Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1220/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Po 242/18 w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 20 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Po 242/18 oddalił skargę M. F. (dalej: "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy.

Skarżąca wnioskiem z 6 października 2017 r. zwróciła się o ustalenie na jej rzecz prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad jej babcią K. P. Załączyła szereg wymaganych dokumentów, w tym orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] czerwca 2016 r., nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności K. P.

31 października 2017 r. przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że skarżąca zapewnia K. P. całodobową opiekę.

Decyzją z [...] listopada 2017 r., nr [...] Burmistrz [...], powołując się m.in. na art. 16a w zw. z art. 2 pkt 2, art. 3, 5, 20, 24, 2526, 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., dalej: "u.ś.r."), odmówił przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Organ wskazał, że wymagająca opieki K. P. jest wdową i ma jedno dziecko. Jej córka, B. F., na której ciąży obowiązek alimentacyjny, oświadczyła, że nie może się opiekować matką, gdyż pracuje zawodowo w Zakładzie Komunalnym w [...] na ½ etatu oraz na umowę zlecenie w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] świadcząc usługi opiekuńcze w formie pomocy sąsiedzkiej u osoby starszej i niepełnosprawnej. B. F. większość czasu spędza poza domem, a jej matka (K. P.) wymaga stałej opieki. B. F. ma na utrzymaniu męża i w związku z tym nie może zrezygnować z pracy zawodowej, aby sprawować opiekę nad członkiem rodziny.

Burmistrz podał, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasiłek może być przyznany osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszym stopniu, jeżeli nie ma osoby obowiązanej w tym zakresie w pierwszej kolejności albo gdy taka osoba nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującą. Podkreślił, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest skierowany do jakiegokolwiek członka rodziny w zależności od tego, kto sprawuje opiekę, ale jest przeznaczony wyłącznie określonym osobom.

W odwołaniu skarżąca podniosła, że pozostaje bez środków do życia i dlatego domaga się uwzględnienia jej jako osoby opiekującej się babcią.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [..] grudnia 2017 r., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy odniósł się do statusu B. F. przez pryzmat jej obowiązków alimentacyjnych względem K. P.. Powołując się na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wyjaśnił, że prawo określa kolejność osób zobowiązanych do alimentacji, a przyznanie świadczeń z tytułu opieki członkowi rodziny zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności wymaga ustalenia, że nie ma bliższej osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności albo, że wywiązanie się przez nią z jej obowiązków jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Kolegium podkreśliło, że K. P. ma córkę B. F., na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Córka zamieszkuje w tej samej miejscowości, pod tym samym adresem. W ocenie organu skarżąca nie przedstawiła żadnych uzasadnionych okoliczności, które wskazywałyby, że córka K. P., zobowiązana względem niej alimentacyjnie w pierwszej kolejności, nie jest w stanie zadośćuczynić swojemu obowiązkowi. Za taką okolicznością nie można uznać konieczności kontynuowania pracy zawodowej. Nie jest to także obiektywna przeszkoda w wywiązaniu się z obowiązku alimentacyjnego.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżąca podała, że jej babcia wymaga całodobowej opieki, a matka z tej racji, że pracuje, nie jest w stanie zapewnić jej opieki. Skarżąca oświadczyła, że w rodzinie podjęto decyzję, że to ona zrezygnuje z zatrudnienia, natomiast jej matka utrzyma zatrudnienie, które przynosi środki utrzymania dla jej dziecka oraz chorego męża.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w zaskarżonym wyroku stwierdził, że skarga skarżącej nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zachodzą żadne obiektywne okoliczności uniemożliwiające córce K. P. spełnienia ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec matki, czy to w formie bezpośredniej opieki, czy też dostarczenia środków pieniężnych koniecznych do zapewnienia takiej opieki. Skoro zatem obowiązek alimentacyjny względem K. P. ciąży w pierwszej kolejności na jej dzieciach, jako osobach zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, to z treści art. 132 k.r.o. jasno wynika, że obowiązek ten – wymagany w świetle art. 16a ust. 1 u.ś.r. – ciążyłby na skarżącej jako wnuczce zobowiązanej do alimentacji względem babci, dopiero w następnej kolejności (art. 129 § 1 in fine k.r.o.). Już ta okoliczność ma wpływ na kwestię przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, bez względu na ziszczenie się pozostałych przesłanek.

