Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 60/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 188 pkt 1, art.190
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: Art. 17  ust. 1  pkt 4, ust. 1b, art. 17b ust. 1 pkt 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
Teza: 1. Art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., póz. 2220) został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., póz. 567), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualnym uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. l OPS 5/12. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o którym   mowa  w  art.   17   ust.   1   ustawy  o  świadczeniach   rodzinnych.   Treść obowiązujących   przepisów wyraźnie  wyklucza  wszelkie  rozważania   na  temat ubezpieczenia rolników jako nie mające doniosłości prawnej (nie mające znaczenia) dla przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego. 2. Dla organów administracyjnych istotnym jest to, że: - po pierwsze: nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP, co oznacza, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z uwagi na wejście w życie od dnia 23 października 2014 r. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego   osób   sprawujących   opiekę   nad   osobą   niepełnosprawną   po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności ;

- po drugie:  uzasadnienie  nie stanowi treści  rozstrzygnięcia, jak również nie zastępuje go, a jedynie zawiera argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, dlatego brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia.

TEZY

1. Art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., póz. 2220) został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., póz. 567), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualnym uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. l OPS 5/12. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o którym   mowa  w  art.   17   ust.   1   ustawy  o  świadczeniach   rodzinnych.   Treść obowiązujących   przepisów wyraźnie  wyklucza  wszelkie  rozważania   na  temat ubezpieczenia rolników jako nie mające doniosłości prawnej (nie mające znaczenia) dla przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego. 2. Dla organów administracyjnych istotnym jest to, że: - po pierwsze: nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP, co oznacza, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z uwagi na wejście w życie od dnia 23 października 2014 r. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego   osób   sprawujących   opiekę   nad   osobą   niepełnosprawną   po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności ;

- po drugie:  uzasadnienie  nie stanowi treści  rozstrzygnięcia, jak również nie zastępuje go, a jedynie zawiera argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, dlatego brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec NSA Krystyna Kutzner Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2020 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] Burmistrz odmówił W. B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem B. B. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że w przypadku B. B. nie można ustalić kiedy powstała niepełnosprawność, albowiem z przedłożonego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 23 lipca 2013 r. wynika jedynie, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 27 maja 2013 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

Po rozpatrzeniu odwołania W. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] uchyliło decyzję Burmistrza z dnia [...] 2019 r. nr [...] i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zdaniem Kolegium, decyzja organu I instancji została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją, zatem w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ II instancji podał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że stosując art. 17 ust. 1b wymienionej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b tej ustawy - jako zgodny z Konstytucją - powinien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem organu odwoławczego, organy administracji wydając decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną dopuszczają się naruszenia zarówno prawa materialnego jak też art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie można bowiem uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmieniał sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, co wynika z podstawowych zasad krajowego porządku prawnego. Równocześnie Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. Zdaniem organu II instancji, z uwagi na brak wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do tych kwestii, jak też z uwagi na ubogi materiał dowodowy udzielenie odpowiedzi na powyższe kwestie nie jest możliwe. Tym samym, nie jest możliwe stwierdzenie zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia. W ocenie Kolegium, w rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniono przede wszystkim w sposób przekonywujący jednej z podstawowych kwestii uprawniających do przyznania przedmiotowego świadczenia, tj. związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź też pracy w gospodarstwie rolnym. Wymaga zatem ustalenia, czy opiekun musi być stale dyspozycyjny dla osoby niepełnosprawnej, czy też zajęcia związane z opieką może realizować w przypadku podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. Kolegium wskazało, że W. B. złożył oświadczenie na druku wniosku, że od 1 czerwca 2019 r. zaprzestał wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, w związku z czym wymagać będzie także wyjaśnienia jego aktualny status ubezpieczeniowy oraz kto w chwili obecnej prowadzi gospodarstwo rolne, a także okoliczność ustalenia związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem a zaprzestaniem wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Kolegium nakazało, aby rozpoznając ponownie sprawę organ l instancji uzupełnił materiał dowodowy w następującym zakresie, tj.:

1) przeprowadził szczegółowy rodzinny wywiad środowiskowy, mający na celu ustalenie, czy wnioskodawca faktycznie nie podejmuje zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej lub też prowadzenia albo pracy w gospodarstwie rolnym w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem, oraz jaki jest konieczny zakres tejże opieki,

2) ustalił krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem B. B. i zweryfikował względem nich możliwość uczestnictwa w sprawowaniu tej opieki,

3) zwrócił się do właściwej placówki terenowej KRUS o udzielenie informacji, czy W. B. podlegał bądź aktualnie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a jeżeli tak od kiedy, w jakim zakresie i z jakiego tytułu,

4) zwrócił się do wnioskodawcy lub urzędu gminy o udzielenie informacji, kto aktualnie prowadzi gospodarstwo rolne, w którym wnioskodawca wykonywał pracę.

