoliczności w jakich doszło do wydania decyzji organu i instancji, oraz wskazał okoliczności faktycznie i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia;

Przy datowanym na [...] 2008 r. piśmie, ordynator Oddziału Ginekologiczno-Położniczego Szpitala [...] przesłał do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego urzędowy formularz pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka martwego sporządzony dnia [...] 2008 r.

W treści pisma przewodniego stwierdzono, że pisemne zgłoszenie urodzenia po dokonanym poronieniu u p. U. E. W. zostało wypełnione na skutek żądania męża pacjentki, którego nie satysfakcjonowało wypisanie karty zgonu. Do pisma dołączono druk pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka martwego.

Treść zgłoszenia w rubryce określającej datę i godzinę urodzenia dziecka brzmiała: "poronienie- zabieg w szpitalu [...] 2008 r.", w rubryce określającej miejscowość urodzenia: "poza szpitalem", w rubrykach określających płeć noworodka, ciężar w gramach i długości w centymetrach wpisano: "nie dotyczy", w rubryce dotyczącej noworodków martwo urodzonych zakreślono, iż: "nie ustalono" czy zgon nastąpił przed porodem czy w czasie porodu. W rubryce okresu trwania ciąży w tygodniach wpisano: "09".

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego przy piśmie z dnia 17 września 2008 r. zwrócił wystawcy pisemnego zgłoszenia dokument wobec stwierdzenia, iż nie zawiera on treści koniecznej do sporządzenia aktu urodzenia dziecka martwo urodzonego tj.; - daty urodzenia, godziny, miejsca i płci noworodka.

Dnia 6 stycznia 2009 r. R. W. złożył do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego wniosek o sporządzenie na podstawie art. 38 ust 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego aktu urodzenia jego dziecka z adnotacją o martwym urodzeniu. Opisując okoliczności poprzedzające złożenie wniosku, oraz powołując się na treść datowanej na 18 maja 2007 r. odpowiedzi Dyrektora Biura Pacjenta przy Ministrze Zdrowia, oczekiwał od urzędu przeprowadzenia procedury "uprawdopodobnienia płci" oraz wypisania aktu urodzenia dziecka martwego płci męskiej i wydania aktu urodzenia dziecka martwo urodzonego, któremu z żoną zdecydował nadać imię J.

Po wszczęciu na wniosek, postępowania w przedmiocie sporządzenia aktu urodzenia dziecka z adnotacją o jego martwym urodzeniu, Kierownik USC zwrócił się do Ordynatora Oddziału Ginekologiczno- Położniczego, który wystawił dokument pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka martwego, o wystawienie zgłoszenia urodzenia dziecka dokumentujące urodzenie w dniu [...] 2008 r. w Szpitalu dziecka w sposób zdatny do sporządzenia aktu urodzenia, a w razie niemożności wystawienia pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka o złożenie pisemnych wyjaśnień w sprawie.

W odpowiedzi pismem z dnia [...] 2009 r. dyrektor Szpitala [...] poinformował, że matka dziecka została przyjęta do szpitala po odbytym poronieniu i nie było możliwe ustalenie płci ani miejsca urodzenia, a w konsekwencji podanie danych, o których mowa w art. 40 ust. 3 pkt 5, 6, 7 i 8 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Zdaniem Dyrektora w/w Szpitala przesłane dnia 16.09.2008 r. zgłoszenie zawierało wszystkie możliwe do podania w nim dane. Zarazem Dyrektor Szpitala powołując się na Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka zajmował stanowisko, iż szpital tylko wówczas wystawia pisemne zgłoszenie urodzenia martwego dziecka gdy zgon płodu lub martwe urodzenie nastąpiły w szpitalu.

W takim stanie faktycznym z powołaniem na przepisy art. 38 ust. 2, 40, 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, decyzją z dnia [...] 2008 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego odmówił sporządzenia aktu urodzenia J. W. ur. [...] 2008 r. w A. wraz z adnotacją o jego martwym urodzeniu.

Organ I instancji nie podzielił prezentowanego we wniosku o wszczęcie postępowania stanowiska, iż poza sytuacjami regulowanymi przepisami art. 50, 52 ust. 3 i 4, art. 67 ust. 2 oraz art. 86 Prawo o aktach stanu cywilnego, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego może dokonywać innych ustaleń dla celów sporządzenia aktu urodzenia dziecka martwego, a dotyczących tych danych, które wpisuje do pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka zobowiązany do tego podmiot. Organ wykluczył także dopuszczalność stosowania w drodze analogii przepisu § 2 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczania oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. Nr 136, poz. 884 z późn. zm). Przepis ten dopuszcza przy sporządzaniu aktu zgonu osoby o nieustalonej tożsamości wykreślenie na druku ustalonym dla aktu zgonu rubryk, w których z braku danych nie można dokonać wpisów.

