Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 602/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Sylwester Golec, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2006 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 24 sierpnia 2005 r. Skarżąca A. B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") z wnioskiem o całkowite umorzenie zaległości z tytułu należności składkowych. Wyjaśniła, że przedmiotowych należności nie jest w stanie uregulować, gdyż prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi stratę. Podkreśliła, że w wyniku tych trudności znalazła się

w bardzo ciężkiej sytuacji życiowej. Wskazała, że w roku 1999 rozwiodła się i od tej pory na jej wyłącznym utrzymaniu przebywa dwójka małoletnich dzieci. Dodała, że były małżonek nie płaci należnych alimentów i bezskuteczne pozostają wszelkie próby ich komorniczej egzekucji. Nadto Skarżąca powołała się na okoliczność poważnych problemów zdrowotnych jej rodziców, skutkujących koniecznością stałej pomocy. Oświadczyła, że otrzymuje zasiłek rodzinny z tytułu samotnego wychowywania dziecka, zaś dodatkowo pracuje jako pomoc w sprzątaniu. Wskazała też na pomoc, jaką otrzymuje w zakresie bezpłatnych posiłków dla dzieci w okresie jesienno-zimowym. Nadmieniła, że udzielenie ulgi płatniczej pozwoliłoby jej na utrzymanie firmy. Na potwierdzenie swoich twierdzeń Skarżąca przedstawiła stosowną dokumentację.

Decyzją z dnia [...] października 2005 r. ZUS odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że od dnia 1 października 1999 r. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa sprzedaży nieruchomości i że w okresie wskazanym w sentencji decyzji Skarżąca nie dopełniła obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych. Wskazał dalej, że część składek, które powinny być przekazywane do ZUS finansują

z własnych środków sami ubezpieczeni, zaś część ta objęta jest przez ustawodawcę szczególną ochroną, wyrażoną w treści art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.", zgodnie z którym kwot tych ZUS nie może umarzać, jak również rozkładać na raty. Podkreślił przy tym, że o konieczności opłacenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych Skarżąca została poinformowana pismem

Nr [...] z dnia [...] września 2005 r.

Powołując się dalej na treść art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., ZUS stwierdził, że umorzenie całości lub części zaległości z tytułu składek jest dopuszczalne w sytuacji ich całkowitej nieściągalności i zastrzegł, że w myśl przytoczonego wyżej art. 30 u.s.u.s., przepis ten nie ma zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie będących płatnikami składek. Dodał, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie ich płatnikami mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, szczególnie w przypadkach opisanych w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365) – dalej: "rozporządzenia".

Odnosząc się do twierdzeń zawartych przez Skarżącą we wniosku o umorzenie należności, a także do danych wynikających z załączonej dokumentacji

i z oświadczenia Skarżącej z dnia 13 września 2005 r. o posiadanym majątku ruchomym, nieruchomościach i prawach majątkowych ZUS stwierdził, że zawierają one nieścisłość. Powołując się na protokół przesłuchania Skarżącej z dnia 19 września 2005 r. organ podkreślił, że Skarżąca jest właścicielką samochodu osobowego marki Mercedes Benz z roku 1990, co nie zostało wskazane we wcześniejszych dokumentach. Organ nadmienił też, że niepowodzenia finansowe działalności gospodarczej, prowadzonej przez Skarżącą, nie mogą skutkować umorzeniem zaległości i stwierdził, że analiza zebranego materiału nie pozwala uznać, iż w sprawie zostało wykazane, że opłacenie zaległych należności pozbawi Skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Pismem z dnia 27 października 2005 r., zatytułowanym "Odwołanie" pełnomocnik Skarżącej, będący adwokatem, wniósł do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając decyzji ZUS z dnia [...] października 2005 r. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia przez odmowę umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Dodał, że jako wydana z naruszeniem prawa, wydana decyzja jest krzywdząca dla skarżącej. Wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS przyjął przedstawione przez Skarżącą okoliczności, związane z prowadzeniem przez nią działalności gospodarczej oraz z powstałymi zaległościami, a zatem uznać je należy za bezsporne w sprawie. Nie zgodził się natomiast z wnioskami, zawartymi w decyzji, w szczególności ze stwierdzeniem o niewykazaniu zagrożenia pozbawieniem Skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, stwierdzając, że nie zostało ono oparte na analizie materiału dowodowego. Pełnomocnik podkreślił, że jedyną podstawą powyższej konkluzji było dla ZUS stwierdzenie dotyczące niespójności

w składanych przez Skarżącą dokumentach, skutkujących brakiem ich wiarygodności.