Sąd podniósł, że w kontekście powyższych rozważań za niewystarczające należy uznać argumenty skargi odwołujące się do sytuacji faktycznej w rodzinie skarżącej i przyjęcia przez jej członków, że to właśnie ona będzie sprawować opiekę nad babcią.

Skarżąca na powyższy wyrok złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

a) przepisów postępowania, tj.:

1. art. 106 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 233 §1 k.p.c., przez nieprawidłową ocenę dowodów i nieuwzględnienie wynikającej z dokumentacji okoliczności przewlekłej choroby męża B. F., konieczności jego alimentowania przez nią, a w konsekwencji niemożności zadośćuczynienia przez B. F. obowiązkowi alimentacyjnemu względem swojej matki, K. P.;

b) prawa materialnego, przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1. art. 16 a ust. 1 u.ś.r. w zw. art. 129 § 1 k.r.o. w zw. z art. 132 k.r.o., przez nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca nie jest osobą zobowiązaną alimentacyjnie względem K. P.;

2. art. 16 a ust. 1 u.ś.r. w zw. art. 129 § 1 k.r.o. w zw. z art. 132 k.r.o. w zw. z art. 1441 k.r.o., przez niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie, że w stanie faktycznym sprawy matka skarżącej, B. F., skutecznie uchyliła się od ewentualnego obowiązku alimentacyjnego wobec K. P., aktualizując w ten sposób obowiązek alimentacyjny skarżącej.

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości. Jednocześnie oświadczyła, że zrzeka się rozprawy. W skardze kasacyjnej zawarty również został wniosek o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w tym opłaty w wysokości 150 % opłaty podstawowej, powiększonej o podatek VAT z uwzględnieniem stawki 23 %, którego pełnomocnik z urzędu jest płatnikiem, a także zwrotu ewentualnych wydatków.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko. Podniosła, że B. F. wykonuje aktualnie swój obowiązek alimentacyjny wobec męża, przez dostarczanie mu środków utrzymania. Ewentualna rezygnacja z pracy i uzyskiwanego w ten sposób dochodu, względnie przeznaczanie dochodu na zatrudnienie opieki dla matki celem umożliwienia wykonywania obowiązku alimentacyjnego wobec matki, oznaczałaby niemożność zaspokajania potrzeb swojego męża. Zatem, B. F. nie może wykonywać równolegle obowiązku zarówno względem matki, jak i męża, gdyż wymagałoby to decyzji i zachowań wzajemnie się wykluczających.

Zdaniem skarżącej biorąc pod uwagę ciążący na B. F. obowiązek utrzymania męża, należy uznać, że nie jest ona w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki (art. 132 k.r.o.). Aktualizuje się zatem obowiązek alimentacyjny skarżącej, wnuczki podopiecznej, co jednocześnie oznacza, że spełnia ona warunki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Dodatkowo, skarżąca wskazała, że jej obowiązek alimentacyjny względem babci zaktualizował się również z tej przyczyny, że jej matka, skorzystała per facta concludenta z możliwości uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 1441 k.r.o.). Sprzecznym z zasadami współżycia społecznego byłaby odmowa zaspokojenia podstawowych potrzeb małżonka (który z usprawiedliwionych przyczyn sam nie może sobie zapewnić utrzymania). Tymczasem, ewentualne wykonywanie obowiązku alimentacyjnego B. F. wobec matki, niechybnie musiałoby do tego właśnie prowadzić.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wyrażona w tym przepisie zasada oznacza pełne związanie Sądu podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Konkretne, zawarte w skardze kasacyjnej, przyczyny zaskarżenia determinują zakres rozpoznania sprawy, czyli badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (pkt 2), przy czym skarga powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje sprawy na nowo, w takim zakresie, jak czyni to sąd pierwszej instancji. Kierunek czynności kontrolnych, jakie Naczelny Sąd Administracyjny może podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, wyznaczają podstawy sformułowane w skardze kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna wniesiona w rozpoznawanej sprawie została oparta na obu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego.

