Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 301/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Asesor WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant Agnieszka Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2006 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. Nr[...], z dnia [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania G. G. od decyzji Nr [...], z dnia[...], wydanej przez Prezydenta Miasta Ł. w sprawie odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku stałego w listopadzie 2005 roku, działając na podstawie przepisu art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 8 ust 11 pkt 2, art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz.593 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż organ I instancji odmówił przyznania G. G. zasiłku stałego w listopadzie 2005 roku, ze względu na fakt, iż okoliczności sprawy nie wyczerpują w pełni dyspozycji przepisu art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzime, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Organ wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż choć strona jest osobą pełnoletnią, pozostającą w rodzinie, całkowicie niezdolną do pracy z powodu niepełnosprawności, to dochód na osobę w rodzinie ustalony na kwotę 2.280,25 złotych przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 316,00 złotych. A tym samym brak jest podstaw do przyznania zasiłku.

Organ podał, iż dochód małżonków G. ustalony został w oparciu o informację dotyczącą zamiany ich spółdzielczego lokatorskiego mieszkania na mieszkanie kwaterunkowe, przy czym zamiana dokonana była za spłatę ich zadłużeń czynszowych, w łącznej wysokości 27.363,00 złotych. Pozbycie się tego długu uznane zostało przez organ I instancji za "swego rodzaju dochód rodziny", a to z kolei powoduje konieczność zastosowania w sprawie przepisu art. 8 ust. 11 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

Organ wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż w listopadzie 2005 roku dochód ten wynosił w rodzinie wnioskodawczyni 2,280,25 złotych i był wyższy od ustawowego kryterium dochodowego, co zadecydowało o podjętym rozstrzygnięciu.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wniosła G. G. zwracając się z prośbą o przyznanie zasiłku stałego od listopada 2005 roku, ze względu na wydanie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wskazała, iż jej sytuacja życiowa jest trudna – jest ona osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i bez uprawnień do świadczeń ZUS. Jej mąż w wyniku wypadku, jaki miał miejsce w 2002 roku, jest również bezrobotny. Brak środków – podniosła G. G. w odwołaniu – doprowadził do powstania zadłużenia w opłatach czynszowych na kwotę 27.303.00 złote. Aby uniknąć eksmisji małżonkowie G. zdecydowali się zamienić swoje spółdzielcze lokatorskie mieszkanie na mniejsze kwaterunkowe. Z tytułu zamiany odwołująca się nie otrzymała żadnej pieniężnej rekompensaty, ponieważ kwota zadłużenia była "zbyt wysoka". Nie poprawiła się więc w żaden sposób sytuacja materialna jej rodziny, której podstawą utrzymania są zasiłki okresowe z MOPS oraz wsparcie finansowe znajomych. Odwołująca się wskazała, iż stres, który związany był z zamianą mieszkań doprowadził ją do ciężkiej depresji, co spowodowało konieczność podjęcia specjalistycznego leczenia.

Odwołująca się wskazała również, iż mimo uzyskania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie otrzymała żadnej pomocy ze strony MOPS. Podniosła, iż w tej sytuacji niezrozumiałe jest uznanie przez organ pomocowy, iż kwota spłaconego zadłużenia stanowi dochód rodziny. Po zamianie mieszkania – stwierdziła odwołująca się – warunki bytowe jej rodziny nie uległy żadnej poprawie. Nadal brakuje jej pieniędzy na życie, wykupienie niezbędnych leków oraz zapłacenie kaucji mieszkaniowej w wysokości 2000,00 złotych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. rozpatrując sprawę na skutek wniesionego odwołania wskazało, iż zgodnie z przepisem art. 37 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przepis art. 8 ust 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem przepisów art. 40, art. 41, art. 78 i art. 91 przysługuje osobie w rodzinie, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 złotych, zwanej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Dalej przepis ten stanowi, iż prawo to przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie zwanej "kryterium dochodowym rodziny". Stosownie do brzmienia przepisu art. 37 ust.2 pkt 2 i ust 3 wysokość zasiłku stałego, w przypadku osoby w rodzinie, ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, a dochodem na osobę w rodzime, przy czym kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 złotych miesięcznie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, iż przedmiotem sporu jest w niniejszej sprawie wysokość dochodu rodziny, która to kwestia ma decydujące znaczenie dla ustalenia prawa strony do zasiłku rodzinnego. Organ I instancji uznał bowiem, iż w tym zakresie ma zastosowanie przepis art. 8 ust. 11 pkt 2 omawianej ustawy stanowiący, iż w przypadku uzyskania w przeciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzime, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy ,poczynając od miesiąca, w którym został wypłacony. Jak to już wspomniano, kryterium dochodowe wynosi dla rodziny G. kwotę 632,00 złote. Pięciokrotność tej kwoty to 3.160,00 złotych, zaś kwota zadłużeń czynszowych, która w wyniku dokonanej zamiany przestała być obciążeniem dla ich budżetu, to kwota 27.363.00 złotych.

