Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 63/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 1, 2, 2a
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 2 pkt 4, 5 ,5a, 8, 12, 18, 18c, art. 3 ust.1, art. 9 ust.1-4a,art. 18 ust.1
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1pkt 1a  w zw. z art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 18 marca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Pomocnik sekretarza Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2016 roku sprawy ze skargi E. N.-W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak: [...]. LS


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak: [...] o odmowie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] znak: [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił przyznania E. N. – W. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko J. N. na okres od dnia 1 października 2015r. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w dniu 8 września 2015r. E. N. – W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko J. N. na okres świadczeniowy 2015/2016. Na podstawie dołączonego do wniosku zaświadczenia o zarobkach z dnia 2 września 2015r. ustalono, iż z dniem 20 stycznia 2015r. E. N. – W. podjęła pracę, a dochód netto uzyskany w miesiącu następującym po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty tj. w lutym 2015r. wyniósł 1.286,16zł. Na podstawie w/w dokumentów zastosowano instytucję dochodu uzyskanego, stosownie do przepisu art. 9 ust. 4a ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015r. poz. 859 ze zm.), dalej powoływanej jako "ustawa". W oparciu o dokumenty załączone do wniosku o przyznanie świadczeń organ stwierdził, że zarówno dochód osiągnięty przez E. N. – W. w 2014r. opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych jak i niepodlegający opodatkowaniu wyniósł 0,00zł. Dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągnięty przez A. W. w 2014r. wyniósł 29.441,80zł. Dochód (netto) uzyskany przez E. N. – W. w miesiącu lutym 2015r. wyniósł 1.286,16zł. Uwzględniając powyższe miesięczny dochód rodziny po zastosowaniu instytucji dochodu uzyskanego, stosownie do przepisu art. 9 ust. 4a ustawy wyniósł 3.739,64zł, zaś miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 934,91zł. Wobec powyższego – w ocenie organu I instancji – miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie E. N. – W. przekroczył ustawowy próg dochodowy, tj. 725,00zł, uprawniający do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. N. – W., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 7 w zw. z art. 77 i 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (DZ. U. z 2016r. poz. 23), dalej powoływanej jako "K.p.a.", poprzez:

niewyjaśnienie przez organ wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności brak wskazania sposobu i podstaw wyliczenia dochodu rodziny przyjętego do ustalenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

nieuwzględnienie przez organ okoliczności, że małżonek odwołującej nie mieszka z nią i nie prowadzi z nią wspólnie gospodarstwa domowego, przez co brak było podstaw do wliczenia uzyskiwanych przez niego dochodów przy ustaleniu przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny osiągniętego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy;

nieuwzględnienie przez organ okoliczności, że odwołująca zawarła związek małżeński w czerwcu 2015r., przez co brak było podstaw do wliczenia dochodów uzyskiwanych przez męża odwołującej w okresie poprzedzającym zawarcie związku małżeńskiego z odwołującą;

nieuwzględnienie przez organ przy ustalaniu wysokości dochodu męża odwołującej okoliczności, że ponosi on koszty utrzymania swojego syna.

Ponadto odwołująca podniosła zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego:

– art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2015r. poz. 114), dalej powoływanej jako "u.ś.r.", poprzez jego niezastosowanie w wyniku nieuwzględnienia przy ustaleniu wysokości dochodu małżonka odwołującej, ponoszonych przez niego kosztów utrzymania syna;

– art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 oraz art. 3 pkt 16 u.ś.r. poprzez zaliczenie do dochodu rodziny odwołującej dochodu męża za cały rok kalendarzowy, pomimo że skarżąca zawarła z nim związek małżeński dopiero w czerwcu 2015r. i w konsekwencji błędne przyjęcie, że miesięczny dochód rodziny skarżącej wyniósł 3.739,64zł i przekroczył kryterium dochodowe, co skutkowało nieuprawnioną odmową przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego odwołującej;

– art. 3 pkt 2 w zw. z pkt 2a w zw. z pkt 10 u.ś.r. poprzez zaliczenie do sumy dochodów członków rodziny wynagrodzenia, które nie zostało uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy i w konsekwencji błędne przyjęcie, że miesięczny dochód rodziny skarżącej wyniósł 3.739,64 zł i przekroczył kryterium dochodowe, co skutkowało nieuprawnioną odmową przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego

E. N. – W. podniosła ponadto, że wyliczono miesięczny dochód na kwotę 3.739,64 i jako wyliczenie podano 1.286,16zł + 29.441,80zł /12 miesięcy. Tymczasem dodanie obydwu kwot daje 30.727,96zł i podzielenie tej sumy przez 12 miesięcy daje kwotę 2.560,66zł, która podzielona przez cztery daje kwotę 640,16zł, przy założeniu iż odwołująca wraz z małżonkiem stanowi pełną rodzinę. Jednakże E. N. – W. zaznaczyła, że do wniosku i odwołania załączone zostało oświadczenie, iż nie mieszka wraz mężem i jego synem, a zatem – w jej ocenie – brak uzasadnienia przyjęcia kwoty 934,91zł jako miesięcznego dochodu na osobę. Z powyższych względów odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie, co do istoty sprawy bądź o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu odwołania E. N. – W., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a wyłącznie uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Jednocześnie podkreślił, że ustawodawca ustalił kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na kwotę 725zł, nie przewidując sytuacji wyjątkowych i odstępstw od tej reguły. Zasadą jest, że przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego – dochód rodziny ustalany jest na podstawie przeciętnego miesięcznego dochodu członków rodziny uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, choć ustawodawca przewidział też instytucje "utraty dochodu" i "uzyskania dochodu".

Jednocześnie Kolegium wskazało, że ustawodawca definiując pojęcie "rodziny" w art. 2 pkt 12 ustawy uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania i zgodnie z tak ustalonym pojęciem małżonkowie stanowią rodzinę, nawet jeśli zamieszkują osobno i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Zdaniem organu odwoławczego okoliczności podnoszone w odwołaniu co do odrębnego prowadzenia gospodarstwa domowego jak i błędnego wyliczenia dochodu rodziny nie mogą więc zostać uwzględnione. Organ wskazał, że na gruncie ustawy rodzina E. N. – W. składa się z 4 osób: wnioskodawczyni, jej męża, J. N. i R. W..

Następnie Kolegium podniosło, że nie jest dopuszczalne zastosowanie w przypadku świadczenia z funduszu alimentacyjnego wyjątku określonego dla potrzeb konkretnej osoby, bowiem organ I instancji i organ odwoławczy nie mogą działać w granicach uznania administracyjnego i wbrew obowiązującym z tym zakresie uregulowaniom prawnym.

Dalej Kolegium zwróciło uwagę na fakt, iż A. W. w 2014r. uzyskał dochód w wysokości 39.187,97zł, który po pomniejszeniu o należny podatek, składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wyniósł 29.441,80zł, zaś z tytułu alimentów na syna R. W. uzyskał dochód w wysokości 5.300,00zł. Zatem A. W. w 2014r. uzyskał dochód w wysokości 34.741,80zł., co czyni miesięczny dochód w wysokości 2.895,15zł.

Organ odwoławczy podał, że E. N. – W. w bazowym roku 2014 osiągnęła dochód w wysokości 0,00zł, jednakże w jej przypadku ma miejsce uzyskanie dochodu, o jakim mowa w art. 2 pkt 18c ustawy spowodowane uzyskaniem zatrudnienia od 20 stycznia 2015r. i dochód z tego tytułu należało rozliczyć zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy. Z przedłożonego zaświadczenia pracodawcy wynika, iż E. N. – W. w miesiącu lutym 2015r. uzyskała dochód w wysokości 1.286,16zł. Zatem na gruncie ustawy rodzina E. N. – W. uzyskała miesięczny dochód w wysokości 4.181,31zł stanowiącej sumę dochodów członków rodziny z roku bazowego powiększoną o dochód uzyskany z tytułu podjęcia zatrudnienia, co czyni dochód na osobę w rodzinie w wysokości 1.045,33zł. Dochód ten jest wyższy od kwoty 725,00zł stanowiącej kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co – w ocenie organu – skutkuje odmową przyznania żądanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję organu II instancji wywiodła E. N. – W.. W motywach skargi podniosła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając w dniu [...] decyzję nie miało wiedzy o istotnych zmianach, jakie zaszły w jej rodzinie, w tym, iż w dniu 22 grudnia 2015r. złożyła do Sądu Okręgowego w Ł. pozew o separację. Jej zdaniem organ błędnie stwierdził, iż świadczenie alimentacyjne się nie należy, nie uwzględniając faktu iż wraz z małżonkiem składała oświadczenia, iż od dnia zawarcia związku małżeńskiego tj. od 13 czerwca 2015r. nie zamieszkali ze sobą i nie prowadzili wspólnego gospodarstwa.

