Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 59/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 1850/10 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 27 maja 2010 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialność osób trzecich) postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1850/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", oddalił wniosek S. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.

Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł.

W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczył, że osiąga zbyt niskie dochody by opłacić wpis sądowy oraz nie posiada oszczędności finansowych, które mógłby przeznaczyć na ten cel.

Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną i małoletnią córką. Miesięczne dochody skarżącego wynoszą 3.480,10 zł netto, natomiast miesięczny dochód jego żony zamyka się aktualnie w kwocie 3.116,26 zł netto. Łączny miesięczny koszt utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego zamyka się w kwocie 5.549,12 zł netto.

Skarżący zaznaczył, że prowadzi łącznie 18 spraw przed Sądem pierwszej instancji, w których łączny wpis wynosi 9.000 zł (po 500 zł w każdej). W tej sytuacji, skarżący oświadczył, że mógłby uiścić jedną łączną opłatę w wysokości 500 zł we wszystkich sprawach.

Po przeanalizowaniu materiałów źródłowych okazało się, że w skład majątku wnioskodawcy wchodzi: kilkuletni samochód osobowy, mieszkanie i niewielka nieruchomość rolna.

Na wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 września 2010 r., skarżący nadesłał również wyciąg bankowy z rachunku swojej żony oraz wyciąg ze swojego własnego rachunku bankowego. Oba te wyciągi obrazowały całokształt operacji dokonywanych na nich w ciągu ostatnich trzech miesięcy (w okresie od lipca do września bieżącego roku). W piśmie przewodnim z dnia 20 października 2010 r. skarżący oświadczył, że zapłacił tytułem wpisu kwotę 3.500 zł w sprawach I SA/Gl 587 – 593/10, ale na tym już skończą się jego możliwości finansowe. Także w tym celu, strona będzie musiała zaciągnąć pożyczkę celem sfinansowania tego wydatku, a spłata tej pożyczki przysporzy mu wiele kłopotów.

Postanowieniem z dnia 4 listopada 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie skarżący podkreślił, że w związku z negatywnym rozpatrzeniem jego wcześniejszych wniosków o przyznanie prawa pomocy musiał zaciągnąć pożyczkę w wysokości 3.500 zł i załączył na tę okoliczność elektronicznie wygenerowany dowód potwierdzenia transakcji w ING Banku Śląskim w K.

Skarżący ponownie wniósł o przyznanie częściowego prawa pomocy i wyraził gotowość do poniesienia tylko jednej opłaty w wysokości 500 zł lub 11 opłat po 50 zł każda.

Wskazując na motywy oddalenia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że analiza stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy, jak również jego możliwości finansowych, dokonana w oparciu o podniesione okoliczności oraz o załączone do akt kserokopie dokumentów, prowadziła do wniosku, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Ponadto Sąd doszedł do wniosku, że skoro skarżący ma możliwość uzyskania bez problemu pożyczki w banku potwierdza to jego dobrą kondycję finansową.

W konsekwencji Sąd uznał, że skarżący nie posiada przymiotu osoby ubogiej. Tymczasem, prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową, która jest przeznaczona dla osób znajdujących się w ubóstwie, lub takich osób, które mogłyby popaść w ubóstwo wskutek partycypacji w kosztach postępowania.

Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Strona postawiła zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko w sprawie, gdyż jego sytuacja finansowa nie uległa zmianie.

Odpowiadając na argument Sądu o swojej dobrej kondycji finansowej skarżący podkreślił, że wcześniejszą pożyczkę (3.500 zł) uzyskał od brata, bowiem bank nie uznał jego zdolności kredytowej z uwagi na ciążące na nim zobowiązania finansowe oraz bieżące zadłużenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynikają dwa wnioski mające wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze, Sąd w przypadku wykazania przez stronę niemożności pokrycia kosztów postępowania jest zobligowany do przyznania stronie prawa pomocy. Przesądza o tym zwrot "przyznanie prawa pomocy następuje". Po drugie jednak, oczekiwany przez stronę efekt nastąpi, o ile "wykaże" ona, że wymagana przez przepis niemożność pokrycia kosztów postępowania w rzeczywistości istnieje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację finansową skarżącego. Skarżący, jak wynika z oświadczenia, miesięcznie wraz z żoną uzyskuje stabilny dochód netto, zbliżony do średniej krajowej brutto, który jak słusznie podkreślono w zaskarżonym postanowieniu wyklucza uznanie go za osobę znajdującą się w ubóstwie. Zestawienie wydatków oraz dochodów, a także posiadanego majątku, pozwala stwierdzić, że wobec skarżącego zastosowanie instytucji prawa pomocy było by niezasadne. Jest to bowiem instytucja wyjątkowa, stosowana jedynie w szczególnych okolicznościach, które w sprawie rozpoznawanej nie nastąpiły.

Jak słusznie bowiem zauważył Sąd pierwszej instancji strony, co do zasady, same ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej - art. 199 P.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowo-administracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwa, co w istocie oznacza, że pokrywane są m. in. z danin publicznych wnoszonych przez innych podatników, często znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może bez pomocy państwa zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Powyższej oceny nie zmienia fakt, że Sąd pierwszej instancji mylnie uznał, iż kwota 3.500 zł stanowiła efekt pożyczki bankowej. Jak wynika z akt sprawy kwotę tę skarżący uzyskał od brata, a zatem nie można na tej podstawie wywieść, iż posiada on zdolność kredytową. Z drugiej jednak strony, strona podnosząc, że w banku odmówiono jej przyznania pożyczki nie przedstawiła na tę okoliczność żadnego dokumentu, który by potwierdzał, iż istotnie otrzymała w tej kwestii decyzję odmowną. Trzeba podkreślić, że jak już wcześniej wskazano, to na stronie ciąży obowiązek wykazania wszelkich okoliczności przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy. Tym samym, skoro strona twierdzi, że nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu, to nie może bazować jedynie na gołosłownych stwierdzeniach, w sytuacji, gdy nie stanowi większego problemu uzyskanie w banku stosownego zaświadczenia o braku zdolności kredytowej. Ponadto należy zauważyć, że strona nie wskazała również, że nieruchomość posiadana przez jej małżonkę nie może stanowić zabezpieczenia ewentualnego kredytu.

W tym stanie sprawy należało stanowisko Sądu pierwszej instancji, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, uznać za prawidłowe i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzec jak w sentencji.