Organ I instancji wskazał na rozbieżność twierdzeń wniosku o wszczęcie postępowania, w myśl którego urodzenie martwego dziecka nastąpiło w dniu [...] 2008 r. w szpitalu, z treścią wystawionego zgłoszenia według którego urodzenie nastąpiło poza szpitalem a matkę przyjęto do zabiegu po poronieniu, ale też na niekwestionowanie w odwołaniu obiektywnej niemożliwości określenia płci dziecka przez szpital.

Przytaczając treść przepisów art. 38 ust. 2 i 40 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego Organ I instancji stanął na stanowisku, iż ponieważ przepis art. 38 ust,. 2 przewiduje sporządzenie aktu urodzenia, także względem dziecka martwego (wyłączając sporządzenie aktu zgonu), decydujące znaczenie dla sporządzenia aktu urodzenia ma treść przepisu art.. 40 tej ustawy, określająca dane jakie zawierać ma

akt urodzenia, oraz dane jakie winno zawierać pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka, które stanowi podstawę sporządzenia aktu urodzenia. Do danych objętych pisemnym zgłoszeniem urodzenia dziecka, należy m.in. data jego urodzenia, określenie miejscowości urodzenia dziecka, określenie jego płci, ciężaru i długości dziecka.

Wskazano, iż opartym na przepisie art. 40 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego Rozporządzeniem z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka ( Dz. U. Nr 27, poz. 232) określono jakie dane i informację wpisuje w Dziale I tego zgłoszenia podmiot dokonujący zgłoszenia.

Zdaniem Organu I instancji fakt, iż formularz zgłoszenia urodzenia dziecka nie zawierał danych potwierdzających urodzenie się dziecka w szpitalu oraz daty urodzenia ( a jedynie zawierał informację, iż w dniu [...] 2008 r. miał miejsce zabieg po poronieniu), oraz że nie zawierał określenia płci dziecka, wskazuje, iż organ nie dysponował danymi wystarczającymi do sporządzenia aktu urodzenia dziecka o treści odpowiadającej wymogom przepisów, co uzasadniało wydanie decyzji odmawiającej sporządzenia aktu urodzenia dziecka martwo urodzonego, opartej na przepisie art. 7 ust. 1 pkt 2 prawa o a.s.c. Podkreślono, iż brak w pisemnym zgłoszeniu określenia płci dziecka uniemożliwia nadanie mu imienia.

W uzasadnieniu decyzji organu I instancji odniesiono się także do wnioskowanego zastosowania procedury " uprawdopodobnienia płci". Organ uznał ,iż nie może być adresatem takiego wniosku. Wskazano, iż zakresem kompetencji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego objęte jest rejestrowanie zdarzeń z zakresu stanu cywilnego, w tym urodzeń na podstawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka. Z przedstawionego przy wniosku pisma Zastępcy Dyrektora Biura Praw Pacjenta przy Ministrze Zdrowia, wynika, iż adresatem procedury "uprawdopodobniania płci" mogą być placówki służby zdrowia.

W odwołaniu od tej decyzji R.W. wniósł o stwierdzenie jej nieważności podnosząc, że wydana został z naruszeniem wielu zasad prawa administracyjnego oraz norm materialnoprawnych i prawno procesowych, a nadto żądał wyciągnięcia odpowiedzialności dyscyplinarnej wobec urzędników odpowiedzialnych za jej wydanie. W szczególności zarzucił naruszenie przepisów art. 7, 10 i 77 kpa.

Przytaczając okoliczności poprzedzające złożenie wniosku o sporządzenie aktu urodzenia dziecka martwego, a nawet okoliczności związane z poprzednim poronieniem ciąży żony w 2007 r. w innym szpitalu, skarżący podnosił, iż Urząd Stanu Cywilnego nie wykazał żadnego zainteresowania sprawą pomimo, iż już w dniu 2 września 2008 r. ustnie informował o urodzeniu dziecka i o odmowie szpitala sporządzenia pisemnego zgłoszenia. Zarzucał, że organ wykazał bezczynność w kontroli zgodności z prawem działania podmiotów biorących udział w postępowaniu. Podnosił skarżący nieprawidłowości w ustaleniu stanu faktycznego, a w szczególności sprzeczność pomiędzy treścią pisma Dyrektora Szpitala z dnia [...] 2009 r., a faktem że już w dniu 25.08.2008 r. w tym Szpitalu stwierdzono badaniem USG, iż dziecko jest martwe, a na dzień następny wyznaczono operacyjne usunięcie martwego dziecka i taki zabieg wykonano. Zdaniem skarżącego zaniechano przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Podnosił, iż bezpośrednim skutkiem decyzji odmawiającej sporządzenia aktu urodzenia martwego dziecka jest niemożliwość jego pochowania.

Rozpatrując odwołanie Wojewoda za własne przyjął ustalenia faktyczne organu I instancji. Odnosząc się do zawartego w odwołaniu żądania stwierdzenia nieważności decyzji wyjaśniono różnicę pomiędzy trybem postępowania nadzwyczajnego o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 kpa, a istotą postępowania odwoławczego.