Kolegium dodało, że wyjaśnienia wymaga również okoliczność dlaczego skarżący oświadczył, że dopiero od 1 czerwca 2019 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie, skoro jak twierdzi od 7 lat opiekuje się ojcem i w tym czasie kilkakrotnie ubiegał się o świadczenia opiekuńcze. Zdaniem organu II instancji, organ pomocy społecznej powinien następnie dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku W. B., badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis art. 17 ust. 1b został uznany za niekonstytucyjny począwszy od dnia 23 października 2014 r. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13.

II.

Decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] Burmistrz ponownie odmówił W. B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem B. B. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji podał, że w dniu 24 września 2019 r. wystąpiono z zapytaniem do Urzędu Miejskiego, KRUS oraz zwrócono się do Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W dniu 8 października 2019 r. z Urzędu Miejskiego otrzymano odpowiedź, że W. B. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,0800 ha. W dniu 10 października 2019 r. wpłynął z kolei rodzinny wywiad środowiskowy, potwierdzający, że W. B. w należyty sposób sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Natomiast w dniu 14 października 2019 r. otrzymano odpowiedź z KRUS w sprawie podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez W. B. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca: nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym; nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Ustalono również, że B. B.: mieszka z synem i nie został umieszczony w żadnej placówce zapewniającej całodobową opiekę; legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, stopień niepełnosprawności został ustalony dnia 27 maja 2013 r., przy czym nie da się ustalić kiedy niepełnosprawność powstała. Ponadto z zebranego materiału dowodowego wynika, że: nikt nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury w związku z opieką nad B. B. ani też nikt nie ma ustalonych na niego żadnych świadczeń (m.in. zasiłek dla opiekuna, specjalny zasiłek opiekuńczy); na B. B. nikt poza granicami kraju nie ma ustalonego prawa do świadczeń na pokrycie wydatków związanych z opieką; B. B. ma dwoje dzieci - syna W. B., z którym mieszka i który opiekuje się chorym ojcem i córkę E. D., która ze względów rodzinnych i zdrowotnych nie może się nim zajmować. Podczas wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego zostały uszczegółowione informacje dotyczące córki niepełnosprawnego B. B. Ze złożonych dokumentów wynika, że córka od około roku nie odwiedza ojca, nie interesuje się stanem jego zdrowia. Organ I instancji stwierdził, że z akt sprawy wynika, że W. B. od kilku lat opiekuje się niepełnosprawnym ojcem. B. B. ma stomię i problemy z pamięcią, nie zna swoich danych osobowych ani adresu zamieszkania. Ponadto wymaga stałej opieki gdyż bez nadzoru opuszcza dom i udaje się w nieznanym kierunku, a wówczas trzeba go szukać. Ze względu na swój psychiczny stan zdrowia B. B. wymaga stałej opieki i kontroli drugiej osoby. Organ dodał, że stan zdrowia B. B. potwierdza badanie psychologiczne z dnia 25 marca 2013 r. Poza tym B. B. został całkowicie ubezwłasnowolniony, a jego opiekunem został syn W. B. Burmistrz podniósł, że W. B. nie pracuje w gospodarstwie rolnym od 2000 r., również po otrzymaniu gospodarstwa od ojca w 2013 r. nie podjął w nim pracy. Jak wynika z akt sprawy pole obrabia M. O., który pobiera z tego tytułu dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W KRUS W. B. był zarejestrowany z mocy ustawy jako rolnik w okresach od 07.04.2015 r. do 30.06.2005 r., od 01.01.2015 r. do 31.10.2016 r. oraz od 01.11.2018 r. do nadal. W. B. pracował zawodowo m.in. w okresie od 01.06.2005 r. do 26.05.2013 r., od 27.05.2013 r. do 15.01.2014 r. oraz od 16.01.2014 r. do31.12.2014 r. Organ wskazał, że z wyjaśnień wnioskodawcy wynika, że nie pracował w gospodarstwie rolnym ani w trakcie pracy zawodowej ani w okresie kiedy pobierał świadczenia z MOPS, ani obecnie. Musiał być natomiast ubezpieczony w KRUS z mocy ustawy jako właściciel gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 1 ha. Ponadto ubezpieczenie w KRUS było równoznaczne z tym, że posiadał ubezpieczenie zdrowotne. Organ I instancji stwierdził, że W. B. pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy od 01.11.2016 r. do 31.10.2017 r. od 01.11.2017 r. do 31.10.2018 r. Przez okres pobierania ww. świadczenia urząd opłacał za W. B. składki na ubezpieczenie zdrowotne. Burmistrz podniósł, że nie kwestionuje sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Na podstawie całości akt sprawy stwierdzono również, że obecna sytuacja zdrowotna B. B. oraz zakres czynności związanych z opieką nad nim a wykonywanych przez wnioskodawcę nie pozwala mu podjąć żadnego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W opinii organu istnieje zatem związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki na niepełnosprawnym B. B., a niepodejmowaniem przez opiekuna tj. W. B. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej co stanowi pozytywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji zaznaczył przy tym jednak, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność B. B. i dlatego nie zostało spełnione kryterium wynikające z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ stwierdził, że zna zapis wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. dotyczący świadczenia pielęgnacyjnego i jego zdaniem - Trybunał Konstytucyjny wskazał w treści uzasadnienia, że "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa". Zdaniem organu, Trybunał Konstytucyjny wyraźnie również zaznaczył, że wykonanie wyroku należy wyłącznie do ustawodawcy, który powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki (w celu przywrócenia stanu zgodnego z Konstytucją RP). Podkreślał też, że podjęcie działań ustawodawczych w celu zrównania praw opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych musi uwzględniać możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa jak i uwzględniać poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. W ocenie organu I instancji, Trybunał Konstytucyjny nie przesądził więc jaki model ustalania świadczeń dla opiekunów należy przyjąć. Pozostawił tym samym ustawodawcy pewien, znaczący, margines swobody. Burmistrz wskazał, że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od kilku lat jednoznacznie i niezmiennie stoi na stanowisku, że warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. nie uległy zmianie. Mając zatem na uwadze powyższe oraz dyscyplinę finansów publicznych organ I instancji odmówił przyznania W. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem B. B.