W świetle powyższych okoliczności organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż w listopadzie 2005 roku rodzina wnioskodawczyni dysponowała dochodem w wysokości 2.280,25 złotych, przy czym szczegółowy sposób jego wyliczenia przedstawiony został w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy wskazał, iż ma świadomość, iż małżonkowie G. nie otrzymali fizycznie powyższej kwoty do rąk własnych, jednak ma też świadomość, iż w wyniku zamiany mieszkania pozbyli się ciążącego na nich długu, co w konsekwencji powoduje, iż nie mają oni już zobowiązań finansowych mających istotny wpływ na ich dalszą egzystencję.

Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu, iż mimo uzyskania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności strona nie otrzymała pomocy z MOPS organ stwierdził, iż warunkiem przyznania zasiłku stałego jest kumulatywne spełnienie przesłanek określonych w przepisie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Brak choćby jednej z nich powoduje, iż świadczenia przyznać nie można. Zdaniem organu z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, co zadecydowało o podjętym rozstrzygnięciu.

W dniu 21 marca 2006 roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wniosła G. G. wskazując, iż nie zgadza się z tym, iż organy oparły się w niniejszej sprawie wyłącznie na "suchych faktach i paragrafach". Zdaniem skarżącej – wobec treści przywołanych przepisów – jej oświadczenia o tym, że nie posiada żadnych środków na utrzymanie są bardzo mało przekonujące. Zdaniem skarżącej "paragrafy i ustawy" to nie to z czego składa się życie.

Skarżąca podniosła, iż była przekonana o słuszności decyzji o zamianie mieszkań ale w następstwie odmowy przyznania zasiłku stałego pewność tą straciła. Wskazała, iż zapewne miałaby większe szanse na uzyskanie tego zasiłku gdyby zamiast porządku w miała w mieszkaniu butelki po alkoholu. Skarżąca wskazała również, iż organy pomocowe nie wzięły pod uwagę stanu jej zdrowia i orzeczonego stopnia niepełnosprawności.

Odnosząc się do kwestii uzyskanego dochodu uniemożliwiającego otrzymanie świadczeń z opieki społecznej skarżąca wskazała, iż jest to dla niej absurd. Zamiany mieszkań dokonała uznając, iż tak będzie uczciwiej, choć – jak się później dowiedziała – mogła nadal mieszkać w zadłużonym mieszkaniu i czekać na lokal socjalny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (w skrócie: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 par. 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w zaskarżonej decyzji, ale również w decyzji organu I instancji uchybień tego rodzaju, które nie pozwalają na pozostawienie ich w obrocie prawnym.

Nie budzi wątpliwości, iż zasiłek stały przysługuje

1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.)

Spełnienie przesłanek opisanych w powyższym przepisie – jak słusznie zauważają organy obu instancji – nie może jednak stanowić samodzielnie o przyznaniu owego zasiłku bowiem zasadniczym kryterium przyznania świadczeń z pomocy społecznej jest kryterium dochodowe. Przepis art. 8 ust. 1 omawianej ustawy stanowi, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem przepisów art. 40, art. 41, art. 78 i art. 91 przysługuje:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",

2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",

3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"

- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w przepisie art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Mając na uwadze okoliczności faktyczne przytoczone przez organy w niniejszej sprawie zasadnie – jako kwestia zasadnicza dla możliwości przyznania zasiłku stałego – podniesione zostały okoliczności związane z zamianą mieszkań. Organy w tym zakresie uznały, iż zwolnienie skarżącej z zasłużenia czynszowego stanowi jej "swego rodzaju" dochód. W tym zakresie organy posługując się konstrukcją zaliczenia "dochodu jednorazowego", przewidzianą w przepisie art. 8 ust. 11 omawianej ustawy, doszły do przekonania, iż skarżąca uzyskała dochód w wysokości przekraczającej "kryterium dochodowe na osobę w rodzinie", o którym mowa w przepisie art. 8 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy.