W dalszej części wniosku pełnomocnik Skarżącej przytoczył treść art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia, stwierdzając, że przedstawione wyżej stanowisko organu stoi w sprzeczności z przywołanymi przepisami. Bezsporne w jego ocenie jest, że postępowanie dowodowe, prowadzone w toku rozpatrywania wniosku

o umorzenie należności, powinno koncentrować się na zbadaniu wymienionych

w powyższych przepisach przesłanek umorzenia. Podniósł przy tym, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by tak zakreślone ustalenia faktyczne w ogóle miały miejsce, zaś organ nie odniósł się do szczegółowego brzmienia powołanych wyżej przepisów. W efekcie stwierdził, że postępowanie dowodowe oraz niezbędne ustalenia faktyczne zostały przeprowadzone w sposób nie wystarczający do wydania decyzji

w sprawie.

Następnie pełnomocnik Skarżącej odniósł się do ustaleń ZUS, dotyczących stanu majątkowego Skarżącej, podkreślając, że ze złożonego przez nią oświadczenia majątkowego wynika, iż nie dysponuje ona żadnym majątkiem, nie tylko pozwalającym na zapłatę zaległości z tytułu składek, ale także na pokrycie kosztów ewentualnego postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do podnoszonej

w uzasadnieniu decyzji ZUS okoliczności posiadania przez Skarżącą samochodu osobowego marki Mercedes-Benz, pełnomocnik Skarżącej podkreślił, że została ona ustalona w sposób niezgodny z prawdą, gdyż Skarżąca w dniu 20 grudnia 2002 r. zbyła przedmiotowe auto na rzecz G. K., co potwierdzono załączoną kopią umowy sprzedaży. W celu wszechstronnego wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej pełnomocnik wniósł w imieniu Skarżącej o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków – W. K. oraz L. G. W załączeniu przedstawił też komplet dokumentów, mających na celu wykazanie powoływanych okoliczności stanu faktycznego, w szczególności katastrofalny stan majątkowy Skarżącej. W rezultacie stwierdził, że uiszczenie przez Skarżącą zaległości względem ZUS pozostaje poza jej możliwościami zarobkowymi i finansowymi, a zatem jej wniosek należy uznać za zasadny.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS

z dnia [...] października 2005 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego nie stwierdził podstaw do zmiany wydanej decyzji. Ponowił twierdzenie, zawarte w decyzji organu pierwszej instancji, że niepowodzenia finansowe Skarżącej i generowanie przez nią strat nie może stanowić uzasadnienia do podjęcia decyzji o umorzeniu należności, gdyż przesłanki do umorzenia określone zostały wprost w przepisach ustawy i nie są zależne od wysokości osiąganego dochodu. Wskazał przy tym, że dochód uzyskiwany przez Skarżącą z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej umożliwia jej regulowanie zobowiązań, związanych z codziennym utrzymaniem i prowadzeniem firmy, a także stanowi źródło utrzymania dla niej i dla jej rodziny. Powołując się na przeprowadzone w toku postępowania i wniesione do protokołu przesłuchanie świadka L. G., Prezes ZUS stwierdził, że nie wskazało ono żadnych nowych, nieznanych organowi faktów i nie mogą stanowić podstawy do zmiany decyzji. Wskazując natomiast na przedstawione przez Skarżącą dokumenty, dotyczące stanu zdrowia oraz wysokości pobieranych świadczeń przez J. K i W. K. nie mogą być uwzględnione przez organ, gdyż nie dotyczą prowadzonej działalności gospodarczej i nie wpływają na sytuację finansową Skarżącej. Nadto organ stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostały zawarte nowe, istotne fakty, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji oraz nie zostało wykazane, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi Skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Na powyższą decyzję Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Zdaniem Skarżącej zaskarżona decyzja narusza art. 107 k.p.a., który określa podstawowe elementy składowe decyzji administracyjnej, w tym m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne.