Dalej skarżąca wskazała, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając decyzję nie posiadało również wiedzy, iż dnia 16 listopada 2015r. w Sądzie Rejonowym dla Ł. – Ś. złożyła pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej od dnia zawarcia związku małżeńskiego z A. W.. Podniosła, że nadal mieszka ze swoją córką J. w Ł. przy ul. A 19 m. 15 w pokoju z kuchnią, zaś jej małżonek wraz ze swoim synem R. mieszka u swych rodziców w domu przy ul. B 92 w Ł.. W ocenie skarżącej w sprawie istniała możliwość przyznania prawa do świadczenia alimentacyjnego tymczasowo, z koniecznością co miesięcznego stawiania się w urzędzie i składania oświadczenia o bieżącej sytuacji, jednakże organ I instancji nie skorzystał z takiego rozwiązania.

Następnie E. N. – W. podniosła, że zarówno ona jak i jej małżonek utrzymują się z własnych środków. Jedynym źródłem jej utrzymania jest wynagrodzenie w kwocie 1.286,16zł, dodatek mieszkaniowy – 230,26zł oraz energetyczny – 15,40 zł, co razem stanowi 1.531,82zł. Skarżąca wskazała również, że małżonek nie pomaga jej finansowo i do tej pory otrzymywała również zasiłek rodzinny i świadczenie alimentacyjne. Z kwoty 1.531,82zł zmuszona jest opłacać świadczenia i na utrzymanie w miesiącu grudniu zostaje jej kwota 438,86zł, a do miesięcznych wydatków dochodzi także opłata za zajęcia taneczne córki. Skarżąca stwierdziła, że z trudem zapewnia córce podstawowe środki konieczne do życia i aktualnie rozważa przekwalifikowanie separacji na rozwód.

Z powyższych względów skarżąca wniosła o przywrócenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy lub uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy dodał, że okoliczności podnoszone w skardze dotyczące wystąpienia do sądu powszechnego z pozwami o ustanowienie rozdzielności majątkowej czy też o separację pozostają bez wpływu na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie, bowiem po pierwsze zaistniały one po dacie rozstrzygania w sprawie i kwestie te są nierozstrzygnięte, a po drugie dopiero wraz z uprawomocnieniem orzeczenia o separacji małżonków w świetle regulacji ustawy zmieni się sytuacja rodzinna strony skarżącej, gdyż wyrok o separację wywrze skutki od momentu rozstrzygnięcia na przyszłość. Kolegium podkreśliło, że normy prawne zawarte w ustawie są normami bezwzględnie obowiązującymi i organ administracji jako organ stosujący prawo nie dokonuje oceny zasadności czy słuszności podejmowanych przez ustawodawcę regulacji prawnych. Tym samym przekroczenie kryterium dochodowego w kwocie 725,00zł determinuje odmowę przyznania wnioskodawcy świadczenia z funduszu alimentacyjnego, niezależnie od jakichkolwiek innych okoliczności, jakie w sprawie zaistnieją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., nr 270 ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a".

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei w myśl art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tytułem wstępu do rozważań należy przypomnieć, iż celem przywołanej ustawy jest wsparcie osób, które z niezależnych od nich przyczyn nie są w stanie wyegzekwować należnych im świadczeń alimentacyjnych od dłużnika alimentacyjnego. W preambule do ustawy wyraźnie wskazano ten cel, podkreślając jednocześnie na subsydiarny charakter pomocy Państwa w tym zakresie oraz akcentując obowiązki rodziny wynikające z kodeksu rodzinnego. Stosownie zaś do art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2015r., poz. 2082), obowiązek zaspokajania potrzeb małoletnich, czy też uczących się pełnoletnich dzieci, obciąża przede wszystkim rodziców.