Zastosowanie powyższej konstrukcji prawnej jest dopuszczalne jedynie wówczas gdy strona osiągnie w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochód jednorazowy w określonej przez przepisy wysokości. Zasadnicze znaczenie ma tutaj ustalenie, iż strona rzeczywiście osiągnęła dochód w rozumieniu omawianej ustawy. W tym zakresie należy odwołać się do treści przepisu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowiącego, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Przy tak zdefiniowanym pojęciu dochodu należy nie zgodzić się z zaliczeniem przez organy obu instancji do kategorii dochodu świadczenia pokrywającego zadłużenie czynszowe skarżącej, które przekazane zostało jej wierzycielowi w następstwie zamiany mieszkań. Jak się wydaję – bowiem tego rodzaju stwierdzenie nie pada wprost w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji – organy uznając pokrycie długu czynszowego za rodzaj zwolnienia z długu zdają się utożsamiać ogólną sytuację majątkową skarżącej z uzyskiwanym przez nią dochodem. Takie porównanie nie jest jednak dopuszczalne bowiem uzyskiwany dochód jest jedynie jedynym z elementów składających się na stan majątkowy strony. Ustawa o pomocy społecznej nie wymienia wśród kryteriów uzasadniających przyznanie pomocy w oparciu o regulację zawartą w przepisie art. 8 tejże ustawy, stanu zasobności majątkowej, lecz odwołuje się wyłącznie do dochodów strony.

Tym samym, owszem należy uznać, iż zmianie uległ stan majątkowy skarżącej w następstwie dokonanej zamiany mieszkań, ale operacja ta pozostaje bez wpływu na uzyskiwane czy uzyskane jednorazowo dochody strony. Zmiana sytuacji majątkowej polegała na zamianie mieszkania o określonej wartości, którego utrzymanie powodowało narastanie u skarżącej długu czynszowego, na inny lokal o zapewne niższej wartości. Przejawem zapewnienia ekwiwalentności świadczeń będących przedmiotem tejże umowy była konieczność pokrycia zadłużenia czynszowego skarżącej. Tego rodzaju działania są na rynku zamiany mieszkań powszechne i dopóki zamieniany lokal o wyższej wartości stanowi ekwiwalent świadczenia drugiej strony oferującej mieszkanie o niższej wartości ale jednocześnie spłatę zadłużenia czynszowego za lokal o większej wartości, to długo świadczenia obu stron uznać wypada za ekwiwalentne.

Owszem można byłoby zgodzić się, iż w następstwie dokonanej zamiany mieszkań jedna za stron uzyskuje dochód, ale to musiałoby wynikać z ustalenia nieekwiwalentności tego co strony wzajemnie świadczyły w wykonaniu umowy zamiany. W niniejszej sprawie brak jest jednak tego rodzaju ustaleń. Organ bazuje jedynie na stwierdzeniu, iż zapłata długu czynszowego skarżącej przez kontrahenta stanowi przysporzenie jej majątku, a więc przychód. Takie rozumowanie pozostaje jednak w oderwaniu od kształtu całej umowy zamiany gdzie świadczenie pieniężne na pokrycie długu czynszowego uznać wypada jedynie za dopełnienie wartości tego świadczenia, które zaoferował skarżącej kontrahent w zamian za przekazane jemu prawo do lokalu skarżącej. Skoro uznajemy, iż umowa zamiany wykonana została z zachowaniem ekwiwalentności wzajemnych świadczeń stron – a przeciwnych okoliczności nie sposób znaleźć w aktach postępowania administracyjnego – to tym samym w następstwie zamiany mieszkań w stanie majątkowym skarżącej nie zaszła zmiana wielkościowa uzasadniająca twierdzenie o uzyskanym dochodzie w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "a" p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.