W nawiązaniu do zarzutów naruszenia prawa przytoczono treść przepisów art. 38 ust. 2 w zw. z art. 39 ust. 1 ustawy prawo o a.s.c., wskazując, iż niezależnie od medycznej kwalifikacji urodzenia jako żywego czy martwego, przepis art. 40 ust. 3 prawa o a.s.c wskazuje te same dane jakie winno zawierać pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka a w szczególności dane co do daty, miejscowości urodzenia dziecka oraz określenia jego płci. Podkreślono, iż lekarz, położna lub zakład opieki zdrowotnej jest obowiązany sporządzić przewidziany prawem dokument zgłoszenia urodzenia dziecka, który stanowi podstawę działania kierownika urzędu stanu cywilnego tj. dokonania czynności materialno-technicznej jaką jest sporządzenie aktu urodzenia. Wskazano, że przewidziane przepisem art. 22 prawa o a.s.c. postępowanie wyjaśniające w razie uznania za niewystarczające dowodów potwierdzających prawidłowość danych zgłoszonych do wpisu do ksiąg stanu cywilnego, może mieć zastosowanie do tych danych, co do których istnieje możliwość ich "uzupełnienia" przy zastosowaniu czynności wyjaśniających. Brak w dokumencie zgłoszenia urodzenia danych tak podstawowych jak płeć dziecka, miejsca i daty jego urodzenia, czyni sporządzenie aktu urodzenia bezwzględnie niemożliwym, niezależnie od osoby, która tego zgłoszenia dokonała. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że ingerencja Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w dane dookreślające osobę urodzoną stanowiła by przekroczenie uprawnień tego organu. Podkreślono, że treść " pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka" przesłana przez Szpital przy piśmie z 17.09.2008 r. wskazywała na przeprowadzenie w dniu [...] 2008 r. zabiegu medycznego wykonanego w następstwie poronienia poza szpitalem, przy braku informacji m.in. o płci dziecka oraz dacie i miejscu jego urodzenia. Zdaniem Wojewody dokument taki nie mógł być traktowany przez Urząd Stanu Cywilnego jako zgodne z przepisami zgłoszenie urodzenia dziecka, a Kierownik USC nie miał obowiązku ustalenia we własnym zakresie danych konstytuujących akt urodzenia dziecka. Podkreślono, że po wystąpieniu przez R. W. z wnioskiem o sporządzenie aktu urodzenia, Kierownik USC zwrócił się do Szpitala o ponowne wydanie dokumentu, który mógłby stanowić podstawę sporządzenia aktu urodzenia martwego dziecka, a z udzielonej odpowiedzi wynikało, iż Szpital nie dysponuje danymi pozwalającymi ustalić płeć dziecka, oraz czas i miejsce jego urodzenia.

Wskazano, że stanowiący załącznik do Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczania oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów ( Dz. U. Nr 136, poz. 884) wzór aktu urodzenia zawiera dane adekwatne do treści art. 40 ust. 2 ustawy prawo o a.s.c. Przepis ten określa z kolei dane jakie wpisuje się do aktu urodzenia, do których należą m.in. płeć dziecka, miejsce i data jego urodzenia, a także nazwisko i imię ( imiona dziecka). Brak tych danych uniemożliwiał sporządzenie aktu urodzenia odpowiadającego wymogom ustawy. Z tych względów, organ odwoławczy podzielił stanowisko prawne organu I instancji i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego na powyższą decyzję z wnioskiem o jej uchylenie złożył R. W. Skargę oparto na zarzucie naruszenia prawa "zarówno przez Urząd Stanu Cywilnego, jak i Szpital [...]", podtrzymując prezentowane już w odwołaniu stanowisko, iż Kierownik USC zwracając się – po złożeniu przez skarżącego wniosku o sporządzenie aktu urodzenia – do Szpitala o wystawienie pisemnego zgłoszenia dziecka zdatnego do sporządzenia aktu urodzenia dziecka działał w trybie przepisu art. 106 § 1 kpa, nie zawiadamiając o tej czynności skarżącego, czym naruszył art. 106 § 2 kpa.

Opisując zdarzenia jakie poprzedziły złożenie w dniu 6 stycznia 2009 r. wniosku o sporządzenie aktu urodzenia martwego dziecka, skarżący główny akcent kładł na okoliczności, które w jego przekonaniu świadczyły o nieznajomości przez lekarzy i administrację Szpitala [...] przepisów i procedury wydawania pisemnych zgłoszeń o urodzeniu dziecka martwego. Wskazywał też na spór ze szpitalem co do tego, czy w dniu [...] 2008 r. nastąpiło usunięcie martwego dziecka z organizmu matki, czy też że poród odbył się poza szpitalem, oraz na zaniechanie badań umożliwiających określenie płci dziecka.

Zdaniem skarżącego Wojewoda w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do argumentów skarżącego przytoczonych w odwołaniu, a w szczególności do zarzutów naruszenia przez Kierownika USC oraz współdziałający z nim na zasadzie art. 106 kpa Szpital – fundamentalnych zasad kodeksu postępowania cywilnego, do których zaliczył; funkcję ochronną interesu indywidualnego uwzględnianą z urzędu, zasadę praworządności obejmującą obowiązek kontroli zgodności z prawem działania podmiotów biorących udział w postępowaniu, zasadę prawdy obiektywnej, zasadę prostoty i szybkości postępowania, zasadę oficjalności w postępowaniu dowodowym wynikającą z art. 7 i 77 kpa, zasadę jawności postępowania, zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, oraz wspomnianą zasadę współdziałania organów administracyjnych.