Z powyższego Skarżąca wywiodła, że uzasadnienie decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Powołała się przy tym także na wskazaną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, podnosząc, że nie zostanie ona zrealizowana w sytuacji braku odniesienia się przez organ do niektórych twierdzeń lub faktów istotnych dla danej sprawy. W ocenie Skarżącej brak ten, w szczególności jeżeli dotyczy podnoszonych przez stronę zarzutów, stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu, mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkować powinno uchyleniem zaskarżonej decyzji. W tym zakresie Skarżąca podparła się orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaś odnosząc powyższe twierdzenia do stanu faktycznego sprawy wskazała, że organ nie udzielił odpowiedzi, ani nie ustosunkował się do treści przedstawianych przez nią w toku postępowania twierdzeń, z których wynikało, iż spełnia ona przesłanki do umorzenia zaległości. Nie odniósł się również do podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu wadliwego ustalenia okoliczności, dotyczącej własności samochodu osobowego marki Mercedes-Benz. Oceniając powyższe działanie Prezesa ZUS, Skarżąca stwierdziła, że organ nie rozważył w sposób wyczerpujący przesłanek, których zaistnienie może prowadzić do umorzenia należności objętych art. 28 u.s.u.s., co jej zdaniem skutkuje dowolnością wydanej decyzji, wykraczającą poza ramy uznania administracyjnego.

W przekonaniu Skarżącej jej przypadek wypełnia znamiona "przypadku uzasadnionego", o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a nadto spełnia dwie przesłanki do umorzenia zaległości, wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia, tzn. ma miejsce sytuacja, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a nadto na Skarżącej ciąży konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca powołała się także na piśmiennictwo, powstałe na gruncie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60) wskazując, że interes podatnika, stanowiący w jej ocenie przesłankę umorzenia należności, należy postrzegać szerzej, mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, twierdząc, że zaskarżona decyzja, a także poprzedzającą ją decyzja ZUS, wydane zostały zgodnie z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami procedury administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest częściowo zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w sprawie niniejszej jest decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] utrzymująca w mocy, po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzję ZUS z dnia

[...] października 2005 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Kwestia umarzania należności z tytułu składek, jak trafnie wskazano w decyzji pierwszoinstancyjnej, unormowana została m.in. w art. 28 u.s.u.s.. Zgodnie z ustępami 1 i 2 tego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS z uwzględnieniem ustępów 2 – 4, stanowiących, że należności te mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w enumeratywnie określonych przypadkach całkowitej ich nieściągalności.

Sąd podkreślił, że stanowiąc o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, prawodawca posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"), oznaczającym, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, dysponując prawem do umorzenia należności na zasadzie uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek lub odsetki za zwłokę, mimo zajścia określonych przesłanek. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru wskazanymi w wyżej przywołanych przepisach.

Tak duży zakres swobody decyzyjnej nie może być jednak mylony z prawem do dowolnej oceny zebranego materiału. Jak słusznie podnosi Skarżąca, obowiązek ten oznacza, że na organie spoczywa szczególny obowiązek jak najpełniejszego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę

w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia bowiem szczególnie istotną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Powyższe stanowisko znalazło wielokrotnie wyraz w ugruntowanym orzecznictwie, m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 28 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 320/95 (Orz. Pod. 1997/3 str. 14), w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 30 września 1996 r. sygn. akt SA/Wr 3095/95 (LEX nr 26643), w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 26 października 1995 r., sygn. akt SA/Gd 2096/95 (Serwis Podatkowy 1997/7 str. 51, POP 1997/2 poz. 49, Glosa 1997/7 str. 32), czy też w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku z dnia 21 lutego 1997 r., sygn. akt SA/Bk 1120/95 (niepubl.).

Wydanie przez ZUS decyzji w przedmiocie umorzenia należności poprzedza postępowanie, które prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego - dalej "k.p.a.", o czym stanowi jego art. 180 § 1. W myśl natomiast art. 83 ust. 4 u.s.u.s., do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przysługującego stronie niezadowolonej z wydanego w pierwszej instancji rozstrzygnięcia, zastosowanie mają zawarte w k.p.a. przepisy dotyczące postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes ZUS związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I k.p.a., w tym m.in. zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 k.p.a., a zatem ma obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.