Skarżąca kasacyjnie zakwestionowała ustalenia faktyczne stanowiące podstawę wydania przez organ zaskarżonej decyzji przez zarzut naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. Tak sformułowany zarzut nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji nie prowadził uzupełniającego postępowania dowodowego.

Zarzut naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a. może być skutecznie podnoszony w skardze kasacyjnej jedynie wtedy, gdy sąd administracyjny pierwszej instancji prowadził postępowanie dowodowe w zakresie wynikającym z treści art. 106 § 3 p.p.s.a. W sytuacji, gdy Sąd pierszej instancji sam nie uzupełniał postępowania dowodowego, nie mógł naruszyć art. 106 § 5 p.p.s.a. Przepis art. 106 § 5 p.p.s.a. zawiera odesłanie nie tylko do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, ale i do art. 106 § 3 p.p.s.a. ustanawiającego kompetencję do przeprowadzenia ograniczonego postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. To zaś oznacza, iż odpowiednie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego są wtórne w stosunku do regulacji zawartej w art. 106 § 5 i art. 106 § 3 p.p.s.a. W konsekwencji w sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził żadnego dowodu w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. powoływanie się na przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące postępowania dowodowego i art. 106 § 5 p.p.s.a. jest bezprzedmiotowe (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2017 r., I OSK 2671/16).

Naruszenia art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. nie może stanowić dokonanie przez Sąd pierwszej instancji oceny materiału dowodnego zgromadzonego na etapie postępowania administracyjnego i do którego organy już się ustosunkowały, co Sąd skontrolował. Wynik tej kontroli, niesatysfakcjonujący dla strony, nie może być obalony zarzutem naruszenia ww. przepisów, gdyż nie odnoszą się one do takiej sytuacji. Skutecznym zarzutem kasacyjnym dotyczącym naruszenia art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. można byłoby zakwestionować nieprzeprowadzenie przez WSA dowodów, mimo spełnionych, zgodnie z tym przepisem, przesłanek, a nie dokonanie nawet wadliwej - zdaniem strony - oceny dowodów już przeprowadzonych wcześniej (na etapie administracyjnym) (por. wyrok NSA 10 października 2019 r., II GSK 2872/17).

Powyższe prowadzi do wniosku, że dokonane w sprawie przez organ ustalenia faktyczne, przyjęte również przez Sąd pierwszej instancji, nie zostały zakwestionowane.

Skoro stan faktyczny ustalony w rozpoznawanej sprawie nie został skutecznie podważony, stanowi on podstawę do oceny zasadności zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwe zastosowanie. Uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego skarżący kasacyjnie musi wykazać, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie normy prawnej.

Zgodnie z poczynionymi przez organ i przyjętymi przez Sąd pierwszej instancji ustaleniami skarżąca jest wnuczką wymagającej opieki K. P. K. P. ma córkę B. F., która nie sprawuje opieki nad matką, ponieważ pracuje zawodowo. Zgodnie z ustaleniami rodzinnymi ma ona ze swoich dochodów utrzymywać członków rodziny. W sprawie nie zostało natomiast dowiedzione aby zachodziły jakiekolwiek obiektywne okoliczności, uniemożliwiające spełnienia przez B. F. ciążącego na niej wobec matki obowiązku alimentacyjnego, czy to w formie bezpośredniej opieki, czy też dostarczania środków pieniężnych koniecznych dla zapewnienia takiej opieki.