Uzasadniając te zarzuty podnosił skarżący, iż organy rejestrujące stan cywilny poza ustaleniami pozostawiły okoliczności w jakich wypełniono pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka, nie zawierające danych o płci, dacie i miejscu jego urodzenia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując ustalenia i stanowisko prawne. Wojewoda nie kwestionował stanowiska, iż zgodnie z przepisami ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego i rozporządzenia wykonawczego obowiązek pisemnego zgłoszenia urodzenia dotyczy również każdego martwo urodzonego dziecka. Zdaniem Organu odwoławczego, Kierownik USC w trybie art. 22 prawa o a.s.c. wystąpił do Szpitala o przesłanie zgłoszenia urodzenia dziecka martwego, zawierającego wszystkie dane niebędące do sporządzenia tego aktu lecz uzyskał wyjaśnienie, iż dokument zawierał wszystkie możliwe do podania dane. Wskazano również, iż przepisy nie przewidują procedury sporządzania aktu urodzenia na podstawie oświadczenia rodzica co do płci dziecka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Skarga nie jest uzasadniona.

W myśl przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne i inne akty lub czynności wskazane przepisem art. 3 § 2 pkt 1 -7 tej ustawy oraz na bezczynność organów w zakresie określonym pkt 8 tego przepisu. Sądy administracyjne orzekają także (art. 3 § 3) w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Kryterium tej kontroli, zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, aktu lub czynności, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sprawując tę kontrolę, stosownie do przepisu art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej ustawa p.p.s.a- Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przytoczenie treści tego ostatniego przepisu, w świetle treści odwołania do organu II instancji, a przede wszystkim skargi oraz wyrażonych w tych pismach oczekiwań co do zakresu kognicji Sądu administracyjnego w tej sprawie jest szczególnie uzasadnione.

Przepis powyższy oznacza bowiem, iż Sąd rozpoznając skargę nie jest wprawdzie związany zarzutami i wnioskami a więc " granicami skargi ", ale jest związany " granicami sprawy", poza które sądowa kontrola wykroczyć nie może. Granice sprawy wyznacza zaś istota stosunku administracyjno prawnego podlegającego załatwieniu zaskarżonym rozstrzygnięciem.

Przedmiotem sprawy jest sporządzenie aktu urodzenia, a przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji jest odmowa Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego sporządzenia aktu stanu cywilnego o określonej treści – aktu urodzenia dziecka z adnotacją, iż urodziło się martwe. Poza granicami sprawy, a zatem poza granicami kontroli Sądu z punktu widzenia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji pozostają te eksponowane w skardze okoliczności faktyczne, które zdaniem skarżącego doprowadziły do sporządzonego z opóźnieniem i niepełnego w swej treści pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka martwego, a które świadczyć mają o naruszeniu i nieznajomości prawa przez pracowników Szpitala, który zgłoszenie wystawił.

Ustawa z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego ( tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 z późn. zm.), w świetle jej przepisów art. art. 1, 2, 3, za przedmiot ma rejestrację zdarzeń, od których zależy stan cywilny osób. Rejestracji stanu cywilnego osób, zgodnie z art. 2 dokonuje się w księgach stanu cywilnego w formie aktów urodzenia, małżeństwa oraz zgonu.

Podkreśla się w piśmiennictwie ( por. A. Czajkowska, E. Pachniewska- Prawo o aktach stanu cywilnego, Komentarz, Orzecznictwo, Wzory, Wyd. Prawn. Lexis Nexis, Wa-wa 2005- str. 14- dalej Komentarz, oraz K. Gondorek, A. Ustowska- Prawo o aktach stanu cywilnego z Komentarzem, Wyd. Prawn. Wa-wa 1991 str. 20 i n.), że jedną z podstawowych zasad systemu rejestracji stanu cywilnego jest tzw. " zasada meldunkowa". Jej istota polega na tym, że wpisy w księgach stanu cywilnego dokonywane są na podstawie zgłoszenia przez uprawnione a zarazem zobowiązane do tego przepisami osoby, oraz zobowiązane do tego organy państwowe czy inne instytucje określone w przepisach.

Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 do zgłoszenia urodzenia dziecka są obowiązani: 1/ ojciec dziecka albo matka, jeżeli jej stan zdrowia na to pozwala, albo inna osoba obecna przy porodzie; 2/ lekarz albo położna. W myśl ust. 2 tego artykułu, jeżeli urodzenie dziecka nastąpiło w zakładzie opieki zdrowotnej, do zgłoszenia urodzenia obowiązany jest zakład opieki zdrowotnej. Jednakże dopuszczalna dla osób fizycznych określonych w art. 39 ust. 1 pkt 1 ustna forma zgłoszenia urodzenia lub zgonu ( art. 19 ust. 1 i 2 ) nie oznacza zgłoszenia urodzenia przez złożenie oświadczenia, podlegającego wpisowi do ksiąg stanu cywilnego.