Przechodząc na grunt sprawy niniejszej Sąd zgodził się z zarzutami podniesionymi w skardze, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS wydana została

z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem że wypełniona została przesłanka uchylenia tej decyzji, określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Sąd stwierdził bowiem, że dokonując analizy zgromadzonego

w sprawie materiału, organ drugiej instancji nie dopatrzył się przesłanek uchylenia decyzji ZUS, lecz swojego stanowiska w tej mierze nie uzasadnił w sposób należyty. W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia bowiem wymogów określonych w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., trafnie przywoływanych przez Skarżącą, które stanowią, że decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne w szczególności wskazujące fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz uzasadnienie prawne, obejmujące wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Sąd stwierdził, że uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ nie odniósł się do obszernej argumentacji podniesionej przez pełnomocnika Skarżącej we wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś zawarte w decyzji uzasadnienie stanowiło

w istocie powielenie wywodów, zawartych w uzasadnieniu decyzji utrzymanej

w mocy. Budzi to szczególny sprzeciw Sądu z uwagi na okoliczność, że we wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy zawarta została szeroka polemika ze stanowiskiem ZUS, przedstawionym w decyzji pierwszoinstancyjnej, a nadto załączono do niego nowe materiały dowodowe, w tym m.in. kopię umowy kupna/sprzedaży samochodu osobowego, którego własność organy przypisują Skarżącej. W toku wydawania zaskarżonego rozstrzygnięcia Prezes ZUS ocenę powyższych okoliczności i dowodów pominął. Mając zaś na uwadze art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, Sąd stwierdził, że Prezes ZUS swoim działaniem wyszedł poza ramy swobodnej oceny dowodów, przewidzianej w art. 80 k.p.a.

i naruszył ten przepis w sposób mający wpływ na ostateczny wynik sprawy. Naruszona została przy tym także, wynikająca z art. 7 k.p.a., zasada prawdy obiektywnej, zgodnie z którą organ obowiązany jest podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również zasada pogłębiania zaufania do organu, zawarta w art. 8 k.p.a.

Zasadnie też Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie zawartej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Organ winien bowiem odnieść się wyczerpująco do przytoczonej powyżej argumentacji, zawartej przez Skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności do twierdzeń stanowiących nowe okoliczności, nie podnoszonych na wcześniejszym etapie postępowania, w tym do polemiki z argumentacją organu w zakresie spornego samochodu osobowego marki Mercedes-Benz, a także w zakresie możliwości płatniczych Skarżącej.

Kolejnym naruszeniem przepisów, którego dopatrzył się Sąd w sprawie niniejszej jest niedopełnienie przez organ wymogu zapewnienia Skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału przed wydaniem rozstrzygnięcia. Wymóg ten ciąży na organach – tak pierwszej, jak i drugiej instancji – na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. Zgodnie z § 2 powyższego przepisu organ może odstąpić od zasady czynnego udziału stron wyłącznie w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, zaś przyczyny tego odstąpienia organ powinien utrwalić w aktach sprawy. W sprawie niniejszej Sąd nie stwierdził, aby którakolwiek

z przesłanek odstąpienia od zasady miała miejsce. Żadna taka okoliczność nie została również udokumentowana przez organ.

W rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie tylko nie miała możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny co do kompletności zebranego materiału dowodowego, ale przede wszystkim do zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim. Tymczasem z akt sprawy wynika, że w toku postępowania tak przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji, Skarżąca nie została poinformowana o możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi w sprawie dowodami i zajęcia wobec nich stanowiska.

Za szczególnie rażące uchybienie w powyższym zakresie Sąd uważa niedopełnienie przez organy obu instancji obowiązku zapoznania Skarżącej

z protokołami przesłuchań świadków, przeprowadzonych w dniu 25 listopada 2005 r. Z protokołów wynika przy tym, że świadkowie przesłuchani zostali przez pracownika organu pod nieobecność Skarżącej, a zatem nie miała ona żadnej możliwości zapoznania się z treścią złożonych przez nich zeznań, jak również do odniesienia się do nich, co naruszało treść art. 79 k.p.a. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS powołuje się na zeznania świadka L. G., wskazując, że w jego ocenie nie wnoszą one żadnych nowych faktów, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji.