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 ustawy, w przypadku dwumiesięcznej bezskutecznej egzekucji alimentów uprawniony do alimentów ma prawo złożyć wniosek o przyznanie pomocy od Państwa. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu (art. 18 ust. 1 ustawy). Stosownie do treści art. 18 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 8 ustawy, okres świadczeniowy trwa od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Przepis art. 9 ust. 1, 2 i 4 ustawy stanowi natomiast, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725zł..

"Dochodami" w rozumieniu ustawy są dochody wymienione w art. 3 pkt 1 u.ś.r. (art. 2 pkt 4 ustawy), z kolei "dochodem rodziny" jest suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 5 ustawy w zw. z art. 3 pkt 2 u.ś.r.). "Dochodem członka rodziny" jest natomiast przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem obowiązku uwzględnienia utraty dochodu lub jego uzyskania (art. 2 pkt 5a ustawy). W przypadku bowiem utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (art. 9 ust. 3 ustawy). Z kolei w sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4 ustawy). Natomiast w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4a ustawy).

Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji podstawowe znaczenie ma rozumienie pojęcia "dochodu" oraz "dochodu rodziny", które zostały użyte w art. 9 ust. 1, 2 i 4 ustawy i są zdefiniowane w art. 2 pkt 4 i 5 tej ustawy, poprzez odesłanie do definicji dochodu i dochodu rodziny, uregulowanych w przepisach u.ś.r. Stosownie natomiast do treści art. 3 pkt 1c) u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie – oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na rzecz dzieci. Dochodem rodziny według art. 3 pkt 2 u.ś.r. jest natomiast przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Mając na uwadze, iż skarżąca złożyła wniosek o przyznanie przedmiotowych świadczeń w dniu 8 września 2015r., a więc w okresie zasiłkowym od 1 października 2015r. do 30 września 2016r., to rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy był rok 2014.

Rozstrzygnięcie sprawy wymagało zatem przede wszystkim udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy prawidłowo do dochodu skarżącej za 2014r. został doliczony dochód jej męża. Zgodnie z tym co zostało powiedziane powyżej dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 u.ś.r. w związku z art. art. 2 pkt 5 ustawy). Przepisy te nakazują do ustalenia stanu faktycznego sprawy stosować stan przeszły, gdyż prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się w oparciu o dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Przepis ten powinno się wykładać systemowo, mając na względzie cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, mieszczącej się w systemie przepisów z zakresu wsparcia społecznego, a więc z istoty swej skierowanych do osób i do rodzin wymagających pomocy i socjalnej ochrony.

Ustalenie dochodu rodziny wymaga również zdefiniowania pojęcia "członka rodziny". Zarówno przepisy ustawy, jak i u.ś.r., nie definiują tego pojęcia. Przepis art. 2 pkt 12 ustawy zawiera natomiast legalną definicję "rodziny", przez co należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny:

- osobę uprawnioną

- rodziców osoby uprawnionej,

- małżonka rodzica osoby uprawnionej,

- osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz

- dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w u.ś.r. albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567).

Do rodziny nie zalicza się natomiast:

- dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego,

- dziecka pozostającego w związku małżeńskim,

- rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz;

Jak wynika z analizy powyższych przepisów, ustawodawca określając pojęcie rodziny, uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Dla niniejszej sprawy okoliczność ta ma istotne znaczenie, bowiem w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego (8 września 2015r.) rodzina skarżącej składała się z czterech osób. Ten stan trwał od dnia 13 czerwca 2015r., kiedy to skarżąca i A. W. zawarli związek małżeński. Wcześniej, w tym przez cały 2014r. rodzina skarżącej składała się wyłącznie z dwóch osób (skarżącej i jej córki J.). Skoro taki stan osobowy rodziny skarżącej istniał przez cały rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy, to wyłącznie dochód osób stanowiących rodzinę w owym okresie mógł być podstawą dla ustalenia dochodu rodziny osiągniętego w 2014r. Oczywistym błędem organów było wliczenie do dochodu rodziny skarżącej za ten właśnie okres, dochodu uzyskanego przez A. W., który w 2014r. nie był członkiem rodziny skarżącej. Nie mógł zatem jego dochód podlegać zaliczeniu w poczet dochodu rodziny, której nie był członkiem. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika zatem, iż dochód rodziny skarżącej w roku poprzedzającym okres zasiłkowy wynosił 0,00zł.