W myśl bowiem przepisu art. 40 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego- dalej p.a.s.c. – akt urodzenia sporządza się na podstawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka wystawionego przez lekarza, położną lub zakład opieki zdrowotnej. Dokonanie zgłoszenia ustnego urodzenia dziecka, musi łączyć się zatem z przedstawieniem druku pisemnego zgłoszenia wypełnionego w Dziale I-szym przez podmioty określone art. 40 ust. 1 ustawy.

W oparciu o delegację zawartą w przepisie art. 40 ust. 4, Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka ( Dz. U. Nr 27, poz. 232) określono wzór pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka oraz sposób jego wypełniania. We wzorze zgłoszenia wyróżniono Dział I, podlegający - zgodnie z § 2 ust. 2 – wypełnieniu, na podstawie dokumentacji medycznej przez uprawnionego pracownika zakładu opieki zdrowotnej, w którym urodziło się dziecko lub do którego została przyjęta kobieta z dzieckiem bezpośrednio po urodzeniu poza zakładem opieki zdrowotnej, oraz lekarza lub położną którzy byli obecni przy urodzeniu. W sytuacji gdy dziecko urodziło się poza zakładem opieki zdrowotnej, albo przyjęcie kobiety z dzieckiem do zakładu nie nastąpiło bezpośrednio po urodzeniu poza tym zakładem, dział I zgłoszenia, w myśl § 2 ust. 3 może wypełnić lekarz położnik po przeprowadzeniu badania matki i dziecka.

Na tle tych regulacji nie znajduje prawnego uzasadnienia przydanie przez skarżącego pisemnemu zgłoszeniu urodzenia dziecka, o którym mowa w art. 40 ust.1 p.a.s.c., charakteru aktu określonego przepisem art. 106 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego- dalej kpa. Zgodnie z przepisem art. 106 § 1 kpa jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ (wyrażenia opinii lub zgody albo wyrażenia stanowiska w innej formie ) decyzję wydaje się po zajęciu tego stanowiska. Podkreśla się w piśmiennictwie (por. J. Borkowski w Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski do kpa. Wyd. 3 C.H.Beck 2000 str. 432), iż obowiązek współdziałania nakładany jest przepisem prawa materialnego, a przepis art. 106 kpa reguluje wyłącznie kwestie proceduralne. Wynika z niego, że zajęcie stanowiska następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie ( art. 106 § 5 kpa). W myśl przepisu art. 1 pkt 1 kpa zakresem regulacji tego kodeksu objęte jest postępowanie przed organami administracji publicznej, w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej, a także ( pkt 2) przed innymi organami państwowymi lub innymi podmiotami, gdy są powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1. Taka regulacja wskazuje, iż zakres podmiotowy stosowania przepisów kpa obejmuje tylko te podmioty, które z mocy przepisów prawa ( lub porozumień ) same są powołane i umocowane do załatwiania indywidualnych spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych.

Tylko względem takich podmiotów, które same umocowane są do wydawania decyzji administracyjnych nie będąc organami administracji publicznej, prawo materialne może nałożyć obowiązek współdziałania, przez wyrażenie stanowiska w formie zaskarżalnego postanowienia. Zwrócił na to uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 8.10.2007 r. sygn. III SA/Kr 704/07 ( Lex nr 341013).

W świetle powyższego brak przesłanek do lokowania statuowanego przepisem art. 40 ust. 1 w związku z art. 38 ust. 1 i 2 obowiązku sporządzania pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka, adresowanego zarówno do osób fizycznych (lekarz, położna) jak i zakładu opieki zdrowotnej, na płaszczyźnie przewidzianej art. 106 § 1 kpa formy współdziałania administracji.

Nie są zatem uzasadnione zarzuty skargi adresowane względem organów rejestrujących stan cywilny sprowadzające się do tego, iż w ramach zaniedbania, czy zaniechania swych uprawnień nie doprowadziły do wcześniejszego i pełnego sporządzenia pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka oraz iż nie doprowadziły do przeprowadzenia procedury "uprawdopodobnienia płci".

Przepis art. 38 ust. 2 p.a.s.c stanowi, że jeżeli dziecko urodziło się martwe, zgłoszenie takiego zdarzenia powinno nastąpić w ciągu 3 dni. W takim wypadku sporządza się, akt urodzenia z adnotacją w rubryce "Uwagi", iż dziecko urodziło się martwe, aktu zgonu nie sporządza się.

Przepis powyższy wyraża zatem normę, w myśl której akt urodzenia sporządza się dla każdego dziecka, bez względu na to czy urodziło się żywe czy martwe, różnicując tylko czas w jakim winno nastąpić zgłoszenie urodzenia dziecka żywego ( art. 38 ust. 1 ) i martwego. Zarazem ustawa nie definiuje względnie nie określa przesłanek urodzenia żywego lub martwego.