W odwołaniu od powyższej decyzji Burmistrza W. B. oświadczył, że się z nią nie zgadza. Wyjaśnił, że kiedy w latach 2012-2014 pracował zawodowo nie mógł się prawidłowo opiekować chorym ojcem. Często nasyłana była Policja i opieka społeczna celem kontroli związanej z brakiem należytej opieki. Zdaniem odwołującego, gdyby ponownie podjął zatrudnienie, jego ojciec znowu pozostawałby bez dobrej opieki.

Decyzją z dnia 20 listopada 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2019 r. nr [...]. W wyniku analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego Kolegium doszło do przekonania, że zaskarżona decyzja organu l instancji odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zdaniem Kolegium, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez wnioskodawcę w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy spełnia on warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organ II instancji uznał, że skoro szczegółowe uzasadnienie prawne powyższego stanowiska zostało przedstawione w poprzednio wydanej w niniejszej sprawie decyzji z dnia [...] 2019 r. nr [...], to nie zachodzi konieczność ponownego przytaczania przedstawionej w niej w tym zakresie argumentacji prawnej. W ocenie Kolegium, pomimo spełnienia przez odwołującego warunku wynikającego z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych brak jest podstaw do przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podleganie przez niego ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy oznacza, że faktycznie nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Organ II instancji wyjaśnił, że jednym z podstawowych warunków objęcia rolnika ubezpieczeniem społecznym jest prowadzenie działalności rolniczej. Zgodnie bowiem z treścią art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez pojęcie "rolnik" rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Zatem niezbędną przesłanką do uznania podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników jest właśnie faktyczne prowadzenie działalności rolniczej. Niewątpliwie nie jest bowiem wystarczające samo posiadanie gospodarstwa rolnego, choćby nawet powyżej 1 ha przeliczeniowego, bądź zamieszkiwanie z osobą, która takie gospodarstwo nabyła, czy też bycie jej małżonkiem. Co do samej działalności rolniczej Kolegium wskazało, że art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, iż powinna być ona prowadzona osobiście i na własny rachunek. Prowadzenie działalności rolniczej na własny rachunek w pozostającym w posiadaniu danej osoby gospodarstwie oznacza, że z punktu widzenia obowiązującego porządku prawnego skutki majątkowe tej działalności przechodzą na rzecz prowadzącego ją. Organ odwoławczy powołał się przy tym na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1988 r., w której wyjaśniono, że prowadzi gospodarstwo rolne ten, kto władając nim w sensie prawnym - jak właściciel, użytkownik, posiadacz samoistny lub zależny - wykonuje czynności natury funkcjonalnej, niezbędne dla racjonalnej gospodarki w konkretnym gospodarstwie rolnym. Z uwagi na różnorodną specyfikę gospodarstw rolnych zakres i rodzaj wykonywanych czynności może być różny, jednakże w każdym przypadku chodzi o takie czynności, bez których funkcja gospodarstwa nie mogłaby być zrealizowana. Pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnieni się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego zatem może przykładowo polegać tylko na zarządzaniu nim. Jednakże w przeważającej mierze prowadzenie gospodarstwa rolnego związane jest z wykonywaniem pracy fizycznej. Zdaniem Kolegium, skoro odwołujący podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik, to tym samym brak jest podstaw do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podlegając wymienionemu ubezpieczeniu potwierdza fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego w omówionym powyżej znaczeniu. Nawet przy przyjęciu, że gospodarstwo rolne, którego jest właścicielem jest uprawiane przez inną osobę na podstawie ustnej umowy dzierżawy, nie zarejestrowanej w ewidencji gruntów i budynków. Organ odwoławczy podkreślił, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Zdaniem Kolegium, z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika zatem, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej albo z pracy w gospodarstwie rolnym, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Odnośnie kwestii pracy w gospodarstwie rolnym organ II instancji wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż prawo do przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje rolnikom, którzy w celu zapewnienia stałej opieki osobie niepełnosprawnej - rezygnują z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ powołał się przy tym na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt l OPS 5/12, w której wskazano, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, z tym że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem także tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy i zatem ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Rolnik prowadzący zatem we wskazanym rozumieniu gospodarstwo rolne nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto Kolegium wskazało, że z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu według zasad określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, dopuszczającej jedynie w ograniczonym zakresie możliwość dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez osoby podejmujące pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 7 ust. 1, art. 16 ust. 3, art. 5a ustawy). Organ II instancji wskazał, że celem tej ustawy jest zapewnienie ubezpieczenia społecznego rolnikom, dla których prowadzenie działalności rolniczej stanowi podstawowe zajęcie będące źródłem utrzymania i którzy w związku z tym nie mają innego tytułu do ubezpieczenia. Zdaniem Kolegium, w przypadku rolników ich ubezpieczenie społeczne ma ze swej istoty swoje źródło w prowadzeniu działalności rolniczej w posiadanym gospodarstwie rolnym. Działalność ta zaś immanentnie powiązana jest z celem, jakim jest osiąganie dochodu, czyli zapewnienie środków utrzymania. Istotą natomiast świadczenia pielęgnacyjnego jest materialne wsparcie osób, które nie zarobkują z powodu opieki nad bliską osobą niepełnosprawną.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. B. zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 77 § 11 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez uwzględnienie związku przyczynowego pomiędzy faktem zaprzestania zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego w tym art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji kiedy posiada ubezpieczenie społeczne, a nie prowadzi gospodarstwa rolnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że sam fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa nie może wykluczać rolnika z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem byłoby to sprzeczne z zakazem dyskryminacji wyrażonym w art. 32 ust. 2 Konstytucji RP. Z pewnością nie było to celem uregulowania zawartego w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącego, również sam fakt posiadania, a nie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie może wykluczać go z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym bardziej, że przedmiotowe gospodarstwo - grunty rolne - dzierżawi M. O., który pobiera z tego tytułu dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skarżący wskazał, że zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem dla pracowników, którzy przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Ojciec skarżącego B. B. jest całkowicie ubezwłasnowolniony, a skarżący jest jego opiekunem prawnym, który pracował zawodowo m.in. w okresach od 1 czerwca 2005 r do 26 maja 2013 r., od 27 maja 2013 r. do 15 stycznia 2014 r. oraz od 16 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2013 r. W trakcie pracy zawodowej skarżący nie pracował w gospodarstwie rolnym. Skarżący stwierdził, że przez długie lata był osobą aktywną zawodowo. Nie korzystał i nie musiał korzystać z pomocy Państwa w utrzymaniu. Z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem – B. B. zwrócił się dopiero w połowie roku 2019. Jego ojciec uzyskał orzeczenie o niepełnosprawności tj. znaczny stopień niepełnosprawności ustalony na stałe w roku 2013, kiedy skarżący pozostawał w zatrudnieniu. W tamtym okresie pomimo aktywności zawodowej skarżący sprawował opiekę nad ojcem. Jednak wobec okoliczności związanych - zdaniem jednostek działających w imieniu Państwa - z nieprawidłowo sprawowaną opieką (B. B. niejednokrotnie pozostawał sam w domu z powodu zajęć zawodowych skarżącego) W. B. zrezygnował z zatrudnienia i nie prowadzi również gospodarstwa rolnego. Skarżący wskazał, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej by opiekować się osoba niepełnosprawna. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą wiec świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacja z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Zdaniem Sądu, skarga W. B. jest w pełni uzasadniona.

Podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie stanowią przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220), które stanowią:

"Art. 17. 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (...)

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...)".

"Art. 17b. 1. W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań."

Należy podkreślić, że art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualnym uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Treść przytoczonych powyżej i obowiązujących przepisów wyraźnie wyklucza wszelkie rozważania na temat ubezpieczenia rolników jako nie mające doniosłości prawnej (nie mające znaczenia) dla przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie ustalono ponad wszelką wątpliwość, że ojciec skarżącego B. B. legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest w stanie zdrowia uniemożliwiającym samodzielną egzystencję i bezwzględnie wymagającym stałej opieki innej osoby, a nadto jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną. Ustalono także ponad wszelką wątpliwość, że skarżący W. B., będący sądownie ustanowionym opiekunem prawnym ojca, rzeczywiście świadczy ojcu całodobową opiekę i z powodu tej opieki nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zawodowej. Z akt wynika także, że we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne skarżący zawarł w formie przewidzianej oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a nadto M. O. złożył oświadczenie o użytkowaniu działki własności skarżącego, na którą pobiera dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Powyższe ustalenia wyczerpują przesłanki zawarte w przytoczonych wyżej przepisach art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co powoduje stwierdzenie Sądu, iż organ odwoławczy przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszył wskazane wyżej przepisy.

Sąd podkreśla, że w powyższym zakresie podziela w pełni stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyrokach z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 905/14 (opubl. LEX nr 1769348): "Samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i - na przykład - z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Nie ma wątpliwości, że domniemanie takie nie byłoby potrzebne, gdyby sama własność gospodarstwa wystarczała do uznania właściciela za rolnika" oraz z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 980/14 (opubl. LEX nr 1990007): "Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 art. 17b u.ś.r., potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań". W tym ostatnim wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że nie może również ujść uwadze, to, iż po podjęciu przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały z dnia 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12 ustawa o świadczeniach rodzinnych była wielokrotnie nowelizowana, między innymi: ustawą z dnia 12 października 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. poz. 1255), ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), ustawą z dnia 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r. poz. 983), ustawą z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 559), ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567), ustawą z dnia 23 października 2014r. o mianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw - (Dz. U. z 2014 r. poz.1644). Zaznaczono także, że w sprawie zgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych orzekał również Trybunał Konstytucyjny (wyrok z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i wyrok z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. akt SK 7/11). Przywołane nowelizacje, które uwzględniały również orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, dążyły do uwzględnienia i utrzymania standardów konstytucyjnych, określonych w art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP (dobro rodziny, zasada równości wobec prawa). Jak zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny już w wyroku z dnia 7 maja 2001 r. K 19/00, ogólna zasada państwa prawnego i wynikające z niej zasady chroniące bezpieczeństwo prawne, zaufanie do państwa i prawa oraz prawa nabyte nie oznaczają generalnego zakazu zmiany obowiązujących przepisów. Dotyczy to zwłaszcza tych dziedzin życia społecznego, które podlegają szybkim zmianom faktycznym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odnieść to należy w znacznej mierze do zadań Państwa w dziedzinie polityki społecznej i gospodarczej. Prawa podmiotowe, określone m. in. w art. 71 Konstytucji RP mogą być przedmiotem realizacji tylko w takim zakresie, jaki wynika z przepisów właściwych ustaw. Ustawodawca zatem zrealizował postulaty - także społeczne - i wprowadził do ustawy o świadczeniach rodzinnych regulacje dotyczące zasad i trybu przyznawania świadczeń osobom będącym rolnikami, ich małżonkom i domownikom (art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych), a które dotychczas pozbawione były możliwości ubiegania się o takie świadczenia.