Zmiana składu rodziny skarżącej nie nastąpiła w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lecz miała miejsce już po upływie tego roku ale jeszcze przed złożeniem wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Jest to istotne, gdyż regulacje zawarte zarówno w przepisach ustawy, jak i u.ś.r. rozróżniają sytuację, w której następuje zmiana składu rodziny, od sytuacji w której następuje uzyskanie dochodu przez członka rodziny. Czym innym jest zmiana składu rodziny, a czym innym uzyskanie dochodu przez członka rodziny. Sama zmiana składu osobowego rodziny (art. 2 pkt 12 ustawy), która nastąpiła po okresie poprzedzającym okres zasiłkowy nie jest i nie może być utożsamiana z uzyskaniem dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 18 ustawy. Natomiast zmiana składu osobowego rodziny, której następstwem jest uzyskanie dochodu przez nowego członka rodziny, chociażby wskutek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 18c ustawy) usprawiedliwia możliwość zastosowania konstrukcji dochodu uzyskanego. Nie ma przy tym znaczenia czy w momencie powiększenia rodziny jej nowy członek pozostaje już w zatrudnieniu czy też zatrudnienie to dopiero podejmie przed lub już w okresie świadczeniowym. W każdym z tych wypadków mamy do czynienia z wypełnieniem przesłanki opisanej w art. 2 pkt 18c ustawy. Co prawda przepis ten posługuje się zwrotem "(...) uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", ale nie można przekonywująco bronić tezy, że owa regulacja – w realiach niniejszej sprawy – obejmowałaby wyłącznie dochód tych nowych członków rodziny, którzy uzyskaliby zatrudnienie już po dacie, w której stali się członkami rodziny wnioskodawcy. Nie ma racjonalnych powodów dla różnicowania sytuacji prawnej tych rodzin, które powiększyły się o osoby podejmujące zatrudnienie już po tym jak stały się członkami tych rodzin, od tych, które powiększyły się o osoby, które już w momencie powiększania rodziny pozostawały w zatrudnieniu. Wypada uznać, że przepis art. 2 pkt 18c ustawy obejmuje swą dyspozycją oba powyższe stany faktyczne.

Nie jest natomiast trafny zarzut skargi odwołujący się do pominięcia przez organy faktycznego stanu pożycia skarżącej i jej męża, w tym nieuwzględnienia domagania się przez skarżącą od sądu powszechnego orzeczenia separacji pomiędzy skarżącą, a jej mężem. Prawidłowa jest konkluzja organu odwoławczego w tym zakresie, iż ustawodawca definiując w omawianych powyżej przepisach pojęcie rodziny, uwzględnia wyłącznie jej status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Natomiast kwestie rozdzielności majątkowej czy też separacji małżonków mogą stać się aktualne dla możliwości przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dopiero po ich ewentualnym orzeczeniu przez sąd powszechny.

Konkludując należy zatem wskazać, iż nie jest możliwe zaakceptowanie przedstawionej przez organy interpretacji art. 3 pkt 2 u.ś.r. w związku z art. 2 pkt 5 i 5a ustawy, która w konsekwencji pozwalałaby na uwzględnienie w dochodzie rodziny uzyskanym w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, dochodu osoby, która w owym roku nie była członkiem rodziny strony skarżącej.

W świetle poczynionych powyżej rozważań istnieje natomiast prawna możliwość powiększenie dochodu rodziny skarżącej uzyskanego w roku 2014, także o dochód jej męża uzyskany po dniu gdy stał się członkiem rodziny skarżącej. Taką podstawą może być przepis art. 2 pkt 18c w związku z art. 9 ust. 4a ustawy, który definiując pojęcie "uzyskania dochodu" jednoznacznie wskazuje źródła takiego dochodu, w tym zatrudnienie lub inną pracę zarobkową.

W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że organy ferując kwestionowane decyzje dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 2 pkt 5 i 5a ustawy w związku z art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r. – które miało wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1a w związku z art. 135 P.p.s.a., orzeczono o uchyleniu zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji.

Rozpoznając sprawę ponownie organ zobligowany będzie rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku, będąc związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, stosownie do treści art. 153 P.p.s.a., w szczególności w oparciu o powyższe wskazania dokonać ustalenia dochodu rodziny skarżącej, a następnie w zależności od poczynionych ustaleń w tym zakresie podjąć rozstrzygnięcie co do wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

B.A.