Przepis art. 40 ust. 2 ustawy, wyczerpująco wymienia w punktach 1-5 dane podlegające wpisaniu do aktu urodzenia. Należąc do nich m.in. nazwisko, imię (imiona) i płeć dziecka oraz miejsce i data urodzenia dziecka ( art. 40 ust. 2 pkt 1 i 2). W myśl art. 40 ust. 2 pkt 5, dane dotyczące zakładu opieki zdrowotnej wpisuje się do aktu urodzenia wówczas, jeżeli sporządzenie aktu następuje na podstawie zgłoszenia, o którym mowa w art. 39 ust. 2, a więc w sytuacji gdy urodzenie dziecka nastąpiło w zakładzie opieki zdrowotnej. Wówczas do zgłoszenia urodzenia obowiązany jest zakład opieki zdrowotnej.

W pozostałych przypadkach wpisuje się do aktu urodzenia nazwisko, imię i miejsce zamieszkania zgłaszającego ( art. 40 ust. 2 pkt 4) mimo, iż osoba taka przy ustnym zgłoszeniu przedstawia pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka sporządzone przez Lekarza położnika po przeprowadzeniu badania matki i dziecka ( § 2 ust. 3 powołanego Rozporządzenia z 2.02.2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka).

Natomiast przepis art. 40 ust. 3 tylko przykładowo, niewyczerpująco wymienia dane jakie winno zawierać pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka stanowiąc, iż w " szczególności" danymi tymi są; prócz danych dotyczących rodziców dziecka, ich wykształcenia i źródeł utrzymania ( art. 40 ust. 3 pkt 1-4); data urodzenia dziecka (pkt 5), określenie miejscowości urodzenia dziecka (6), określenie płci, ciężaru i długości dziecka ( pkt 7), charakterystykę porodu ( pkt 8).

Relacja między zakresem danych wpisywanych do aktu urodzenia (art. 40 ust. 2), a zakresem danych, które co najmniej według ustawy (art. 40 ust. 3) zawierać powinno pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka, stanowiące podstawę sporządzenia aktu urodzenia ( art. 40 ust. 1), dowodzi, iż tylko część danych objętych pisemnym zgłoszeniem urodzenia dziecka, ma doniosłość prawną dla sporządzenia aktu urodzenia. Znaczenie takie ma w szczególności data urodzenia dziecka, określenie miejscowości jego urodzenia oraz określenie płci dziecka, która w świetle art. 40 ust.

2 pkt 1 w związku z art. 50 ust. 1 p.a.s.c., ma znaczenie także przy wyborze imienia, które winno pozwalać odróżnić płeć dziecka.

Nie podlegają natomiast wpisaniu do aktu urodzenia takie dane objęte pisemnym zgłoszeniem urodzenia jak ciężar i długość dziecka, czy charakterystyka porodu.

Skoro podstawę sporządzenia aktu urodzenia stanowi pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka wystawione przez podmiot określony art. 40 ust. 1 ustawy, to za wady pisemnego zgłoszenia uniemożliwiające sporządzenie takiego aktu, można uznać te, które dotyczą zdarzeń ( faktów) wpisywanych do aktu urodzenia na podstawie tylko tego dokumentu. Należy zatem podzielić stanowisko organów rejestrujących stan cywilny, że nie wskazanie w pisemnym zgłoszeniu urodzenia dziecka martwego wystawionym dnia [...] 2008 r. przez Szpital danych dotyczących m. in. płci dziecka, daty i miejscowości urodzenia dziecka, uniemożliwiło sporządzenie na podstawie tego zgłoszenia aktu urodzenia dziecka.

Ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego nie zawiera przepisów, które Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego dawały by podstawę do czynienia z urzędu ustaleń uzupełniających treść pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka w celu sporządzenia aktu jego urodzenia.

Ustawa w przepisach art. 18 ust. 2, 34 ust.1 i 73 ust. 1 określa sytuacje, w których kierownik urzędu stanu cywilnego może dokonać z urzędu; skreślenia w akcie stanu cywilnego danych, których zawierać on nie może, odtworzenia treści aktu w razie zaginięcia lub zniszczenia części lub całości księgi stanu cywilnego, czy transkrypcji ( wpisania) aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą. Przepisy art. 50, 52 ust. 3 i 4 67 ust. 2 oraz 86 określają konkretne sytuacje w których przydane są kierownikowi USC uprawnienia do dokonywania uzupełniania czy zmian aktu stanu cywilnego. Nie dotyczą one jednak braków zgłoszenia urodzenia dziecka.

Jak wyżej wskazano podstawę wpisów w księgach stanu cywilnego, a w tym aktu urodzenia stanowi zgłoszenie. Przepis art. 22 ustawy p.a.s.c. nakłada na kierownika urzędu stanu cywilnego obowiązek żądania dowodów potwierdzających prawdziwość danych zgłoszonych do wpisu do ksiąg stanu cywilnego. W razie uznania tych dowodów za niewystarczające- w celu ustalenia stanu faktycznego- organ przeprowadza postępowanie wyjaśniające.