Zważyć przy tym należy, że niewywiązanie się przez Prezesa ZUS z obowiązków nałożonych art. 10 § 1 k.p.a. miało wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a. Jak już wskazano, w aktach sprawy, stanowiących dla Sądu – zgodnie

z art. 133 § 1 p.p.s.a. – podstawę rozstrzygnięcia brak jest informacji o zapoznaniu Skarżącej z całością materiału zgromadzonego w sprawie. Tym samym Sąd uznał, że Prezes ZUS naruszył jedną z podstawowych zasad postępowania, wyrażoną w art. 10 § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a zatem również

w tym zakresie wypełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Nadto Sąd podkreślił, że działając w sprawie jako organ odwoławczy, Prezes ZUS pominął powyższe uchybienie, zaistniałe również w toku postępowania przed organem pierwszej instancji i utrzymał w mocy decyzję wadliwą, naruszając tym samym dyspozycję art. 138 k.p.a. w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Nie uszło uwadze Sądu również naruszenie przez organ drugiej instancji dyspozycji art. 40 § 2 k.p.a., nakazującego doręczać pisma, kierowane w toku postępowania do strony, która ustanowiła pełnomocnika, temu pełnomocnikowi. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, zawartego w aktach sprawy, wydane

w dniu 1 grudnia 2005 r. na podstawie art. 36 k.p.a. postanowienie ZUS

o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy, doręczone zostało osobiście Skarżącej na jej adres korespondencyjny w dniu 6 grudnia 2005 r.. Tymczasem

w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo, udzielone przez Skarżącą w dniu

27 września 2005 r. adwokatowi R. R., obejmujące prawo do reprezentowania Skarżącej w sprawie "z odwołania od decyzji" ZUS, opatrzone prezentatą organu z dnia 7 listopada 2005 r. Oznacza to, że w dacie wysyłki postanowienia z dnia 1 grudnia 2005 r. organowi znana była okoliczność ustanowienia przez Skarżącą pełnomocnika, któremu – w myśl cytowanego art. 40 § 2 k.p.a. – powinny być doręczane wszelkie pisma, kierowane w toku postępowania do Skarżącej. Mając jednak na uwadze okoliczność, że przedmiotowe postanowienie nie podlegało zaskarżeniu, Sąd stwierdził, że wskazane uchybienie w niczym nie uszczupliło praw Skarżącej w toku postępowania, ani też nie miało wpływu na ostateczny wynik sprawy. Sąd zważył przy tym, że zaskarżona decyzja doręczona została w sposób zgodny z art. 40 § 2 k.p.a.

Jednocześnie Sąd zaznacza, że dokonując powyższej oceny prawnej nie przesądza co do słuszności wydanego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem ich zgodności

z prawem, co oznacza, że Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, zaskarżonego rozstrzygnięcia, a jedynie do zbadania, czy

w toku jego wydania nie doszło do naruszeń przepisów postępowania, lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. W ocenie Sądu w sprawie niniejszej do istotnych naruszeń przepisów postępowania doszło i w tym zakresie Sąd zwraca uwagę na konieczność uniknięcia podobnego uchybienia przy ponownym rozstrzyganiu sprawy. Dopiero bowiem wskutek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sposób zgodny z przepisami postępowania, w tym m.in. wskutek gruntownej analizy argumentów podniesionych przez Skarżącą we wniosku

o umorzenie zaległości, a w szczególności we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także materiału zgromadzonego przez organ z urzędu w toku prowadzonego postępowania, możliwe będzie wydanie prawidłowej decyzji merytorycznie rozstrzygającej co do istoty sprawy. W tej sytuacji Sąd za przedwczesną uznał ocenę podniesionych w skardze argumentów wskazujących na wystąpienie w sprawie przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, a tym samym uzasadniającą zarzut naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia.

Mając na uwadze całość powyższej argumentacji i działając na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 79 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., a także na podstawie art. 152 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.