Ma rację natomiast organ odwoławczy wykazując błędy organu I instancji popełnione w wydanej przez ten organ decyzji, albowiem nie można pominąć tego, że przy wydawaniu po raz drugi decyzji organ I instancji był związany stanowiskiem i wytycznymi Samorządowego Kolegium Odwoławczego, choćby tylko w kwestii interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i nie mógł dokonywać interpretacji wbrew tym wytycznym, co jednak uczynił.

Sąd podkreśla, że stanowisko organu I instancji jest błędne pomimo tego, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w dalszym ciągu stanowi:

"Art. 17. 1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia."

Zdaniem Sądu, treść tego przepisu stoi w oczywistej sprzeczności z treścią wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13:

"1. Art. 16a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, 1623 i 1650 oraz z 2014 r. poz. 559 i 567) jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji."

Sąd orzekający podkreśla, że wyroki sądów administracyjnych powołujące się na stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności konkretnej normy prawnej (a taką jest "różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności") są obowiązujące w każdej tego rodzaju sprawie, albowiem ustawą zasadniczą, obowiązującą wszystkie organy państwa polskiego i wszystkich obywateli jest Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej, która w art. 188 pkt 1 i art. 190 jednoznacznie stanowi:

"Art. 188. Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach:

1) zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją,"

"Art. 190. 1. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

2. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".

3. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

4. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania."

Przytoczona treść Konstytucji RP jednoznacznie zobowiązuje więc organy administracyjne do bezwzględnego stosowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w tym wypadku bezwzględnego stosowania przytoczonego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, obowiązującego od dnia 23 października 2014 r. Sąd podkreśla, że zgodnie z przytoczoną treścią Konstytucji RP, obowiązek stosowania dotyczy orzeczenia TK w rozumieniu rozstrzygnięcia, sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a nie uzasadnienia tego orzeczenia.

Sąd orzekający stwierdza, iż podziela w pełni jednoznaczne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego związane z treścią wyroku i uzasadnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 zawarte w wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r., I OSK 1079/17 (opubl. LEX nr 2426244): "1. Sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa, dlatego nie mogą się uchylić od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia. Uzasadnienie nie stanowi bowiem treści rozstrzygnięcia, jak również nie zastępuje go. Zawiera jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, dlatego brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia. 2. Wskazanie przez ustrojodawcę w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP na wzruszanie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP. 3. Jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny."

Dla organów administracyjnych istotnym jest to, że:

- po pierwsze: nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP, co oznacza, że w niniejszej sprawie nie było i nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z uwagi na wejście w życie od dnia 23 października 2014 r. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności;

- po drugie: uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia, jak również nie zastępuje go, a jedynie zawiera argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, dlatego brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia.

Sąd orzekający stwierdza, iż podziela w pełni także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w orzeczeniu – wyrok z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 1600/16 (opubl. LEX nr 2376723): "Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. może być stosowany, lecz z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki."

Z powyższego wynika więc, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje W. B., który z uwagi na opiekę nad legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ojcem B. B. nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie można odmówić skarżącemu W. B. prawa do tego świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność jego ojca powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy administracyjne dokonają więc z pominięciem tego kryterium.

Sąd zwraca uwagę organom na treść art. 153 p.p.s.a:

"Art. 153. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia."

Tak więc przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią przedstawioną powyżej wykładnię przepisów i uznając, że wszystkie pozostałe okoliczności są wystarczające do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyznają to świadczenie skarżącemu począwszy od daty złożonego wniosku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł – jak w wyroku.