Przepis art. 22 p.a.s.c. obejmuje swą dyspozycją dwie sytuacje: sprawdzenie prawdziwości danych zgłoszonych do wpisu do ksiąg stanu cywilnego przez żądanie dowodów potwierdzających prawdziwość tych danych, oraz w razie uznania tych dowodów za niewystarczające- przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego- w celu ustalenia stanu faktycznego.

Wobec złożenia przez skarżącego wniosku o sporządzenie aktu urodzenia dziecka martwego nawiązującego do wcześniej – ( wg. skarżącego w dniu 2.09.2008 r.)- ustnie dokonanego zgłoszenia urodzenia, wynikający z art. 22 in princp. Obowiązek żądania z urzędu dowodów potwierdzających prawdziwość danych zgłoszonych do wpisu, spełnił Organ I instancji zwracając się pismem z dnia 13 stycznia 2009 r. do Ordynatora Oddziału Ginekologiczno-Położniczego, o podanie w tym zgłoszeniu danych potwierdzających treść ustnego zgłoszenia i wymaganych do sporządzenia aktu urodzenia dziecka martwego. W świetle bowiem przepisu art. 40 ust. 1 ustawy pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka jest jedynym dowodem- dokumentem, na podstawie którego sporządza się akt urodzenia, wystawianym przez podmioty określone w tym przepisie.

W udzielonej odpowiedzi stwierdzono, iż Szpital nie dysponuje danymi co do płci dziecka, miejsca i daty urodzenia dziecka martwego, a zgłoszenie zawiera dane możliwe do ustalenia.

W takiej sytuacji- zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – przepis art. 22 zd. II p.a.s.c nie mógł mieć zastosowania. Niewątpliwe bowiem postępowanie wyjaśniające, w razie uznania za niewystarczające złożonych dowodów- pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka- może prowadzić Kierownik USC co do tych okoliczności, które objęte są Działem II zgłoszenia, wypełnianym przez urząd stanu cywilnego. Jednakże określenie płci dziecka, miejsca- miejscowości, w której nastąpiło urodzenie, i daty urodzenia, a także oznaczenie czy pisemne zgłoszenie dotyczy urodzenia dziecka żywego czy martwego, należy tylko do tych podmiotów, które uprawnione są do wystawienia takiego dokumentu.

Należy zatem podzielić stanowisko organów, doznające poparcia w powołanym wyżej piśmiennictwie (por. A. Czajkowska, E. Pachniewska komentarz j.w. str. 85 i 91 oraz K. Gondorek, A. Ustowska j.w. str. 177, 181), iż brak w zgłoszeniu pisemnym urodzenia dziecka danych dotyczących płci, miejsca i daty jego urodzenia uniemożliwia sporządzenie aktu urodzenia, bez względu na osobę, która zgłaszała urodzenie. Zaskarżona decyzja znajdowała zatem oparcie w przepisie art. 7 ust. 1 pkt 2 p.a.s.c., gdyż, pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka nie zawierało wszystkich niezbędnych danych dla sporządzenia aktu urodzenia dziecka z adnotacją, że urodziło się martwe.

Implikacją braku oznaczenia płci jest niemożność przyjęcia oświadczenia o wyborze imienia dziecka, gdyż musi ono pozwalać na odróżnienie płci dziecka ( art. 50 ust. 1 p.a.s.c. ). W uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2009.04.01 sygn. II OSK 464/08 ( niepubl.) wyjaśniono, że wpis w odpowiedniej rubryce, iż " płeć jest nie do określenia", również stanowi brak danych, który uniemożliwia sporządzenie aktu urodzenia.

Zaznaczono już, że ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego nie definiuje pojęcia urodzenia dla celów sporządzania aktów stanu cywilnego, wyrażając ogólną regułę, iż akt urodzenia dziecka sporządza się bez względu na urodzenie żywe czy martwe.

W wydanym na podstawie art. 40 ust. 4 p.a.s.c. wyżej powołanym Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka (Dz. U. Nr 27, poz. 232) - dalej rozporządzenie- zawarta jest instrukcja wypełnienia pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka, zawierającego Działy; I (wypełniany przez zakład opieki zdrowotnej, lekarza lub położną ) i dział II (wypełniany przez pracownika USC) oraz uwagi definiujące m.in. urodzenie żywe i zgon płodu ( urodzenie martwe), właśnie dla celów wypełnienia pisemnego zgłoszenia w Dziale I.

W rozporządzeniu z 2.02.2005 r. jako żywe urodzenie, określa się całkowite wydalenie lub wydobycie z ustroju matki noworodka, niezależnie od czasu trwania ciąży, który po takim wydaleniu lub wydobyciu oddycha bądź wykazuje jakiekolwiek inne oznaki życia jak... Każdy taki noworodek uważany jest za żywo urodzony ( pkt 1 Uwag). Natomiast zgon płodu (urodzenie martwe) jest to zgon następujący przed jego całkowitym wydaleniem lub wydobyciem z ustroju matki. O zgonie świadczy to, że po takim wydaleniu lub wydobyciu płód nie oddycha, ani nie wykazuje żadnego znaku życia, jak czynność serca, tętnienie pępowiny lub wyraźne skurcze mięśni zależnych od woli ( pkt 2 Uwag).