Stosownie do art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, zaś zgodnie z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Powyższe przepisy w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy zostały zastosowane w sposób prawidłowy, wobec czego zarzut ich naruszenia nie mógł zostać uwzględniony.

Okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Tym samym przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r., w konfrontacji z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje katalog osób uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania.

Zawarte w art. 16a ust. 1 u.ś.r. uregulowanie prawne, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem, jak wskazał NSA w wyroku z 18 lipca 2012 r., I OSK 198/12 wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia przy tym tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności.

W sprawie ustalono, że obowiązek alimentacyjny wobec K. P. obciąża w pierwszej kolejności jej córkę B. F., wobec czego specjalny zasiłek opiekuńczy nie może zostać przyznany jej wnuczce M. F., która jest osobą zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności. Jak wskazano powyżej w sprawie nie zaistniały okoliczności wyłączające obowiązek alimentacyjny B. F. przewidziane w art. 128 k.r.o. Okolicznością taką nie jest podjęcie przez nią zatrudnienia. Nie ziściły się zatem warunki pozwalające na skorzystanie przez osobę obowiązaną do alimentowania w dalszej kolejności ze specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Na uwzględnienie nie zasługiwał też zarzut naruszenia art. 1441 k.r.o. przez niewłaściwe zastosowanie. Przepis ten nie był w sprawie stosowany. Skarżąca kasacyjnie przez zarzut naruszenia art. 16a ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 129 § 1 k.r.o. w zw. z art. 132 w zw. z art. 1441 k.r.o. dąży do podważenia, a w zasadzie uzupełnienia ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie, co nie mogło jednak odnieść zamierzonego skutku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) nie mogą służyć do podważania ustaleń faktycznych. Stan faktyczny może być podważony w ramach drugiej z podstaw kasacyjnych (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), przez postawienie zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Powiązanie istoty naruszenia prawa materialnego z błędnym ustaleniem faktów jest nietrafne z uwagi na to, że naruszenie prawa materialnego może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy same ustalenia faktyczne nie są kwestionowane, a przedmiotem zarzutu staje się błędna normatywna kwalifikacja faktów, wiążąca się z nieprawidłowym ustaleniem zakresu zastosowania normy lub zakresu normowania (np. wyroki NSA z 14 września 2016 r., II FSK 1944/14 i z 22 lipca 2011 r., I OSK 1322/10). Zarzutu naruszenia prawa materialnego nie można zatem uzasadniać błędnymi ustaleniami faktycznymi przyjętymi przez Sąd, co czyni autor skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 1441 k.r.o. zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka. Przywołany przepis stanowi podstawę materialnoprawną powództwa o uchylenie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego. W tego rodzaju sprawie czynna legitymacja procesowa przysługuje zobowiązanemu, a bierna uprawnionemu. Jednocześnie ustawodawca doprecyzował, że chodzi nie o "uchylenie" się od obowiązku alimentacyjnego "w ogóle", ale o uchylenie się od obowiązku, który jest wykonywany. Powództwo o uchylenie należy potraktować jako powództwo o ukształtowanie stosunku prawnego, czyli stosunku alimentacyjnego. Orzeczenie sądu ma skutek ex nunc, tj. na przyszłość. Zobowiązany nie może domagać się zwrotu uzyskanych przez uprawnionego świadczeń alimentacyjnych.

Powyższy przepis nie znajduje zastosowania w postępowaniu administracyjnym w sprawie o świadczenia rodzinne. Organ może uwzględnić okoliczność przewidzianą wskazanym przepisem tylko wówczas, gdy wtoku postępowania zostanie przedłożony wyrok sądu powszechnego, z którego będzie wynikać, że zobowiązany skutecznie uchylił się od obowiązku alimentacyjnego. Poza sporem pozostaje, że w rozpoznawanej sprawie takie orzeczenie nie zostało przedłożone.

Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, a wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 wskazanej ustawy. Po zwrocie akt Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpozna zatem wniosek pełnomocnika zawarty w skardze kasacyjnej.