Powyższe definicje urodzenia żywego i martwego dla celów sporządzania pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka mimo, iż są adresowane do Lekarzy, położnych i zakładów opieki zdrowotnej, różnią się od definicji urodzenia żywego i zgonu płodu zawartej również w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania ( Dz. U. Nr 247, poz. 1819 z późn. zm.)- dalej rozporządzenie ws. dokumentacji.

Rozporządzenie to, wydane na podstawie art. 18 ust. 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej ( Dz. U. Nr 91, poz. 40) w załączniku zawiera kryteria oceny stosowane przy dokonywaniu wpisów w dokumentacji (medycznej) dotyczących czasu trwania ciąży, poronień, urodzeń żywych i zgonów płodów. Rozporządzenie dla celów sporządzania dokumentacji medycznej, definiuje urodzenie żywe i zgon płodu (urodzenie martwe) oraz wprowadza dodatkowe pojęcie poronienia zawężając definicję zgonu płodu. Urodzenie żywe jest niezależne od czasu trwania ciąży, jeżeli tylko po całkowitym wydaleniu lub wydobyciu z ustroju matki noworodek oddycha lub wykazuje jakiekolwiek inne oznaki życia... Natomiast zgonem płodu ( urodzeniem martwym) określono zgon płodu następujący przed całkowitym wydaleniem lub wydobyciem z ustroju matki, o ile nastąpił po upływie 22 tygodnia ciąży lub później. Poronieniem określa się wydobycie lub wydalenie z ustroju matki płodu jeżeli nastąpiło to przed upływem 22 tygodnia ciąży, a wydobyty lub wydalony płód nie oddycha ani nie wykazuje żadnego innego znaku życia...

Przytoczenie regulacji zawartych w Rozporządzeniach Ministra Zdrowia z 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka i z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania jest uzasadnione w okolicznościach faktycznych sprawy.

Z treści wpisów w rubrykach pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka martwego, pisma przewodniego ze Szpitala, przy którym to zgłoszenie przesłano, a także z treści pisma Dyrektora Szpitala z dnia [...] 2009 r. wynika, iż istnieje spór między skarżącym a szpitalem co do tego, czy urodzenie dziecka martwego w ogóle nastąpiło w szpitalu w dniu [...] 2008 r., a w konsekwencji czy to na Szpitalu spoczywał przewidziany art. 39 ust. 2 obowiązek zgłoszenia urodzenia dziecka martwego, czy też urodzenie to nastąpiło poza szpitalem.

Wypełnienie rubryki 4 Działu I pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka martwego, przeznaczonej na podanie daty ( dzień, miesiąc) urodzenia dziecka zapisem " poronienie- zabieg w szpitalu [...] 2008 r.", a wiec odwołujące się do terminologii dokumentacji medycznej, a nie do terminologii przewidzianej dla zgłoszenia urodzenia, może też wskazywać na spór pomiędzy Szpitalem a skarżącym co do tego, co było przedmiotem zabiegu w Szpitalu w dniu [...] 2008 r. do którego skierowano żonę skarżącego po badaniu USG przeprowadzonym w dniu poprzednim , a w szczególności czy było to urodzenie martwe ( zgon płodu) w rozumieniu "Uwag" w załączniku do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka.

Przepis art. 32 pkt 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego stanowi, że jeżeli akt urodzenia lub małżeństwa nie został sporządzony i nie można go sporządzić w trybie przewidzianym w przepisach ustawy, ustala się treść aktu stanu cywilnego. Stosownie do przepisu art. 33 p.a.s.c. właściwym do ustalania treści aktu urodzenia, którego nie można sporządzić w trybie przewidzianym w przepisach tej ustawy jest sąd (powszechny) orzekający w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego.

Z tych względów skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.)

Na marginesie rozstrzygnięcia, w związku z zarzutami skargi, iż brak sporządzenia aktu urodzenia stanowił przeszkodę w pochowaniu urodzonego martwo dziecka, należy zauważyć, iż Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001 r. w sprawie wzoru karty zgonu oraz sposobu jej wypełniania ( Dz. U. Nr 153, poz. 1782) w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 stycznia 2007 r. ustala wzór karty zgonu, wypełnianej także dla dzieci martwo urodzonych, bez względu na czas trwania ciąży, a sporządzanej na wniosek osób uprawnionych do pochowania (§ 1 ust. 2 pkt 2).

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych ( tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 23, poz. 295 z późn. zm), przyjęcie zwłok do pochowania następuje na podstawie karty zgonu. Stosownie do przepisów w/w Rozporządzenia do osoby stwierdzającej zgon należy wypełnienie karty zgonu m.in. dziecka martwo urodzonego, a przepis § 2 ust. 7 określa zasady wypełniania rubryk w sytuacji, o której w § 1 ust. 2 pkt 2.